Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi

Bu rehber, Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından finanse edilen İSGİP (Türkiye`de İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi Projesi - TR0702.20-01/001) kapsamında hazırlanmıştır. Aşağıda ismi geçen teknik uzmanlar İSGİP kapsamında bu rehberin hazırlanmasına katkıda bulunmuşlardır: Dr. Kadir Atlı, Uzun Dönemli Uzmanı Dr. Brigitte Froneberg, Kilit Uzman Dr. Linda Matisane, Kısa Dönemli Uzman Doç. Dr. Ali Naci Yıldız, Uzun Dönemli Uzman Dr. Cebrail Şimşek, Uzun Dönemli Uzman Dilek Demirkol, Dil Asistanı Saliha Rodoplu, Dil Asistanı Bu yayına sağladıkları destek, değerli yorum ve düzeltmeleri için, başta İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü ve aynı zamanda Kıdemli Program Yöneticisi Sayın Kasım ÖZER olmak üzere aşağıda yer alan Proje Koordinasyon Birimi üyelerine teşekkürlerimizi sunarız: Sayın Nefise Burcu Ünal, İSG Uzmanı Sayın Ali Rıza Ergun, İSG Uzmanı Sayın M. Furkan Kahraman, İSG Uzman Yard. Sayın Nuri Vidinli, Tabip Sayın Emine Kaplan, Tabip Bu yayın Avrupa Birliği’nin mali desteğiyle hazırlanmıştır. Yayının içeriğinden yalnız Danışman firma sorumlu olup hiçbir şekilde Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

2

Önsöz
Tümüyle önlenebilir olan meslek hastalıklarından kaynaklı maddi ve manevi kayıplar ülkemizin ekonomisinde önemli boyutlara ulaşmaktadır. Konunun önemi, çalışma hayatını düzenleyen mevzuatı hazırlayan, bu alanda denetim gerçekleştiren ve iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili proje faaliyetleri yürüten Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından her platformda dile getirilmekte ve düzenleyici faaliyetler her geçen gün artarak devam etmektedir. Bu alanda gerçekleştirilen faaliyetlerden biri olan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün yararlanıcısı olduğu Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA) destekli “Türkiye’de İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi Projesi” (İSGİP), 2010 Ocak ayından itibaren metal, maden ve inşaat sektörlerinde belirlenmiş pilot bölgelerde çalışmalar gerçekleştirmektedir. Gerçekleştirilen bu çalışmaların bir sonucu olarak iş sağlığı alanında, meslek hastalıklarından kaynaklı kayıpları azaltmak amacıyla başta işyeri hekimleri olmak üzere tüm paydaşlara ulusal ve uluslararası mevzuat, norm, bilgi ve belgelerin detaylı olarak verildiği ve açıklandığı “Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi” hazırlanmıştır. Meslek hastalıklarının önlenmesinde önemli etkileri olacak bu rehberin çalışma hayatına hayırlı ve uğurlu olmasını dilerken, bu rehberin hazırlanmasında emeği geçen yerli ve yabancı tüm uzmanlara teşekkür ederiz. T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü

3

Kısaltmalar Listesi: ABD............Amerika Birleşik Devletleri AKM ...........Aralıklı Kontrol Muayenesi Att...............Acil Tıbbi Teknisyen CDC ...........Amerikan Hastalık Kontrol Merkezi ÇSGB......... Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı dB...............Desibel DF ..............Düzeltici Faaliyet DEP............Dizel Egzoz Parçacıkları GBİK ..........Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı HT ..............Hipertansiyon Hz...............Hertz ICOH ..........Uluslararası İş Sağlığı Komisyonu ILO .............International Labour Organization- Uluslararası Çalışma Örgütü İGM ............ İşe Giriş Muayeneleri İSG .............İş Sağlığı ve Güvenliği İSGB ..........İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi İSGGM....... İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü İSGİP .........“Türkiye’de İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi” Projesi İSGÜM ....... İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi Müdürlüğü İSG-YS.......İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi KAH............Koroner Arter Hastalığı KİP .............Kömür İşçisi Pnömokonyozu KKD............Kişisel Koruyucu Donanım KOAH.........Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı KOBİ ..........Küçük ve Orta Ölçekli İşletme KS ..............Kraniyal Sinir KTS ............Karpal Tünel Sendromu MDF ...........Medium Density Fiberboard-Orta Yoğunlukta Lif Levha MRH...........Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri NIOSH .......National Institute of Occupational Safety and Health- Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği ...................Enstitüsü OHSAS ......İş Sağlığı ve Güvenliği Değerlendirme Serisi OSGB ........Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi ÖF ..............Önleyici Faaliyet PMF ...........Progressif Masif Fibrozis QEC ...........Quick Exposure Check-Hızlı Maruziyet Değerlendirme RD ..............Risk Değerlendirmesi SGK ...........Sosyal Güvenlik Kurumu Td ...............Tetanos-difteri TİSH...........Temel İş Sağlığı Hizmetleri TİT..............Tam İdrar Tetkiki TSM ...........Toplum Sağlığı Merkezi UOB ...........Uçucu Organik Bileşikler UV ..............Ultraviyole VHKİ...........Veri Hazırlama Kontrol İşletmeni WHO ..........World Health Organization-Dünya Sağlık Örgütü 4

I.

II.

III.

GİRİŞ .................................................................................................................................................................9 GENEL BİLGİLER .............................................................................................................................................. 11 Temel İş Sağlığı Hizmetleri .......................................................................................................................... 13 İş Sağlığı Gözetimi Kavramı......................................................................................................................... 13 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi .................................................................................................................. 14 İşyerini tanıma, Çalışma Ortamında İşyeri Durum Saptaması ve Risk Değerlendirmesi ...................... 15 Sağlık Gözetiminde İşverenin Hakları ve Yükümlülükleri ......................................................................... 17 Sağlık Gözetiminde Çalışanların Hakları ve Yükümlülükleri ..................................................................... 18 Sağlık Gözetiminde Sağlık Biriminin Yükümlülükleri ................................................................................. 18 Çalışma Ortamı Gözetimi .......................................................................................................................... 19 Malzeme Güvenlik Bilgi Formları ................................................................................................................. 20 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu ...................................................................................................................... 22 İşyeri Sağlık Birimleri ve İnsan Gücü ........................................................................................................... 26 İşyeri Sağlık Birimi, İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi, Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri ........................... 27 İşyeri Sağlık Birimi ve İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) ................................................................. 27 Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi ................................................................................................................... 29 Toplum Sağlığı Merkezleri-Çalışanların Sağlığı Birimi (TSM-ÇSB) ......................................................... 31 İSGB, OSGB ve TSM Çalışanların Sağlığı Birimlerinin İnsan Gücü........................................................ 31 İşyeri Hekimi................................................................................................................................................... 31 Diğer Sağlık Personeli .................................................................................................................................. 33 İş Güvenliği Uzmanı ...................................................................................................................................... 35 Sağlık Gözetiminde Kişisel Koruyucu Donanım Seçimi............................................................................ 36 Baretler ........................................................................................................................................................... 36 İş Güvenliği Ayakkabısı................................................................................................................................. 36 Koruyucu Gözlükler veya Yüz Koruyucu Siperler ...................................................................................... 37 Koruyucu Eldiven .......................................................................................................................................... 37 Koruyucu Giysi............................................................................................................................................... 37 Kulak Koruyucu Donanımlar ........................................................................................................................ 37 Solunumu Koruma ........................................................................................................................................ 37 Düşmeye Karşı Kişisel Koruyucu Donanımlar ........................................................................................... 37 İşe Giriş Muayenesi ................................................................................................................................... 41 III.1. Genel İşe Giriş Muayenesi................................................................................................... 42 III.2. Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler.......................................................................................... 50 III.2.1 Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ..................................................... 51 Odyogram Öncesi (için) Gürültü Etkilenimi ve Tıbbi Bilgilere Yönelik Anamnez........ 53 İşitmenin Korunması (Gürültü Kontrol) Programı .......................................................... 55 III.2.2 Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi ............................................................ 57 Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi ve Belgeler ................................... 58 III.2.3. Titreşimli İşlerde Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ...................................................................... 64 III.2.4. Kimyasal Maddelerle Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ..................................................... 66 III.2.5. Biyolojik Risk Etkenlerinden Etkilenme Olasılığı Olan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi ....... 69 III.2.6. Biyolojik İzlem............................................................................................................................. 72 III.3.1. Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi............................................................................................. 75 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı ....................................................................................................... 75 Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıkları............................................................................................... 78 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Sendromu................................................................... 78 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................... 80 Bel Rahatsızlıkları ......................................................................................................................... 81 Epikondilit ....................................................................................................................................... 85 Bursit............................................................................................................................................... 86 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları ...................................................................................... 86 Asbeste Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları................................................................................. 89 Mesleki Astım ............................................................................................................................... 91 Mesleki Deri Hastalıkları .............................................................................................................. 92 Sıcak Stresi.................................................................................................................................... 95 Mesleki Kanser.............................................................................................................................. 95 Biyolojik Risk Etkenleri.................................................................................................................. 97

İçindekiler

5

IV. V. VI. VII. VIII. IX.

Tetanos .......................................................................................................................................... 97 Leptospiroz (Weil Hastalığı) ......................................................................................................... 97 Mantar Enfeksiyonları ................................................................................................................... 98 Madenci Nistagmusu .................................................................................................................... 98 Psikososyal Sorunlar .................................................................................................................... 99 Maden İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler ................................................................. 100 III. 3.2 İnşaat İş Kolunda Sağlık Gözetimi ................................................................................................. 101 Kimyasal Zararlar ........................................................................................................................ 102 Fiziksel Zararlar ........................................................................................................................... 103 Biyolojik Zararlar .......................................................................................................................... 103 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı...................................................................................................... 105 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Hastalığı .................................................................... 106 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................. 108 Bel Rahatsızlıkları........................................................................................................................ 109 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları .................................................................................... 111 Asbeste Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları............................................................................... 112 Kimyasallara Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları....................................................................... 115 Mesleki Deri Hastalıkları ............................................................................................................. 117 Mesleki Astım ............................................................................................................................. 118 Mesleki Kanser ............................................................................................................................ 120 Tetanos ........................................................................................................................................ 120 İnşaat İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler................................................................... 121 III. 3.3 Metal İşkolunda Sağlık Gözetimi ................................................................................................... 123 Metal İşleri .................................................................................................................................... 123 Eritme ve Arıtma.......................................................................................................................... 123 Dökümcülük ................................................................................................................................ 124 Dövme ve Presleme ................................................................................................................... 124 Haddehaneler .............................................................................................................................. 125 Kaynakçılık ve Sıcak Kesme ..................................................................................................... 126 Tornalar ........................................................................................................................................ 128 Zımparalama ve Parlatma.......................................................................................................... 129 Sanayi Yağları, Metal İşleme Sıvıları, Soğutma Sıvıları .......................................................... 129 Metallerin Yüzey İşlemleri .......................................................................................................... 130 Metal Yeniden Kazanma ............................................................................................................ 130 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı...................................................................................................... 131 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Hastalığı .................................................................... 133 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................. 134 Bel Rahatsızlıkları........................................................................................................................ 135 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları .................................................................................... 136 Kimyasallara Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları....................................................................... 138 Mesleki Deri Hastalıkları ............................................................................................................. 140 Mesleki Astım ............................................................................................................................. 142 Mesleki Kanser ............................................................................................................................ 143 Fotoelektriğe Bağlı Gelişen Keratokonjonktivit......................................................................... 144 Metal İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler.................................................................... 145 Erken Kontrol ve İşe Dönüş Muayenesi............................................................................................... 147 IV.1. İş Kazaları............................................................................................................................................ 148 IV.2. Meslek Hastalıkları ............................................................................................................................. 150 Aralıklı Kontrol Muayenesi (Periyodik Muayene) ............................................................................... 153 İşten Ayrılma ve Geç Muayene............................................................................................................... 155 Erken Tanı................................................................................................................................................... 157 Yer-İş Değişikliği, Mesleki Rehabilitasyon........................................................................................... 159 Özelliği Olan Muayeneler......................................................................................................................... 161 IX. 1. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacakların İşe Giriş ve Periyodik Muayenesi ............................ 161 IX. 2. Portör Muayenesi ........................................................................................................................ 161 IX. 3. Sürücü Muayenesi ...................................................................................................................... 163 IX. 4. İş Makinesi Operatörü Muayenesi............................................................................................. 174 IX. 5. Yüksekte Çalışanların Muayenesi ............................................................................................. 175

6

X. XI.

XII. XIII.

XIV.

XV. XVI. XVII. XVIII.

Yeraltı Çalışanlarının Muayenesi............................................................................................... 176 Gece Çalışması Yapacakların Sağlık Muayenesi ................................................................... 176 Sağlık Koşulları Bakımından Günde En Çok 7,5 Saat ve Daha Az Çalışması Gerekenler ................................................................................................................................... 178 Çalışanların Sağlık ve Güvenlik Eğitimleri........................................................................................... 181 Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar.................................................................................................... 185 XI.1. Çalışma Yaşamında Kadınlar ........................................................................................................... 185 XI.2. Çalışma Yaşamında Çocuk ve Genç Çalışanlar (Çırak ve Kalfalar) ............................................ 188 XI.3. Çalışma Yaşamında Engelliler (Sakat İşçiler) ................................................................................. 189 XI.4. Çalışma Yaşamında Yaşlılar (Yaşlı Çalışanlar) .............................................................................. 190 XI.5. Çalışma Yaşamında Kronik Hastalığı Olanlar................................................................................. 191 XI.6. Çalışma Yaşamında Gezici, Geçici, Göçer ve Göçmen İşçiler ..................................................... 192 XI.7. Alt İşveren İşçileri (Taşeron çalışanları)............................................................................................ 193 İşyerinde Sağlığı Geliştirme Çalışmaları .............................................................................................. 195 XII. 1. Sigarasız İşyerleri ............................................................................................................................ 195 XII. 2. Obezite ile Mücadele ve Sağlıklı Yaşam İçin Spor ...................................................................... 197 İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi .......................................................................................................... 199 İşyeri Hekimi Sözleşmesi............................................................................................................................ 199 İşe Giriş Muayene Formu ........................................................................................................................... 200 Basamak Sağlık Kuruluşlarına Sevk Formu ............................................................................................ 203 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurul Karar Defteri................................................................................................ 205 Onaylı Defter ................................................................................................................................................ 205 Protokol Kayıt Defteri .................................................................................................................................. 205 Laboratuvar Kayıt Defteri............................................................................................................................ 205 İş Göremezlik Belgesi ................................................................................................................................. 205 İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu .......................................................................................... 208 Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi ve Belgeler.............................................................. 209 Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu ................................................................................. 210 Gebe İşçilerin Sağlığını İzleme Formu ...................................................................................................... 211 Sağlık Muayene Kâğıdı .............................................................................................................................. 211 Aşı Kartı ........................................................................................................................................................ 212 Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi ................................................................................................................. 212 Bildirimi Zorunlu Hastalıklar ....................................................................................................................... 213 Zehirlenme Bildirimi ..................................................................................................................................... 214 Zehirlenme Vaka Bildirim Formu ............................................................................................................... 215 Zehirlenme Nedenleri.................................................................................................................................. 217 Antidot Listesi............................................................................................................................................... 219 İşyeri Sağlık Birimi Yıllık Çalışma Planı Takvimi ...................................................................................... 220 İSGİP İSG Yönetim Sistemi Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu .................................................... 221 İşyerlerinde Afet ve Acil Durum Organizasyonu................................................................................ 223 Afet ............................................................................................................................................................... 223 Afet Yönetimi................................................................................................................................................ 223 Acil Durum ................................................................................................................................................... 223 Çalışma Yaşamında Beslenme .............................................................................................................. 235 Çalışma Yaşamında Bağışıklama .......................................................................................................... 239 Çalışma Yaşamında Etik Sorunlar......................................................................................................... 249 İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler, Ölçekler ve Muayene Yöntemleri ................................................... 251 XVIII. 1. Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayeneleri ........................................................... 251 XVIII. 2. Arteryel Kan Basıncı Değerlendirmesi .................................................................................. 253 XVIII. 2. 1. JNC-VII Değerlendirmesi......................................................................................... 253 XVIII. 2. 2. ESH-ESC Değerlendirmesi..................................................................................... 253 XVIII. 2. 3. Kan Basıncı Hedefleri İçin Algoritma ..................................................................... 254 XVIII. 3. Basit Dikkat Testleri .................................................................................................................. 254 XVIII. 4. BECK Anksiyete Ölçeği ........................................................................................................... 255 XVIII. 5. BECK Depresyon Ölçeği ......................................................................................................... 256 XVIII. 6. Tükenmişlik................................................................................................................................ 259 XVIII. 7. Uyku Sorgulaması .................................................................................................................... 260

IX. 6. IX. 7. IX. 8.

7

............................... 12...................................................... İşitme İle İlgili İşyerinde Uygulanabilecek Testler ......... 23........ 17........................... 19.... Yakın Görme Muayenesinde Kullanılabilecek Yazı ................. Solunum Fonksiyon Testleri ........ 302 Ülkemizde ve Bazı Avrupa Ülkelerinde Çalışma Ortamındaki Bazı Maddelerin MAK Değerleri. 17................................................ Yürüyüş Muayenesi......... Koroner Kalp Hastalığı Risk Hesaplama................................... Diyapazon Testleri .............. 268 XVIII........................................................................................ 283 XVIII.......... 266 XVIII........................................................... 281 XVIII...................... 3... Dikkat Dağınıklığı Testi....................... 4.............................................. 23.................. Motor Muayene........................ Görme Kaybının Değerlendirilmesi .................................... Framingham Koroner Kalp Hastalığı Risk Skoru........................... 286 XVIII................................................................................................................................. 20.... 17.................... Koordinasyonun Muayenesi................................... 14.......... Görme Ölçme Tablosu ................................................. Amsler Grid Testi............... 345 Bazı Kamu Kuruluşlarının Sağlık Yönergelerinden Örnekler...................................................................................... Göz Muayeneleri ........................12 EK-13 XVIII.................... Reflekslerin Muayenesi ........ Kas İskelet Sistemine İlişkin Testler ............... Harward Basamak Testi .............. 343 İş Sağlığı Konusunda Ülkemizdeki Son Düzenlemelerden Bazıları .......................................................................8 EK-9 EK-10 EK........ 19...................................................................................... 268 XVIII.......................................... 264 XVIII..EK-1 EK-2 EK.............................................................................. 265 XVIII...... 6............................................. 2......... 350 Kadınların.................. 288 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi ... 286 XVIII.............................................................................. 312 Denetimlerde İstenebilecek Bazı Belgeler ............................... 2............................3 EK-4 EK-5 EK-6 EK-7 EK.. 13................................................................................................... 17............. 282 XVIII............................................... 5........................................................ JBS Risk Skoru Hesaplama Modeli .......... 351 Bazı Ulusal Düzenlemelerde İşe Giriş ve Periyodik Muayenelerde Yapılması Gereken Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler ................................................ 10......................... Mental Durum Muayenesi.................................. 16............... 296 Genel Ortam Gözetimi ........... 281 XVIII................. 3...................... Duyu Muayenesi................11 EK........................................................................ 16......................... 289 İşyeri İş Sağlığı ve Güvenliği Koşulları Durum Saptama Formu ....................................................................................................................................................... 364 Bazı Yönetmeliklerde Belirtilen Çalışanlara Verilecek Eğitim Konuları ................................... 1........................ 8.......................................... Üç Dakika Basamak Testi .................. 373 Kaynaklar...... 2............................. Aerobik Güç Testleri (Performans Testleri).. 284 XVIII......................... 380 8 ...... 280 XVIII.................. 1..................... 2......................... 266 XVIII................................... 283 XVIII.............................................................................................................. Ishıhara Renk Körlüğü Testi.................. 263 XVIII.................................................................. 23........................................................................................................................................... 18.......................................... 264 XVIII......... WHO ve Amerikan Diyabet Derneği’nin Diyabet Tanı Kriterleri..................................... 270 XVIII.... 266 XVIII.......................... 11................. Queens Kolej Basamak Testi . 18. 267 XVIII............................................................... 285 XVIII........ 17........................ 282 XVIII............................................. 265 XVIII.............................. Kuru Göz Değerlendirilmesi .......................................... 2............................... 23..... 280 XVIII.............. 272 XVIII........ 268 XVIII........ Karpal Tünel Sendromu Testleri ......... 4..................... 23................. Bel Ağrılı Hastada Özel Testler .............. De Quarvein Hastalığı Testi ..... 265 XVIII........ 16..... 15............................................... 18............................................. Tecumseh Basamak Testi ..................................... 363 Sanayide Kullanılan Kimyasallardan Etkilenmenin Biyolojik İzlemi İçin Önerilen Yöntemler ...... 1............................ Fısıltı Testi................. 19........... 22... 17.................................... 21..... 369 İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Etik Kurallar........... 261 XVIII...... 9................................................................. 358 Ulusal Düzenlemelere Göre Bazı Tetkiklerin Yapılma Sıklığı...... ...................................................... New York Kalp Cemiyeti’nin Konjestif Kalp Yetersizliği Sınıflaması.... 285 XVIII............................ 266 XVIII.......... 262 XVIII........ 1............................. Kraniyal Sinir Muayenesi ................... 3............... Gençlerin ve Çocukların Çalıştırılabilecekleri ve Çalıştırılamayacakları İşler .. 1............................................................ 271 XVIII........ 17........ 16.

Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi’nin iş sağlığı profesyonellerine ve işverenlere yol gösterici olmasını dileriz. Muhan Soysal hiç unutamayacağımız dersini verir: "Hayatta hiçbir şey Meninas'in resmi kadar belirgin ve net değildir. yerde yine bir yaratık ve arkadaki şekli bozuk içi parlak dikdörtgenin içinde başka bir şeyler daha. İşte bu noktada iş sağlığı profesyonelleri yasal düzenlemelere.Giriş Orta Doğu Teknik Üniversitesi İşletme Bölümü'nün hem en sevilen hem en çekinilen profesörü Muhan Hoca’nın Strateji Yönetimi dersinin ilk saati öğretim üyelerinin bile katılımıyla geçermiş ki her senesi ayrı ilginçlikteymiş. sarı uzun saçlı yaratığa benzeyen bir şey… Etrafında başka yaratıklar. Bakar ama tarzı zaten kübik olan sürrealist resimde sanatla fazla ilgilenmeyenlerin anlayabileceği çok az şey vardır. Muhan Hoca’yı rahmetle anarken. Bu resimde sandalyenin üzerinde oturan sarı uzun saçlı bir aristokrat kızının etrafındaki dadıları onun saçını tararken. iyi uygulama örneklerine ve rehberlere gereksinim duyarlar. Bozuk perspektifli bir oda. Ancak ikinci resmi görünce Picasso'nun resmindeki öğelerin ne olduğunu ve bu resmin Meninas'in tablosuna gönderme olarak yapılmış olduğunu fark eder tüm sınıf. çalışanların sağlığını olumsuz etkileyen pek çok tehlike kaynağıyla birden nasıl baş edeceklerini bilemezler. 5-10 dakika hiçbir şey söylemeden sınıfı izleyen Hoca. Herkes bakar. Meninas'in resmini görebilenleriniz başarılı olacak. 9 . gerçekleri size Picasso’nun resmindeki gibi şekil değiştirmiş olarak gösterir. İş sağlığında da durum gerçekten Picasso’nun resmindeki gibi karmaşıktır. diğer ülke uygulamalarına. birazdan Picasso’nun resmini alıp Meninas'in bir resmini koyar. Picasso'nun resmine bakıp. yerde köpeği yatmaktadır. Babası arkada ışık sızan kapıdan kızını izlemektedir. İş sağlığı çalışanları fabrikalara girdiğinde işe nereden başlayacaklarını. diğerleri kübik şekillere bakıp yanlış anlamlar çıkarmaktan gerçekleri hiç göremeyecektir”. Muhan Soysal derslerinden birinde tepegöze bir Picasso resmi koyar. İş hayatı. Prof.

10 .

-İş kazaları. çalışanın sağlığıdır. çalışma ortamının sağlığı ve işyerinin çevreye etkileri de aslında birbirini tamamlayan. Çalışanlar bir yandan tarımın. elbette iş sağlığının merkezinde yer alan ana konusu olmalıdır. çalışma şartlarından ötürü çalışanların sağlıklarının yitirilmesinin önlenmesi. Çalışma koşullarının olumsuzluğu nedeniyle sağlıkları da olumsuz etkilenebilen. İş güvenliği uzmanlığı. fiziksel. Risk değerlendirmesinin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi. kas iskelet sistemi hastalıkları. onların fizyolojik ve psikolojik yapılarına uygun bir işe yerleştirilmesi ve bunun sürdürülmesini. Gelişmiş ülkelerde enfeksiyonlar. risklerin analizi. İş hijyeni (İş sağlığının teknik yönleri) Prosesin (süreç) sağlığı. Ülkemizde ise. İş sağlığı(*). Genel Bilgiler İş sağlığı oldukça geniş bir konudur. kurşun. psikososyal sorunlar gibi yeni hastalıklar ortaya çıkmıştır. İşyeri hekimliği (İş sağlığının tıbbi yönü) Çalışanın (çalışanın) sağlığı -Meslek hastalıkları. İş sağlığı konusunun ana ekseni. sanayileşmenin ortaya çıkardığı sağlık sorunlarıyla uğraşmaktayken. İnsanoğlunun doğada varlığını sürdürebilmek için başlattığı çalışma eylemi yüzyıllar içinde biçim değiştirmiştir. ancak. özetle işin çalışana. Üründe dâhil tüm sürecin sağlığı. kimyasal ve psikolojik risk etkenleri kontrol altına alınmış. (*) ILO ve WHO İş Sağlığı Uzmanlar Ortak Komitesinin 1950 yılında gerçekleştirdiği toplantısında yapılan iş sağlığı tanımı1995 yılında revize edilmiştir. alerjiler. biryandan hala silikozis. öte yandan bilgi teknolojisinin gelişmesiyle yeni sağlık sorunları ortaya çıkmıştır. iş kazaları. Ürünün sağlığı. iç içe geçmiş iş sağlığı bütününün diğer konularıdır. Çalışma yaşamındaki bu değişim toplumların yapısını. "her türlü işte çalışanların çalışanların fiziksel. iş hijyeni çalışma ortamından. yeni çalışma biçimlerine bağlı ergonomik sorunlar. insan ilişkilerini ve yaşamdan beklentilerini de etkilemiştir. -İşle ilgili hastalıklar. İşyeri hekimliği konuya çalışan odaklı yaklaşırken. ruhsal ve sosyal yönden tam iyilik durumlarının korunması ve geliştirilmesi. arsenik zehirlenmesi gibi geleneksel iş sağlığı sorunları daha tam çözülmemişken. kimlerin nasıl zarar görebileceğinin saptanması. aynı zamanda yoğun bilgisayar kullanımı ve 11 . İşyerinin çevreye etkileri. Tehlikelerin belirlenmesi. yaşayış biçimini. çalışanın da işe uygunluğunun sağlanmasını amaçlar”. ağır iş yükü. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) ortak iş sağlığı tanımı bu işin profesyonellerine yol göstermektedir. meslek hastalıkları. sağlıklarını hatta yaşamlarını kaybeden çalışanın sağlığı. İşyerinin sağlığı. kontrol önlemlerine karar verilmesi ve bu önlemlerin alınması. Çalışan kişi bu işi yapmasaydı bu sağlık sorunlarıyla karşılaşmayacaktı.I. civa. tüm süreçten ve çevre açısından konuya yaklaşmaktadır. çalışma sırasında sağlıklarını olumsuz yönde etkileyecek faktörlerden korunmaları.

ücret yetersizliği gibi pek çok psikososyal sorun ve denetimsiz kimyasal kullanımının tetiklediği alerjik hastalıklar gibi yeni sorunlar da karşımıza çıkmaktadır. inşaat işlerinde çalışanların değil. alışveriş merkezlerinde ayakta ve uzun süre çalışan tezgâhtarların. 12 . Çeviren: Dr. daha fazla araştırma yapmak zorundadır. Bu geçiş süreci nedeniyle ülkemizin iş sağlığı çalışanları hem gelişmiş ülkelerin iş sağlığı çalışanlarından hem de geri kalmış ülkelerin iş sağlığı çalışanlarından çok daha fazla çalışmak. öğretmenin. sağlıklarının korunması hatta bununla da yetinilmeyip. sağlığın geliştirilmesi çağdaş iş sağlığı anlayışının da gereklerindendir. hemşirenin. banka çalışanının.duruş bozukluklarına bağlı kas iskelet hastalıkları. Yalnız metal sanayiinde. işsizlik. Temel iş sağlığı hizmetleri çerçevesi içinde etkinliklerin akış şeması* *(Temel İş Sağlığı Hizmetleri. madende.Profesör Jorma Rantenen. doktorun kısaca tüm çalışanların sağlığının işleri nedeniyle yitirilmesinin önlenmesi. iş güvencesinin olmaması. şoförün. Buhara Önal-ÇSGB-14/02/2007) WHO-ILO ortak iş sağlığı tanımın her türlü işte çalışanı kapsaması çok anlamlıdır. uzun süre çalışma.

İşin çalışana uygunluğunun geliştirilmesi. İş sağlığı. İşyerlerinde sağlığa zararlı risklerin tanımlanması ve değerlendirilmesi. İSG kurullarına katılma ve çalışmalarında aktif rol alma. coğrafi alana veya iş sözleşmesinin içeriğine bakılmaksızın dünyadaki her çalışan bireye iş sağlığı hizmetlerini sağlamak için bir çabadır. genel hijyen koşularının izlenmesi. yıllık çalışma planının hazırlanması. portör ya da işe dönüş muayenelerinin yapılması. değerlendirilmesini ve bildirimini de içeren sağlığı koruyucu tüm çalışmalar. çalışanların sağlığının gözetimi. işletmedeki iş risklerine uygun ve yeterli olacak şekilde aşağıdaki görevleri kapsayacaktır. hijyen ve ergonomi. Sağlık üniteleri. sağlık kayıtlarının kişilik hakları çerçevesinde kilit altına alınması. Küreselleşmenin etkisiyle değişen çalışma koşulları. işletmenin bir hazırlık yönelimine gerek vardır. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi. bakımı ve seçimi ve çalışma sırasında kullanılan maddeler dâhil olmak üzere işin planlanması ve organizasyonu konusunda tavsiyede bulunma. İş sağlığı hizmetleri önceden sağlanmamışsa veya yeni iş sağlığı hizmeti personeli çalıştırılmaya başlanmışsa. iş sağlığı hizmetleri. ilkyardım. İş Sağlığı Gözetimi Kavramı Bu kavram. yatakhaneler ve işveren tarafından bu tür hizmetlerin sunulduğu yerler dâhil olmak üzere. çalışma ortamının gözetimi ile çalışanın sağlık gözetiminin bileşkesidir. eğitim ve öğretim sağlamada işbirliği. Çalışanların sağlığının korunması ve geliştirilmesi amacıyla mesleki etkilenmeleri önlemeye yönelik yapılan tıbbi muayene ve tetkikleri ile bağışıklamayı. işe giriş. İş ile ilişkisi bakımından. Çalışma ortamının gözetimi ve çalışan sağlığının gözetimi de TİSH’nin önemli etkinliklerindendir (Rantanen J. Temel iş sağlığı hizmetleri. Bir çalışanın iş ortamının gözetimi. kantinler.161 No’lu ILO Sözleşmesi’nden: Her işverenin istihdam ettiği çalışanların sağlık ve güvenliği için sorumluluğu saklı kalmak kaydıyla ve çalışanların iş sağlığı ve güvenliği (İSG) konusunda katılımının gerekliliği göz önüne alınarak. iş sağlığı hizmetlerine olan ihtiyacı da artırmaktadır. Yeni donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesine katılım. Temel İş Sağlığı Hizmetleri (TİSH) Çalışanların büyük bir bölümü iş sağlığı hizmetlerinden yararlanmadan çalışmaya devam etmektedir. güvenliği. gerekli durumlarda yer ya da iş değişikliği önerisinde bulunma ve yine 13 . İlkyardım ve acil durum tedavi hizmetlerini örgütleme. İşyerlerinin tasarımı. çalışanların ortamdaki riskler ve bunlara yönelik sağlık gözetimi konusunda bilgilendirilmesi. tüm çalışmaların kayıt altına alınmasını. acil tedavi. ekonomi sektörüne. bağışıklama çalışmaları. bir önceki yılın yıllık değerlendirme raporunun hazırlanması. 2007). periyodik. kişisel ve müşterek koruyucu donanım konularında öneride bulunma. İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizine katılma. çalışanın sağlığını etkileyebilecek çalışma ortamında ve iş uygulamalarındaki faktörlerin gözetimi. makine ve diğer teçhizatın durumu. iş kazası ya da meslek hastalığı veya şüphesi durumunda olayın/olgunun analizi. Mesleki rehabilitasyon önlemlerine katkıda bulunma. İş sağlığı. işletme büyüklüğüne. rehabilitasyon ve sağlığı geliştirme bu kavramın içindedir. sağlık ve güvenlik eğitimlerine katılma.

bu şekilde zararı önleyebilmek için yeterli önlem alıp almadığınızı ya da daha fazla önlem almanız gerekip gerekmediğini ölçebilirsiniz.gerekli durumlarda mesleki rehabilitasyon çalışmalarına katılma sağlık gözetimi kavramının içinde değerlendirilmelidir. –Kontrol önlemlerine karar verilmesi ve uygulanması. cinsiyetine ve gücüne uygun olmayan işlerde çalıştırılamayacağına”. 11593 Nolu Kanun. öz geçmişi. • RD’de önemli adımlar: –Tehlikelerin belirlenmesi.Sayı: 1489. Ek-1 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi). iş kazaları sonrası ortaya çıkabilen post travmatik stres sendromu da. Çalışma ortamı da bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Bunlar arasında başta Anayasa olmak üzere. becerileri.Yenilecek ve içilecek şeyler satan veya veren veyahut taharet ve nezafete mütaallik sanatlar ifa edenler her üç ayda bir kendilerini muayene ettirerek bir sıhhi rapor almağa mecburdurlar. –Kimlerin nasıl zarar göreceğine karar verilmesi. ne sıklıkla yapılacağı belirtilmiştir1. eğitimi. 56. Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi Çalışma hayatında iş sağlığı konularına ilişkin olarak bazı temel düzenlemeler vardır. R. fizik ve psikolojik yapısı bir bütün olarak ele alınmalıdır. psikososyal. Bir maden çalışanının karşılaşabileceği meslek hastalığının sadece toza bağlı pnömokonyoz olduğunu düşünmek büyük hatadır. alışkanlıkları. ergonomik pek çok sorun bir arada çalışanın sağlığını tehdit etmektedir. Sağlık gözetimi (sıhhi murakabe) kavramı mevzuatımızda yer almıştır. Fiziksel. Anayasa’nın 50. –Risklerin analizi. 14 . biyolojik. Burak Birgören İSGİP Sağlık Gözetimi Eğitimleri “RiskDeğerlendirmesi” Notlarından Ülkemizde İş Kanunu ve bu kanun kapsamındaki yasal düzenlemelerin pek çoğunda “sağlık gözetimi” kavramına yer verilmiştir (bkz. soy geçmişi. Maddesinde de “herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğuna” dikkat çekilmektedir. kimyasal. –RD’nin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi. Risk Değerlendirmesi (RD) Nedir? (*) • RD işyerinizde insanlara neyin ne kadar zarar verebileceğine yönelik olarak yapılan dikkatli bir incelemedir. Maddesinde “kimsenin yaşına.G: 6 Mayıs 1930 . gözetmek. pnömotik kırıcı kullanımı nedeniyle el-kol vibrasyonu ve buna bağlı beyaz parmak hastalığı da aynı çalışanın karşılaşabileceği meslek hastalıklarından sadece bir kaçıdır. psikososyal ve kültürel yapısıyla bir bütün olarak ele aldığımız çalışanın etrafında tüm risk etkenlerini de bütün olarak değerlendirmek durumundayız. Aynı çalışanda gürültüye bağlı işitme kayıpları da. Sözlüklerde “murakabe”nin sözcük anlamı denetlemek. Madde 126 . Maddeler de konuyla ilgilidir. Risk (*) Dr. kontrol etmek olarak geçmektedir. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nda sağlık gözetiminin sürekliğini öngören periyodik-portör muayenesinin kimlere. Bir başka deyişle fiziksel. 127 ve 266. aile yapısı. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve İş Kanunu gelmektedir. Çalışanın mesleği.

İşyeri hekimi bu görevlerini yerine getirmek için işyerini ve yapılan işi tanımalıdır. Bu arada RD yapılana kadar iş yeri hekimi beklememeli. kimyasal ve fiziksel tehlike kaynaklarını saptamalıdır. tozlara maruz kalma. ağır iş yükü olan. o bölümde bir iş kazası olduğunda (ramak kala kazalar da dâhil). bunun sonucuna göre alınacak kontrol önlemlerine karar verilmeli ve önlemler uygulamaya konulup RD gözden geçirilmeli ve gerekli durumlarda2 güncellenmelidir. farklı kaynak teknikleri kullanabileceği. KAH. kronik hastalığı olanların (HT. kimyasal maddelere. iş güvenliği uzmanıyla birlikte RD çalışmalarına katılmalı ya da RD’nin yapılmasını sağlamalıdır4. kullanma suyu. DM. İşyeri hekimi işyerindeki çalışma ilişkileri hakkında da bilgi sahibi olmalıdır. 2001). duş tuvalet) (ayrıntılı bilgi için bkz. biyolojik. gazlara. C. İşyerini Tanıma. İşyerinde henüz yapılmamışsa. işyeri durum saptaması yapmalı (bkz. Ancak. 3 Ergonomik olmayan koşullarda çalışma.Ayrıntılı bir şekilde sağlık gözetiminden söz eden yönetmeliklerin hemen hepsi sağlık gözetiminin işyerinde yapılacak RD’ye göre yönleneceğine dikkat çekmektedir. İşyeri hekimi yapılan işi de bilmek durumundadır. Riskli çalışma koşulları3 işyeri hekimince bilinmelidir. psikososyal. Kişisel ilişkiler (çalışanların. yemek yapılan ve yenilen yerler. çalışanların adları.G: 27 Kasım 2010/ 27768 -İşyeri Hekiminin Görevleri Madde 15-a-5. Ek-3 Genel Ortam Gözetimi) saptamalıdır (Emiroğlu. sendikanın varlığı. işyeri amirleriyle. yüksek tempolu çalışılan veya çalışma süresi uzun olan riskli çalışma türleri saptanmalıdır. gece çalışması yapılan. Yetki. içme suyu. ergonomik. KBY vb) çalışma koşulları. Bunun için de öncelikle işyerindeki tehlikeler belirlenmeli. soyunma odaları ve dolapları. işe başlamadan önce alınacak sağlık raporu ile belgelenmelidir. Ek-2 İşyeri İş Sağlığı ve Güvenliği Koşulları Saptama Formu).postabaşıyla. yönetmeliklerde belirtilen görevlerini olabildiğince yerine getirmeye çalışmalıdır. gözetebilmek için. makineleri veya işleri iş akış şeması üzerine işaretlemelidir. birbirleriyle. farklı tehlike 2 İşyerinde hiçbir değişiklik olmadığı durumlarda bile 5 yılda bir. 4 İşyeri Hekimlerinin Görev. İşyeri hekimi işyerinin genel hijyen koşullarını (işyerinin genel temizliği. Vardiyalı çalışılan. işyeri yakınındaki başka işyeri çalışanlarıyla). risklerin analizi yapılmalı. önceden hazırlanmış. görevleri ve yaşlarının kayıtlı olduğu listeye gerekli notları düşmelidir. uygun olmayan termal koşullar. Çalışma Ortamında İşyeri Durum Saptaması Ve Risk Değerlendirmesi İşyerinde temel görevi koruyucu hekimlik olan işyeri hekimi çalışanın sağlığını koruyabilmek. yıkanma yerleri. formen . nasıl zarar görebileceği saptanmalı. alınan önlemlere yaklaşım. İşyeri hekimi üretim (iş akış) şeması üzerinde işyeri ortamını etkileyen. titreşim. 15 . Bir kaynak işçisinin karşılaşabileceği sağlık sorunları konusunda bilgi sahibi olmalıdır. toplu iş ilişkileri. kimlerin. İşyeri içinde bunları yaparken. Aynı kaynak işçisinin farklı günlerde farklı işler yapabileceği. karanlık. İş akış şeması üzerinde riskli noktaları belirlemeli. gürültü. 4857 sayılı İş Kanunu’nun ilgili maddesi göz önüne alınarak “gece çalıştırılacak çalışanların sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğu”. İşyeri hekimi çalışma ortamı ziyaretlerinde hem iyi bir gözlemci olmalı hem de çalışanlarla yaptıkları iş konusunda görüşerek bilgi ve deneyimini artırmalıdır. risk analizi ideal sağlık gözetiminin olmazsa olmazı ve sağlık gözetiminin ilk hareket noktasıdır. lavabo. Eğer işyerinde gece çalışması yapılacaksa. R. meslek hastalığı kuşkusu veya meslek hastalığı saptandığında. risk faktörlerini saptamalıdır. Bu risklere maruz kalan çalışanların kimler olduğunu bilmelidir. “İşyeri RD” sonuçlarına ulaşmalıdır. çalışma koşulları ve çalışma ilişkileri hakkında bilgi sahibi olmalıdır. İşyerinde tehlike kaynakları neyse o kaynağa uygun sağlık gözetimi planlanmalıdır. Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. kişilerin ve sendikanın iş sağlığına yaklaşımı. sağlık çalışanlarıyla. İşyeri hekimi önlemlerin alınmadığı bölümleri. işyerinde güvenlik kültürünün düzeyi ile ilgili gözlemlerde bulunmalıdır.

İş sağlığı gözetimi ise.tr den. işe giriş muayenesi yapacak olan işyeri hekimlerine ve aile hekimlerine yol gösterici bir kaynak olduğu görülmektedir5. öncelikle koruyucu hekimlik hizmetleri. 2. iş sırasında hangi araç. e. kullanılan araç. çalışma ortamı ve koşulları. Çalışanların Sağlık Gözetimi: a. taşlama tezgâh işçisi.myk. İşyeri hekimi. Yer-İş Değişikliği. ilkyardım. Pek çok sektöre yönelik standart hazırlanmış. işin nasıl yapıldığını görmeli. 16 . gereç. Eğitim. bunların içeriklerini öğrenmeli. Erken Kontrol Muayenesi. çalışanların sağlık gözetimi. c. daha sonra da bu işle ilgili bilimsel. pek çok mesleğin standardı vardır. bilgi ve beceriler. b. sağlığın geliştirilmesi. Meslek profili (görevler. h. Ulusal Meslek Standartları’nın risk analizi yapacaklara. mesleğe ilişkin diğer gereklilikler) gibi başlıklar yer almaktadır. j. güvenlik ve çevre ile ilgili düzenlemeler. başarı ölçütleri. İşyeri hekimi çalışanın “iş sağlığı gözetimi” ile işe başlamalıdır. ulusal ve uluslararası yasal düzenlemeler hakkında bilgi sahibi olmalıdır. d. metal doğramacı” vb. verilerin değerlendirilmesi ve bildirilmesi konularını içermelidir.kaynaklarından etkilenebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. meslek ile ilgili diğer mevzuat. ark ocağı operatörü. haddeci. tutum ve davranışlar) Ulusal Meslek Standardı’nın ikinci ana başlığıdır. 5 Daha ayrıntılı bilgi için www. İş sağlığı hizmetleri denildiğinde. g. izabeci. değerlendirme ve belgelendirmeye ilişkin bilgiler ise son bölümüdür. İşten Ayrılma Muayenesi ve Geç Muayeneleri.gov. Bu konuda ülkemizde 2006 yılında ÇSGB’nın girişimleriyle kurulan Mesleki Yeterlilik Kurumu’nun hazırladığı ‘Avrupa Yeterlilik Çerçevesi’ne uygun ‘Ulusal Meslek Standartları’na göz atmakta yarar vardır. mesleğin uluslararası sınıflandırma sistemindeki yeri. bir bölümü Resmi Gazete’de yayınlanmıştır. ekipmanlar. Erken Tanıyı. Aralıklı Kontrol Muayenesi (AKM). Ek ve Tamamlayıcı Muayeneleri. Uygun Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanımını. Bağışıklamayı. f. işlemler. İşe Giriş Muayenesi. Resmi Gazete’de yayınlanmış Ulusal Meslek Standartlarına ve hazırlanmakta olan taslak Standartlara ulaşılabilmektedir. Örneğin metal iş koluna yönelik olarak “endüstriyel fırın işçisi. i. ağır ve tehlikeli işler muayenesi. Çalışma Ortamı Gözetimi. tahribatlı muayeneci. 1. sağlık. acil tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin bütünü akla gelmelidir. Ölçme. Bu standartlarda meslek tanıtımı (meslek tanımı. gereç ve donanımları kullandıklarını bilmeli. İşe Dönüş Muayeneleri. Kayıtların tutulması.

işyerini teftişe yetkili iş müfettişlerine gösterilmesi zorunludur. İSG mevzuatı doğrultusunda. yeni işveren çalışanın kişisel sağlık dosyasını ister. İSGB ile OSGB’nin. istenmesi halinde. (6) İşveren. (2) İşverenler. (7) İşveren. Yapılan işin özelliğine göre. devamlı olarak en az 50 işçi çalıştırdıkları işyerlerinde bu hizmeti vermek için. noter ya da ÇSGB tarafından onaylanmış bir deftere yazdıkları İSG’ye ilişkin önlem ve önerilerinin yerine getirilmemesinin sonuçlarından işveren sorumludur. önceki işveren de dosyanın bir örneğinin sağlık birimince onaylanarak kişisel bilgilerin gizliliği ilkesine uyararak gönderilmesini sağlar. çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerine uygun olarak sağlık gözetimine tabi tutmakla yükümlüdür. denetlemek ve geliştirmek. işyeri sağlık ve güvenlik birimi (İSGB) oluşturmakla ve bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer personeli ve sanayiden sayılan işlerde bir veya birden fazla iş güvenliği uzmanını görevlendirmekle yükümlüdürler. (11) İşveren. sağlıklı ve güvenli çalışma ortamını sağlamak amacıyla. bu yükümlülüklerini. (13) İşveren. (10) İşveren. gerekli önlemleri almak. (3) İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesinden işveren sorumludur. İSGB ile OSGB’de görev yapan personelin adı. (9) İşyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanının. Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB)’den hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. işverenin sorumluluğunu etkilemez. İSGB ile OSGB’nin görevlerini yürütmesi için gerekli bilgileri bu birimlere aktarır. İşveren. İSG ile ilgili sorumlulukları çerçevesinde. işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanlarının görevlerini yerine getirebilmeleri için. çalışanlara ilkyardım ve acil müdahale ile tüm önleyici ve koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerini vermekle yükümlüdür. (5) İşveren. İSGB ile OSGB personelinin işyerinde İSG hizmeti ile ilgili görevlerini etkin bir şekilde yerine getirmesi konusunda gerekli kolaylığı göstermek. (8) İşveren. İSG önlemlerini belirlemek. planlama ve düzenleme yapılmasını sağlamakla yükümlüdür. 17 . işin devamı süresince sağlık muayeneleri düzenli aralıklarla yapılır. çalışanların kişisel sağlık dosyalarını işten ayrılma tarihinden itibaren 10 yıl süreyle saklamak zorundadır. Çalışanın işyerinden ayrılarak başka bir işyerinde çalışmaya başlaması halinde. İşyeri ortam faktörlerinden kaynaklanan hastalıkların yükümlülük süresi bu süreyi aşan işyerlerinde. iş kazası ve meslek hastalıklarını önlemek. Bu defterin. yasal mevzuatta belirtilen sürelerden az olmamak kaydı ile yeterli çalışma süresini sağlar. (12) İşveren. İSGB personelinin işbirliği içinde çalışmalarını sağlar. Çalışanların İSG konusundaki yükümlülükleri. İSG hizmetlerinin tamamını veya bir kısmını işyeri dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden alarak da yerine getirebilirler. sağlık ve güvenlikle ilgili konularda çalışanların görüşlerini alır ve katılımlarını sağlar. soyadı. uygulanmasını izlemek. (4) İşveren. işyerlerinde. evrakların saklanması hastalıkların yükümlülük süresine göre uzar. Bu kapsamda. çalışanların işe girişlerinde sağlık durumlarının yapacakları işe uygun olduğunu belirten sağlık raporu alınır. çalışma saatleri ile yetki ve sorumlulukları konusunda çalışanları bilgilendirir.Sağlık Gözetiminde İşverenin Hakları ve Yükümlülükleri (1) İşverenler. İşverenler. başka bir işyerinden kendi işyerine çalışmak üzere gelen çalışanların sağlık bilgilerine ulaşabilmesini sağlar. kayıt ve bildirim yükümlülüklerini İSGB veya OSGB ile işbirliği içerisinde gerçekleştirir.

yürütülecek her türlü sağlık gözetimi faaliyetleri ile ilgili olarak çalışanları bilgilendirmek ve onamını (rızasını) almak zorundadır. kişisel sağlık dosyasının onaylı bir örneğini işçiye verir veya yeni işverenin sağlık birimine kişisel bilgilerin gizliliği ilkesini gözeterek (örneğin iadeli-taahhütlü) gönderir. 18 . İşveren. kanserojen ve mutajen maddelerle çalışmalarda bu süre 40 yıldır). Bu durumda. önlemleri uygularken. (3) Çalışanlar ve temsilcileri. yeni işverene ait sağlık birimi çalışanın kişisel sağlık dosyasını ister. Eski işverenin sağlık birimi. • RD’yi. belirlenen risklerle ilgili evrakların saklanması yükümlülük süresine kadar uzar (örneğin asbestle. işyeri sağlık biriminin çalışmalarını desteklemek. rapor sonucu işveren ve çalışana yazılı olarak bildirilir. sağlık muayenelerinin sonuçlarıyla ilgili olarak hatalı veya hataya yol açabilecek bilgiye itiraz hakkına sahiptir. • Çalışanların veya temsilcilerinin görüşlerini almalı ve katılımlarını sağlamalıdır. sağlık muayeneleri. • Öncelikle o çalışanın hastalığının tedavisine ve bildirimine yönelik görevlerini yerine getirmeli. uzman veya yetkili makam maruz kalan çalışanlar için tıbbi muayene (erken kontrol muayenesi) istemeli. Yükümlülük süresi bu süreyi aşan meslek hastalığı riski bulunan işyerlerinde. yaptığı işler ve çalıştığı ortamdaki maruziyet bilgileri ile bu maruziyetlerin değerlendirme sonuçları kişisel sağlık dosyalarında saklanır. öncelikle sağlık gözetiminde yürütülecek hizmetlerin amaç ve yöntemleri konusunda. • Riskleri önlemek veya azaltmak için gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil. (4) Çalışanlar. sağlıklı bir çalışma ortamının oluşması için bu konuda hazırlanan talimat ve prosedürlere uymak. bilgilendirme ve eğitim programlarına katılmak ve gerektiğinde işbirliği yapmakla yükümlüdürler (2) Çalışanlar ve temsilcileri. işyerinde sağlık gözetiminin yerine getirilmesine ilişkin organizasyonlarda karar verme sürecinde yer alırlar.Sağlık Gözetiminde Çalışanların Hakları ve Yükümlülükleri (1) Çalışanlar ve temsilcileri. daha sonra da sağlık gözetimi sonucunda elde edilen verilerin kullanılması ile ilgili bilgilendirilirler. • Benzer bicimde maruz kalan diğer çalışanların sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenlemeyi yapmalıdır. Sağlık Gözetiminde Sağlık Biriminin Yükümlülükleri Sağlık birimi. işe uyumunun belirlenmesi amacıyla yapılan sağlık muayenesi sonucunda oluşturulan raporda. Çalışanın işe girişinde ve iş değişikliğinde. Çalışma ortamı ve çalışanların sağlık gözetimine ait bütün bilgiler kayıt altına alınır ve belgeler saklanır. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalı. çalıştırılacağı işler ve çalışma koşulları belirtilir. riskleri önlemek veya azaltmak için alınan önlemleri gözden geçirmeli. Çalışanların sağlık bilgileri. Sağlık birimi. hekim. Tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. çalışanların kişisel sağlık dosyalarını işten ayrılma tarihinden itibaren 10 yıl boyunca saklamak zorundadır. Çalışanın işyerinden ayrılarak başka bir işyerinde çalışmaya başlaması halinde.

işçiler de İSG konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler. alınacak önlemlerin önceliğini bu sonuçlara bağlamak kişileri yanılgılara da götürebilir. her işyerinin birbirinden farklı tehlikeler içerebileceğini göz önüne alarak.II. İşyeri hekimi işyerindeki tehlikeleri belirlemeli. yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek ve gerekli İSG eğitimini vermek zorundadırlar. F. Hatta risk analiz yöntemlerinden. RD. RD süreci karmaşık formüllere dönüştürülmekte. bazen daha fazlası işyerinde geçen bir kişinin çalışma ortamı işyeri hekimince iyi bilinmelidir. işyerinde RD yapılmasından sorumlu tutulmuştur. 4857 sayılı İş Kanununun 1. araç ve gereçleri noksansız bulundurmak. olasılık veya şiddeti ne olursa olsun mevcut her tehlikeye karşı en uygun bilimsel önlemleri almaktır. maddesinde: “Bu Kanunun amacı işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma koşulları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir. insan sağlığını ilgilendiren ve sosyal boyutları ağır basan bir alandır. Avrupa Birliği (AB)’nin 89/391 sayılı çerçeve direktifi ve ülkemizce kabul edilmiş olan 155 ve 161 sayılı ILO sözleşmeleri de dikkate alınarak hazırlanmıştır. anlaşılması ve uygulanması güç bir hale getirilmektedir. Ülkemizdeki uygulamalara bakıldığında. Ülkemizde İSG konusundaki temel yasa olan 4857 sayılı İş Kanunu. tehlikelerin kaynağında yok edilmesine yönelik önlemlere öncelik vererek ortadan kaldırılması ve risklerin kontrol altına alınması için çalışanların ve/veya temsilcilerinin görüşlerini de alarak gerekli çalışmaları planlamalıdır. Bu konuyla ilgili ülkemizde henüz yeterli bir bilimsel alt yapı bulunmadığı gibi. Bu gerçek göz ardı edildiğinde. İşle ilgili tehlikeleri sadece sayısal formülerle ifade edip.” 77. Bu yasanın 78. Maddesinde ise “İşverenler işyerlerinde İSG’nin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak. mümkünse birden fazlası uygulanarak birlikte değerlendirilmesi gerekir. Gününün en az üçte biri. o kişinin sağlık durumu ya da hastalıkları ile ilgili değerlendirme oldukça yetersiz kalacaktır. bir standardı da yoktur. Bu uygulamanın bilimsel altyapısı. son derece teknik bir iştir. 2010). kavramın ticari amaçlarla suiistimal edildiği izlenimi de uyandırmaktadır (Yılmaz.” hükümleri yer almaktadır. İSG. Bu durum. Önemli olan. İşverenler işyerinde alınan İSG önlemlerine uyulup uyulmadığını denetlemek. işçileri karşı karşıya bulundukları mesleki riskler. maddesine dayanılarak çıkarılmış olan yönetmeliklerde işveren. risk analizinin ve RD’nin yapılmasını sağlamalı ve bu çalışmalara katılmalı. 19 . Çalışma Ortamı Gözetimi Çalışma ortamı gözetimi çalışanların sağlık gözetiminin ayrılmaz bir parçasıdır. alınması gerekli tedbirler. İSG uzmanlarının öznel deneyimleri doğrultusunda gelişmektedir.

Kararlılık ve Tepkime. alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmalı ve uygulamaların takibini yapmalıdır. Bertaraf Bilgileri. 20 . R. analiz ve kontrollerin yapılmasını sağlamalı.mgbf-msds (malzeme güvenlik bilgi formu-material safety data sheet) Güvenlik bilgi formunda yer alması gereken bilgiler:                 Madde/Müstahzar ve Şirket/İş Sahibinin Tanıtımı. güvenlik bilgi formlarının hazırlanması ve dağıtılmasına ilişkin yasal düzenleme yapılmıştır. Kaza Sonucu Yayılmaya Karşı Önlemler. (*)Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik. Diğer Bilgiler. İlkyardım Önlemleri. MGBF kimyasal madde üreticileri tarafından verilmek zorundadır. Malzeme Güvenlik Bilgi Formları6 İşyerlerinde kullanılmak üzere piyasaya sunulan tehlikeli maddelerin ve müstahzarların insan sağlığı ve çevre üzerinde yaratabilecekleri olumsuz etkilere karşı. Toksikolojik Bilgi.G: 26/12/2008-27092 – Mükerrer sayı. Yangınla Mücadele Önlemleri. Ekolojik Bilgi. kimyasal maddelerin çalışma ortamında bulunmasına izin verilen azami konsantrasyonu (MAK) ve önerilen eşik sınır değer (ESD) hakkında bilgileri içerir. Bileşimi/İçeriği Hakkında Bilgi. Elleçleme ve Depolama. Bu formlar. Tehlikelerin Tanıtımı. 6 Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik. Mevzuat Bilgileri. Çevre ve Orman Bakanlığı) İşyeri hekimi ortam ölçümü. İşyeri ortamında ölçülen değerlerin Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (MGBF-MSDS) ile uyumu kontrol edilmelidir. Maruziyet Kontrolleri/Kişisel Korunma. Taşımacılık Bilgileri.G: 26 Aralık 2008/27092. etkin kontrolünü ve verimli gözetimini sağlamak üzere. Fiziksel ve Kimyasal Özellikler. R.

7 ÇSGB. IPCS. üniversiteler. RD kavramı gelişmeden önce de bilinen ve RD’nin temelini oluşturan “ortam ölçümleri” ilgili bakanlıklara ve kuruluşlara7 veya ilgili bakanlıklardan. WHO. 2001).9 dB’e düşürülebildiği görülmüştür. ILO ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNDP) ortak etkinliğidir.9 dB’den 84. Uluslararası Kimyasal Güvenlik Programı (IPCS) tarafından hazırlanmaktadır. Güvenlik bilgi formlarının ışığında işyeri denetimin yapılması. çalışma ortamına ilişkin bilgilerimizi kat kat artıracaktır.İSGÜM. Gürültüye Karşı Alınması Gereken Önlemler Ultrasonik Parça Temizleme Aygıtı: Periyodik işyeri denetiminde sadece kapağının kapatılmasıyla. gürültünün 90. Malzeme güvenlik bilgi formunun Türkçe ve güncel olmasına dikkat edilmelidir (Emiroğlu. C. bilginin hazırlandığı tarihe bakılmalıdır. malzeme güvenlik bilgi formunun sürekli güncelleştirildiği unutulmamalı. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. Ancak.Malzeme güvenlik bilgi formuna ilişkin bu bilgiler. Sağlık Bakanlığı. 21 . kuruluşlardan Türk Akreditasyon Kurumu’ndan (TÜRKAK) yetki almış laboratuvar veya kuruluşlara yaptırılmalıdır.

İlgili mevzuata göre sanayiden sayılan. kol.Çalışma ortamında yapılan ölçümler konusunda ülkemizde en donanımlı ve deneyimli kurum olan ÇSGB . İstanbul. gaz buhar). Kayseri. 8 9 Başvuru için www. Yapılan iş türüne göre değişmekle birlikte işyeri gürültü ölçümü (ve gürültü haritası çıkarılması).tr adresini kullanabilirsiniz. Gereken yerlere. Kurul denetimlerden en az birini özellikle sağlık ve güvenlik işaretlemelerine ayırmalıdır.gov. 22 . Bu işi yaparken malzeme güvenlik bilgi formları ve ortam ölçüm sonuçları (varsa risk değerlendirme dosyasıyla) ile birlikte ilgili Yönetmeliğin9 de yanlarında olması kurulun işini kolaylaştıracaktır. İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu İşyeri hekimleri ve tüm çalışanlar için sorunların konuşularak. çözüm yollarının aranacağı.). Adana. işyeri toz ölçümü. Kocaeli Bölge Laboratuvarları ile hizmet vermektedir8. İzmir. Ek-4 Ülkemizde ve Bazı Avrupa Ülkelerinde Çalışma Ortamındaki Bazı Maddelerin MAK Değerleri). kimyasal maddelerin ortam ölçümü (organik buhar.Ankara Merkez. bacak vibrasyon ölçümü gibi ölçümlerin gerek duyulanları yaptırılmalıdır (bkz. Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği. kurulun görevleri ve ulusal düzenlemelere yönelik birkaç eğitim toplantısı yaptıktan sonra. ışıklı ve sesli uyaranlar da dâhil tüm işaretlemeler Yönetmeliğe uygun olarak yapılmalıdır.isgum.İSGGM’ ne bağlı İSGÜM’dür. hava akım hızı vb. Kurulun oluşturulmasının ardından kurul üyelerinin. Bursa. İşyeri hekimi.G: 23 Aralık 2003/25325. R. işyeri aydınlatma (ışık şiddeti) ölçümü. ısı. o işyerinin niteliklerine uygun iç-yönetmelik taslağı hazırlayıp işverenin onayına sunmaları gerekmektedir. en etkin yer olması nedeniyle “İSG Kurulu” önemsenmelidir. devamlı olarak en az 50 işçi çalışan ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde her işveren bir İSG kurulu kurmakla yükümlüdür. işyeri termal konfor ölçümü (nem. İSGÜM . İSG kurulunun diğer üyeleriyle birlikte periyodik işyeri denetimi yapmalıdır. genel vibrasyon ölçümleri ve el.

İşyeri hekimi çalışma ortamı gözetimi kapsamında işyerinde meydana gelen iş kazası. bunların hangi yönetmeliğe dayanarak rapor edildiği. 2. Gereken durumlarda toplantıya ilgili kişiler de çağırılmalıdır. özellikle çalışanların katılımı sağlanmalıdır. Bu işler yapılırken “İSG Kurulu”ndan olabildiğince destek alınmalı. Sağlık ve güvenlik işçi temsilcisinden oluşur. Bir başka önemli nokta. işyerindeki tehlike ve önlemlerin değerlendirilmesi (risk analizi ve değerlendirmesi). aynı işverene ait birkaç işyerinin birbirine yakın olması halinde. işyerinde sendika temsilcisi yoksa o işyerindeki çalışanların yarıdan fazlasının katılacağı toplantıda açık oyla seçilecek işçi. 6. İşyeri hekimi. Kurul toplantı öncesi işyerinin büyüklüğüne uygun bir zaman ayırarak. sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi. İş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik eleman. işverenler. Varsa sivil savunma uzmanı. Kurul ayda en az 1 kez toplanmak zorundadır… İşverenler bu kurullarda mevzuata uygun alınan kararları uygulamak zorundadır. 4. yılda bir ya da iki kez ortak (genişletilmiş) iş sağlığı güvenliği kurulu toplantısı ile bölgesel sorunların çözümüne katkı sağlanabilir. 8. Pek çok işyerinde bu görevler ya iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin üzerinde kalmıştır ve ekibin diğer üyeleri tarafından angarya olarak görülmektedir. Ek-5 Denetimlerde İstenebilecek Bazı Belgeler). Denetim sonrası hazırlanan raporlarda eksikliklerin neler olduğu. meslek hastalığı veya herhangi bir tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme. 3. İşveren veya işveren vekili. 23 . ustabaşı veya usta. bu kurullarda mevzuata uygun alınan kararları uygulamakla yükümlüdürler10. İnsan kaynakları. İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu10 1. araştırma ve düzeltici faaliyet (DF) planlarını yapmalı ve uygulamaları takip etmelidir. 10 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik. personel. sorunları yerinde görüp. İSG Kurulu ayda en az bir kez toplanmak zorundadır. İşyerinde bulunan sendika temsilcilerinin kendi aralarında seçecekleri kişi. İş müfettişlerince yapılan işyeri denetimleri de işyeri hekimine çalışmalarında yol gösterecektir. diğer çalışanların da konuyla ilgili görüşlerini almalıdır.G: 07 Nisan 2004/25426. 5. R. 7.İşyerlerinde verilecek İSG’ye yönelik eğitimlerinin planlanması. iş kazası ve ramak kala kazaların değerlendirilmesi. hatta bazen sorunun çözümüne yönelik önerilerini de içerebildiği görülmektedir (bkz. yıllık çalışma raporu ve bir sonraki yıl için hazırlanacak çalışma planlarının ekip ruhu içinde birlikte yapılması işyeri için bir kazançtır. İşyerinde görevli formen. Ayrıca. atölye ziyareti yapmalı.

Bağıl Nem ve Hava Akım Hızı) Ölçümü Kişisel Gürültü Maruziyeti Ölçümü Tüm Vücut Titreşimi Kişisel Maruziyet Ölçümü El-Kol Titreşimi Kişisel Maruziyet Ölçümü Aydınlatma Ölçümü Frekans Analizi Foruier Transform İnfrared Spektrofotometresinde Serbest Silis Analizi İşyeri Havasında Dedektör veya Tüp İle Anlık Gaz Ölçümü Gaz Kromatografi Analizi Lifsi Tozların Konsantrasyon Tayini Lifsi Tozların Tür Analizi İSG Alanındaki Numunelerin SEM ile incelenmesi İSG Alanındaki Numunelerin SEM'’de Elektronik ortamda fotoğraf çekilmesi İSG Alanındaki Numunelerin SEM-EDS ile Elemental Mikroanalizi Yüksek Basınçlı Sıvı Kromotografisinde Analiz İyon Kromatografisinde Analiz (Her bir Numune için) Atomik Absorpsiyon Cihazı(Grafit/Alevli) ile Havada Ağır Metal Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Grafit/Alevli) 15/1 ile her bir ilave Element Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Hidrür Sistem) ile Havada Ağır Metal Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Hidrür Sistem)16/1 ile her bir ilave Element Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı ile Kanda Kurşun Analizi İdrarda Fenol Analizi İdrarda Hippürik Asit Analizi İdrarda TCA ( Triklororasetik) Analizi İşitme Testi (Odyometri) Fizik Muayene Elektrokardiyografi (EKG) Kanda Glikoz Tayini Kanda Kolesterol Tayini Kanda Albumin Tayini Kanda Total Protein Tayini Kanda GGT Tayini Kanda AST Tayini Kanda ALT Tayini Kanda ALP Tayini Kanda Üre Tayini Kanda Ürik Asit Tayini Kanda Kreatinin Tayini Tam İdrar Tetkiki PA Akciğer Filmi Çekimi ve Değerlendirilmesi (35x35) Solunum Fonksiyon Testi Tam Kan Sayımı.İSGÜM Tarafından İşyerlerinde Yapılan Ölçümler ve Diğer Hizmetler Ölçüm ve Analiz İşyeri Havasında Toz Numunesi Alma ve Gravimetrik Değerlendirilmesi Hava Akım Hızı Ölçümü Termal Konfor Şartlarının (Sıcaklık. Basınç. Sedimantasyon Kontrol Belgesi Kontrol Belgesi Düzeltme İşlemleri Tolien Analizi Ksilen Analizi İş Sağlığı ve Güvenliği Temel Prensipleri (Kitap Satışı) Pnömokonyoz Değerlendirme Okuyucu Eğitimi Pnömokonyoz Filmi Okuma Danışmanlık Hizmetleri 24 .

titreşim. kişisel ekilenimler açısından gürültü. kapasite artırılacağı ya da yeni makine. gaz. Yanda örnek olması bakımından İSGÜM’ün bazı ölçüm ve analiz hizmetleri sıralanmıştır.) ölçülmesi gereklidir. Pek çok yönetmelikte de belirtildiği gibi işveren çalışma ortamında gerekli ölçüm ve değerlendirmeleri yapmakla ve ideal bir çalışma ortamı oluşturmakla yükümlüdür. İşyeri hekimi çalışma ortamında işçileri etkileyen faktörlerle ilgili olarak hangi ölçümlerden yararlanacağını bilmelidir. tezgâh ve cihaz alınacağı durumlarda inceleme ve araştırma yaparak sağlık ve güvenlik yönünden uygun seçim yapılması için işverene önerilerde bulunmalıdır. titreşim ölçümleri. İşyeri ortamında işin özelliğinin gerektirdiği riskler değerlendirilerek. işyeri aydınlatmasının yeterliliği ve termal konfor koşullarının (sıcaklık. İşyerinde gürültü ölçümü 80-84.9 dB 100 dB ve üzeri Gürültü haritası 25 . toz.9 dB 85-89.9 dB 90-94.İşyeri hekimi işyerinde yeni bir bölüm veya sistem kurulacağı. toz ve gaz gibi fiziksel ve kimyasal faktörlerle. nem oranı. hava akım hızı vb. gürültü.9dB 95-99.

İşyerinin iş sağlığı sorumlusudur. ergonomik düzenlemelerden.     İşverenin herhangi bir diğer çalışanıdır.. Ayrıca. Çalışma ortam kirliğine neden olan tozlar. KKD seçimine kadar). İşyeri Sağlık Birimleri ve İnsan Gücü İşyeri hekimi. işyerinin krokisinin üzerine ölçüm sonuçları kaydedilerek işyerinin tehlike haritası çıkarılabilir. tütsü ve dumanlar da türleri ve konsantrasyonları açısından incelenmelidir.İşyeri ortam ölçümleri işyerinin farklı pek çok noktasında yapıldıktan sonra. periyodik muayeneye. İşçilerin. Açık griden siyaha doğru (sesin şiddetiyle orantılı olarak) ya da değişik renk ve tonları (kırmızı ya da mor en yüksek) olacak şekilde boyanabilir (Örn. içme sularına. danışmanıdır (işe girişten. Mesleki statüsü olan kalifiye bir işçidir. sağlık gözetmenidir. o işyerinde. Konusuyla ilgili bilimsel gelişmeler ile yasal düzenlemeleri takip edebilmek için sürekli eğitim görendir. Döküm ve kaynak atölyeleri için alttan emişli tezgâh. mühendislik vb) için eğitmendir. Sağlıkla ilgili konularda diğer kuruluşlarla bağlantı noktasıdır…    26 . hemşirelik. gazlar. aşılardan. Tüm çalışanlar ve yöneticiler ile iş sağlığı alanında eğitim görenler (tıp. gürültü haritasının hazırlanması). Fan çalışırken (duman çalışanın solunum Fan çalışmadığında duman ortama düzeyine ulaşmadan dışarı atılıyor) yayılıyor. o işi yapması nedeniyle başına gelebilecek sağlık sorunlarını önlemek üzere orada bulunan hekimdir. Hemen tüm işyerlerinin ortak sorunu olan gürültünün insan sağlığı üzerine olumsuz etkileri ayrıntılı olarak ilerideki bölümlerde ve İSGİP Projesi kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”nde anlatılmıştır. termal konfor ve aydınlatma da çalışma ortamına yönelik bilgi sahibi olmamız açısından yapılması gereken ölçümlerdir.

164 ve 171 sayılı tavsiye kararları konuyla ilgilidir (Bilir. 2004).TİSH. R. poliklinikte geçen süre koruyucu hizmetler için belirlenen sürenin dışında tutulur11. muayenelerde gereken tıbbi araç gereç ile acil müdahalelerde kullanılacak ilaçların konulabileceği bir mekâna gerek vardır. Yönetmelikte bu birimlerde 12 metrekareden az olmamak üzere en az bir muayene ve ilkyardım odası ile sanayiden sayılan işyerlerinde 8 metrekareden az olmamak üzere bir iş güvenliği uzmanı odası bulunması zorunlu tutulmuştur. İSG hizmetlerini işyerinin tehlike sınıfı. Ülkemizdeki düzenlemelerde. İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi. İşyeri Sağlık Birimi. Yıldız. İSG hizmetlerinin elle tutulur sonuçlara ulaşması. hekim ve yardımcı sağlık personeline ek olarak tehlike sınıfına uygun en az bir iş güvenliği uzmanı da ekibe katılır ve birimin adı iş yeri sağlık ve güvenlik birimi olur. kayıtların tutulup saklanabileceği.N. İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. kolay ulaşılabilir.G: 10 Şubat 2004/25369) belirtilen niteliklere uygun şekilde kurulur. Bu düzenlemelerde işyeri sağlık hizmetlerinin kuruluş ve çalışmalarıyla ilgili ilkeler başlıca ILO tarafından belirlenmiştir. İş sağlığı hizmetlerini düzene koymuş işyerlerinde genelde “işyeri hemşiresi” ya da “sağlık memuru”na rastlanmakla birlikte bazı işyerlerinin de “acil tıbbi teknisyen (att)” tercih ettiği görülmektedir. İşyerinde sağlanacak sağlık hizmetleri içinde ilkyardım. Orta büyüklükteki işyerlerindeyse. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelikte (R. acil müdahale ve acil tedavi olanakları da olmalıdır. gerekli durumlarda ilkyardım ve acil müdahalede bulunabileceği. İSGB. işyerini sağlıklı ve güvenli bir ortam haline getirerek çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek amacıyla. işyeri içinde kurulmuş olan veya işyeri dışındaki bir kuruluş tarafından sağlanan tıbbi ve teknik hizmetler bütünüdür. sıcak ve soğuk akarsuyu olması. buraların gerçek sahibi sağlıkçı bir başka personeldir. Ancak. N. bu birimin insan gücünün en az bir işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelinden oluşacağı ifade edilmiştir. Ancak eğer poliklinik hizmeti de veriliyorsa. tercihen giriş katta kurulmalıdır. Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri İşyeri Sağlık Birimi ve İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) İşyeri hekiminin muayenelerini gerçekleştirebileceği. Kısaca. Ayrıca 112. hangi gereklilik durumunda diğer sağlık personelinin çalışacağı belirtilmemiştir. İSG hizmetlerinin yürütülmesine ve çalışacak personel sayısına yetecek büyüklükte. yeterince gün ışığı alması. Ayrıca. bu alanda çalışanların ortak amaç ve ekip ruhundaki tutkunluğa bağlıdır. Bunlar arasında 155 (1981) ve 161 (1985) sayılı sözleşmeleri Türkiye Cumhuriyeti 2004 yılında onaylamıştır. işyeri hekimi haftada ya da günde birkaç saat uğradığından. İSGB. Bu hizmet bir ekip tarafından sürdürülmeli ve başlıca koruyucu sağlık hizmetlerini içermelidir. işyeri hekiminin sağlık gözetimi hizmetlerini yerine getirebileceği bu yer işyeri sağlık birimidir. Pek çok küçük işletmede böyle bir birim ve mekân yoktur. A. İşyeri sağlık örgütlenmelerinin sağlanması bakımından ulusal ve uluslararası çeşitli düzenlemeler vardır.. Ülkemizde olduğu gibi birçok ülkede işyerlerinde öncelikle koruyucu hizmetleri yürütmek üzere sağlık hizmeti verilmesi yasa gereğidir. İSGB.G: 27 Kasım 2010/27768. Bu işyeri sanayiden sayılan işlerin yapıldığı bir yerse.12. sektörü ve işçi sayısına göre Yönetmelikte belirlenen sürelerden az olmamak kaydı ile yürütür. 11 12 27 . havalandırılabilen ve zemini kolay temizlenebilen odalar olması tercih edilmelidir.

p) EKG cihazı. f) Küçük cerrahi seti. Özel mobil işyeri sağlık hizmetleri ve OSGB’de iş sağlığı hizmetlerinde görev almaktadır (bkz. gazlı bez gibi gerekli sarf malzemeleri. perde vb. Rantanen.A. Not 1: Birden fazla işyeri hekiminin bir arada çalıştığı birimlerde. e) Işık kaynağı. c) Otoskop. ortak sağlık birimi (group model). ö) İlâç ve malzeme dolabı. ulusal birinci basamak sağlık kuruluşları. Not 2: Birimler. r) Negatoskop. I. ı) Tartı aleti. ş) 15/2/2008 tarihli ve 26788 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkındaki Yönetmelikte bulundurulması zorunlu tutulan temel acil ilâçlar. Ülkeler sağlık sistemlerine ve gereksinimlerine göre farklı modellerle iş sağlığı hizmetleri uygulamaktadır. l) Keskin atık kabı. b) Tansiyon aleti. n) Seyyar lamba. N. iş koluna özel ortak sağlık birimi (industryoriented.. Yıldız. sosyal güvenlik sistemi sağlık birimleri sayılabilir (Bilir. 28 . J. i) Boy ölçer.İSGB VE OSGB’LERDE BULUNACAK ASGARİ MALZEME LİSTESİ11 a) Steteskop. ç) Oftalmoskop. yukarıdaki tıbbi cihaz ve malzemelerden (a)’dan (h) bendine kadar (h bendi dahil) olanlar her işyeri hekimi için ayrı ayrı bulundurulur. yangına karşı alınması gereken tedbirleri alır. aşılar ve antiserumlar. enjektör.). g) Paravan. s) Tekerlekli sandalye. j) Pansuman seti. m) Manometreli oksijen tüpü (taşınabilir). d) Termometre. Ülkemizde öteden beri süregelen işyeri içinde işyeri hekimliği hizmetlerinin yanı sıra diğer modeller de uygulanmaktadır. A. k) Dil basacağı. özel sağlık merkezleri. h) Refleks çekici. Birinci basamak iş sağlığı hizmeti sunan birimler arasında. o) Buzdolabı. branch-spesific model). işyeri içinde sağlık birimi (in plant. ğ) Muayene masası.N. 2004.. Bazı büyük işletmelerde daha sistemli ve donanımlı işyeri sağlık birimleri kurulmuştur. tıbbi atıklar ve çöpler için 22/7/2005 tarihli ve 25883 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak gerekli tedbirleri alır.. Fedotov. in-company model). Ek-6 İş Sağlığı Konusunda Ülkemizdeki Son Düzenlemelerden Bazıları).

OSGB’ler. aynı iş güvenliği uzmanının ve aynı diğer sağlık personelinin (hemşire. 10 metrekarelik iş güvenliği uzmanı odaları ile 12 metrekarelik bekleme yerinden oluşmalı. İSG hizmetlerinin etkin yürütülmesi amacıyla. OSGB. hizmet sunulan işyerine. İSG hizmetlerini işyerinin tehlike sınıfı. aynı işyeri hekiminin. İSG hizmetlerinin yürütülmesine ve çalışacak personel sayısına yetecek asgari büyüklükte en az 10 metrekarelik muayene. %5 dextroz 500 cc % 0. sağlık memuru. 500 cc %20 mannitol 500 cc 1/3 İzodeks 500 cc.4 Calcium glukonat %10 Dopamin Lidocain %2 Antihistaminik Aminophillin Diazepam . sektörü ve işçi sayısına göre belirlenen sürelerden az olmamak kaydı ile yürütür.9 luk NaCl. 29 . Bu kişilerin. birden fazla OSGB’de görev alamayacakları da belirtilmiştir. 15 metrekarelik ilkyardım ve acil müdahale. Analjezik Adrenalin 1 mg Atropin sulphat 0.) hizmet vermesi esastır. SAĞLIK KURULUŞLARINDA BULUNDURULMASI ZORUNLU ASGARİ İLAÇ LİSTESİ (*) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 İsoptine ampul Heparine Kortikosteroid ampul Antispazmodik ampul Antianksietik ampul Methergine ampul Polivinil prolidine iyot sol. OSGB’lerle ilgili düzenlemelerde en az bir işyeri hekimi. Nidilat kapsül Diüretik 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 1 adet 2 adet 2 adet 2 adet 1 adet 5 amp 5 amp 5 amp.olmalıdır. 5 amp 2 amp 2 amp 2 amp 5 amp 2 amp 2 amp 1 kutu 5 amp (*) Ayakta Teşhis Ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik [(RG: 10 Mart 2010-27517. gerekli donanım ve personele sahip olan ve İSGGM tarafından yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılan birimdir. 500cc. Ancak niteliği gereği birden fazla ilde yürütülmesi gereken yol ve nakil hattı inşası veya bakımı gibi işlerde hizmet alınan OSGB’nin işin yapıldığı illerden herhangi birisinde yetkilendirilmiş olması yeterlidir. en az bir iş güvenliği uzmanı ile en az bir diğer sağlık personeli istihdamı zorunlu tutulmuştur.Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) Bir veya birden fazla işyerine İSG hizmetlerini vermek üzere işyeri dışında kurulan.Ek-1-ş bendinde de gönderme yapılan yönetmelik)].Ek-11)-(İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği.5 mg Sodyum bikarbonat % 8. OSGB’lerin yetki aldıkları adresin bulunduğu il sınırları dışında hizmet verebilmesi için o ilde şube açmaları zorunludur. att ya da çevre sağlığı teknisyeni vb.

İş güvenliği uzmanına.G: 16 Haziran 2011/20065. işyerlerine İSG hizmeti verebileceği ifade edilmiştir14. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelikte belirtilen niteliklere uygun oluşturulur13.G: 27 Kasım 2010/27768. TSM sorumlu hekiminin izinli olduğu hallerde yerine vekâlet eden kişi bu görevi yürütür. öncelikli olarak tıbbi sekreter veya veri hazırlama kontrol işletmeni (VHKİ) olmak üzere bir personel görevlendirilmesi zorunludur. ÇSB birimi içindeki işyeri hekimliği hizmeti koordinasyonuyla ilgili idari görev dağılımlarını yazılı olarak yapar ve yapılan idari görev dağılımlarını İSGGM’ne bildirir. en az bir diğer sağlık personeli. Ayrıca ÇSB’de iş güvenliği hizmeti verilmesinin de önü açılmıştır. İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. Bu TSM’ler için yetkilendirilmek amacıyla ilgili yönetmelik hükümlerine göre hazırlanan başvuru dosyası ÇSGB’na gönderilir.Sağlık Memuru (toplum sağlığı). İlgili yönergede TSM’de çalışan personelin görev tanımları içinde iş sağlığına ilişkin görevler de yer almaktadır15. “Çalışanların Sağlığı Birimi” kurarak bu alanda özellikle bugüne dek temel iş sağlığı hizmetlerinden yararlanamayan çalışanlar başta olmak üzere. 15 03. TSM’lere bağlı olarak özel veya kamuya ait farklı binalarda hizmet verecek şekilde kurulabilir. diyetisyen. ilgili yönetmelik hükümlerine göre yetki belgesi alınır ve işyerleri ile ayrı sözleşme yapılır. Hemşire ve Ebenin Görevleri (Madde 35-36). R. sosyal çalışmacı vb. ÇSB’de işyeri hekimliği hizmeti sunulabilmesi için. Müdürlük tarafından ÇSB biriminde gerek görülmesi halinde mühendisler gerekli sertifika programına gönderilerek iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilebilir. en az bir işyeri hekimi. İşyeri hekimleri. psikolog. fizyoterapist. R. 13 14 30 . Çalışanların Sağlığı Birimi (ÇSB) Hangi TSM’lerde bu birimin kurulacağı ildeki Sağlık Müdürlüğünce belirlenir.OSGB.İSGGM’ne bildirilir. sağlık memuru (toplum sağlığı) veya acil tıp teknisyeni görevlendirilmesi zorunlu ise bu personele yapacağı işlerle ilgili hizmet içi eğitim verildikten sonra iş sağlığı hizmetlerinde görevlendirilir. Toplum Sağlığı Merkezleri-Çalışanların Sağlığı Birimi (TSM-ÇSB) Sağlık Bakanlığı’na bağlı TSM’lerin.08. İhtiyaç olması halinde sorumlu hekimin talebi ile müdürlük tarafından uzman hekimler.Çevre Sağlığı Teknisyenlerinin Görevleri (Madde 37).2011 tarihli Toplum Sağlığı Merkezleri Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge-Hekimin Görevleri (Madde 34). Röntgen Teknisyeninin Görevleri (Madde 38). ÇSB. çevre sağlığı teknisyeni görevlendirilir. Bu kurul üyeleri kendi alanları ile ilgili olarak iş yeri hekimlerinin yürüttükleri çalışmalara katılırlar. TSM. Diğer sağlık personeli görevi için öncelikli olarak. personelden oluşan iş sağlığı hizmetleri ile ilgili bir işbirliği kurulu oluşturulur. Ancak hemşire. Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usûl Ve Esasları Hakkında Yönerge. İlgili Bakanlığın belgelendirmesi ile ÇSB kurulur ve tescil için ÇSGB. ÇSB’de görevlendirilecek hekimlerin işyeri hekimliği sertifikasına sahip olmaları gerekir. görevlendirildikleri işyerlerinin ilgili yönetmelikte belirtilen görevlerini yerine getirmek için belirlenen süreler dışında kalan zamanlarında TSM bünyesindeki sorumlu hekimce verilen diğer görevleri de yaparlar.

6. hijyen. ilgili yetkilinin imzalı beyanı ile başvurusu. gereklidir. bu konu ile ilgili ileride olabilecek sorumlulukları kabul edeceğimi beyan ve taahhüt ederim. İş sağlığı. İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi-XIII." beyanı. Üç nüsha imzalan sözleşmenin biri işyeri hekiminde kalır. R. a) Rehberlik ve danışmanlık. İşyerinde sağlığa zararlı risklerin değerlendirilmesi ve önlenmesi ile ilgili mevzuata göre yapılması gereken koruyucu sağlık muayenelerini yapmak."15/8/2009 tarihli ve 27320 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri Hakkında Yönetmeliğin 57nci maddesi uyarınca oluşturulan Tehlike Sınıfı Belirleme Komisyonunun görüşleri doğrultusunda işyerlerinin İSG açısından yer aldığı tehlike sınıfları listesi"nde hangi maddeye girdiğini belirten. İşyerinde İSG’nin geliştirilmesi amacıyla gerekli aktiviteler konusunda işverene tavsiyelerde bulunmak. 3. İşyeri Hekimliği Sözleşmesi) imzalaması gerekmektedir. 1. duş ve tuvaletlerin bakımı ve temizliği konusunda gerekli kontrolleri yaparak tavsiyelerde bulunmak. Bölüm XIII. 5. "Beyan ettiğim durumlarda olabilecek herhangi bir değişikliği tarafınıza zamanında bildireceğimi. Hekim veya işyeri hekimi olarak herhangi bir özel ve resmi kurumda çalışması halinde varsa muayenehanede çalışma saatleri. İşyeri hekiminin görevleri aşağıda listelenmiştir. Emekli ise emekli belgesinin sureti. Mahalli idareler ile kurum tabipliklerinde çalışan işyeri hekimliği yapacak hekimlerin döner sermaye ek ödemesi almadıklarına dair resmi yazı. 2. Sözleşmede belirtilen yerlerin ve sürelerin dışında başka bir yerde herhangi bir görevde bulunulmadığı.İSGB. yatakhane. OSGB ve TSM Çalışanların Sağlığı Birimlerinin İnsan Gücü İşyeri Hekimi İşyeri hekimliği yapacaklar yasal mevzuata uygun “İşyeri Hekimliği Belgesi”ne sahip olmak zorundalardır16. Yetki. İSG çalışmaları kapsamında işyerinde periyodik incelemeler yapmak ve risk değerlendirme çalışmalarına katılmak. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. yemekhane. Bulunması halinde İSG kuruluna katılarak çalışma ortamı gözetimi ve çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili danışmanlık yapmak ve alınan kararların uygulanmasını izlemek. 7. İşyerinin faaliyet konusunun. toplu koruma yöntemleri ve KKD’ler konularında tavsiyede bulunmak.1. Kantin. 31 . İşyeri aşağıdaki diğer belgelerle birlikte sözleşmenin bir örneğini ÇSGB-İSGGM-Yetkilendirme Daire Başkanlığı OSGB Yetkilendirme Şube Müdürlüğü’ne iletir ve onay cevabı beklenir. Herhangi bir kuruluşta sorumlu müdürlük görevi yapmadığının beyanı. 4. gerektiğinde çalışma ortamı ile ilgili 16 İşyeri Hekimlerinin Görev. Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumları ile işyerinde olabilecek sağlık tehlikeleri arasında bir ilişkinin olup olmadığını tespit etmek.G: 27 Kasım 2010/27768. Bakanlığa yapılan işyeri hekimliği başvurusunda. İşyeri hekimliği sertifikası fotokopisi. kreş ve emzirme odaları ile soyunma odaları. İşyeri hekiminin bir işyerinde göreve başlayabilmesi için “İşyeri Hekimliği Sözleşmesi” (bkz.

İş kazasına uğrayan veya meslek hastalığına yakalanan çalışanların rehabilitasyonu konusunda işyerindeki ilgili birimlerle. bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. İşyeri yöneticilerine. radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak. 1. ölçüm sonuçlarını değerlendirmek. 8. 7. Bağımlılık yapan maddelerin kullanımının zararları konusunda işyerinde eğitim vermek. İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizi ile iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. Yeni teknoloji ve donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi mevcut uygulamaların iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. İşçilerin işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve yönetmelik ekinde verilen örneğe uygun olarak düzenlemek ve işyerinde muhafaza etmek. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen şartlarını sürekli izleyip denetlemek. 4. 3. 32 d) İlgili birimlerle işbirliği. Hassas risk grupları. İşyerinde ilkyardım ve acil müdahale hizmetlerinin organizasyonu ve personelin eğitiminin sağlanması çalışmalarını ilgili mevzuat doğrultusunda yürütmek. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi ve eğitim sağlanması için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. 3. b) Sağlık gözetimi. 1. Gece postaları da dâhil olmak üzere çalışanların sağlık gözetimini yapmak. İSG kurulu üyelerine. kronik hastalığı olanlar. İSG alanında yapılacak araştırmalara katılmak. birden fazla iş kazası geçirmiş olanlar gibi çalışanların. . c) Eğitim ve bilgilendirme. meslek hastalığı tanısında yetkili hastaneler ile işbirliği içinde çalışmak. İşin yürütümünde ergonomik ve psikososyal riskler açısından çalışanların fiziksel ve zihinsel kapasitelerini dikkate alarak iş ile çalışanın uyumunu sağlamak ve çalışma ortamındaki stres faktörlerinden korunmaları için araştırmalar yapmaktır. sağlık riskleri ve yapılan sağlık muayeneleri konusunda işçileri yeterli ve uygun şekilde bilgilendirmek.8. 3. uygun işe yerleştirilmeleri için gerekli koruyucu sağlık muayenelerini yaparak rapor düzenlemek. Sağlık gözetimi sonuçlarına göre. madde bağımlılığı olanlar. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde çalışma ortamının gözetimi kapsamında gerekli ölçümlerin yapılmasını önermek. İş sağlığı. portör muayenelerinin yapılmasını sağlamak. 5. işçilere ve temsilcilerine genel sağlık konularında eğitim vermek ve bu eğitimlerin sürekliliğini sağlamak. işyerindeki sağlık gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve yönetmelikte belirtilen örneğine uygun yıllık değerlendirme raporunu hazırlayarak elektronik ortamda Bakanlığa (ÇSGB) göndermektir. 2. Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek. Bulaşıcı hastalıkların kontrolü için yayılmayı önleme ve bağışıklama çalışmaları yapmak. bağışıklama çalışmaları yapmak. 2. ölçümler yapılmasını sağlayarak. alınan sonuçların çalışanların sağlığı yönünden değerlendirmesini yapmak. Sağlık gözetimi konusunda işçileri bilgilendirmek ve onların rızasını almak. 4. 9. Yıllık çalışma planını. 2. meslek hastalığı tanısı veya şüphesi olanlar. Gerekli laboratuvar tetkikleri. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği yaparak hazırlamak. 4. 6. 1.

işverenin de katılımını sağlayarak gözlem yapar ve çalışan sağlığını tehdit eden riskleri saptar. danışmanlık hizmeti alan ve olumlu davranış değişikliği gösteren çalışanların sayısının arttığı saptanmıştır (Bilir. d) Çalıştığı işyerinde yapılan iş. iş süreçleri ve yönetim özellikleri ile ilgili bilgi toplayarak çalışanın sağlığını olumsuz etkileyebilecek tehlike ve riskleri belirler. Yıldız. tedavisini izler ve rehabilitasyon hizmetlerine katılır. ç) İşyeri çalışanlarının sosyo-demografik. acil tıbbi teknisyen veya çevre sağlığı teknisyeni olabilir. işyeri sağlık birimi hizmetlerinin ayrılmaz bir parçasıdır. Örneğin. 17 Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. İşyeri hemşireliğinin etkinlikleri sonucunda işe devamsızlığın azaldığı.. İşyeri hemşiresi de diğer yardımcı sağlık personeli kapsamındadır. hijyen.5. 6. Yöneticilere. KKD’ler ve toplu korunma yöntemleri konularında bilgi ve eğitim verilmesi için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. uygular ve değerlendirir. tedavisi ve izlemi ile ilgili hemşirelik girişimlerini planlar. hatta sertifikasyon programları iş sağlığı ekibinin daha donanımlı ve profesyonel çalışabileceği unutulmamalıdır. A. hekim tarafından reçete edilen ilaçları uygular. g) İşyeri sağlık birimine başvuranların sağlık muayenelerinin yapılmasına yardım eder. sağlık memuru. e) İşyeri ortamının etkisi ile oluşan sağlık sorunlarında alınacak önlemler konusunda öneride bulunur ve bu önerilerin uygulanmasını sağlar. gereksinimlerini karşılamada onlara rehberlik eder. i) Beslenme ve kilo kontrolü.. Bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde yıllık çalışma planını ve yıllık değerlendirme raporunu hazırlamak. Elde edilen verilerle hasta ve sağlam bireyleri ayırarak. stres yönetimi. Bu konuda Sağlık Bakanlığı’nın son dönem düzenlemeleri dikkat çekicidir. İSG. N. düzenli egzersiz. Diğer Sağlık Personeli (İşyeri Hemşiresi vd. İşyeri hekimi dışında işyeri sağlık biriminde görev yapabilecek diğer sağlık personeli işyeri hemşiresi. kişisel koruyucu kullanan. ilgili Yönetmelik17 içinde “İş Sağlığı Hemşiresi” görev yetki ve sorumlulukları tanımlanmıştır. yetki ve sorumluluklarının yanı sıra işyeri hemşiresinin görevleri şunlardır: a) Çalışma ortamı ile ilgili sorunların saptanmasında ve önceliklerin belirlenmesi konusunda diğer iş sağlığı hizmet ekibi üyeler ile birlikte çalışmalar yürütür. bulunması halinde İSG kurulu üyelerine ve işçilere genel sağlık. c) İşçi ve ailelerinin sağlık sorunlarını çözmede. ğ) İşe bağlı olan ya da olmayan kazaların önlenmesi için diğer iş sağlığı hizmet ekibi üyeleri ile birlikte koordineli çalışır. Burada hemşirelerin genel görev. 2004). R.N. herhangi bir hastalık semptomu gösterenleri daha ileri bir tetkik ve tedavi için sevk eder. f) Çalışanların hastaneye sevk işlemlerini sağlar. öz/soy geçmiş özellikleri. h) Meslek hastalıklarının önlenmesi. b) Sağlıklı ve güvenli bir işyeri sağlamak için. sigara bırakma gibi sağlık davranışlarını geliştirmeye yönelik olarak sağlığı geliştirme programları planlar. ı) Çalışanların ruh sağlığını koruma ve geliştirmeye yönelik sağlık programları düzenler. Ancak iş sağlığı konusunda eğitimlere katılmış olanlar tercih edilmeli.G: 19 Nisan 2011/27910. uygular ve değerlendirir. 33 . Tam gün işyerlerinde çalışan hemşire.) Çalışanların sağlığının korunmasında ve geliştirilmesinde işyeri hemşiresinin rolü ve yeri kabul edilmiştir. Yapılan işin niteliğine göre işe giriş ve periyodik muayeneleri işyeri hekimi ile birlikte planlar ve yapar. çalışma yaşamı ile ilgili özellikleri sağlık düzeyleri hakkında bilgi toplar ve bunların kayıtlarını tutar.

ü) İş sağlığı hemşiresi olmak isteyen öğrenci hemşirelerin uygulama eğitimlerini destekler. A. İşyeri sağlık biriminde olanaklar ölçüsünde sağlık personelinin dışında tıbbi sekreter. ağır ve tehlikeli işlerin yapıldığı işyerlerinde. o) İşyerine bağlı kreş ve anaokulunun sağlık kontrolünü yapar. güvenlik kültürüne sahip. ilkyardım eğitimi görmüş. işleme. İşyerinin özelliğine göre uygun ilkyardım ünitesini ve malzemelerinin teminini ve kullanıma hazır olmasını sağlar.1997-Sağlık İşçisi Eğitim Standardı-TS12280. ilk müdahale odaları ve ilkyardım istasyonları ve ilkyardım istasyonlarının bakım. hastalanan veya iş kazasına uğramış çalışanların en yakın sağlık tesisine taşınmaları için gerekli araç ve gereç bulundurma zorunluluğuna kadar pek çok ayrıntı düzenlemelerimizde yer almaktadır19. bu kişilerin yapılan işle ilgili bilgilendirilmeleri ve özellikle biyolojik risk etmenleri konusu başta olmak üzere tüm eğitim çalışmalarına katılmaları sağlanmalıdır. Bu yönetmeliklere göre 18 19 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. çalışma çevresinde sağlığı bozan faktörleri saptar ve gerekli önlemleri alır. Aynı gün 2 yönetmelik daha ÇSGB tarafından çıkartılmıştır. iş sağlığı gözetiminde işyeri hekimine güç verecektir (Yıldız. bu görevleri yapacak ilkyardım kursu görmüş yeterli bir eleman bulundurulacağı yazılmıştır. 1997). k) İşyerinde çalışanlardan ilkyardım ekibi oluşturur ve bu gruba ilkyardım anında yapılacaklar konusunda eğitim verir. Yukarıdaki Tüzüğün Dördüncü Kısım’ındaki 18 Maddesi. ilkyardım çantaları ve dolaplarının içeriklerinden. kişisel ilkyardım paketlerine. yürütür ve denetler. 27 Kasım 2010 tarihinde 27768 sayılı Resmi Gazete’de “İşyeri Hekimlerinin Görev. sonuçlarını raporlandırır. n) İSG bilincinin geliştirilmesi konusunda ilgili birimlerle iş birliği halinde çalışmalar yapar. uygular ve değerlendirir. diğeri de “İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği”dir.j) İşyerinde oluşan küçük yaralanma ve hastalıklarda ilk müdahaleyi yapar. r) İşyeri sağlık biriminin çalışmaları ile ilgili istatistikleri oluşturur ve ilgili birimlere rapor eder. sertifika almış.N. Yetki. Mevzuatımızda ilkyardım odaları. 34 . s) Çalışanların sağlık sorunlarının belirlenmesi ve çözüm yollarının geliştirilmesine yönelik konularda araştırmalar planlar. Ayrıca. memur ve yardımcı hizmetlerden sorumlu kişilerin bulunması. ş) Sağlık merkezinde kütüphane oluşturulmasını destekler. p) İşyeri sağlık güvenlik kurullarının etkin üyesi olarak toplantılara katılır. u) Çalışmalarında etik ilkeleri gözetir ve çalışanın haklarını korur. Biri “İş Güvenliği Uzmanlarının Görev. iş güvenliği eğitimi almış çalışanların (sağlıkçı işçi-sağlık işçisi) varlığı. çevrede zararlı olabilecek maddelerden numune alır. İşyeri hekimi bulundurma zorunluluğundan. Maddeler. 106-107. R. saklanmaları. işlendikten sonra saklama konularında sağlık eğitimlerini planlar. bir sağlık personelinden başka ilkyardım ve kurtarma kursu görmüş en az bir kişi de bulundurulması gerektiği belirtilmiştir18. l) Çevre koşullarının düzeltilmesi için diğer ekip üyeleri ile işbirliği yapar. t) İş yerinde çalışan gebe ve emzikli kadınların izlenmesi ve zararlı maddelerden korunması için gerekli tedbirlerin alınmasını sağlar. m) İşyerinde çalışan kronik hastalıklı bireylerin bakımı ile ilgili hemşirelik girişimlerini planlar. Yetki. ö) İşyeri yemekhanesinde görev alan personele kişisel hijyen. iş sağlığı konusunda duyarlı..G: 11 Ocak 1974/14765. mutfak hijyeni ve besinlerin satın alınmaları. bunların sağlanamadığı durumlarda. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik”. İşyeri sağlık biriminin doğrudan elemanı olmasa da işyerinde çalışan. temizlik ve alet muhafazaları için bir sağlık personelinin görevlendirileceği. Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik” yayınlanmıştır.

KKD’lerin seçimi. seçimi ve kullanılan maddeler de dâhil olmak üzere işin planlanması. sağlanması. organizasyonu ve uygulanması. bakımı. doğal afet. acil durum planı doğrultusunda hareket edilmesini sağlamak. Risk değerlendirmesi. - Temiz hava beslemeli kaynakçı maskesi 35 . işyerinde İSG yönünden yapılması gereken periyodik bakım. kontrol ve ölçümleri planlamak ve uygulanmasını kontrol etmek. gerekli çalışmaları planlayarak alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmak ve takibini yapmak. kullanımı. İşyerinde kaza. RD’nin yapılmasını sağlamak. bakımı. İSG mevzuatına ve genel iş güvenliği kurallarına uygun olarak sürdürülmesini sağlamak için işverene önerilerde bulunmak. - Çalışma ortamı gözetimi. mimar veya teknik eleman olarak tanımlanmıştır.elliden fazla çalışanın çalıştığı yerlerde işyeri hekimi (gereğinde diğer sağlık personeli) ve sanayiden sayılan işlerin yapıldığı yerlerde tehlike sınıfına uygun en az bir iş güvenliği uzmanı çalıştırılması gerekmektedir. İş güvenliği uzmanı İSG hizmetlerinde görevlendirilmek üzere Bakanlıkça (ÇSGB) belgelendirilmiş mühendis. kaza. Çalışma ortamının gözetimini yapmak. saklanması ve test edilmesi konularının. yangın veya patlamaların önlenmesi için mevzuata uygun çalışmalar yapmak ve uygulamaları takip etmek. İş güvenliği uzmanının görevleri şunlardır: Rehberlik ve danışmanlık. İşyerinde yapılan çalışmalar ve yapılacak değişikliklerle ilgili olarak tasarım. periyodik olarak eğitimleri ve tatbikatları yaptırmak. makine ve diğer teçhizatın durumu. yangın veya patlama gibi durumlar için acil durum planlarının hazırlanmasını sağlamak.

çakma çalışmalarında ve depolama alanlarında iş güvenliği ayakkabısı giyilmelidir. amaçlanan doğrultuda kullanımı sırasında karşılaşılan tüm risklere karşı yeterli koruma sağlamalı. montaj.Eğitim. vinçli vb. İnşaatlardaki çatı işlerinde. kazı. bu amaca uygun olarak tasarımı yapılmış tüm alet. iskele kurma. İş Güvenliği Ayakkabısı Yürüme güvenliği için. ocaklarda. İSG eğitimlerini ilgili mevzuata uygun olarak planlamak ve uygulamak. ayağın burun kısmını da koruyan çelik burunlu (maskaratlı) ayakkabıların yanı sıra. Çalışma ortamının gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve yıllık değerlendirme raporunu işyeri hekimi ile işbirliği yaparak hazırlamak. beton ve çıkma parçalarda. çalışma ortamındaki tehlikelerin kaynağında kontrol altına alınmaya çalışılması ve diğer toplu korunma önlemlerine rağmen çalışanın sağlığını tehdit etmesi durumunda kullandıkları donanımlardır. yürütülen işten kaynaklanan. ayak tabanından gelip. İşyeri hekimi ile işbirliği yaparak yıllık çalışma planını hazırlamak. başka yere taşıma işlerinde veya iskele yakınında ve altındaki. araç. çalışanı. kullanıcıyı mümkün olan en yüksek düzeyde koruyacak şekilde tasarlanmalıdır. bu hizmetlerin çalışanın çalıştığı yerde yapılması esastır. Döküm işlerinde tabanın yalıtılmış olmasının yanı sıra derinin de kor haline gelmiş erimiş metalin yanığına karşı koruyucu olması istenmektedir. Baretler İnşaat işlerinde. tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme ve araştırma yaparak gerekli önleyici faaliyet (ÖF) planlarını hazırlamak ve uygulamaların takibini yapmak. çukur. patlatma çalışmalarında ve elektrik tesisatlarının yakınında baret (elektrik yalıtımı için farklı özelliklere sahip baretler) kullanılmalıdır. kaldıraçlı. gereç ve aygıtların genel adıdır. sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan. boya) çalışmalarında. 36 . Sağlık Gözetiminde Kişisel Koruyucu Donanım Seçimi KKD’ler. iskele kurmada. kuyu vb. onarım. alanlarda. Ancak. - - İSG hizmetlerinin işçiye mali yük getirmemesi. toprak ve kayalık alanlardaki çalışmalarda. Parça düşmesi ve ayak parmaklarının buna karşı korumasını sağlayan. taş kırma alanlarında. takılan veya tutulan. yürüme güvenliğini sağlayan. muayeneler ve eğitimlerin çalışanların dinlenme sürelerinin dışında yapılması ve çağdaş iş sağlığı anlayışına göre. bilgilendirme ve kayıt. kaba ve derin inşaatlarda. sabit işyerlerinde. yıkma-sökme (cephe kaplama. özellikle yıkma. Bunlar. kalıp sökme-çakma. OSGB’lerin kendilerine ait birimlerde bu hizmetleri verebileceği Yönetmeliklerden anlaşılmaktadır. KKD’ler. İlgili birimlerle işbirliği. çalışan tarafından giyilen. kalıp sökme. çalışmalarda. topuklu ve altında çivi batmasını engelleyen çelik bulunan güvenlik ayakkabısı kullanılmalıdır. asansörlü. sıcak malzeme üzerinde (asfalt gibi) çalışırken ısı yalıtımlı tabanı bulunan güvenlik ayakkabısı giyilmelidir. ayrıca yol yapım çalışmalarında. yer altı çalışmalarda. İşyeri hekimi ile işbirliği yaparak iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili değerlendirme yapmak.

cıvata oturtma ve sıcak malzemeyle yapılan çalışmalarda) kullanılmalıdır. kullanılmakta olan numaralı gözlük veya kontakt lensle uyumlu olmalıdır. rüzgârdan veya ıslak zeminden dolayı bedenin üşümesi durumlarında koruyucu giysilerin giyilmesi sağlanmalıdır. asit ve çözeltilerle yapılan çalışmalar. İnşaat işlerinde. kimyasal veya termik etkilere karşı korunmasında (makineyle temizlik işleri.Koruyucu Gözlükler veya Yüz Koruyucu Siperler Gözün mekanik. zımparalama işleri. sıcak malzemelerin yakınında ısı yalıtım folyoları kullanılmalıdır. optik. kullanıcının görüş alanında neden olacağı kısıtlamalar en aza indirilmelidir. Reflektif Giysi: Başta karanlıkta yapılan işlerde olmak üzere. Solunumu Koruma Tehlikeli maddelerin. Yağıştan ve Soğuktan Koruyan Giysiler: Olumsuz hava koşullarına karşı koruyucu giysiler önerilmelidir. dışkılarla) çözücü maddelerle. beton püskürtme işlerini. Koruyucu Eldiven Ele ve deriye zarar veren mekanik. [kulak tıkaçları (10-20 dB). sabit güdümlü (tırmanma düzenekli) hareket eden yakalama kemeriyle. hareketi kısıtlamayan güdümlü yakalama kemeriyle. manşonlu kulaklıklar (15-40dB). Yangına dayanıklı yapıların bazı bölümlerinde. püskürtmeyle kat atma çalışmaları (sağlığa zararlı veya zehirli maddeler) sırasında özel koruma giysileri kullanılmalıdır. hava yastığıyla bağlantı düzenekleriyle. çalışanların zamanında fark edilebilmeleri için yansıtıcı giysi kullanmaları sağlanmalıdır. marangozluk. Normal görmeleri için numaralı gözlük veya kontakt lens takmak zorunda olanların kullanacağı KKD modelleri. atık su teknik bölümlerinde. kar nedeniyle giysileri ıslanması veya soğuktan. temiz hava beslemeli solunum aygıtlarına kadar çok çeşitleri vardır. bakım çalışmalarında (asbest. poliklorlu bifenil. katran da dâhil tüm sıvı püskürtme işlerinde. maskelerden. Yüz. oyma çalışmaları. küfler. göz ve solunum yolları için kullanılan KKD’lerin. daha yüksek gürültü etkileniminin önlenmesinde ise manşonlu ve tıkaçtan oluşan kombinasyonun] hazır bulundurulan kulaklıkların mutlaka kullanılması sağlanmalıdır. Emniyet kemerleri. düşmeyi önleyici yakalama sistemi olan güvenliği sağlama donanımlarıyla düşme önlenebilir. Koruyucu Giysi Kimyasal ve mikrobiyolojik maddelerle çalışma sırasında (kimyasal kirlenmenin olduğu alanlarda. termik veya kimyasal tehlikelerin olduğu çalışmalarda (deriye teması engellenemeyen maddelerin hazırlanmasında veya mikroorganizmalarla temasta) kullanılmalıdır. Kulak Koruyucu Donanımlar 80 dB (A)’ in üzerinde gürültü bulunan işletmelerde çalışanların kullanımı için kulaklık hazır bulundurulmalıdır. Yağmur. açıkta yapılan metal işlerinde. radyoaktif maddelerin. 37 . buhar ve oz halinde havayla taşınması durumunda solunumun korunması gereklidir. 85 dB (A)’in üzerinde gürültü bulunan işyerlerinde ise. Solunum koruyucuları. Düşmeye Karşı Kişisel Koruyucu Donanımlar Çalışma alanında düşmeyi önleyici donanım ve sabitleme sistemi olan ankraj noktalarının doğru kullanımı düşme tehlikesini önler. mikroorganizmaların ve enzimlerin gaz. havanın etkisiyle oluşacak sağlık tehlikeleri hesaba katılmalıdır. taş kesme ve işleme.

Bilgilendirme üretici firmanın hazırladığı kullanma kılavuzuna dayanmalıdır. İşçilere verilen KKD’ler her zaman etkili şekilde çalışır durumda olmalı.G: 29 Kasım 2006/26361 ve Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik. posta başlarının ve özellikle iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekiminin hatta ziyaretçilerin çalışma ortamına girerken. sonraki aşamada da KKD’yi düzenli kullanacaktır. basılacak yüzeyin durumu ve yapısı dikkate alınarak. -KKD’nin temizlik ve bakımı. sürtünme ve kavrama yoluyla yeterli bir tutunmayı temin edecek şekilde tasarlanıp üretilerek gerekli elemanlarla takviye edilmelidir. Kaymayı önlemek için tasarlanmış ayakkabının tabanı. gerekli eğitimleri vermelidir. ortamın gerektirdiği koruyucu donanımlarını kullanması örnek olma bakımından önemlidir. İşveren. mühendislerin. -Uygun şekilde kullanım (kullanım sırasında dikkat edilmesi gereken konular). Birkaç farklı örnek arasından seçim yapan ya da seçilmesine yardımcı olan işçi. R. R. 38 . yenisiyle nasıl değiştirileceği konularını içermelidir. patlayıcı karışımların tutuşmasına neden olabilecek elektrik. -Hangi KKD’nin hangi amaçla kullanılacağı. Yüksekten düşmeler ve bunun sonucunda meydana gelebilecek ölüm ve yaralanmaların önlenmesi için tasarlanmış KKD’ler. -KKD’nin kurallara uygun depolanması ve -KKD’nin hasarlarını saptayıp. üst düzey yöneticilerinin.Patlayıcı ortamlarda kullanılacak KKD’ler. statik elektrik. çalışanların KKD’yi uygun şekilde kullanmaları için her türlü önlemi almalı. 20 Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği. İşçiler de kendilerine verilen KKD’leri aldıkları eğitime ve talimata uygun olarak kullanmakla yükümlüdür. çarpma sonucu oluşan ark veya kıvılcım oluşturmayacak nitelikte tasarlanarak üretilmelidir. işveren vekillerinin. teknisyenin. KKD kullanacak olan çalışanların bu konuda görüşleri alınmalı ve KKD seçimi aşamasında katılımları sağlanmalıdır. Başta işveren olmak üzere. Çalışanlar KKD’ler konusunda bilgilendirilmelidirler. Gürültü düzeyinin çok yüksek olduğu yerlerde manşonlu kulaklıklarla birlikte kulak tıkaçları da kullanılabilir. vücut emniyet kemeri tertibatı (body harness) ile güvenli ve sağlam bir yere bağlanabilir bir sisteme sahip olmalıdır20. İşletme tarafından verilecek bu bilgilendirmeler. temizlik ve bakımı her kullanımdan sonra yapılmalı ve gerektiğinde yenileri ile değiştirilmelidir.G: 11 Şubat 2004/ 25370. teknik müdürlerin.

çalışma ortamında sağlık birimi çalışanları da kendi KKD’sini (kulaklık ya da tıkaçlar) takarak çalışanlara örnek olmalıdır. Gün 2. Sabah 1. Gün 5. Gün 3. Gün 4. Gün 15 dakika 30 dakika 1 saat 2 saat 4 saat Öğleden Sonra 15 dakika 30 dakika 1 saat 2 saat 4 saat 39 .Yüksekte çalışanların emniyet kemerlerini bağlayabilecekleri çelik gergiler Kulaklıklarla ilgili eğitim programı uygulanırken. Aşağıdaki programa göre çalışanlara kulak koruyucularını kullanma alışkanlığının sağlanması ile ilgili eğitim verilebilir.

40 .

ek muayene. Bu durumda iş sağlığı sistemi tümüyle gözden geçirilmelidir. Pek çok kamu kuruluşunun hazırlamış olduğu “sağlık yönergeleri”. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışanların Sağlık Raporu: İşyeri hekimi. İşe girişte kimlerin ne tür işlerde çalıştırılabileceği. işyeri ortak sağlık birimi.G: 16 Haziran 2004/25494. yapılacak işin niteliğiyle o işe aday kişinin asgari olması gereken sağlık koşullarını gösteren düzenlemelerdir (bkz. 23 5763 No’lu İş Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. devlet hastaneleri ve diğer özel sağlık kuruluşlarında yapılmalıdır. R. Eğer bir bölgede pasif sağlık gözetimiyle mesleki sağlık sorunları saptanıyorsa. ya da sistemde doğru gitmeyen bir şeyler vardır. Doktor raporu almadan işçi çalıştırmak ve yönetmeliklerde belirtilen yaş gruplarına uygun olmayan işçileri çalıştırmak yasaklanmıştır23. işe giriş ya da AKM’de saptadıklarının nasıl değerlendirileceğidir. 21 22 41 . Sanayi ve teknolojideki yenilikler pek çok sorunu ve farklı çözüm yollarını da birlikte getirmiştir. sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi. planlı yapılan (işe giriş. R. işçi sağlığı dispanserleri. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu. 7 Mart 2010/27514. İşyeri hekimi gerektiğinde bu kaynaklardan da yararlanmalıdır. İşe giriş muayenesini işyerinden sorumlu işyeri hekimi (işyeri hekimi. çalışma ortamı gözetimi ve çalışanın sağlık gözetiminin bileşkesi olduğunu belirtmiştik. Mesleki sağlık sorununun saptandığı bölümde çalışanlar sağlık gözetiminden geçirilmelidir. çalışanın herhangi yakınması nedeniyle doktora gittiğinde. meslek hastalıkları hastanesi. İşyeri Hekimlerinin Görev. Uygulamada işyeri hekiminin sorunlarından biri de. İşyeri hekiminin görevlerinin başında ‘sağlık gözetimi’ gelmektedir. Kimler (hangi sağlık koşullarına sahip olanlar) hangi işlerde çalışabilir sorusuna yanıt arayışı ortak sorunumuzdur. OSGB. İşe Giriş Muayenesi İş sağlığı gözetiminin. pasif sağlık gözetimi şeklinde de olabilir. gerekli laboratuvar Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği. tamamlayıcı ya da periyodik muayene gibi) aktif sağlık gözetimi şeklinde olabildiği gibi.G: 26 Mayıs 2008/268879. OSGB hekimi veya yetki almış TSM-ÇSB hekimi) tarafından yapılmalıdır. Yetki.III. hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir21. Sağlık Ocağı. Ayrıca. İşyeri hekiminin olmadığı durumlarda sırasıyla TSM. Çalışanın sağlık gözetimi ise. İSGB. Formun ‘Kanaat ve Sonuç’ Bölümünü doldurup kanaatini belirterek tarih atıp imzalamalıdır. Çalışanların işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve yönetmelik ekinde verilen örneğe uygun olarak düzenleyerek işyerinde saklamak işyeri hekiminin sorumluluğundadır. R. başka bir hastalığı nedeniyle yapılan tetkiklerde ya da tesadüfen ortaya çıkan bulguların meslekle ilişkilendirilmesiyle. hangi sağlık sorunu olanların hangi işlerden uzak tutulması gerektiği sağlıkçılar için öteden beri sorun olmuştur. büyük olasılıkla orada iş sağlığına ilişkin bir sistem kurulmamıştır.Değ. İşyeri hekimi veya yasal mevzuata göre işe giriş muayenesini yapmakla yetkili hekim tarafından ilgili Yönetmelik21 kapsamındaki işyerlerinde çalıştırılacaklara bu yönetmeliğin Ek-2’sinde bulunan “Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacaklara Ait İşe Giriş / Periyodik Muayene Formu” ve bu yönetmelik kapsamı dışındaki işyerlerinde çalıştırılacaklara diğer bir ilgili Yönetmeliğin22 Ek-7’sinde bulunan “İşe Giriş/ Periyodik Muayene Formu”nu yasal mevzuata ve mesleki kurallara uygun olarak gerekli tıbbi muayene ve tetkikleri yaparak veya yaptırarak doldurur. Görme keskinliği 6/10 olan biri yüksekte çalışabilir mi. Ek-7 Bazı Kamu Kuruluşlarının Sağlık Yönergelerinden Örnekler). Tansiyonu 145/95 olan işçi madene inebilir mi. vinçte çalışabilir mi? Bunlarla ilgili elimizde ayrıntılı bir rehber bulunmamaktadır. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik.G:27 Kasım 2010 /27768. Aile Sağlığı Merkezi (ASM).

Doğru tanı ya da karar için çok değerlidir. Eğitim durumu talip olunan işle ilgili belirleyici bir özellik olmasa da yol gösterici olabilir. Meclisin 9 Haziran 1937 onayladığı belgeyi “ Atatürk 9 Mart 1938 de onaylamıştır. C. Bunun için. Muayenenin birinci basamağı anamnezdir. bağışıklama çalışmaları yapmak. radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak.1. soy geçmiş ve sistemlere ilişkin sorgulamaya ilişkin bilgileri içerir. cinsiyetin ve yaşın da talip olunan işe uygunluğu kontrol edilmelidir. Genel İşe Giriş Muayenesi Muayene yapılacak yerin ve ortamın çalışana güven vermesi gerekir. gürültüsüz. bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. 42 . öykü. Şoförlük gibi ehliyet gerektiren bazı işler için gereken en az eğitim düzeyi bilinmelidir. III. muayene olan için güvenli. konuşulanların dışarıdan duyulmayacağı şekilde yalıtılmış.tetkikleri. cinsiyeti ve doğum tarihinin gün. İşe giriş muayenesi ve uygun işe yerleştirme görevi işyeri hekiminin önemli teknik görevlerinden biridir. 45 no’lu ILO sözleşmesi ‘nin Atatürk tarafından onay belgesi. soyunduğunda üşümeyecek kadar ısıtılmış. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen koşullarını sürekli izleyip denetlemek işyeri hekiminin “sağlık gözetimi” görevleri arasında sayılmıştır. 2001). Bu rehberin Ek-8’i “Kadınların.” Genç çalışanların (16-18 yaş) ve kadınların ağır ve tehlikeli işler kapsamında hangi işlerde çalışabileceği “Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği”nin ekinde belirtilmiştir (bkz. aniden muayene odasına girişlerdeki rahatsızlığı önlemek için paravanı olan bir yerde. ay. İşe giriş sırasında yapılması gereken bir dizi işlemi kapsar. yıl olarak doğru yazılıp yazılmadığı kontrol edilir. 4857 Sayılı İş Kanun’da “maden ocakları ile kablo döşemesi. muayene için gerekecek kadar gün ışığı alabilen. uygun kılık ve kıyafeti olan bir işyeri hekimi tarafından muayene yapılmalıdır. Çalışanın çalışacağı işyerinin tamamında veya işyerinin bir bölümünde var olan tüm riskler dikkate alınarak. Gençlerin ve Çocukların Çalıştırılabilecekleri ve Çalıştırılamayacakları İşler”). öz geçmiş. bu risklere yönelik anamnez ayrıntılı olarak alınmalı ve işe girecek kişinin fizik muayenesi yapılmalıdır (Emiroğlu. bulgular. Anamnez. Tanışmanın ardından personel yetkililerince doldurulmuş olsa bile kimlik bilgileri yeniden gözden geçirilmelidir. kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yeraltında veya su altında çalışılacak işlerde. İşyeri hekimi işe giriş muayenesinde işle-çalışan arasındaki uyumu araştırırken ulusal ve uluslararası düzenlemelerden de yararlanmalıdır. on sekiz yaşını doldurmamış erkek ve her yaştaki kadınların çalıştırılması yasaklanmıştır. gerekirse lambalarla aydınlatılmış. muayene masası ile muayene araç ve gereçleri kullanılarak. çalışan kişinin kendi ifadeleriyle sağlık çalışanına verdikleri kimlik bilgileri. Ayrıca. Eğitim durumu.

Kümes hayvanları besiciliğinde yardımcı işler ve ipek böcekçiliği işleri. sağlığı veya ahlaki bakımından tehlike arz eden işler hariç olmak üzere. düzenlenmesi işleri24. kokulu silgiler. 5898 SAYILI KANUN depolanmaları ve kullanım alanlarında çocukların HÜKÜMLER İNE GÖRE çalıştırılmasına yasal olarak düzenleme getirilerek BU İŞYERİNDE yasaklanmıştır. 43 . 2. işaretleyici kalemler. satışı. su bazlı olmayan yapıştırıcılar.ILO’nun 1967 yılında 59 No’lu Asgari Yaş (Sanayi) Sözleşmesi olarak bilinen “Sanayi İşyerlerine Alınacak Çocuklar Asgari Yaş Sınırlarını Belirleyen Sözleşme” de ‘on beş yaşın altındaki çocukların kamu ve özel sektör sanayi işletmelerinde ya da bunların alt birimlerinde çalıştırılamayacaklarını belirtilmiştir. kokulu defterler. Çiçek satışı. 5. Düşme ve yaralanma tehlikesi olabilecek şekilde çalışmayı gerektirecek olanlar hariç meyve. ancak 18 yaşını tamamlamamış kişiyi ifade eder. Fırın. Yönetmelikte belirtilen çocuk çalışanların çalıştırılabilecekleri hafif işler şunlardır. 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişi. denetimi. sebze. uçan balonlar.G: 06 Nisan 2004/ 25425. 24 Çocuk Ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik. uçucu madde içeren diğer kırtasiye malzemeleri. Türkiye’nin bu sözleşmeyi onay tarihi 1992’dir. yazı düzeltici sıvılar. 10. cila ve vernikler. Uluslararası düzenlemelere uyumlu olarak çıkartılan “Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” işe giriş muayenesi yaptığımız kişinin yaşı ile işi arasındaki uygunluğu saptamamızda bize yardımcı olacaktır. 7. çiçek toplama işleri. ancak bir yılı geçmeyen aralıklarla sağlık muayenesinin yenilenmesi şartına bağlayan 77 sayılı ILO sözleşmesini Türkiye 1983’de imzalamıştır (Çocukların Ve Gençlerin İşe Elverişlikleri Yönünden Sağlık Muayenesine Tabi Tutulmaları Hakkında Sözleşme). solventler. sprey ÇALIŞTIRILAMAZ boyalar. boya YASAL UYARI incelticisi gibi maddeler ile yapıştırıcı olarak kullanılan ürünleri ve bu ürünlerin üretimi. 3. Genç işçi: 15 yaşını tamamlamış. ayakkabı boyaları. Ancak. 8. ulusal düzenlemeler bu çocukların sadece işverenin aile üyelerinin çalıştığı işletmelerde çalışmasına izin verebilir’ denmiştir. 1. Gazete. uçucu madde içeren diğer yapıştırıcılar ve teknik eğitim malzemelerdir25. tiner ve boya incelticileri. maket yapıştırıcıları. pastane. R. 18 yaşından küçük bir çocuğun yahut gencin sürekli olarak çalıştırılması. Satış eşyalarına etiket yapıştırma ve elle paketleme işleri. Çocuk işçi: 14 yaşını bitirmiş. resim boyaları. dergi ya da yazılı matbuatın dağıtımı ve satımı işleri (yük taşıma ve istifleme hariç). Esnaf ve sanatkârların yanında satış işleri. manav. Büro hizmetlerine yardımcı işler. cila ve boya KÜÇÜKLER çıkarıcıları. 9. ithalatı. Spor tesislerinde yardımcı işler. ‘doğası gereği veya çalışma koşullarından dolayı orada istihdam edilen kişilerin hayatı. 6. oyun hamurları. 4. lastik tutkalları. panayır ve sergi yerlerinde yardımcı işler (yük taşıma ve istifleme hariç). fuar. büfe ve içkisiz lokantalarda komi ve satış elemanı olarak yapılan işler. Kütüphane. İlgili Yönetmelik Kapsamında uçucu 18 YAŞINDAN madde içerebilen ürünler. Uçucu madde içeren kırtasiye malzemesi.

Hastalık veya etkenin saptanması için gerekli yöntem geçerli ve uygun bir yöntem olmalıdır. korunma önlemleri. akümülatör fabrikasında farklı. Kişisel sağlık ve maruziyet ile ilgili kayıtlar. N. A. stajyerlik de dâhil). çalışma süresi. bekçi. İngiltere’de pnömokonyoz nedenli ölümlere ilişkin yapılan bir araştırmada.G: 16 Mayıs 2009/ 27230 ve Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunması Hakkında Yönetmelik R. Örneğin bir demiryolu fabrikasında birbirinden farklı pek çok iş vardır. Etkilenim işyerinde genel olarak olmayabilir ama çalışanın özel çalışma koşullarından kaynaklanıyor olabilir. Ayrıca. Çalışanı etkileyen diğer risk faktörlerinin olup olmadığı. Bu anamnezde. geçmişte yaptıkları işlerin de sorgulanmasıyla meslekle hastalık arasındaki ilişki açıklığa kavuşturulmuştur (Bilir. Muayene edilen kişinin iş tanımı. tekstil fabrikasında farklı. Teknik korunma önlemlerinin uygulanıp uygulanmadığı.. Bu nedenle işyeri hekimi çalışanın özel çalışma koşullarını bilmeli. meslekler. İşyeri hekimi daha sonra da çalışma öyküsünü ayrıntılı olarak almalıdır. 44 . çalışma süreleri ve bu işleri yaparken maruz kaldığı tehlike kaynaklarının ayrıntılı öyküsü alınmalıdır. R. Bir elektrikçi. İşyeri faaliyetine son verirse sağlık ve maruziyet ile ilgili kayıtlar Bakanlığa (ÇSGB) verilmek zorundadır. kendilerine ait sağlık muayene sonuçları ve etkilenme düzeylerine ait bilgileri görme hakkına sahiptirler. Daha önce çalıştığı işyerlerinin öğrenilmesi de yeterli değildir. iş tanımı. Bu iş yerinde çalışma süresi. Yıldız. pestisid fabrikasında farklı etkenlere maruz kalabilir.G: 5 Ağustos 2010/ 27663. Bilinen etkenlere maruz kalma süresi ve miktarı. İşe girecek olan kişinin başvurduğu (talip olduğu) işin yanı sıra. yapılan sağlık gözetimi ve kişinin maruziyet düzeyi izleme sonuçlarının bir özetini içermelidir. İşyerinde o kişinin yaptığı işin de öğrenilmesi gerekir. Sağlık gözetimi yapılan her çalışan için kişisel sağlık ve maruziyet kayıtları tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. ambar görevlisi olarak bildirilmiştir (Nefes darlığı gittikçe artan çalışanın.N. gizliliğe dikkat edilerek saklanmalıdır. farklı çalışma gün ve saatlerinde çalışanı iş ortamında gözlemlemelidir. Kayıtlar. Kişisel korunma önlemlerini kullanıp kullanmadığı. Sağlık gözetimi yaparken zararlı etkenin tanımlanmış bir hastalığa neden olduğu saptanabilmelidir. daha az yorulacağı ya da yapabileceği bir işe kaydırılması ve soruların yetersizliği nedeniyle). hizmetli. diğer risk faktörleri. İşyeri Hekimliğinde “Anamnez” Her muayenede bir iş anamnezi alınmalıdır. aynı fabrikada dökümcü olmak başka bir şeydir. Geçerli ve uygun bir yöntem yoksa sağlık gözetimi yapılamaz. Ayrıca ÇSGB da kayıtların bir örneğini isteyebilir.Yaşın ve cinsiyetin işe uygunluğunu kontrol ettikten sonra çalışmaya aday çalışanın medeni durumu sorgulanır. KKD kullanma durumu. kişinin mesleğinin öğrenilmesi de tek başına yeterli olmaz. Demiryolu fabrikasında boyacılık yapmak başka. 25 5898 Sayılı Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunmasına Dair Kanun.. Çalışanlar. bilinen etkenlere maruz kalma süresi ve miktarı. Çalışanın (iş yerinde aldığı eğitimler dâhil) eğitim düzeyi ve geçmiş çalışma yaşamı öyküleri (geçmişte yaptığı her bir iş için. çalışma yaşamına başladığı andan itibaren tüm işleri (çıraklık. işyerinde aldığı eğitimler)yer almalıdır. 2004). Son işin sorgulanmasının yetersiz olduğu anlaşıldıktan sonra.

herhangi bir nedenle hastanede yatma. aşılar. Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayenesi). 26 Yabancı otları öldürmede veya normal gelişimini önlemede kullanılan kimyasal maddelerin tümüne herbisit denir. yara skar vb. kabalığı. vücut ağırlığı. kalkışı. yumuşaklığı. tıraş durumu ve taralı olup olmamasının ötesinde. boyun ve yüzün dışarıdan değerlendirilebildiği kadarıyla muayenesi yapılmalıdır. hastalığa yol açabilecek başlıca etkenler (kanserojen maddeler. kireç çözücü-yağ çözücü. ölmüşlerse ölüm nedenleri iyi sorgulanmışsa). çalışanın 4550 yaş dönemi kronik rahatsızlıkları arasında korelasyonu görecektir.1. saptanan her bulgu kaydedilmelidir. Sistemlere ilişkin sorgulamanın ardından fizik muayeneye geçilmelidir. muayene masasına çıkışı. Özgeçmişe ilişkin olarak.) sorulmalıdır. aşırı alkol kullanımı ve sigara içiciliği süresi ve miktarıyla birlikte sorgulanmalı ve tüm veriler kaydedilmelidir. Fizik muayene: Gerekli boy. yönelim (oryantasyon). çözücüler. soğutma sıvıları. öz bakımla ilgili bilgi vermesi açısından. çocukluk çağı hastalıkları. Çalışanın bilinç durumu. 2011). nefes alıp verişi vb. Daha sonra yapılacak sistem sorgulamasında her sistemle ilgili yeterince soru sorulmalı. fiziksel. odaya girişi.Çalışılan işyerinde çalışanın temel olarak yaptığı işin ne olduğu. Kayıtların önceden beri iyi tutulduğu bir işyerinde hekimlik yapanlar soy geçmişe ilişkin kayıtlarla (anne. konjenital rahatsızlıklar. seboreik dermatit. muayeneden önce ilaç alıp almadığı ile ilgili bilgiler kaydedilmelidir. kronik bir hastalığın varlığı. nasıl çalıştığı. 45 . kuruluğu. etkenlerin günlük. geçirilmiş kaza ve ameliyatlar. uyanıklık. kepek. ense. Maruz kalınan kimyasal. eşgüdüm. bel kalça vb. babanın hastalıkları. Doğal rengi olmadığı halde saçlarda sararma olması beraberinde herbisid26maruziyeti de varsa akla dinitrofenoller gelmelidir. konuşma şekli. sandalyeye oturuşu. trikloretilen. C. radyasyon vb. o sisteme ait bir yakınma ifadesi hissedildiğinde detaylı sorularla sisteme ilişkin rahatsızlık ortaya konmaya çalışılmalı ve tümü kaydedilmelidir. bu işi yaparken hangi maddelere maruz kaldığı. kurşun. biyolojik vb. Çoğu zaman işçiler bu maddelerin tam olarak ne olduğunu bilemezler (p3 tozu. ölçümler yapıldıktan sonra muayene odasına giren çalışanın. Alın. saç tellerinin yapısı. sürekli veya alışkanlık haline gelmiş ilaç kullanımı. Soy geçmişin de ayrıntılı sorgulanması ve ayrı ayrı kaydedilmesi gerekir. haftalık ya da aylık etkilenme düzeyleri de sorulmalıdır.’ nin yanı sıra minimum düzeydeki zorlanmaya nasıl tepki verdiği muayeneye başlamadan pek çok konuda kabaca fikir sahibi olmamızı sağlayacaktır (Karpilow. etken maddeler farklı olabilir). tinea kapitis. Hazırlık kısmının tamamlanmasının ardından saçlı deriden başlayarak tüm vücut muayenesine geçilmelidir (bkz. kan basıncı. Saçlı Deri Muayenesi: Saçın varlığı. alerjiler. Bölüm XVIII.

Yakın görme ile ilgili yazı örnekleri XVIII. Tüm satırları okuyanın uzak görmesi 10/10 olarak değerlendirilir. Eşel 10 satırdan oluşmaktadır. bu yöntem basit ve her yerde uygulanabilirliği nedeniyle tarama amaçlı kullanılabilen bir testtir. bir gözünü basınç uygulamadan kapatarak tek tek gösterilen harfleri okumaya çalışır. Güvenilirliği düşük olmakla birlikte. Uzak görme tarama muayenesi. Çalışma yaşamında trafik işaretleri. kendi görme alanını karşılaştırmasıdır. 46 . diğer göz muayenelerine başlanmalıdır. Okuyabildiği satır sayısı görme oranını verir. 6 metre mesafeden. Uzak ve yakın görme değerlendirmesinin ardından görme alanı değerlendirilmelidir. Bu test için renkli yumaklar ya da Ishihara testi kullanılır (XVIII. Bu konuda işyeri hekimlerinin de tercih edeceği Snellen eşelleri. muayene odasında bilgisayar ve internet olanağı varsa yaklaşık olarak 3 dakikada test uygulanabilmektedir. doktorun çalışanın karşısına geçip eline aldığı kırmızı ya da siyah başlıklı toplu iğneyi çeşitli yönlerden merkeze yavaşça yaklaştırarak. Test kitabından uygulama 5-6 dakika kadar sürerken. Bölümde “Göz Muayeneleri” başlığı altında verilmiştir.Ishıhhara Renk Körlüğü Testi Psödo-izokromatik renk levhaları Işıklı Snellen Eşeli Daha sonra göz muayenesine geçilmelidir. Bölümde “Ishihara Renk Körlüğü Testi ve Yorumu” ayrıntılı olarak verilmiştir. Görme alanının en basit muayene şekli. Gözlük lens kullanan çalışanın muayene sırasında gözlüğünü takması istenir. Göz bebeğinin ışığa tepkisi ve nistagmus araştırılıp. renkli paneller ve renk kodlu elektrik tellerini kullananlarda başta olmak üzere pek çok iş türünde ”Renk Körlüğü Testi” olarak bilinen renkli görme durumunu gösteren testlerden de yararlanılmalıdır. birinci basamak sağlık kuruluşlarında ucuz ve kolay uygulanabilir olması nedeniyle tercih edilmektedir. her göz için tek tek değerlendirilmelidir. Muayeneye gelen işçi. Pek çok kamu hastanesinin ya da İşyeri Hekimleri Derneği’nin internet sitelerinden bu testlere ulaşılabilmektedir). çalışanın toplu iğneyi görmeye başladığı noktaları sorması ve böylece çalışanın görme alanıyla.

portakal rengi renklenmenin antimon oksitleriyle. burun ve ağız mukozasının muayenesi ihmal edilmemelidir. 47 . kesici dişlerde sarı kahverengi renklenme ile diş minesinde çizgilenme ve taç kısmında dekalsifikasyonun inorganik asitlerle ilgili olabileceği bilinmektedir (Vural. kurşun vb maddelerle çalışanlarda etkilenim açısından önemi göz ardı edilmemelidir. 2005). daha sonra da laboratuvar desteğiyle bulguların onanması gerekmektedir. mineral eksikliği ile veya çizgilenmelerin kronik deri hastalıklarıyla ilişkili olabileceği unutulmamalıdır. Ancak bunları işyeri hekiminin saptayabilmesi için öncelikle çalışanın çalışma ortamındaki etkilenimlerini bilmesi. Tırnak yemeye ilişkin bulguların kadmiyum. kulak kepçesi. Diş boynunda sarı renklenmenin maruziyet öyküsü de varsa kadmiyumla. mukozalarda kiraz kırmızı rengin kobalt maruziyetiyle. otoskop yardımıyla incelenmeli. Yüksük tırnağın psöriasis ile ilişkili olabileceği akla getirilmeli. Diş muayenesinde renk değişikliklerinin dışında eksik. tartar. Deri ekleri de muayene sırasında gözden kaçmamalı. bacaklarda. dış kulak yolu. Dişlerin düzenli fırçalanıp fırçalanmadığı sorgulanmalıdır.Kulak muayenesinde. bunlara dair diğer kanıtların araştırılması gerekir (Karpilow. Dişler ve dil çok iyi incelenmeli. Deri muayenesi de pek çok etkilenim hakkında bilgi verebilir.. Kontakt dermatitin bu muayeneler sırasında saptanabileceği. beyaz lekelenmelerin vitamin. dolgu. Çoğu kez işçiler de izinli oldukları dönemde bu döküntülerin kaybolduğunu ifade etmektedirler. diş eti görünümü kaydedilmelidir. kulak zarı görülmeye çalışılmalıdır. N. C. Kemer tokasına bağlı gelişen kontakt dermatit nikel alerjisi için ipucu olabilir. Hareket açıklığını saptamak veya hareket ettirme güçlüğü olup olmadığını anlamak için yapılan boyun muayenesinin tamamlanması için tiroid ve karotis muayenesi yapılmalıdır. akıntı veya buşon varlığı araştırılmalı. ellerde kaşıntılı veya döküntülü lezyonların çalışma ortamında kullanılan kimyasallardan kaynaklanabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Ardından burun ve boğaz muayene edilmelidir. Burun tıkanıklığının işyeri ortamından kaynaklanan maruziyetlerle veya madde kullanımına bağlı olabileceği. tırnak ve kıllardaki değişiklikler mutlaka kaydedilmelidir. 2011). çürük. muayene sırasında saptayıp kaydettiği bulgularla eşleştirmesi.

denge (bu konuya ilişkin muayene yöntemleri son bölümde anlatılmıştır) ve işyerinde giyilecek botları giyebilecek durumda olup olmadığını anlamak için çalışanın ayaklarının muayenesi gereklidir (Karpilow. Organik fosfor bileşikleri vb. Beyaz fosfor. Organik fosfor bileşikleri. Solventler. Gerek işe giriş muayenesinde gerek AKM’de bu tablodan yararlanılabilir. hangi işlerde çalıştırılmaması gerektiği belirtilmiştir. koordinasyon. Vanadyum. Aşağıdaki tabloda sağlık sorunu saptanan çalışanların. Flor. Kol ve bacakların hareketi. Ardından kalp sesleri birkaç değişik noktadan dinlenmelidir. Yüksekte (vinç operatörlüğü vb. Kurşun. solunum seslerinde azalma olup olmadığını anlamak için akciğerler simetrik olarak dinlenmelidir. Azot bileşikleri. ayrıca bilgi için bkz. Berilyum. Hipertansiyon (HT) hastalığı bulunanlar Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) olanlar Kronik karaciğer hastalığı olanlar 48 . ral. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). Karbon sülfür. Hırıltılı solunum. bacak omuz ve kollarda kuvvet kaybının olup olmadığının araştırılması. Manganez. Göğüs duvarındaki şekil bozuklukları gözlenmelidir. Fosgen. Kükürtlü hidrojen.). Klor. Amonyak.Daha sonra göğüs muayene edilmelidir. Aldehitler. C. Sağlık Sorunlarına Göre İşçilerin Çalıştırılmaması Gereken İşler Sağlık Sorunları Koroner arter hastalığı (KAH) olanlar Çalıştırılmaması Gereken İşler • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Karbonmonoksit (CO). 2011). Azot dioksit. Asbest vb. fıtık muayenesi. ağrılı bölgelerin varlığı araştırılmalıdır. sırtta dayanıklılık. C. Arsenik. Regülasyonunda sorun varsa gece işinde çalıştırılmamalıdır. Arsenik. Kükürtlü hidrojen. (Karpilow. Talyum. gibi kimyasallarla Yüksek tempolu ve aşırı efor gerektiren işlerde çalıştırılmamalıdır. Talyum vb. Toksik gazlar. gibi maddelerle çalıştırılmamalıdır. Karın kaslarındaki sertlik ve esnekliğin anlaşılması. Talyum. Manganez. Kurşun. Civa. Silisyum dioksit. Kurşun. 2011. gibi kimyasal maddelerle çalıştırılmamalıdır. deformasyon. Nikel karbonil.

lösemi vb. Karbondisülfür. Halojenli kimyasallar. Organik fosfor bileşikleri.Diyabetli hastalar • • • • • • • • Kurşun. Solventler. Talyum. tek başlarına ve Yüksekte çalıştırılmamalıdır. Kurşun. Solventlerle yapılan işlerde çalıştırılmamalıdır. tek başlarına ve Yüksekte çalıştırılmamalıdır. Talyum. Toksik gazlar. Metil klorür. Peptik ülserli hastalar • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Kronik böbrek hastalığı olanlar Kan hastalıkları (anemi. Talyum. Civa. Kadmiyum. dar alanlarda. çalıştırılmamalıdır. Karbon sülfür. Karbon sülfür. Kurşun. Karbon tetraklorür. Civa. Alüminyum. Kapalı. Kurşun. Talyum. Kurşun. Manganez. görme bozukluğu olanlar) uygun olmayan yerlerde. Karbonmonoksit (CO) Pestisitler. Mangan. Beyaz fosfor. Toksik gazlarla Regülasyonunda sorun varsa gece işinde ve vardiyalı işlerde çalıştırılmamalıdır. protez kullananlar. Ergonomik olmayan koşullarda çalışılan işlerde Bedensel engelliler (organ kaybı olanlar. Arsenik. Toksik gazlarla ve Vardiyalı işlerde çalıştırılmamalıdır. Solventlerle yapılan işlerde çalıştırılmamalıdır. 49 .) olanlar Nörolojik hastalığı olanlar Psikiyatrik hastalığı olanlar • • • • • • • • Hareket sistemi hastalıkları olanlar Her işyerinde yukarıdaki sağlık sorunlarına sahip kişilerin çalıştırılabileceği başka işler vardır. gibi kimyasallarla yapılan işlerde. Toluen vb kimyasallarla ve Gece işlerinde. Toksik gazlar vb. Mangan.

işe girerken ve çalışırken belirli sürelerle. R. yönetmeliklerde belirtilen sağlık kuruluşlarında ve akredite laboratuvarlarda yaptırmalıdır. Ülkemizde. gerekli ek ve tamamlayıcı muayeneleri de kapsayacak şekilde. Muayenelerin değerlendirilmesi sırasında henüz o işyerinde işbaşı yapmadan çalışanların % 15’inde çeşitli düzeylerde pnömokonyoz saptanmıştır. ÇSGB’na bağlı İSGÜM dışında. Burada yasal düzenlemelerle yetinilmemeli. ek laboratuvar muayeneleri yapacak ve referans olabilecek Sağlık Bakanlığı’na bağlı sağlık kuruluşları. iş koluna özel gerekli laboratuvar tetkiklerinin yapılması sağlanmalıdır. işe giriş muayenesini. destek hizmetlerinin yetersizliği nedeniyle tartışma konusudur. Ek ve tamamlayıcı muayeneler yapılırken çalışma ortamındaki riskler göz önünde bulundurulmalı. yetkilendirilmiş veya akredite olmuş sağlık kuruluşları veya laboratuvarlardan yararlanılabilir.2.III. tazminat gibi insani ve hukuki sorunlarla karşılaşmak istemeyen. 27 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. Maden iş kolunda çalışmanın yoğun olduğu Zonguldak ilimizde deneyimli bir işyeri hekimi işverenini ikna ederek. Üniversite Hastaneleri. ya da bilimsel gelişmelere paralel farklı tetkikler de tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır (bkz. Ancak periyodik muayene sırasında gereken ek ve tamamlayıcı muayeneler işveren tarafından karşılanır. İşyeri hekimi gerekiyorsa sorun ile ilgili uzman görüşü isteyerek muayene işlemini tamamlayabilir. işe uygun kişilerin yerleştirilmesine önem verilecektir. Madde. yetkilendirilmiş OSGB’ler. Ek-10 Ulusal Düzenlemelere Göre Bazı Tetkiklerin Yapılma Sıklığı). İşe giriş ve işe yerleştirme muayeneleri düzenli yapılacak. Sonuçta maluliyet. ileriyi görebilen işveren. Ayrıca. Ek-9 Bazı Ulusal Düzenlemelerde İşe Giriş ve Periyodik Muayenelerde Yapılması Gereken Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler). İşe yeni başlayacak işçi tüm muayene masrafları kendisi öder. işe yerleştirilen çalışanların. o işyerinin RD sonuçlarına göre gerekirse daha sık. Çünkü yasal dayanağı olan işveren istemiyorsa bu yükümlülüğü üstlenmemektedir. çalışma ortamındaki risklere uygun olarak ek ve tamamlayıcı tetkiklerle beraber muayeneleri yapılmalıdır (bkz. Çalışanın laboratuar tetkiklerini nerede ve nasıl yaptıracağı. 50 . tehlike ve zararın özelliğine göre. Meslek Hastalıkları Hastaneleri. kullanılan maddelere karşı hassas olanlar bu işlerde çalıştırılmayacak. güvenilir. 59. Laboratuvar sonuçları ile öykü ve fizik muayeneyi içeren klinik değerlendirme yeniden gözden geçirilerek çalışanın işe uygun olup olmadığına karar verilmelidir. Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Çalışanın.G: 11 Ocak 1974/14765. işe giriş sırasında gerekli olan ek ve tamamlayıcı muayene ücretinin işverence karşılanmasını sağlamıştır. belirli sürelerde sağlık muayeneleri ve gerektiğinde laboratuvar araştırmaları yapılacaktır27.

Gürültü düzeyi sonometre ile ve “dB” birimiyle ölçülür. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemesinin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir. Bu ifade kişiye göre ve aynı kişi için değişik zamanlarda farklı olarak algılanabilir. çalışma yaşamında en sık karşılaşılan fiziksel ortam faktörlerindendir. Tekil Direktif). Çalışanların iş donanımını gürültü maruziyetini en aza indirecek biçimde doğru kullanmaları için bilgilendirilmeli ve gürültünün sağlık zararları üzerine eğitilmelidir. üst sınırını aşan (en yüksek maruziyet etkin değeri=85 dB) işçiler ise işitme muayenesi isteme hakkına sahiptirler29. Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği. 28 29 51 . Sözlük anlamı olarak gürültü. ses emici örtüler ve kapatma gibi yöntemler kullanılabileceği. Weber Testi ve odyometrik incelemeyi de içeren işitme muayeneleri yapılmalı ve periyodik aralıklarla tekrarlanmalıdır. 6 Şubat 2003 Tarihli ve 2003/10/EC Sayılı Avrupa Parlementosu ve Konsey Direktifi (89/391EEC Sayılı Çerçeve Direktif’in 16(1) maddesi uyarınca çıkarılan 17. Gürültü maruziyetinin yol açtığı riskler kaynağında yok edilmeli veya azaltılmalıdır. Gürültü Yönetmeliği.2. üretim sistemlerinde ve iş donanımlarında düzenli bakım programları uygulanmalıdır. İşyerinde RD yapmadan önce yapılacak ortam ölçümlerinden biri de sesin şiddetinin ölçümüdür. Ayrıca. Çalışanların maruziyet düzeyini aşan gürültüye maruz kaldıkları birimler işaretlenmeli ve buralara girişler (uygun KKD olanların dışında) yasaklanmalıdır. Buralarda çalışacak olanların işe girişte. Dinlenme yerlerinde gürültü maruziyeti bu yerlerin kuruluş amacına uygun düzeye indirilmelidir. Çalışma ortamındaki gürültü düzeyi 80 dB (A) ve üzerindeyse işveren işitme kaybına karşı önlem almaya başlamalıdır. Maruziyet düzeyi. İş gürültü maruziyetini azaltacak (maruziyet süresini ve yoğunluğunu azaltacak ve dinlenme sürelerini artıracak) şekilde örgütlenmelidir. yapısal gürültü iletiminin perdeleme ve yalıtım gibi teknik yöntemlerle azaltılabileceği gösterilmiştir. İşyerleri ve çalışma birimleri gürültüyü önleyecek şekilde tasarlanmalı ve yerleşilmelidir. 28 Gürültü maruziyetinin başka yollardan önlenemediği işyerlerinde. Eğer gürültü düzeyi 85 dB’i aşıyorsa çalışanların mutlaka bu koruyucuları kullanmaları sağlanmalıdır (Piyal. R. Bu amaçla genel önleme ilkeleriyle birlikte.G: 23 Aralık 2003/25325. R. Gürültü zararlarının meslek hastalığı sayılabilmesi için gürültülü işte en az iki yıl. 80 dB ve üzerinde gürültü varsa çalışanlara riski önleyecek veya en aza indirecek işitme koruyucusu verilmelidir.  İşyerinin tümünde yıllık olarak topluca değerlendirilen odyometri sonuçlarına göre bir önceki yıla oranla hangi frekansta olursa olsun 5 dB’in üzerinde kayıp varsa. daha az gürültü maruziyeti yaratan çalışma yöntemleri ve iş donanımları seçilmelidir. İşyerinde.1. Bülent 2009).III. Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Gürültü. “istenmeyen ve hoşa gitmeyen ses” olarak ifade edilmektedir. Ayrıca olanaklar ölçüsünde çalışanlara rotasyonlu çalışma yaptırılarak işyerinde gürültüye maruz kalma süreleri düşürülmeye çalışılmalıdır. Ayrıca gürültüye bağlı işitme kayıplarına ilişkin yükümlülük süresi 6 aydır. maruziyet etkin değerinin alt sınırını (en düşük maruziyet etkin değeri=80 dB) aşan işçiler önleyici odyometri testi. gürültü şiddeti sürekli olarak 85 dB’nin üstünde olan işlerde en az 30 gün (1 ay) çalışılmış olması gereklidir.G: 11 Ekim 2008/ 27021. Gürültünün hava yoluyla iletimini azaltmak için siperler. otoskopik muayene.

KKD kullanımı ile ilgili sorunların varlığı araştırılmalı. erken kontrol gibi tüm muayenelerin ayrılmaz bir parçası olmalıdır. b. (1) Eski işyerinden ayrılırken yapılmış odyometrisi varsa. Eğer işitme düzeyinde kayıplar varsa. 1000. (1) Aşağıdaki tablolardan yararlanılarak işitme kaybının düzeyi saptanmalı. Ayrıca çalışma ortamı yeniden değerlendirilmeli. kulak koruyucusunun değiştirilmesine gerek olup olmadığı tartışılmalıdır (Karpilow. 4000-6000 Hz’de bir önceki odyometriye oranla 25 dB kayıp varsa. Buşon. Odyometri ve muayene sonuçları çalışanla paylaşılmalıdır. periyodik. (1) Ortam gürültüsü 85 dB(A)’in altındaysa 3 yılda bir. a. otoskopik muayene yapılmadan odyometri testi yapılması yanlış değerlendirmelere yol açabilir. Odyometrik ölçüm) yapılmalıdır. 2011). 500. herhangi bir bölümde diğer bölümlerden 5 dB’den fazla kayıp varsa. tıbbi sorunlar araştırılmalıdır. kulak çınlamalarında işyeri hekimini haberdar etmesi gerektiği anlatılmalıdır. 2011). koruyucuların doğru takılıp takılmadığı. ve ark. kullanım ya da KKD’nin niteliği ile ilgili sorunlar varsa çözülmeli. (2) İşitme düzeyindeki değişimlerin nedenleri araştırılmalıdır (buşon. C. b. Eğer işitme düzeyinde bir değişiklik yoksa. Ölçüm) ya da periyodik muayene ise. Ortam gürültüsü 85 dB (A)’in altındaysa 12 ay sonra. 4000. Otoskopik muayene işe giriş. Bir başka işyerinden ayrılıp çalıştığınız yerde işe giren bir çalışan ise. Ortam gürültüsü 85 dB (A)’in üzerindeyse 1 ay sonra. a.) Kulak koruyucuların tüm vardiya boyunca kullanılıp kullanılmadığı. (3) Ortam gürültüsünün düzeyi kaç olursa olsun çalışanın kendinde fark ettiği tüm işitme azalmalarında.   Aynı işyerinde farklı bölümlerin grup olarak odyometrileri değerlendirildiğinde. 250. ve ark. KKD kullanımı ile ilgili eğitimler yenilenmelidir (Karpilow. 2000. enfeksiyon vb. (Bu gibi durumlarda gerekli tedavilerden bir süre sonrasına kadar odyometri ertelenmelidir). erken kontrol muayenesi (2. 52    . iş dışı bir etkilenmenin olup olmadığı. enfeksiyon. 2011). 3000.   Bunun için öncelikle gürültü etkilenimine yönelik anamnez (aşağıda bir örnek sunulmuştur) alınmalı ve bu anamnez her odyometrik muayeneden önce tekrarlanarak öncekilerle karşılaştırılmalıdır. 8000 Hz frekanslarında hava iletim odyometrisi yapılmalıdır. eski işyerinden ayrıldığı tarihten 6 ay sonra. daha ayrıntılı muayene için işitme kaybının olduğunu düşündüren bölümde çalışanların hastaneye sevki gereklidir. İ. Ayrıca. 500-1000-2000 Hz’lerde bir yıl içinde 10 dB ve üzerinde kayıp varsa. (2) Eski işyerine ait odyometrisi yoksa yeni işe girişte ve 6 ay sonra. Yaptığımız muayene işe giriş muayenesi ise. ve ark. (2) Ortam gürültüsü 85 dB(A) ve üstündeyse yılda bir odyometrinin tekrar edilmesi gerektiği hatırlatılmalıdır. 6000.  Yaptığımız muayene erken kontrol muayenesi (İşyerinizdeki 2. C. c. yabancı cisim görülebilir. Sağlık gözetimi 80 dB (A) ve üzerinde gürültüye maruz kalınan işlerde çalışan tüm çalışanlara işyeri gürültü RD’yi takiben yapılmalıdır (Oral. gerekli uyarılar veya sevk işlemi gerçekleştirilmelidir.

2011). soyadı: Çalışanın imzası: Tarih: Kaydeden: Evet Hayır Yorum Öykü Daha önce bir işitme testi yaptırdınız mı? (Ne zaman) Hiç işitme güçlüğü yaşadınız mı? Şimdi işitme güçlüğünüz var mı? Hiç gürültülü bir işte çalıştınız mı? Sağ kulağınızla mı Sol kulağınızla mı daha iyi duyduğunuzu düşünüyorsunuz? Hiç kulaklarınızda çınlama duyuyor musunuz? Hiç baş dönmeniz oluyor mu? Hiç kafa travması geçirdiniz mi? Ailenizde 50 yaşından önce işitme kaybı olan var mı? Hiç kızamık. öte yandan işyerinin o bölümünde RD yeniden yapılmalıdır. o işçi için periyodik odyometrik ölçüm aralığında sağlık gözetimi sürdürülmelidir. Bu güne kadar herhangi bir silah sesine maruz kaldınız mı? Ek (İkinci) bir işiniz var mı? Hobileriniz nelerdir? İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi (HSE)’nin hazırladığı yaş düzeylerine göre düşük ve yüksek frekanslar için uyarı ve sevk tablosu aşağıda verilmiştir (Aktaran.(3) Sevk sonrası mesleki işitme kaybı tanısı konulmamışsa. görev yeri değişikliği ve meslek hastalığı bildirimi yapılırken. Odyogram Öncesi (için) Gürültü Etkilenimi ve Tıbbi Bilgilere Yönelik Anamnez 30 Adı. İ. işitme korumasına yönelik eğitimler tekrarlanmalıdır. kişisel koruyucuların (tıkaç. kulak koruyucuları. 1999. kombine kulak koruyucuları) tüm maruziyet süresince kullanılmasının önemi anlatılmalıdır. C. antibiyotik tedavisi gördünüz mü? Hiç kulak ağrısı geçirdiniz mi? Hiç kulak akıntınız oldu mu? Sağ kulağınızda . Michael. ve ark. mühendislik önlemleri. Bir yandan o çalışanın tedavisi. K.Sol kulağınızda Askerlik yaptınız mı? Özellikle ateşli silah deneyiminizi anlatınız. kulaklık. kabakulak ya da kızıl geçirdiniz mi? Herhangi bir alerjiniz var mı? Şimdi ya da önceden düzenli olarak ilaç. 53 . aynı bölümdeki diğer çalışanların odyolojik ölçümlerini de içeren işitme (erken kontrol) muayeneleri yapılmalı. (4) Sevk sonrası mesleki işitme kaybı tanısı konulmuşsa. 30 Lichtenwalner. Oral.    Her muayeneden ve ölçümden sonra bir sonraki ölçümün en geç ne kadar sonra yapılması gerektiği söylenmelidir.P.. değerlendirme sonuçları çalışana bildirilmeli ve işverene raporlanmalıdır. Özellikle ortam gürültüsü değerlendirilmeli. İşitme muayenesine ilişkin raporlar diğer muayene formlarıyla birlikte etik kurallar gözetilerek saklanmalıdır. Çalışana işitme korumasıyla ilgili önerilerde bulunulmalı.

sınıf 2 (hafif işitme kaybı) olarak değerlendirilir. 2000. 4000 ve 6000 Hz frekanslarından elde edilen değerlerin toplamı hesaplanır. Bu durumda çalışan 54 . GBİK’in sonucudur. 3000. Odyogramlarda Saptanan İşitme Kayıplarının(Cinsiyet ve Yaş Grupları Göz Önüne Alınarak Hazırlanmış) Uyarı ve Sevk Düzeylerine Göre Risk Sınıflaması Erkek (1000. 3000. (Aşağıdaki tablolara bakınız. ayrıntılı bilgi için bkz. 3000. 2000.Düşük ve Yüksek Frekanslardaki İşitme Eşiklerinin Toplamlarına Göre Uyarı ve Sevk Düzeyleri Düşük Frekans (500+1000+2000) Hz frekanslardaki işitme eşiklerinin toplamı-dB (A) Yaş Grupları 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65 Uyar 45 45 45 48 51 54 57 60 65 70 Sevk et 60 66 72 78 84 90 90 90 90 90 Yüksek Frekans (3000+ 4000+ 6000) Hz frekanslardaki işitme eşiklerinin toplamı-dB (A) Uyar Sevk et 45 78 45 87 45 99 54 111 60 123 66 135 75 144 87 144 100 144 115 144 İşitme düzeyinin sınıflanması Her bir kulak için tek değerin elde edilmesi amacıyla. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”). işitme yeteneği sınıf 1 (normal) olarak nitelenir. Eşik değere eşit veya biraz üzerindeki bir kayıp. Bu frekanslar toplamı. 4000 ve 6000 Hz frekanslardaki işitme kayıplarının toplamı) Uyar Sevk et 46 78 55 91 63 105 71 119 80 134 93 153 111 176 131 204 157 235 175 255 Yaş Grupları 18-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65 Kaynak: HSE UK Controlling Noise at Work Toplam değer risk sınıflamasında belirtilen düzeyin altında ise. 4000 ve 6000 Hz frekanslardaki işitme kayıplarının toplamı) Uyar Sevk et 51 95 67 113 82 132 100 154 121 183 142 211 165 240 190 269 217 296 235 311 Kadın (1000. Normal işitme düzeyine göre % 20’lik bir kayba karşılık gelir. 2000. 1000.

çalışanın gürültülü ortamdan 14 saat uzak kaldıktan sonra testin yapılması önerilmektedir. 4.E. gürültünün kontrolü ve işitmenin ölçülmesini içermelidir. Ciddi işitme kaybının varlığını gösterir. 1. Bunun yanı sıra gürültüye bağlı işitme kaybı (GBİK)’de kişisel değişiklikler de görülür. gürültünün frekans spektrumu. Normal 2. Gürültüden etkilenimin ölçümünde çalışma günü boyunca farklı gürültü çevrelerinde bulunan çalışan söz konusu olduğunda kişisel dozimetreler (bireysel gürültü dozu ölçeri) kullanılır (Genç. A. Çalışan bilgilendirilmeli ve kulak burun boğaz (KBB) uzmanına gönderilmelidir. 3. İşitme Kaybı Sınıflama Şeması Sınıf 1. 4000 ya da 6000 Hz’ de 15 dB veya üzeri (yeniden yapılan testle teyit edilmiş) standart eşik sapması varsa.bilgilendirilmelidir. 4. 3. 500-1000-2000 Hz ortalamalarında veya 1000-2000-3000 Hz ortalamalarında ya da 3000-40006000 Hz ortalamalarında herhangi bir kulakta 25 dB veya daha üstü sabit kayıp varsa. GBİK’in kesin olarak saptanması için çalışanın daha ayrıntılı kulak muayenesinin gerçekleştirilebileceği bir merkeze sevk edilmesini önermektedir. İşyerinde belirgin gürültü maruziyet öyküsü varsa. 55 . 3000. 2. birkaç saatlik çalışmanın ardından kulağında çınlama veya geçici işitme kaybı oluyorsa orada işitmeyi koruma programına başlanmalıdır. Hafif işitme kaybı Kötü işitme Hızlı işitme kaybı Tek taraflı işitme kaybı Hesaplama 1. 4000 Hz’lerin ortalamasında 10 dB veya daha fazla standart eşik kayması varsa. 6 kHz’lerdeki işitme eşiklerinin toplamının önceki testle farkı> 30 dB Her kulağın 1. 1000. Eğer bir çalışanın bulunduğu ortamda sözel iletişim kurmada zorluk çekiliyorsa. Bunun sağlanamadığı durumlarda 80 dB (A) ‘in üzerindeki gürültü düzeylerinde standart kulak koruyucusu (tüm mesai boyunca) olması koşuluyla test gün boyunca yapılabilmektedir. 4. 5. Kayıkçı. 3. 3000.. Bu yüzden. ölçümün her bir frekansta en az 3 kez tekrarlanması. sınıf 3 (işitme kötü) olarak değerlendirilir. 3.K. bir çalışma günü boyunca toplam gürültü ölçümlerinin yapılması gereklidir. Kulaklardan herhangi birinde 500. M. günlük toplam gürültü düzeyi (sesin şiddeti). bir çalışma günü boyunca gürültünün süresi ve dağılımı. 2. İşitmenin korunması programı. 2. İşitmenin Korunması (Gürültü Kontrol) Programı GBİK konuşma frekanslarından önce yüksek frekansları etkiler. Gürültünün analizinde. gürültünün analizi. Kulaklardan herhangi birinde 2000. 4 ve 6 kHz’lerdeki işitme düzeylerinin toplamı (Yaş ve cinse göre düzenlenmiş tablolarla karşılaştır) 3. 2000. G. bu tip işitme kayıpları ciddi bir işitme testi yapılıncaya kadar ortaya çıkmayabilir. Her bir kulağın değerler toplamı eşik değeri aşıyorsa. 2004) Odyometri tarama testi yaparken. 4 kHz’lerdeki işitme düzeylerinin toplamlarının farkı>40 dB Yapılacak iş Periyodik işitme muayenesine devam Uyar KBB uzmanına sevk et KBB uzmanına sevk et KBB uzmanına sevk et Kaynak: HSE UK Controlling Noise at Work NIOSH ise.

Düzelmeler. Bu değer izin verilen sınırın üzerindeyse bu kez sesin şiddetiyle birlikte frekansı da değerlendirilmektedir. Ayrıca ayırma. kapatma gibi gürültüyü azaltma önlemlerinde kullanılacak yöntem ve malzeme seçiminde frekans değeri yol gösterici olacaktır. tıkaç vb. seçilmektedir. İlerleme Kontrolü İşitme Koruma Önlemlerinin Uygulanması (*) İlk gürültü araştırmasında sesin şiddeti dB olarak ölçülmektedir. Gürültünün şiddeti hangi frekansta yüksekse. 56 . J. 31 Stranks.. Dorchester. İşitme Testleri (Odyometri) İzleme. Eğitim.Gürültü Kontrol Programı 31 İlk Gürültü Araştırması dB(A) Gürültü durumuyla ilgili Periyodik Kontrol İzin Verilen Gürültü Düzeyinin üzerinde E V E T Etkileniminin Değerlendirilmesi ve Frekans Analizi* HAYIR İŞİTME KONTROL PROGRAMI Çevresel Gürültü Kontrolü Genel gürültü Haritasının çıkarılması İşitme Koruması İçin Genel Planlama Gürültüyü Kaynağında Azaltmak için Önlemler Danışma . 2005. o frekansta koruyuculuğu yüksek olan kulaklık. vb. Ed:Dorset Press.“Noise and Vibration” The Handbook of Health and Safety Practice 7.

Ülkemizdeki yasal düzenlemelere göre tozlu ortamlarda çalışanların.A.2. Tozlu ortamda çalışanların gereksiz yere radyasyon almaması için RD’ye göre 2 yılı geçmeyecek şekilde. Çalışanların PA Akciğer grafilerinin pnömokonyoz bakımından A ve B okuyucu nihai değerlendirme sonucu aşağıdaki çizelgeye göre kategorize edilir. Tozla Mücadele Yönetmeliğinde 2 yılda bir PA akciğer grafisinin çekilmesi gerektiği yazmaktadır. Mevzuat kapsamına giren işyerlerinde çalışanların PA Akciğer grafilerinin pnömokonyoz bakımından değerlendirilmesi işlemi sertifikalı okuyucu tarafından yapıldıktan sonra filmler. B okuyucuya gönderilir.C) II. çalışma ortamının toz yoğunluğu 2 mg/m³ altında olan işyerlerinde çalıştırılır. 57 . kategoriye giren çalışanlar tozsuz işlerde çalıştırılır. Ayrıca “Peak Flowmetre” ile işe başlamadan önce ve işteki etkilenim sırasında (2 -4 saatlik çalışmadan sonra) % 10’luk azalmanın varlığında çalışanın ortamdan etkilendiği ve önlemlerin yetersiz kaldığı. Kategori : 1/0 1/1 ½* II. ILO Uluslararası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesinde 0.III.2. Solunum Fonksiyon Testinde. kategoriye giren çalışanlar. PA akciğer grafisinin (en az 35x35cm. PA akciğer grafisi çekiminin tekrarlanmasının mümkün olmadığı durumlarda kalite (3) PA akciğer grafisi de değerlendirmeye alınabilir.Kategori ve üzeri gibi işlem görür. yılda 1 kez PA akciğer grafilerinin çekilmesi uygundur. Kategori : 3/2 3/3 3/+ *Büyük opasiteye doğru gelişme varsa (ax. Kategori : 2/1 2/2 2/3 III. Çekilen PA akciğer grafileri ILO (2000) Pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırması’na göre çekilen PA akciğer grafisi kalite (1) veya kalite (2) olmalıdır. ILO Uluslararası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesi 0. Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi Tozlu ortamlarda işe girişte ve yapılan ortam ölçümü ve buna bağlı olarak yapılan RD’ye göre sıklığı belirlenen aralıklarla Standart (en az 35 x 35 cm) PA akciğer grafisi ve Solunum Fonksiyon Testi ile sağlık gözetimi yapılmalıdır. Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde yılda 1. FVC. Değerlendirmeler sonucunda A (sertifikalı hekimler) ve B (sertifikalı göğüs hastalıkları uzman hekimi veya sertifikalı radyoloji uzman hekimi) okuyucu hekimler arasında bir çelişki olması durumunda filmler her iki okuyucu tarafından birlikte değerlendirilerek uygunluk sağlanır. Kategori : 0/0/0 0/1 I. Kategoriye girenler çalıştırılır. RD’nin yenilenmesi ve ek önlemlerin alınması gerektiği anlaşılır (Akciğer grafileri ve solunum fonksiyon testiyle ilgili daha ayrıntılı bilgi için bkz. Bu çalışanların en az yılda bir kez meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına kontrole gönderilmeleri zorunludur. İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü’de 6 ayda bir.) değerlendirilmesi İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ile Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.B. II. FEV1 ve FEV1/FVC değerlerinin % 80’in altında olmaması gerekir. 1. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”).

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ile Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.) belirtilen İşveren Bildiri Formu.R. İlgili Tüzük ve Yönetmelik ile A ve B okuyucu listelerine www. 19 ve 21. PA akciğer grafileri. Meslek Hastalıkları tanısı koymakla yetkili hastaneye sevk edilir. Bir sonraki sayfada ILO 2000 pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırma İçin Okuma Raporu’nun bir örneği ve açıklamaları verilmiştir: 58 .2006 tarihinde yürürlüğe girmiş olan “Asbestle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik” (özellikle 20.12.).) işçiler için doldurulacaktır. kullandığı ve çalıştığı ortamdaki maddeler.1990 tarih ve 20635 sayısı Resmi Gazete yayınlanmış olan “Maden Ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmeliğin.isggm.) A ve B okuyucularının nihai değerlendirme sonuçları (sonuçlar normal olsa bile). alışkanlıkları sorgulanmalıdır. A ve B okuyucu tarafından değerlendirilir.(*) İşyeri ortamında toza maruziyet öyküsü incelenirken çalışanın. Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi Ve Belgeler A-)14. (**) PA Akciğer grafisinin (35x35cm.G.R.G. Maddeleri) kapsamında yapılacak çalışmalar.R. 1) “Toz ölçüm sonuçlarının saklanması” başlıklı 18’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s.G.G. 5) “Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi” başlıklı 28’inci maddesinde belirtilen Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu (Değişik 26/2/2000-23976 s.4.) toz ölçüm sonuçlarının bir örneği. Hastane raporlarının bir örneği ilgili işyerine ve İSGÜM'e gönderilir.) değerlendirilmesi.gov. 3) “Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi” başlıklı 28’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s. (***) A ve B okuyucuları tarafından pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen ve işverene bildirilen işçiler.) pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen çalışanların yetkili hastanelerce [sigortalıların meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü kaybı oranları tespitinde esas alınacak sağlık kurulu raporlarını düzenlemeye yetkili (Sağlık Bakanlığı meslek hastalıkları hastaneleri ile eğitim ve araştırma hastaneleri ve Devlet üniversitesi)] düzenlenen raporlarının bir örneği.tr adresinden ulaşılabilir. ayrıntılı meslek öyküsü alınmalıdır (En son yaptığı ve daha önce çalıştığı işler.2003 tarih ve25328 tarihli Resmi Gazete yayınlanmış ve 15. 2) “Göğüs filmlerinin değerlendirilmesi” başlıklı 27’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s.R.09. çalıştığı bölümler. iş dışı uğraşları.G. 4) Geçici Madde 2’de (Değişik 26/2/2000-23976 s.R. B-) 26.

59 .

Sınıflandırma amaçları için kabul edilemez olan. İyi kalitede olan. pnömokonyoz radyografisi sınıflandırmasını bozması muhtemel teknik hatası olmayan. 60 .AÇIKLAMA: ILO (2000) Pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırması. Kalite (K) 2. Teknik Kalite: Dört derecelendirme kullanılmaktadır: Kalite (K) 1. Kabul edilebilir. herhangi bir pnömokonyoz tipinde meydana gelen radyografik anormallikleri tanımlamak için kullanılmaktadır ve sadece arkaön (PA) akciğer radyografilerinde görülen görüntüleri sınıflandırmak için düzenlenmiştir. bazı teknik hataları olan fakat sınıflandırması amaçları için hala yeterli nitelikte olan. Kalite (K) 4. Kabul edilebilir. Kalite (K) 3.

5 mm ile 3 mm arasında olan opasiteler. “kostofrenik açı silinmesi” ve “diffüz plevral kalınlaşmalar” şeklinde üç bölüme ayrılır. baskın olan küçük opasitelerin yuvarlak ve q büyüklüğünde olduğu.Parenkimal Anormallikler: Hem küçük hem de büyük opasiteleri içermektedir. s. diyafragma ve diğer bölgelerde görülebilir. Kategori C: Sağ üst zona eşdeğer alanı aşan büyük bir opasite veya bir araya getirildiğinde sağ üst zona eşdeğer alanı aşan birkaç büyük opasite. varlığı tüm plaklar için sağ (R) ve sol (L) taraflar belirtilerek ayrı ayrı kaydedilir. standart radyografilerde dört kategori olarak tanımlanmıştır ve aşağıdaki gibi sembolik olarak gösterilen sıralı 12 alt kategoriden sadece birinde sınıflandırılır: 0/. Yoğunluk: ILO standart radyografileri ile karşılaştırılarak.genişliği yaklaşık 1. Küçük Opasiteler: Yuvarlak ve düzensiz olmak üzere iki tür şekil ve her bir şekil türü için üç büyüklük ayırt edilir. Sınıflandırmada boyut. göğüs duvarı (profil veya ön/arka). Yoğunluk. fakat önemli sayıda t büyüklüğünde küçük düzensiz opasitelerin de bulunduğu anlamına gelmektedir.) olarak. Ancak önemli sayıda farklı bir şekil ve büyüklük görülüyorsa. Şekil ve büyüklüğü kaydetmek için iki harf kullanılır. eğer varsa sağ (R) ve sol (L) için ayrı ayrı kaydedilirler.çapı 1. Plevral plaklar. sadece göğüs duvarı boyunca uzanan plaklar için kaydedilir ve hem profil hem de ön/arka olanlar birleştirilir.” gibi) Boyut. Plevral Anormallikler: “Plevral plaklar (lokalize plevral kalınlaşma)”. Diyafragma veya diğer bölgelerdeki plaklar için boyut kaydedilmez. Kategori B: 50 mm'yi aşan fakat sağ üst zona eşdeğer alanı aşmayan en uzun boyuta sahip büyük bir opasite veya en uzun boyutlarının toplamı 50 mm'yi aşan fakat sağ üst zonun eşdeğer alanını aşmayan birkaç büyük opasite. q ve r harfleri ile düzensiz opasiteler s. Bu yüzden görünen tüm ya da hemen tüm opasitelerin tek bir şekil ve büyüklükte olduğu düşünülüyorsa.genişliği 3 mm ve 10 mm arasında olan opasitelerdir. lokalize plevral kalınlaşmayı. (örn: R2 veya L3 gibi) 61 . eğik bir çizgi ile ayrılan harf iki kez kaydedilir (örneğin. Kalsifikasyonun yokluğu (0) veya (nonkals.5 mm ye kadar olan opasiteler. q/q). u. genellikle pariyetal plevrada olanı temsil eder. arka-ön göğüs radyografisinde lateral göğüs duvarının (apeksten kostofrenik açıya kadar) izdüşümünün toplam uzunluğu göz önüne alınarak tanımlanır ve sağ (R) ve/veya sol (L) hangi tarafta olduğu belirtilerek kaydedilir. Bu anormallikler yok (0) veya var şeklinde. Büyük Opasiteler: Büyük opasite. r. Yuvarlak opasiteler p.5 mm olan opasiteler. Kategori A: 50 mm'ye kadar en uzun boyuta sahip büyük bir opasite veya en uzun boyutlarının toplamı yaklaşık 50 mm'yi aşmayan birkaç büyük opasite. Plaklar.çapı 1. opasitelerin parenkimal yoğunluğunun değerlendirilmesidir.çapı 3 mm ile 10 mm arasında olan opasiteler. t. Bazen sadece kalsifikasyonları ile tanınırlar.5 mm ile 3 mm arasında olan opasiteler. p. q/t. q/t).genişliği 1. t ve u harfleri ile belirlenir. eğik bir çizgiden sonra farklı harf yazılarak kaydedilir (örneğin. q. 10 mm'yi aşan en uzun boyuta sahip opasite olarak tanımlanır. (örn: “Profil R kals.0/0 0/1 Kategori 0: Mevcut olmayan ya da kategori 1den daha az yoğun olan küçük opasiteler 1/0 1/1 1/2 Kategori 1 2/1 2/2 2/3 Kategori 2 3/2 3/3 3/+ Kategori 3: Standart radyografilerde tanımlandığı gibi küçük opasitelerin artan yoğunluğunu ifade eder.

Kullanımları yararlıdır. Göğüs duvarı profildeki plağın varlığının kaydedilmesi için en az 3 mm. Genişliği belirtmek için 3 kategori kullanılır ve sağ (R) ve/veya sol (L) hangi tarafta olduğu belirtilerek kaydedilir. Kostofrenik açı silinmesi. 62 . çünkü toz maruziyeti ve diğer etyolojilerle ilişkili ek özellikleri tanımlarlar. veya ". lik bir genişlik gereklidir.. Sembollerin bazıları. plevral parenkimal sınırda kaburganın en içteki kenarından plağın en içteki sivri kenarına kadar yapılır. Diffüz plevral kalınlaşma.lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/4 üne kadar olan toplam uzunluk.10 mm. Genişliğin ölçümü. sağ (R) ve sol (L) taraf için ayrı ayrı var veya yok olarak kaydedilir. yalnızca göğüs duvarı profildeki plaklar dikkate alınarak kaydedilir. Silinen kostofrenik açıdan lateral göğüs duvarına kadar uzanan plevral kalınlaşma. radyografide görülen tanımlamalardan daha çok yorumları işaret eder. Profil diffüz plevral kalınlaşmanın var olarak kaydedilebilmesi için de yaklaşık olarak en az 3 mm.lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/4 ila 1/2 si arasında olan toplam uzunluk. ILO (2000) Sınıflandırmasında. üzerindeki genişlik. diffüz plevral kalınlaşma olmadan da gelişebilir. c. 3.3-5 mm arası genişlik. lik bir genişlik gerekmektedir. göğüs duvarı boyunca var veya yok olarak. Bu sembollerin kullanımı sınıflandırmada zorunlu tutulmuştur.1.-i gösteren değişiklikler" . Plevra. akciğer apeksinde sıklıkla görünürdür ve göğüs duvarının diffüz plevral kalınlaşmasının bir parçası olarak kaydedilmemelidir.-i belirten opasiteler" . kesin yorumu doğrulamak için yeterli olmayabilir. Diffüz plevral kalınlaşma. Diğer Anormallikler: Önemli radyografık özellikleri kaydetmek için gerekli semboller aşağıda listelenmiştir. (örn: Ra veya Lc gibi) a. Bir PA göğüs radyografisi. bu yüzden aşağıdaki sembollerin tanımlamalarının her biri ". Kostofrenik açı silinmesi.. diffüz plevral kalınlaşma olarak sınıflandırılmalıdır. b-5-10 mm arası genişlik. 2. Boyutu ve genişliği plevral plaklara benzer şekilde kaydedilir. veya "şüphe" gibi tanıtıcı bir niteleyici kelime veya ifadeyi işaret eder.lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/2sini aşan toplam uzunluk. Genişlik. sadece kostofrenik açı silinmesi varlığı ve sürekliliğinde kaydedilir. eğer varsa profil veya ön/arka olarak sağ (R) ve sol (L) taraf için ayrı ayrı kaydedilir.

ILO Pnömokonyoz Radyografilerinin Uluslararası Sınıflandırması Kullanım Rehberi. ISBN 975-455-136-7 Asbest Eşik Sınır Değeri1 ---------------------------------------------------------------------------------İşveren.1 lif/cm3’ ü geçmemesini sağlayacaktır. ÇSGB Genel Yayın No:155.22(Rev. 63 . yorumlar kaydedilir. teknik kalite ve/veya od sembolü kaydedildiğinde ve/veya tozla ilgili olmadığına inanılan görünümler olduğunda.Semboller: aa at ax bu ca cg cn co cp cv di ef em es fr hi ho id ih kl me pa pb pi px ra rp tb od aterosklerotik aort belirgin apikal plevral kalınlaşma küçük opasitelerin birleşimi buller kanser: mezotelyoma hariç torasik maligniteler kalsifiye pnömokonyotik olmayan nodüller (granuloma vb) veya nodüller küçük pnömokonyotik opasitelerde kalsifikasyon kalp şekil veya büyüklüğünde anormallik kor pulmonale kavite toraks içindeki bir yapının belirgin distorsiyonu plevral efüzyon amfizem hiler veya mediyastinal lenf düğümlerinin yumurta kabuğu kalsifikasyonu kırılmış kaburga(lar) (akut veya iyileşmiş) kireçlenmemiş hiler veya mediyastinal lenf düğümlerinin genişlemesi bal peteği akciğer bozulmuş diyafragma sınırı bozulmuş kalp sınırı septal (kerley) çizgileri mezotelyoma düz atelektazi parenkimal bantlar interlober fissur plevral kalınlaşması pnömotoraks yuvarlak atelektazi romatoid pnömokonyoz tüberküloz diğer hastalık veya önemli anormallikler Yorumlar: Radyografinin değerlendirilmesi sırasında. çalışanların maruz kaldığı havadaki asbest konsantrasyonunun 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalaması (TWA) değerinin 0.2000). Kaynak: İş Sağlığı ve Güvenliği Serisi No.

6) Varolan ekipman yerine kullanılabilecek. mekanik titreşime maruziyet düzeyini azaltacak şekilde tasarlanmış iş ekipmanının bulunup bulunmadığı. ölçümler her el için yapılmalıdır.5 m/s2. 2) Yukarıda belirtilen maruziyet sınır değerleri ve maruziyet etkin değerleri. frekans ağırlıklı ivme değerlerinin karelerinin toplamının (rms) (toplam değer) karekökü cinsinden ifade edilen. 2) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değeri 2. 64 . işveren. 7) Bütün vücut titreşimi maruziyetinin işverenin sorumluluğundaki normal çalışma saatleri dışında da devam etmesi durumunda maruziyetin boyutu. mümkünse yayınlanmış bilgileri. her iki eldeki en yüksek değer esas alınarak belirlenmeli ve diğer el ile ilgili bilgiler de verilmelidir. düzeyi ve süresi. Çalışanın el–kol titreşimine maruziyeti şu şekilde değerlendirilmeli veya ölçülmelidir:  Maruziyet değerlendirmesi El – kol titreşiminde maruziyet düzeyinin değerlendirmesi. Çift elle kullanılan aygıtlarda. 1) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri 5 m/s2. Etkileşim Mekanik titreşim. sekiz saatlik bir referans döneme A (8) normalize edilen. RD’de özellikle aşağıdaki konuları dikkate almalıdır: 1) Aralıklı titreşim veya tekrarlanan şoklara maruziyet de dâhil maruziyetin türü. 4) Mekanik titreşim ile işyeri veya başka bir iş ekipmanı arasındaki etkileşimden kaynaklanan ve çalışanların güvenliğinietkileyen dolaylı etkileri. Maruziyet. mekanik titreşime ve yol açtığı risklerdenetkilenimi en aza indirmek için özellikle aşağıdaki konuları dikkate alarak teknik ve organizasyon önlemleri ile ilgili program yapmalı ve uygulamalıdır. 8) Düşük sıcaklık ve bunun gibi özel çalışma koşulları. Titreşimli İşlerde Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Titreşime ilişkin maruziyet sınır değerleri ve maruziyet etkin değerleri: El – kol titreşimi için. 9) Sağlık gözetiminden elde edilen bilgileri. elle yapılan ölçümleri veya göstergelerin okunmasını etkiliyor ise.2. kullanılan cihazlar ve yöntemler. yapılan çalışmadaki gözlem ve ölçüm sonuçlarına göre yapılmalıdır. 3) Riske duyarlı çalışanların sağlık ve güvenliğine olan etkiler. çevresel etkilere ve ölçüm aygıtlarının özelliklerine uyumlu olmalıdır.3. Maruziyet düzeyi değerlendirmesi. ölçülecek mekanik titreşimin karakteristiğine. Kişisel koruyucular Maruziyet etkin değerlerinin aşıldığının saptanması halinde işveren. kullanılan iş ekipmanından yayılan titreşim düzeyi hakkında üretici tarafından kullanma kılavuzunda belirtilen bilgiler.  Ölçüm Kullanılan yöntemler mekanik titreşime maruz kalan çalışanların kişisel etkilenimini belirleyebilecek nitelikte olmalıdır.III. TS ENV 25349 standardına göre. 5) İş ekipmanı üreticilerinin mevzuat gereği verdiği bilgileri. TS ENV 25349 – Mekanik Titreşim–İnsanın Elle Geçen Titreşime Maruz Kalmasının Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine Ait Kılavuz – standardına göre gündelik maruziyet değeri belirlenir.

15 m/s2. 5) İşyerlerinin ve çalışma yerlerinin tasarımı ve düzeni. mekanik titreşime maruz kalmayı en aza indirecek şekilde iş ekipmanını doğru ve güvenli bir biçimde kullanmaları için uygun bilgi. gerekli koruyucu önlemler alınmalıdır. yapılan çalışmadaki gözlem ve ölçüm sonuçlarına göre yapılmalıdır. "zorunlu durumlar” dışında kullanım amaçlarına ve koşularına uygun düzeye indirilmelidir. 3) Titreşimin zarar verme riskini azaltmak için. istediğinde. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak. b) Sağlık gözetimi ile ilgili zaten her çalışanın kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. Sağlık Gözetimi a) RD sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması halinde çalışanlar uygun sağlık gözetiminden geçirilmelidir. bütün vücut titreşimini etkili bir biçimde azaltan oturma yerleri ve el–kol sistemine aktarılan titreşimi azaltan el tutma yerleri ve benzeri yardımcı donanım sağlanması. 2) Yapılacak iş dikkate alınarak mümkün olan en az titreşim oluşturacak uygun ergonomik tasarım ve uygun iş ekipmanı seçimi. bütün vücut titreşimi. 6) Çalışanlara.  Maruziyet değerlendirmesi Bütün vücut titreşimine maruziyet düzeyinin değerlendirmesi. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır. 65 . işyeri sistemleri ve iş ekipmanları için uygun bakım programları. Deniz taşımacılığında. kullanılan iş ekipmanından yayılan titreşim düzeyi hakkında üretici tarafından kullanma kılavuzunda belirtilen bilgiler. 2) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değeri 0. 1 Hz’in üzerindeki titreşimler değerlendirmeye alınmalıdır. 9) Maruz kalan çalışanı soğuktan ve nemden koruyacak giysi sağlanması. 4) İşyeri. 7) Maruziyet süresi ve şiddetinin sınırlanması. TS EN 1032–Mekanik Titreşim–Bütün Vücudun Titreşim Emisyon Değerinin Tayin Edilmesi Amacıyla Hareketli Makinelerin Denenmesi–Genel–ve TS 2775– Tüm Vücudun Titreşim Etkisi Altında Kalma Durumunun Değerlendirilmesi İçin Kılavuz–sayılı TSE standartlarına göre gündelik maruziyet değeri belirlenmelidir. 1) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri 1. Her çalışan.1) Mekanik titreşime maruziyeti azaltan başka çalışma yöntemleri. en yüksek (rms) değer veya frekans ağırlıklı ivmelerin en yüksek titreşim dozu değeri (VDV) olarak hesaplanan. eğitim ve talimat verilmesi.  Ölçüm Kullanılan yöntemler ölçülecek mekanik titreşimin özelliklerine. işverenin gözetimindeki dinlenme tesislerinden yararlandığı yerlerde. Bütün vücut titreşimi için. çevresel etkilere ve ölçüm aygıtlarının özelliklerine uygun olmalıdır. yapılan işin özelliği nedeniyle çalışanın. Mekanik titreşimden etkilenme sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. Maruziyet düzeyi değerlendirmesi. sekiz saatlik dönemde sürekli ivme eşdeğeri cinsinden tanımlanan. 8) Yeterli dinlenme sürelerini kapsayan uygun çalışma programı.5 m/s2dir. kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir. Maruziyetin boyutu Özellikle.

3) İşveren. 66 . ayrı ayrı alınması gerekli koruyucu önlemler konusunda önerilerde bulunmalıdır. 2) Gizlilik ilkesine uyularak. . a) İşveren. Karpal tünel sendromu. Bu durumda. bel bölgesine ait muayeneler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır (bkz. yapılan RD’ye göre sağlık ve güvenlik yönünden risk bulunan işlerde çalışanların. maruziyet sonlandıktan sonra yapılacak olan sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve öneri alacaktır.c) Sağlık gözetimi sonucuna göre bir çalışanda.Riskleri önlemek veya azaltmak için daha önce alınan önlemleri gözden geçirmelidir. hekim veya uzman kişi tarafından kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir. Özellikle. hekim. sağlık durumlarının gözetim altında tutulması için işyerinde gerekli düzenlemeleri yapmalıdır.RD’yi gözden geçirmelidir. İşyeri hekimi her çalışan için. önlemleri uygularken. uzman veya yetkili makam maruz kalan işçiler için tıbbi muayene istemelidir. Bu durumda. kas iskelet sistemi hastalıkları göz önüne alınarak bunlara yönelik incelemeler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır.4. aynı şekilde maruz kalan diğer kişiler de sağlık gözetiminden geçirilmelidir. e) Çalışanlara. İşyerinde kişisel ve mesleki hijyenönlemlerinin derhal alınabilmesine olanak verecek şekilde gerekli düzenleme yapılmalıdır. b) Sağlık gözetimi. Kimyasal Maddelerle Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Kimyasal maddelerle çalışanların sağlık gözetiminde işyeri hekimi o kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına (MGBF-MSDS) ulaşmalı. . hekim veya iş sağlığı uzmanı tarafından işteki mekanik titreşime maruz kalmanın sonucu olarak değerlendirilen. İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler. Tüm vücut titreşiminde ise. etkilenim başlamadan önce yapılmalı ve daha sonra da düzenli aralıklarla sürdürülmelidir. etkilenim sona erdikten sonra da yapılması gerekli sağlık gözetimi hakkında bilgi verilmelidir. . c) Çalışanlardan birinde kanserojen veya mutajen maddelerden etkilenim nedeniyle oluştuğu kuşkusu bulunan bir sağlık sorunu görüldüğünde. sağlık risklerini öğrenmeli. Kimyasal maddelerle çalışanların sağlık gözetiminde. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır.Benzer biçimde maruz kalan diğer çalışanların da sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenlemeyi yapmalıdır. III. 2. tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. tendinit vb. neden olabileceği sağlık sorunlarının ortaya çıkmadan önlem alınması konusunda gerekli duyarlılığı göstermelidir. Ölçekler ve Muayene Yöntemleri” bölümü). Muayeneler sırasında el kol titreşimi söz konusuysa. . sağlık gözetiminde saptanan önemli bulgular hakkında işveren de bilgilendirilmelidir. bu Rehberin “XVIII.Riskleri önlemek veya azaltmak için yasal mevzuat uyarınca gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil. d) Çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili kişisel sağlık kayıt sistemi bulunmalıdır. 1) Çalışan. özellikle bel bölgesi omurları ve disklerindeki zedelenmeler göz önüne alınarak. maruziyet riskini belirlemek üzere yeniden RD yapılmalıdır.

sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınmalıdır. konuyla ilgili kayıtlar maruziyetin sona ermesinden sonra en az kırk yıl süre ile saklanmalıdır. 2. İşyerinde faaliyetin sona ermesi halinde işveren bu kayıtları ÇSGB’na vermek zorundadır. Biyolojik sınır değeri bulunan tehlikeli kimyasal maddelerle çalışmalarda.f) Çalışanın kendisi veya işveren. haftada 40 saat çalışma süresine göre hesaplanmış. Yapılan RD sonucunda sağlık yönünden risk altında olduğu saptanan çalışanlarda uygun sağlık gözetimi Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkındaki Yönetmeliğe göre zorunludur. zaman ağırlıklı ortalama konsantrasyonu 0. Biyolojik izleme. Çalışanlar bu işe başlamadan önce bu durumdan haberdar edilmelidir. sağlık gözetimi sonuçlarının yeniden değerlendirilmesini isteyebilir. d) Sağlık gözetimi yapılan her bir çalışanda. hastalık ve etkilenmeyi tespit edecek geçerli tekniklerin bulunduğu durumlarda yapılmalıdır. 3) Çalışanlar üzerinde yapılacak tetkiklerin oluşturduğu riskin kabul edilebilir düzeyde olduğu. Bu gözetimler özellikle. Kimyasal maddelerle çalışılan işyerlerinde koruyucu önlemlerin alınmasında. kendilerine ait sağlık gözetimi sonuçlarına ait bilgileri alma hakkına sahiptir. Kanserojen maddelerle ilgili yönetmeliğe göre. c) Mümkün olduğu hallerde biyolojik kontroller yapılması. Sağlık durumunun izlenmesi aşağıdaki konuları içermelidir. erken teşhis ve tedavinin sağlanması. absorbsiyon spektrometri veya eşdeğer sonucu veren bir başka yöntem kullanılarak kanda kurşun düzeyinin (PbB) ölçümü ile yapılır. b) Çalışanlarla kişisel görüşmeler yapılması. Havadaki kurşunun.075 mg/m3 ’ten fazla ise ve çalışanlardan herhangi birinin kanındaki kurşun seviyesi 40mg Pb/ 100 ml kandan fazla ise tıbbi gözetim yapılmalıdır. iş hekimliğindeki en son tıbbi bilgilere giregelişmiş testler uygulanması. Bu prosedür şu şekildedir: 1. Çalışanlar. maruziyet koşullarını bilmelidir. Kimyasal maddelerle çalışılan işyerlerindeki gözetimler. durumlarda yapılmalıdır. iş hekimliği ilke ve uygulamalarına göre yapılmalıdır. prosedüre uygun sağlık gözetimi yapılması zorunludur. Kanserojen veya mutajen maddelere maruz kalanların sağlık durumunu izlemekle görevli hekim ve diğer sağlık görevlileri. 67 . Çalışanların sağlık durumunun izlenmesi. 2) Çalışanların özel çalışma şartlarında hastalık veya etkilenmenin ortaya çıkma olasılığının bulunduğu. a) Çalışanların mesleki ve tıbbi öz geçmişleri ile ilgili kayıtların tutulması. 1) Belli bir hastalık veya sağlık yönünden olumsuz bir etkilenmeye neden olduğu bilinen tehlikeli kimyasal maddeye maruziyetin söz konusu olduğu.

Heparinli tam kan İdrarda İdrarda Kan serum İdrar Kanda İdrarda Kan İdrarda (3 gün maruziyet) Kanda İdrarda (Kadmiyum) idrarda Heparinli Heparinli tam kan Kan Kan İdrar Heparinli veya EDTA’lı kan ALT SINIR 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ÜST SINIR 40 13 6 10 30 10 25 10 25 1.TEST Kurşun (Pb) Kurşun (Pb) Amino Lev. kandaki hemoglobinin %1' i COHb' dir. Civa (Hg) Amonyak (NH3) BİYOLOJİK MAT.5 15 250 5 Negatif 50 100 200 30 . Tolere edilebilen üst sınır %20' dir Aromatik nitro ve amino bileşikleri Karbonmonoksit (CO) Heparinli veya EDTA’lı kan Heparinli veya EDTA’lı kan Benzol İçin Fenol İdrarda 0 300 İdrarda İdrarda 0 0 20 mg/L idrarda fenol 2 25 mg/ml mg/L mg/L İşyeri hekimliğinde tolere edilebilen değer Hippürik asit (Toluen. bir sağlık etkisi saptanırsa veya biyolojik sınır değeri aşılmışsa. ksilen) Triklorasetikasit (TCA).86 BİRİM mg/dL mg/L mg/L µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/dL µgr/litre µgr/litre mg/L µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/dl Kolinesteraz aktivitesi 1100-2700 U/L % 100 kabul edilir Bu değerin %25-50 sine düşünce klinik belirtiler başlar (275-550/675-1350) U/L Total hemoglobinin % 2 si üst sınır İşyeri hek. sigara içenlerde %10' a kadar yükselebilir. Tetraklorasetik asit Sağlık gözetimi sonucunda. 68 . işçi durumdan haberdar edilmeli ve gereken bilgi ve öneriler verilmelidir. A. % 5 tolere edilebilir.(ALA) Alüminyum (Al) Alüminyum (Al) Nikel (Ni) Nikel (Ni) Krom (Cr) Krom (Cr) Kadmiyum (Cd) Kadmiyum (Cd) ß-2 mikroglobulin Kadmiyum (Cd) Siyanür (SN) Civa (Hg) Organik alkil Hg bil. Normalde.

tanımlamak için kullanılan sözcüklerdir. Biyolojik Risk Etkenlerinden Etkilenme Olasılığı Olan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi Biyolojik etkenler denildiğinde aklımıza “herhangi bir enfeksiyona. el yıkama davranışı geliştirme. 32 Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik. Riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik önlemleri gözden geçirilerek gereken önlemler alınmalıdır. Çalışanın yaptığı işten alınarak tehlikeli kimyasal maddeye maruziyet riskinin olmadığı başka bir işte çalıştırılması da dahil olmak üzere. topluma yayılma riski yüksek olan ancak etkili korunma ve tedavi yöntemi bulunmayan biyolojik etkenler. 2. hücre kültürü ise. III. 69 . genetik olarak değiştirilmiş olanlar da dâhil mikroorganizmalar. R. Biyolojik risk etkenlerinin söz konusu olduğu tüm işyerlerinde kurulum aşamasında. Biyolojik Etkenlerin Enfeksiyon Risk Düzeyleri Grup 1 biyolojik etkenler Grup 2 biyolojik etkenler Grup 3 biyolojik etkenler Grup 4 biyolojik etkenler İnsanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan biyolojik etkenler. çalışanın sağlık ve güvenliğine yönelik riskleri değerlendirmek ve alınması gereken önlemleri belirlemek için.G:10 Haziran 2004/25488. çok hücreli organizmalardan türetilmiş hücrelerin in– vitro olarak geliştirilmesini. Biyolojik etkenler enfeksiyon risk düzeylerine göre 4 gruba ayrılmışlardır32.Bu durumda. çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan. Mikroorganizma. Biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan herhangi bir çalışmada. topluma yayılma riski bulunabilen ancak genellikle etkili korunma veya tedavi olanağı olan biyolojik etkenler. 4. hücre kültürleri ve insan parazitleri gelmelidir. Yalıtım ve dezenfeksiyon işlemlerinin etkene uygun olması sağlanmalıdır. Benzer şekilde maruz kalan başka çalışanlar da varsa. genellikle etkili korunma veya tedavi olanağı bulunan biyolojik etkenler İnsanda ağır hastalıklara neden olan. düzeyi ve süresi saptanmalıdır. 3. Yapılan RD yenilenmelidir. ancak topluma yayılma olasılığı olmayan. Çalışırken uyulacak hareket tarzları liste halinde yazılmalı ve tüm çalışanlar (örneğin bir hastane için başhekimden temizlik elemanına kadar) başta bu hareket tarzları konusunda olmak üzere. mimari yapı işlevine uygun tasarlanmalıdır. işyeri hekimi veya diğer uzman kişilerin veya Bakanlık yetkililerinin önerilerine uyulmalıdır. genetik materyali replikasyon veya aktarma yeteneğinde olan hücresel veya hücresel olmayan mikrobiyolojik varlığı. çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan. Enfeksiyon taraması için bir epidemiyolojik sistem geliştirilmeli ve eğer o etkene yönelik bir aşı geliştirilmişse tüm çalışanların aktif bağışıklaması sağlanmalıdır. Periyodik taramalarla duyarlı kişilerin saptanmasına çalışılmalıdır. çalışanlara zarar verebilecek. alerjiye veya zehirlenmeye neden olabilen. biyolojik etkenler ve neden oldukları hastalıklar vb. 2. 1. konularda eğitim almalıdırlar. sağlık durumları kontrol edilmeli ve bunlar sürekli sağlık gözetimi altında tutulmalıdır. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik gerekli önlemlerin alınmasında. İnsanda ağır hastalıklara neden olan. İnsanda hastalığa neden olabilen. çalışanın etkilenme türü. 5. kişisel hijyen.

ilgili mevzuat ve uygulamalara uygun yürütülmelidir. erken ve geri döndürülebilir etkilerin saptanması gibi biyolojik izlem yapılmalıdır. Çalışma ortamında yapılan RD. yapılan işin özelliğine göre zararlı biyolojik etkenleri kullanmaktan kaçınmalı ve teknik gelişmelere uygun olarak. RD yapılırken. iş hekimliğinde ulaşılabilen son bilgiler ışığında. çalışanların sağlığını korumak için biyolojik etkenlerin denetim altına alınması hakkındaki önerileri. Biyolojik Etkenlerle Yapılan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi İşveren her çalışanın. maruz kaldıkları veya kalmış olabilecekleri biyolojik etkene karşı henüz bağışıklığı olmayan çalışanlar için etkili aşılar hazır bulundurulmalıdır. her çalışan için. Buna göre. çalışanla ilgili bir aşılama belgesi düzenlenmelidir. Aşılama bedeli çalışana yüklenmemelidir. Çalışanların sağlık gözetimi iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun olarak yürütülmelidir. İşverenler. Aşılama. aşı bulundurduklarında Koruyucu Aşı Uygulama Kılavuzu’ndan yararlanmalıdır. Gerektiğinde. Çalışanların yaptıkları işlerinin sonucu olarak ortaya çıkabilecek hastalıklarla. çalışmalara başlamadan önce ve düzenli aralıklarla. Yaptıkları işle doğrudan bağlantılı olarak çalışanların yakalandığı hastalıkla ilgili bilgiler göz önüne alınmalıdır. çalışanın kişisel sağlık durumu değerlendirilmelidir.     Biyolojik etkenlere maruz kalanlar. benzer biçimde maruz kalmış diğer çalışanların da aynı şekilde sağlık gözetimine tabi tutulmasını sağlamalıdır. RD. Çalışanın mesleki ve tıbbi öyküsü ile ilgili kayıt tutulmalı. İşveren. Tüm çalışanlar.Birden fazla grupta yer alan biyolojik etkenlere maruziyetin söz konusu olduğu işlerde RD. Uygun ise. İstendiğinde yetkililere gösterilmek üzere. her bir çalışan için alınması gerekli koruyucu ve önleyici tedbirler ile ilgili olarak önerilerde bulunmalıdır. Çalışanların Sağlık Gözetimi İçin Uygulamaya Yönelik Öneriler Biyolojik etkene maruz kalan çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi yada işyeri hekimi her bir çalışanın durumunu ve etkilenme koşullarını bilmelidir. Bir çalışanınetkilenime bağlı olduğundan kuşkulanılan bir enfeksiyona ve/veya hastalığa yakalandığı saptandığında. kullanım koşullarında çalışanların sağlığı için tehlikeli olmayan veya daha az tehlikeli olan biyolojik etkenleri kullanmalıdır (ikame-yerine koyma). sağlık gözetiminden geçmesini sağlamalıdır. konu ile ilgili daha ileri testler yapılmasına karar verilmelidir.Bu durumda maruziyet riski yeniden değerlendirilmelidir.Maruziyetin sona ermesinden sonra yapılacak herhangi bir sağlık gözetimi ile ilgili olarak çalışanlara gerekli bilgiler ve öneriler verilmelidir. zararlı biyolojik etkenlerin tümünün oluşturduğu tehlike dikkate alınarak yapılmalıdır. özel koruma önlemleri alınması gereken kişileri tanımlamalıdır. işyeri hekimi veya çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi. Yetkili makamların. etkene karşı etkili bir aşı varsa aşılanmalıdır.     İnsan sağlığına zararlı olan veya olabilecek biyolojik etkenlerin sınıflandırılması. düzenli aralıklarla ve çalışanların biyolojik etkenlere maruziyet koşullarını etkileyebilecek herhangi bir değişiklik olduğunda yenilenir. Sağlık gözetimi yapılırken. 70 . alerjik veya toksik etkilerle ilgili bilgiler. İşyeri hekimi veya çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi. aşılanmanın ve aşılanmamanın sakıncaları ve yararları hakkında bilgilendirilmelidir.

Sağlık gözetiminin yapıldığı durumlarda. Atıkların. çalışanların etkilenimi önlenmelidir. Bunun teknik olarak mümkün olmadığı durumlarda.         Etkilenen veya etki altında kalabilecek çalışan sayısı. Biyolojik etkenlere. Öncelikle toplu koruma önlemleri alınmalı ve/veya maruziyetin başka yollarla önlenemediği durumlarda kişisel korunma yöntemleri uygulanmalıdır. çalışanların sağlık ve güvenliği için risk olduğu ortaya çıkarsa. biyolojik etkenlerin çalışma yerlerinden kontrol dışı dışarıya taşınması veya sızmasının önlenmesi veya azaltılmasını sağlayacak şekilde uygulanmalıdır. İşverenler. Grup 3 ve/veya Grup 4 biyolojik etkenlere maruz kalan çalışanların listesini. yapılan işin türünü. bilinen son maruziyetten sonra en az 40 yıl boyunca saklanır.  Hastalığın gelişmesinden önce uzun kuluçka dönemi olan enfeksiyonlara neden olan. depolanması ve işyerinden uzaklaştırılması (güvenli ve özel kapların kullanılması da dahil) uygun yöntemlerle yapılmalıdır. Biyolojik risk işareti ile birlikte ilgili diğer uyarı işaretleri de kullanılmalıdır. gerektiğinde uygun işlemlerden geçirildikten sonra çalışanlar tarafından güvenli bir biçimde toplanması. olabildiğince az sayıda tutulmalıdır. Hijyen önlemleri.  Tedaviye rağmen uzun süreler sonra nükseden hastalıklara yol açan enfeksiyonlara neden olan. Ayrıca. maruziyet sona erdikten sonra en az 20 yıl saklamak zorundadır. çalışanların maruziyet düzeyinin en aza indirilmesi için. Çalışma prosesleri ve teknik kontrol önlemleri.  Eldeki bilgi ve verilere göre.  Kalıcı veya gizli enfeksiyona neden olduğu bilinen. biyolojik etkenlerin ortama yayılmasını önleyecek veya ortamda en az düzeyde bulunmasını sağlayacak şekilde düzenlenmelidir. etkilenmenin son bulmasından sonra en az 10 yıl süre ile saklanmalıdır. yıllar sonra hastalığın ortaya çıkmasına kadar saptanamayan enfeksiyonlara neden olan. mümkünse hangi biyolojik etkene maruz kaldıklarını ve maruziyetler. kullanılan biyolojik etkenlerin saklandıkları ortam dışında bulunup bulunmadığının belirlenmesi için ölçümler yapılmalıdır.  Uzun süreli ciddi arıza bırakabilen enfeksiyonlara sebep olan biyolojik etkenlere maruziyette. kazalar ve olaylarla ilgili kayıtları. uygun bir şekilde tutup. Yapılan RD sonucunda. mesleki maruziyet sonucu meydana gelen her hastalık veya ölüm ÇSGB’na bildirilir. 71 . bu liste. Gerekiyorsa ve teknik olarak olanak varsa. kişisel tıbbi kayıtlar. Biyolojik etkenlerin karıştığı kazaların önlenmesine yönelik plan hazırlanmalıdır.

Biyolojik izlem tehlikeli maddelerin. gerektiğinde imha edilmelidir. soyadı. kirlenmiş bu elbiselerin ve koruyucu donanımın dekontaminasyonu ve temizliği sağlanmalı.. -İnsan ve hayvan kaynaklı örneklerin alınması. 2. çalışma alanından ayrılmadan önce çıkarılmalı ve diğer giysilerden ayrı bir yerde saklanmalıdır. -Çalışanlar için gerekli koruyucu donanımlar. kullanımından önce onarılmalı veya değiştirilmelidir. 1) RD'nin sonuçları. belirlenmiş bir yerde uygun olarak saklanmalıdır. göz yıkama sıvıları ve/veya cilt antiseptikleri de dahil. 5) Çalışma şekli ve yöntemleri de dahil olmak üzere alınan koruyucu ve önleyici önlemler. biyolojik etkene maruz çalışanların listesi ile bu konudaki tüm tıbbi kayıtlar ÇSGB’na verilir. Her kullanımdan sonra ve kullanımdan önce kontrol edilip temizlenmelidir. metabolitlerinin ya da bunların biyokimyasal veya biyolojik etkilerinin parametrelerinin varlığında çalışanlardan alınan biyolojik materyallerin analizidir. 3) Maruz kalan çalışan sayısı. III. -İşveren. Bozuk koruyucu donanımlar. İç maruziyeti izleme ve biyolojik ile biyokimyasal etkiyi izleme. 72 . 4) İşyerinde sağlık ve güvenlikten sorumlu kişilerin adı. sitogenetik ve sitotoksik etkiler). İki çeşit biyolojik izlem yapılır. Biyolojik etki izlemesi hücresel düzeyde biyolojik reaksiyonları ölçer (örn. işlem yapılması ve incelenmesi yöntemleri belirlenmelidir. Biyolojik risk etkenleri ile ilgili olarak bu konuda hazırlanan Yönetmelik ve eklerinden yararlanılmalıdır32. Biyolojik etkenlerin işyeri içinde güvenli bir şekilde taşınması için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. DNA eklentileri ve protein eklentileri) mutajenik maddelerin reaksiyon ürünlerinin ölçümünün kastedildiği anlaşılır. İşverence. uygun ve yeterli temizlik malzemeleri bulunan yıkanma ve tuvalet olanakları sağlanmalıdır. Biyokimyasal etki izlemesinde genellikle protein ve DNA gibi makromoleküllere kovalan olarak bağlanan (örn. -Tüm çalışanların. -Çalışanlara uygun koruyucu giysi veya diğer uygun özel giysi sağlanmalıdır. -İşletmenin faaliyeti sona erdiğinde. Amaç çalışanların iç maruziyetini ölçmek. Biyolojik İzlem Biyolojik izlem’in tanımı. biyolojik etkenlerle kirlenmiş olabilecek iş elbiseleri ve koruyucu donanım. biyolojik etkenlerin bulaşma riski bulunan çalışma alanlarında yiyip içmeleri engellenmelidir. İç maruziyet izlemesinde. analiz sonuçlarını eşik düzeyleri ile karşılaştırmak ve maruziyeti azaltmada uygun önlemleri önermektir. -Koruyucu elbiseler de dâhil. mutasyonlar.. Biyolojik risk etkenleriyle yapılan çalışmalarda işverenler ÇSGB’na şu bilgileri vermekle yükümlüdür: -RD sonuçları çalışanların sağlık ve güvenliği yönünden risk bulunduğunu ortaya koyuyorsa. istenmesi halinde. Grup 3 veya Grup 4 de yer alan biyolojik etkenlere maruziyetten çalışanların korunması için acil eylem planı. biyolojik materyaldeki tehlikeli maddelerin ve metabolitlerinin düzeylerinin ölçülür. İzlenen etkilerinin kendisinin organizma için olumsuz sonuçları olması gerekmez. 6. 6) Fiziksel engellerin ortadan kalkmasından kaynaklanabilen. 2) Çalışanların biyolojik etkenlere maruz kaldığı veya kalabileceği işler. unvanı ve bu konudaki yeterliliği. biyolojik etkenin ortama yayılmasına ve insanda ciddi enfeksiyona ve/veya hastalığa sebep olabilecek herhangi bir kaza veya olayı derhal ÇSGB ve Sağlık Bakanlığı’na bildirir. -Çalışanlara.

Biyolojik izlem şunların ölçümünü mümkün kılar. kişisel maruziyetin ise biyolojik parametrelere göre biyolojik sıvılarda analizi ise "biyolojik izleme" olarak ifade edilir. Biyolojik izlem gereksinimi yasal düzenlemeler veya iş yeri koşullarının bir sonucu olabilen özel koşullar ya da bir maddenin kendine has özellikleri tarafından belirlenir. tehlikeli maddeleri tanımlamak amacı ile çevresel izlenmeleri yapılır. 73 . deri yoluyla veya yutma aracılığıyla alınan tehlikeli maddelerin miktarları. mesleki tıbbi korunmanın bir parçası olarak mesleki tıbbi muayene ile bağlantılı kullanılır. Bir başka tanımla. Biyolojik izlem’in kullanımı ve amacı. salgı. -Tehlikeli maddelerin kullanımında kişisel hijyen. “Sağlık risklerinin değerlendirilmesi amacıyla. Örneğin. sağlıklarını olumsuz etkileme riski olan maddelere maruziyetini en ufak bir sağlık sorununa ya da toksik etkiye neden olmayacak sınırlarda tutmaktır. kişisel maruziyet değerlendirmesinin yöntemi olarak önerilmeden önce toksikokinetik ve toksik kimyasalların metabolizmaları ile ilgili yeterli bilgi edinilmelidir. idrar. Çalışanın etkilenme derecesinin değerlendirilmesi için ortam ölçümleriyle birlikte kullanılacak biyolojik izleme ölçümlerinin geliştirilmesi önem kazanmıştır. doku.İş sağlığının hedeflerinden biri de. Endüstride kimyasal maddeye maruziyetin belirli standartlara göre analizi ve yorumlanması "çevresel izleme". -Tehlikeli bir maddeye maruziyetin spesifik biyokimyasal ve biyolojik etkileri. Analizde kullanılan yöntemlerin her kimyasal maddeyi tanımlayacak spesifiklikte olması gerekir. çalışanların. çevresel izleme. Ancak çevresel izleme yanında maruz kalınan internal dozun incelenmesi (biyolojik izleme) maruziyetin daha iyi bir göstergesi olarak kabul edilir. Bu nedenle işyeri ortamından numuneler alınarak maruziyetin değerlendirilmesi gerekir. Bu amaçla da maruz kalınan kimyasal madde veya karışımlarının kan. Biyolojik izlem çalışma koşullarının değerlendirilmesi için bir araçtır. saç gibi biyolojik materyalde kendileri ve/veya metabolitlerinin niteliksel veya niceliksel analizleri yapılır. dışkı. solunan hava ya da bunların kombinasyonundaki madde ya da metabolitlerinin ölçülmesi ve değerlendirilmesine biyolojik izleme” denir. Biyolojik izleme. maruz kalan kişilerin kanlarında toluen. Biyolojik izlem gerekip gerekmediğini iş yeri hekimi tespit eder ve işverene haber verir. aromatik bir hidrokarbon olan toluenin işyeri ortamında TLV-TWA olarak tayini. idrarlarında metabolitleri olanhippurik asit ve o-krezol tayini "biyolojik izlemeye" örnektir. İş ortamında iyi endüstriyel hijyenik koşulların sağlanması için çalışanların maruz kaldığı zararlı miktarda. -İş yerinde koruyucu önlemlerin etkinliği ve böylece sağlık risklerinin değerlendirilmesi. -Çalışanlar tarafından inhalasyon. -Tehlikeli maddelerin metabolizmasında kişisel farklılıklar. Bu analizler duyarlı ve güvenilir (standart) analitik yöntemlerle gerçekleştirilir. Ayrıca kompleks yapıdaki biyolojik materyalde ise çok düşük miktarda bulunduklarından dolayı bu yöntemlerin duyarlıkları yüksek ve yeterli derecede tekrarlanabilir olmalıdır.

Emilim oranı yüksek bir madde kanda yüksek konsantrasyonlara ulaşabilir ama karaciğerden ilk geçişte metabolize oluyorsa rutin maruziyet izleminde anlamı olmayabilir.Havadaki konsantrasyonlar genellikle zaman ve yer ile değişkenlik gösterebilir. Maruziyet durumunun izlenmesi. .İşyeri dışındaki etkilenmeler. . bazı durumlarda ortam ölçümlerine göre biyolojik izlem daha avantajlıdır. . . .Kimyasalın çözünebilirlik özellikleri. Ek-11 Sanayide Kullanılan Kimyasallardan Etkilenmenin Biyolojik İzlemi İçin Önerilen Yöntemler). . . Örneğin uygun ve etkili bir KKD kullanan bir çalışanın çalıştığı ortamdaki ölçümler ne olursa olsun sağlık etkisinden korunmuş olacaktır.Parçacık büyüklüğü ve aerodinamik özellikleri. Düşük dozda kronik etkilenilen bir maddenin vücutta metabolize olamıyor/atılamıyorsa maruziyet izlenmesi mutlaka gerekli ve anlamlıdır. Bu nedenle çevresel ölçümlerle biyolojik izlemlerin birlikte yapılması gerekmektedir. Bu nedenle asıl etki olan sağlık etkisinin takibi için.Kişisel alışkanlıklar. .Koruyucu donanımlar ve etkinlikleri. Çünkü önemli olan absorbe edilen kimyasalın miktarıdır.Biyolojik izleme kanser gibi düşük dozlarda uzun süre / kronik etkilenim sonucu ortaya çıkan hastalıklar için genellikle yetersiz kalmaktadır.). Bu ifadeden ortam havasını ölçmenin gereksiz olduğu sonucu çıkarılmamalıdır. sindirim vb. Oysa ortam havasında izin verilen limitlerin altında bile olsa KKD kullanmayan bir işçi zaman zaman yüksek dozlarda maruz kaldığından toksik sınırlarda etkilenmiş olacaktır ve kan ve idrarda etkilenilen maddenin metabolitleri saptanabilir. 74 . Maddenin vücutta nerede biriktiği. . ne kadar sürede elimine edildiği de önemlidir. kimyasalın vücuttaki miktarının saptanması kimyasal maddenin vücuttaki değişimine bağlıdır.Çeşitli emilim yolu seçenekleri (deri. Bu nedenle bazı maddelerin kan konsantrasyonu önemli iken bir başkasının idrar konsantrasyonu bir başkasının hedef doku ve organdaki yaptığı patolojik değişiklikler önemlidir (bkz. Yani ortam havasında konsantrasyonu çok yüksek olan bir madde kanda veya idrarda bulunmayabilir. Bir kimyasalın havadaki yoğunluğu vücuda giren/alınan/emilen miktarla ilişkili olmayabilir. -Farklı zaman noktalarında kimyasalların konsantrasyonundaki değişiklik.Solunum hacimleri (iş yük-iş enerji istemleri). Oysa aşağıda sayılan birçok faktör kimyasalların vücuda alınmasını etkilemektedir: -Farklı yerlerde kimyasalların konsantrasyonundaki değişiklik. Etkeni kaynağında yok etmek buna ek olarak ortamdaki yoğunluğu azaltmaya çalışmak temel ilkelerden biridir. Kimyasal maddelerin kan veya idrara metabolitlerinin aranması daha çok akut toksik etki oluşturan kimyasal maddeler için geçerlidir.Kimyasalların vücuda toplanması.

Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi Genel işe giriş muayenesinin ardından maden iş koluna özgü sağlık tehlikeleri göz önüne alınarak ek ve tamamlayıcı muayeneler muayene protokolüne katılmalıdır. mantar enfeksiyonları Madenci nistagmusu Psikososyal sorunlar Gürültüye bağlı işitme kaybı Gürültü Gürültü. Madenler genellikle dar ve kapalı alanlardır. örneğin titreşimli el aletlerini kullanan bazı insanlarda vibrasyonun neden olduğu Beyaz Parmak sendromu semptomlarının çok azı görülürken başkalarında bu hastalık hızla kendini gösterebilir. Bunun için öncelikle bu iş koluna özel tehlike kaynaklarına göz atmakta yarar vardır. Madencilik pek çok farklı işin yapıldığı bir alandır. Çalışanlar her türlü alet ve makineden. genellikle bir dereceye kadar ocak alanında işlenir. Çıkarılan cevherler. örneğin bazı genetik rahatsızlıklarda da benzer semptomlar görülebilir. Bu oran da. Farklı maden tiplerinde. kokleanın kümülatif gürültü maruziyetine bağlıdır. yükleme ve taşıma gibi işlemlerden kaynaklanan gürültüye maruz kalırlar. Gürültü maruziyeti. metal veya kömür madenciliği. rahatsız edici. toz ya da tehlikeli maddelere maruz kalırlar. Gürültüye bağlı kronik işitme kaybı riski.III. Madencilikle ilgili geleneksel olarak. Aynı zamanda bazı kişiler çalışma ortamının dışında da gürültü. darbe gürültüsü ve yıllar içerisindeki maruziyet süresi dâhilinde günlük gürültü maruziyeti düzeyine göre belirlenir. Bu şekilde en duyarlı bireylerin bile korunacağından emin olunabilir. tetanos. zararlı veya işitme duyusunu kötü etkileyen. leptospiroz. kesme. Madencilikte en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı Kas iskelet sistemi hastalıkları Titreşime bağlı beyaz parmak hastalığı Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları Epikondilit Bursit Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki astım Mesleki deri hastalıkları Sıcak stresi Mesleki kanser Biyolojik risk etkenleri. Metal madenciliği de çıkarılan cevherin cinsine göre sınıflandırılır. İşyerindeki potansiyel tehlikelerin düzeylerini saptamak ve kabul edilebilir bir düzeye indirmek önemlidir. delme. yüzey veya yeraltı madenciliği gibi sınıflandırmalar yapılmıştır. işitme 75 . istenmeyen seslere denir. Her bireyin tehlikelere karşı verdiği tepki farklıdır.3.1. Maruziyet çalışma ortamının dışındaki faktörler nedeniyle artabilir. farklı çalışma yöntemlerinde ve farklı bölgelerdeki madenlerde çalışanların maruz kaldığı olası tehlikeler de farklı farklıdır. Metal madenciliğindeki iş sağlığı tehlikelerinin çoğu bu metalurjik süreçlerle ilişkilidir.

Buna ek olarak. Öte yandan ocakta kullanılan dizel lokomotifler ile yer altı insan taşımasında kullanılan araçlarda bunlara ek olarak tekerlek-ray ikilisinin oluşturduğu darbe gürültüsü ve yapısal titreşim vardır. Günlük 80 dB (A) ve üzeri düzeylerde gürültüden etkilenme sonucu işitme kaybı meydana gelebilir. dizelle çalışan yükleyiciler ve taşınan malzemelerden ya da insan taşıyan kaldırma araçlarından kaynaklanır. tahrik kısımları dışında. Bu işlemler sırasında kullanılan pnömatik darbeli matkap ve martopikörler bugün hala madencilikte gürültü açısından en önemli tehlikeyi kaynaklarıdır. Yeraltında yapılan patlatma. Bu gürültü matkap ucunun etkisi. sinirlilik ve yorgunluğu artırarak iş kazası riskinde artışa neden olabilir. matkaplar ve taşlayıcılar yüksek düzeyde gürültüye neden olmaktadır. Bunların yanı sıra yardımcı donanımlar da gürültülüdür. örneğin çarpışma veya patlama) veya kronik (uzun süre gürültüye maruz kalma) olarak gelişebilir. Gürültüye bağlı işitme hasarı akut (ani gürültüden kaynaklanır. matkap gövdesini mekanik vibrasyonu ve egzozundan gelen darbeli gürültüden kaynaklanmaktadır. 76 . Madenlerin havalandırması için kullanılan gereçler(gürültünün aerodinamik akışın ortaya çıkardığı enerji ve yapısal rezonanstan kaynaklandığı emici ve üfleyici aspiratörler). Asıl gürültü kaynakları motorlar. aşırı gürültü olmaz. akım kaynağı ve nakil (donanım) sistemi ile kesici kısımların darbe gürültüsü nedeniyle çalışırken devamlı gürültü meydana gelir. Bakımları düzenli yapıldığı sürece bantlı konveyör sistemlerinde. Bu nedenle. mekanize madenlerde maden çıkarmada kullanılan ekipman. Doğal taş madenlerinde testereler. günlük 85 ila 89 dB (A) gürültü düzeyinde maruziyet yalnızca uzun süreli etkilenme sonucunda işitme kaybına neden olurken. Donanımlar ya üretimde ve galerilerin bakımının yapıldığı durumlarda olduğu gibi elle kullanılabilir ya da taş ocaklarında kesici tel yerleştirmek için sondajda ya da yer altı madenlerinde tavan saplama yerleştirmek için kullanıldığı gibi devingendir (müteharriktir). 90 dB (A) ve üzeri düzeylerde hasar riski kayda değer oranda artar. gürültü düzeyleri değişiklik göstermektedir. madenin geometrisi. Öte yandan. taşıma araçları ve egzoz aksamlarıdır.kaybı riskinin yanı sıra. Diğer darbeli maruziyetlerle birlikte maden işçileri üzerindeki kümülatif etkisi çok belirli değildir. odyometrik olarak saptanabilen ve genellikle 1 kHz’nin üzerindeki frekanslarda gelişen işitsel keskinlik kaybını (işitme tüy hücrelerinde oluşan hasarı) ifade eder. Madenciliğin mekanize hale gelmesiyle başlayan ilk işlemlerden biri kayaç delme işidir. İster kömür madenlerinde kullanılan sürekli yüzey kazıcı veya uzunayak kesici yükleyiciler olsun. Taşıma sistemleri de gürültü yaratmaktadır. İç kulakta oluşan bir fonksiyon bozukluğudur. GBİK. Bazı madenlerde hazırlık çalışmaları için makineye bağlı darbeli matkaplar da kullanılabilmektedir. açıklıklar ve duvarın pürüzlülüğünden kaynaklanan sürtünme nedeniyle yerüstünde yapılan patlatmadan farklıdır. iletişime engel olarak. Bu gürültü araçlardan ya da zincirli konveyör sistemlerden gelebilir. gürültü kaynağı yardımcı donanımlardandır. ister taş ocaklarında kullanılan kesme ve sondaj makineleri olsun. madencilik faaliyetleri durağan değildir ve yalnızca belirli bir yerde gerçekleşmez. genel sanayi alanlarının aksine. Araçlarda gürültü.

Madencilikte yerüstü kuruluşlarında donanımlardan kaynaklanan gürültü düzeyleri Yerüstü kuruluşları / donanım Kesme makineleri Lokomotifler (elektrikli) Kasalı kamyon Yükleyiciler Uzunayak kesici yükleyici Zincirli konveyörler Sürekli yüzey kazıcı Yükleyici-damper Aspiratörler Pnömatik darbeli aletler Aralık (dB(A)) 83–93 85–95 90–100 95–100 96–101 97–100 97–103 97–102 90–110 114–120 Ortalama (dB(A)) 88 90 95 98 99 99 100 100 100 117 Belirtiler ve Bulgular Gürültüye maruziyetin etkileri kulak çınlaması ve sağırlığa kadar ilerleyebilen işitme kaybıdır. örneğin pnömatik darbeli matkaplar için uzaktan kumanda sistemiyle makineyi ve makineyi kullanan çalışanı birbirinden ayırmak-uzaklaştırmak mümkün olmuştur. Özellikle tehlikelere karşı uyarılara yönelik iletişimin sağlanması gereken yerlerde. Kulak çınlaması. sinirlilik ve uyku bozukluğu yer almaktadır. Üst düzey yönetimin bu faktörler konusunda bilgi sahibi olması ve “sessiz” donanım satın alma ilkesini benimsemesi gerekmektedir. Yeni aspiratör modellerine gürültüyü azaltan susturucular takılabilir. Kirli ortamlarda 77 . Modifiye edilmiş tasarım örnekleri konveyör sistemlerindeki etki noktalarını ortadan kaldıracak ya da azaltacaktır. İşitme kaybı geri dönüşümsüzdür. Yeni matkap ve martopikör modellerinin pek çoğu eski modellerle karşılaştırıldığında güçlerine göre daha az gürültü çıkarmaktadırlar. Bakım yapılmasının ardından koruma ve kapakların yerine konması ve zangırdamayı önlemek için bağlantı noktalarının sıkıştırılması. iskemik kalp rahatsızlıkları. Önlem Gürültüyü ortadan kaldırmaya yönelik pek çok yöntem geliştirilmiştir. Bu nedenle bir ortamda ne kadar gürültü olduğu belirlenmeli ve kulak koruyucunun buna uygun frekansta olması sağlanmalıdır. Bunun yanı sıra KKD seçimi yapılırken diğer tehlikelerin ortaya çıkıp çıkmadığına da önem gösterilmelidir. Özellikle titreşim yayan donanımlarda eskimiş parçaların değiştirilmesi ve bakım programının iyi uygulanması da gürültüyü büyük oranda azaltabilir. Bu şekilde de gürültülü güç kaynağı ya da dişlilerin kapatılmasıyla azaltılabilecektir. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerindeki diğer etkileri arasında yüksek tansiyon. Gürültünün bu önlemlerle kontrol altına alınamadığı durumlarda. Bazı değişikliklerin arasında hem yeni teknoloji kullanımı hem de farklı çalışma yöntemleri vardır. Makineler için geliştirilmiş yalıtım malzemeleri ya da sessiz tahrik dişlileri gibi yeni geliştirilen malzeme ve teknolojiler bulunmaktadır. kulak koruyucuların koruma düzeyi gürültü maruziyetine göre ayarlanmalıdır. GBİK olarak darbe gürültüsünden etkilenen bireylerin yaklaşık %50’sinde görülür. maruziyet altındaki çalışanların güvenli (gürültüsüz) bir şekilde çalışabilmelerini sağlaması gerekmektedir. nakliye bantlarının ayarının yapılması ve bozuk egzoz parçalarının değiştirilmesi gibi olası gürültü kaynaklarına dikkat gösterilmesi önemlidir. işverenin uygun kulak koruyucuları (KKD) ve bunların kullanımına yönelik talimatları ve gerekli eğitimleri vererek.

Freze makineleri veya zımba tabancaları. 78 . iş göremezliğe yol açan ağrılı bir rahatsızlıktır. poker ve kompaktörler. Hastalığın şiddeti. titreşim maruziyetinin özelliğine. Yontma çekiçleri. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir (daha ayrıntılı bilgi için bkz. Havalı kompresörler gibi delici araçların kullanımı da el-kol titreşimine bağlı beyaz parmak sendromlarına neden olabilir. taşlama makineleri ve kesici diskler. Darbeli matkaplar. uzun süreli tekrarlayan çalışma hareketleri. kişinin geçmişi ve alışkanlıkları gibi başka birkaç etkene daha bağlıdır. uygunsuz duruş yaygındır ve kas-iskelet hasarlarına neden olabilir. Tüm vücut titreşimi ise özellikle bel omurlarında ve disklerinde hasarlara neden olabilir ya da var olan sorunları artırabilir. ya da Günde yaklaşık bir saatten uzun süre bazı döner ve diğer hareketli makineleri kullanan bir çalışan ciddi risk altındadır. Üretim makinelerinde olduğu gibi bakım onarım işlerini yapan işçiler de titreşimli aletlere maruz kalmaktadırlar. Madencilikte beyaz parmak hastalığı genellikle elle kullanılan martopikörler. Bu nedenle başta bel ağrısı olmak üzere madencilerde kas iskelet sistemi rahatsızlıkları yaygın olarak görülür. Beyaz parmak hastalığı.       Kaya kırıcılar. Bu makine ve araç gereçlerin arasında aşağıdakiler bulunur: Düzenli olarak   Günde yaklaşık 15 dakikanın üzerinde bir süre boyunca darbe etkili ekipman kullanan. sinirlerde. çalışma yöntemine. Madencilikte elle taşıma. damarlarda. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. kamyonlar. Ellerin titreşim yayan donanımlardan etkilenmesi sonucunda oluşan tekrar eden bir rahatsızlıktır. yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu diye bilinen bir rahatsızlığın bir bölümünü oluşturur. büyük ve ağır nesneleri kaldırma işleri.kulak içi koruyucular. kazıyıcılar ve kepçeler gibi mobil araçların kullanımı tüm vücut titreşim maruziyetine neden olur. Portatif testereler. bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi). Kumlama. kas ve eklemlerde oluşan. kulak enfeksiyonuna neden olabileceğinden uygun bir seçenek olmayabilir. Beyaz parmak hastalığı. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak sendromu Yükleme birimleri. Çünkü bu işçiler titreşim maruziyeti hakkındaki ilgili yönetmeliklerde belirlenmiş maruziyet eylem sınırının muhtemelen üzerinde bir değerde tehlikeye maruz kalmaktadırlar. havalı delici tabancalar ve taşlama makineleri kullanılması sonucu ortaya çıkar. döner aletler. Uzun süre aynı pozisyonda çalışmak aşırı yorgunluğa neden olur. Kas iskelet sistemi rahatsızlıkları Ergonomik sorunlar Tekrarlayan hareketlerin ve el emeğinin yoğun olduğu işlerde kas iskelet sisteminde hasarlanma riski yüksektir.

düğme iliklemek. başparmağınızın etkilenme olasılığı azdır. Sonunda. Çalışanın etkilenme süresi olabildiğince kısa tutulmalıdır. Yüzey alanı. Birkaç parmak beyazladığında. Bu durum dönel şaftta yer alan bir konteyner içinde düzenlenen gevşek çelik toplarla elde edilir. Bir sonraki evrede parmak uçlarından biri geçici olarak beyazlaşacaktır ve ağrımaya başlayabilir. yani makineden mümkün olduğunca ayrılır. özellikle donma dinlenme süreleri dâhil koruyucu uygulamalar ve donanımlar. Önlem  Var olan çalışma yöntemleri. Tutma yerleri teknolojik bakımdan yenilenmiş ise. El ve kolların vücuda göre konumu. sayıları gittikçe artan ve günün herhangi bir saatinde ortaya çıkan ağrı nöbetleri geçirir. uyuşturucu ve bazı ilaçların (ergo türevleri. yapılan değişiklik daima izlenmelidir. diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. Sonraları parmak uçları daha sık beyazlayacaktır. Bu durum çoğu zaman makine kullanıldıktan sonra dahi devam eder.Hastanın öyküsünde parmaklarda ve ellerde oluşmuş yaralanmalar. Hastalar. 79 . ayakkabı. Parmaklarda veya ellerde önceden var olan hastalık veya yaralanma Eldiven. bir parça dengesizliği giderir. toplar otomatik olarak karşı denge kurmak üzere belirli bir yerde toplanır. Bu tür araç-gereç sapları titreşim kaynağından. iğne iplik kullanmak ve çivi. bu hastalık büyük olasılıkla geri döndürülemez bir aşamaya gelmiştir. Titreşim ayrıca titreşimi önleyici kollar kullanılarak da azaltılabilir. üretici bilgilerinin takibinin yapılması hayati önem taşımaktadır.  Araç gereç aparatlarının doğru seçilmesi de titreşim maruziyeti üzerinde etkili olabilir. daha düşük düzeyde titreşim yayan başka bir alternatifle değiştirildiğinde.  El-kol vibrasyonunu azaltmak için bir başka yöntem titreşimi azaltan tamponlu tutacakların kullanılmasıdır. dekuplaj mekanizması yaylı. bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir. Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç-gerece karşılık sert malzemeler Bireysel Faktörler Operatör’ ün aleti kontrolü Makine çalışma oranı Beceri ve verimlilik Bireyin titreşime duyarlılığı Sigara. Bir dengesizlik meydana geldiğinde.Titreşimin el üzerindeki etkisini belirleyen faktörler Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Her bir iş günü içindeki maruziyet süresi İşte titreşim maruziyetinin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Biyodinamik Faktörler Tutma gücü–çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı. ancak. Belirtiler ve Bulgular Beyaz parmak hastalığı nöbetlerini tetikleyen faktörler genellikle soğuk havalar veya soğuk nesnelerle temastır. ß-adrenerjik reseptör blokörleri. metiserjit. Hastalar parmaklarında dokunma duyusunu kalıcı olarak yitirebilir. Son evrede ise nekroza bağlı “siyah parmak hastalığı” ve amputasyon gelişebilir. Bu durumda donanımlar her zaman yapılacak işe uygun ve yeterli performansı gösterecek düzeyde olmalıdır. vida benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir.) kullanımı. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları. Eşmerkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde olabilir. Hastalığın ilk evresinde genel olarak parmaklarda hissizlik ve karıncalanma görülür. bleomisin vb. çalışma. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet.  Bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. El aletleri ile çalışılan malzemenin sertliği. örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller. Makinenin üreticisine bağlı olarak. bu hastalar için bozuk para tutmak.

. Ancak. KTS. Sıkı kavrama. Fizyopatolojisinde. uygulanan kuvveti azaltmak ve kavrayışı gevşetmek. Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar genellikle geceleri ortaya çıkar. El bilek ateli. Karpal tünel sendromu. Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması. İşleri çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırmak. araç ve gereçlerin sapları ile işler çalışanın çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir). eldiven kullanmak aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyecektir. Bilenmiş kesme parçaları körelmiş parçalardan daha verimli çalışır ve bu nedenle de üretim birimi başına etkilenmeyi azaltır. Karpal tünel sendromu (KTS) KTS. bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:      Tekrarlayan el hareketleri. işaret parmağı. Ergonomik açıdan doğru donanım kullanmak (iş tezgâhları.). tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir. kas iskelet sistemi hastalıkları göz önüne alınarak bunlara yönelik incelemeler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilir.   Körelmiş testere bıçağı zamanı geldiğinde değiştirilmeli ya da bilenmelidir. aynı zamanda elleri sıcak tutarak semptomları da iyileştirir. Eldivenlerin hastalığa yakalanma riskini azalttığına dair bir kanıt yoktur. etkilenme kümülatif olabilir (Bu Rehberin son bölümünde KTS’nin teşhisinde yararlı olabilecek testler verilmiştir. Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. Avuç içinde mekanik stres. titreşime bağlı etkilenme de azaltılır. Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar. Bu nedenle çalışanla titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir. orta parmak ve yüzük parmağının radial yarısında (3. Çalışan el kol titreşiminin olduğu işte çalışacaksa veya çalışıyorsa işe giriş ve periyodik muayenelerde. tendinit vb. İnşaat mühendislerinin kullanımı için mevcut uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri vardır. Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa. Uyuşmalar. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır. Uygun şekilde molalar vermek. bel bölgesine ait muayeneler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır. Titreşim önleyici eldivenler yüksek frekanslı titreşimin etkisini azaltabilir. özellikle bel bölgesi omurları ve disklerindeki zedelenmeler göz önüne alınarak. bu nedenle sadece titreşim emen eldivenler kullanmak yeterli bir kontrol önlemi olarak değerlendirilmemelidir. Önlem      80 Tekrarlayan baskılardan kaçınmak. tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya çıkar. Tüm vücut titreşiminde ise. El kol vibrasyonu. Örneğin.

Elleri sıcak tutmak–rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak.

Bel rahatsızlıkları
Bel rahatsızlıkları sık rastlanan mesleki yakınmalar arasındadır. Bu rahatsızlıklara her tür işte rastlanır. Her bir bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir, fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:          Elle yapılan ağır işler ve özellikle ağır ve rahatsızlık veren yüklerin kaldırılması, Yeraltı madenleri gibi farklı yerlerde elle yük taşıma, Martopikör kullanmak gibi tekrarlayan işler, Uzun mesafelerde araç kullanma ya da özellikle koltukların uygun duruma getiril(e)mediği ya da yeterince yatırıl(a)madığı durumlarda tümsekli yollarda araç kullanma, Alçalmak, eğilmek veya çömelmek (örneğin dik durmaya yetecek alan sınırlı olduğunda kötü pozisyonlarda çalışmak), Aşırı güç gerektiren yükleri itmek, çekmek veya sürüklemek, Normal beceri ve sınırlar aşılarak ve fazlasıyla yorgunken çalışmak, Sıcaklık ya da nem açısından olumsuz koşullarda çalışma, Germe, döndürme ve uzanma.

Yeraltı madenciliğinde, genellikle çalışanlar sıklıkla ciddi bir şekilde eğilmelerini ve dönmelerini gerektiren garip çalışma pozisyonlarını zorunlu kılan ve başka yerde benzeri olmayan çevresel kısıtlamalarla karşı karşıya kalırlar. Ne var ki, eğilme ve dönem faaliyetleri yerüstü madencilik faaliyetlerinde de karşımıza çıkmaktadır. Sınırlı yer (dikey ya da yatay boyutlarda) maden çalışanlarını uygun olmayan pozisyonlarda çalışmaya itmektedir ve bu da hem fiziksel çalışma kapasitelerini hem de bel üzerine uygulanan baskıyı etkilemektedir. İnsan bedeni bu tarz ortamlarda da çalışmayı sürdürebilir; ancak olağan çalışma durumlardaki kadar iyi bir performans sergileyemez. Aslında, (madencilik ortamında olduğu gibi) normalin dışındaki işler ve çevresel sınırlamalara karşın, işçiler önemli derecede performans gösterebilmektedirler. Yerin kısıtlı olması (dik duracak mekân yetersizliği), çalışanların asimetrik hareketler (eğilme bükülme) yapmaya zorlanmasına neden olmaktadır. Buna ek olarak mekânın yetersizliği, güç kaynaklarının var olmaması, çalışanın kas sistemi üzerindeki baskıyı azaltmak için kullanılabilecek mekanik araçların (vinçler, kaldıraçlar, forkliftler, vs.) da sayısını ve türlerini büyük oranda sınırlamaktadır. Bu noktada mekanik yardım alınmak istendiğinde, genellikle o çalışma ortamına özel olarak üretilmesi gündeme gelecektir ki bu da tipik bir ekipmanın alınmasından daha pahalıya mal olmaktadır. Madencilik çalışmalarından pek çoğu çalışanların diz çökme, eğilme, çömelme ve/veya yere uzanma gibi pek arzu edilmeyen pozisyonlarda çalışmalarını gerektirmektedir. Bu tarz çalışma duruşları yerüstü madenlerinde tamir ya da bakım işlerinden sorumlu personel ve kömür madenlerinde alçak ya da orta yükseklikteki damarlarda çalışan her yeraltı maden çalışanı için sık karşılaşılan durumlardır. Madencilikte en önemli sorunlardan biri de malzeme akışıdır [hem malzeme üretimi hem de araştırılıp bulunması (tedarik) açısından]. Malzeme akışının etkin bir şekilde sağlanması yerüstünde ya da yeraltında olabildiğince az taşıma hareketinin olmasıyla ilişkilendirilir. Sorunlu alanlar arasında aşağıdakiler bulunmaktadır: • Kalabalık çalışma ortamı, • Dağınık girişler ve tedarik alanları, • Düzen ve tertibin kötü olması, • Malzeme akışında gecikmeler ya da gerilemeler, • Malzeme akışında engeller, 81

• • • • • • 

Ağırlığı 25 kg’dan fazla yüklerin el-kol gücüyle kaldırılması, Materyaller için aşırı depolama süreleri, Malzemenin tek tek veya topyekün kaldırılıp taşınması, Uygun noktalarda malzeme kaldırma donanımlarının gereğinden az kullanılması, Depodaki parça ya da malzemelerin alınması için çok fazla zaman gerekmesi, Aynı malzemenin birkaç şekilde tutulması, Raylı taşıma sistemlerinde raydan çıkma.

Hem yerüstü hem de yeraltı çalışmalarında tüm vücut vibrasyonu da bel ağrısına neden olan bir başka faktördür. Madencilik iş kolunda tüm vücut vibrasyonunun, damperli kamyon, dozer, kepçe, kazıcı yükleyici, doldur-taşı-boşalt (DTB) araçları, yol düzleyici, vs. araç koltuklarından aktarılan titreşim gibi pek çok farklı kaynağı olabilir. Bu vibrasyon farklı kırıcı tipleri, titreşimli elek gibi titreşim yayan makinelerin yanında hareket ederken ya da üzerindeyken ya da bazı loder tiplerini kullanırken ayaklardan vücuda geçer. Vücudun farklı kısımlarının doğal bir (rezonans) frekansı vardır. Eğer kaynaktaki titreşim frekansı vücut parçasının rezonans frekansıyla eşleşirse, titreşim etkisi 4 kata kadar artabilir ve ciddi bel ağrısı gibi hasarlara neden olabilir. Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süreli ağrı, günlük faaliyetleri yürütme becerisinin azalması ve malulen emeklilik olabilir. Kişisel yakınmalar arasında günlük ya da sık ağrı ve ağrı kesicilerin kullanımı vardır. Önlem  Yüklerin elle taşınmasından kaçınılması, teknik yardım alınması.

Pek çok durumda, özellikle yerüstü çalışmalarında, atölyelerde, lavvarlarda ve başüstü yüksekliğinin bulunduğu diğer yerlerde malzeme taşıma araçları kullanılabilir. Yeraltı kömür madenleri gibi bazı çalışma ortamlarında malzemelerin taşınması sorununu çözmek için kolayca kullanılabilecek mekanik araçlar bulunmayabilir. Yük taşınmasından kaynaklanan bel ağrısı riskini azaltmanın en iyi yöntemlerinden biri mekanik araçlardan yardım almaktır. Bu araçların uygun ve etkili bir şekilde kullanılmasına özen gösterilmelidir. Bu bağlamda kullanılacak donanımın belirli özellikleri, kullanılacağı ortam ve ekipmanı kullanacak kişilere uygun eğitimin verilmesi gibi konular göz önünde bulundurulmalıdır. Yeni tehlikeler yaratmaktan kaçınılmalıdır. Mekanik yardım alınacak araçlar; basit araçlar, el arabaları ya da tekerlekli krikolar, konveyörler, kaldırma araçları, palet taşıyıcılar ve/veya farklı durumlar için üretilen yüksek özellikli araçlar gibi pek çok şekilde ve tipte olabilir. Bu araçların hepsinin amacı “yükü hafifletmek”, taşımayı ortadan kaldırmak ve/veya malzeme taşımayı daha etkin hale getirmektir. Bu durum verimliliği artırırken yaralanma riskini de azaltmaktadır. Bu tür araçların kullanılması genellikle sözü edilen faktörler üzerinde olumlu etki yaparak geçici ya da kalıcı maluliyet giderlerini azaltmasının yanı sıra, verimliliği de artıracaktır. Göreceli olarak kısa bir zaman dilimi içinde bu araçların maliyetini çıkartmak mümkün olur. Bu aletlerin doğru kullanımına özen gösterilmezse, onları kullanmanın da belirli riskler içerebileceğini akılda tutmak gerekir. Belirli bir yük için kullanılan donanımın yapılan işin kapasitesine uygun olması önemlidir. Ancak, aşırı kapasitesi olan donanım kullanmak da sorun yaratabilir; çünkü donanımı hareket ettirmek için daha fazla güç uygulanması gerekebilir. Kullanılan donanımın taşınan malzemelere, yapılan işlere ve kullanıldığı koşullara uygun bir şekilde dikkatli seçilmesi gerekir. Aynı zamanda erişilebilirlik ve kullanma kolaylığı da başarı sağlanması açısından kilit önem taşımaktadır. İşçiler uzak bir yerdeki mekanik aracı pek arayıp bulmazlar ya da zaman harcatan veya kullanması zor aletleri pek kullanmazlar. Buna ek olarak, bu araç tiplerinin çoğunun düzgün kullanılması için düzenli bir şekilde denetlenmesi ve bakımlarının yapılması gerektiğinin de unutulmaması önemlidir. 82

Mekanik yardım alınacak araçların kullanılacağı ortama da dikkat etmek gerekir. Eğer malzeme taşınmasına yardımcı olsun diye forkliftler veya başka bir mobil donanım kullanılıyorsa, yayalar için yürüyüş yolları oluşturmak ya da taşıma işi sırasında o alanı geçişe kapatmak gerekebilir. Çalışanların yaklaşmasını ya da destekli yüklerin altında durmalarını engellemek amacıyla bariyerler konulmalıdır. Alarmlar ya da uyarı aygıtları çalışıyor olmalı ve/veya donanımların etrafında çalışan kişilerin duyup, görebileceği düzeyde olmalıdır. Ekipmanın bu alanda kolayca manevra yapabilmesi için geçiş yollarında engellerin olmaması gerekmektedir. Eğer belirli alanlarda manevra yapmayı zorlaştıran yer kısıtlamaları varsa, manevra yeteneğini artırmak için dörtlü döner teker ya da tekerlekler kullanılabilir. Son olarak da, bu mekanik aletleri kullanacak çalışanların uygun bir şekilde eğitilmesi gerektiği de göz önünde bulundurulmalıdır. Tüm çalışanların ekipman kullanımına yönelik güvenli çalışma prosedürlerinden ve uygun çalışma yöntemlerinden haberdar olması gerekmektedir. Her ne kadar madencilik sektöründe geleneksel mekanik aletlerin kullanımını zor ya da olanaksız hale getiren benzeri olmayan çalışma ortamları olsa da, bu aletlerin kolay ve etkili bir şekilde kullanılabildiği pek çok yer de vardır. Aşağıda bunun birkaç örneği verilmiştir:  Malzeme kaldırmak için kaldıraç kullanılması. Madenlerin çalışma ortamında önemli oranda başarılı olan tekniklerden biri (hem yer altı madeninde hem de yerüstünde) ağır parça ya da malzemelerin kaldırılmasına yardımcı olmak amacıyla kullanılan standart vinç mekanizmalarıdır. Pek çok madende merkezi yükleme ve boşaltma noktalarında vinçlerin kullanılması, ağır nesnelerin elle kaldırılması sorununu büyük oranda çözmüştür. Kaldırma yastıkları. Çok yönlü araçlardır ve önemli oranda yük kaldırma kapasitesine sahiptir. Diğer kaldırma araçlarına göre daha hafiflerdir ve söndürüldüklerinde taşınması kolaydır. Kaldırma yastıkları taşıyıcı bant makaralarının bakımı için konveyör bantların kaldırılması amacıyla kullanılabilir. Bazı madenlerde kaldırma yastıkları yeraltında raydan çıkan araçların yeniden raya oturtulması için kullanılmaktadır. Kaldırma yastıkları raydan çıkan aracı kaldırmak için kullanılabilir ve bu şekilde araç kolayca ray üzerine oturtulabilir. Yastık daha sonra söndürülerek aracın raylar üzerindeki yerini uygun bir şekilde alması sağlanabilir. Ağır nesnelerin taşınması. Forkliftler ağır nesnelerin kaldırılması için kullanılan uygun donanımların tipik bir örneğidir. Forkliftler nesnenin basitçe palete yüklenerek kolay bir şekilde depolama alanından taşınmasını sağlar. Bu yaklaşımın etkin bir şekilde kullanılmasındaki kilit noktanın hem yükün bulunduğu depo alanının hem de forklift paletinin çalışanın bel hizasında bulunması olduğu unutulmamalıdır. Bu durum da yük kaldırma işlemindeki riski en aza indirir ve dik bir duruşla yapılmasını sağlar. Bu sayede bel üzerindeki baskı önemli oranda azaltılmış olur. Seyyar kaldırma araçları. Maden ocaklarındaki mekanik atölyeleri genellikle, hemen raftan alınıp kullanılabilecek seyyar kaldırma araçları gibi yardımcı makinelerin bulunabildiği yerlerdir. Gırgır vinç, vinç, el arabası, transpalet, yük paletli manuel istif arabası ve forkliftler; atölye ve yer üstü bakım tesislerinde kullanılması çok kolay mekanik yardımcılardır. Bakım işleri için genellikle rahatsız pozisyonlarda durulduğundan mümkün olan her yerde makine yardımına başvurulması özellikle önem taşır. Mermer işleme tesislerinde blok ve fayans kaldırma zor ve potansiyel tehlikeler barındıran bir ortamda (kesme makinesinin yanında) yapılan ağır bir iştir. Pnömatik ve vakumlu araçlar bu tip bir işin yapılmasında kullanılabilir ve mevcut riski de önemli oranda azaltır. Yapılan iş iyi organize edilmeli, doğal olmayan pozisyonlarda taşıma ve kaldırma işlemi asgariye indirilmelidir. İşler “doğru pozisyonda” yani genellikle çalışanın kulak, omuz ve kalçasının düz bir hat üzerinde oluğu duruş şeklinde yapılmaya çalışılmalıdır. Örneğin bir yeraltı madeninde bu durum raylarla yapılan taşıma işleminin çalışanların çalıştığı alana olabildiğince yakın bir yere uzatılmasıyla başarılabilir. Bir doğal taş işleme kuruluşunda

 

83

   

fayansları zeminden kaldırma gereksinimini ortadan kaldıracak uygun bir stand ya da platformun seçilmesiyle yapılabilir. Yapılan tüm elle kaldırma ve taşıma işlemleri için yükün sıkı bir şekilde kavranması gerektiği unutulmamalıdır. Kaygan yüzeylerin oluşması engellenmeli ve kaymayan çizmeler kullanılmalıdır. Kaldırma teknikleri kullanılmalıdır (kaldırma işleminin nasıl güvenli yapılacağı konusunda çalışanlar eğitilmelidir). Aşağıdaki durumlarda kaldırma işleminin iki kişi tarafından yapılması uygundur o Bir kaldırma ekipmanı, vinç ya da diğer mekanik yardım alınabilecek cihaz bulunmadığında, o Tek kişinin kaldırabileceğinden daha ağır bir yük olduğunda (genelde 25 kilodan fazla yükler), o Yük iki kişinin kaldırabileceğinden daha ağır olmadığında (genelde 50 kilodan daha hafif yükler), o Yükün elle taşınması zor ya da boyutu çok büyük olduğunda, o Yükün ağırlığı nesnede eşit bir şekilde dağılmamışsa.

Bazı yüklerin şekil ve ağırlıklarının iki kişinin kaldırma kapasitesini aşabileceği de unutulmamalıdır. Birden çok kişiyle yapılacak tüm kaldırma işlemlerinde, kaldırma işleminin önceden planlanarak bu işleme katılan herkesin ne yapılmak istendiğini, bunun için kullanılacak yolu bilmesini sağlamak önemlidir. Bu yolla bir kişinin üzerine çok yük binmesinin önüne geçilebilir:  Aşırı eğilmekten kaçınmak için dirsek yüksekliğine yakın yüksekliklerde çalışılmalıdır.  Olabildiğince başüstü yüksekliklere uzanmaktan ve dizüstü çökmekten kaçınılmalıdır.  Doğal olmayan pozisyonlarda çalışmaktan kaçınılamadığı durumlarda, dönüşümlü, farklı işler yapılmalı, esneme hareketleri yapılması ve sık sık kısa aralar verilmesi sağlanmalıdır.  Uzun süreler boyunca sert yüzeylerde diz çökmekten kaçınılmalıdır. Zorunlu durumlarda dizlik kullanılması sağlanmalıdır. Duruş özelliğinin, omurganın ve iskelet sisteminin sağlığının korunabilmesi için dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır: 1. Ağırlık kaldırma işlemine geçilmeden, ağırlığın kaldırılacağı yol üzerinde bulunan hareketi engelleyecek her şey yoldan kaldırılmalıdır. 2. Sağlıklı bir erişkin için optimum kaldırma yüksekliği yerden 40 santimetredir. Bu nedenle 40 cm’den daha fazla kaldırmayı gerektiren bütün cisimler için uygun yükseklikteki bir platform kullanılmalıdır. 3. Ritmik hareket etmelidir. Yürürken başın üzerindeki kitabın düşmesini engelleyecek bir hareket ve yürüme biçimi en uygun yürüyüş şeklidir. 4. Dik yürüme ve dik oturma alışkanlık haline getirilmelidir. 5. Sandalye ve yatakların uygun ergonomik özellikte olması sağlanmalıdır. 6. Öne doğru eğilerek ağırlık kaldırmaktan kesinlikle kaçınılmalıdır. 7. Sarkık, kontrolsüz hareketlerden kaçınılmalıdır. 8. Dengesiz yüklenmiş yüklerin taşınmasından kaçınılmalıdır. Taşınan yükün iyi dengelenebilmesi gerekir. 9. Ayakta dururken daha fazla güç harcamanız gerektiğinde öne doğru zorlanmadan daha çok geriye doğru zorlanma yöntemi kullanılmalıdır. 10. Uygun kaldırma, itme ve çekme hareketi için ayaklar birbirinden ayrı ve dengenin sağlanabilmesi için mutlaka bir ayağın önde olması zorunludur.

84

11. Ağırlık kaldırırken, iterken ve çekilirken kollar gövdeye yakın tutulmalı ve dizlere kuvvet verilerek uygulama yapılmalıdır. 12. Ağırlığın olabildiğince gövdeye yakın tutulması sağlanmalıdır. 13. Sırt her zaman düz tutulmalıdır. 14. Ağırlık kaldırma işlemine diz bükük ve sırt düz durumda kaldırma öncesi duruş biçiminde başlanılmalıdır. 15. Bir kişinin kendi ağırlığının yarısından fazla bir ağırlığı kaldırması, çekmesi ya da itmesi sakıncalı olabilir. Yaş grubuna ve cinsiyete göre önerilen değerlerden daha fazla ağırlık kaldırılması ya da ağırlık kaldırırken uygun teknik kullanılmaması kas iskelet sistemiyle ilgili sorunlar yaratabilir. Yaş Grupları ve Cinsiyete Göre Yük Kaldırma Sınırları Yaş Grupları İçin Yük Kaldırma Sınırları (Kg) Yaş Grubu Cinsiyet Erkek Kadın 14-16 15 10 17-18 19 12 19-20 23 14 21-35 25 15 36-50 20 13 51 ve Üzeri 16 10

Aslında kaldırılabilecek ağırlık değerlerinin hesabı çok daha karmaşıktır. [Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için “NIOSH Kaldırma Eşiti” ile ilgili bilgilerin bulunduğu (Pala K., Vaizoğlu S., Güler Ç., 2004), ve (Aslanhan, B. 2004) kaynaklardan yararlanılabilir]. Tüm vücut titreşiminin önlenmesi  Koltuklar; operatörün bindiği makinelerde uygun oturakların bulunması sağlanmalıdır. Koltuk tasarımının iyileştirilmesi titreşimin etkisini azaltabilir. Araç koltuklarının doğru bir şekilde ayarlanması konusunda operatörlere talimatlar verilmelidir. Makinelerin bakım onarım planına araç koltuğu ve aracın süspansiyonu da dâhil edilmelidir.  Araç pedallarında ve direksiyonlarında titreşimi sönümleme malzemesi kullanılmalıdır.  Yetersiz ya da bozuk parçalar uygun parçalarla değiştirilmelidir.  Araç operatörleri arasında iş rotasyonu yaparak etkilenme süresi azaltılmalıdır. Düzenli fiziksel egzersiz yapmak önerilmeli ve desteklenmelidir. Bu konuda iş yerlerinde spor salonları gibi olanaklar sağlanmalıdır.

Epikondilit
Epikondilit ya da tenisçi dirseği madencilikte en sık karşılaşılan hastalıklardan biridir. Epikondilit, tekrarlanan hareketlerin kol kasları üzerinde yaptığı baskı nedeniyle ortaya çıkar. Epikondilit tüm maden çalışanları arasında yaygın görülen bir hastalıktır. Tenisçi dirseği yalnızca spor faaliyetleri sırasında ortaya çıkan bir yaralanmayla ilişkilendirilmez; aynı zamanda aşırı ağır yükler kaldırılması nedeniyle gerçekleşen kas yırtılması ya da zedelenmesi de bu hastalığın kolayca oluşmasına neden olabilir. Fiziksel baskının ani bir şekilde gerçekleşmesi ve aşırı olması epikondilitin başlıca nedenidir. Bu hastalığa neden olan faaliyetin uzun süre yapılmamasından başka bir tedavisi yoktur. Dirsek altına uygulanacak sıkı bir bandaj semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir; ancak bu aynı zamanda daha fazla baskı uygulanmasını kolaylaştırarak daha fazla hasara da neden olabilir. Tekrarlayan bir şekilde hasarın meydana gelmesi iyileşmeyi güçleştirir. 85

Önlem Mekanize çalışma, çekme ve kaldırma ekipmanlarının kullanılması ve elle kaldırma işlemlerinin yapılmaması. Çalışanlar arasında rotasyon yapılması maruziyet oranını azaltır; güvenli kaldırma teknikleri konusunda eğitim verilmesi ve ani hareketle yük kaldırmaktan kaçınılması hastalığın insidansının düşürülmesine yardımcı olacaktır.

Bursit
Bursit, eklemlerde ortaya çıkan bir başka kas iskelet sistemi hastalığıdır. Bursaların–tendonların (kas kirişlerinin) ve kemiklerin birbirlerine yaslandıkları yerde sürtünmeyi engelleyen sinovyal sıvı keseciklerinin enflamasyonudur. Hastalık madenciler arasında, özellikle de dar alanlarda el-kol gücüyle çalışılması durumunda yaygın olarak görülür. Enflamasyon ve ağrı enfeksiyona dönüşebilir. Bursit vücudun değişik bölümlerini etkileyebilir, ancak madenciler arasında yaygın olarak sürekli diz travmasına bağlı olarak görülür (beat knee). Bursit uzun süreler boyunca diz çökmek, diz eklemlerinin fleksiyonu ve darbe görmesi nedeniyle olur. Hastalık, dirsek ve diğer eklemlerde de gelişebilir. Tedavisi dinlenerek ve ağrılı bölgeye buz uygulanması yoluyla yapılır (sargı bezi kullanılmamalıdır). Enfeksiyon şüphesi varsa, antibiyotik tedavisi gerekebilir.

Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları
Hastalığın nerede gelişeceği ya da hastalığın türü, partiküllerin boyutuna ya da solunan maddenin ne olduğuna ve solunum yollarında ya da akciğerlerde nereye kadar gittiğine bağlıdır. Maruziyetin etkileri, üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar değişiklik gösterir. Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında tutulabilir. Fakat daha küçük parçacıklar akciğerlere kadar ulaşır. Bu parçacıklar bazen çözünerek kana karışabilir. Çözünemeyen daha büyük boyuttaki parçacıklar genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır. Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır. Solunum yolundaki mukus parçacığı kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır. Parçacıklar akciğerlere ulaştığında, burada bulunan özel süpürücü hücreler bu parçacıkları kaplar ve zararsız hale getirir. Solunan parçacıklar, hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak, vücutta farklı tepkiler doğururlar (daha ayrıntılı bilgi için bkz. İSGİP projesi kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). Solunabilir ajanlar (gazlar, buharlar, tozlar ve dumanlar) Madencilikte çeşitli gaz, toz, duman, buhar ve aerosoller gibi solunabilir ajanların salınımı söz konusudur. Bu ajanlar irritanlar, kimyasal asfiksanlar, fibrojenler, alerjenler, kanserojenler ve sistemik toksinleri oluştururlar. En sık görülen hava kirleticiler solunabilir kömür tozu ve kristal silikadır. Zararlı ajanlara maruziyet, akciğerlerde akut hasara, pnömokonyozlara ve solunum fonksiyon bozukluğuna neden olabilir. Bazı hava kirleticileri akciğer kanserine neden olabilir. Bazı inhalasyon zararlıları, akciğerin yanı sıra, sistemik etkilere de neden olabilir. Bazı asfiksanlar yüksek konsantrasyonlarda, oksijenle yer değiştirerek saniyeler içinde ölüme neden olabilirler. Yeraltı kömür madenciliğinde kapalı alan ve bu kısıtlı alan içindeki havalandırma akımları, hava kirleticiler için taşıyıcılık yapabilir. Çözücüler ve temizlik maddeleri, poliüretan spreyler, yapıştırıcılar, emülsiyon sıvıları ve madencilikte kullanılan diğer ürünler çeşitli tehlikeler içerebilir. Dizel egzoz 86

dumanları, iyi havalandırılmayan alanlardan kaynaklanan karbondioksit veya metan da solunum zararı oluştururlar. Parçacıklar Serbest kristal silika maden ve taş ocağı çalışanlarının en sık karşılaştıkları tozdur. Silika içeren kayaçların delinmesi, parçalanması patlatılması veya ince silika parçacıklarının pulvarize edilmesi gibi işlemler sırasında solunabilir silika parçacıkları oluşur. Kumtaşı % 100, kayrak % 40, granit% 30’a kadar silika içerebilir. Madencilik faaliyetlerinde oluşan tozun büyük çoğunluğu, patlatma ve sonrasında da buralardaki buldozer, paletli vinç ve benzeri araçların çalışmasıyla iri, çapı 10 μm’den büyük parçacıklardan meydana gelir. Mermer ve doğal taşların kuru kesim ve taşlama işlemleri de bu boyutlarda toz üretebilir. Toprak yol üzerinde, farklı türde atık yığınları üzerinde ve yeraltında galerilerde rüzgâr esmesi sonucunda da parçacık oluşur. Daha büyük boyuttaki bu parçacıkların kişinin sağlığı üzerinde etkileri olduğu kadar rahatsızlık verici oluşu, görmeyi engellediği de unutulmamalıdır. Toz bastırma yöntemleri kullanıldığında veya gözle görünmese dahi küçük parçacıklara bağlı sağlık riskinin söz konusu olabileceği unutulmamalıdır. Taşların veya kayanın kırıldığı veya parçalandığı bölgelerdeki toz düzeylerini ve tozun içeriğini sayısal olarak saptamak amacıyla bilimsel araştırma yapılmalıdır. İnce tozun varlığının göstergelerinden birisi de dokunulmamış düz yüzeylerde birikmesidir. Araç egzozlarından ve seyyar ekipmanlardan çıkan ince parçacıklar da madenlerdeki toz kaynakları arasındadır. Silisyum (Si) yer kabuğunda oksijenden sonra en yaygın bulunan elementtir. Aynı zamanda silisyum dioksit (SiO2) olarak da bilinen bileşke silika, silisyum ve oksijen atomlarından oluşur. Mermer, kumtaşı, çakmak ve kayağan taşı (arduvaz) gibi pek çok kayacın ve bazı metal filizlerinin içinde bulunur. Silika kumun temel bileşenidir. Ayrıca toprakta, inşaat harçlarında, alçıda ve agrega içerisinde de bulunur. Bu malzemeler üzerinde yapılan kesim, kırma, parçalama, delme, taşlama veya aşındırıcı patlatma işlemleri sonucunda ince silika tozu açığa çıkar. Silika üç halde bulunur: kristalin, mikrokristalin (veya kriptokristalin) ve amorf (kristalin olmayan). "Serbest" silika, diğer elementlerle karışmamış saf silisyum dioksitten oluşur; öte yandan silikatlar (örn. pudra, asbest ve mika) SiO2‘nin kayda değer oranda katyonlar ile bileşimidir. Kömür tozu; yeraltı ve yerüstü kömür madenleri ve kömür işleme tesislerinde karşılaşılan bir tehlikedir. Karışık bir tozdur; kömürün yanı sıra silika, kil, kireçtaşı ve diğer mineral tozları da içerebilir. Kömür tozunun bileşimi kömür damarı, çevredeki tabakaların yapısı ve madencilik yöntemlerine bağlı olarak değişir. Kömür tozu, kesme, patlatma, delme ve taşıma işlemleri sırasında oluşturulur. Kömür tozu kömür işçisi pnömokonyozu (KİP)’na neden olur ve kronik bronşit, amfizem gibi kronik solunum yolları hastalıklarının oluşumuna katkıda bulunur. Antrasit gibi karbon içeriği yüksek olan sert kömürlerde, KİP riski daha yüksektir. Kömür tozuyla bazı romatoid reaksiyonlar arasında da ilişki vardır (Progressif Masif Fibrozis+Romatoid Artrit=Caplan Sendromu). Kömür, damarından kırılarak alındığında kömür tozu oluşur. Kömür tozu ayrıca patlatma, delme veya nakliye işleri sırasında da oluşur. Yer üstü kömür madenciliğinde çalışanlar, kaya deliciler ve delicilerin yardımcıları silikoz açısından en yüksek risk grubunu oluşturmaktadır. Kömür tozu 50’nin üzerinde farklı element ve bunların oksitlerini içerir; ayrıca mineral içeriği de damardan damara farklılık gösterir. Araştırmalar, kömürün sertliğinin madencilikte oluşan toz miktarı üzerinde etkisi olduğunu ve toz kontrolü için benimsenen yaklaşımları da etkilediğini göstermiştir. Kömür üretimi ve nakliyesi işlerinin herhangi hepsinde toz oluşur. Yükleyici, kepçe, dozer, dragline ve kamyon gibi yer üstünde kullanılan ekipmanlar da toz yapar. Galerilerde ve pasa toplama sahalarının etrafında ve yükleme işlerinde ortaya 87

Piyal. Silikoz ile birlikte gelişen Romatoid Artrit ya da Tüberküloz prognozun kötü olacağının habercisidir (Fişek. Silikozun kesin tedavisi yoktur. o Delici uçların tasarımının iyileştirilmesi ve delici uçları ve kesicilerin bakımının yapılması ve keskin tutulması. tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur. o Tozun oluştuğu noktada su spreyi kullanılması.  Yer-üstü tesislerinde kullanılan donanım üzerine çevresel kabinler konması. açık ocaklarda da maden üzerindeki örtünün kaldırılması işlerinde yüksek oranda silika maruziyeti gerçekleşebilir. fakat hastalığın ilk evrelerinde silika solunumu durdurulursa hastalığın ilerlemesi engellenebilir. 88 .. alfa kuvars. Kronik obstruktif akciğer hastalığı yaygın olarak aynı anda görülen ve solunum yolunun daralmasıyla kendini gösteren akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birlikte gelişmesinden ortaya çıkar. uzaktan kumanda kullanımı ve operatörün toz kaynağının karşı yönüne yerleştirilmesi–(sürekli ve uzun ayak madencilik sistemlerinde yaygın olarak kullanılır). Fakat madencilik gibi yoğun tozun olduğu iş kollarında üç yıldan kısa bir sürede semptomlar görülebilir. 1989).  Kontrol önlemlerine aşağıdaki örnekler verilebilir: o Toz bastırma perde ve barajları. solunabilir tozun (çapı 10 mikrometreden küçük) akciğerlerde birikmesi sonucunda gelişir. kristobalit veya tridimit halinde bulunan kristalin silisyum dioksit içerikli ince. o Yeraltında galerilerde ve açık ocaklarda oluşan tozu kimyasal maddeler ile katılaştırma (kalsiyum klorür veya polimer bileşkeleri) o Havalandırma:  Operatöre giden hava hızını arttırmak ve tozun geriye doğru taşınmasını önlemek için perde yerleştirilmesi dahil  Uzunayak çalışılan ocaklarda. B. KOAH.çıkan tozdan etkilenmeye bağlı önemli sağlık sorunları oluşur. Yer altı maden ocaklarında kayaç içinde açılan galerilerde. yıllar boyu silika tozu soluyan insanlarda gelişen ve bilinen en eski meslek kaynaklı akciğer hastalığıdır. Silikoz. o Kuru hava filtreleri ve toz toplama perdeleri. örneğin taş kesme makinelerinde. o Çalışanın yalıtılması (izole edilmesi):  Mekanize ocaklarda. o Sulu delme. öksürük ve nefes darlığına yol açan bronşit hastalığının ilk belirtileri olabilir. Önlem  Yerine koyma (ikame). Semptomlarının ortaya çıkması için uzun yıllar (20 yıllık) etkilenim olması gerektiği bilinmektedir.  Toz kaynağı yönünde bulunan çalışan sayısını azaltmak için kesme veya patlatma sayılarının değiştirilmesi. G. Semptomlar. fakat madencilik sektöründe pek çok durumda ikame yöntemi uygulanamaz. Takip eden beş yıllık süre içinde nefes darlığı kötüleşebilir ve akciğerlerdeki hasar nedeniyle kalp üzerindeki baskı artacağından bu hastalık kalp yetmezliğine neden olabilir. akciğerlere hava akışının kısıtlanmasına yol açarak nefes darlığı yapar. Belirtiler ve Bulgular Silikoz. aşağıdan yukarıya ilerleyen havalandırma (havanın malzeme nakliyesi ile aynı yönde ilerletilmesi) kullanılması ve taban yolunu ek temiz hava girişi yapılması. o Yeraltında ve bina içlerinde kullanılan ekipmanların motorlarının bakımının uygun şekilde yapılması ve iri parçaların çekilmesini en aza indirmek önem taşır.

mezotelyoma (eskiden nadir görülen. bulundurulmasına izin verilmemelidir). yapımında asbest kullanılmış yer üstü tesis binalarından veya binalarda kullanılan yalıtım ürünlerinden kaynaklanır. Bina yıkımı ve tadilat işlerinde daha önemli oranda maruziyet gerçekleşir: asbest varlığından kuşkulanılıyorsa alanda daha güvenli çalışma konusunda bir uzmana danışmak gerekir. asbest madenlerinde ve yapısında asbest de bulunan cevherin madenciliğinde görülür. amfibol asbest maruziyeti ile arasında güçlü bir ilişki kurulan en çok plevrada görülen bir kanser türü) ile asbestozis (bir tür pnömokonyoz) gibi ciddi hastalıklara yol açabilir. N. Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbest. ortamda var olan tozun (veya diğer tehlike unsurunun) boyutu ve türüne göre uygun düzeyde kontrol sağlayıp sağlamadıkları değerlendirilmelidir. Yıldız. ortalama gerilme direnci ile ısı. örneğin makinelerin yaydığı titreşim. kapıların açılıp kapanması ve hava akımı nedeniyle asbest lifleri serbest kalabilir. Asbest. Solunum maskeleri ve diğer KKD’lerin kullanımı.. Bir hareket sonucunda. maskelerin. AB’de asbestin her türlü kullanımı ile asbest ürünlerinin çıkarılması. KKD ancak. uzun. aranan fiziksel özellikleri nedeniyle ticari amaçla kullanılan altı dizi doğal silikat mineraline verilen isimdir. vb. esnekliği ve kimyasallara karşı direnci nedeniyle de bina yapımında kullanılmıştır. Asbest. Ağır olgularda asbestozis pulmoner HT ve kalp yetmezliğinden ölüme yol açar. Asbest geçmişte. Asbestoz (pnömokonyoz). havayolu hastalığı. Asbest parçacıklarının solunması yalnızca asbestozisin 89 . yüzyılın sonlarından itibaren imalat ve inşaat sanayisinde giderek yaygınlaşmıştır. Belirtiler ve Bulgular  Asbest liflerinin solunması akciğer kanseri. Asbest madenciliği ve işleme işleri haricinde en olağan asbest maruziyeti. Yüksek yoğunlukta asbest liflerine uzun süre maruz kalınmasının sağlık sorunlarına yol açma olasılığı daha yüksektir. ayrıca alev geciktirme ve yalıtım özellikleri ile gerilime direnci. 2004). Hepsinin ortak özelliği asbestin lifsi. İşyerinden ayrılmadan önce duş almak ve temiz kıyafetler giymek. akciğer kanseri ve mezotelyoma riskini artırır. tehlikeli maddelerin bulaşmasını ve evlere taşınmasını engeller. Hastalığın patogenezi progresif ve geri dönüşsüzdür. sesi emme. İşyerindeki diğer kirleticilere gereksiz yere maruz kalmamak için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (kirleticilerin ağız yoluyla alımını engellemek için işyerinde yeme. teknik kontroller ve toplu koruma önlemleri yerine getirildikten sonra geri kalan tehlikeyi kontrol altına almak için kullanılmalıdır. içme ve bardak. Yangına ve ısıya dayanımı için kullanıldığında asbest lifleri çoğunlukla çimento ile karıştırılır veya kumaş veya keçelerin içine dokunur. asbest liflerinin fazla miktarlarda solunması sonucunda gelişir. fincan. Asbestozis. ince kristal yapısıdır. elektrik hasarına ve kimyasal hasara dayanıklı olması özellikleri nedeniyle 19. Maskeyi kullanacak kişilere eğitim verilmesi ve maskelerin kişinin yüzüne tam oturup oturmadığı da kontrol edilmelidir (Sakallı olmanın çok iyi bir maskenin koruyuculuğunu azaltacağı göz önüne alınmalıdır). N. yüksek ısılarda elektrik yalıtımı sağladığından elektrik fırınlarında ve yalıtım gerektiren kablolama işlerinde. mesleki solunum maruziyetlerini önlemek için başvurulan en az tatmin edici yöntem olarak görülmektedir.  Yüksek tehlike içeren tozlar (asbest gibi) söz konusu olduğunda kullan-at tipi veya her kullanımdan sonra yıkanan iş kıyafetleri kullanılmalıdır. A. Son yüzyılda kullanımı 500-1000 kat artmıştır (Bilir. Solunum yetmezliğiyle sonuçlanır. Toz maskesi kullanılıyorsa. üretimi ve işlenmesi yasaklanmıştır.

DEP’ne maruz kalan çalışanlarda akciğer kanseri riskinin artırdığı saptanmıştır(Daha ayrıntılı bilgi için İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi” ne bakınız). Hemen daima asbest maruziyetine bağlı plörezi ile seyreden bir tablodur. sıva ve boya malzemesi olarak evlerin duvarlarına sürülmekte ve bu nedenle bu bölgelerde mezotelyoma sık görülen bir hastalık olarak karşımıza çıkmaktadır. kömür ve mermer madenlerinin bulunduğu bölgelerde pek görülmez. vücuttaki pek çok iç organının yanı sıra göğüs ve karın boşluğunun duvarlarını çevreleyen ve koruyan mezotelyuma saldıran bir kanser türüdür.php. üretilmesi ve işlenmesi yasaklandığı için asbest içerikli ürünlerin Türkiye’de bulunma ve kullanma olasılığı da azalmıştır. 2011 http://www. Türkiye’nin bazı bölgelerinde asbest kayaçların içinde bir bileşen olarak bulunur. Hastalığın latansı alışılmadık derecede uzundur. mikroskopik asbest liflerinin solunum veya sindirim yoluyla vücuda alınması sonuçta mezotelyoma gelişimine neden olur. Bu nedenle. uranyum ve diğer madenlerde ise radondur.polisiklik aromatik hidrokarbonları (PAH) ve nitro-PAH bileşiklerini de (N-PAH) içerir. Son yıllarda yapılan çalışmalarda SV adı verilen virüsün mezotelyoma gelişimi ile ilişkili olabileceği bildirilmiştir (Barış. Kömür madeni patlamalarının nedeni çoğu zaman budur. Hastalığın iyi huylu olguları genel olguların içinde çok küçük oranda kaldığı için bu terim hemen hemen her zaman kötü huylu mezotelyomayı anlatmak için kullanılır. Asbeste maruz kalan kişilerde asbest ile ilişkilendirilen hastalık belirtileri. En tehlikeli gazlar karbon monoksit. İç Anadolu Bölgesi’nde yaptığı araştırmalarda. Metan yanıcıdır. aynı zamanda pek çok olguda son derece progresif ve ölümcül bir kanser türü olan mezotelyomaya neden olabilir. Anadolu’nun bazı yörelerinde beyaz toprak adı verilen bu mineralleri içeren toprak. Asbest içeren kayaçlar. Dizel egzoz partikülleri (DEP) genellikle küçük çaplı (<1 mm). İkinci sırada kömür tozu patlamaları gelir. Aldehitler. Dizel motor egzozu. kükürt dioksit ve aldehitler akut solunum irritanlarıdır. İ. solunabilir karbon parçacıklarından oluşur. asbest maruziyetinden sonraki yirmi ila elli yıl boyunca gelişmeyebilir. PAH ve N-PAH bileşiklerinin çoğu kanserojendir. Gazlar ve Buharlar Tabloda madenlerde doğal olarak sık görülen gazlar listelenmiştir. modern kontrol yöntemlerinin uygulanmasından önce geçmişteki bir maruziyete bağlı olarak hastalık gelişebilir. İzzettin Barış. 90 . yanmamış hidrokarbonlar gibi birçok uçucu organik bileşikleri (UOB). Latansı uzamakla birlikte. Prof. duman ve partikül maddelerin bir karışımıdır.org/halk/halkicin. En önemlileri kömür madenlerinde metan ve hidrojen sülfür. toprakta bulunan bazı minerallerin de (Erionite gibi) asbest gibi mezotelyomaya neden olduğunu saptamıştır. azot dioksit ve sülfür dioksittir. günümüzde temel olarak asbeste tadilat ve yıkım işlerinde maruz kalınmaktadır. Gaz. Mezotelyoma nadir rastlanan. azot oksit. çok küçük. Oksijen eksikliği de başka bir sorundur. çalışanların uygulayacakları çalışma prosedürünün ve kullanacakları uygun KKD’ın bir uzman tarafından belirlenmesi gerekir. Azot oksitleri. Önlem Yalnızca özel eğitimli çalışanların asbestle çalışmasına izin verilmeli. Dr. Özellikle. Bu asbest doğal süreçler sonucunda serbest kalarak mevcut maruziyete katkıda bulunabilir.). AB’de asbestin her türlü kullanımı ve asbest çıkarılması.başlangıcından sorumlu değil.mesotheliomatr.

sarı ve mor) veya jelimsi bir halde bulunan küfler özellikle endişe yaratmalı. Bu nedenle. Azot oksitleri (NOx) dizel motor egzozu ve patlatma bir yan ürünü olarak oluşur. akciğer kanseri Diğer tehlikeli gazlar dizel motor egzoz gazları ve patlatma yan ürünleri olan solunum irritanlarıdır. Küf sporları. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum. öksürük ve göğüs sıkışması vardır. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler. burun. saptanmalı ve değerlendirilmelidir. işyerinde var olan bir alerjene aylar veya yıllar boyunca süren duyarlılık (sensitizasyon) sonucunda gelişen.Kömür ocaklarında meydana gelen tehlikeli gazlar ve sağlık etkileri Gaz Metan (CH4) Karbon monoksit (CO) Hidrojen sülfür (H2S) Oksijen eksikliği Patlama ürünleri Dizel egzozu Sağlık etkileri Yanıcı. geri döndürülemez bir hava yolu tıkanıklığıdır. Kayda değer küf oluşumu için ortamda bir su kaynağı (nem veya yerlerdeki su olabilir). maden yangınlarının da sonucudur. Mesleki Astım Mesleki astım. Diğeri de dönemsel ataklardır. patlayıcı. Oksijen eksikliği birçok şekilde oluşabilir. ahşap malzemeler üzerinde örümcek ağı gibi yayılabilir. metan gibi bazı diğer gazlar tarafından yer değiştirebilir veya yanma ya da havalandırma sistemindeki mikroorganizmalar tarafından tüketilebilir. Madenci Astımı Kömür tozuna bağlı gelişebilir ve astım her türlü toza maruziyet nedeniyle kötüleşebilir. dolgu işlerinde kullanılan polyester ve diğer sentetik reçineler de tehlikeli olabilir. Mermer işleme kuruluşlarında ise. Belirti ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır. Ocak yangınları sırasında CO ölümcül konsantrasyonlara ulaşabilir. Birincisi altta yatan kronik enflamasyondur. Kullanılan ahşap ilaçlı ise. yapılan ilaçlamanın uygunluğunu değerlendirmek önemlidir. evlerde ve işyerlerinde bulunan tozun ortak bileşenidir. Fakat sporlar çok büyük miktarlarda bulunduklarında alerjik reaksiyonlara ve solunum sorunlarına yol açabilirler. Küf kolonileri yaygın bir şekilde maden duvarlarını kaplayabilir. boğaz tahrişi. Parlak renkli görünen küfler (turuncu. Belirtiler arasında kişiyi yürümek ve hafif yükleri taşımak gibi en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır. Belirtiler 91 . bir besin kaynağı ve üreyebilen bir varlık olmalıdır. çalışanlar izosiyanat kaynaklarından veya sentetik reçinelerden etkilenebilir (bazı ahşap ilaçlama proseslerinde arsenik bileşkeleri kullanılabilir). basit boğucu Kimyasal boğucu Göz. Karbon monoksit sadece motor egzoz ürünü değil. akut solunum depresyonu Anoksi Solunum irritanı Solunum irritanı. ahşap sağlamlaştırma (tahkimat) kullanılan madenlerde söz konusu olabilir. Bunun yanı sıra patlama tehlikesi de oluşturabilir. Madencilik sektöründe alerjenlerden etkilenme.

Çalışanlara. buhar. temizlik ve düzen ile çalışma yöntemleri uygulanabilir. koruyucu gözlükler ve koruyucu giysiler de dâhil uygun KKD sağlanmalıdır. Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu malzeme/kimyasal madde duyarlılığa yol açmayan maddeyle değiştirilebilir.  Teknik (mühendislik) kontrol önlemlerinin düzenli bakımının yapılması önemlidir. dinlenme süreleri. Deri hastalığının meslekle ilintili olup olmadığını anlamak. hastalık ile işyerindeki faaliyetler arasındaki ilişki açık olmayabilir. Proseste veya kullanılan ekipmanda değişiklik yapılabilir (örneğin boya işleri için sprey yerine rulo kullanılması gibi). çalışanın bulunduğu yerden geçirilmemeli.Lezyonların başlangıç yeri neresidir? 92 .  Eğer kullanılan maddelerin yerine başka maddeler kullanılması (ikame edilmesi) mümkün değilse. o Astımlı çalışana astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı bir iş verilebilir. o Etkilenen çalışan sayısını ya da etkilenim süresi azaltılabilir (örneğin iş rotasyonu. o Prosesin sınırlandırılması. Bu durumda. buharın. etkilenme teknik kontrol önlemleri alınarak en aza indirilmelidir.  Duyarlılığa yol açan maddeleri güvenli şekilde kullanmanın yolları aranmalıdır.  Kontakt ürtiker. eldivenler. Tozun. gaz ve duman ortaya çıkan her noktada havalandırma (yerel ve genel) yapılmalı ve yerel emici fan temin edilmelidir. hastalığın hem prognozu hem de tedavi planlamasında önemlidir.  Akne ve folikülit. Mesleki deri hastalıkları Madencilikte karşılaşılan mesleki deri hastalıkları arasında:  Kontakt dermatit veya egzama.işyerinde bulunan duyarlılaştırıcı (sensitizör) bir maddeye maruziyetin hemen ardından veya saatler sonrasında gelişebilir. Anamnezde meslek öncesi dermatoz öyküsü yoksa aşağıdaki bilgilerin öğrenilmesi gerekir: .Klinik görünüm kontakt dermatit ile uyumlu mu? . Emici fanla yapılan havalandırmada toz ve duman. Tasarımda verilen kapasitelerin korunduğunu kontrol edebilmek için teknik önlemlerin periyodik olarak test edilmesi gerekir. gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktaya yerel aspiratör konulmalıdır. çalışanın solunum düzeyine ulaşmadan kaynağından uzaklaştırılacak şekilde ayarlanmalıdır. duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısını azaltan vardiya ya da yer değişiklikleri ile).  Solunum maskeleri. Hastalıkla ilişkili diğer rahatsızlıklar arasında rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) bulunabilir.Mesleği dolayısıyla kişi irritan veya alerjik potansiyeli olduğu bilinen maddelerle temas ediyor mu? . toz bastırma teknikleri. Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Toz. tehlikeli malzemelerin kullanımı ve saklanması için uygulanacak güvenli çalışma yöntemleri konusunda eğitim verilmelidir.  Deri kanserleri bulunmaktadır.Lezyonların anatomik lokalizasyonu şüpheli madde ile temas edilen yere uyuyor mu? .

Mekanik martöpikörler. 20: 842-8. olası meslek bağlantısını kurmak için yeterlidir. Mesleki olmayan maruziyetler sebeplerden dışlandı mı? 6. Döküntünün anatomik dağılımı mesleki etkilenim ile uyumlu mu? 4. 1989 Contact dermatitis and worker's compensation: criteria for establishing occupational causation and aggravation. Martopikör ve kaya 33 Mathias CGT. J Am Acad Dermatol 1989. kesiciler ve delme makinesi kullanan madenciler makine yağları ile sıkça temas halindeyken bakım onarım kısmında çalışanlarsa yakıtlarla temas halindedirler. bu madde ile çapraz alerji gösterebilecek diğer maddelerden kaçınmış mı? .Test sonucunda kişinin yalnız pozitif reaksiyon verdiği kimyasal maddeler değil. Klinik görünüm kontakt dermatit ile uyumlu mu? 2.Koruyucu önlemler alınmış mı? . ancak mekanize çalışmanın artmasıyla bu tehlike daha büyük önem taşır hale gelmiştir. Yama ya da provokasyon testleri olası bir alerjik nedeni belirleyebiliyor mu? 33 Kömür madencileri pek çok iş kolundaki çalışanlarla karşılaştırıldığında kimyasal iritanlara daha az maruz kalırlar. 93 .Temas ile lezyonların başlangıcı arasında süre uyumlu mu? . Dermatit.. İşyerinde potansiyel irritanlardan ve alerjenlerden etkilenme var mı? 3.Yama testi veya provokasyon testlerinde lezyonlardan sorumlu olabilecek bir madde saptanmış mı? . iş ortamında etkisinde kalınan kuşkulu irritan ya da alerjenden uzaktayken düzeliyor mu? 7.Meslek dışı temas edilen maddelerin dermatit sebebi olmadığı kesin mi? .Meslek öncesi var olan dermatit meslek sırasında şiddetlendiğinde yeni lezyonlar oluşuyor mu? -Yeni lezyonlar oluşmadığı halde önceden var olan lezyonlar belirgin derecede şiddetlenmiş mi? Deri Hastalıklarında Meslek ile Bağlantı Mathias tanı kriterleri Aşağıdaki 7 sorudan 4'üne verilecek "evet" yanıtı.Kuşkulanılan madde ile temas kesilince dermatit düzeliyor mu ve yeniden o maddeyle temas dermatiti alevlendiriyor mu? .İş ortamından uzaklaştığında iyileşen ve çalışırken alevlenen deri hastalığı mı? . 1.İşyerinde çalışan diğer insanlarda benzer yakınmalar var mı? Meslek öncesi dermatoz tanımlayan olgularda. Etkilenme ve hastalığın başlaması arasındaki eş zamanlılık bağlantısı kontakt dermatitle uyumlu mu? 5. .

ellerde deri maserasyonu olması çok yaygındır. bakterilerin vücuda girmesine neden olur. terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilen geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının aslında elinin nemlenmesine neden olur. Deri kanseri açıkta çalışanlarda ultraviyole ışınlardan kaynaklanabilir (örneğin güneş ışığı). Önlem  Olanak varsa. Madencilikte.delme makinelerinden çıkan maddeler ciltte kontaminasyona neden olabilir. Kompresörlerin kontrol ve bakımları ile doğru kompresör yağlarının kullanımıyla zararın azaltılabileceği unutulmamalıdır.  Düzenli olarak nemlendirici krem kullanılması cildin nemli ve yumuşak tutularak dermatitin önüne geçilmesini sağlar. Diğer bir grup sorun da deri abrazyonuna bağlı gelişen enfeksiyonlardır. çoğalmaları için uygun bir ortam sağlar. çalışanların işlerini bitirdikten sonra. ayak bileğinin ön ve arka kısımlarındaki derinin kalınlaşmasına yol açabilir. yeme-içmeden önce. metakarpal (tarak) kemiklerin uç kısımlarında ve elde tutulan ekipmanların devamlı sürtündüğü başparmağın iç kısmında görülür. Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilmesi ya da içi pamuk kaplama eldivenler kullanılmasıyla bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir. Bu tür ürünlerin hijyenle ve solunum yolları ile ilgili riskleri asgariye indirdiği belirlenmiştir. bu çözüm madencilikte her zaman mümkün olmayabilir. Hem doğal nedenlerden hem de tozu bastırmak için kullanılan sudan dolayı oluşan nemli koşullarda.  İşte temiz kıyafetlerle çalışılması. Yağlama sistemlerinde.  Eldivenler çalışanlara koruma sağlamakla birlikte bir risk de teşkil ederler. Stafilokok ve streptokoklara bağlı olarak çeşitli piyodermiler gelişebilir. tedavi edilmemiş ya da yeterince temizlenmemiş yaralarda biriken kömür tozunun ince parçacıklarından kaynaklanmaktadır. Tozun kulağa girdiği durumlarda kulakta da oluşabilir. Eller üzerinde nasır yaygındır. Derideki abrazyon. mesleki dermatit bacaklarda ve gövdede gelişebilir. dermatitin nedeni tozsa. Derinin irritan ve alerjen maddelerden arındırılması için derhal suyla durulamak veya hafif bir sabunla yıkamak genellikle yeterli olur. Madenlerdeki nem ve sıcaklık bakteri enfeksiyonlarının oluşmasını kolaylaştırır (derin madenlerde sıcaklık ve nem çok yüksek olabilmektedir). Sızdırmaz eldivenler. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir. Egzama bazı tozlar nedeniyle oluşabilir ve vücudun herhangi bir yerinde. yağ veya kimyasal bulaşmış giysilerin işten hemen sonra değiştirilmesi gereklidir. tuvaletten sonra ve her ihtiyaç duyduklarında ellerini yıkayabilmeleri açısından çok önemlidir. Lastik çizmeler. derinin nemini korumak amacıyla işte ve işten sonra 94 . Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı (belirli tehlike türlerine en uygun eldivenler için eldiven üreticilerinden ve rehberlerden yararlanılmalıdır) ve uygun şekilde kullanılmalıdır. ispirto veya terebentinle ellerin veya cildin temizlenmesi önlenmelidir. sabunla elleri yıkama ve kurulama olanağının bulunduğu uygun yerler.  Suya ulaşmanın güç olduğu yerlerde deri dezenfektanları elleri kirletici maddelerden arındırırlar (en etkili ancak en az kuvvetli temizleyici kullanılmalıdır). Ancak. yüzey suyunun içindeki kimyasal bileşenler bu durumu daha da kötüleştirebilir. Hijyen büyük önem taşımaktadır ve bu tehlikenin var olduğu durumlarda kulak koruyucunun doğru seçilmesi gerekmektedir. Hasarlı eldivenlerin kullanılması sahte bir güvenlik duygusu verir.  Eldivenleri giyip çıkarırken içine kirletici madde kaçması engellenmelidir. Pek çok madencinin derisinde rastlanan mavi-siyah lekeler. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır.  Soğuk ve sıcak suyun bulunduğu. özellikle de kömür madenlerinde. özellikle topraklı kıyafetin deriyle sürtündüğü alanlarda görülebilir. Deriyi yumuşatan kremler. kaya delme makineleri için özel üretilen yağların kullanılması çok önemlidir. Meslek kaynaklı deri hastalıklarının çoğu. Enfekte olmuş abrazyonlara madende çalışanlar arasında çok rastlanır. Gazyağı.

skuamöz hücreli karsinom ve bazal hücreli karsinom oluşumuna katkıda bulunabilir. çalışan sayısı. bunlar da bozunarak alfa radyasyonu yayarlar. Temel sağlık zararı iyonize radyasyondur. Kömür madenlerinde saptanmamıştır. kaynak dumanına. Kayaç kırıldığında yüzey alanı büyük oranda artacağından radon gazı yayılımı da artar. Mesleki kanser Madencilik sektöründe çalışanların. yer altı suları ile de taşınabilir. dizel egzozuna. pasif sigara dumanına ve benzerine maruz kalırlar. Madencilik sektöründe çalışanlar potansiyel olarak asbeste. Ancak. Yer altı maden ocaklarındaki suyun çalkanması önemli bir radon gazı kaynağı teşkil edebilir. Uranyum madencileri arasında akciğer kanserinden ölüm oranları yüksektir. Yeraltı madenlerinde. Bozunum zincirinin bir bölümünde elementler. nem. terin buharlaşmasını azaltır. Radon gazı. taşların patlatılması sırasında açığa çıkabilir ya da yeraltı akılarıyla da madene sızabilen bir gazdır. Radon. konvektif ısı alışverişini artırır. Bazı ürünlerin yarı ömrü kısa olur (bir dakikadan az). kalay ve diğer bazı madenlerde bulunan doğal radyoaktif bir gazdır. kanserojen veya kanserojen şüphesi olan maddelerden etkilenmeleri nedeniyle kansere yakalanma riski daha yüksek olabilir. derin yeraltı madenlerinde önemli bir sorun olmaya devam etmektedir. silikaya. kimyasal maddeler her zaman deriye sızabileceğinden ‘bariyer kremler’ tam koruma sağlayamayabilir. Sıcak stresi Isı hem yeraltı. Elektrolitik eritme ve rafine işlemleri sırasında elektromanyetik alanlar oluşur. kurşuna. kayaçların içindeki çatlaklardan ve kırıklardan maden ocağının havasına yayıldığı gibi. doğal radyoaktif bir gaz olan Radona dönüşür. ısı stresi ve katarakta neden olabilir. Bozunarak radon ürünlerini meydana getirir. Bu parçacıklar solunduklarında akciğerlerin en derin yerlerine ulaşabilecek küçüklüktedir. kobalt bileşkelerine. izosiyanatlara. çeşitli yağlara. Asbest maruziyeti halen mesleki kanserlerin açık farkla bilinen en önemli (ayrıntılar için bkz.8 gündür. Sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması. Radon. ısının başlıca kaynağı kayanın kendisidir. mağaralar ve binaların bodrumları gibi havalandırılmayan yerlerde birikir. UV ışınları (güneş ışınları) cilt kanserine neden olabilir. duman ve su buharı gibi diğer parçacıklara yapışırlar. radona. donanımlar. Pirometalurjik işlemlerde infrared etkilenimi. kobalta. 95 . Radon ürünü parçacıklar daha çok havada bulunan toz. bu Rehberin Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü) nedenidir. dolaşan hava. Yerüstü madenciliğinde güneşin ultraviyole ışınlarından etkilenme. Derin ocaklarda barometrik basınç da önemli bir sorundur. özellikle dizel ekipmanlarıdır. Farklı kayaçlar farklı miktarlarda ve sürekli olarak değişen veya bozunan radyoaktif element içerir. Radonun yarı ömrü 3. uranyum. Isı artışının diğer kaynakları. hem yerüstü madencileri için bir tehlikedir. Radon maden ocakları. fiziksel aktivite.kullanılabilir. Isıyı. ortam hava sıcaklığı. Radon ve bozunma ürünleri iyonlaştırıcı radyasyon yayarlar. Her 100 metre derinlikte kaya ısısı 10C artar. İyonizan radyasyon Madencilik sektöründe önemli bir tehlikedir.

Şapkasıyla (tercihen boyun koruyucusu olan). Radyasyon düzeylerinin diğer maden ocaklarına göre daha yüksek olduğu uranyum madenlerinde çalışan işçilerde Radon ile kanser arasında bir ilişki gözlemlenmiştir.  Tehlikeli kimyasallar kanserojen olmayan kimyasallarla değiştirilmelidir [örneğin metal işlerinde (kesimde kullanılan yağlar. Radon yönünden zengin alanlarda sigara içmek yasaklanmalıdır. bu nedenle havalandırma düzeneklerinin gözden geçirilmesi ve düzenli olarak denetlenmesi gerektiği unutulmamalıdır. sıkı dokunmuş ve nefes alabilen kumaşlardan tişörtü ve pantolonuyla bütün çalışanlara uygun iş kıyafeti verilmelidir. Radon gazının havalandırma ile çalışma ortamından hızla uzaklaştırılmasıyla işyerinde radon ürünlerinin oluşumu azaltılmış olur. bu saatlerde mola veya iç mekânlarda yapılacak işler programlanmalıdır). Nikel madencilerinde nikel teması ve buna bağlı akciğer kanseri ve alerjik dermatit riski vardır. kendisi de kanserojen olan sigara dumanının solunması ile katlanarak artar. Önlem  Çalışma yöntemlerini değiştirilebilir ve havalandırma mutlaka iyileştirilmelidir. Altın ve kurşun madencilerinde arsenikle temas ve akciğer kanseri riski vardır. Dışarıda çalışma zorunluysa çalışanlara koruyucu (yüksek koruma faktörlü (SPF 30+) cilt kremleri) verilmeli ve sık sık uygulanmalıdır. Bu boyuttaki parçacıklar çoğu toz maskesinden geçer. Radon gazının etkileri. Kış güneşinin de UV seviyeleri çok yüksek olabilir.  Sigaraya özel önem verilmeli ve içenlerin bırakması için her yol denenmelidir. Radon gazı ile radon ürünlerine yönelik en etkili kontrol önlemi havalandırma ile gazın seyreltilmesi ve ortadan kaldırılmasıdır. soğutma suları) kullanılan mineral yağ bazlı sıvıların su bazlı alternatifleri vardır]. Bu durumda en iyi uygulama gazın “olabilen en düşük” düzeylerde tutulmasıdır.  İşçilere eğitim verilmesi ve kendi sağlıklarını koruyabilmelerine olanak verilmelidir. Tipik bir partikülün boyutu 0. Yer üstünden radonsuz temiz hava çeken fanların kullanılması ve yer altındaki havayı tekrar dolaştıran fanlardan kaçınılması alınabilecek en etkili önlemlerdir. Burada sözü edilen risk yalnızca yaz mevsimine özgü değildir. Radon zararlı ürünler oluşturmak üzere bozunan bir gaz olduğundan bu bozunum sürecinin bir bölümü akciğerlerde gerçekleşebilir. Bu doğal süreç devamlı gerçekleşmektedir.Bozunma süreci parçacık akciğerde iken gerçekleşirse yayılan alfa ışınları yumuşak dokuya zarar verebilir ve kansere neden olabilir. Havalandırma gibi teknik kontrol önlemleri kullanılması dışında etkili bir yöntem olmadığı.3 mikrondur (dizel makine kullanılmayan ocaklarda).  Günün en sıcak saatlerinde dışarda yapılması gereken işleri azaltacak şekilde çalışma programı hazırlanmalıdır (örneğin. Radon ürünlerine karşı kişisel solunum maskelerinin kullanılması etkili değildir. Altın madencileri ve değirmencilerinde ve civa madencilerinde civa buharına temas riski vardır. Bu tür bir havalandırma için kullanılacak hava olabildiğince radonla kirlenmemiş hava olmalıdır. Belirtiler ve Bulgular Belirtilerin ve bulguların kanserin türüne göre değişiklik gösterdiği unutulmamalıdır. Pek çok maden ocağında ise ölçüm yapılmamıştır. (Sigara ile işyerinde kanserojen ajanlara maruziyet bir araya gelince kansere yakalanma riski artar). Türkiye’deki bazı maden ocaklarındaki radon konsantrasyonlarının iyi uygulama örneklerine göre yüksek olduğu saptanmıştır. 96 . Hava akımının düşük olduğu ve doğal havalandırmanın kullanıldığı madenlerde çalışanların risk altında oldukları bilinmektedir.  Solunum cihazı ve geçirmez giysiler gibi KKD sağlanmalıdır. Radon yönünden zengin kapalı alanlarda yarattığı etki daha büyük ve etkilenmede o oranda yüksektir.09 ila 0. Yapılan araştırmalar sonucunda.

ağız. Maden ocaklarındaki fareleri tamamen ortadan kaldırmak zordur ancak tuzaklarla. Uygulanan tedavi ile tam iyileşme garantisi yoktur. Hastalık daha sonra solunum sistemindeki kaslar da dâhil olmak üzere vücuttaki diğer kaslara yayılır. çivi. Tetanos. çocukluk çağında. hastanın aşıları ile ilgili en ufak bir kuşku varsa hasta sevk edilmelidir. dar ve kapalı alanlarda birlikte çalışmaktan kaynaklanan Tüberküloz. fare zehirleriyle ve yiyecek kalıntılarını ocaktan çıkarmak gibi basit tedbirlerle fare popülasyonunu azaltmak için her türlü çaba harcanmalıdır. Tetanos Tetanos. Leptospiroz (Weil hastalığı) Sıçanların (ve diğer bazı memelilerin) idrarıyla bulaşan ciddi bir hastalıktır. Yaraya girdiğinde. 97 . Yemekte yiyecekleri kâğıda sarılı halde tutmak gibi önlemler de teşvik edilmelidir. yumuşak doku ve muköz membranlardan (gözler. bazen ölümcül olabilen ciddi bir hastalıktır. havalandırma sistemlerinden kaynaklanan Legionella kontaminasyonu. kas dokularını besleyen sinirlere saldıran güçlü bir toksin üretir. burun. Hepatit. Not: İlkyardım yapılırken. ağaç kıymığı veya dikeni gibi enfekte olmuş bir nesne aracılığıyla genellikle açık bir yaradan insan vücuduna girer. Bu durumda hastalık ölümcül bir hal alabilir. Yaklaşık bir haftalık kuluçka döneminden sonra çene kaslarında kasılma meydana geldiği için halk arasında kazıklı humma olarak bilinir. Türk erkekleri. Her türlü harici yaranın en kısa zamanda iyice temizlenmesi gerekir. temel hijyenin (yemeklerden önce veya tuvaletten sonra el yıkamak) sağlanamadığı kömür madenleri gibi kirli ortamlarda yaygın olarak görülür. Bakteri. Hastalığa karşı geliştirilmiş bir aşı yoktur. HIV gibi enfeksiyon hastalıkları madencilerde sık karşılaşılabilen durumlardır. Tam aşı kaydı bulunmayan herkesin aşılanmasına işyerinde işyeri hekiminin devam etmesi gerekir. On yılda bir tekrarlanan aşılarla enfeksiyona karşı direnç sağlanır.) olur. Önlem Tetanos aşılarıyla bu hastalık iyi bir şekilde kontrol altına alınmıştır. Hastalık. Maden ocaklarında bulunabilen diğer organik maddelerden de geçebilir. vb. Çalışanların hastalığa yakalanma riskleri konusunda bilgilendirilmeleri ve soğuk algınlığına benzer semptomlar geliştirdiklerinde hekime görünmeleri konusunda teşvik edilmeleri gerekir.Biyolojik risk etkenleri Nemli çalışma ortamlarından kaynaklanan Leptospirosis ve ankilostomiazis. toprakta yaşayan bir bakterinin neden olduğu. doktor haricinde hiç kimse hastaya krem (veya başka ilaç) vermemelidir. İlk olarak soğuk algınlığına benzer semptomlarla ortaya çıkan bir enfeksiyondur ve böbrek ve karaciğer yetmezliğine kadar ilerler. İnsanlara bulaşması sindirim yoluyla ve cilt üzerindeki kesik ve sıyrıklardan. okulda ve askerlik sırasında aşılanırlar.

Bu titremeler sonucunda. Nistagmus 4 grupta incelenebilir: 1. beyin hasarı ve uyuşturucu kullanımı gibi başka faktörlerden de kaynaklanabilir. Belirtiler ve Bulgular Yeraltında 25 ila 30 yıl boyunca çalışmış. Göz ile ilgili bu belirtilerle ilişkili olarak özellikle çömelip eğildikten sonra baş ağrısı ve baş dönmesi gibi genel rahatsızlıklar da ortaya çıkabilir. maden çalışanlarında bot giyimine bağlı sürmesine hatta tırnağa kadar yayılmasına neden olmaktadır. Nistagmus’da göz hareketleri çeşitli yönlerde olabilir. 3. Yer altı maden ocaklarında aydınlatmanın kötü olduğu yerlerde çalışan bütün çalışanlar etkilenebilir.Vestibüler nistagmus. parlak ışığa karşı aşırı duyarlılık ve tahammülsüzlük ile göz küresinin ritmik olarak titremesi yer alır. 2. Madenci Nistagmusu Gözün istemsiz ritmik veya aritmik hareketlerine nistagmus denir. Hasta nistagmusun hızlı yönüne bakarsa göz hareketlerinin frekansı ve amplitüdü artar. Çalışanların erkek oluşu. onikomikoz gibi hastalıklar madencileri uzun yıllar rahatsız etmektedir. Örneğin gözler sağa hızlı sola yavaş gidiyorlarsa nistagmus sağ yönlüdür. Yay tipinde gözlerin hızlı gittiği yön nistagmusun yönüdür. 98 . bakılan nesnelerin hareket ediyormuş gibi görülmesi ve görme keskinliğinde bozukluk söz konusu olabilir. kulak enfeksiyonu. Nistagmus aynı zamanda genetik nedenlere bağlı gelişebilir. bir yöne yavaş. ıslak çalışma ve koruyucu giysilerin uzun saatler giyilmesine bağlı olarak manter enfeksiyonları gelişebilir.Mantar enfeksiyonları Karanlık odada “Wood ışığıyla” onikomikoz görüntüsü.Oküler nistagmus. bir başka hastada intertrigo Madenlerde çalışanlarda sıcaklık ve buna bağlı terleme. titreyen görüntüler. baş dönmesi ve tek gözde çift görme şikayetleri olabilir.Nörolojik (merkezi) nistagmus. Hastalığın ilerleyen evrelerinde yaygın olarak psiko-nörotik belirtiler gelişir. genellikle orta yaşlı veya ileri yaşlardaki kömür madencilerinde görülen meslek hastalığıdır.Doğuştan nistagmus. T. karşı yöne hızlı gittiği tiplerine de yay tipi denir. 4. Fiziksel belirtileri arasında karanlıkta veya loş ışıkta görme güçlüğü. Gözlerin her iki yöne eşit hızda gittiği nistagmus tiplerine sarkaç tipi. Pedis’in özellikle askerlik döneminde topluma oranla yaygın görülüşü bu dönemde kapılan rahatsızlığın. Nistagmuslu hastalarda: görme azlığı. Hastalık kontrol edilmezse sinirsel rahatsızlıklar madende çalışanı tamamen kısıtlayacak şekilde şiddetlenebilir. İntertrigo. Aydınlık ve karanlık ortam arasında gidip gelmek de bir faktör olabilir. Günümüzde elektrikli madenci baş lambalarının kullanılması sonucunda hastalığın görülme sıklığı azalmıştır.

düşük ücret gibi diğer sorunlar da yukarıda sayılan olumsuzlukları artırmaktadır. Bu alanda işyeri hekimlerinin yapabileceği pek çok çalışma ile çalışanların kaygı düzeyleri. kaçak ocaklarda çalışma. Hiç kimse yer altında veya üstünde. vardiyalı çalışma. ağır işlerde çalıştırılmamalıdır. Madencilerin psikolojik yapılarına yönelik elimizde yeterli veri yoktur. herkese ücretsiz olarak sağlamak zorundadır. (5) İşveren bu bölümde istenen bütün tıbbi muayeneleri. (4) Tüm çalışanlar. Tıbbi incelemeler (1) Herkes madende çalışmaya başlamadan önce tıbbi olarak incelenmelidir. yetkililer tarafından belirlenen aralıklarla periyodik sağlık kontrolünden geçirilmelidir (İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü’ne göre 6 ayda 1. nemli ortamlarda çalışma. konu açıklığa kavuşturulabilir. iş güvencesinin olmaması. karanlık. yaşadıkları yerlerde diğer maden çalışanlarının yaşadığı sağlık sorunları madencilerin psikolojik yapılarını olumsuz etkilemekte bunların mesleğin kaderi olarak algılanmasına neden olmaktadır. İşçileri hastalığın tehlikeleri konusunda uyarmak ve diğer insanların gözlerine doğrudan ışık tutmamaya özen göstermelerini sağlamak için verilecek eğitim önemlidir. SFT yapılmalıdır. mesleki etkilenme sonucu oluşabilecek yaralanmaları ve hastalıkları teşhis etmek için sık sık tıbbi muayeneden geçme fırsatına sahip olmalıdır. (*)Yeraltı Kömür Madenlerinde Güvenlik ve Sağlık‐ILO Uygulama Kılavuzu‐2011 Önlem Maden ocağının giriş bölümünde yer alan galerilerin aydınlatmasını beyaz badana veya açık renk taş tozu ile olabildiğince arttırmak yararlı olabilir. Tam kan sayımı ve kan sedimentasyonu yapılmalıdır. Tozla Mücadele Yönetmeliği’ne göre 2 yılda 1 risk değerlendirmesine göre periyodik sağlık kontrol sıklığına karar verilmesi gerekir. 99 . (3) Tüm çalışanlar. belirtilerin nedenlerinin belirlenmesi için sevk edilmesi gerekir.Nistagmus semptomları olan herkesin. Kişinin gereksiz yere radyasyon almaması için yılda 1 kez yapılması uygundur). Tüm tıbbi incelemelerin kayıtları ve incelemelerle ilgili olarak yapılanlar gizli tutulmalı ve ulusal mevzuatta belirlendiği gibi tıbbi tesislerde saklanmalıdır. Akciğer filmlerini de içine alan tıbbi muayenelerin tipi ve ne sıklıkta yapılacakları ulusal yasa veya yönetmeliklerle saptanmalıdır. çalışacak kişilerin tıbbi olarak bu işe uygun oldukları belgelenmelidir. emeklilik sonrası hayatta kalma süresinin diğer mesleklere oranla kısa olmasının bilinmesi. bunların nedenleri vb. Bu sayede karanlığa alışma süreci daha hızlı ve rahat gerçekleşir. Meslek hastalığı nedeninin değerlendirilebilmesi için hekimin hastasının mesleğinin farkında olması gerekir. Gürültü düzeyi 80 dB’nin üzerinde çalışanlara odyometri testi yapılmalıdır. depresyon prevalansı. (2) İncelemede normal olarak akciğer filmi çekilmelidir. çalışanlarda fiziksel hasar yapması beklenen veya onların gücünün üzerinde olduğu belli olan. İşsizlik. Psikososyal Sorunlar İş kolunun tehlikeli olması. Madende çalışmaya başlamadan önce. sosyal güvencenin olmaması.

deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması madencilerde ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır. Ölçekler ve Muayene Yöntemleri” Bölümü). COHb düzeyi. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi. Çalışma ortamı ölçüm sonuçlarına göre 80 dB ve üzerinde gürültü saptandığında odyometri ve çalışma ortamında kulak koruyucuların bulunması sağlanmalıdır. krom (Madenin türüne. civa.İSGÜM’e bildirilir. Kanda veya idrarda kurşun. nikel. karaciğer ve böbrek fonksiyon testlerine bakılmalıdır. Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmesi ve bu grafilerin A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir. jeolojik yapının özelliğine ve maruziyete göre yapılan RD'ne göre var olan ağır metallerin kandaki veya idrardaki düzeylerine bakılmalıdır) düzeyine bakılmalı. Bunların sonuçlarınormal olarak değerlendirilenler de dâhil. Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır. kan sedimentasyonu. Deri muayenesi yapılmalıdır. karaciğer ve böbrek fonksiyon testlerine bakılmalıdır. KTS yakınmaları varsa Phallen. Tinnel ve İskemik testler yapılmalı. Göz muayenesi yapılmalıdır. Solunum Fonksiyon Testleri yapılmalıdır.Maden İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak maden iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir. bu Rehberin “XVIII. Özellikle değerli maden çalışmalarında kanda siyanür aranmalı. tam idrar tetkiki.Testler.        100 . kadmiyum. tam idrar tetkiki yapılmalı. Gürültü 85 dB ve üzerindeyse odyometrik muayeneye ek olarak uygun kulak koruyucularının kullandırılması zorunludur. yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler. De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi. 3. Madencilerin geleneksel hastalığı olarak bilinen pnömokonyoz yönünden inceleme. tam kan sayımı.İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit . titreşim. kan sedimentasyonuna bakılmalı. gürültüye bağlı işitme işitme kaybının araştırılması.5 parmakda duyu kontrolü yapılmalıdır. tam kan sayımı tetkiki yapılmalı. Testler konusunda ayrıntılı bilgi için bkz.

2. İnşaat İş Kolunda Sağlık Gözetimi İnşaat işleri ev. 17. işyeri. kurşun. Çalışanların eğitim ve güvenlik algı düzeyleri ve işyerlerinin güvenlik anlayışları değişken olabilir. İnşaat işleri farklı pek çok meslek grubunun ortak çalışması gereken işlerdir. Demir ve çelik işçileri (donatı ve yapısal) Ameleler Bakım işçileri Öğütücüler İnşaat makinaları operatörleri Boyacılar. değiştirilmesi. 9. 13. çalıştıkları her bir işte ancak birkaç haftayla birkaç ay arasında bulunan kişilerdir. Bu açığı kapatmak için sıklıkla fazla mesai. duvar kâğıdı kaplayıcılar Tesisatçılar Çatı ustaları Sac metal işçileri 10. hastane. aşırı çalışma gibi zor koşullarla yüz yüze kalırlar. köprü. Bu durum çalışan ve iş açısından çeşitli olumsuzlukları içerir. 12. Kazı ustaları Duvar ustaları Marangozlar Elektrikçiler Asansör kurucular Camcılar Atık temizleyenler(örn. inşaat sezonu gibi zorlamalarla çoğu zaman inşaatta çalışanlar yılın tamamını çalışarak geçiremezler. tünel. 19. 2. rıhtım. Bazı inşaat meslekleri-çalışanları 1. yıkılması işlerinin tamamıdır. betoncular Sıvacılar 11. yenilenmesi.3. Bir grubun işini bitirdikten sonra diğer grubun çalışması. 8. 4. 14. havaalanı gibi her çeşit bina yapımı. farklı meslek gruplarının bir arada bulunduğu iş alanlarıdır.III. stadyum. 16. 15. ardından bir başka grup ya da daha önceki grubun tekrar aynı ortamda çalışması şeklinde süren işlerdir. bakımı. toksik döküntüler) Mozaikçiler. Deneyimsiz oldukları işleri yapmak zorunda kalabilirler. 18. Bu nedenle inşaatta çalışanlar genellikle sürekli aynı işyerinde çalışmaktan çok sık sık iş değiştirmek zorunda kalan. Yalıtım işçileri 20. yol. fabrika. İnşaatlar. Hava koşulları. asbest. 5. Tünel işçileri 101 . 6. bu nedenle sağlık ve güvenlik açısından pek çok riskleri barındırır hale gelir. Aslında bir takım işi olması gereken inşaat işleri. 7. 3. onarımı.

Silika. buhar. zımparalama. her inşaatta çalışan stres ve sıcağa maruz kalma. duvar ustası Seramik ustaları Marangozlar Sıvacılar Elektrikçiler Elektrik santrali yapım ve tamircileri Boyacılar Duvar kâğıdı ustaları Tesisatçılar Buhar kazanı ustaları Halı kaplamacılar Karo ustaları Mozaik zımparacılar Camcılar İzolasyon işçileri Demiryolu inşaatçıları Çatı ustaları Kaynakçılar Lehimciler Kazıcılar. Bu riskler işyerinden işyerine. 102 . Silika. Stres. Çalışan sadece kendi yaptığı işten değil. Diz travması. kepçe operatörleri Greyder. Silika. taşlama. Burada sadece işin birincil zararlarına yer verilmiştir. sıcak. Her bir etkenin zararı. güneşe bağlı uv etkilenimi. vibrasyon. kaynak dumanları. Kimyasal zararlar Genellikle havada. gürültü. Yapıştırıcılar. toz. Kurşun dumanı ve partikülleri. ağır yük. güneşe bağlı uv etkilenimi. yaralanma. dizel egzozu. kadmiyum. yarı sıvı (yapıştırıcı tutkallar. Silika. hatta saatten saate değişebilir. dermatitler. yoğunluğuna ve ilgili işin süresine bağlıdır. Vibrasyon. kurşun. sıcak. toksik metaller. sentetik lifler. vibrasyon. iskelede yüksekte çalışma. kaya delme işlemleri. soğuk. ağır yük. asbest. Su ve gıdalarla ağızdan alınabilir. tutkal ve buharları. silika tozu. Yapıştırıcı buharları. ağır yük. işten işe. sıcakta çalışma. Solvent buharları. Gürültü. sıvama. yüksekte çalışma. ayakta çalışma. diz travması. sıcak. ağır yük. dozer. Lehim dumanındaki ağır metaller. asbest. Lehim dumanındaki ağır metaller. gaz. Bazı inşaat tehlikeleri aşağıdaki tabloda gösterilmektedir. toz. titreşimli el aletleri kullanımı. kazıcı operatörleri Asfalt işçileri Kamyon ve traktör şoförleri Yıkım işçileri Risk Çimento dermatiti. duman halinde bulunur ve solunumla alınırlar. Ayakta çalışma. yüksekte çalışma. toz. Metal dumanları. asbest. Bazı inşaat mesleklerinin birincil riskleri Meslek Tuğla. güneşe bağlı uv etkilenimi. Sıva tozları. çoğu zaman iş ortamındaki diğer işlerden kaynaklanan zararlardan da etkilenir. yüksekte çalışma. katran) veya toz (çimento) formda da bulunabilirler. histoplazmozis. yüksekte çalışma. Ayrıca. tekrarlayan hareketler. deliciler Havalı çekiç kullananlar Kazık makinası operatörleri Vinç operatörleri Vinç kulesi operatörleri Ekskavatör. ağır yük. soğukta. yüksekte çalışma. uygun olmayan pozisyonlarda çalışma. tekrarlanan maruziyetler söz konusudur. gürültü. ağır yük taşıma. ağır yük. ayakta çalışma. taş vb. Bazıları ciltten de emilirler.İnşaatta çalışma çeşitli sağlık riskleri taşır. asbest. izolasyon. kas-iskelet sistemi hastalıkları gibi ortak sağlık sorunlarıyla da karşılaşır. Silika. tünel yapımı. kum püskürtme. Kaynak dumanları. sıcak. Asfalt emisyonları. sıcak. Asbest. vibrasyon. Silika. ayakta çalışma.  Silikozis. vibrasyon. Kaynak emisyonları. ayakta çalışma. Sıvı. Oluşturdukları hastalık örnekleri ise. lubrikan yağlar. ayakta çalışma. dizel egzozu. Ahşap tozu. vibrasyon. soğukta. Genellikle aralıklı. Katran. Asbest. Tutkal buharları. gürültü. sıcakta çalışma. ağır yük. kurşun. gürültü. sigarayla birlikte inhale edilebilirler. gürültü. Ayakta çalışma. ayakta çalışma. ayakta çalışma. günden güne.

UV radyasyonun ana kaynağı güneş ve elektrik kaynağıdır. Lyme hastalığı. en yüksek riskli meslek gruplarından biridir. influenza. sektörün bilinen diğer enfeksiyöz sorunlarıdır. yıkım ve söküm işleri Asbestozis. tünel yapımı gibi işlerde radon maruziyeti söz konusu olabilir. Tüm vücut vibrasyonu da. Travmatik yaralanma. havalı çekiç ve diğer büyük makineleri kullananlar için önemli bir sorundur. Sarmaşık. radyasyon. kazma. kalıcı olmayan çalışma koşulları gibi. Köprü tamircilerinde. Biyolojik zararlar İnşaat işlerinde enfeksiyöz mikroorganizmalar. organik çözücüler ve kurşun etkilenimi Asbest maruziyeti olan izolasyon işi yapanlarda. ısırgan gibi bitkilerden 103 . inşaatta çalışanlarda önemli bir sorundur. sosyal izolasyon. yalıtım (izolasyon). Sarıhumma. kaynakçılık Deri alerjileri. Sıtma.    harç karma. işle ilgili sorunlar kolaylaştırıcı olabilir. biyolojik kaynaklı toksik etkenler ve sahipsiz ya da vahşi hayvan saldırıları ile karşılaşılabilir. yıkım işleri Bronşit. Ancak. ayakta ve aşırı çalışma gibi nedenlerle tendinit. işsizlik korkusu. sumak. Kazı işinde çalışanlarda histoplazmozis görülebilir. İş stresi. en sık görülen hasarlardır. tüberküloz bulaşması olabilir. tekrarlanan hareketler. İş kazaları yönünden inşaat sektörü. bel ağrısı gibi kronik fiziksel sorunlar sık yaşanır. Zorlanma ve burkulmalar. Bazı havalı çekiç operatörlerinde ve vibrasyon oluşturan araç ve makineleri kullananlarda Raynaud Sendromu görülür. çimentoyla yapılan işler Nörolojik hastalıklar. temel kazma. Fiziksel zararlar Her inşaatta görülürler. Kapalı ortamda yapılan çalışmalarda. karpal tünel sendromu. Çatı ustalarında güneş ve sıcak katrana bağlı sıcak stresi riski yüksektir. barometrik basınç bunlardandır. İnşaat sektöründe makineleşmenin giderek artması. sıcak ve soğuk. İyonizan radyasyon ihtimali düşüktür. gürültü sorununun boyutlarını da artırmaktadır. boyacılarda kurşun zehirlenmesi görülebilir. vibrasyon. meşe. Gürültü. kaynakçılarda ve ağaç işleriyle uğraşanlarda akciğer kanseri ölümleri fazladır. Alkolizm. tesisat.

İnşaat sektöründe görülen sağlık zararları Kimyasal Kas-iskelet Güvenlik  Asit  Yapıştırıcılar. tutkallar  Alkali  Asbest  Asfalt  Berilyum  Karbon monoksit  Çimento  Temizlik ürünleri  Katran  Toz  Epoksi reçinesi  Gaz  İzosyanatlar  Kurşun  Yapay mineral lifler  Metaller  Boyalar. yılan. bilek problemleri Uygunsuz malzeme Ayakta çalışma Tekrarlanan hareketler Fiziksel                Soğuk Ergonomi Sıcak Gürültü Oksijen eksikliği Radyasyon Stres Güneş Vibrasyon               Bina yıkımı Kapalı alanlar Vinç kullanma Uyuşturucu ve alkol Elektrik Patlayıcılar Düşmeler Yangın ve patlama Motorlu taşıtlar Ağır ekipman İskeleler Yangın ve patlamalar Basınçlı gazlar Hava koşulları Biyolojik Sürüngenler. lyme Küfler. burkulma ve zorlanmalar. parazitler. karınca gibi bazı hayvan sokmaları görülebilir. cilalar  Silika  Solventler  Tinerler  Kaynak dumanı ve gazları  Ahşap tozları     Aşırı zorlanma: sırt hasarları. dirsek.kaynaklanan toksinler. Bazı ağaç tozları kanserojen. eşek arısı. örümcekler. kümes hayvanları Histoplazmozis Bakteriler. İnşaat iş kolunda en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları. mantarlar. deride erüpsiyona neden olabilir. mantarlar Protozoalar Bu sağlık zararlarına bağlı olarak inşaat iş kolunda bazı meslek hastalıklarıyla karşılaşma olasılığı artmaktadır. Arı. bazıları alerjendir. omuz. tüm vücut titreşimine bağlı gelişen rahatsızlıklar Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki deri hastalıkları Mesleki astım Mesleki kanser Tetanos 104 . Virüsler Böcekler.

Tinnitus (kulak çınlaması) darbe gürültüsünün ardından sıkça görülen GBİK gelişen kişilerin yaklaşık %50’sinde görülür.’in üstündeki frekanslarda gelişen işitme keskinliği kaybıdır (tüysü hücrelerinin hasarı). örn. kullanımı pratik. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerinde yarattığı diğer etkiler arasında yüksek tansiyon. işitme testleri ile saptanabilen. Önlem Şantiyede gürültüyü kontrol altına alma olanakları sınırlıdır. İşitme kaybı geri dönüşsüzdür. dizel şahmerdanlar yerine “susturuculu” şahmerdanları kullandığında en etkili çözüm bulunmuş olur. Belirtiler ve Bulgular Gürültü maruziyetinin etkileri tinnitus ve tam sağırlığa kadar gidebilecek işitme kaybıdır. rahatsızlık veren. Bu etkilenim. bir yerden başka bir yere hareket edebilir. Bu tür ekipmanlar da. Yıkım işlerinde ve şantiyede pnömatik matkapların. Her şantiyede bulunabilecek beton mikseri özellikle gürültü kaynağı bir makine olabilmektedir. havalı değil hidrolik kaya matkaplarını seçtiklerinde. gürültü emisyonlarını azaltacak şekilde tasarlanmamış olabilirler. atmosferin ve çevrenin etkileri altında yapılır. Gürültüye bağlı gelişen kronik işitme kaybı riski. yanmalı motor egzozu susturucuları için “sanayi tipi” değil “ev tipi” susturucularda ısrar ettiklerinde. kompresörlerin ve iş makinelerinin çalıştığı zamanlarda ciddi gürültü tehlikesine rastlanabilir. günlük 80 dB (A) veya üzerindeki gürültü düzeylerinde etkilenime bağlı gelişebilir. İnşaatlarda kullanılan tüm donanımlar (ekipmanlar) inşaat şirketine ait değildir. örneğin ağır kazı makineleri. Gürültü düzeyleri. hava koşullarının. gürültü düzeyleri değişir. İnşaatlarda gürültü kaynakları. kümülatif koklear gürültü etkilenimine bağlıdır. işitme duyusuna hasara yol açan. havalı el aletlerinden çok elektrikli el aletlerini tercih ettiklerinde. sıkıntı ve uyku bozukluğu yer alır. gürültülü işleri etrafta az sayıda çalışanın bulunduğu zamanlarda yaptırmak) ve geçici ses barajları veya perdeleri aracılığıyla gürültülü proseslerin ses yalıtımından (örneğin kontrplak veya plastik kaplama) geçer. genellikle 1 kHz. Sanayinin genelindeki işletmelerin tersine inşaat iş kolundaki işlemler her zaman sabit ve tek bir yerde yürütülmez. mesai saatleri içinde yoğunluğu önemli oranda değişebilir. Şantiye ortamına dayanıklı. İşyerindeki ototoksik maddeler ya da titreşimden etkilenme gürültüye bağlı gelişen işitme kayıplarının daha erken ortaya çıkmasına ya da işitme kaybının daha fazla olmasında rol oynayabilir. Tipik bir şantiyede karşılaşılan gürültü düzeylerinin kaynakları iyi bilinmektedir. topografyanın. 85 ila 89 dB (A) arasındaki düzeylerde günlük gürültü etkilenimi ancak uzun süreli maruziyet sonucunda işitme kaybına yol açarken. 90 dB (A) ve üzerindeki düzeylerde hasar riski önemli ölçüde artar. Bu nedenle. zararlı sesler grubudur. iskemik kalp hastalığı. İç kulağın işlevsel bozukluğudur. gürültüyü kesen donanım eklenmiş (retrofit) kitler tasarlamak zordur. yeni susturucular ile diğer değişiklikler de olumlu bir etki yaratabilir. İşitme kaybı. Gürültüyle ilişkili işitme hasarı akut (tek bir gürültü olayından kaynaklanabilir. Gürültüyü kontrol altına alma teknikleri büyük ölçüde şantiye yönetiminden (örneğin gürültülü proseslerden kaçınma. İnşaatlarda işler çoğu zaman açık havada. darbe gürültüsü de dâhil edilerek ve yıllara yayılmış maruziyet süresi çerçevesinde günlük gürültü etkilenim düzeyi ile belirlenir. Şantiyede kullanılan diğer ekipmanlar alt yüklenicilere (taşeronlara) ait olabilir. Şirketler gürültü emisyonu düşük ekipmanları talep ettiklerinde ve satın aldıklarında. rüzgâr tünellerinin.Gürültüye bağlı işitme kaybı GBİK. Düzenli bakım. stres. 105 . Gürültü. İnşaat şirketleri ekipman tedarikçilerinden ekipman kiralar ve şirketlerin kiralamış oldukları bu ekipmanları “iyileştirme“ özgürlükleri yoktur. çarpma veya patlama) veya kronik (uzun süreli gürültü maruziyetinin sonucunda) olabilir. dizel motoruyla çalışan mikserlere susturucular takılarak ve mikserin düzenli bakımının yapılmasını sağlayarak aşağı çekilebilir.

5 104 88. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı parmaklara ve ele kan akışını sınırlayan. kan damarlarının. İnşaat iş kolunda beyaz parmak hastalığı genellikle döner el aletlerinin. bu hastalık aynı zamanda döner aletlerle taşlaması yapılan veya cilalanan malzemelerin tutulmasına bağlı olarak da gelişebilir. Sıradan bir şantiyede rastlanabilecek gürültü düzeyleri Operatördeki donanımın ses düzeyi Kazı Lastik tekerlekli yükleyiciler Kazıcı yükleyici Dozer Yol silindiri Skreyper Greyder Kamyon Asfalt serici Malzeme Taşıma Beton mikseri Beton pompası Vinç Ayaklı vinç Güç Üniteleri Jeneratörler Kompresörler Darbe Şahmerdan (dizel ve havalı) Şahmerdan (yer çekimi. yıkma/kırma işi yapılmasına bağlı olarak gelişir. Öte yandan. fore) Pnömatik Kırıcı Hidrolik Kırıcı Pnömatik yonga makinesi Diğer Donanım Beton vibratörü Kompres Hava Üfleyici Elektrikli testere Elektrikli matkap Paletli kaya delici makine Ortalama Gürültü (dBA) 88 86.5 109 94. gürültüden etkilenen çalışanların işlerini güvenli (gürültüsüz) bir şekilde.5 96 90 96 96 101 Gürültü Aralığı (dBA) 85-91 79-89 89-103 79-93 84-102 <85 89-103 100-102 <85 < 85 97-102 <85 <85 <85 98 82. kas ve eklemlerin kısıtlayıcı ve ağrılı bir hastalığıdır. (daha detaylı bilgi için bkz. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir. çekiçleme işleri ile bağlantılı kullanımına ve el ve güç aletlerinin kullanılmasına. Bunun için işveren. 106 . yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu olarak bilinen bir rahatsızlığın bir kısmını oluşturan bir hastalıktır.Gürültü kontrolünün bu önlemlerle sağlanamadığı durumlarda. bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi bölümü).5 102 113 82-105 62-91 94-111 90-100 87-98 78-95 100 Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı. taşlama makinelerinin. kendi sağlık ve güvenliklerini olduğu kadar iş arkadaşlarının da sağlık ve güvenliklerini riske atmadan yapabilmeleri sağlanmalıdır.5 106 95. sinirlerin. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı ellerin titreşim yayan donanımdan etkilenmeye bağlı gelişen tekrarlayan baskı sonucu oluşur. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. uygun KKD’ları hazır bulundurmalı ve bu KKD’ların uygun kullanım talimatlarını ve KKD konusunda çalışanların eğitimlerini sağlamalıdır. darbeli el aletlerinin kalafatlama.

Darbeli aletlerle günde yaklaşık 15 dakikayı aşkın süre boyunca veya Bazı döner ve diğer hareketli aletlerle günde yaklaşık bir saatten fazla çalışanlar. El ve kolların vücuda göre konumu. fakat başparmağın etkilenmesi olasılığı düşüktür. Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç. bu hastalar için bozuk para tutmak. ciddi risk altındadır. Her bir iş günü içindeki maruziyet süresi İşte titreşim maruziyetinin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Bireyin titreşime duyarlılığı. Son olarak. Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Bireysel Faktörler Operatörün aleti kontrolü. özellikle donma. Ayrıca. bu çalışanların titreşim etkilenimleriyle ilgili yönetmeliklerde belirlenen maruziyet sınır değerinin de üzerinde olmaları olasılığı da vardır. Bu belirtiler çoğu zaman makine kullandıktan sonra dahi devam eder. düğme iliklemek. bleomisin vb. taşlama makineleri ve kesici diskler. İlk evrede genellikle parmaklarda uyuşma ve karıncalanma ile kendini gösterir. uygulamalar ve donanımlar. Beceri ve verimlilik. ßadrenerjik reseptör blokörleri. ilaçların (ergo türevleri. Düzenli olarak. çalışma şekli. Birkaç parmak beyazladıktan sonra titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı büyük olasılıkla geri döndürülemez. günün herhangi bir saatinde gittikçe artan sayıda ağrılı nöbetler geçirmeye başlar. Yüzey alanı. Bu aşamanın ardından parmaklar daha sık beyazlamaya başlar. Bir sonraki evrede bir parmak ucu geçici olarak beyazlar ve ağrımaya başlayabilir. Eldiven. kişisel geçmiş ve alışkanlıklar gibi başka birkaç faktöre de bağlıdır. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları. Hastalıkların şiddeti. Hastalar.) kullanımı. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet. örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller. ayakkabı. çivi benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir. Elektrikli testereler. Belirtiler ve Bulgular Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığının nöbetlerini genellikle soğuk hava koşulları veya soğuk nesnelere dokunmak tetikler.Bu tür makine ve aletler arasında aşağıdakiler sayılabilir:         Beton kırıcılar. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığına yakalanan kişilerin parmaklarında kalıcı his kaybı söz konusu olabilir. Zımpara. titreşim maruziyetinin nitelikleri. Makine çalışma oranı. Freze makinesi veya zımba tabancası. poker vibratörler ve kompaktörler. çalışmaHastanın öyküsünde parmaklarda Parmaklarda veya ellerde önceden dinlenme süreleri dâhil koruyucu ve ellerde oluşmuş yaralanmalar. Titreşimin eller üzerindeki etkisini belirleyen faktörler Biyodinamik Faktörler Tutma gücü – çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı.Sigara ve uyuşturucu ve bazı gerece karşılık sert malzemeler. iğne kullanmak ve vida. Darbeli matkaplar. El aletleri ile temas edilen malzemenin sertliği. 107 . var olan hastalık veya yaralanma. Yontma çekiçleri. diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. metiserjit.

 El-kol vibrasyonu. bilyeler otomatik olarak söz konusu ağırlığın karşı istikametinde toplanarak oluşan dengesizliği bir ölçüde ortadan kaldırır. Örneğin.  Avuç içinde mekanik stres. tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir. titreşimi emen eldiven kullanımı aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyebilmektedir. Keskinliğini kaybetmiş kesici ve testerelerin zamanında değiştirilmesi veya bilenmesi gerekir. Karpal tünel sendromu (KTS) KTS.Önlem  Var olan çalışma yöntemini daha düşük titreşim yayan bir alternatifle değiştirme olanağı sürekli araştırılmalıdır. üreticinin verdiği bilgilere uyulması çok önemlidir. Donanımın saplarının teknolojik bakımdan yenilenmiş olması durumunda. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir. İnşaat sektöründe KTS ile ilişkilendirilen iş ve mesleklere örnek olarak. Bir dengesizlik oluşursa. dekuplaj mekanizması yaylı. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. Kullanılan donanım söz konusu işe her zaman uygun olmalı.  Sıkı kavrama. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilmektedir. pencere pervazlarının dolgu malzemesiyle tıkanması gibi işler verilebilir. çalışanın maruziyet süresinin mümkün olduğunca kısa tutulması için donanım çalışma süresi boyunca tam performans göstermelidir. Uyuşmalar. Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar. bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir. Ancak. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:  Tekrarlayan el hareketleri. İnşaat mühendislerinin kullanımı için uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri geliştirilmiştir. Bu tür saplar titreşim kaynağından.  Vibrasyon sönümlendirici eldivenler yüksek frekanslı titreşimi azaltabilir. Bu dengeleme. Eş merkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir. titreşime bağlı etkilenme de azaltılır. Avuç taşlama makineleri gibi bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. elektrik işleri ile el parmak ve bileklerinin tekrarlayan şekilde bükülmesini ve esnetilmesini gerektiren. Makinenin üreticisine bağlı olarak.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır. Titreşim de vibrasyonu emen malzemeden yapılmış saplarla azaltılabilir.  El-kol vibrasyonunu azaltmanın bir yolu da donanımın elle temas eden kısımlarının (sapının) titreşimi azaltan pedlerle kaplanmasıdır. Fizypatolojisinde.  Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması. Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak. işaret parmağı ve orta parmak ile yüzük parmağının uzun ve radial yarısında (3. Karpal tünel sendromu tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya 108 . yani makineden mümkün olduğunca ayrılır. dönen şaftın üzerindeki bir kutunun içinde serbest hareket eden çelik bilyeler yardımıyla yapılır.  Uygun araç-gereç aparatlarının seçiminin de titreşim maruziyeti üzerinde etkisi vardır. Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar geceleri ortaya çıkar. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır.  Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde tasarlanmış olabilir. Bu nedenle çalışanla titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir.

 Özellikle de sürücü koltuğu düzgün bir şekilde ayarlanmıyor veya ayarlanamıyorken ya da yay sistemi düzgün değilken uzun mesafe araç kullanmak veya bozuk yolda araç kullanmak. Yakınmalar kişiye göre değişir. taşıma işleri. Bel rahatsızlıkları Bel rahatsızlıkları sık rastlanan mesleki yakınmalar arasındadır.  Ergonomik açıdan doğru donanım kullanmak (iş tezgahları.  Kalafatlama gibi tekrarlayan işler. Vibrasyon kaynağının frekansı vücudun bu belli kısımlarının frekansıyla eşleşiyorsa.çıkar.  Germe.  İşleri çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırmak. şantiyede kullanılan iş makineleri gibi koltuk veya ayaklar aracılığıyla bütün vücuda titreşim yayan makinelere maruz kalan kişileri etkiler.  Aşırı güç gerektiren yükleri itmek. fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:  Fiziksel güç gerektiren ağır iş.  Yıkım. Önlem  Tekrarlayan baskılardan kaçınmak. Vücudun her bölümünün doğal (resonant) frekansı vardır.  Uygun şekilde molalar vermek. Etkileri çoğunlukla bel bölgesinde görülür.  Normal beceri ve sınırlar aşılarak ve fazlasıyla yorgunken çalışmak. araç ve gereçlerin sapları ile işler kişinin çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir). bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir. titreşim 4 kata kadar arttırılmış olabilir ve şiddetli bel/sırt ağrısı gibi hasara yol açar. montajda ayakta çalışırken iş yapılan tezgahın yüksekliği uygun şekilde ayarlanmamışsa vücut duruşu uygun olmaz). aynı zamanda çevrede rahatsızlık yaratan işler arasında aşağıdakiler sayılabilir:  Ocakta patlatma yapmak. Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süren ağrılar.  El bilek ateli. etkilenim kümülatif olabilir (Bu Rehberin son bölümünde KTS’nin teşhisinde yararlı olabilecek testler verilmiştir). 109 . İnşaatlarda tüm vücut vibrasyonuna yol açan. yol ve bina temel inşaatlarında taş ve kaya çıkarma işleri.  Alçalmak.  Yol ve ray trafiği. çekmek veya sürüklemek. Bu rahatsızlıklara hemen her tür işte rastlanır. eğilmek veya çömelmek (örneğin.  Elleri sıcak tutmak–rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak.  Merdivenler gibi uygun olmayan yerlerde yük kaldırma ve taşıma. özellikle de ağır ve rahat taşınamayan malzemeler (25 kg ağırlığındaki çimento torbaları gibi).  Kazık çakma.  Ekskavatör gibi ağır makine kullanımı. günlük işleri yapma becerisinin azalması ve işi bırakma gerekliliği şeklinde ortaya çıkabilir. Her türlü bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir. her gün veya sık sık ortaya çıkan ağrılara karşı ağrı kesiciler kullanılır. uygulanan kuvveti azaltmak ve kavrayışı gevşetmek yararlı olacaktır. Bu vibrasyon. döndürme ve uzanma hareketleri.

Vakumlu kaldırma araçları inşaatlarda en çok cam kaldırma işlerinde kullanılır. Bu makineler sayesinde metal iskeletler gibi nesneler dik konuma getirilir. 110 . Silindirin veya tamburun yan tarafındaki bir manivela ile cihaz döndürülür ve nesnenin kaldırılabilmesi için halat gerdirilir. vinç veya başka bir mekanik yardımcı yoksa. Yapılacak işleri "iyi bir pozisyonda" gerçekleştirilebilecek şekilde düzenlenmelidir. yukarı ve dışa doğru uzayan geniş bir direk veya kuledir.  Zorunlu olmadıkça başın üstüne uzanılmamalı ve dizlerin üzerine çökmemelidir. ağır yükleri kaldırmak için emme kuvvetini kullanan vakum aracına bağlı mekanik bir araçtır. Bocurgat da. o Kaldırılacak nesne iki kişinin kaldırabileceğinden daha ağır değilse (50 kilodan az). Açıkken kolları açık bir makasa benzediği için ekipmana bu isim verilmiştir. işyüküne yardımcı olması için en az bir kaldırma makinesine gerek duyar. Kollu vinç. teknik yardıma başvurulmalıdır-inşaat firmalarının çoğu. o Vinç. Çift kademeli asansör bütün forkliftlerde hazır bulunmaz. ağır nesnelerin kaldırılmasında kullanılan. Bu zincir veya halatlar kancalara bağlanır. Kaldırma ekipmanları. bir platformu alçaltıp yükseltmek için kapanan ve açılan kollar kullanan hareketli bir platformdur. Çatı mertekleri bina üzerinde kolaylıkla yerleştirilebilir. bir forklift üzerinde monte edilen ve forkliftin çatallarının aracın kendi boyundan yükseğe kaldırılmasını sağlayan bir aygıttır.  Yapılacak işleri düzenlerken. omuz ve kalçalarının aynı hizada olmasıdır. İnşaatlarda kaldırma işleri için kullanılan ekipmanların en önemli nitelikleri öğrenilmelidir. bu sayede ağır nesneler kaldırılıp indirilir. o Ağırlığı yükün içinde dengeli bir şekilde dağıtılmamış olan herhangi bir nesne taşınacağında.  Çalışanlar kaldırma tekniklerinin kullanılması (güvenli kaldırma) konusunda eğitilmelidir. havalı veya hidrolik sistemle çalıştırılır. İyi pozisyondan kasıt genellikle çalışanın kulak. zincir veya halatlarla sarılı asansör tamburu veya makarası yardımıyla çalışan bir makinedir. o Kollu vinç veya tek ayaklı vinç. vinç ve bocurgat sistemleriyle donatılmıştır. o Taşınacak nesne garip şekilli veya fazla büyükse.  Aşağıdaki durumlarda kaldırma işinin iki kişi tarafından yapılması uygundur: o Lift. o Makas lift. bir tamburun etrafına sarılı bir zincir veya halat ile ağır nesneleri kaldırmakta kullanılan bir araçtır. İnşaat ekipmanları alınırken veya kiralanırken gereksinimlere yanıt veren ekipmanlar araştırılmalıdır. ray sistemi üzerinde veya motor gücüyle hareket ettirilebilir. Bu tür kaldırma donanımları normalde elektrikli veya hidrolik motorlarla çalışır.Önlem  El-kol gücüyle yük taşınması engellenmeli. normalde ancak birçok kişinin birlikte taşıyabileceği nesneleri kaldırmalarına ve indirmelerine yarar. o Bazı nesnelerin iki kişinin de kaldırıp taşıyamayacağı kadar ağır veya garip şekilli oldukları unutulmamalıdır.  Aşırı eğilmemek için dirseğe yakın yükseklikte çalışılması gerekir. Kullanılması bakımından vince benzer. Vinçler elle. yük kaldırma ve taşıma sırasında doğal olmayan pozisyonlardan kaçınılmalıdır.  Aşağıda bazı örnekler verilmiştir: o Çift kademeli asansör. motor gücüyle veya elle çalıştırılabilir. o Bocurgat. o Kaldırılacak nesne tek başına bir kişinin kaldıramayacağı kadar (25 kilodan fazla) ağırsa.  El-kol gücüyle yük kaldırma ve taşıma işlerinde yükün üzerinde sağlam tutacak yerleri olmalıdır. Makas liftler el kumandasıyla hareket ettirilebilir.  Kaygan zeminlerin oluşması engellenmeli ve kaymayı önleyici tabanı olan çizmeleri kullanımı sağlanmalıdır. o Vakumlu kaldırma sistemi.

sık sık kısa molalar verilmesi sağlanmalıdır. Yıkım işleri. Çoğu durumda. Her zaman düzenli ve daha fazla fiziksel egzersiz önerilmelidir. burun ve boğazda irritasyona. Dönüşümlü çalışılması.  Doğal olmayan duruşlar engellenemiyorsa. Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır. onarımı veya düzenlenmesi işlerinde kullanılan yöntemlerin pek çoğunun oldukça fazla miktarlarda solunabilir toz üretme potansiyeli vardır.  Üzerine binilerek kullanılan araçlarda uygun oturakların olması önlemleri uygulanabilir.  Araç operatörlerinin rotasyonu. Uzun süreler boyunca sert zeminde dizlerin üstüne çökmemeye çalışılması. Solunabilir silika tozu yapı işlerinde yaygın olarak ortaya çıkar. Var olan beton yapıların yıkımı. Çimento tozu gözde enflamasyona ve irritasyona. Tünel inşaat işleri sayılabilir. burada bulunan özel süpürücü hücreler partikülleri kaplar ve zararsız hale getirir. ayrıca kronik akciğer 111 . Partiküller akciğerlere ulaştığında. Tüm vücut vibrasyonu için:  Sürücü kabininin veya operatör koltuğunun süspansiyonu. Döşeme plakaları ile taş yol yapımında kullanılan taşların kesim ve/veya delim işleri. Solunan parçacıklar. Bu parçacıklar bazen çözünerek kana karışabilir. taş ve diğer silika içerikli malzemelerin kesimi ve uygulanmasında güç aletlerinin kullanılması sonucunda iş sırasında etkilenme düzeyleri çok fazla olur. hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak. Genellikle. Zımparalama ve taşlama işleri. Silikanın yanı sıra. diz çökme zorunluluğu olan işlerde diz koruyucular kullanılması gerekmektedir.  Araçların ayak pedalları ile direksiyonlarında titreşim engelleyicilerin kullanılması. Solunum yolundaki mukus partikülü kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır. etkilenme düzeyleri işyeri maruziyet limitini aşar (hatta iki katına çıkar). Yıkma ve söküm işleri Bina kumlama işleri. vücutta farklı tepkiler doğururlar. Sıvama. solunan tozun cinsine ve solunan tozun solunum yollarının veya akciğerlerin neresine ulaştığına bağlıdır. Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Hastalığın nerede gelişeceği ve (üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar) türü toz parçacıklarının boyutuna. Çözünemeyen daha büyük boyuttaki partiküller genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır. Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında takılıp kalabilir. harç karma.  Etkilenim süresinin kısaltılması. vücudun esnetilmesi. Çok ince silika tozunun solunum yoluyla vücuda alınması silikoz gelişimine yol açabilir. Çalışanları ve sıradan insanları silika tozuna maruz bırakabilecek yapı işleri arasında:          Yapı taşı kesimi ve diğer taş duvar işleri. Beton çağdaş yaşamın altyapısının son derece önemli bir parçasıdır ve yıllar geçtikçe yenilenmesi gerekir. Fakat daha küçük partiküller akciğerlere kadar ulaşır. inşaat iş kolunda özellikle karşılaşılan iki toz türü daha vardır: çimento tozu ile talaş. görev değişimi yapılmalıdır. Kazma işleri.

Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH). üretimi ve işlenmesi yasaklanmıştır.  İşyerinde çalışanlara kullan-at tipi (asbest ile çalışılıyorsa) veya yıkanabilir koruyucu iş giysileri giydirilmelidir. ince kristal yapısıdır. 112 .  KKD ve solunum aygıtlarının mesleki solunum yolu etkilenimlerini önleme konusunda en az yararı olan yöntem olduğu ortaya konmuştur. silika solunumuna hastalığın ilk safhalarında son verilirse ilerlemesinin önüne geçilebilir. Hepsinin ortak özelliği asbestin lifsi. KOAH.rahatsızlıklarına (Çimentonun sağlık üzerindeki etkileri ile ilgili ayrıntılı bilgi için bkz. akciğerlere hava akışının kısıtlanmasına yol açarak nefes darlığı yapar. Önlem  Yerine koyma (ikame) tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur (örneğin tehlikeli maddelerin yerine daha az tehlike taşıyan maddelerin kullanılması–aşındırıcı kumlama malzemesi olarak silikalı kum veya kristalin silika içeriği %1’den fazla olan diğer maddeler kullanılmamalıdır). bu Rehberin Mesleki deri hastalıkları bölümü) yol açabilir. Ağaç tozu. ev ve diğer çalışma ortamlarına bulaşmasını engellemek için işten çıkmadan önce duş alınması ve temiz kıyafet giyilmesi sağlanmalıdır. Bunu takip eden beş yıllık süre içerisinde solunum sorunları kötüye gidebilir ve akciğerlerdeki hasar kalp üzerinde baskı yaratacağından bu hastalık kalp yetmezliğine yol açabilir. Ahşap malzemelerin özellikle testere ile kesilmesi ve kumlanması. söz konusu sorun veya tehlike başka yöntemlerle kontrol altına alınamadığında kullanılmalıdır. AB’de asbestin her türlü kullanımı ile asbest ürünlerinin çıkarılması. elektrik hasarına ve kimyasal hasara dayanıklı olması özellikleri nedeniyle 19. fakat tünel inşaatı gibi mesleklerde üç yıldan kısa sürede belirtiler görülmeye başlanabilir. Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbest. aksi halde bunlar aracılığıyla toz yutularak vücuda alınır). yıllar boyu silika tozu soluyan insanlarda görülen. yüzyılın sonlarından itibaren imalat ve inşaat sanayiinde giderek yaygınlaşmıştır. Belirtiler ve Bulgular Silikozis. Bütün ağaç tozları ile ilişkilendirilen başlıca tehlikeler deri hastalıkları. özellikle sert ağaç tozu nadir olgularda burun kanserine yol açabilir. makinelerin toz ünitelerinden çıkarılarak torbaya konması veya özellikle basınçlı hava ile yapılan temizlik işleri sırasında ağaç tozu ortaya çıkar. • Şantiye hazırlık işleri. Öksürük ve nefes darlığı ile seyreden bronşit belirtileri ortaya çıkmaya başlar. Hastalık tamamen tedavi edilemez ancak.  İşyerindeki diğer kirleticilere gereksiz maruziyeti önlemek için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (örneğin işyerinde yeme-içmenin yanı sıra bardak. Araba. Toprak aşağıdaki durumlarda yaygın olarak toza maruz kalır: • Yıkım işleri. ortalama gerilme direnci ile ısı. Asbest. aranan fiziksel özellikleri nedeniyle ticari amaçla kullanılan altı dizi doğal silikat mineraline verilen isimdir. • Taşıt hareketleri. sesi emme. çaydanlık ve benzerlerinin çalışma ortamında bulundurulmasına da izin verilmemelidir. Toprak toza maruz bırakılır veya örtülmezse toz havada taşınabilir. Semptomları genellikle 20 yıl kadar uzun süreli etkilenimden sonra ortaya çıkar. • Yapı işleri. uzun. yaygın olarak aynı anda görülen ve solunum yolunun daralmasıyla kendini gösteren akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birlikte gelişmesinden ortaya çıkar. • Örtülmemiş stok malzemeler. Rüzgâr toza maruz kalmış toprağı havalandırarak şantiye dışına çıkarır. Bu yöntem ancak. bilinen en eski mesleki akciğer hastalığıdır. rinit ve astım gibi rahatsızlıklardır.

 Oluklu boruların birleşim yerlerindeki contalar. temizlenecek malzemenin içeriğini bilmek çok önemlidir.  Yakma fırınları (iç yalıtım). kiriş.  Avize taban parçasının altına konan harç.  Asbestli çimento panelleri.  Buhar ve sıcak su besleme hattı ve geri dönüşümü.  Vinil asbestli kaplama malzemeleri. yüksek ısılarda elektrik yalıtımı sağladığından elektrik fırınlarında ve yalıtım gerektiren kablolama işlerinde.  Duvar kaplama panelleri.  Isıtma kabini panelleri (asbestli çimento).  Zemin yükseltici malzemeler.  Yapışkan bantlar. esnekliği ve kimyasallara karşı direnci nedeniyle de bina yapımında kullanılmıştır. Duvarlarda. ayrıca alev geciktirme ve yalıtım özellikleri ile gerilime direnci.  Binalarda çatı levhası (ısı spreyi). sütun ve diğer yapı elemanlarında kullanılan yangına.  Termal sprey.  Dolgulu tavan. Dış cephelerde.  Vinil zemin kaplama (asbestli dolgu harcı).  Asbestli çimento çatı panelleri. Değişik yerlerde.  Çatı yalıtım keçeleri ve sızdırmazlık malzemesi.  Tiyatro perdeleri.  Soğuk su hatları.  Tuğla veya blok sıvası. dayanıklı sprey.  Pürüzlü dokulu duvarlar.  Evsel su ve atık hatları.  Dış cephe kaplamalarında kullanılan yalıtım malzemesi (vermikülit). Zeminlerde. Borularda. Aşağıdaki listede genellikle asbest içeren inşaat malzemeleri verilmiştir: Tavanlarda.Yangına ve ısıya dayanımı için kullanıldığında asbest lifleri çoğunlukla çimento ile karıştırılır veya kumaş veya keçelerin içine dokunur. Asbest geçmişte.  Alçı veya alçıpan derz malzemeleri.  Asbestli çimento levha çatı kaplamaları.  Yalıtım kabloları.  Yağmur suyu ve kanalizasyon hatları.  Alçı veya alçıpan derz malzemeleri.  Döşeme.  T profil tavan kaplamaları. Asbest maruziyeti tipik olarak asbestten arındırma veya yıkım işlerinde gerçekleşir. Bu nedenle.  İç cephe macunu.  Akustik ve pürüzlü tavan yapımı. 113 .

 Hasar görmemiş asbestli yalıtım malzemeleri boyanacaksa. çöp şutu kullanılmamalıdır. 114 . Yüksek yoğunlukta asbest liflerine uzun süre maruz kalınmasının sağlık sorunlarına yol açma olasılığı daha yüksektir. asbest maruziyetinden sonraki yirmi ila kırk yıl sonra gelişebilir. çünkü ortam havasında düşük düzeylerde asbest bulunmakta. Hastalığın patogenezi progresif ve geri dönüşsüz olup sonucunda solunum yetmezliğine yol açar. örneğin kapının kapalı tutulması ve/veya güvenlik şeridinin oluşturulması. mezotelyoma (eskiden nadir görülen. Asbeste maruz kalan kişilerde asbest ile ilişkilendirilen hastalık belirtileri. üretilmesi ve işlenmesi yasaklandığı için asbest içerikli ürünlerin Türkiye’de bulunma ve kullanma olasılığı azalmıştır. Hastalığın iyi huylu olguları genel olguların içinde çok küçük oranda kaldığı için bu terim hemen hemen her zaman kötü huylu mezotelyomayı anlatmak için kullanılır. Mezotelyoma. Çalışanların asbeste maruz kalabileceği durumlarda özel prosedürler uygulanmalıdır. Asbestozis. Ağır olgularda asbestozis pulmoner HT ve kalp yetmezliğinden ölüme yol açar. günümüzde temel olarak asbeste tadilat ve yıkım işlerinde maruz kalınmaktadır (ayrıntılı bilgi için bkz. Aşağıda yasal prosedürler anlatılmamış. Hemen daima asbest maruziyetine bağlı plörezi ile seyreden bir tablodur.3. AB’de asbestin her türlü kullanımı ve asbest çıkarılması.1.  Asbestli çimentodan yapılmış çatıları sökmek yerine asbest içermeyen bir malzemeyle kaplanması. çok küçük. yüzeyleri kesinlikle kumlama işlemi ile hazırlanmamalıdır. Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi. Bu nedenle. Asbest liflerinin solunması yalnızca asbestozisin başlangıcından sorumlu değil. Özellikle. Önlem Yalnızca özel eğitimli çalışanların asbestle çalışmasına izin verilmeli. mikroskopik asbest liflerinin solunum veya sindirim yoluyla vücuda alınması sonuçta mezotelyoma gelişimine neden olur.  Girişin kısıtlanması. Hastalığın latansı alışılmadık derecede uzundur.Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü). Yüzeyde herhangi bir hasar varsa boyama işleminden önce her türlü hasar onarılmalıdır. Asbest liflerinin solunması akciğer kanseri. Yalnızca özel eğitim almış çalışanlara asbestle çalışma izni verilmesi gerektiğinin altı çizilmelidir. Yapılacak işi planlarken işveren aşağıdaki konular dikkate almalıdır:  İşin yapıldığı ortamda mümkün olan en az sayıda çalışanın bulunması. fakat riski azaltmak için kişisel koruma konusunda gerekli bazı özel çalışma yöntemleri ve koşulları verilmiştir. aynı zamanda pek çok olguda son derece progresif ve ölümcül asbestle ilişkili bir kanser türü olan mezotelyomaya neden olabilir.  Güvenlik şeridindeki bölgede kontamine olabilecek yüzeylerin kenarları yapıştırıcı bant ile sabitlenmiş (500-gauge) polietilen örtü kullanılarak örtülmesi. Tercihen boya sprey yardımıyla uygulanmalıdır (süpürme hareketi ile). ender görülen. bu Rehberin III.Belirtiler ve Bulgular Asbest ile ilgili hastalıklar ondokuzuncu ve yirminci yüzyılın en önde gelen meslek hastalıkları arasında yer almaktadır. asbestli çimento yere indirilmeli. çalışanların uygulayacakları çalışma prosedürünün ve kullanacakları uygun KKD’nin bir uzman tarafından belirlenmesi gerekir. bu da kendiliğinden sağlık sorunlarına neden olmamaktadır. var olan asbest U profillerin üzerinin örtüler ile kaplanması(ancak asbestli çimentoda delme işleminden kaçınılmalıdır). vücuttaki pek çok iç organının yanı sıra göğüs ve karın boşluğunun duvarlarını çevreleyen ve koruyan “mezotelyum”a saldıran bir kanser türüdür.  Asbestli çimento içeren ürünler kırılmamalıdır. uyarı levhalarının kullanılması. amfibol asbest maruziyeti ile arasında güçlü bir ilişki kurulan bir kanser türü) ile asbestozis (bir tür pnömokonyoz) gibi ciddi hastalıklara yol açabilir. asbest parçacıklarının fazla miktarlarda solunması sonucunda gelişir.

Bu nedenle daha ayrıntılı bilgi aşağıda verilmiştir. işlemin ardından kayda değer bir süre boyunca çeşitli yağlar buharlaştığı için özellikle tehlikeli olabilir. Beton mikserlerinden sızan yıkama suları. Formaldehit genel olarak “insanda muhtemelen kansere neden olan” kimyasallar grubunda yer almaktadır.). stabilizasyonda kullanılan katkı maddeleri ile beton kürü bileşenleri gibi kimyasal kirleticiler de şantiyelerde kullanılabilir ve yüzeysel akıntılarla etrafa taşınabilirler. 115 . Bu bilgi malzeme güvenlik bilgi formlarında yazılıdır. motorin. fakat sağlık üzerindeki etkileri temel olarak merkezi sinir sistemi ile ilişkilidir. yalıtım için kullanılan köpükler ve benzerinin şantiyelerde en çok kullanılan kimyasallar olduğuna dikkat edilmelidir. açık toprak veya kayalardan asit ve alkali solüsyonları ile alkalin oluşturan doğal elementler gibi diğer kirleticiler de ortam kirliliğine katkıda bulunabilir. astım ve rinite yol açabilir. Bu nedenle. Örnekler arasında mesleki astım. bu kirleticilerin pek çoğu toprak partiküllerine ve diğer yüzeylere yapıştığı için daha kolay kontrol edilebilirler. İnşaatlarda kullanılan petrol ürünleri arasında taşıtlarda. düşünme. cilt hastalıkları vb. Lif levhaları bağlamak için kullanılan reçineler formaldehit (genellikle üre formaldehit) içerir. Ahşap kullanılarak yapılan üç tür levha vardır: laminant levha. Hemen hemen bütün hastalıklar herhangi bir kimyasal maruziyete bağlı olarak gelişebilir. yer alır. Aşağıdaki KKD’ler kullanılmalıdır:  Başlıklı tek kullanımlık iş giysisi (dış mekânlarda su geçirmez giysiler gerekebilir) -iş giysileri ters yüz ederek çıkarılmalı. kimyasallar çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilmektedir. Belirtiler ve Bulgular İşyerindeki kimyasallardan etkilenme ve bu etkilenimin sağlık üzerindeki olası toksik etkileri her tür hastalık için göz önünde bulundurulmalıdır. temizleyici solventler. Kompozit levhalar. Solventlere bağlı gelişen kronik beyin hasarı aşağıdaki şekilde ortaya çıkar:  Hafıza ve diğer bilişsel işlevlerin bozulması (soyutlama. Temel sorunların. Asfalt döşeme işleri de. gaz yağı. kimyasallarla yapılacak işleri organize ederken başlangıç noktası kullanmakta olduğunuz veya kullanacağınız kimyasal maddeye ait İSG bilgisidir. Boya. MDF’nin makineden geçirilmesi ve toz oluşması sırasında ortaya çıkması olasıdır.  Tek başına olan asbestli çimento ürünleri (1000 gauge) polietilen örtü ile çift katlı kaplanabilir ve örtü üzerine asbest ile ilgili uyarıcı etiketler yapıştırılabilir. Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallar. Solventler birkaç grup içinde değerlendirilir. Söz konusu kimyasalın türüne bağlı olmakla birlikte. Özel petrol ürünü kirleticiler arasında yakıt. birden fazla asbestli çimento levhası ve diğer büyük parçalar ise kilitlenebilen bir konteynıra yerleştirilmelidir. yapımında kullanılan ve kansere yol açabilen bağlayıcı reçine tehlikelidir. planlama. makine yağı ve gres bulunur. yapıştırıcı. solvent. Asfalt artıkları ortalıkta bırakılabilir ve tetkik edilmeden üzeri örtülebilir. Ekipmanın ve güvenlik bölgesinin temizliği için ıslak bezler kullanılmalıdır. orta yoğunlukta lif levha (MDF).  Tek kullanımlık partiküler solunum maskesi (FFP3)-en son maske çıkarılmalıdır. çok sayıda çeşit ve farklı uygulamalarının olması nedeniyle inşaatlardaki en büyük tehlikelerden biri olarak görülmektedir. elektrikli donanımlarda ve genel olarak ekipman bakımında kullanılan yakıt ve yağlar yer almaktadır. Boyalar. uygun bir asbest atık kutusuna atılmalıdır. burun ve boğazda irritasyona neden olur. dermatit. Düşük düzeyde maruziyeti göz. taş yüzeyleri temizlemek için kullanılan asitler. sunta levha ile lif levha. asfalt ürünleri.  Bağcıksız botlar (bağcıklı botların asbestten arındırılması zor olabilir). vb. reçine. Ancak. kronik bronşit.

vb. sarhoşluk hissi. ahşap kaplama malzemesi ve boya olarak kullanılır. ahşap ve beton üzerinde ve zeminlerde dolgu malzemesi olarak kullanılır. kapatma. kaplama malzemeleri eterler(Cellosolve) ile cilalarda kullanılan. İspirto (çözücü madde) Göz. Gaz Türü Aldehitler (formaldehit gibi) Diizosiyanatlar Kaynak MDF-Orta yoğunluklu lif levhalar.  Kimyasallar uygun şekilde depolanmalı. boyalarda.  Kapsülleme. temizleyici olgusunda baş ağrısı. prenarkotik sendrom (baş ağrıları. cilalarda ve asfalt ürünlerinde kullanılır. alkolün etkilerine benzer intoksikasyona (glikol eterlerle çalışırken baş dönmesi. bu Rehberin Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü ve İSGİP Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). Spreyle boyama. sersemlik hissi. yağ giderici solvent ve solvent yorgunluk gibi akut belirtiler bildirilmiştir. Kimyasal maruziyeti engellemede dikkate alınan genel ilkeler aşağıdaki gibidir (daha fazla ayrıntı için bkz. kafa karışıklığı. ksilen. burun ve boğaz için iritandır. İşyerindeki maruziyetin insanlarda sperm sayısında azalmaya yol açtığına dair çalışmalar vardır.  İnşaatta çalışanlar için sosyal tesisler sağlanmalıdır. Glikol eterlerine aşırı maruziyet. ahşap koruyucularda. 116 . vb. Aromatik hidrokarbonlar (toluen. Diğer belirtiler arasında baş ağrısı. astım veya diğer alerjik belirtilere yol açar. "sarhoşluk". yaygın kullanılan organik bir solvent. anemiye (kırmızı kan hücresi eksikliği).  İkame (zararlı maddenin yerine daha az zararlı bir madde kullanılır-örneğin MDF yerine formaldehit içermeyen daha güvenli malzemelerin kullanımı düşünülmelidir). kullanılmalı ve (uygun şekilde bertaraf edilmesi için) atılmalıdır. kilo kaybı ve kişilik değişikliği yer alır. inisiyatif ve enerji. burun veya deride duyarlılığa neden olabilir. Önlem İşletmede kullanılan kimyasallara ait malzeme güvenlik bilgi formlarına daima başvurulmalıdır. denge kaybı. Göz. Duygusal kontrol ve motivasyonun bozulması. verniklerde. Yağ giderici solventler. duyarlılık. bulantı. olarak aerosollerde. burun ve boğaz irritasyonu. ispirto. Sert poliüretan köpükler öncelikli olarak yalıtım amaçlı kullanılır.  Önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda KKD son seçenek olarak başvurulacak yöntemdir.) merkezi sinir sistemine zarar verebilir. Boyalar. halsizlik. titreme. etilen glikolün alkil eterleri bazlı bir solvent grubu Karışımlar – örn. İspirto. iştah kaybı. Çok düşük etkilenim düzeylerinde dahi. daha yüksek maruziyetlere ve aerosol maruziyetine yol açabilir.  Havalandırma. uyuşukluk veya anormal yorgunluk) ve göz. baş dönmesi ve solvent. Aynı zamanda Stoddard solvent adı verilen Gözde iritasyon. örneğin hızlı duygu değişiklikleri. iritasyonlara neden olma potansiyeli fazladır. taşınmalı. Yapı işlerinde kullanılan farklı organik buhar kaynakları ve sağlık üzerindeki etkileri aşağıda verilmiştir. Rutubet giderici kaplama malzemeleri. Poliüretan-modifiye alkidler zemin kaplama. Birkaç mesleki etkilenme sıvıdır. Solventlerin yalnızca solunum yoluyla değil aynı zamanda deri yoluyla da vücuda girebildiği unutulmamalıdır. Daha yüksek düzeylerde solunumda iritasyona yol açar ve parafinden elde edilen renksiz. yorgunluk. özütleme çözeltisi. şeffaf bir daha şiddetli göz iritasyonu oluşur. denge bozukluğu.) Glikol Yaygın olarak boya. reçineler Sağlık Üzerindeki Etkisi Gözde ve solunum yollarında iritasyona yol açar. yapıştırıcılar.

kaşıntı. duvarcı ustaları. Çimento yanığı. çatlama. Kesik ve sıyrıklar da dâhil deridevar olan sorunlar alerjik dermatitin oluşumunda önemli rol oynar. Duyarlı hale gelince de bu sorun genellikle yaşam boyu sürer ve çok küçük miktarlarda da olsa en ufak etkilenme yeni bir atağa neden olur.  Yağ gidericiler. yağ ve gresler. genelde tehlikeli bir maddeye maruziyetten dolayı oluşur. tufal kırıcılar ve deterjanlar. duyarlı hale gelirler.  Akne ve folikülit.  Epoksi reçineleri ve sertleştiriciler. Bunların iyileşmesi aylar alır ve hatta deri grefti yapılması gerekebilir. öndökümlü betonla çalışanlar.  Akrilik sızdırmazlık malzemeleri. su toplama. Islak çimento ile temas sonucu ciddi yanıklar veya ülserler oluşabilir. Egzama olgularının 2/3’den fazlasını toksik kontakt egzama.Mesleki deri hastalıkları İnşaat iş kolunda görülen mesleki deri hastalıkları arasında. polisiklik aromatik hidrokarbonlar. fayansçılar. inşaatta çalışanlar.  Kontakt ürtiker. Hem irritan hem de alerjik dermatit. Toksik dermatit çoğunlukla derinin suyla (suyla çalışma) veya tahriş edici maddelerle tekrarlayan veya uzun süreli maruziyeti sonucunda oluşur. iş kazası olarak değerlendirilmesi gereken bir olaydır. Dermatit deride meydana gelen enflamasyon nedeniyle oluşur. derinin ıslak veya kuru çimento ile temasına bağlı olarak gelişebilir. çimentoda bulunan altı değerlikli kroma (kromat) karşı gelişen alerjik reaksiyonun neden olduğu bir rahatsızlıktır. 117 . İnşaat iş kolunda en çok deri hastalığına neden olan maddeler aşağıda sıralanmıştır:  Çimento tozu ve ıslak çimento. genellikle mineral ve çözünür yağlara maruz kalan inşaat sektörü çalışanlarında görülür. çatı ustaları. Etkilenen kişinin bağışıklık sistemi reaksiyon verdiğinde. komedonlar ve püstüllerden oluşan daha çok yağlarla temas eden çalışanların kol ve uyluklarında görülen döküntülerdir. kuruluk. Folikülitin sık karşılaşılan semptomu papüller. mazot.  Kontakt dermatit veya egzama. Alerjik dermatit bir alerjene ya da sensitizöre (duyarlılık arttırıcıya). Islak çimentonun içinde bulunan alkalilere uzun süreli maruziyetin deriyi kemiğe kadar tahrip ettiği gözlenmiştir.  Boya. ancak zararlı maddelerle sık sık temas eden duvar ustaları. Belirtiler ve Bulgular Mesleki deri hastalıklarının çoğu. Bütün inşaat işçileri risk altındadır.  Zift veya asfalt. çatı ustaları ve diğerleri yer alır. Maruziyet altındaki çalışanlar arasında beton düzleyiciler. yapıştırıcı veya diğer yüzey kaplama malzemelerinde kullanılan solventler. yol inşaat işçileri ile boya ustaları özellikle riskli gruplardır. UV ışınlar (örneğin güneş ışığı). altı değerlikli krom alerjisi riski artar. katran ve katran ürünleri deri kanserine neden olabilir. Semptomlar arasında kızarıklık. ameleler. döküntü ve kanamalar yer alır. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir. 1/3’ini ise alerjik kontakt egzama olguları oluşturur. marangozlar. Folikülit saç köklerinde meydana gelen bir enflamasyondur.  Deri kanseri bulunmaktadır. Deriye bulaşmış çimento yıkanmadan uzun süre boyunca deri üzerinde kalırsa. En yaygın deri hastalığı kontakt dermatittir (kontakt egzema olarak da bilinir). şişlik.  Benzin. Alerjik dermatit. hazır beton kamyonu şoförleri.

 Çabuk donan alçı. Ancak. Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı (özel tehlike türlerine karşı en uygun eldiven tipleri hakkında eldiven üreticilerinden ve rehberlerden yararlanılmalıdır) ve uygun şekilde kullanılmalıdır. Deriyi yumuşatan kremler. kontakt alerjen içeren bir yapıştırıcı yerine deride duyarlılığa yol açmayan alternatif bir ürün seçilmelidir. derinin nemini korumak amacıyla işte ve işten sonra kullanılabilir. Mesleki astım Mesleki astım işyerinde karşılaşılan bir alerjene karşı aylar ya da yıllar içinde geliştirilen duyarlılık dolayısıyla oluşan ve tedavisi olan bir solunum yolu rahatsızlığıdır. kimyasal maddeler her zaman deriye sızabileceğinden ‘bariyer kremler’ tam koruma sağlayamayabilir. derinin madde ile temasını kesmek veya etken maddenin sıçramasını ya da deriye nüfuz etmesini önlemek için iş prosesinin yeniden tasarlanması düşünülmelidir. parafin.Önlem  Belirli bir deri rahatsızlığının nedenini doğru saptamak önemlidir. mineral yağı ya da terebentinle temizlenmesi engellenmelidir. Bu alerjenler hava kanallarından. Geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının ellerinin aslında suyla yapılan bir çalışma yapıyormuşçasına ıslanmasına neden olur. yeme-içmeden önce. kimyasal ile kullanıcının derisi arasında güvenli bir çalışma mesafesi sağlanır.  İşte temiz kıyafetler giyilmeli ve yağlanmış ya da kimyasal madde bulaşmış iş kıyafetleri işten hemen sonra değiştirilmelidir. Aynı zamanda eller ya da cildin herhangi bir yerinin gaz yağı. bu önlemi uygulamak her zaman mümkün olmayabilir.  Soğuk ve sıcak suyu olan.  Eldivenleri takıp çıkarırken içlerine kirletici madde bulaştırmamaya özen gösterilmelidir. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır. İnşaat sektöründe kullanılan aşağıdaki ürünler alerjiktir:  Portland çimento.  Eldivenler. Yapı işleri toz.  Geç donan alçı. Su geçirmez eldivenler.  Düzenli olarak nemlendirici krem kullanılması cildin nemli ve yumuşak tutularak dermatitin önüne geçilmesini sağlar. terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilir. ısıtma ve soğutma sistemlerinden ve yüzeylerden geçerek. Hasarlı eldivenlerin kullanılması kişide yanlış bir güvenlik duygusuna neden olabilir. varolan belirtilerinin kötüleşmesine neden olur. Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilerek bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir. çimento kullanılan bir şantiyede çalışanlar arasında dermatitin yayılması ıslak çimento ile yapılan işlerden veya bu prosesin içinde bulunan bir alerjenden kaynaklanıyor olabilir. çalışanlara koruma sağlamakla birlikte kendisi de risk oluşturabilir. Örneğin. Soruşturma yürütmeden bu unsurlardan birisinin sorunun nedeni olduğunu varsaymak bu rahatsızlığın gerçek nedenini bulmamızı engelleyebilir. Ancak. alerjik reaksiyonu olan kişilerin alerjilerinin tetiklenmesine.  Suya ulaşmanın güç olduğu yerlerde deri dezenfektanları elleri kirletici maddelerden arındırırlar (en etkili ancak en az kuvvetli temizleyici kullanılmalıdır). cihazlardan. tuvaletten sonra ve her ihtiyaç duyduklarında ellerini yıkayabilmeleri açısından çok önemlidir.  Olanak varsa. Böylece el dermatiti etkin bir biçimde önlenmiş olur. Örneğin. 118 . küf ve kimyasallar gibi çevresel alerjenlerin havaya karışmasına yol açar. sabunla elleri yıkama ve kurulama olanağının bulunduğu uygun yerler. yapıştırıcı uygularken eller yerine spatula gibi bir gerecin kullanılmasıyla. Bu yüzden. Örneğin. Derinin iritan ve alerjen maddelerden arındırılması için derhal suyla durulamak veya hafif bir sabunla yıkamak genellikle yeterli olur. çalışanların işlerini bitirdikten sonra.  Sönmüş kireç.

 Eğer işyerinde kullanılan maddelerin değiştirilmesi mümkün değilse. Çalışanlara çalışma ortamındaki tehlikeleri anlatmak önemlidir ve iş güvenliğini sağlamak için çalışanlara uygun eğitimin verilmesi gerekir. etkilenme mühendislik kontrol önlemleri kullanılarak en aza indirilmelidir. Küf sporları. iyi düzen. Poliüretan reçine. gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktaya yerel aspiratör ve iyi ve güvenli kapatmalar yapılmalıdır. örneğin iş rotasyonu.  Duyarlılığa neden olan materyallerle çalışmanın güvenli yolları vardır. akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. 119 . Diğer alerjenler için ise kullanılan kimyasallara ait malzeme güvenlik bilgi formları kontrol edilmelidir. Güvenli çalışma ve düzen ve temizlik yöntemleri konusunda çalışanlara eğitim vermek yaralanmaların önüne geçmenin en iyi yoludur. Hastalıkla ilişkili diğer rahatsızlıklar arasında rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) bulunabilir. doğal olarak bu iş kolunda yaygın görülürler. Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak.    Sızdırmazlık macunu (hazır karışım). Bu durum da hastalığın herhangi bir işyeri faaliyetiyle olan bağlantısının açıklanmasını geciktirebilir hatta engelleyebilir. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum. bir besin kaynağı ile büyüyebilen bir maddenin olması gerekir. Semptomlar arasında en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır. Tozun. Kontraplak. Ancak. Alışveriş dahi yapamadığınızı. Küfler. Semptomlar işyerinde bulunan bir maddeye maruziyetin hemen ardından gelişebilir. proseste ya da ekipmanda değişiklik (örneğin boyama için sprey uygulaması yerine rulo fırça kullanmak). Kristalin silika (kuvartz). eski evlerde tadilat ve tamirat işleri yapan çalışanlarda alerjik reaksiyona ve solunum sorunlarına yol açarlar. Ancak bazen de belirtilerin ortaya çıkması birkaç saat sürebilir. koruyucu gözlük ve iş kıyafetinden oluşan KKD’ler toplu koruma önlemlerinin yetersiz kaldığı durumlarda kullanılmalıdır. halılar ve halı altlıkları gibi yaygın kullanılan yapı malzemeleri küfler için besin kaynağıdır. Ciddi oranda küf oluşumunun meydana gelebilmesi için. alçıpan. proses çevreleme. buharın. öksürük ve göğüs sıkışması vardır. Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu materyali/kimyasalı farklı bir maddeyle değiştirmek ya da astımlı çalışanı astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı bir yere yerleştirmek. ortamda bir su kaynağının (gözle görülmeyen rutubet de olabilir). duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısı azaltılabilir. kaplama altı çıtası. vardiya ya da yer değişiklikleri sağlanabilir. İzosiyanatlar.  Solunum maskeleri. sporların miktarı fazla olduğunda. eldivenler. o Havalandırma (hem yerel hem de çevresel). o Etkilenen çalışan sayısı ya da etkilenme süresi azaltılmalıdır. toz azaltma teknikleri. tertip ve çalışma uygulamaları yapılabilir. merdivenleri çıkamadığınızı ya da çocuklarınızla oyun bile oynayamadığınızı bir düşünün. dinlenme süreleri. evlerde ve işyerlerinde bulunan tozun ortak bileşenidir. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler. geceleri de ortaya çıkabilir. Belirtiler ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır: biri altta yatan kronik enflamasyon ve diğeri de dönemsel ataklar.

kurşuna. Geniş bir meslek grubunu oluşturan inşaat sektörü çalışanları. Tetanos Tetanos. Bu durumda hastalık ölümcül bir hal alabilir. silikaya. Önlem  Çalışma yöntemleri değiştirilebilir (örneğin ahşap malzemeler şantiyeye getirilmeden önce makine işlerinin çoğu bitmiş olmalıdır). İSGİP kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi’nde Mesleki Kanserler bölümü). toprakta yaşayan bir bakterinin neden olduğu ve bazen ölümcül olabilen ciddi bir hastalıktır. soğutma sıvıları-yerine su bazlı alternatifler kullanılabilir). ağaç kıymığı veya dikeni gibi enfekte olmuş bir nesne aracılığıyla genellikle açık bir yaradan insan vücuduna girer. dumana. Bakteri. ağaç tozuna. beton tozuna. bu saatleri molalara veya iç mekânlarda yapılacak işlere denk getirmeye çalışmak).  Sigara içimi önlenmelidir. Yaklaşık bir haftalık kuluçka döneminden sonra çene kaslarında kasılma meydana geldiği için halk arasında kazıklı humma olarak bilinir. kas dokularını besleyen sinirlere saldıran güçlü bir toksin üretir. Önlem Tetanos aşılarıyla bu hastalık iyi bir şekilde kontrol altına alınmıştır. Hastalık daha sonra solunum sistemindeki kaslar da dâhil olmak üzere vücuttaki diğer kaslara yayılır. kaynak dumanlarına. insan yapımı mineral liflerine (örneğin cam yünü).  Tehlikeli kimyasallar yerine kansere yol açmayan kimyasallar kullanılmalıdır (örneğin metal işleme sıvıları arasında mineral yağı bazlı sıvılar-kesme yağları. Belirtiler ve Bulgular Belirtiler ve bulgular söz konusu kanser türüne bağlı olarak değişiklik gösterebilir (ayrıntılı bilgi için bkz. bu Rehberin Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü).Mesleki kanser İnşaat iş kolunda çalışan kişiler kanserojenlere ya da kanserojen olduğundan şüphe duyulan maddelere maruziyet nedeniyle artan bir kanser riskiyle karşı karşıya kalabilirler. potansiyel olarak asbeste.çalışanlara koruyucu verilmesi sağlanmalıdır (çalışanlara yüksek koruma faktörlü (SPF 30+) kremler verilmeli ve sık sık uygulanmalıdır). dizel egzozuna. çivi. Vücuttaki her türlü yaranın hemen iyice temizlenerek antiseptik krem uygulanması gerekir. UV ışınları (güneş) cilt kanserine yol açabilir. Bütün çalışanların enselerini koruyan şapkaları. formaldehite. izosiyanat. çeşitli yağlara. Burada söz konusu olan risk yalnızca yaz mevsimine özgü olmayıp kışın da güneş ışınları çok yüksek UV düzeyindedir. Sigara içimi ve işyerinde kansere neden olan ajanlara maruziyetin bir araya gelmesi kanser riskini artırmaktadır. organik solventlere. 120 . asfalt buharına.  Çalışma saatleri. Yaraya girdiğinde. Asbest maruziyeti mesleki kanserlerin halen bilinen en önemli nedenidir (ayrıntılı bilgi için bkz. günün en sıcak saatlerinde dışarda yapılacak işleri en aza indirecek şekilde programlanmalıdır(örneğin. sık dokunmuş ve nefes alan kumaşlardan gömlek ve pantolonlar da dâhil olmak üzere uygun iş kıyafeti olmalıdır. kuruma ve katrana maruz kalabilirler.  Solunum maskeleri ve gaz geçirmez elbise gibi KKD’ler sağlanmalıdır.  Çalışanlara eğitim ve kendilerini korumak için uygun araçlar verilmelidir.

böbrek fonksiyon testleri ve tam idrar tetkiki. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi. karpal tünel semdromu yakınmaları varsa Phallen. Kimyasal madde maruziyeti olanların karaciğer fonksiyon testleri. Kimyasal madde maruziyeti olanlarda o kimyasalın kendisinin ya da metobolitinin kanda veya idrardaki düzeyi analizi. Testler konusunda ayrıntılı bilgi son bölümde verilmiştir). yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler. İnşaatlardaki yoğun toz maruziyeti nedeniyle solunum yolları ve akciğerin incelenmesi. Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisi çekimini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmelidir. Odyometri testi. Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır. Solunum Fonksiyon Testleri. deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması inşaat çalışanlarında ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır. De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi. GBİK’in araştırılması. (Tünel ve tozlu işlerde çalışanların PA akciğer grafileri A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir. titreşim.İSGÜM’e bildirilir). Tinnel ve İskemik testler yapılabilir. Tam Kan Sayımı.İnşaat İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak inşaat iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir.        121 . 3. Kan sedimentasyonu. Bunların sonuçları-normal olarak değerlendirilenler de dâhil.5 parmakta duyu kontrolü yapılmalıdır.

122 .

silika. antimon. kadmiyum içeren partiküller. kükürt dioksit. kriyolit ve hidroflorik asit dumanları. siyanit tozları. Sıcak veya soğuk dövme. yüzey işleme ve kaplama işlemleri (elektro-kaplama. çinko ve kurşun içeren partiküller. 123 . Eritme ve Arıtma Birincil eritme ve arıtma. alet ve araçların üretimini yapar. kükürt dioksit. karbon dioksit. kurşun. karbon monoksit. İşlemler çeşitli tehlikeler taşırlar. karbon monoksit. parlatma. eloksal. toz boya ve benzeri) gibi çeşitli teknikler kullanılır. Kimyasal tehlikeler Çeşitli zararlı tozlar. arsenik. Cevher ve hurda eritme ve arıtma. Son ürünü elde edinceye kadar taşlama. Metal işleme sanayisi ise farklı sektörlerin ihtiyaç duyduğu makine ve makine parçaları. Kükürt dioksit. galvanizleme. dumanlar ve diğer kimyasallara maruziyet. Arsenik. Boksit. sıcak stresi ve elektrik tehlikeleri. çinko. Temel metal işleme teknikleri şunlardır: 1. 5. gürültü. karbon monoksit. hurdalardan ve işlem atıklarından metalin yeniden kazanılması işlemidir. toksik metaller (kurşun. zenginleştirilmiş cevherlerden metal elde etme işidir. kükürt dioksit. elektrik tehlikeleri. karbon monoksit. karbon monoksit. zımparalama. sülfürik asit. Dökümcülük. kostiksoda. sülfürik asit. sıcak stresi. gürültü. Metal İş Kolunda Sağlık Gözetimi Metal İşleri Metal eritme ve arıtma sanayisinde saf metalleri elde etmek için metal cevherleri ve hurdaları işlenir. 4. floridler (alüminyum eritme).III. kurşun. Kaynakçılık ve metal kesme. 2. civa ve siyanit (altın arıtma) Fırınlar ve erimiş metalden kaynaklanan parlama ve kızılötesi radyasyon. gürültü. kadmiyum). arsenik (bakır ve kurşun eritme ve arıtma). kadmiyum civa. gazlar. sırt ve üst ekstremite hasarları Diğer tehlikeler Metallerin eritilmesi sırasında karşılaşılan sağlık tehlikeleri Eritilen metal Bakır Kurşun Çinko Alüminyum Altın Sağlık Tehlikeleri Bakır. hidrojen siyanit ve arsin gazı. Tornacılık. civa. nikel karbonil (nikel arıtma).3. presleme. arsenik. gürültü. alüminyum oksit. 3. 6. İkincil eritme ve arıtma. Eritme ve arıtma işlemleri pirometalurjik veya hidrometalurjik tekniklerle yapılır. krom. arsenik. antimon. Sinterleme. Kükürt dioksit. flolrit ve aluminyum florit tozları. 3. sıcak stresi ve elektrik tehlikeleri. ısıl işlem. gürültü ve sıcak stresi. silika. elektrik tehlikeleri.

veya klor. Kaynak teknikleri. vanadyum pentoksit. seryum. azot oksitleri. Gürültü. organik fosforlu bileşikler. Ancak son yıllarda titanyum. ahşap tozları. krom. Bu katkı maddelerinin ortam zararları azdır. 6. 3. furanlar. Gri demir dökümhanelerinde demir veya pik demir (külçe) kullanılır. Preslemede genellikle yaprak. ve diğer maddeler eklenir. kil ve organik yapıştırıcılar. Bükülebilir demir dökümünde ise magnezyum. çinko. şerit veya rulo halindeki metal. 2. Alüminyum ve magnezyum dumanları. Formaldehit. tozlar. fosfin. bakır. kromik asit buharı. Dövme ve Presleme Metal parçalarına yüksek basınç uygulanarak şekil verilmesi işlemleridir. Birbirini izleyen bu işlemler genellikle ayrı ayrı yapılır. Dökümhanelerin sağlık tehlikeleri Demir dökümhanesi İş Eritme ve saflaştırma Kalıp hazırlama Kalıp yapma Çekirdek kalıp yapma Kalıp kırma. karbon monoksit. pirinç ve bronz geleneksel döküm metallerdir. kurşun. kum tozları. Maça kalıp hazırlama. kompleks hidrokarbonlar. Kalıp içine metal dökme. alüminyum. Metal eritme ve arıtma. presleme. sodyum silikat. krom. Demir. üre ve fenol. sıcak stresi. çelik. dökümü çıkarma Çapak giderme Diğer dökümhaneler Çelik Hafif alaşım Bronz ve pirinç Basınçlı döküm Hassas döküm Kalıptaki silika sıcak etkisiyle tridimit ve kristobalite dönüşür. Döküm ve ateş hazırlama. grafit (yangın riski). silika. çinko. yağ buharları. fosforik asit. fosforik veya sülfonik asitler. izosiyanatlar -metilen difenil izosiyanat (MDI). Döküm işleminin çeşitli aşamalarında farklı sağlık zararları söz konusudur. Dökümcülük sektöründe en çok gri ve sfero demir dökümü yapılır. magnezyum. magnezyum ve daha toksik metallerden berilyum. sodyum silikat ve silika karışımı. piridin bileşikleri.Dökümcülük Dökümcülükte sırasıyla şu iş ve işlemler yapılır: 1. Alüminyum. karbon dioksit. bakır. Temizleme. kadmiyum. Akrolein. antimon. florospar-florit tozu. fenol veya üre-formaldehit reçinesi. 4. formaldehit reçineleri. çekme gibi işlemlere tabi tutularak belirli şekillere sokulur. furfuril alkol. 5. asbest. Kalıptaki metal dökümü soğutma. ortam ısısında kesme. kömür tozu. trikloretilen. Metal dumanları. organik çözücüler. karbon dioksit. nikel. 7. baryum. karbon monoksit. Gürültü. talk. Silika. nikel. aminler. Kalıptan metal çıkarma (sarsak). Çoğu zaman soğuk çelik 124 . Tehlikeler İnfrared (Kızılötesi) ve Ultraviyole (UV-Morötesi) radyasyon. kadmiyum ve toryum da katkı maddesi olarak kullanılmaktadır.

sülfonat emülgatörler. klorlu yağlar ve mumlar. omuz ve üst ekstremite kas iskelet sistemi problemleri. Bu işlemler sırasında çeşitli sağlık tehlikeleri ortaya çıkabilir. alkanolaminler. makine yağlarının buharları gibi çeşitli sağlık tehlikelerini barındırır. vibrasyon ve gürültü. petro sülfonatlar. sodyum nitrit. sodyum karbonat. sodyum nitrat.rulolar kullanılır ve otomobil ve çeşitli araçların plaka kısımları üretilir. koyulaştırıcı polimerler. petrol ürünleri. Daha ince ve pürüzsüz bir ürün isteniyorsa. boratlar. sırt. göz yaralanmaları Sıcak stresi Gürültü Vibrasyon Metal işleme sıvıları Yüzey temizleyiciler Asitler İyonizan radyasyon Zararlı gazlar ve buharlar:  Kurşun Azot oksitleri   Krom  Nikel  Demir oksit  Ozon  Yüksek fırın gazları  Kok fırını gazları  Karbon monoksit  Kükürt dioksit 125 . sodyum silikat. korozyon inhibitörleri ve biyositler  Kaynak emisyonları  Formaldehit  Nitrozaminler  Sistemdeki mikrobiyolojik kirlenmeler Dövme İşlemleri  Ellerde laserasyon riski  Kas iskelet sistemi yaralanmaları riski  Sıcak stresi  Kalıp yağlarının pirolizi ve aerosolleşmesi: grafit çamurları. hayvansal ve bitkisel yağ asidi türevleri. Pres ve Dövme işlemlerinde sağlık tehlikeleri Pres İşlemleri  Kalıp yağları: Petrol ürünleri. silikon yağları ve biyositler Haddehaneler Sıcak çelik plakalar sıcak şerit değirmenlerinde çekilerek ince uzun levha bobinlerine dönüştürülür. Çalışma koşulları tekrarlanan gerilme hasarları. selüloz türevi koyulaştırıcılar. bu kez soğuk haddeleme yapılır. Haddehanelerin sağlık tehlikeleri           Kazalar Yaralanmalar Yanıklar. Sonra yüzey temizliği için sülfürik ya da hidroklorik asit banyolarına alınır.

               Metal sektöründe çok çeşitli kaynak teknikleri kullanılmaktadır. karbon monoksit. aşırı yorgunluk. irritanların parçalanma ürünleri. sadece özel araçlarla ve özel önlemlerle ele alınmalıdır. galvanizde çinko. 126 . UV radyasyon: Ağrılı konjunktivit (foto-oftalmi) –kaynakçı gözü. argon). Metal dumanı ateşi. karbon dioksit gibi gazlar. Kaynakçılık ve sıcak kesme işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yangın. En çok karşılaşılanlarının tanımları ve tehlikeleri özetlenmiştir. gresler. floritler. Metal sektörünün en yüksek riskli alanlarından biridir. gürültü. azot dioksit. Fiziksel zorlanma. İşçiler. Boyalar. Sıcak ve UV ışığın ortam havasıyla (azot dioksit. helyum. bu tür donanımlardan güvenli bir uzaklıkta tutulmalıdır. patlamalar. levhaları bulundurulmalı ve talimatlara kesinlikle uyulmalıdır. basınçlı gaz silindirleri. Elektrik tehlikeleri. ultraviyole radyasyon. Kapalı alanlar. hafif çelik tellerde bakır. radyan ısı (infrared radyasyon) metal dumanları ve diğer kirleticilerin solunması. dumanlar. İyonizan radyasyon: Kaynağın X ışını veya gama ışını ile incelendiği kaynak atölyelerinde uyarı. ozon. Sıcak stres. Metal dolgu veya elektrot çeliğinin nikel veya krom gibi çeşitli bileşenleri. metal yüzey kirlilikleri. ozon) veya klorlu hidrokarbonlarla (fosgen) etkileşimi. Kaynak teli kılıfları (örneğin inorganik florit). Radyoaktif kaynaklar. kas iskelet hasarları. Gürültü. karbon monoksit. Kaynak telleri: kaplama çinko ve kadmiyum.Kaynakçılık ve Sıcak Kesme Kaynakçılık sıcak veya basınç altında metal veya plastik parçaların birleştirilmesi işlemlerinin genel adıdır. Koruyucu olarak inert gaz kullanımı (karbon dioksit. yanıklar.

elektrik. Isıtma bir lehim havyasıyla da yapılabilir. gürültü. dolgu metali elle ark içine doldurulur. Farkı. Dolgu metalinin erime sıcaklığı 450 ° C üzerindedir. tungsten ark kaynağı Tungsten elektrot tükenmez. delme işlemleri ise düzgün yüzey sağlamaz. Düzgün kesim yüzeyi sağlar. kurşun dumanları. yangın. yangın. metal dumanları. infrared radyasyon. elektrik.Kaynak işlemleri ve sağlık tehlikeleri Kaynak işlemi Kaynak Tanım Kaynak alevi metal yüzeyini eritir ve dolgu çubuğu bu boşluğu doldurup şekillendirir. infrared radyasyon. azot dioksit. azot dioksit. UV radyasyon. patlama. infrared radyasyon. azot dioksit. Gaz basınç kaynağı Elektrot-ark kaynağı Tozaltı kaynağı Parçanın üzeri granül halinde kaynak tozuyla kaplanır. azot dioksit. infrared radyasyon. azot dioksit. yangın. azot dioksit. direnç ısıtma ve indüksiyon ısıtma yöntemleri kullanılabilir. karbon monoksit. yanıklar. patlama. patlama. ozon. gürültü. İki metal yüzeyi metal erimeden yapıştırılır. Metal dumanları. karbon dioksit. gürültü. karbon monoksit. ozon. yangın. dolgu metali eritme ısısının 450 ° C'den düşük olmasıdır. infrared ve UV radyasyon. yangın. yanıklar. floritler. karbon monoksit. yangın. karbon monoksit. Alevle oyma. karbon monoksit. floritler. UV radyasyon. Alev ısıtma. florits. gürültü. elektrik tehlikeleri. ozon. Metal alevle ısıtılır ve basınçlı saf oksijenle jet kesme yapılır. floritler. infrared radyasyon. Sonra metal tel kaynağı kullanılır. azot dioksit. patlama. Pirinç kaynağı gibidir. gürültü. elektrik. ozon. Metal dumanları (özellikle kadmiyum). yanıklar. infrared radyasyon. 127 . Parçalar basınç altında gaz jetleri tarafından ısıtılır ve birlikte dövme haline getirilir. yanıklar. Metal kesme ve delme Metal dumanları. yangın. Koruyucu kaplamalı metal elektrotlar kullanılır Tehlikeleri Metal dumanları. yanıklar. gürültü. yanıklar. Gazaltı kaynağı Tungsten inert gaz kaynağı. yangın. Pirinç kaynağı Lehimleme Lehimler. Floritler. Kaynak alanı kaynatılacak metalle aynı özelliklere sahip çıplak telle sürekli beslenir. yanıklar. gürültü. UV radyasyon. yanıklar. Metal dumanları. metal dumanları. metal dumanları. yanıklar.

elektrik. X ışını. yanıklar. ozon. Tornalar Sinterlenmiş metallerden oluşan kesici delici uçlara sahiptirler. İki elektrota yüksek akım düşük voltaj verilerek kaynak alanında yüksek ısı elde edilir ve basınçla birleştirme elde edilir. Thermite kaynağı Alüminyum tozunun metal oksit tozlarıyla karışımı bir potada eritilir. yanıklar. Sistemde soğutmak. kaynatılacak yüzeye akıtılır. elektrik. Elektron ışın kaynağı Lazer kaynak ve delme X ışını. inert gazın ince bir kanaldan geçirilerek iyonize edilip 33. Farkı. Bu sıvılarda Lejyonella türleri ve hipersensitivite 128 . gürültü. Vakumlu bir odadaki parçaya elektron tabancasıyla yüksek voltajlı atış yapılır. kapalı alan. Ozon. metal dumanları. elektrik. kaynatır. yangın. işlem kalitesini artırmak ve kesici delici yüzeylerin ömrünü uzatmak amacıyla sıvı ve yağ bazlı metal işleme sıvıları kullanılır. Metal dumanları. UV radyasyon. lazer. metal tozları. Kaynak veya dolgu maddesi kullanılmaz. karbon monoksit. Katkı maddesi olarak kullanılan biyositlerin etkilerini yitirmeleri nedeniyle bu sıvılarda bakteriyel kontaminasyon ve kolonizasyonlar olur. floritler. yangın. metal dumanları. UV ve infrared radyasyon. Lazer ışını parçaları eritir. infrared radyasyon. yanıklar. metal kaplamalarının parçalanma ürünleri. yangın.Plazma ark kaynağı tungsten ark kesme Elektrik direnç kaynağı Tungsten inert gaz kaynağı gibidir.400°C gibi yüksek ısı elde edilmesidir. yanıklar. yanıklar. Yangın. gürültü. azot dioksit. deler. Genellikle döküm veya dövmenin onarımında kullanılır. patlama. Elektrik.

tripoli.pnömonisine neden olan çeşitli etkenler saptanmıştır. Taşlama taşlarında en çok alüminyum oksit ve silikon karbür kullanılır. vibrasyon. elmas. Yağların biyolojik kontaminasyonuna bağlı olarak altta yatan deri hastalıkları alevlenebilir. metal tuzları. silisyum karbür (karborundum) ve sentetik elmas gibi yapay aşındırıcılar almıştır. astım. silisyum karbür. kronik bronşit. Zımpara ve parlatma bantlarında alüminyum oksit. Bu nedenle torna makinelerinin bu soğutma sıvıları en geç altı ayda bir değiştirilmelidir. solunum fonksiyonlarının bozulması gibi akciğer hastalıkları gelişebilir. Solunabilir çaptaki aerosollere bağlı olarak lipoid pnömoni. Metal İşleme Sıvıları. 129 . toz. Ayrıca kansere neden olabilirler. zımpara. Doğal ve yapay elmaslar önemli uygulamalar için kullanılır. Soğutma Sıvıları Sıcak. Göz hasarları. kumtaşı. Diğer sağlık tehlikeleri gürültü. akut solunum yolları irritasyonu. kimyasallar ve katkı maddelerinden kaynaklanan riskleri taşır. vibrasyon. Tebeşir. ponza. çakmak taşı gibi doğal aşındırıcıların yerini bugün büyük ölçüde erimiş alüminyum oksit. Sanayi Yağları. duman. Deri ve akciğer sorunları ile sistemik toksik etkilere yol açabilirler. kaza ve özellikle el yaralanmaları. granit ve çakmaktaşı kullanılmaktadır. Zımparalama ve Parlatma Doğal korundum (kristalize alüminyum) zımpara taşı (alüminyum oksit). Yağlar meslekidermatitin sık nedenlerindendir. buhar. Mikroorganizmaların yağın yapısını değiştirmesine bağlı direkt toksik etkiler görülebilir. kalay macun ve demir oksit gibi ince taneli malzemeler de özellikle parlatma ve polisaj için kullanılır. Sıvılar bakteri ve mantarlarla kolayca kontamine olur. solunum korunmasız yoğun kullanımda zımparalanan yüzeye de bağlı olarak akciğer etkilenmeleri söz konusudur. metal talaşı sıçramalarına bağlı göz ve vücut yaralanmaları sayılabilir.

civa. kurşun maruziyeti Yanık tehlikesi. toz patlamaları.Metallerin Yüzey İşlemleri Metal yüzeyine çeşitli özellikler ve görünüm kazandırmak amacıyla farklı tekniklerle yapılan işlemlerdir. siyanitler. kıymetli metaller. karbon monoksit maruziyeti. değişik sağlık tehlikelerini barındırır. bakır. hidrojene bağlı patlama riski. Metal yüzey işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yüzey işlemi Elektrolitik parlatma Elektro-kaplama Tehlikeleri Kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon Krom ve nikel maruziyetine bağlı kanser riski. yanıcı. çinko. asetilen. yanık tehlikesi Yanık tehlikesi. kadmiyum. Sağlık tehlikeleri Tabloda özetlenmiştir. 130 . yanık tehlikesi. duyarlandırıcı. toz patlaması riski. metal dumanı ateşi. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. yangın riski Yanık tehlikesi. ergonomik tehlikeler Öğütücü ve taşıyıcılardan kaynaklanan fiziksel tehlikeler. kanserojen(krom) çeşitli kimyasallara maruziyet Cam ve emaye Gravür Galvanizasyon Isıl işlem Metal kaplama Fosfatlama Plastik kaplama Astarlama Metal Yeniden Kazanma Demir dışındaki metal sanayisinin ikincil üretiminin %95’ini alüminyum. Her bir işlem. siyanit maruziyeti. selenyum. kurşun ve çinko oluşturur. ıslak çalışmaya bağlı kayma ve düşme tehlikeleri. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. toz maruziyeti Hidroflorik asit maruziyeti.metal dumanı ateşi Kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon Kimyasal duyarlandırıcılara maruziyet Toksik. Magnezyum. elektrik çarpması. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. nikel. kobalt. kalay ve titanyum da hurdadan yeniden kazanılan metallerdendir.

. sıcak. çinko hidroksit. asit buharları. nonspesifik gazlar ve buharlar. antimon). çarpma veya patlama) veya kronik (uzun süreli gürültü maruziyetinin sonucunda) olabilir. kadmiyum. kostik. yangın riski. gürültü. klorit. ağır organikler. ısı. aldehitler. Toz. az miktarda metaller. parçalama. asit buharları. florit. Metal duman ve partikülleri(kurşun. asit buharı. Bu etkilenim. sıcak etkisi. asit buharları. çinko karbonat. selenyum dumanları. çinko dumanları. Gürültüye bağlı gelişen kronik işitme kaybı riski. Dumanları. kükürt dioksit. amonyak.Metal yeniden kazanma işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yeniden kazanma Kalay Kobalt Selenyum Kadmiyum Kıymetli metaller: altın. gümüş. sülfürik asit buharları. gürültü. siyanür. klorit. yanma gazları. florit. sıcak. toz. kükürt dioksit. metal dumanları. gürültü. nonspesifik toz ve aerosoller. Çinko. curuf. Toz. ısı. toz. yağ buharları. floritler. genellikle 1 kHz. Uçucu civa. karbon monoksit. platin. lehim giderme sırasındaki hava kirleticiler.’in üstündeki frekanslarda gelişen işitme keskinliği kaybıdır (tüysü hücrelerinin hasarı). yağ buharları. gürültü. aldehitler. organikler ve asit buharları. Toz. metal partikülleri. kloritler. sodyum karbonat. kurşun ve kadmiyum dumanları. bakır. ağır metaller. klor. kümülatif koklear gürültü etkilenimine bağlıdır. gürültü. kükürt oksitleri. demir. alaşım metalleri. yağ ve gaz yanma ürünleri. yanma gazları. solventler. Kurşun Bakır Alüminyum Metal sanayisinde en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı El kol vibrasyonu sendromu (beyaz parmak hastalığı) Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki deri hastalıkları Mesleki astım Mesleki kanser Fotoelektriğe bağlı gelişen keratokonjonktivit Gürültüye bağlı işitme kaybı (GBİK) GBİK işitme testi ile saptanabilen. alüminyum. lehim kirlilikleri. İç kulağın işlevsel bozukluğudur. gürültü. Alüminyum. metal oksitleri. Solventler. alaşım metalleri ve lehim maddeleri. Kesme. sıcak etkisi. Gürültüyle ilişkili işitme hasarı akut (tek bir gürültü olayından kaynaklanabilir. dumanlar. azot oksitleri. Gürültü. hidrokarbonlar. yanma gazları. kadmiyum toz ve dumanları. sıcak. ağır organikler. Toz ve dumanları. solventler. darbe 131 . hidrokarbonlar. hidrojen klorit. hidrojen klorit. karbon monoksit. çinko klorit. karbon monoksit. kurşun. zararlı sesler grubudur. sodyum hidroksit. organikler. çinko klorit. curuf ve artıklar. asit ve asit buharları. palladyum Nikel Civa Magnezyum Çinko Maruziyetler Toz. işitme duyusuna hasara yol açan. rahatsızlık veren. sıcak etkisi. solventler. amonyum klorit. manganez ve krom içeren parçacıklar. kükürt dioksit. örn.

Gürültünün kontrolü için uygulanabilecek mühendislik önlemleri arasında:  Havalı kompresörler ve hidrolik presler gibi gürültülü makineleri ayrı kapalı yerlerde konumlandırmak. gürültüyü kontrol altında tutabilmek için alınabilecek idari önlemlere örnek olarak verilebilir. daha sessiz işlerin de vardiyanın diğer zamanlarında yapılacak şekilde programlanması. metal pres makineleri.  Gürültülü işlerin yapıldığı yerlerde taşınabilir gürültüyü kesen kabinler kullanmak. 85 ila 89 dB (A) arasındaki düzeylerde günlük gürültü etkilenimi ancak uzun süreli maruziyet sonucunda işitme kaybına yol açarken. gürültüye maruz kalan çalışanların işlerini güvenli (gürültüsüz) bir şekilde ve kendilerinin veya iş arkadaşlarının sağlık ve güvenliğine karşı risk taşımayan bir ortamda çalışabilmeleri için uygun kişisel koruyucu kulaklıkların yanı sıra bu kulaklıkların kullanım talimatlarını sağlamak ve çalışanlarına gürültünün zararları ve KKD 132 .     Metal imalatında. sinirlilik ve uyku bozukluğu yer almaktadır. Çeşitli üretim işlemlerinden gürültülü işlerin vardiyanın belirli bir bölümünde. Metal imalatı yapılan işyerlerindeki gürültü düzeylerinin yaklaşık 80 ila 125 dB(A) arasında değiştiği bilinmektedir. metal balyozlama veya malzemelere darbe uygulanan işlemlerdir. İşitme kaybı. operatörün maruz kaldığı bazı tipik gürültü kaynakları: Metal nesneler üzerinde balyoz darbe sesleri Zımba presi Taşlama Oluk açma 115-120 dB(A).  Sessiz donanım ve prosesleri seçmek sayılabilir. testere kesiciler.  Operatörler için ses geçirmez kabinler hazırlamak. stres. Gürültünün bu önlemlerle kontrol altına alınamayacağı yerlerde işveren. Bununla birlikte. 97-106 dB(A). Önlem Metal imalat sanayisinde gürültü etkilenimi öncelikli olarak mühendislik ve/veya idari denetim önlemleri uygulanarak kontrol altına alınmalıdır. örneğin balyozla metal bir levhaya birkaç şiddetli vuruş ya da kaynakların yüzeyini temizlemek için avuç taşlama makinesi kullanılması gibi durumlarda KKD’ların kullanımı genellikle gözardı edilmekte ya da hiç düşünülmemektedir. Bu işyerlerinde en sık karşılaşılan gürültü kaynakları elektrikli taşlama makineleri. iskemik kalp rahatsızlıkları. GBİK olarak darbe gürültüsüne maruz kalan bireylerin yaklaşık %50’sinde görülür. örneğin sabahın erken saatlerinde veya akşamüstü. metal saclardan çıkan çarpma sesleri gibi darbe gürültüleri potansiyel olarak makinelerden gelen seslerden daha tehlikelidir. Bu tür gürültüler genellikle kısa süreli olduğu için.gürültüsü de dâhil edilerek ve yıllara yayılmış maruziyet süresi çerçevesinde günlük gürültü etkilenim düzeyi ile belirlenir. 102-107 dB(A). Kulak çınlaması. Yüksek düzeyde gürültü yaratan kaynak ve oluk açma işleri de gürültü kaynakları arasındadır. İşyerinde ototoksik maddelere maruziyet veya titreşim gürültüye bağlı gelişen işitme sorunları üzerindeki olumsuz etkiyi artırır. bu göreceli olarak kısa süren maruziyetler vardiya başına pek çok kez meydana gelir ve bu nedenle işitme duyusu üzerinde ciddi bir tehlike yaratır. 97. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerindeki diğer etkileri arasında yüksek tansiyon. 90 dB (A) ve üzerindeki düzeylerde hasar riski önemli ölçüde artar. Ayrıca. İşitme kaybı geri döndürülemez.99 dB(A). günlük 80 dB (A) veya üzerindeki gürültü düzeylerinde etkilenime bağlı gelişebilir. Belirtiler ve Bulgular Gürültüye maruziyetin etkileri kulak çınlaması ve sağırlığa kadar ilerleyebilen işitme kaybıdır.

Makine çalışma oranı. El ve kolların vücuda göre konumu. sinirlerde. bu hastalar için bozuk para tutmak. başparmağın etkilenme olasılığı azdır. dönel aletlerle taşlaması yapılan. damarlarda. Sonunda. ayakkabı. kişinin geçmişi ve alışkanlıkları gibi başka birkaç etkene daha bağlıdır. türevleri. Hastalığın şiddeti. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları. örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller. döküm temizleme işlerinde kullanılması sonucu ortaya çıkar. darbeli el aletlerinin özellikle kalafatlama. Yüzey alanı. vida benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir. Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Her bir iş günü içindeki etkilenim süresi İşte titreşim etkileniminin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Biyodinamik Faktörler Tutma gücü – çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı. bu hastalık büyük olasılıkla geri döndürülemez bir aşamaya gelmiştir. sayıları gittikçe artan ve günün herhangi bir saatinde ortaya çıkan ağrı nöbetleri geçirir. Eldiven. çalışma-dinlenme Hastanın öyküsünde parmaklarda ve Parmaklarda veya ellerde önceden var olan süreleri dâhil koruyucu uygulamalar ellerde oluşmuş yaralanmalar. Hastalar parmaklarında dokunma duyusunu kalıcı olarak yitirebilir. Bireysel Faktörler Operatör’ ün aleti kontrolü. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. ancak. yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu diye bilinen bir rahatsızlığın bir bölümünü oluşturur. Hastalığın ilk evresinde genel olarak parmaklarda hissizlik ve karıncalanma görülür. Ellerin titreşim yayan donanımlardan etkilenmesi sonucunda oluşan ve tekrar eden bir rahatsızlıktır. Titreşimin el üzerindeki etkisini belirleyen faktörler aşağıdaki tabloda verilmiştir. iş göremezliğe yol açan ağrılı bir rahatsızlıktır. Beceri ve verimlilik. özellikle hastalık veya yaralanma. bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi bölümü).) kullanımı. Hastalar.kullanımı ile ilgili eğitim vermek durumundadır. düğme iliklemek. Beyaz parmak hastalığı. donma Bir sonraki evrede parmak uçlarından biri geçici olarak beyazlaşacaktır ve ağrımaya başlayabilir. Metal iş kolunda beyaz parmak hastalığı genellikle döner el aletleri. kumlanan veya cilalanan metal malzemelerin tutulması da bu rahatsızlığın oluşmasında etkilidir. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Beyaz parmak hastalığı. diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. iğne iplik kullanmak ve çivi. Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç-gerece Sigara ve uyuşturucu ve bazı ilaçların (ergo karşılık sert malzemeler. çalışma yöntemine. El aletleri ile temas edilen malzemenin sertliği. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir (daha detaylı bilgi için bkz. Sonraları parmak uçları daha sık beyazlayacaktır. bleomisin vb. 133 . kas ve eklemlerde oluşan. Belirtiler ve Bulgular Beyaz parmak hastalığı ataklarını tetikleyen faktörler genellikle soğuk havalar veya soğuk nesnelerle temastır. Bireyin titreşime duyarlılığı. taşlama makineleri. ve donanımlar. Bu durum çoğu zaman makine kullanıldıktan sonra dahi devam eder. ß-adrenerjik reseptör blokörleri. titreşim maruziyetinin özelliğine. Aynı zamanda. Birkaç parmak beyazladığında. balyozlama. metiserjit.

 Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa.  Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması ve uygunsuz pozisyonda çalışma. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir.  Vibrasyon sönümlendirici eldivenler yüksek frekanslı titreşimi azaltabilir. Bir dengesizlik oluşursa. Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar. Örneğin. Makinenin üreticisine bağlı olarak. bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir. Karpal tünel sendromu (KTS) KTS. Keskinliğini kaybetmiş kesici ve testerelerin zamanında değiştirilmesi veya bilenmesi gerekir. Titreşim de vibrasyonu emen saplarla azaltılabilir. yani makineden mümkün olduğunca ayrılır. 134 . Fizyopatolojisinde.  El-kol vibrasyonunu azaltmanın bir yolu da donanımın elle temas eden kısımlarının (sapının) titreşimi azaltan pedlerle kaplanmasıdır. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde tasarlanmış olabilir. Ancak.Önlem  Çalışma yöntemleri daha düşük düzeyde titreşim yayan başka bir alternatifle değiştirildiğinde. Bu tür saplar titreşim kaynağından.  Avuç içinde mekanik stres. yapılan değişikliğin yararı incelenerek gözlenmelidir. eldiven kullanımı aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyecektir. Bu nedenle işçiyle titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir.  Uygun araç-gereç aparatlarının seçiminin de titreşim maruziyeti üzerinde etkisi vardır. dekuplaj mekanizması yaylı. Bu dengeleme. Avuç taşlama makineleri gibi bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. Eşmerkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir. Kullanılan donanım söz konusu işe her zaman uygun olmalı. dönen şaftın üzerindeki bir kutunun içinde serbest hareket eden çelik bilyeler yardımıyla yapılır. tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir. Donanımın saplarının teknolojik bakımdan yenilenmiş olması durumunda.  Sıkı kavrama. çalışanın maruziyet süresinin mümkün olduğunca kısa tutulması için donanım çalışma süresi boyunca tam performans göstermelidir. bilyeler otomatik olarak söz konusu ağırlığın karşı istikametinde toplanarak oluşan dengesizliği bir ölçüde ortadan kaldırır. üreticinin verdiği bilgilere uyulması çok önemlidir. İnşaat mühendislerinin kullanımı için uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri geliştirilmiştir.  Titreşim. titreşime bağlı etkilenme de azaltılır. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:  Tekrarlayan el hareketleri. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilebilir.

bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir. çekmek veya sürüklemek. KTS tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya çıkar. döndürme ve uzanma gerektiren işler. fabrika işçileri Boyacılar. 135 . araç ve gereçlerin sapları ile işler çalışanın çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir). taşıma işleri.  El bilek ateli. montajda ayakta çalışırken iş yapılan tezgâhın yüksekliği uygun şekilde ayarlanmamışsa vücut duruşu uygun olmaz).  Normal beceri ve sınırlar aşılarak çalışmak veya fazlasıyla yorgunken vücudun dinlenmesine fırsat vermeden çalışmak.  Uygun şekilde molalar verilmelidir. bakım işçileri. maruziyeti kümülatif olabilir. montaj hattı çalışanları Montaj çalışanları Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak. teslimat işleri gibi.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır. Bu rahatsızlıklara her tür işte rastlanır. işaret parmağı. Bel rahatsızlıkları Bel rahatsızlıkları sık rastlanan meslekle ilgili yakınmalar arasındadır. Uyuşmalar. özellikle de ağır ve rahat taşınamayan malzemeler (uzun metal borular gibi). Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar genellikle geceleri ortaya çıkar. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır.Metal iş kolunda KTS ile ilişkilendirilen iş ve meslekler İşler Konveyör bantlar üzerindeki malzeme ile çalışma Cırcırlı tornavida ile iterek yapılan işler Sprey tabancası kullanma Ovalama Küçük parçaların montajı Anahtar çevirme Dış baskı yaratan tam olmayan eldiven giymek Araç-gereçleri avuç içinde bastırmak Havalı el aletleri kullanmak Meslekler Montaj hattı çalışanları Mekanik işçileri Boya ustaları Temizlik görevlileri Elektronik sanayii çalışanları Çilingir Mekanik işçileri.  Germe. orta parmak ve yüzük parmağının uzun ve radial yarısında (3.  Aşırı güç gerektiren yükleri itmek. eğilmek veya çömelmek (örneğin.  Alçalmak.yararlı olacaktır.  İş yapılan yer çalışana uygun bir şekilde düzenlenip doğru ayarlanmamış olduğu halde uzunca bir süre iş başında oturmak (örneğin cilalama makinesiyle çalışırken sırt desteğinin olmaması). fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:  Fiziksel güç gerektiren ağır iş.  Tekrarlayan işler. elde paketleme.  Doğal olmayan yerlerde yük kaldırma ve taşıma. Önlem  Tekrarlayan baskılardan kaçınılmalı.  Ergonomik açıdan doğru donanım kullanılmalıdır (iş tezgâhları. Her bir bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir. uygulanan kuvvet azaltılmalı ve kavrayışı gevşetilmelidir.  Elleri sıcak tutmak –rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak.  İşler çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırılabilir.

vakumlu kaldıraçlar. torba. palet ve konteynerler–hidrolik transpalet. kaldırma kancaları vb. 136 . o Paletlerin paketlenmesi. Solunan parçacıklar. Yakınmalar kişiye göre değişir. burada bulunan özel süpürücü hücreler parçacıkları kaplar ve zararsız hale getirir. taşıma–forklift. Toz solunabilir ince parçacıklar halinde olur ve dökümhaneyle kullanılan proseslere bağlı olarak. paketten çıkarılması.  Kaygan zemin oluşumu önlenmeli. fıçı. Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Hastalığın nerede gelişeceği ya da hastalığın türü. Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır. Solunum yolundaki mukus partikülü kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır. rulolu konveyörler. Bu partiküller bazen çözünerek kana karışabilir. omuz ve kalçalarının aynı hizada olmasıdır). hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak. Partiküller akciğerlere ulaştığında. palet taşıyıcılar.  El-kol gücüyle yük kaldırma ve taşıma işlerinde yükün üzerinde sağlam tutacak yerleri olmalıdır. varil kamyonları. Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında tutulabilir. İSGİP projesi kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). Yüksekliği ayarlanabilir cihazlar. palet eğicisi. vb. yapılacak işler "iyi bir pozisyonda" gerçekleştirilebilecek şekilde düzenlenmelidir (iyi pozisyondan kasıt genellikle çalışanın kulak. plaka taşıma arabaları. boru kaldırma ekipmanları. önemli oranda silika. sürgülü kızaklar (az sürtünmeli yüzey).  Yapılacak işleri düzenlerken. bidon. günlük veya sık sık yaşanan ağrılara karşı ağrı kesiciler kullanılabilir. zımparalama. Metal sektöründe kullanılabilecek bazı örnekler aşağıda verilmiştir: o Çanta. vücutta farklı tepkiler doğururlar (daha ayrıntılı bilgi için bkz. üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar değişiklik gösterir. makaralı kamyonlar. o Sac malzemelerin taşınması–forkliftler. Önlem  Yüklerin el-kol gücüyle taşınmasını engellenmeli. hatta tartı makineleri vb. kutu vb.  Kaldırma tekniklerinin kullanımı (güvenli yük kaldırma) eğitimi verilmelidir. günlük işleri yürütme becerisinin azalması ve hatta işi bırakma gereği doğabilir. o Balya. döküm temizleme. ayakkabı tabanlarına kaymayı engelleyici malzeme konulmalıdır. gibi kaldırma cihazları. palet makarası vb. o Metal boruların taşınması–vinç.  Düzenli ve daha fazla fiziksel egzersiz önerilmelidir. yük kaldırma ve taşıma sırasında doğal olmayan pozisyonların kullanılmasını önlenmeli. döküm kumu ile dökümlerin itip çıkarılması ve silkelenmesi (sarsak). döndürülebilen ve kaldırılabilen masalar gibi teknik yardıma başvurulmalıdır. fırınlardan çıkan toz. teknik yardıma başvurulmalıdır. valfli kaldırma basamakları vb. varil taşıma–bidon/makara döndürücüler. kurşun veya başka maddeler içerebilir. Fakat daha küçük parçacıklar akciğerlere kadar ulaşır. Çözünemeyen daha büyük boyuttaki partiküller genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır. Genellikle bel bölgesinde ortaya çıkar. vb. Maruziyetin etkileri.Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süreli ağrı. tekerlekli alet kutuları. o Kurulum ve bakım işleri–araç üzerinde kaldıraç. taşlama ve kum püskürtme işlemleri sırasında ortaya çıkan toz olabilir. hidrolik kaldırıcılı. Solunabilir silika tozu. makara. o Silindir taşıma römorku. partiküllerin boyutuna ya da solunan maddenin ne olduğuna ve solunum yollarında ya da akciğerlerde nereye kadar gittiğine bağlıdır.

pek çok kez aynı zamanda hızla ilerleyen ve ölümcül asbest kaynaklı kansere. Söz konusu tehlike aşağıdaki öğelere bağlıdır:    Kaynak yöntemi (MIG. Hastalık akciğerlere giren ve akciğerlerden çıkan hava akışını sınırlandırarak nefes darlığına yol açar. Kaynak dumanları ile kaynak gazları tehlikeli maddelerin karmaşık karışımlarıdır ve pnömokonyoz adı verilen akciğer rahatsızlıklarına yol açabilirler (örneğin demir oksit solunumu nedeniyle sideroz veya alüminyum solunumu nedeniyle alüminoz gelişebilir. o Alüminyum ve alaşımları. o Galvanize metallerde veya boyada bulunan çinko. Metal sanayisinde toz denince. tersanelerde çalışan kişiler de asbeste maruz kalmaktadırlar.    Belirtiler ve Bulgular Silikozis. tek örneği değildir. Belirtileri. Kaynak prosesinde açığa çıkan kimyasalların kana karışması nedeniyle ortaya çıkan sağlık sorunları için aşağıda yer alan bu Rehberin Kimyasalların yol açtığı meslek hastalıkları bölümüne bakınız). KOAH. o Bazı boya ve dolgu malzemelerinde bulunan kadmiyum. o Karbon çelik diğer bazı metallerden daha fazla oranda manganez içerir. bu tür durumlarda metaller kana karışabilir. Kaynak yapılan metallerin üzerindeki boya ve diğer kaplamalar. asbest lifinden etkilenen kişilerce yüksek miktarda asbest parçacıklarının solunarak akciğerlere yerleşmesi sonucu gelişir. öksürük ve nefes darlığına yol açan bronşit hastalığıyla birlikte başlar. yalıtım özellikli metal malzemelerin imalatında yaygın olarak kullanılmaktaydı. Önlem  Yerine koyma (ikame etme). asbestoz pulmoner HT veya kalp yetmezliği nedeniyle ölümle sonuçlanabilir. Asbestozis. Dolgu metalleri ve adi metaller (yumuşak çelik ile paslanmaz çelik gibi). ancak silika solunumu erken evrelerde durdurulursa hastalığın ilerlemesi de durdurulabilir. tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur (örneğin tehlikeli maddelerin yerine daha az tehlikeli maddelerin kullanılması –aşındırıcı püskürtme malzemesi olarak %1’den fazla kristalize silika içeren silika kumu veya başka malzemeler kullanılmamalıdır). Kaynak dumanları bu durumun tipik olmakla birlikte. nikel ve krom içerir. yıllar boyunca silika tozu solumuş kişilerde görülen bilinen en eski meslek kaynaklı akciğer hastalığıdır. Belirtiler ortaya çıktıktan sonraki beş yıl süresince solunum sorunları kötüleşebilir ve akciğerlerdeki hasar kalbi de zorladığı için bu hastalık kalp yetmezliğine yol açabilir.  Sıkı mühendislik kontrollerinin uygulanması havadan kaynaklanan etkilenmeyi önlemenin en iyi ikinci yoludur. yüksek ısıya direnci ve dayanıklılığı nedeniyle. Semptomları. TIG.Metal imalat sanayi. Bu hastalığın kesin tedavisi yoktur. Alan (özellikle dar ve kapalı alanlar). bu gazlar da sağlık sorunlarına yol açabilir. sıklıkla bir arada bulunan ve hava yollarını daraltan akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birleşimidir. Dumanın %90’ı çubuktan çıkar). asbest materyallerinin en çok kullanıldığı iş kollarından biridir. Asbest liflerinin solunumu yalnızca asbestozise yol açmakla kalmayıp. ya da korunmalı metal ark kaynağı gibi). Bu kontrol önlemleri arasında havalandırma ve partiküllerin havaya karışmasını 137 . söz konusu olan metal dumanı da olabilir. etkilenmeyi izleyen 20 yıl sonrasına kadar bir süre içinde ortaya çıkabilir. o Bazı boyalarda bulunan kurşun. Bu sektörde asbest. o Paslanmaz çelik. Kaynak çubuğunun materyali (elektrot) (az duman çıkaran kaynak çubukları kullanılmalıdır. Kaynak işi metal dumanı açığa çıkarır. malign mezotelyomaya yol açmaktadır. Hastalığın patogenezi ilerleyici ve geri dönüşsüzdür ve solunum yetmezliğine yol açar. Ağır olgularda. Ayrıca. Havalandırma.

Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallar. Toksik metal dumanlarına metal iş kolunda tipik olarak rastlanır. İşyerinde tek kullanımlık (asbestle çalışıyorsanız) veya yıkanabilen koruyucu giysiler giyilmesi sağlanmalıdır. 138 . makine yağı ve metal giderim sıvısı adını alırlar. presleme ve metal taşlama işlerinde kullanılır (daha ayrıntılı bilgi için bkz.   önleyen bir proses tasarımı da yer alır (örneğin kaynak işleri). Bu risk faktörüne bağlı olarak gelişen metal-sağlık etkilerinin kaynaklarına aşağıdaki Tablo’da yer verilmiştir. bulundurulması önlenmeli. çok sayıda çeşit ve uygulamalarının olması nedeniyle metal sanayisindeki en önemli tehlikelerden biri olarak düşünülmektedir. çaydanlık vb. Bu bilgilere. Araç. delme. Koruyucu donanım ve solunum aygıtlarının kullanımı. Bu yöntem. Bu sıvılar yıl boyunca kesim. Belirtiler ve bulgular Metal işlerinde kullanılan sıvılar çeşitli oranlarda karmaşık karışımlar olup aynı zamanda kesme sıvısı. ev ve diğer çalışma alanlarının kontaminasyonunu engellemek amacıyla çalışanların işten çıkmadan duş alarak temiz kıyafetler giymesi sağlanmalıdır. Etkili çalışmalarını sağlamak için toz kontrol sistemlerinin rutin bakımı yapılmalıdır. bu Rehberin Mesleki cilt hastalıkları bölümü). İşyerinde kimyasal tehlikelerden etkilenim ve bunların sağlık üzerindeki olası toksik etkileri her türlü hastalık için dikkate alınmalıdır. yalnızca diğer yöntemlerin sorun veya tehlikeleri ortadan kaldıramaması durumunda kullanılmalıdır. gösterilebilir. bunun yanı sıra çalışma ortamında yeme içmeye izin verilmemelidir). kronik bronşit. malzeme güvenlik bilgi formlarından ulaşılabilir. Neredeyse her türlü hastalığa herhangi bir kimyasal maruziyeti yol açmış olabilir. Bunların örnekleri arasında mesleki astım. mesleki solunum yolu etkilenimlerini önlemek için uygulanabilecek en az yararı olan yöntem olarak gösterilmektedir. frezeleme. bu nedenle de kimyasallarla yapılan çalışmaları düzenlerken başlangıç noktası kullanılan ya da kullanılacak olan kimyasala ilişkin sağlık ve güvenlik bilgileridir. deri hastalıkları vb. Kimyasalın cinsine bağlı olarak çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. İşyerindeki diğer bulaşıcılara gereksiz bir maruziyeti önlemek için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (örneğin. ortamdaki tozun da yutulması durumu söz konusu olduğundan işyerinde bardak.

Metal dumanlarının veya oksitlerinin. Bazı formları kanserojendir (altı değerlikli krom zamanda kaplama malzemesi olarak da bileşikleri). düşünme hali.). burun ve boğazda irritasyon. Uzun vadeli için normal elektrot örtüsü ve eritgen madde. Maruziyet sona erdiğinde genellikle temizlenir. retinit. Gribe benzeyen bu hastalık dumanların solunmasından birkaç saat sonra aniden gelişir. Diğer kronik etkileri arasında soluk borusunda yarattığı hasar sayılabilir. pirinç ve dolgu malzemeleri. pirinç. kaynak elektrotları ve kaplanmış mesleklerde kanser riskinin arttığı tespit edilmiştir. nikel alaşımları. bulantı ve Ayrıca bazı kaynak elektrotları. magnezyum. maruziyet sonucunda kemik ve eklem rahatsızlıkları gelişebilir. çelik. nikel Akut etkileri göz. kullanılır. Bakır. Solventlerden kaynaklanan kronik beyin hasarı aşağıdaki belirtilerle kendini gösterir:   Hafızanın ve diğer bilişsel fonksiyonların bozulması (dalgınlık. ciltte ve solunum yollarında irritasyondur." kanserojendir. akciğerlerde sıvı birikimi ve zatürre yer alır. inisiyatif ve enerji. paslanmaz çelik. Kadmiyum içerikli paslanmaz çelik veya kaplı malzemeler. bronz gibi bazı alaşımlar. sindirim sistemi ve zihinsel kapasite üzerindeki astar veya kaplamalar. Semptomları arasında titreme ve terleme yer alabilir ve genellikle 36 saate kadar devam eder. kaynak elektrotları. Boyama ve kaplama. alaşımlar. demir. Kronik etkileri arasında böbrek rahatsızlıkları ve amfizem yer alır. Krom Paslanmaz çelik ve yüksek alaşımlı Akciğer kanseri riskini arttırır. Nikel Paslanmaz çelik. burun ve boğazda iritasyondur. özellikle yüksek “Metal Dumanı Ateşi. 139 . yüksek alaşımlı Akut etkisi göz. çinko. Hastalar genelde işi bıraktıktan sonra tam olarak iyileşirler. üzerinde kronik etkileri vardır. Kurşun zehirlenmesine yol açabilir. Akut etkileri arasında göz. yağ giderme ve endüstriyel temizleme ile diğer metal işlerinde organik solventlerden etkilenim görülebilir. Molibden Çelik alaşımlar. Manganez Çoğu kaynak prosesi. magnezyum. akciğer hastalığıdır. Dermatit ve çelik. özellikle pirinç dökümün içinde bulunan çinkonun solunması metal dumanı ateşine yol açabilir. burun ve boğazda irritasyondur. "Metal Dumanı Ateşi. Kurşun Lehim. göğüs ağrısı ve solunum güçlüğü. Sağlık üzerindeki etkisi Solunum iritanı. Demir Oksitler Bütün demir veya çelik kaynak proseslerinde Sideroz – akciğerlerde toplanan partiküllerin yol açtığı iyi huylu bir en önemli kontaminandır. demir. böbrekler. duyarlılık.” kronik etkileri arasında merkezi sinir sistemi mukavemetli çelikler. Birkaç grup solvent vardır. planlama. çelik Sinir sistemi.Metal türü Alüminyum Berilyum Kadmiyum Oksitler Solunum sisteminde iritasyon. örneğin bakır. Çinko Galvanize ve boyalı metaller. pirinç ve bronz alaşımları. burun ve boğaz irritasyonu ve nefes darlığıdır." Florürler Hem düşük hem de yüksek alaşımlı çelikler Akut etkisi gözlerde. "Metal Dumanı Ateşi. Bazı kişilerde deri iritasyonu malzemelerin çoğu. Kronik etkileri arasında akciğerlerde aşırı sıvı birikmesi yer alır. Bakır Monel. çinko alaşımı. akciğer rahatsızlıkları ile de ilişkilendirilir. Aynı gelişebilir. Metal Dumanı Ateşi. Akut belirtileri arasında burun ve akciğerlerde iritasyon yer almaktadır. ancak bunların sağlık üzerindeki etkileri temel olarak merkezi sinir sistemine aittir. yani duygusal bağımlılık. Akut etkisi gözlerde. ısıl kesim veya erimiş metalden kaynaklanmış olabilir. Kronik etkileri arasında bronşit. Vanadyum Bazı çelik alaşımları. Duygusal kontrol ve motivasyonun bozulması. boğaz ağrısı ve kuruluğu. Kanserojen olduğundan kuşkulanılmaktadır. alüminyum alaşımlarında ve elektrik bağlantılarında bulunan sertleştirme ajanı. Kaynak dışındaki malzemeler. paslanmaz çelik. Kaynak Bazı alaşımların içindeki alüminyum bileşeni. problemleri yer alabilir. Dumanlar kaynak işi. vb.

Alerjik kontakt dermatitte deri bir alerjenle temas ettiği için duyarlı hale gelir.  İkame (zararlı maddenin yerine daha az zararlı bir madde kullanılmalıdır). Fosgen Üzerinde artık yağ giderici solvent kalmış metal. solvent ile kaynak/gaz kesimi Semptomlar geç ortaya çıkabilir.  İşe giriş ve AKM’lerin (periyodik muayene) yapılması sağlanmalıdır. sersemlik hissi. delme ya da taşlama için işleme proseslerinde kullanılan sıvılardır. astım veya diğer alerjik belirtilere yol açan duyarlılıklara neden olma potansiyeli fazladır. pas Gözler ve solunum sistemi için iritandır. Önlem İşyerinde kullanılan kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına her zaman başvurulmalıdır (formların güncel olmasına dikkat edilmelidir). Eldiven kullanımı. (Fosjen. sıçrama ya da sıvı bulaşmış parçaların ellenmesi durumunda olur.  Önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda KKD kullanımı son seçenek olarak değerlendirilmelidir. Mesleki deri hastalıkları Metal iş kolunda görülen mesleki deri hastalıkları arasında. derinin tahriş edici yüzey etkin maddelerle yakın teması sonucunda toksik el egzamasına yol açabilir. vb. Metal işlerinde kullanılan sıvılar arasında vernikler. Lehimlerde bulunan en önemli alerjen reçine. Göz.Metal sanayisindeki farklı organik buharların kaynağı ve sağlık üzerindeki etkileri Gaz tipi Aldehitler (formaldehit gibi) Diizosiyanat Kaynağı Yapıştırıcılar ve pigmentlerle metal kaplama. (Fosfin. denge bozukluğu. Bu tür etkilenmelerin sık rastlanan örnekleri arasında temizleyiciler. vb. prenarkotik sendrom (baş ksilen. böbreklere ve diğer inhibitörü ile kaynak/gaz kesimi radyasyonunun organlara hasar verebilir. boyalar. yağ. halsizlik. bu Rehberin Tozdan kaynaklanan meslek hastalıkları bölümü).) Fosfin Pas inhibitörleri ile kaplı metal.  Kapatma (açık prosesler ve vasküler kapatma). yapıştırıcılar.  Deri kanseri. Bu sıvıların kullanılmasındaki amaç sürtünmeyi azaltmak ve ortaya çıkan ısıyı yok etmektir. elektrolizle kaplama işinde kullanılan metaller –nikel sülfat ve potasyum dikromattır. vb. yağ gidericiler. tepkimesi sonucu oluşur. kromat ve nikel bileşenleri gibi bir dizi alerjen vardır.  Akne ve folikülit. Metal işlerinde kullanılan sıvılar kesme. Metal kaplamada kullanılan poliüretan boya. epoksi akrilatlar.) ağrıları. Kimyasal maruziyetini önlemede izlenen genel ilkeler aşağıdaki gibidir (ayrıntılı bilgi için bkz. burun ve boğaz irritasyonu. burun ve solunum sistemi için şiddetli irritandır. maddeler bulunmaktadır.) Solventler (toluen. radyasyonunun tepkimesi sonucu oluşur. burun ve boğaz için iritan. Sağlık üzerindeki etkisi Gözler ve solunum yolu için iritandır.  Kontakt ürtiker. Yağdan arındırma için kullanılan solventler.  Kontakt dermatit veya egzama. Deri etkilenimi elleri sıvıya daldırma. 1/3’i ise alerjik kontakt egzama olgularıdır. Toksik dermatit çoğunlukla derinin suyla (suyla çalışma) veya tahriş edici maddelerle tekrarlayan veya uzun süreli maruziyeti sonucunda oluşur. Egzama olgularının 2/3’den fazlası toksik kontakt egzama. Göz. reçineler Göz.) merkezi sinir sistemine zarar verebilir. İrritanlar çoğunlukla sıvı halde bulunurlar. Çok düşük etkilenim düzeylerinde dahi. Boyalar. 140 .  Havalandırma (kaynağında yerel havalandırma sistemi kurmak genel havalandırmadan daha etkilidir). yapıştırıcılar. yorgunluk.

Böylece el dermatiti etkin bir biçimde önlenmiş olur.  Olanak varsa. geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının sanki suyla yapılan bir çalışma yapıyormuşçasına etkilenmesine neden olur. mineral yağı ya da terebertinle temizlenmesi engellenmelidir. Aynı zamanda ellerin ya da derinin herhangi bir yerinin gaz yağı. yapıştırıcı uygularken eller yerine spatula gibi bir gerecin kullanılmasıyla. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir. bir fabrikada metal işlerinde kullanılan sıvılarla temas eden çalışanlarda meydana gelen bir dermatit salgını sulu çalışma ya da prosesin bir parçası olan bir alerjenden kaynaklanıyor olabilir. Örneğin. şişlik. duyarlı hale gelirler. çatlama.  İşte temiz kıyafetler giyilmeli ve yağlanmış ya da kimyasal madde bulaşmış iş kıyafetleri işten hemen sonra değiştirilmelidir.  Deri dezenfektanları ve temizleyicileri deriyi kirleticilerden arındırır. Su geçirmez eldivenler. Semptomlar arasında kızarıklık. Ancak. Hasarlı eldivenlerin kullanılması kişide sahte bir güvenlik duygusuna neden olabilir. Alerjik dermatit bir alerjene ya da sensitizöre (duyarlılık arttırıcıya). en etkili ama en zayıf temizleyiciler tercih edilmelidir. özellikle kaynak ve lehimleme gibi hava yolu ile bulaşan kirleticilerin arttığı işlemler sırasında kimyasalların deride birikmesinden kaynaklanan etkilenimleri azaltmaya yardımcı olabilir. Herhangi bir soruşturma yürütmeden sorunun nedeninin bunlardan biri olduğunu kabul etmek bu rahatsızlığın gerçek nedenini gizleyebilir. Önlem  Belirli bir cilt rahatsızlığının nedenini doğru tespit etmek önemlidir. Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilerek bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir. derinin madde ile temasını veya etken maddenin sıçramasını ya da deriye işlemesini önlemek için iş prosesinin yeniden tasarlanması düşünülmelidir. Örneğin. Belirtiler ve Bulgular Meslek kaynaklı deri hastalıklarının çoğu. En yaygın deri hastalığı kontakt dermatittir (egzema olarak da bilinir). Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı ve uygun şekilde kullanılmalıdır. Duyarlı hale gelince de bu sorun genellikle yaşam boyu sürer ve çok küçük miktarlarda da olsa en ufak maruziyet yeni bir atağa neden olur. kaynak arkından çıkan yapay ışık). katran ve katran ürünleri deri kanserine neden olabilir. Folikülitin sık karşılaşılan semptomu papüller. Bu yüzden. su toplama. kuruluk. genellikle mineral ve çözünür yağlara maruz kalan metal sektörü çalışanlarında görülür. polisiklik aromatik hidrokarbonlar. UV ışınlar (örneğin.  Eldivenler çalışanlara koruma sağlamakla birlikte kendileri de risk oluşturabilirler. Etki altında kalan kişinin bağışıklık sistemi tepki verdiğinde. terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilen. döküntü ve kanamalar yer alır. kontakt alerjen içeren bir yapıştırıcı yerine deride duyarlılığa yol açmayan alternatif bir ürün seçilmelidir. genelde tehlikeli bir maddeye maruziyetten dolayı oluşur. komedonlar ve püstüllerden oluşan daha çok yağlarla temas eden çalışanların kol ve uyluklarında görülen döküntülerdir.Bu sıvılar ve sıvıların içindeki katkı maddeleri çok kullanışlıdır ancak çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilirler. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır. kaşıntı. Deriyi hemen suyla durulamak ya da sabunla yıkamak iritan ve alerjenlerden kurtulmak için genellikle yeterli ve en etkili yoldur. bu önlemleri uygulamak her zaman olanaklı değildir. yerel havalandırma sistemleri ile kapalı kabinler gibi yollarla etkin bir şekilde kontrol altına alınması da. 141 . parafin.  Hava yolu ile bulaşan kirleticilerin. Dermatit deride meydana gelen enflamasyon nedeniyle oluşur. Örneğin. kimyasal ile kullanıcının derisi arasında güvenli bir çalışma mesafesi sağlanır. Folikülit saç köklerinde meydana gelen bir enflamasyondur.

kobalt. Alışveriş dahi yapamadığınızı. Diğer alerjenler için kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına bakılmalıdır. Belirtiler ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır: biri altta yatan kronik enflamasyon ve diğeri dönemsel ataklardır. tertip ve çalışma uygulamaları. dökümlerdeki boşlukları oluşturan maça parçalarını meydana getiren kumu yapıştırmak için “soğuk kutu” sisteminin bir parçası olarak kullanılmaktadır. Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. proseste ya da donanımda değişiklik (örneğin boyama için sprey uygulaması yerine rulo fırça kullanmak). geceleri de ortaya çıkabilir. iyi düzen.  Duyarlılığa neden olan materyallerle çalışmanın güvenli yolları vardır. Ancak bazen de belirtilerin ortaya çıkması birkaç saat sürebilir. toz azaltma teknikleri. Belirtiler işyerinde bulunan bir maddeden etkilenmenin hemen ardından gelişebilir. Fakat ‘koruyucu kremler’ tam bir bariyer koruması sağlamazlar çünkü kimyasallar bir şekilde deriye nüfuz ederler. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum. etkilenim mühendislik kontrol önlemleri kullanılarak en aza indirilmelidir. duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısını azaltan vardiya ya da yer değişiklikleri gibi. o Etki altında kalan çalışan sayısını ya da etkilenim süresi azaltılabilir. Metal iş kolunun diğer faaliyetlerinde metal işleme sıvılarının (özellikle sentetik olanlar) mesleki astıma yol açtığı gösterilmiştir.  Eğer işyerinde kullanılan maddelerin değiştirilmesi mümkün değilse. örneğin iş rotasyonu. örneğin proses kapatma. Çalışanlara iş ortamındaki tehlikeleri anlatmak önemlidir ve iş güvenliğini sağlamak için çalışanlara uygun eğitimin verilmesi 142 . gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktada yerel aspiratör ve iyi ve güvenli kapatma uygulamaları yapılmalıdır. eldivenler. Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu materyal/kimyasal farklı bir maddeyle değiştirilebilir ya da astımlı çalışan astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı başka bir yere yerleştirilebilir. Nemlendirici kremleri düzenli bir şekilde kullanmak derinin su kaybetmesinin önüne geçerek yumuşak tutar ve dermatit oluşmasını engeller. Dökümhanelerde difenilmetan diizosiyanat. sondaj. presleme) risk altındadır. koruyucu gözlük ve iş kıyafetinden oluşan KKD’lar kullanılabilir. Hastalıkla ilişkili olarak rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) gibi diğer rahatsızlıklar da bulunabilir. Kaynak yapan ve metal parçalarının imalatında ve işlemesinde çalışanlar (örneğin kesme. Tozun. Etkilenme hem maça yapma hem de itiş kısmında olur. buharın. Mesleki astım Meslek kaynaklı astım işyerinde karşılaşılan bir alerjene karşı aylar ya da yıllar içinde geliştirilen duyarlılık dolayısıyla oluşan ve tedavisi olan bir solunum yolu rahatsızlığıdır. Kaynak işinde kromiyum.  Solunum maskeleri. o Havalandırma (hem yerel hem de çevresel). Bu durum da hastalığın herhangi bir işyeri faaliyetiyle olan bağlantısının açıkça gösterilmesini geciktirebilir hatta engelleyebilir. nikel ve alüminyum yapılan kaynağın türüne göre alerjen olarak sınıflandırılır. öksürük ve göğüs sıkışması vardır. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler. dinlenme süreleri. merdivenleri çıkamadığınızı ya da çocuklarınızla oyun bile oynayamadığınızı bir düşünün. Belirtiler arasında kişiyi en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır. tel çekme. taşlama. Yumuşatıcı kremler derinin nemini korumak amacıyla hem çalışırken hem de mesai sonrası kullanılabilir.

● Kadmiyum alaşımları ve pigmentler. Yıllar içerisinde metal işlemede kullanılan yağların solunmasının akciğer kanserine yol açabileceğine dair kanıtlar vardır. Önlem  Çalışma yöntemlerini değiştirilebilir (örneğin sıcak su kullanımı/sabunla yağ giderme.  Kansere yol açtığı bilinen kimyasallar fiziksel kapatma ve yerel havalandırma yöntemiyle kontrol edilmelidir.  Solunum maskeleri ve gaz geçirmez elbise gibi KKD'ler sağlanmalıdır.  Tehlikeli kimyasallar yerine kansere neden olmayan kimyasallar kullanılmalıdır (örneğin metal işleme sıvıları arasında mineral yağı bazlı sıvılar (kesme yağları.  Çalışanlara eğitim verilmeli ve kendini koruma yolları sağlanmalıdır. mesane ve cilt kanserine neden olabilir. Asbeste maruziyet hala meslek kaynaklı kanser olgularının bilinen en önemli nedenidir. berilyum gibi kimyasallar aşağıda belirtilen sanayi alanlarında deri kanserine neden olabilir: ● Demir ve çelik dökümhaneleri. dizel egzozu. silika. 143 . ● Metal dökümü ve kaynak işleri. duman ve katrana maruziyet bulunmaktadır. soğutma sıvıları) yerine su bazlı alternatifler vardır). formaldehid. nikel ve arsenik bileşenleri ve ikinci el duman. ● Demir ve metal eşya imalatı. Metal işlemede kullanılan sıvıların ve yağların (mineral yağlarının) akciğerler üzerindeki etkisi konusundaki bilgiler sınırlıdır. kromat. Belirtiler ve Bulgular Belirtiler ve muayene bulguları kanserin türüne göre değişiklik gösterir. kloroform. benzen. ● Kromat imalatı. Mineral yağı içeren çözünmez sıvılardan etkilenmenin tekrarlanması aynı zamanda deri kanserine de neden olabilir. Dökümcülük ve maden dökümcüsü yapan işçiler polisiklik aromatik hidrokarbonlara maruz kalmaktadır ve bu da akciğer.  Sigara içimi önlenmelidir. metal işleme sıvılarının yerine alternatif işleme yöntemlerinin kullanılması). düzen ve temizlik yöntemleri konusunda çalışanlara eğitim vermek yaralanmaların önüne geçmenin en iyi yoludur. ● Kadmiyum oksit imalatı. Silika tozu çelik imalatında karşılaşılan bir tehlikedir ve akciğer kanseriyle ilişkilidir. İşyerine ve işyerinde yapılan işlemlere ilişkin önemli kimyasal etkilenimleri arasında diğer kimyasalların yanı sıra asbest. nikel sülfit. Diğer kanserojenlerin belirlenmesi için malzeme güvenlik bilgi formlarına bakılması gerekmektedir. krom IV. oksit. ● Mekanik yağların kullanımı.gerekir. ● Nikel . Sigara içmek ve işyerinde kansere neden olan ajanlara maruziyetin bir araya gelmesi kanser riskini artırmaktadır. Mesleki kanser Metal sektöründe çalışan kişiler kanserojenlere ya da kanserojen olduğundan kuşkulanılan maddelere maruziyet nedeniyle artan bir kanser riskiyle karşı karşıya kalabilirler.kadmiyum imalatı. Kadmiyum. epoksi sertleştiriciler. Güvenli çalışma.

Fakat alüminyum gibi hafif metallerde MIG kaynağı yaparken ve MSG kaynağı için yüksek filtre derecesine gerek duyulur. Aşırı gözyaşı salgısı üretilebilir. ● Yakında bulunan diğer işçileri korumak için en az 2 metre yükseklikte paravanlar kullanılmalıdır.Fotoelektriğe bağlı gelişen keratokonjonktivit Keratokonjonktivit gözün dış katmanının (kornea ve konjonktiva) ultraviyole radyasyon nedeniyle zarar görmesine bağlı olarak gelişen bir rahatsızlıktır. yani derece ne kadar düşükse filtre de o kadar incedir. Koruyucu maskenin kızılötesi ve ultraviyole ışınları emecek şekilde koyu filtre camı olması gerekir. Filtre camları siper numaralarına göre derecelendirilmektedir. kaynak işleminin yapıldığı yerin hemen yakınında çalışan veya kaynakçıya yardım eden kişiler daha çok etkilenirler. Bu rahatsızlığa aynı zamanda “ark göz” adı da verilir. etkilenmenin hemen ardından göz ağrısını veya görme sorunlarını fark etmeyebilir. belirtiler etkilenmeden üç ila altı saat sonra gelişir. Görüntü lekeli ya da bulanık hale gelebilir ve tedavi olmazsa geçici körlük oluşabilir. Kaynak işlemi hem kaynakçıya hem de kaynak işi yapılan yerin yakınlarında çalışan kişilere zarar verebilir. ark göz sendromu neredeyse her zaman geçicidir. KKD kullanmadıkları için. 144 . ● Işık filtreleyen perdeler ve yansımayı azaltan yüzeyler hem kaynak çalışanlarının hem de alandaki gözlemcilerin korunmasına yardımcı olur. Bu adlandırma. Ark göz rahatsızlığının olası semptomlarından herhangi birini yaşayan bir kişi gözlerini temizlemek için suya tutmalı ve olabildiğince çabuk bir şekilde tıbbi yardım almalıdır. Bu ilkeye dayanarak aşağıdaki adımlar atılabilir: ● Kaynak yapan kişinin arktan yayılan ışınlardan kaynakçı el maskesi ya da kaynakçı baş maskesi ve koruyucu giysi kullanılmasıyla korunması gerekmektedir. Tipik olarak gözde kaşıntı ve kanlanma oluşur. Belirtiler ve Bulgular Bir kişi. Çoğu durumda. Bu derece geçmesine izin verilen ışık miktarını belirtmektedir. kornea yanıklarının en yaygın görülen nedenlerinden birinin metal kaynağı veya ağır gazlı kesim işlemleri sırasında ortaya çıkan parlak elektrik arkından kaynaklanmasından ileri gelir. Önlem Önleme için tek ilke koruyucu olmadan hiçbir zaman ark kaynağına bakmamaktır. Belirli bir akım düzeyi için çelik gibi ağır metallerle MMA ve MIG kaynağı yapılırken aynı derecede filtre kullanılabilir. Filtre derecesi kaynak prosesine ve akım düzeyine göre belirlenir. Ultraviyole ışınlara uzun süreli maruziyet kalıcı görme sorunlarına yol açabilir. Çok ender de olsa etkilenmenin uzun sürmesi ve tekrarlanması durumlarında lenste kalıcı hasar meydana gelebilir. Neyse ki.

Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır. böbrek fonksiyon testleri ve tam idrar tetkiki (TİT). Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisi çekimini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmeli. titreşim. Solunum Fonksiyon Testleri. Kimyasal madde maruziyeti olanların karaciğer fonksiyon testleri. deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması metal sektöründe çalışanlarda ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır. Testler konusunda ayrıntılı bilgi son bölümde verilmiştir). karpal tünel semdromu yakınmaları varsa Phallen.        145 . 3. Tam Kan Sayımı Kan sedimentasyonu Kimyasal madde maruziyeti olanlarda o kimyasalın ya kendisinin ya da metobolitinin kanda veya idrardaki düzeyi analizi. Bunların sonuçları-normal olarak değerlendirilenler de dâhil. Metal iş kolundaki yoğun toz ve duman maruziyeti nedeniyle solunum yolları ve akciğerin incelenmesi.Metal İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak metal iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir. (Kaynak ve tozlu işlerde çalışanların PA akciğer grafileri A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir.5 parmakta duyu kontrolü yapılmalıdır.İSGÜM’e bildirilir). De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi. Tinnel ve İskemik testler yapılabilir. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi. GBİK’in araştırılması. Odyometri testi. yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler.

146 .

Ancak bu süre. 82. çalışma ortamından kaynaklanabilecek sağlık sorunları konusunda bilgi verilmeli. bunların periyodik genel sağlık muayeneleri yapılacaktır” denilmiştir. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’nün 82. dermatit tedavisi ön plana çıkacağından sorun sürer gider (Emiroğlu. optimum dönemi aşmamalıdır. işe başladıkları günden itibaren (15) gün sonra adaptasyon muayenesine tabi tutulacak ve işin devamı süresince de. aile hekimi ya da dermatoloji uzmanının yazdığı kortizonlu kremi aralıklı olarak 6 aydır kullanan çalışanın nikel karbonile karşı alerjisi (nikel dermatiti) iyi sorgulanmazsa çok rahat atlanabilir. Erken dönemde çalışma ortamından kaynaklanan etkileşimler belirlenmekte ve önlemler alınmaktadır. erken duyarlılığın ortaya çıkmasına izin verecek (hekimin muayenede veya laboratuvar yöntemleriyle saptayabileceği. Bir yıl sonra yapılan periyodik muayeneye geldiğinde. Erken kontrol muayenesinin süresini belirlerken. Erken Kontrol ve İşe Dönüş Muayenesi Ülkemizdeki çalışma yaşamına ilişkin mevzuatta işyeri hekiminin görevleri arasında açıkça belirtilmeyen erken kontrol muayeneleri birçok ülkede uygulanmaktadır. 147 . Yeni işe giren kişide oluşacak duyarlılığın bir yıl sonraki muayenede değerlendirilmesi için beklemek doğru değildir. işyeri hekiminin önemi tam kavranmamış görevlerinden biridir. Son düzenlemelerde. etkenin sağlık sorununa ilişkin belirtileri ve bulgularının ortaya çıkmasına yetecek kadar uzun) bir süre olmalıdır. İşine devam edip edemeyeceği gerekirse aynı işyerinde başka bir bölümde çalışması kararı işyeri hekiminin sorumluluğundadır.IV. süre belirtilmeden “sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak. Maddesinde “atmosfer basıncından daha yüksek basınçlı yerlerde ve dalgıç odalarında yapılan çalışmalarda alınacak genel tedbirler” yazılmıştır. Her etken için meslek hastalıkları tanı rehberlerinde süreler belirtilmiştir. Eski yönetmeliklerde “sağlık nedeniyle üç haftadan uzun veya meslek hastalıkları veya iş kazaları nedeniyle veya sık tekrarlanan işten uzaklaşmalarda. Maddede “Bu gibi işlerde çalışanlar. sağlık durumu ile iş koşulları arasında olumsuz etkiden şüphelenen çalışanın erken kontrol muayenesine gelmesi sağlanmalıdır. işe dönüş muayenesi yapar” diye işyeri hekiminin görevleri arasında sayılmıştır. durumları ve işle ilgili hastalık ya da meslek hastalığı dışı sorunlarda da) saptanan sağlık sorunu ile kişinin işi arasındaki uyum yeniden değerlendirilmelidir. C. eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek” işyeri hekiminin görevleri arasında sayılmıştır. Bu durumda nikel karbonil ile karşılaşmadan günlük yaşamını ve iş faaliyetini sorunsuz olarak sürdürebilecek olan kişinin. gelişecek reaksiyon ile ilgili değerlendirmesi çalışma ortamı dikkate alınmadan yapılırsa. Pek çok işyerinde uygulanmamaktadır. geri dönüşümsüz bir düzeye ulaşmadığı ve tedavi olasılığının hala çok yüksek olduğu). Sadece iş kazaları veya meslek hastalığı kuşkusu nedeniyle değil sağlıkla ilgili tüm sorunlarda (iş dışı kaza. Adaptasyon muayenesi ya da erken kontrol muayenesi kavramına ulusal mevzuatımızda adı geçen tüzük dışında rastlanılamamıştır.2001). Çalışanlarda kronik hastalıklar nedeniyle oluşabilecek duyarlılıklar da ancak erken muayene ile belirlenebilir. hastalığın çalışana zarar vermeye başlamasından önce olmalı (hastalığın ilerlemediği. yaralanma vb. İşe giriş muayenesinde çalışana. Eğer bir işyerinde bir çalışanda işyerindeki etmenlerden dolayı meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık saptanırsa meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık tespit edilen çalışanın çalıştığı bölümdeki diğer çalışanlarında işyerindeki etmenlerden etkilenmeleri söz konusu olabileceğinden diğer çalışanlarında erken kontrol muayenelerinin yapılması gerekmektedir. İşe dönüş muayenesi ise.

• İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle. Kaza. görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda. bilinmeyen ve kontrol altına alınmamış olan. etrafa zarar verecek nitelikteki olaylar” olarak tanımlamaktadır. R. herhangi bir kasıt söz konusu olmaksızın meydana gelen. “Önceden planlanmamış. çalışılan bölüm gibi çeşitli özelliklere göre hesaplanabilir. “Önceden planlanmamış. Genel olarak “kaza” kavramı. cinsiyet. (çalışan sayısı x günlük çalışma saati x yıllık çalışma günü) ne bölünmesiyle elde edilen rakamın bir katsayıyla çarpılmasından elde edilir. Diğer işyerleriyle karşılaştırma yapabilmek için İş Kazası Sıklık Hızı (İKSH) [Bir yıl içinde meydana gelen kaza sayısının.IV. dıştan ve ani bir etkiyle meydana gelen ve kişilere zarar veren istenmeyen bir olaydır.G: 16 Haziran 2006/ 26200 ve 5754 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. çalışanın çalışma süresi (kıdem). Kazanın oluşumunu inceleyen araştırmacıların.G: 8 Mayıs 2008/ 26870 148 . R. çoğu kişisel yaralanmalara. işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında. çalışan sayısına bölünmesiyle elde edilir (ve yaş. • Emziren kadın sigortalının. • Sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada.)] ve İş Kazası Ağırlık Hızı (İKAH) ’nın [iş kazası nedeniyle toplam işgöremezlik süresinin (saatinin).1. makinelerin ve araç gereçlerin zarara uğramasına. “dik duran domino taşları” modeli adını verdikleri yöntemle kaza incelemesi yaptıkları görülmektedir. İş kazaları WHO iş kazasını. üretimin bir süre durmasına yol açan bir olay” olarak tanımlamaktadır. meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır34. Ülkemizdeki düzenlemelere göre ise iş kazası. 34 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu. ILO ise. beklenmedik ve sonucu istenmeyen bir olayı belirtmektedir. eğitim düzeyi. iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda. • Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının. • Sigortalıların.

Zarar (ölüm veya yaralanma). Kişisel eksiklikler.İnsan (Man): Hatalara neden olan insan faktörü.Makine (Machine): Uygun olmayan. 2.Yönetim (Management): Yönetimsel faktörler. dünyanın hemen her yerinde en çok ölümlü iş kazasının görüldüğü sektörlerden biridir. koruyucusuz donanım. 149 . Ortam-Çevre (Media): Bilgi. 1. görülen iş kazası sonucu ölümlerin %15’i inşaat sektörüne aittir. 3. tezgâh. çalışma metotları ve çevresel faktörler. oysa görülen ölümlerin %42’si inşaat sektöründe görülmektedir. %19’u ise makinelerin arasına sıkışmaktan ve çarpmalardan ve %18’ise elektrik çarpması gibi tehlikelere maruz kalmaktan kaynaklanmaktadır (Gönel. Japonya’da ise işgücünün %10’u inşaat sektöründe çalışmakta. tesis gibi fiziksel faktörler. bilgilendirme. kaza zinciri faktörleri şöyle sıralanmaktadır: Doğa koşulları (doğal yapı). 4. S. ABD’de işgücünün %5’i inşaat sektöründe çalışırken.). inşaat sektörüne aittir. İnşaat sektöründe görülen iş kazası sonucu ölümlerin %30’u düşmelerden. İstatistiklerin de gösterdiği gibi.Yıl içinde meydana gelen kaza sayısı İKSH= Çalışan sayısı ************************************************************************************************ İş kazası nedeniyle toplam işgöremezlik süresi (saat) İKAH = çalışan sayısı x günlük iş saati x toplam iş günü sayısı (k sabiti genelde 1 milyon alınır ve bir milyon iş saatinde ne kadarlık bölümünün iş kazası nedeniyle kaybedildiği ifade edilir.%26’sı taşıma(yüksekten düşen nesneler) sırasındaki kazalardan. İnşaat sektörü. Buna göre. Güvensiz durum ve davranışlar. Kaza. İş kazalarının oluşumunda temel nedenler olarak görülmektedir. Ayrıca kazaların temel nedenleri (4M) ile açıklanmaya çalışılmıştır. en yüksek ölüm oranları. makine. 2010). xk Bu modele göre..

söz konusu hastalık.SGK istatistikleri değerlendirildiğinde. o bölümde çalışanların tümü sağlık kontrolünden geçirilmeli. Meslek hastalıkları listesi Meslek hastalıkları. gerekli ek ve tamamlayıcı muayeneleri yapılmalıdır. bedensel veya ruhsal özürlülük hâllerini ifade etmektedir35. Bazen çalışanlardan birinde ortaya çıkan bir hipertansiyon. olmak üzere beş grupta toplanmıştır (Meslek hastalıkları tanı süreci. işten fiilen ayrıldıktan en geç ne kadar zaman sonra meydana çıkması hâlinde sigortalının mesleğinden ileri geldiğinin kabul edileceği Meslek Hastalıkları Listesine göre saptanır. inşaat ve metal iş kolları başta gelmektedir. ILO’nun meslek hastalıkları listesi ve daha ayrıntılı bilgi için bkz. R. diyabet gibi kronik sağlık sorunları ortaya çıkabildiği gibi bazı çalışanlar da büyük cerrahi operasyonlar geçirebilirler. ç) D Grubu: Meslek bulaşıcı hastalıklar. meslek hastalıkları listesindeki yükümlülük süresi aşılmış olsa bile. Meslek Hastalıkları Meslek hastalığı: Sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık. IV. Ölümlü iş kazalarında da maden. kazanın olduğu yerdeki kolluk kuvvetlerine derhal ve SGK'na en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirmekle yükümlüdür.G: 11 Ekim 2008/27021. Hizmet sözleşmesine bağlı olarak çalışan sigortalının meslek hastalığını bildirme yükümlüsü onları çalıştıran işverenleridir. iş kazalarının metalden eşya imali. Herhangi bir meslek hastalığının klinik ve laboratuvar bulgularıyla kesinleştiği ve meslek hastalığına yol açan etkenin. Ayrıca çalışma ortamına yönelik gerekli düzenlemeler. Ülkemizde hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı ve bu hastalıkların. b) B Grubu: Meslekî cilt hastalıkları. işe yeni başlayan acemi çalışanlarda daha sık görüldüğü ve özellikle kazaların büyük bölümünün 1-3 çalışanın olduğu küçük ölçekli işyerlerinde meydana geldiği görülmektedir. Bu durumlarda da işe dönen. önlemler alınmalıdır. Kendi adına bağımsız çalışan sigortalının tutulduğu meslek hastalığını bildirme yükümlüsü ise kendisidir.2. işyeri incelenmesiyle kanıtlandığı hâllerde. Ayrıca 4857 sayılı İş Kanununa göre ÇSGB Bölge Çalışma Müdürlüğü’ne iki iş günü içinde bildirim zorunluluğu da vardır. iş gününün ilk saatlerinde ve mesainin son saatinde artış gösterdiği. maden ve inşaat işkollarında daha fazla olduğu. İşveren iş kazasını. 2011). çalışanın eğitimi ve yetenekleri doğrultusunda başka bir bölümde çalışması sağlanmalıdır. SGK ve Bölge Çalışma Müdürlüğüne bildirimlerde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” (bkz. a) A Grubu: Kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları. d) E Grubu: Fizik etkenlerle olan meslek hastalıkları. İSGİP kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). 35 Çalışma Gücü Ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği. İşyerinde çalışanlardan birine meslek hastalığı tanısı konulduğunda. İş Sağlığında Kayıt Sistem) ile yapılmalıdır (Tozan. Meslek Hastalıkları Listesinde. 150 . C. c) C Grubu: Pnömokonyozlar ve diğer meslekî solunum sistemi hastalıkları. Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun kararı ile meslek hastalığı sayılabilir. tedavisi tamamlanan çalışanın da görüşü alınarak hastalığa neden olan çalışma ortamı dışında.

151 .Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’na hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde bildirimi zorunludur. Bu bildirimde de “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır.

152 .

İnsektisitler ile çalışan çalışanların. Ağır ve tehlikeli işlerde çalışan 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç işçiler için bu muayeneler en az 6 ayda bir yapılmalıdır. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayenesinden geçmesi önerilmektedir. her 6 ayda bir. Aralıklı Kontrol Muayenesi (Periyodik Muayene) Ağır ve tehlikeli işler kapsamında çalışan tüm çalışanların en az yılda bir kez hekim raporu ile çalışmalarında sakınca olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. 153 . her 3 ayda bir. Arsenik ile çalışan çalışanların. bu işçilere her 6 ayda bir kontrol muayenesi zorunluluğu getirilmiştir. her 6 ayda bir Diğer iş kollarında muayene aralığı 1 yıldır. her 3 ayda bir. Tozlu işlerde çalışan çalışanların. 16-18 yaş grubunun (genç işçilerin) hangi işlerde çalıştırılacağı belirlenmiştir21. • Risk gruplarına göre AKM: • • • Hangi işte çalışırsa çalışsın 13-16 yaş arası çocukların işe giriş muayenesinde (İGM) çalışmalarında sakınca olmadığının hekim raporu ile belirlenmesi ve bu muayenelerin 6 ayda bir tekrar edilmesi gerekir. Civa ile çalışan çalışanların.V. • • • • • Kurşun ile çalışan çalışanların. Bazı iş kollarında ve risk gruplarında bu muayeneler daha kısa aralıklarla yapılmalıdır. Kadın çalışanların ağır ve tehlikeli işler kapsamında hangi iş kollarında çalıştırılacağı belirtilmiştir. her 6 ayda bir. Ayrıca kadın çalışanların hangi işlerde gece postalarında çalıştırılacağı belirlenmiş.

154 .

Gelişmiş ülkelerde dahi tüm kanserlerin 1/10'unun mesleki olduğu gerçeğinin yorumu bu oranın Türkiye'de daha fazla olabileceği şeklindedir. Çünkü meslek hastalıklarının latent süreleri farklıdır. Bir çalışanın işten ayrıldıktan sonra dahi işyerinde maruz kaldığı etkenden dolayı meslek hastalığının ortaya çıkması için gereken en uzun süreye yükümlülük süresi denilir. İşten çıkış muayeneleri yasal zorunluluk olup. C). kayıt sisteminin de düzenli olması gerekir. Meslek hastalıklarının ortaya çıkma sürelerinde farklılık olabilir. Özellikle bilinen kanserojen ve şüpheli kanserojen maddeler ve radyoaktif ışınlarla çalışanlar işten ayrıldıktan sonra yaşam boyu izlenmelidir (Emiroğlu. 155 .VI. işten ayrıldıktan sonraki yıllarda yapılacak geç muayenelerle ilgili ise yasal düzenleme yoktur. Çalışan işten ayrıldıktan sonra dahi çeşitli meslek hastalıkları ortaya çıkabilir. Geç muayenelerle ilgili yasal düzenlemeler yapılmalı ve genel organizasyon sağlanmalıdır. Geç muayenelerin yapılabilmesi için ulusal sağlık hizmet ağının örgütlü yapılanması. ülkemizde SGK'ya yapılan bir tane dahi mesleki kanser bildirimi bulunmamaktadır. Bu nedenledir ki. Meslek hastalıklarının yükümlülük süreleri yasal mevzuatta verilmiştir. İşten Ayrılma ve Geç Muayene Ülkemizde çalışan işten ayrılırken ve ayrıldıktan sonraki yıllarda etkilendiği risklerle ilgili sonradan geç muayeneler yapılmamaktadır.

156 .

bireysel farklılıklar nedeniyle gözden kaçabilecek etkilenimler erken dönemde yakalanabilecektir. meslek hastalıklarından veya işle ilgili hastalıklardan şüphelendiği çalışanları meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına36 meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık şüphesi ile sevklerini yaparak ileri tetkiklerinin yapılmasını sağlamalıdır. izlemek ve riski kontrol altında tutmaktır.VII. aile hekimi veya ikinci basamakta hastanede çalışan hekim. 157 . 36 Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastanelerine. biyolojik izlemle. Daha sonra gerekli tedavi. İşyeri hekimi. Böylece henüz maluliyet gelişmeden erken tanı koymak mümkün olacaktır. Erken Tanı AKM’nin ne kadar düzenli yapıldığına bağlı olarak erken tanı olasılığı artmaktadır. İGM ve AKM sonucu alınan önlemlere rağmen meslek hastalığı veya işle ilgili bir hastalık saptanmışsa diğer çalışanlara yönelik yeni koruyucu önlemlerin alınması ve hastalığın veya kazanın oluşturabileceği olumsuz psikolojik ve organik zararlar için çevreye yönelik önlemlerin sürdürülmesi gerekir. işyeri RD sonuçlarına ulaşmalı ve risk yönetimi becerisi kazanmalıdır. Halen geri döndürülebilen bir evrede erken tanı koymak bu nedenle çok önemlidir. AKM’ye (periyodik muayenelere) verilen önem ile hastalığın saptandığı dönem arasında doğrudan ilişki vardır. Bu işlemleri yapmaktaki amaç. yer-iş değişikliği ile çalışanın sağlık gözetimi devam ettirilmelidir. benzenin erken dönemdeki kan tablosu bozuklukları ileri dönemde aplastik anemi ve lösemi gibi malign değişimlere de neden olabilir. erken tanıların artması toplumsal erken tanıyı sağlayacaktır. çözücüler organizmada geri dönüşü olmayan zararlara yol açabilir. Bir işyerinde çalışan için erken tanı. rehabilitasyon. OSGB hekimi. Tüm bunların üstüne gerekli laboratuvar incelemeleriyle. Hekim işyeri durum saptaması yaparak çalışma ortamı koşulları ve çalışma ilişkilerini incelemeli. Örneğin. aynı bölümdeki diğer çalışanlar için koruyucu önlemi gündeme getireceğinden. TSM hekimi. zararlı etkenleri saptamak. Sağlık Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Hastanelerine veya Devlet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanelerine.

158 .

iş-çalışan uyumunu sağlamak üzere çalışanın yerinin/işinin değişimine karar verilebilir. çalışanda gelişen hastalık meslek hastalığını taklit edebilir veya iş gücü kaybına neden olacak kadar ciddi klinik tablo ile kendini gösterebilir.G: 2 Mayıs 2006/26156. işgücü piyasasında gerek duyulan. Mesleki rehabilitasyon Özürlülerin işgücü piyasasında ihtiyaç duyulan. Ancak kişisel koruyucu kullanımından önce zararlı etkenin kaynağında ve çalışma ortamında önlemler alınmalı. engelliliği bulunan veya sağlık sorunları olan kişilere. uygun donanımlarla çalıştırılabilir. 159 . Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri (MRH). geliştirme ve değiştirme eğitimi. buna rağmen risk faktörü varlığını koruyorsa yer değişikliği önerilmelidir. İş değişikliği yapılmaması durumunda. incinmiş olan. işe yerleştirme ve takibidir. geliştirme ve değiştirme eğitimi. işe yerleştirilmeleri ve çalışabilmeleri için yardımcı olmak üzere yapılan hizmet ve kolaylaştırıcı uygulamalara verilen addır. C. toksik gazlarla çalışılan bir ortam yerine odyolojik tetkikleri uygunsa gürültü düzeyi yüksek yerde kulak koruyucuları kullanmak koşuluyla çalıştırılabilir. ilgi ve yeteneklerine uygun mesleklerde yetiştirilerek.. 2001). açık emek pazarında bağımsız olarak çalışabilmeleri için yardımcı olmak üzere mesleki rehabilitasyonla istihdam yardımını birleştirir. R. meslek edindirme. riskler en aza indirilmeli. MESLEKİ REHABİLİTASYON Çalışma gücünün en az % 40’ını kaybetmiş olanların (özürlülerin). mesleki rehberlik. ya hastaneye yatırılır. ilgi ve yeteneklerine uygun mesleklerde yetiştirilerek istihdamlarını kolaylaştırmak ve mesleklerinde ilerlemelerini sağlamak amacıyla devamlı ve koordinasyon içinde sosyal ve tıbbi rehabilitasyon. İş değişimlerinde danışmanlık görevi işyeri hekiminindir22.VIII. meslek edindirme. mesleğe hazırlık. İGM’de saptanamayan bir durum sonradan ortaya çıkarsa veya işe başladıktan sonra kullanılan bir kimyasal madde veya etkene karşı reaksiyon gelişirse ya da çalışanda kronik hastalıklar nedeniyle duyarlılık oluşursa. Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri nedir? Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri (Vocational Rehabilitation Service-VRS). Aslında ilk iki durumun sonunda da işyerine gelen çalışanın etkilenme ve ortam koşullarına bağlı olarak iş veya yer değişikliği gene gündemde olması ve işyeri hekimince çözüme kavuşturulması gereken bir sorundur. işe yerleştirme ve takibine mesleki rehabilitasyon adı verilir37. Örneğin. mesleki rehberlik. Yer-İş Değişikliği. İşitme kaybı başlamış olan bir işçi gürültülü ortamda değil de laboratuvar tetkikleri uygun ise gaz ortamında. çalışan. 37 Özel Mesleki Rehabilitasyon Merkezleri Hakkında Yönetmelik. ya istirahat raporu verilir ya da yer veya iş değişikliği yapılır. Bu nedenle "uygun işe uygun çalışan" anlayışı çalışma ortamında yorumlanmalıdır (Emiroğlu. mesleğe hazırlık. istihdamlarını kolaylaştırmak ve mesleklerinde ilerlemelerini sağlamak amacıyla devamlı ve koordinasyon içinde sosyal ve tıbbi rehabilitasyon. Mesleki Rehabilitasyon Meslek hastalıklarının tanı sürecinde çalışanın sağlığının olumsuz etkilenmesine neden olan etkenden uzaklaştırılması için. hemoglobin değeri düşük olan veya sonradan düşen çalışan. özürlü veya hasta olan kişilerin işten kopmamaları.

fiziksel kondisyon geliştirici egzersiz eğitimi. mesleki danışmanlık. hız. Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü’ne kayıtlı. kurs sonucu başarı durumu değerlendirilerek yararlanıcı ve işveren arasında bağlantı kurulur.G: 16 Aralık 2010/27787. çeviklik. hijyenik eğitim. il milli eğitim müdürlüklerince onaylanan eğitim programlarına göre yürütülür. mesleki eğitim belge ve sertifikasyonuna göre durumunu değerlendirip yararlanıcıya mesleki bilgilendirme. Bu bölümde özür ve yaşam biçimi arasındaki ilişkinin belirlenmesi. duruş. mobil değerlendirme ve mesleki rehberlik yapılır. İşe yerleştirilen özürlünün izlenmesi. verimlilik ve güvenlik açısından iş adaptasyonu ve iş yeri organizasyonu işlevlerini üstlenen bölümdür. mesleki gelişim ve uyum. Bu süreçte özürlünün bireysel özellikleri. Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik. ilgilerinin ve becerilerinin belirlendiği. 2. eğitsel-mesleki gelişim ve yönlendirme iş ve mesleki danışmanlık çalışmalarını kapsar. Mesleki eğitim bölümü: En az altı haftalık kursların düzenlendiği bölümdür. işveren ile uyumlandırma. Bu bölümde. 38 Özürlülük Ölçütü. bireysel ve grup programları ile danışmanlık hizmetleri verilir. özgeçmişi. iş ile uyumlandırılması ve bu süreç sonunda fizyoterapi ve rehabilitasyon birimi ile birlikte kişinin uygun iş kursuna yönlendirilmesi yapılır. MRH iş arayanlara iş bulmalarında ve işlerini korumalarında yardımcı olur ve güvenlikli ve sürdürülebilir iş sağlamak için işverenlerle yakın bir şekilde çalışılır. yeterlilikleri. Yararlanıcının gereksinimlerinin belirlenmesinden sonra gerekli fiziktedavi ve rehabilitasyon hizmetleri bu bölümde yerine getirilir. dayanıklılık. iş ve özürlünün birbirine uyumlandırılması ile verimliliğin artırılması. 1. ilgileri ve becerileri belirlenir. 160 . stres. yapıldığı bölümdür. Ayrıca çalışma kapasitesinin değerlendirilmesi. ağırlık kaldırma ilkelerinin öğretilmesi. ● Fizyoterapi (Fizik tedavi) ve rehabilitasyon: Yararlanıcının varolan fiziksel ve zihinsel yetenek düzeyi. ● Mesleki eğitim: Bireylerin yönlendirildikleri ve eğitim sonrasında sertifikalandırıldıkları iş kursunda eğitim almaları sağlanır. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından çıkartılan yukarıda sözü edilen yönetmelik gereği açılabilen ve Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği’ne de bağlı olarak çalışan Özel Mesleki Rehabilitasyon Merkezlerinde şu hizmetler verilmektedir. el becerileri gibi parametrelerin işin gerektirdiklerine göre geliştirilmesi sağlanır. en az haftada bir gün ve üç ay boyunca devam etmelidir. Özürlü bireylere verilecek kursların programları. diyet. mobil değerlendirme. yetenek ve becerileri ile işin gerekleri karşılaştırılarak uygun mesleki eğitim alanına yönlendirilir. özgeçmişi ile başvuru formları. Özürlü kişilere ev ve merkezde yaşadıkları psikososyal sorunlarına yardımcı olmak için bireysel ve grup programları ve danışmanlık hizmetleri verilir. tıbbi değerlendirme. başvuru formları. 3.MRH’ nin hedefi özürlü çalışana yardımcı olmaktır. işe yönlendirme ve izleme hizmetlerini sunan. Ayrıca bu bölümde işe yerleştirilen özürlüyü işyerinde izleme. ● Ergoterapi: Çalışma kapasitesinin değerlendirilmesi. sağlık sorunları. doğru oturma. işe yönlendirme ve izleme bölümü: Özürlünün kişisel özellikleri. sigara bıraktırma eğitimleri verilir. kuvvet. hareket etme. merkezde ve sosyal çevrelerinde psikososyal uyumlarını desteklemek için resmi/resmi olmayan kurumlarla etkin bir iletişim kurmalarını sağlamak amacıyla çalışmalar yapılır. ● Sosyal rehabilitasyon: Bu süreçte özürlü kişilerle evde. R. sağlık sorunları. sağlıklı yaşam için kardio-vasküler efor kapasitesinin belirlenmesi. özürlü ile işveren arasındaki bağlantıyı kuran bölümdür. ● Mesleki rehberlik: Özürlünün özelliklerine ve varolan fırsatlara göre mesleki bilgilendirme. yeterlilikleri. 15 yaşını doldurmuş ve özürlülük oranının en az % 40 olduğunu yetkili hastanelerce belgeleyenler bu hizmetlerden yararlanabilmektedir38. Mesleki rehberlik ve danışmanlık. yararlanıcının ilgi. Mesleki Rehabilitasyon Merkezleri 3 bölümden oluşur. tıbbi değerlendirme. Fiziktedavi (fizyoterapi) ve rehabilitasyon bölümü: Yararlanıcının varolan fiziksel ve zihinsel yetenek düzeyi.

IX. işin niteliğine ve koşullarına göre bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı olduklarının fizik muayene ve gerektiğinde laboratuvar bulgularına dayanılarak hazırlanan hekim raporu ile belirlenmesi zorunludur. işçi sağlığı dispanserleri. Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müessesleri Hakkında Kanun ile 992 Sayılı Seriri Taharriyat Ve Tahlilat Yapılan ve Masli Teamüller Aranılan Umuma Mahsus Bakteriyoloji ve Kimya Laboratuvarları Kanunu kapsamında Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı radyoloji laboratuvarları ile tıbbi tahlil laboratuvarları tarafından yalnızca kendi il sınırları içinde yapılması. 9 Mart 2000 gün ve 23988 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik” de tanımlanan özel sağlık kuruluşları. portör muayenesine esas laboratuvar tetkiklerinin. OSGB. Ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılacak çalışanlar (kadınlar dâhil) ile 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç çalışanların işe girişlerinde. Madde hükümlerinden anlaşılacağı üzere. Ağır ve Tehlikeli İşlerde çalışacakların işe giriş ve AKM’nin Yönetmelikte belirtilen sağlık birimlerinde yapılması gerekmektedir. 3153 Sayılı Radyoloji. gıda işyerlerinde ve sıhhi müesseselerde çalışanların bulaşıcı hastalık taşıyıcılığı yönünden her 3 ayda bir muayene olma ve sağlık raporu alma zorunluluğu getirilmiş ve bu sağlık muayenelerinin de ücretsiz olarak belediye tabipleri veya hükümet tabipleri tarafından yapılacağı belirtilmiştir. Ayrıca. IX. Ancak. özel bazı çalışanlar için ayrıntılı muayene ve tetkikler gerektiren durumlarda yapılan muayenelerdir. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu. Bu karışıklığı önlemek üzere Sağlık Bakanlığı yeni bir düzenlemeye gerek duymuş ve bu çerçevede. İşin devamı süresince de bu işlerde çalıştırılmalarında bir sakınca olmadığının 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç çalışanlar için en az 6 ayda bir. çalışma ortamını tanıması gerekmektedir. kimi iller yalnızca kendi illeri için özel tebliğler çıkarmış. Ayrıca sağlık raporunu verecek hekimin işyeri çalışma koşullarını bilmesi. çalışanların iş kaybına ve bu muayeneden kaçınmasına yol açtığı bilinmektedir. Ülke genelinde bugüne kadar birçok ilde farklı düzenlemeler yapılmış. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacakların İşe Giriş ve Periyodik Muayenesi Tüm işe giriş ve AKM’sinde gösterilen titizlik burada da gösterilmelidir. 1. Örneğin özel hastanelerden alınacak muayene raporları Yönetmeliğe göre geçersizdir. İSGB. sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi. Ancak ağır ve tehlikeli işlerde çalışacak olanların yapacakları/yaptıkları iş ile yaş ve cinsiyetleri Yönetmelikte belirtilmiştir. 161 . Hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir21. resmi sağlık kurum ve kuruluşlarının yanı sıra. Özelliği Olan Muayeneler İGM ve AKM’nin yetersiz kaldığı. 2219 Sayılı Hususi Hastaneler Kanunu kapsamında Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı özel hastaneler. IX. Portör Muayenesi 1593 Sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 126 ve 127. diğerleri için de en az yılda bir defa hekim raporu ile saptanması zorunludur. Sağlık Ocağı. Bu raporlar işyeri hekimi. İl Hıfzıssıhha Kurulu Kararları almış bu da toplum sağlığının korunması gibi hassas bir konuda farklı uygulamalar yapılmasına neden olmuştur. özellikle büyük illerimizde söz konusu iş kollarında çalışanların fazlalığı karşısında resmi kurumlar ve belediyelere ait laboratuvarların portör muayenesi ve tetkikleri yönünden yetersiz kalması. 2. işyeri ortak sağlık birimi.

2 Kasım 2011 Tarih 28103 Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (Karar Sayısı: KHK/663) ile 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun. belirtilen eğitimleri almış kişileri 39 TC Sağlık Bakanlığı Portör Muayenesine Esas Laboratuvar Tetkikleri Genelge. en az yılda bir) Akciğer grafisi (Tüberküloz yönünden. taşıyıcılık özelliği olan enteropatojenlerle ilgili kaynak ve bulaşma yolları çalışmaları yapılmalıdır. portör muayenesi yapılan sağlık kuruluşlarınca muayene ücreti talep edilmemesi gerekmektedir. Akciğer grafisi istenen kişilerin Sağlık Bakanlığı’na bağlı kuruluşlar (yataklı tedavi kurumları. İhbarı zorunlu hastalıkların tespiti halinde. mevzuatta öngörülen şekil ve sürede İl Sağlık Müdürlüklerine derhal bildirimde bulunulması. 4. Resmi ve özel sağlık kuruluşlarında yapılan mikrobiyolojik ve radyolojik tetkiklerin sonuçlarını gösterir raporların 2 yıl süre ile saklanması ve tetkiklerin güvenirliğinin incelenmesi veya laboratuvarlar arası uyumsuzlukların tespiti amacı ile Sağlık Müdürlüğünce yaptırılacak inceleme ve tetkik bedelinin ilgili özel sağlık kuruluşu tarafından karşılanması.1. işe giriş muayenesi ile birlikte. histolytica kistleri. Ancak. İşyeri hekimleri aşağıda sözü edilen Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hususları göz önüne alarak portör muayenelerinin yapılmasını sağlamalıdır. çalışanlarına. Gıda işi ile uğraşanlarda ve sıhhi müesseslerde çalışanlarda portör taraması için yapılacak tetkikler şunlardır. en az 6 ayda bir) Boğaz ve burun kültürü (Staphylococcus aureus yönünden. a) 126'ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. 3. birinci basamak sağlık kuruluşları tarafından görülmek ve tasdik edilmek kaydı ile geçerli sayılması. Gaita kültürü. yalnızca kendi il hudutları dâhilinde yapılması. en az yılda bir) Bu tetkiklerin yeni işe başlayanlarda. 2005/9 27 Ocak 2005-1059. bütçe uygulama talimatında yer alan miktarlardan daha az miktarlarda olamaması gerekmektedir. muayeneye istinaden gerekli tetkiklerin resmi kurum ve kuruluşlar dışında özel sağlık kurum ve kuruluşlarında yapılması halinde. Kanun uyarınca portör muayenelerinin ücretsiz olarak yapılması zorunlu olduğundan. 2. en az yılda bir) Dışkının mikroskobik incelenmesi (Entamoeba. 5. giardia lamblia kistleri ve helmint yumurtaları yönünden. Portör muayenesine esas olarak yapılacak laboratuvar tetkiklerinde alınacak ücretler kamu ve özel sağlık kuruluşlarında. hijyen konusunda bu iş yerlerindeki meslek ve faaliyetin gerektirdiği eğitimi vermeye veya çalışanların bu eğitimi almalarını sağlamaya. (Salmonella ve shigella yönünden. çalışanlarda ise periyodik portör taraması şeklinde yapılması ve sonuçlarına göre etkili bir surveyans sistemi uygulayarak laboratuvarlarda ve kliniklerde tanısı konulup. Portörlüğü tespit edilenlerin geçici işten uzaklaştırılması veya işyerinde yaptığı işin geçici olarak değiştirilmesi de dâhil olmak üzere hastalık yayılımını engelleyecek önlemler alınmalıdır39. “Madde 126. 162 . radyoloji uzmanı sorumluluğunda olmak ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumundan lisans almak suretiyle bir arabaya monte edilmiş gezici röntgen cihazı ünitelerinde portör muayenesi için mikrofilm veya standart akciğer grafisi tetkiklerinin. birinci basamak sağlık kuruluşları ve Verem Savaş Dairesi Başkanlığına bağlı gezici tarama grupları) Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı özel radyoloji laboratuvarları.Gıda üretim ve satış yerleri ve toplu tüketim yerleri ile insan bedenine temasın söz konusu olduğu temizlik hizmetlerine yönelik sanatların ifa edildiği iş yeri sahipleri ve bu iş yerlerinin işletenleri.

07.D ve E sınıfı sürücü belgesi alacakların yirmi iki. alınacak bir raporla hastalıklarının iyileştiği belgeleninceye kadar. bu maddenin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde yürürlüğe konulur ve anılan yönetmelik yürürlüğe girinceye kadar ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edilir. gerekmekle birlikte bu koşul 05. “Madde 127-126'ncı maddede belirtilen iş yerlerindeki hijyen eğitimine yönelik hususlara. B ve G sınıfı sürücü belgesi alacakların on sekiz. Sürücü Muayenesi “Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik” gereğince. hangi meslek ve sanat erbabının 126'ncı madde kapsamında olduğuna ilişkin usul ve esaslar. iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu fıkra kapsamındadır. Tabiplerce verilen sağlık raporlarında hekimin kaşe ve imzasının bulunması gerekir. bizzat çalışan iş yeri sahipleri ve işletenleri de dâhil olmak üzere. birinci fıkrada belirtilen iş yerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamazlar. F ve H sınıfı sürücü belgesi alacakların on yedi. İlkokul mezunu olmaları yeterli sayılır. Tabiplerce verilen raporların gerçeğe uygun olmamasının tespiti halinde bu raporlar geçersiz sayılır ve sorumlular hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur.” IX. C. Tarım ve Hayvancılık Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.çalıştırmaya. Sürücü Belgesi Alacaklarda Öğrenim Koşulları: F. Bulaşıcı bir hastalığı olduğu belgelenenler ile iş yerinin faaliyet ve hizmetlerinden doğrudan yararlananları rahatsız edecek nitelikte ve görünür şekilde açık yara veya cilt hastalığı bulunanlar. A2. Aile hekimliği uygulamasına geçilmiş illerde bu raporlar TSM tarafından da verilebilir. Bu husus Emniyet Genel Müdürlüğü’ne bildirilir. A2. Çalışanlar.2006 tarihinden itibaren beş yıl süreyle aranmaz. hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle yükümlüdür. iyileşme hâlinin belirlenmesine. D ve E sınıfı sürücülerin en az ortaokulu veya 8 yıllık temel eğitimi bitirmiş bulunmaları. C. İçişleri ve Gıda. bu hastalıkla alakalı gerekli incelemeler.” b) 127'nci maddesi aşağıdaki şekilde düzenlenmiş ve Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir. bu iş yerlerinde çalışmaya engel bulaşıcı hastalıkların ve cilt hastalıklarının neler olduğuna. 126'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması hâlinde doğacak hukukî sorumluluklar ile bu durumdan zarar gören kişi veya kurumların hukukî yol vasıtasıyla talep edebilecekleri tazminat ödemeleri veya olabilecek diğer ödemeler iş yeri sahiplerine ve işletenlerine aittir. (Üniversitelerin sürücü eğitimi veren yüksekokulları ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin askeri ihtisas görevleri için subay ve astsubay sınıf okullarında ve uzman jandarma okullarında açılan sürücü eğitimi kurslarından mezun olanlarda bu şart aranmaz. Bizzat çalışmaları durumunda. 163 . 126 'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması durumunda.) yaşını bitirmiş olmaları zorunludur. analiz masrafları iş yeri sahipleri ve işletenlerince karşılanmak üzere ilgili kurumlar tarafından yapılır. 3. G ve H sınıfı sürücü belgesi alacakların ilkokulu.” “GEÇİCİ MADDE 1-127'nci maddede belirtilen yönetmelik. sürücü adaylarının genel sağlık muayeneleri pratisyen tabip veya uzman tabip tarafından bu Yönetmelik hükümlerine göre yapılır. Bu tabipler bir daha sürücü adayı sağlık raporu veremez. Sağlık. Sürücü Belgesi Alacaklarda Yaş Şartı A1. B. çalışan kişiler ise bu eğitimleri almaya mecburdurlar. A1.

5 saatlik araç kullanma süresi sonunda. toplam olarak 9 saatten ve devamlı olarak 4. (c). b) İlgili mevzuatın öngördüğü mesleki yeterlilik belgesine sahip olmaları. bu kişilerden birinci fıkranın (b). yataklı ve yapılışlarında özel dinlenme yeri olan araçlar ile şoförün rahat uyuyabileceği şekilde bölümleri bulunan 164 . Ticari amaçla yük taşımacılığı yapan ve azami ağırlığı 3. (ç) ve (d) bentlerindeki şartlar aranmaz. Aracın en az iki şoförle kullanılması durumunda her 30 saatlik sürede her bir şoför en az 8 saat kesintisiz olarak dinlenecektir. Bu molalar sürekli 4.26 Eylül 2006 İçişleri Bakanlığı tarafından “Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik” çıkartılmıştır. Düzenli seferler haricindeki uluslararası yolcu taşımacılığı söz konusu olduğunda şoförler 12 gün süreyle araç kullanabilirler. Hafta tatili en az 24 saattir. başka iş olarak addedilemez. Daha sonra da Ulaştırma Bakanlığı’ndan Karayolu Taşıma Yönetmeliği çıkarılmış ve 4 kez de değişiklik yapılmıştır. 11 saatlik kesintisiz günlük dinlenme süresi haftada 3 defadan fazla olmamak üzere en az 9 saate indirilebilir. Birleşik 2 hafta içinde toplam araç kullanma süresi 90 saati aşamaz. Bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetlerde çalışan/çalıştırılan şoförlerin. Son değişiklik 31 Aralık 2010 da yapılmış ve buna göre profesyonel olarak şoförlük yapacak olanların bedensel muayene ile birlikte psikoteknik açıdan muayenelerinin 5 yılda bir yapılması gerektiği belirtilmiştir. ilgili mevzuatın öngördüğü eğitimi aldığını gösteren belgeye sahip olmaları. Bu şoförler en fazla 6 günlük araç kullanma süresinden sonra 1 günlük hafta tatilini kullanmak zorundadırlar. Bu şoförler sürekli 4. Hareket halindeki bir araçta.5 saatten fazla araç sürmeleri yasaktır. Bu molalar süresince şoförler başka bir işle meşgul olamazlar. a) Taşıtın niteliğine uygun sürücü belgesine sahip olmaları. biri en az 8 saat kesintisiz olmak üzere iki veya üç ayrı süre halinde kullanılabilir. silah.5 saatlik araç kullanma süreleri içerisinde en az 15 dakikalık molalar şeklinde de kullanılabilir. feribotta veya trendeki bekleme süresi ile araç kullanılmadan geçen süre. Alınan molalar günlük dinlenme süresi olarak sayılmaz. d)Şoförlük mesleği bakımından bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir sağlık raporunu yetkili sağlık kuruluşlarından her beş yılda bir almaları. çalışma ve dinlenme süreleri bakımından 20/7/1999 tarihli ve 4411 sayılı Kanunla katılmamız uygun bulunan Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Yapan Taşıtlarda Çalışan Personelin Çalışmalarına İlişkin Avrupa Anlaşması (AETR) ile 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile 18/7/1997 tarihli ve 23053 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümleri ve ilgili diğer mevzuata uymak zorundadırlar. Şoförler her 24 saat içerisinde 11 saat kesintisiz dinlenecektir. c) Büyük otobüs kullananlarının 26 yaşından gün almış olmaları. (2) D3 veya K2 yetki belgesi alan ve tek araç sahibi olan gerçek kişilerin kendi adlarına tescil edilmiş taşıtı bizzat kendilerinin sürücü olarak kullanmaları halinde.5 tonu geçen araçların şoförleri ile ticari amaçla yolcu taşımacılığı yapan ve taşıma kapasitesi şoförü dahil 9 kişiyi geçen araçların şoförlerinin 24 saatlik herhangi bir süre içinde. Ve bu durumda günlük dinlenme süresi 1 saat daha eklenerek 12 saate çıkartılır. araç kullanma süresinden sonra 2 günlük hafta tatilini kullanmak zorundadırlar. Bu süre. e) Tehlikeli madde taşıyan taşıtları kullananlarının. f) Uyuşturucu. Şoförlerin çalışma ve dinlenme süreleri (1) Şoförler ve bunları çalıştıran yetki belgesi sahipleri. ç) 63 yaşından gün almamış olmaları. Günlük dinlenme süresi. eğer istirahata çekilmiyor ise en az 45 dakika mola almaları mecburidir. insan ve gümrük kaçakçılığı ile terör suçlarından dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza almamış olmaları şarttır.

Araç işletenlerinin. işyeri yoksa araçlarında muhafaza etmeleri veya ettirmeleri.A2 Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 17 (Yaşını doldurup 18 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Mobilet.Şehirlerarası yük ve yolcu nakliyatı yapan araçlarda.G: 11 Haziran 2009/ 27255. 165 .araçlarda. psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesine tabi tutulurlar. gün ve saati ile gidilecek yeri kaydettikleri bir defter veya liste düzenleyerek kayıtlarını tutmaları. kayıt tarihinden itibaren 1 ay süreyle araçlarda. Bu şekilde kesintiye uğrayan dinlenme süresi 2 saat uzatılır. 5 yıl süreyle de işyerlerinde. Scooter 40 Karayolu Taşıma Yönetmeliği. kamyon ve çekici araçlarında takoğraf cihazı bulundurmaları ve bunların işler durumda olmalarını sağlamaları. bu Yönetmeliğin öngörmüş olduğu çalışma ve dinlenme sürelerini göz önünde bulundurmak suretiyle. .Yük ve yolcu nakliyatı yapan kuruluş yetkililerinin şoförlerin çalışma sürelerini ve bu süre içerisindeki kural dışı hareketlerini izlemeleri ve kuralları ihlal etmeyi itiyat haline getiren şoförleri eğitmeleri ve bu konuda önleyici tedbirler almaları. . Günlük dinlenme süresinin iki bölümü arasındaki süre mümkün olduğunca kısa olmalıdır ve gümrük işlemleri de dâhil gemiye. . . Muayene sonucu durumu uygun bulunan sürücülerin sürücü belgeleri Kanunun ilgili maddesinde belirtilen sürenin sonunda iade edilir40. R. Kanunun ilgili maddelerinde tanımlanan nitelikteki trafik suçlarını işleyen sürücüler. ilçe veya durak yerlerinde yedek şoförleri hazır bulundurmaları zorunludur. şoförlerin kimler olduğunu.Trafiğe çıkardıkları taşıtların cins ve plakalarını. Yük ve yolcu taşıması yapan araç işletenleri ile bu araçları sürenlerden. garajda veya yerleşim yerleri dışındaki karayollarında platform dışında park edip gerekli tedbirler alınarak geçirilebilir. A1 Sınıfı (mopet-motorbisiklet) A2 Sınıfı (motorsiklet) A1. şoförlerin gideceği yer ve güzergâhları dikkate almaları ve buna göre uğrayacağı. Psikoteknik Değerlendirme ve Psikiyatri Uzmanı Muayenesi Ticari olarak yük/eşya ve yolcu taşımacılığı yapan sürücülerin beden ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir raporu yetkili sağlık kuruluşlarından her beş yılda bir almaları zorunludur. feribota binmeden önce veya indikten sonra 1 saati aşamaz. ekte yer alan 4 sayılı Cetvel ’de tanımlanan usul ve esaslara uygun olarak. . işe çıkış yer. Bu şoförlerin araçlarının feribotla veya trenle taşınması durumunda günlük dinlenme süreleri bir kez olmak üzere kesintiye uğrayabilir. Motosiklet.Araçlarına ait takoğraf kayıtlarını. araçlar park yerinde.Otobüs. il.

sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) Kullanabildiği Araçlar: Özel Otomobil (Engellilere Yönelik) Monoküler kişiler.B Sınıfı (Otomobil) B Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 18 (Yaşını doldurup 19'dan gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil. 166 . Çekici. Kamyon. Minibüs. Kamyonet D Sınıfı (Çekici. Kamyonet. B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilir. Minibüs. 2) Ticari araç kullanamaz. Kamyonet. sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) Kullanabildiği Araçlar: İş Makinaları H Sınıfı (Engelliler İçin) H Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 17 (Yaşını doldurup 18 gün almış olmak. A2. sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) 1) A1. Kamyon. Tır E Sınıfı (Otobüs) E Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil. Monoküler Ehliyet İçin Yaş Sınırı: Aşağıdaki almak istediği ehliyet sınıfına göre (Yaşını doldurup gün almış olmak. Otobüs F Sınıfı (Lastik Tekerlekli Traktör) F Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Lastik tekerlekli traktör G Sınıfı (İş Makinaları) G Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 18 (Yaşını doldurup 19'dan gün almış olmak. Minibüs. Tır) D Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil.

j) Epilepsi. i) Periferik sinir sistemi hastalıkları. Raporlara karşı itiraz. progresifmuskuler distrofi. o) Görme derecelerinin uygun olması.). u) Blefarospazm. m) Alkol bağımlılığı. Bu kurul raporuna göre işlem yapılır. r) Gece körlüğü (Varsa gün doğumundan bir saat önce ile gün batımından bir saat sonraki zaman dilimi içerisinde kullanılabilir. c) Uyku bozukluğu (Obstrüktif uyku apnesi sendromu. p) Renk körlüğü (Herhangi bir koşul aranmadan sürücü olabilirler. t) Diplopi ve paralitik şaşılığı. gündüz aşırı uyuklama hali). d) Eklem hareketlerinde kısıtlama. ağır davranış bozukluğu). itiraz edilen branşla ilgili olarak en az 3 uzman hekimden oluşan bir kurulda sürücü adayının değerlendirilmesi sağlanır. ç) Malign tümör hikâyesi. progresif göz hastalığı. e) Ekstremite noksanlığı. kalıcı pil implantasyonu).). n) Psikotrop madde bağımlılığı. akut koroner sendrom tanısı. ö) Görme alanının uygun olması. HT. Bu konuda İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılmış Yönetmelikte belirtilen kriterlere göre sürücülüğe engel hali olmayanlara. a) İşitme kaybı. ğ) Kalp-damar hastalığı(anjinal yakınma. afaki. raporun verildiği ilin Sağlık Müdürlüğüne yapılır. Verilen karar kesin olup itiraz hakkı yoktur. muayeneyi yapan tabip tarafından uygun rapor verilir. 167 . ü) Monoküler görme yönünden genel olarak değerlendirme yapılır. h) Organ yetmezliği (organ nakli geçirilmiş olması. k) Kas hastalıkları (myopati. demans. Bu Yönetmeliğe göre sürücülüğe engel hali tespit edilen veya hakkında karar verilemeyen sürücü adayı ilgili uzman tabip/tabiplere gönderilerek uzman muayenesi istenir ve verilecek rapor doğrultusunda işlem yapılır. kronik böbrek yetmezli ği ve diğer hayati öneme haiz organlarda dekompanse yetmezlik).Sağlık kurullarınca verilecek sürücü olur raporlarının düzenlenmesine esas olan sağlık muayenesinde sürücü adaylarında aranılacak sağlık şartları ile muayenelerine ilişkin esaslar Tabip tarafından. b) Günlük hayatı kısıtlayan denge problemi. Sağlık Müdürlüğü tarafından. baş dönmesi nedeni olabilecek bir hastalık. angioplasti. kişilik bozukluğu. f) Kas. kalp yetmezliği. g) Ağır diabetes mellitus hastalığı. zeka geriliği. l) Ruh hastalığı (ağır akıl hastalığı. s) Derinlik duyusunun normal olması. Uzmanlar kuruluna da itiraz olduğu takdirde Sağlık Bakanlığınca belirlenecek bir kurul tarafından sürücü adayının değerlendirilmesi yapılır ve karar verilir. ş) Pitozis-hemipitozis. sürücü adayında. kas-sinir kavşak hastalıkları). katarakt. tendon ve bağ lezyonları. ı) Santral sinir sistemi hastalıkları.

(8) Pitozis-Hemipitozis. 168 . b) Kontakt lens ile düzeltme kabul edilir. c)10/10 görme durumu: gözlük veya kontakt lensle iyi aydınlatılmış ortamda araçlarından 20 metre mesafeden 79 mm yükseklik x 50 mm genişlikteki şekil veya bir yazıyı okumalarını gerektirir. yatay düzlemde uzanan 3 veya daha fazla kayıp kümesi ya da herhangi bir uzunlukta ancak tek nokta genişliğinde. Her iki gözde santral skotom olanlar. herhangi bir koşul aranmadan sürücü olabilir. (4) Görme alanı. Homonium ya da bitemporal defektler-hemianopik ya da kadranopik defektler sürüş için güvenli kabul edilmez ve bu şahıslar sürücü olamaz. hiçbir sınıf sürücü belgesi alamaz. ç) Kabul edilmeyen santral görme kayıpları. (2) Görme derecesi. 2) Hemianopsi ya da kadranopsi uzantısı olan santral görme alanı kayıplarından. b) İkinci grup sürücülerde düzeltmeli veya düzeltmesiz olarak bir gözün görmesi 6/10 dan aşağı olmamak şartıyla her iki gözün görme derecesi toplamı 14/20 olmalıdır.5 ve sol göz 0. Tek gözde santral skotom olanlar ve bu maddenin ikinci fıkrasının (ç) bendindeki görme derecesine sahip olanlar monoküler sürücü belgesi alabilir. E. A2. H. a) Birinci grup: A1. İki gözden herhangi birinde 120 dereceden az görme alanı olanlara monoküler sürücü belgesi verilir. b) İkinci grup: C. D. ç) Monoküler sürücülerde görme gücü gören gözde 10/10 olmalıdır.5) sürücü belgesi alamaz. retinapati gibi organik ve ilerleyici tabiatta olan hastalıklarda görme alanı defektlerinde normal binoküler görme alanı şartı aranır(Bu maddenin dördüncü fıkrasının (a) bendi uygulanır. F. (3) Görme Düzeltmesi. iki gözü olanlarda normal olmalıdır. B. Ancak araç kullanırken kontakt lenslerin takılması zorunludur. yatay düzlemde her iki gözde ayrı ayrı görme alanı 120 dereceden daha az olamaz.5 olmayan (sağ göz 0. 1) Santral 20 dereceye kadar olan alanda küme şeklinde veya tek nokta tarzında kayıp olmamalıdır. iki gözü olanlarda. gün batımından bir saat sonra araç kullanabilirler. G. Ancak araç kullanırken sürücü gözlüğünü takmak zorundadır. c) Periferik görme alanı kayıpları. b) Periferik görme alanı. a) Birinci grup sürücülerde düzeltmeli veya düzeltmesiz olarak bir gözün görmesi 2/10 dan aşağı olmamak şartıyla her iki gözün görme derecesi toplamı 10/20 olmalıdır. 120 dereceden daha az görme alanına sahip olanlar sürücü belgesi alamaz. a) Gözlükle düzeltme kabul edilir. (7) Renk körlüğü olanlar. başkaca kayıp alana dokunmayan. glokom. yatay hattı kesen ya da yatay hatta dokunan. (6) Gece körlüğü olanlar gün doğumundan bir saat önce. d) Gözlerin her ikisi birden kullanılıyor ise her iki gözde görme gücü toplamları 10 / 20 den daha az olan ve her iki gözün görme derecesi ayrı ayrı en az 0.Göz muayenesine ilişkin esaslar (1) Göz muayenesi açısından sürücü belgeleri aşağıda belirtildiği şekilde iki gruba ayrılır.). gece körlüğü. a) Santral 20 derece içerisinde skotom olmamalıdır. Monoküler olanlarda en az üzerinden bir yıl geçmiş olmalıdır. (5) Derinlik duyusu. dik uzanımlı görme alanı kayıplarıdır.

Bir gözün kapatılarak araç kullanılması bu grup için söz konusu olamaz. bu sürenin sonunda sürüşe izin verilebilir. c) Psödoafaklar. b) Grup 1 ve Grup 2 sürücü belgeleri için tıbbi destek alınarak iyi bir fonksiyonel adaptasyon ve rehabilitasyon sağlanmış ise. görme dereceleri bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uygun ise Grup 1 ve Grup 2 sürücü belgesi alabilir. fakat pupilla alanını engellemiyorsa ve görme dereceleri ikinci maddeye uygun ise sürücü belgesi verilir. Tek taraflı pitozisi olup pupili kapalı kişiler monoküler gibi işlem görür. (14) Progresif hastalıklar: Görmeyi zamanla azaltabilecek (katarakt. b) Monoküler veya binoküler kişilerde. üst kapak kenarı primer pozisyonda iken pupillanın üst kenarına kadar iniyor. c) Grup 2 sürücü belgesi için diplopi geçmiyor veya rehabilite edilemiyor ise sürüş izni verilmez. makula dejenerasyonu. b) Görme alanı. b) Orta derecede (1 dakikada 5-10 kez) ise. c) Ciddi (1 dakikada 10’dan fazla) blefarospazmda ara ara tedavi edilebiliyor olsa dahi sürüşe izin verilmez. 169 .0 görme keskinliği olmalıdır. gören gözün en az 1. diğer gözü yok ise veya sadece bir gözünü kullanabiliyor diğer gözde görme yeterli değilse (Bu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi) (Monoküler vizyon var ise). tıbbi görüş doğrultusunda ve tıbbi kanaatte öngörülen aralıkta muayene ve kontrolleri yapılmak üzere bu maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarındaki şartları taşımak kaydıyla sürüşe izin verilir. retinapatiler gibi) hastalıklarda görme durumu bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uysa dahi. Diplopi tanısı konulduğu anda sürücünün sürücü belgesine el konulur. botilinum toksini kullanımı ile kontrolü kabul edilir. rehabilite edilemeyen diplopi gibi ilave durumlar olmadıkça. a) Hafif (1 dakikada 5 kez) olduğu durumlarda tıbbi görüş doğrultusunda sürüşe devam edilebilir. a) Görme gücü kriteri.a) Görme derecesi ne olursa olsun iki gözünde tam pitozisi olanlara sürücü belgesi verilmez. ameliyatla düzeltilmiş veya ameliyatsız olarak hemipitozisi olanlarda. her bir grup için asgari standartlar mevcut olmak koşuluyla. şahsın yatay görüş alanı 120 dereceden daha az olamaz. a) Grup 1 için özellikli gözlükler veya kapama ile diplopi kontrol edilebiliyor ve sürücü sürme işlemi sırasında bunlara dikkat edebiliyorsa. bu sürücülerin muayeneleri yılda 1 kez tekrarlanır. b) Tek veya iki taraflı afak olanlar ameliyattan 6 ay sonra bu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendindeki görme şartlarına sahip iseler birinci grup sürücü belgesi verilir. 9 ay sonra kapama için monokülarite kriterine uymak koşulu ile ilgili merkez görüşü alınarak sürmeye devam edebilir. a) Tek veya iki taraflı afak olanlara ikinci grup sürücü belgesi verilmez. durağan olan 9 aylık ya da daha fazla süreli diplopide. (15) Şahsın tek gözü var. (11) Blefarospazm. Tek veya iki taraflı olduğu belirtilerek ilgili madde uygulanır. (13) Afaki. (9) Diplopi ve paralitik şaşılığı olanlara görme dereceleri ne olursa olsun sürücü belgesi verilmez (monokülerler dahil). (12) Katarakta. (10) Şaşılığı mevcut olup da binoküler görmesi olan ve görme dereceleri bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uygun olanlara sürücü belgesi verilebilir.

2) Ticari araç kullanamaz. A ve B sınıfı dışında kalan sürücü adayları olup bunlardan: a) Anjinal yakınması olanlara. 1) A1. ST yükselmeli miyokard infarktüsü ve ST yükselmesiz miyokard infarktüsü) tanısı almış olanlara ve koroner arter bypass cerrahisi uygulanan Grup1 ve Grup 2 deki sürücü adaylarına gerekli medikal tedavi ve/veya invaziv girişimleri tamamlandıktan 6 hafta sonra yapılacak olan egzersiz testinde. testi pozitif kılacak kriterler saptanmamış ise sürücü belgesi verilir. b) Kontrollü diyabetlilere. yerleşim yeri içinde 50 km. a) Ağır diyabetes mellitus olgularında (diyabetik kronik komplikasyonlar örneğin.c) Eğer şahıs herhangi bir nedenle hayatının herhangi bir durumunda tek gözlü (monoküler) olma durumuna gelmiş ise olayın üzerinden en az 1 yıllık adaptasyon süreci geçmeli ve sonunda şahsın 120 dereceden daha az olmamak koşuluyla görüş alanına sahip olduğu saptanmış olmalıdır. akut koronersendrom (Stabil olmayan angina pektoris. 6) Kullanacakları araçların azami hız sınırları. nefropati. A ve B sınıfı sürücü belgesi verilecek sürücü adayları. sağında ve solunda olmak üzere en az 3 ayna bulunması zorunludur. B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilir. 4) Kullanacakları araçların içinde. Grup 2. Grup 1. A2. e) HT’si olan ve maksimal tedaviye rağmen istirahat TA: 200/120 mmHg'nin üzerinde olan Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez. yerleşim yeri dışında 18/7/1997 tarihli ve 23053 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 100 üncü maddesinde belirtilen hız sınırlarından 10 km daha az olmalıdır.) İç hastalıkları muayenesine ilişkin esaslar (1) İç hastalıklardan diyabetesmellitusda. 170 . 5) Sürücü belgesi aldıktan sonra yıl bir kez göz hekiminden sağlık raporu almaları zorunludur. 7) Gece araç kullanamaz (Gece: gün batımından bir saat sonrası ile gün doğumundan bir saat öncesidir. (2) Kalp-Damar Hastalıkları. 3) Kendileri açısından konulan kurallara uyup uymadıklarının denetlenebilmesi için sürücü belgelerine monoküler ibaresi yazılır. ç) Monoküler kişiler. testi pozitif kılacak olan kriterler saptanmamış ise sürücü belgesi verilir. c) Kalp atım sayısı çok düşük (dakikada 40’ın altı). retinopati. nöropati gibi gelişmiş olanlara ve insülin kullanmak zorunda olup kan şekeri regulasyonu sık hipoglisemiler nedeniyle sağlanamayan labil kan şekerine sahip olanlara ve bu durumu sağlık kurulu raporu ile saptananlara) sürücü belgesi verilmez. d) İmplante edilebilir kardiyoverterdefibrilatör implantasyonu yapılmış olan Grup 1 ve Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez. ç) Kalıcı pil implantasyonu ve başarılı kateter ablasyonu yapılan Grup 2 deki adaylara işlemden 6 hafta sonra sürücü belgesi verilir. b) Anjiyoplasti işlemi uygulanmış Grup 2 deki adaylara işlemden 6 hafta sonra yapılacak olan egzersiz testinde. belirli aralıklarla muayene ve tetkik edilmek üzere sürücü belgesi verilebilir. atrioventriküler bloklu ve hasta sinüs sendromu olanlardan kalıcı kalp pili takılmamış olanlara sürücü belgesi verilmez.

ç) E Sınıfı Sürücü Belgesi alacak olanlar ile B Sınıfı Sürücü Belgesi alacaklardan ticari taşıt kullanacak olanlarda. görme derecesi sürücü belgesi almaya elverişli olan işitme ve konuşma engellilere. C. doğuştan veya sonradan meydana gelen ileri derecede şekil bozukluğu ve harabiyet olmamalıdır. G Sınıfı Sürücü Belgesi alacak olanlarda işitme tam olmalı. (3) Organ yetmezliğinde. g) Kalp yetersizliği ve kapak hastalığı tanısı konan ve ağır semptomatik (NewYork Kalp Cemiyeti Sınıf 3-4) olan Grup 1 ve 2’deki adaylara sürücü belgesi verilmez(bkz. İşitme cihazı kullandıkları halde B Sınıfı Sürücü Belgesi alanların ticari araç kullanmayacakları belgelerine işlenir. E. (b) bendine göre değerlendirilir. Bölüm). bir kulağı normal olmak koşuluyla. sürücü belgesi verilmez. gibi ilerleyici kulak hastalıklarında yukarıdaki şartları taşımak koşuluyla en az 2 yılda bir muayene kaydı istenir. solunum bozukluğu ve ileri derecede konuşma bozukluğu olmamalıdır. ğ) Konjenital kalp hastalığı tanısı konmuş olanlardan kompleks veya ciddi kardiyak sorunu olanlara sürücü belgesi verilmez. timpanoskleroz. a) Labirent fonksiyonunu bozacak kulak-burun-boğaz hastalığı bulunanlara. E. eğer iki ve tek taraflı rudimental aurikula ve dış kulak yolu atrezisi bulunanlarda iletim tipi işitme kaybı varsa. (2) Günlük hayatı kısıtlayan denge problemleri ile ilgili. ileri derecede ses kısıklığı. Normal kulak hava yolu eşiği 25 dB’den iyi işitmek üzere diğer kulaktaki kayıp 50 dB olmalıdır.f) Hipertrofik kardiyomiyopati ve dilate kardiyomiyopati tanısı konmuş semptomatik olan Grup 1 ve Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez. presbiakuzi. a) Hayati önemi haiz organlarında dekompanse yetmezliği olanlara sürücü belgesi verilmez. D. ilgili uzmanın görüşü alınmak suretiyle sürücü belgesi verilir. Diğer konjenital hastalığı olanlar ve başarılı cerrahi onarım yapılmış olanlara belirli aralıklarla kontrolden geçmek kaydıyla sürücü belgesi verilir. (4) Sürücü adaylarında yapılacak laboratuvar testleri doktorun takdirine bağlıdır. işitme düzeyi işitme cihazı ile kötü işiten kulakta en fazla 50 dB olmak kaydıyla B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilirler. 171 . kolesteatomlu veya kolesteastomsuz kronik otit. A2. D. B Sınıfı Sürücü Belgesi alıp da bu durumda olanların ticari araç kullanamayacakları belgelerine işlenir. skatrisiel otit. b) İşitmeyi yukarıda tarif edilenden daha kötü olan olgularda. G Sınıfı Sürücü Belgesi alamaz. işitme cihazı ile kullanabilecekleri belgelerine işlenir. e) Otoskleroz. b) Büyük organ nakli geçirmiş olanlara veya kronik böbrek yetmezliği olup diyaliz tedavisi görenlere. B Sınıfı Sürücü Belgesi alıp da ticari araç kullanacaklarda C. f) Bedenen ve ruhen sağlam. Ayrıca. her iki kulakta 50 dB’den fazla işitme kaybı olan ve/veya işitme cihazından fayda görmeyen olgular bu kapsamda değerlendirilir. c) İşitme cihazı kullananlar A1. a) İşitme normal olmalıdır. bu kişilerin ticari araç kullanamayacakları ancak. Kulak-burun-boğaz muayenesine ilişkin esaslar (1) İşitme kaybında. Bunların kullandıkları aracın arka camının sol ve sağ üst köşelerine işitme ve konuşma engelli olduklarını belirleyen işaretler yapıştırılması ve yeterince dikiz aynaları ile araçların donatılması gereklidir. ticari olmamak koşuluyla sadece otomobil kullanmak üzere H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. d) Rudimental aurikula ve dış kulak yolu atrezisi olmamalı. XVIII.

(2) Ekstremite noksanlığında. Ortopedi uzmanının ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon 172 . a) Uzak metastazı olmadığı sürece B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilirler. Ortopedi muayeneye ilişkin esaslar 1) Eklem hareketlerinden. Bundan daha az hareket sınırlılığı yapan el parmaklarında fonksiyonel durumdaki ankiloz ve artrodezlerde ortopedi uzmanı ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu ile A1.b) Baş dönmesi nedeni olabilecek hastalıklardan herhangi biri te şhis edildiğinde sürücü belgesi alması için gereken medikal ve/veya cerrahi müdahalelerden sonra sorumlu hekim ya da sağlık kuruluşunun yazılı kanaatine göre en erken 6-12 ay sonra sürücü belgesi alabilir.). (5) 45-60 yaş arası 5 yılda bir. B. 60 yaş sonrası ise 3 yılda bir sağlık kontrolü gereklidir. omuz. G sınıfı dışında sürücü belgesi yine ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarının raporu ile verilebilir. D. E. A2. b) Diğer eklem hareketleri: Her iki omuz. Lumbal vertebra eğilme ve dönme hareketlerini %75’den fazla engelleyen durumlarda da sürücü belgesi verilmez. kalça ve diz artrodezinde veya fonksiyonel olmayan ankilozlarda sürücü belgesi verilmez. b) Kalıcı trakeostomisi. dirsek eklemlerinin fonksiyonel ankiloz ve artrodezlerinde. c) El eklemleri: Her iki elin baş ve işaret parmaklarının hareketlerinin %75’ten fazla kaybında Ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanı raporu ile F ve H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. c) Mevcut sürücü belgesine yukarıda tanımlanan koşullarda baş dönmesi nedeni olabilecek hastalıklardan herhangi biri teşhis edildiğinde el konması için gerekli bildirim yapılır. kalça. C. Tedavi bitiminde sürücü belgesinin iadesi için gereken sürenin tespitinde yukarıda belirtilen süreler dikkate alınır. a) Her sürücü adayına uygulanacak anketin incelenmesi sonucunda horlama. Aksi taktirde her iki gruptaki adaya da sürücü olur raporu verilmez veya verilmiş olan sürücü belgesi geri alınır. (4) Malign (Kötü huylu) tümörler ile ilgili. Tedaviye hasta uyumu ile birlikte belirtilerin kontrol altına alındığının ve/veya apne/hipopne indeksinin 15 veya altına indiğinin ilgili uzman hekim tarafından rapor ile tespit edilmesi halinde ve yıllık kontrol muayeneleri şartıyla ehliyet verilebilir. ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanının raporu ile H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. gündüz aşırı uyuklama hali) ile ilgili. Ancak simetrik büyük ve eklemlerin ve aynı taraf diz. tanıklı uyku apnesi ve/veya yoğun gün boyu uyuklama hali olup ilgili uzman hekim tarafından Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu olduğu düşünülen adaylardan polisomnografi raporu istenir. A2. Bir eldeki baş ve işaret parmağı dışındaki iki parmaktaki ankilozlarda C. F ve H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. D. G sınıfı sürücü belgesi alabilirler. (3) Uyku bozuklukları (Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu. a) Bir elin başparmak veya başparmak dışında iki parmak noksanlığı veya noksan sayılacak şekilde fonksiyon kaybı olanlarda. b) Polisomnografi raporuyla apne/hipopne indeksi 15’den yüksek olanların profesyonel ehliyet alabilmeleri için medikal ve/veya cerrahi müdahaleler ile indeksleri 15’in altına inmeli ya da sürekli CPAP veya BPAP kullanmalıdırlar. dirsek. a) Vertebra (boyun ve bel) hareketleri: Kişinin baş ve boynunu arkaya döndürmesini ve bakmasını %50’den fazla engelleyen boyun vertebra ve boyun bölgesi hastalıklarında sürücü belgesi verilmez. lokorejyonel ve/veya uzak metastazı olmadığı sürece A1. E. Profesyonel ehliyet talep eden 45 yaşından büyük ve vücut kitle indeksi 25 ve üzerinde olanlardan ise mutlaka polisomnografi raporu istenir (Bu kişiler çalıştıkları sürece her sene bu testi tekrarlamak ile yükümlüdürler.

hemiplaji/serebral palsi. motor. ortopedi uzmanı ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı raporu uyarınca H sınıfı sürücü belgesi verilir. diz ve ayak bileği eklemlerini veya bu eklemleri oluşturan kemik hareketlerini %50’den az bozduğu ortopedi veya nöroloji uzmanınca belirlenenlere R ve H Sınıfı sürücü belgesi. 1) Bu fıkranın (a) bendine uymayan durumlar için. Hafif derecede bozukluğu mevcut olanlara. her iki el başparmak noksanlığı ve ileri derecede fonksiyon kaybı olanlara F Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. ortopedi ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı tarafından özel tertibatlı araç kullanabilecek durumda olmadığı bildirilenlere H Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. amputasyon. parkinson. ortopedi ile fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının bulunduğu heyetçe tanımlanır. a) Kas. demans (bunama) ve/veya yaşlılığa bağlı davranış bozukluğu olanlar. davranış ve uyumu belirgin ölçüde bozacak düzeyde kişilik bozukluğu. Bu gibi durumlarda sürücünün ne tür bir cihaz ile veya hangi becerilere sahip olursa ne tür modifikasyonlar yapılmış araç kullanabileceğinin konunun uzmanınca saptanması kaydı ile özel sürücü belgesi almaya hak kazanır. tendon ve bağ lezyonları kalça. ortopedi ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının veya nöroloji uzmanının vereceği rapora göre işlem yapılır. 173 . periferik nöropatiler gibi) hangi tür bir aracın kullanılabileceğinin sağlık kurulu raporu ile tespit edilmesi kaydıyla özel donanımlı motorlu araç kullanılmasına izin verilir. b) Üst ekstremitenin dışında extremite noksanlığı (doğuştan veya sonradan) halinde Ortopedi ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu uyarınca H Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. motor nöron hastalıkları. B ve H sınıfı. nöroloji uzmanının kanaatine göre sürücü belgesi verilebilir. dürtü kontrol bozukluğu ve ağır davranış bozukluğu olanlar uzman hekim tarafından dikkate alınır. Sağlık kurulu raporunda özürlülüğün ilerleyici veya statik olup olmamasına göre hastaya periyodik kontrollerin gerekli olup olmadığı belirtilir. koordinasyon ve denge açısından). F. kalıcı ekstremite bozukluklarına bağlı özürlülük hallerinde (Örneğin. c) Geçmişte alkol bağımlılığı olanlar belirgin bir dönem alkol almadıklarını kanıtladıklarında bağımlılık konusunda uzman hekimin fikri ve düzenli tıbbi kontrollerle B sınıfı sürücü belgesi alabilir. protezle fonksiyon uyumu iyi olmadığı. H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. Ruh ve sinir hastalıkları muayenesine ilişkin esaslar (1) Ruh hastalıklarından. a) Santral sinir sistemi ile ilgili doğuştan veya sonradan geçirilmiş veya cerrahi girişime bağlı hastalıklarla ortaya çıkan uzuvların parezi ve paralizileri (duyusal. zeka geriliği olanlar. Ancak.uzmanının görüşleri doğrultusunda A. muhakeme. c) Alt ekstremite diz altı amputasyonlarında protezle fonksiyon kazananlara B. b) Alkol bağımlılığı olanlar veya alkollü araç kullanmaktan vazgeçmeyenlere sürücü belgesi verilmez. Üst ekstremitenin tek taraflı noksanlığında da Ortopedi uzmanının kanaatiyle. multpl skleroz. ç) Psikotrop maddelere bağımlı olanlar veya bağımlı olmasa da düzenli olarak kullananlar sürücü belgesi alamaz. (2) Sinir Hastalıklarından. 2) Her özürlü için kullanılacak özel tertibatlı araç. sürücü belgesi verilmez. a) İster doğumsal isterse hastalığa. ileri derecede artrit gibi) ve kronik nörolojik bozuklukların sonucu olan özürlülük hallerinde (Örneğin. travma veya beyin sinir ameliyatına bağlı oluşmuş ağır akıl hastalığı olanlar. araç kullanmasını ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde ileri derecede bozuk olanlara. Bunun dışındaki alt ekstremite noksanlık veya amputasyonlarında. (3) Kas. daha fazla bozukluklarda H sınıfı sürücü belgesi verilir. tendon ve bağ lezyonları. G sınıfı.

nöroloji uzmanının kanaatine göre sürücü belgesi verilebilir. Araçlarda bulundurulması gereken ilk yardım malzemeleri Araçlarda aşağıda belirtilen ilk yardım malzemeleri bulundurulması zorunludur.G: 1 Ağustos 2008/ 26954. Nöroloji uzmanının kanaatine göre hafif vakalara yılda 1 kez muayene olmak kaydıyla A1. İş makinesi operatörlerinin sağlık muayenesinde Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nce hazırlanan “Sağlık Kurullarınca Verilecek Sürücü Olur Raporlarının Düzenlenmesine Esas Olan Sağlık Muayenesinde Sürücü Adaylarında Aranılacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine İlişkin Esaslar” göz önünde bulundurulmalıdır. R. diğer vücut fonksiyonları normal olan şahıslara H sınıfı sürücü belgesi verilebilir. Şüpheli durumlarda klinik gözlem ve EEG tetkiki dikkate alınır. Bu kurumların işleyişine ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak öğretim programları Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenir41. CİNSİ : MİKTARI : 2 Adet Büyük sargı bezi (10 cm x 3-5 m) Hidrofil gaz steril (10x10 cm 50’lik kutu) 1 Kutu Üçgen sargı 3 Adet Antiseptik solüsyon (50 ml) 1 Adet Flaster (2 cm x 5 m) 1 Adet Çengelli İğne 10 Adet Küçük makas (paslanmaz çelik) 1 Adet Esmark bandajı 1 Adet Turnike (En az 50 cm örgülü tekstil malzemeden) 1 Adet Yara bandı 10 Adet Alüminyum yanık örtüsü 1 Adet Tıbbı eldiven 2 Çift El feneri 1 Adet IX. F ve H sınıfı sürücü belgesi verilebilir. A2. 4. Milli Eğitim Bakanlığından izin alarak ve gerekli koşulları yerine getiren sürücü kursları ve Makine Mühendisleri Odası gibi kuruluşlar iş makinası operatörlük eğitimi verebilirler. 41 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 42 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin üçüncü paragrafındaki değişiklik.b) Periferik sinir sisteminin etkilenmesi sonucu ortaya çıkan uzuvlarda parezi ve paraliziler araç kullanmayı ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde ileri derecede ise sürücü belgesi verilmez. İş Makinesi Operatörü Muayenesi G sınıfı sürücü belgesi kapsamındaki iş makinelerinin sürücülerinin ve operatörlerinin eğitimleri ve eğitimde başarılı olanların sınav başarı belgeleri Milli Eğitim Bakanlığınca veya Milli Eğitim Bakanlığınca yetkilendirilen kurumlarca verilir. Hafif derecede güçsüzlüğü varsa. 174 . İki ayağı felçli (parapleji). myopati ve progresifmuskuler distrofisi. myotonisi ve kas-sinir kavşak hastalıkları olan şahıslara sürücü belgesi verilmez. B. c) Epilepsi tespitinde sürücü belgesi verilmez. (3) Kas Hastalıklarından.

18 yaş altında olanlar. görme bozukluğu. Yüksekte çalışacak olanlara işe giriş muayenesi: Genel işe giriş muayenesi (öz geçmiş. a) Kadınlar. Amerika’da 1. 175 . kuyu açma. liman. akciğer grafisi (toz riski varsa) ve odyolojik muayene (gürültü riski varsa). kule.4 metre üzerinde çalışırken düşen insanların % 85’inin hayatını kaybettiğini belirtmektedirler (Kaya. vinç operatörü vb. psikiyatrik hastalıklar. 2008). böbrek hastalıkları. Yüksekte yapılan işler: Yapı işleri. Ayrıca 3. dolaşım sistemi hastalıkları (HT. alkol ve uyuşturucu alışkanlığı olanlar. yapı iskelesi. nörolojik hastalıklar (epilepsi). arterioskleroz. Ülkemizdeki düzenlemelerde “Yüksekliği tabandan itibaren 3 metreden daha fazla olan ve düşme veya kayma tehlikesi bulunan yerlerde çalışanlarla. d) Yükseklik korkusu (akrofobi) olanlar. çelik yapı montaj. kronik hastalar ve yaşlılar için. b) Periyodik muayeneler. gemi yapımı. ayrıntılı meslek öyküsü. lağım. hemogram. oluk ve her türlü dış boya işleri yapanlara. c) Baş ve boyun travması geçirenler. galeri ve benzeri derinliklerde çalışanlara güvenlik kemerleri verilecek ve işçiler de verilen bu kemerleri kullanacaklardır” denilmektedir42. yüksekte temizlik. Kimi kaynaklarda 2 metrenin üzerindeki çalışmalar yüksekte çalışma olarak kabul edilirken Avrupa’da 1. hipotansiyon.IX. kalp ritim bozukluğu. ek cetvel) b) Kronik hastalar. metro. işler. (Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü. köprü. bedensel engelliler. bedensel engelliler. geçirilmiş miyokard infarktüsü). Yüksekte Çalışanların Muayenesi Yüksekte çalışma kavramı ülkelere göre değişlik göstermektedir. ayrıntılı baş-vücut denge işlevinin muayenesi ile görme ve işitme muayenesi.8 m. tünel. Yüksekte çalışacak olanlara AKM’si. 42 Yapı İşlerinde İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü. baca. kreatinin. prefabrik yapı montaj. TİT. gırgır vinçlerini çalıştıranlara ve kuyu. yılda bir kez yapılmalıdır.G: 12 Eylül 1974-15004. fizik muayene). iskele. Yüksekte çalışacak olanlara ek laboratuvar muayenesi. direkte çalışma. inşaat. Yüksekte yapılan işlerde çalışamayacaklar. a) İlk (erken) kontrol muayenesi. ilaç. R. onarım işleri (bina dış yüzeyi). soy geçmiş. vertigo semptomu olanlar. Kalp yetmezliği.2 m kabul edilmektedir. Konunun uzmanları ise “kişiden kişiye değişen bu ölçünün hesabında insan bedeninin baz alınması gerektiğini ve L-2 vertebranın (2. kiremit döşeyicilerine. A. Bel omuru) üzerindeki yüksekliklerde yapılan çalışmaların “yüksekte çalışma” kabul edilmesi gerektiğini vurgulamaktadırlar. Yüksekte yapılan aşağıda belirtilen işlerde çalışacaklara iş risklerine uygun işe giriş muayenesi yapılmalıdır. metabolizma (kan şekeri). EKG. 5.

IX. Gece çalıştırılan çalışanların. dalma derinliklerine ve basınca göre. bunların periyodik genel sağlık muayeneleri yapılmalıdır. ve solunum fonksiyon testleri ile birlikte kalp dolaşım. İşveren çalışanların sağlık kontrollerinin masraflarını karşılar. IX. 7. Dekompresyon zamanı.1’i geçmemelidir. Ek ve tamamlayıcı muayene olarak. çalıştıkları işlerden ayrılmalı. eklemler ve göz üzerinde durulmalıdır. 6. iniş. 4) Bu gibi işlerde çalışacak olanlar. hava akımı olan ve yetersiz ışıklı işyerlerinde çalışacak olanların. Özellikle kalp. dolaşım. 2) Dalgıç odalarında 24 saatte su altındaki çalışma süresi. nemli. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve özellikle E. 3) Bir dalgıç. kişi başına. nemli. Gece çalıştırılacak işçilerden işe başlamadan önce sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğuna dair sağlık raporunun alınması gereklidir. hava akımı olan ve yetersiz ışıklı işyerlerinde yapılan çalışmalarda nemin hava akımının ve yetersiz ışığın zararlı etkilerinden korunmak için. 1) Dalgıç odalarında. Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren. İşveren gece postalarında çalıştırılacak çalışanların listelerini ve bu işçiler için işe başlamadan önce alınan ve periyodik sağlık raporlarının bir nüshasını ilgili 43 Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedibuçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik.G: 15 Nisan 2004/ 25434.K. en geç 20. derinliği ve bu derinlikteki basınca uygun şekilde düzenlenmeli. Özellikle romatizma ve göz hastalığı görülenler. bu işlere alınmamalıdır. bu işlerden ayrılarak. kalkış. Yeraltı Çalışanlarının Muayenesi Yeraltında.00’de başlayarak en erken sabah 06. Gece Çalışması Yapacakların Sağlık Muayenesi Çalışma hayatında gece. bir günde 2 defadan fazla dalmamalıdır. Atmosfer basıncından daha yüksek basınçlı yerlerde ve dalgıç odalarında yapılan çalışmalarda ise. 1) Yeterli suni aydınlatma sağlanmalıdır. Gece sayılan dönem içinde genel sebeplerle fazla çalışma yapılamaz. Bu konuda var olan mevzuata göre. solunum ve kemik sistemleri üzerinde gerekli incelemeler yapılmalı ve sağlık yönünden sakınca görülenler. Bu 2 dalma arasında. solunum ve kemik sistemi hastalığı ve rahatsızlığı görülenler. kontrol ve tedavi altına alınmalıdır44. sedimantasyon hızına bakılmalı ve klinik yöntemlerle romatizma hastalığı aranmalıdır. kontrol ve tedavi altına alınmalıdır. çıkış süreleri için ilgili mevzuatta belirlenen esas ve süreler dikkate alınmalıdır43. en az 5 saat geçmelidir. işe başladıkları günden itibaren 15 gün sonra adaptasyon muayenesine çağırılmalı ve işin devam süresince de. işin özelliğine göre. KKD’ler sağlanmalıdır.00’ya kadar geçen ve her durumda en fazla onbir saat süren dönemdir. Ayrıca kapalı yerde kalma korkusu (klostrofobi) olanlar yer altı işlerinde çalıştırılmamalıdır. 2) Çalışanlara. 44 İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü. iyi işleyen kontrollü ve hassas yazıcı bir manometre ile izlenmelidir. bu işlere alınmamalıdır. 176 . en geç iki yılda bir defa işveren tarafından periyodik sağlık kontrolünden geçirilmesi gerekmektedir. saatte en az 40 metreküp hava sağlanmalı ve bu havadaki karbondioksit miktarı % 0.G: 11 Ocak 1974/14765. 3) Yeraltında.G. Romatizma ve göz hastalığı olanlar. iyice ayarlanmalı ve durum. işe alınırken. 4) Periyodik olarak genel sağlık muayeneleri yapılmalıdır. R. 22 metreden fazla derinliğe. mümkünse gündüz postasında durumuna göre bir iş verecektir. işe alınırken genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve özellikle kaslar. 5) Bu gibi işlerde çalışanlar. R. özel durumlar dışında çalışanların gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez.

G: 14 Temmuz 2004/ 25522. KAH. kocasının çalıştığı gece postasına rastlamayacak şekilde düzenlenir. gebe olduklarının hekim raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar47. kadın çalışanın isteği üzerine. Aşırı iş yükü nedeniyle öz bakımını ihmal etme. Belediye sınırları dışındaki her türlü işyeri işverenleri ile belediye sınırları içinde olmakla beraber. İşçi bu süre kadar dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz. gece çalıştırılması. R. uykuya geç dalma. işçi sağlığı dispanserleri. On sekiz yaşını doldurmuş kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlenmiştir. Hükümet veya belediye doktoru raporuyla belgelenmesi halinde. diyabet gibi kronik hastalığı olanların işyeri hekimince olanaklar ölçüsünde gece çalışmasının önüne geçilmesi sağlanmalıdır. Gece ve gündüz çalıştırılan ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde. R. Bu çalışanların anılan sürelerdeki çalışmaları. rutinlerde) bozulma.Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne vermekle yükümlüdür. Kahve /Sigara tüketiminde artma. Kadın işçiler. emziren kadın işçiler ise doğum tarihinden başlamak üzere altı ay süre ile gece postalarında çalıştırılamazlar. çalışmalarına engel bir durumun olmadığına dair sağlık raporlarının alınması şarttır. Sanayiye ait işlerde on sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç çalışanların gece çalıştırılması yasaktır45. kısa aralarla uyanma.G: 7 Nisan 2004/25426. Fiziksel (bedenen) ve zihinsel yorgunluk. Bu çalışanların muayeneleri her altı ayda bir tekrarlanır. Aynı işyerinde çalışan karı kocanın aynı gece postasında çalışma istekleri. işçi sağlığı dispanserleri. ana ve çocuğun sağlığı açısından gerekli olduğunun işyeri hekimi. Gündelik düzenli işlerde (yemek vb. gece postalarında çalıştıracakları kadın işçileri. işverence. toplam uyku süresi sabit kalsa da tam dinlenemeden uyanma gibi sorunlar. Kadın işçiler. geçiştirme. Gece çalışacak çalışanların güvenliği sağlanmalı. • • • • • 45 4857 Sayılı İş Kanunu RG:10 Haziran 2003/25134. sağlık ocağı. Emziren kadın işçilerde bu süre. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Güvenlik Kurumu. sağlayacakları uygun araçlarla evlerine en yakın merkezden işyerine götürüp getirmekle yükümlüdür. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Güvenlik Kurumu. Kadın çalışanların. gebe olduklarının doktor raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar. işyeri ortak sağlık birimi. Gece Çalışmasının Çalışanların Sağlıkları Üzerine Fiziksel Etkileri • Uyku sorunları: Uyku uyuyamama. sağlık ocağı. Ancak gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir. Kadın işçiler her ne şekilde olursa olsun gece postasında yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz. işe başlamadan önce işyeri hekimi. gündüz postalarına rastlayacak şekilde düzenlenir46. toplam uyku süresinde kısalma. bir hafta gece çalıştırılan işçiler bir sonraki hafta gündüz postasında çalıştırılmalıdır. çökkünlük.G: 6 Nisan 2004/25425. işyeri ortak sağlık birimi. atlatma. Hükümet veya belediye doktorlarına muayene ettirilerek. R. Emziren çalışanın doğumu izleyen 6 ay boyunca gece çalıştırılması yasaktır. 46 Kadın İşçilerin Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik.G: 9 Ağustos 2004/25548. bir yıla kadar uzatılır. olanak oranında karşılanır. Kadın çalışanın kocası da işin postalar halinde yürütüldüğü aynı veya ayrı bir işyerinde çalışıyor ise. posta değişim saatlerinde alışılmış araçlarla gidip gelme zorluğu bulunan işyeri işverenleri. Postası değiştirilecek çalışanın kesintisiz olarak en az on bir saat dinlendirilmesi gereklidir. Ciltte bozulma. vardiya dönüşümlerine dikkat edilmelidir. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik. gece postalarında çalıştırılabilmeleri için. 47 Gebe ve Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik. beslenme ve uyku düzeninin önemli olduğu HT. aksama. R. Ayrıca. 177 . Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik.

çimento sanayi. 4) 35-40 (40 hariç) m. Ürtiker. derinlik veya 2. Antidepresan / anskiyolitik kullanımı gereği. Değersizlik. akümülatör sanayii işleri. radyoaktif ve radyoiyonizan maddelerle yapılan işler. derinlik veya 3-3. Ajitasyon. Duygusal dalgalanma.• • • • • • • • • Kronik hastalığı yönetememe (Tip 1 diyabet. demir ve çelik. asit. Çaresizlik. Sağlık Koşulları Bakımından Günde En Çok 7. civa. derinlik veya 3. Yalnızlık (işte. 1 nöbette 2-3 kez hipoglisemi.5 hariç) kg/cm2 basınçta 6 saat. su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işler. 1) 20-25 (20 hariç) m. çinko. döküm sanayi. kaplamacılık işleri. pnömokonyoz yapan tozlu işler. gürültülü işler (85 dB ve üzeri). dikkate alınmama. kaynak. 3) 30-35 (30 hariç) m. Sosyal ayrımcılığa maruz kalma. Dayanıklılıkta/güçte/mücadele gücünde azalma. Sırt ve bel ağrıları. Emzirememe/ kesintiye uğrama. kauçuk işlenmesi. Gebelik komplikasyonları. a) Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işler (iniş.5-4 (3. çıkış. 8. Kendini güvende hissetmeme.5 (3 hariç) kg/cm2 basınçta 5 saat. mutsuzluk. HT’nin kontrol altına alınmasında güçlük. IX. Vardiyada tek başınalık/desteksiz hissetme.5 hariç) kg/cm2 basınçta 4 saat. yeraltı işleri. derinlik veya 2-2. alüminyum.5-3 (2. tarım ilaçları kullanımı. iş arkadaşlarından yoksunluk-sosyal ve fiziksel yalıtılmışlık). Kişisel değerlerde farklılaşma. Kırılganlıkta artma /Hassasiyet /Çabuk sinirlenme. geçiş dâhil). bakır. madenlere su verme işleri. epilepsi ve nistagmusta nöbetlerin ortaya çıkmasında suni ışığın rolü). varis. Yedi buçuk Saatten Daha Az Çalıştırılacak İşler Bir çalışanın günde yedi buçuk saatten daha az çalıştırılması gereken işlerle bunların her birinde en çok kaçar saat çalıştırılacağı aşağıda gösterilmiştir. Gastrit / ülser. öfke (herkesin dinlenme saatinde çalışma). 2) 25-30 (25 hariç) m. Anksiyete (hata yapma. rahatlayamama.5 Saat ve Daha Az Çalışması Gerekenler Bir çalışanın sağlık koşulları nedeniyle günde ancak yedi buçuk saat çalıştırılabileceği işler şunlardır: Kurşun ve arsenik işleri. gelecek ile ilgili kaygı-korku). 178 . Aşırı suçluluk (yetersiz bakıma yönelik). İlgi kaybı (sosyal aktivitelere karşı). huzursuzluk. cam. Psikolojik tükenme. unutma.5 (2 hariç) kg/cm2 basınçta 7 saat. Bacak ağrısı. Çalışma Saatlerinin Çalışanların Psikolojik Sağlıkları Üzerine Etkileri • • • • • • • • • • • • • • • Spontan dikkatin azalması. karpit. havagazı ve kok fabrikalarıyla termik santrallerdeki işler. unutkanlık. Konstipasyon / bağırsak sorunları/ hemoroid. Hastalık sürecinde uzama/ iyileşmede gecikme.

e) Ensektisitler. Karbonatlı ve organik fosforlu ensektisitlerin yapımı. çözelti olarak hazırlanması ve uygulanması işleri 6 saat. 18 metreye kadar 3 saat. R. 40 metreye kadar olan derinliklerde 1/2 saattir).G: 15 Nisan 2004/ 25434. yukarıda belirtilen günlük en çok iş sürelerinden sonra diğer herhangi bir işte çalıştırılmazlar. Yönetmelik kapsamına giren işlerde çalıştırılan işçiler. paketlenmesi. Kurşun izabe fırınlarının teksif odalarında biriken kuru tozları kaldırma işleri 4 saat. 48 Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedibuçuk Saat veyaDaha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik. 179 . 1) Civa izabe fırınlarında görülen işler 6 saat. b) Civa işleri. Karbon sülfürden etkilenme tehlikesi bulunan işler 6 saat. 2) Elementer civa bulunan ocaklarda görülen işler 6 saat. c) Kurşun işleri.(Dalgıçlar için bu süreler. d) Karbon sülfür işleri. Yönetmelik kapsamına giren işlerde fazla çalışma yapılamaz48.

180 .

“bireyin ve toplumun gereksinimlerini karşılayacak. tutumları ve değerleri. Olanak varsa beceri uygulatmaya yönelik. tedavi olanaklarından yararlanmaları ve olumlu bir çevre yaratmalarını sağlayacak davranış değişikliğini oluşturmaktır”. 181 . hatalı maske kullanımının gözlendiği bir işyerinde “doğru toz maskesi kullanma eğitimi” de planlanabilir. Sigara içme istendik olmamakla birlikte. Çalışanların Sağlık ve Güvenlik Eğitimleri Çalışanların sağlık gözetiminde eğitimin yeri çok önemlidir. Grubun büyüklüğüne göre uygun ortamda. amaçları. Öğrenme sonucu. Olumlu eğitim atmosferi yaratarak. Öğretme. eskiden sahip olduğu istenmeyen nitelikteki davranışlarını bırakması biçiminde de olabilir. bireyin davranışlarında kendi yaşantıları yoluyla. Katılımcıların gerçekten ihtiyacı olan konularda. Sağlık eğitiminin amacı. istendik ya da istenmedik davranışlar oluşabildiği gibi yanlış davranışlar da edinilebilir. hedeflenen yönde (istendik) ve amaçlı olarak (kasıtlı) değiştirilebilir. Eğitim yoluyla olan değişme bireyin yeni bir davranışı kazanması biçiminde olabileceği gibi. Tozlu ortam çalışmalarında işe girişte “toz maskesi kullanma eğitimi” verilebileceği gibi. Uygun oturma düzeniyle. bireyin çevresiyle etkileşimde bulunarak geçirdiği yaşantıların ürünü olan kalıcı izli davranış değişikliğidir. Planlı ve programlı öğretme etkinliklerine öğretim denilmektedir. kasıtlı olarak istendik davranışlar oluşturma sürecidir. sağlıklı yaşam için kişilerin sağlıklarını korumalarını ve geliştirmelerini. Olabildiğince çok duyu organına hitap ederek. Eğitim ise. İş kazaları ve meslek hastalıkları ile işle ilgili hastalıkların önlenmesinde ve sağlığın geliştirilmesine yönelik çabalarda “olumlu davranış değişikliğini sağlayacak” eğitim tekniklerinden yararlanılmalıdır. öğrenmeyi sağlama ve rehberlik etme etkinliğidir. İnteraktif yöntemler kullanarak. Eğitim yoluyla bireylerin bilgi ve becerileri. • • • • • • • • • • • • Yetişkin eğitimi ilkelerine uygun. İşyerlerinde planlanan eğitimlerin.(yıllık çalışma planında yer almalı. beklentileri. Yetkin eğitmen(ler)le.) Duyurusu önceden yapılarak. öğrenilmiş bir davranıştır. Planlanarak.X. Yönetimin onayı ve katılımı sağlanarak. Öğrenme.

Gerçekte eğitime ihtiyacı olanın gönderilmez (yine aynı gerekçeler). Raporlanarak (yıllık çalışma raporunda yer almalı). onların karşı karşıya bulundukları mesleki riskler ve bunlarla ilgili alınması gerekli önlemler konusunda işyerlerinde İSG eğitim programlarını hazırlamak. Katılımcıların beklentilerini değerlendirerek yapılmasına özen gösterilmelidir. c) Kaza. alt işverenle birlikte sorumludur. Genelde işyerlerinde düzenlenecek eğitimlerin. Çalışanlara verilecek eğitim. işyerinin faaliyet alanına göre değişiklik gösterse de. 49 Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik. pahalı olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle eğitimlere sürekli işini kaytaranlar gönderilir (iş kaybını azaltmak için).G: 07 Nisan 2004/25426. çalışanların bu programlara katılmasını sağlamak ve verilecek eğitim için uygun yer.• • • Kayıt altına alınarak (ön-test. son-test. araç ve gereç sağlamak işverenin görevidir49. İşyerindeki eğitimler bir zorunluluk ya da yasal yükümlülüğün yerine getirilmesi olarak algılanmaktadır. R. asıl işveren. İşverenler. Çalışanlar sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının tesisi için işyerinde düzenlenecek olan İSG eğitimlerine katılmak ve bu konudaki talimat ve prosedürlere uymakla yükümlüdürler. yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek. Asıl işveren-alt işveren ilişkisi kurulan işyerlerinde. b) İş kazaları ve meslek hastalıkların sebepleri ve işyerindeki riskler. imzalı katılımcı listesi). yaralanma ve hastalıktan korunma prensipleri ve korunma tekniklerinin uygulanması d) İş donanımlarının güvenli kullanımı. a) Genel İSG kuralları. zaman ve para kaybına yol açacağı. Çalışanları. 182 . alt işverene ait çalışanların eğitimlerinden. işyerlerinde sağlıklı ve güvenli çalışma ortamının kurulması için gerekli önlemleri almakla yükümlü kılınmıştır. eğitimlerin düzenlenmesini.

eğitim amaçlı merkezlerden. ancak İl Sağlık Müdürlüğü’nden yetki almış eğitim kurumlarınca verilebilen “ilkyardımcı eğitimi” de önemlidir. n) Termal konfor şartları. İSG eğitimlerinde. l) Temizlik ve düzen. Ek-12 Bazı Yönetmeliklerde Belirtilen Çalışanlara Verilecek Eğitim Konuları). iş güvenliği uzmanı. 51 İlkyardım Yönetmeliği. İSG konularında İş Müfettişi olarak görev yapmış olanlardan yararlanılabilir. Yönetmelik eklerinde eğitim konuları verilmiş. fiziksel ve biyolojik maddelerle ortaya çıkan riskler. ilgili mevzuata göre ağır ve tehlikeli işler kapsamında bulunan işyerlerinde. Bazı büyük kuruluşlar kendi bünyeleri içinde “ilkyardım eğitim merkezleri” açarak bu konuda hayli yol katetmişlerdir. Sağlık Bakanlığı’nca hazırlanan uçucu maddelerle ilgili yönetmelikte bunların üretildiği. verilecek eğitimin çeşidine göre. İşyerinde çalışan sayısına göre bu hizmetin yerine getirilmesi ve 3 yılda bir ilkyardımcıların güncelleme (yenileme) eğitimlerine katılması zorunludur.2004/25406.G: 22. R. Yıllık Çalışma Planı hazırlanırken eğitim konularının bu başlıkları da içermesine özen göstermelidir (bkz. g) İşyerinde güvenli ortam ve sistemleri kurma. i) Ekranlı ekipmanlarla çalışma. işçi veya işveren kuruluşlarınca kurulan eğitim vakıflarından. her on personel için bir olmak üzere. 183 . İSG'ye ilişkin pek çok yönetmeliğimizde eğitime ilişkin konu başlıkları verilmiştir.03. Uzman kişi veya kuruluşlardan hizmet alınması durumunda çalışanlara verilecek eğitimin. İşyerlerinde yine eğitim faaliyetleri içinde sayılması gereken. o) Ergonomi. yetkilendirilmiş merkezden en az “Temel İlkyardım Eğitimi” sertifikası almış ilkyardımcının bulundurulması zorunludur51. kurtarma konularını kapsamalıdır. bu konudaki mevzuatta belirtilen hususları kapsayacak şekilde uygulanmasından işveren sorumludur. Tüm kurum ve kuruluşlarda çalıştırılan her yirmi personel için bir. depolandığı.G: 5 Ağustos 2010/27663. eğitim müfredatının ayrıca Sağlık Bakanlığınca yayımlanacağı yazılmıştır. iş sağlığı güvenliği kurul üyeleri ve işveren bu konu başlıklarından haberdar olmalıdır. Bu maddede belirtilen eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerinin 4857 sayılı İş Kanunu ve alt düzenlemelerinde yer alan eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri yerine geçmeyeceğinin de altı çizilmiştir50.2002/24762 Değ. k) Kimyasal. iş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik eleman ile işyeri hekiminden yararlanılacağı gibi. çalışanların yılda en az bir kez olmak üzere konuyla ilgili yeterli ve uygun eğitimi almalarının sağlanacağı belirtilmiştir. satıldığı ve kullanıldığı işyerlerinde işyeri sahip ve işletenlerince. 18. Eğitimin planını yapan işyeri hekimi. riskleri ve önlemleri.e) Çalışanların yasal hak ve sorumlulukları. r) İlkyardım. Bu eğitimin işyeri hekimi bulunan yerlerde işyeri hekimlerince. f) Yasal mevzuat ile ilgili bilgiler. j) Uyarı işaretleri. kuruluş ya da firmalardan. h) KKD kullanımı. uzmanlık konularına göre. 50 Sağlık Bakanlığı Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunması Hakkında Yönetmelik. tehlikeleri. R. m) Yangın olayı ve yangından korunma. p) Elektrik. bu hizmeti veren veya vermeye yetkili kurum.05. diğer işyerlerinde ise koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında toplum sağlığı merkezlerince verileceği ifade edilmiştir. işveren ve işçi kuruluşları veya bunlar tarafından birlikte oluşturulan ortak eğitim merkez ve birimlerinden.

184 .

boya. Yaptıkları işler genellikle tehlikeli işlerdir. Fiziksel. Grubun başında bulunan kişinin ya da işverenin insafına kalmıştır. eğitimsiz … •Ayrımcılık konusu –ırk-dil-din-siyasi görüş … “azınlık gruplar” •Kolay “manipule” edilenler – sömürülenler –Çocuk. toplayıcılık gibi kırsal alanlardaki tarım işlerinde. bir yerdir. sözel. eğitimsiz … •Organize olmayan (olamayan) kişiler –Dağınık çalışanlar. Dinlenme araları veya tatil yoktur. 1. 185 . 2 yaşından küçük çocuğu olan kadın çalışanlar. işporta. yeryüzü mal varlığının ise yüzde birine sahiptirler. pazarcılık. badana. biyolojik ve ruhsal etkilenme düzeyleri diğer çalışanlara göre daha yüksek olduğundan özel olarak korunması gerektiği bilinmektedir.  20 yaşındaki bir kadının kaldırma gücü. İSG hizmetlerinden yoksun. taşeron çalışanları. yaşlı çalışanlar. kadın. Sorunları bilinse de çok yerde dile getirilmez. Yaşam alanları. seyyar satıcı. engelli çalışanlar ve eski hükümlü çalışanlardır. Düşük ücretle. cinsel istismara açık çalışırlar. tuğla-kiremit fabrikası ya da inşaat işleri gibi geçici işlerin yapıldığı yerlerde. Bazen bu gruplar emzikli kadın işçiler. baraka vb. Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar Kimler “duyarlı” grup* •Demografik nedenle “duyarlı” –Çocuk-genç / kadın / yaşlı •Sağlık-sosyal sorunları olanlar –Hasta-sakat. İş bitene kadar çalışılabildiği kadar çalışılır. Ayrımcılığa maruz kalırlar. kadın çalışanlar. hamal gibi kayıt dışı işlerde ya da kendi evinde “parça başı” çalışan kişilerdir. denetim dışı çalışırlar. birden fazla iş kazası geçirenler. Bazı kaynaklarda çalışma yaşamının risk grupları olarak adlandırılan bu kişilerin karşılaştıkları riskler nedeniyle fiziksel. sosyal güvence ve sendikal örgütlenme hakkı olmaksızın çalışırlar. Bunlar daha çok çapacılık. kronik hastalığı olanlar. XI. Çalışma koşullarını işveren belirler. çalışan nüfusun üçte birini oluşturan kadınlar. göçmen çalışanlar gibi grupların katılmasıyla daha da genişletilmektedir. Sayıları bile net olarak bilinmemektedir. dünya gelirinin onda birine. çalışma yerlerinin hemen yanında işverenin belirlediği çadır. aynı yaştaki bir erkeğin %65’idir. Çalışma Yaşamında Kadınlar Dünya nüfusunun yarısından fazlasını. iş güvencesi. Günlük çalışma süresi belirsizdir. yoksul … •Göçmenler – “sığınmacı” *(Nazmi Bilir-İSGİP Projesi-Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar Sunumu) Çalışma yaşamında incinebilir ya da hassas gruplar olarak belirtilenler çocuk ve genç çalışanlar.XI.

Yıldız. A. Kadın kas kütlesi erkeğe oranla daha azdır. Ancak zorunluluk halinde gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın yalnız çalıştırılması gerektiğinde işyerinde bulunan diğer çalışanlarla kolayca iletişim sağlayabilmeleri için gerekli önlemler alınmalıdır. acil yardım prosedürlerinde bu durum göz önüne alınmalıdır. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanı iyi. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların çalışma saatleri ve ara dinlenmeleri geçici olarak yeniden düzenlenmelidir. duruşları. fiziksel ve zihinsel yorgunluğun önüne geçilmelidir. Çalışmanın böyle düzenlenmesinin mümkün olmadığı durumlarda dinlenme araları artırılmalı. gebe çalışanın çalışma yerlerinin platform.  İş stresi ile ilgili olarak.  Çalışma hızının. N. erkekler için 25. kadınlarda disk hernisi riskini artırmaktadır. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların postüral (duruş) sorunlarını ve kaza riskini azaltacak şekilde yeniden düzenlenmelidir. ayakta çalışması gereken işlerde. pestisid.  Gebe. çalışma koşulları. fiziksel ve biyolojik etkenlerin ve sanayi proseslerinin işçiler üzerindeki etkileri değerlendirilerek bunlar için alınacak önlemler aşağıda belirtilmiştir.  Çalışanın uygun tıbbi ve diğer destekleri alabilmesi için gerekli düzenlemeler yapılmalı. kadınlar için 24. zihinsel ve bedensel yorgunluğu da kapsar. Kadınlara özgü adet kanamaları ve buna ilişkin düzensizlikler kadının dikkat. HASAK) Gebe. çalışma saatleri. mümkün olan durumlarda oturması sağlanmalı.  Düşük veya ölü doğum yapmış veya doğumdan sonra bebeğini kaybetmiş işçiyi stresten korumak için özel itina gösterilmelidir.  Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın yalnız çalıştırılmaması esastır. bu da kadınlarda diz dislokasyonlarını kolaylaştırmaktadır.         İtme-çekme gücü ise aynı yaştaki erkeğin % 75’idir. Kadınlar erkeklere oranla daha fazla yağ dokusu içermektedir. yağda çözünen maddelere (solvent..  Çalışma bölgesi ve çalışma düzeni. femur-tibia arasındaki açıyı küçültmekte. özellikle gebelikte vücut ağırlık dağılımının değişmesi nedeniyle.  Yüksekte çalışmalarda. Kadınların solunum kapasiteleri erkelerden % 11 daha azdır. Bu nedenle kadınlar.. sürekli oturarak veya ayakta çalışması engellenmelidir.  Gebeliğin durumuna göre yorgunluğun ve diğer postüral sorunların azaltılması veya ortadan kaldırılması için dinlenme araları gereksinime göre daha sık ve uzun olarak düzenlenmelidir. gebe. Bu kadınların olabildiğince oturarak çalışmaları sağlanmalıdır. Erkeğe oranla daha geniş olan erkek pelvisi. Söz konusu çalışanların çalışma saatlerinin gece süresine ve gebe çalışanların çalışmalarının günün erken saatlerine rastlamaması için gereken önlemler alınarak. karsinojen) daha fazla maruz kalmaktadır. performans ve verimliliği olumsuz etkilemektedir (Bilir. Kadın omurgasının erkek omurgasından uzun olması. 55 yaşında bir kadında bu oran %55’e düşmektedir.N.5. işini kaybetme korkusu gibi stres faktörlerinden koruyucu önlemler alınmalıdır. müşterilerle ve üçüncü kişilerle ilişkiler. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların güvenlik ve sağlığı için tehlikeli sayılan kimyasal. çalışanların yaptıkları işle bağlantılı hareketleri.  Gebe çalışanın. Bu önlemler.4 olarak belirtilmiştir). gebe. merdiven gibi yüksek ve düşme tehlikesi olan yerlerde olmaması için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. ayrıca hamileliğin gelişimine göre gerekli önlemler alınmalıdır. Kadınların vücudunda bulunan su miktarı erkeklerden daha azdır. Bu nedenle sıcağa dayanma gücü erkeklerden daha azdır (1985 NIOSH kriterlerine göre. saatlerinin ve işteki yoğunluğun çalışanın önerileri dikkate alınarak olabildiğince uygun hale getirilmesi için gerekli koşullar sağlanmalıdır. 186 . Kadınların hemoglobin düzeyleri erkelerden % 20 daha azdır. iş yükü. çalışma ortamında uygun sıcaklık.

yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın iyonize olmayan radyasyon kaynaklarından etkilenmesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır. 4)Gebe. Eğer gürültü düzeyi düşürülemiyorsa çalışanın yeri değiştirilmelidir. temiz içme suyu sağlanmasının ve diğer tüm ihtiyaçlarının kendileriyle de görüşülerek karşılanması sağlanmalıdır. gebe işçi iyonize radyasyon kaynaklarının bulunduğu yerlerde çalıştırılmaz. 187 . uzun süreli titreşime maruz kalacağı işlerde ve iş makinelerinde. 10. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın yaptığı işin niteliği göz önünde bulundurularak çalıştığı yerlerin sıcaklığının ve basıncının sağlık riski yaratmayacak düzeyde olması sağlanmalıdır. gebe işçi. d) Çalışma koşulları ile ilgili olarak. Emziren işçi de radyasyonla kirlenmiş olan yerlerde ve işlerde çalıştırılmamalıdır. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın çalıştırılması esas olarak yasaktır. sarsıntıya. bu gibi yerlere girmemeleri için sağlık ve güvenlik işaretleri yönetmeliğine uygun uyarı levhaları konulmalıdır. ayrıca enfeksiyon ve diğer hastalıklara karşı gerekli hijyen koşulları sağlanmalıdır. Ancak çalışanın bağışıklığı varsa durum değerlendirilmesi yapılarak çalışmasına izin verilebilir. kullanıldığı işlerde gebe. zararlı. fiziksel ve biyolojik etkenlerin ve sanayi proseslerinin çalışanın üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi sonucu. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın sık tuvalete gitme gereksinimi göz önüne alınarak uzun süreli çalışmalar ve ekip çalışmaları bu gereksinime uygun olarak düzenlenmeli. üreme için toksik ve emzirilen çocuğa zararlı olabilen kimyasalların üretildiği. mutajen ve üreme için toksik maddelerle. mutajen. gebe çalışanın çalıştığı yerdeki gürültü düzeyinin. kişisel gereksinimleri göz önüne alınarak. ani darbelere. gebe çalışanın. delicilerde çalıştırılmaları yasaklanmıştır. 3)İyonize radyasyon ile ilgili olarak. Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın. alerjik. beslenme molasının. 2) Gürültü ile ilgili olarak. gebe çalışanın sigarasız ve dumansız bir ortamda gerekli aralıklarla oturarak veya rahatça uzanacak şekilde fiziksel ve zihinsel olarak dinlenmesini sağlayacak koşullar sağlanmalıdır. c) Kimyasal etkenler ile ilgili olarak. b) Biyolojik etkenler ile ilgili olarak. çalışanın çalıştırılmasında zorunluluk varsa ve teknik olarak bu maddeler daha az zararlı olanlarla değiştirilemiyorsa. Dinlenme ve diğer iyileştirici olanakların sağlanması ile ilgili olarak. emzirilen çocuğa zararlı olabilen kimyasalların dışındaki maddelerle. gerektiğinde iş değişikliği sağlanmalıdır. 1)Şok ve titreşim ile ilgili olarak. Bu tür işlerde RD gözden geçirilmeli. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın güvenlik ve sağlığı için tehlikeli sayılan kimyasal.2004 tarihli ve 25488 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelikte tanımlanan grup 2. kanserojen. toksik. KKD’lerle de olsa limitleri aşan gürültülü ortamda gebe çalışanların çalıştırılmaları yasaklanmıştır. 1) Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın kendilerinin ve bebeklerinin sağlığını olumsuz etkileyecek şekilde elle yükleme ve araçsız taşıma işlerinde çalıştırılmaları yasaktır. 5) Gebe. a) Fiziksel etkenlerden. emziren ve yeni doğum yapmış işçi.6. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın. çok toksik. işlendiği. Gebe. Gebe. ancak her türlü önlem alınarak ve sağlık durumları ile maruziyet düzeyleri sürekli kontrol altında tutularak çalıştırılabilir. özellikle karın bölgesini etkileyen düşük frekanslı uzun süreli titreşim ve sürekli sarsıntıdan etkilenmesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır. grup 3 ve grup 4 biyolojik etkenlerin risk oluşturduğu yerlerde ve işlerde çalıştırılmaları yasaklanmıştır. Ancak. bunlar için alınacak genel önlemlerle birlikte aşağıda belirtilen durumlarla ilgili riskler ve alınacak özel önlemler belirtilmiştir. gebe. en düşük maruziyet etkin değeri olan 80 dB(A) yı geçmemesi sağlanmalıdır. Vücudun alt kısmını.

Çocuğun emeği ucuzdur. Ali Naci Yıldız ‐2004) “Çalışan çocuk”. Buna göre. Çocuklar meraklıdır. gebe. Çocuklar deneyimsizdir. Ancak. 15-24 yaş grubundaki kimseleri genç çalışan kabul etmekte. 188 . Toplam maruziyet süreleri küçük yaşta çalışmaya başladıklarından. gelişmiş bir ülkeden gelişmekte olan bir ülkeye. İşyeri hekimi çalışanın yaşına uygun işte çalışmasını sağlamalıdır.2. Bazı çevre faktörleri çocukları daha fazla etkiler. 146 sayılı tavsiye kararıyla da taban yaşının yukarıya çekilmesini benimsemektedir. maddesine göre. Mental gelişmeleri tamamlanmamıştır. Risk kavramı ve risk bilinci tam olarak gelişmemiştir. İşyerindeki düzenekler ve düzenlemeler çocuklara göre değildir. Öte yandan.Gebelik süresi boyunca hiçbir surette elle taşıma işi yaptırılmaz. ILO’nun çocuk çalışan tanımında benimsediği yaş sınırı ise 15’tir. 18 yaşını doldurmamış olan herkes “küçük” olarak adlandırılmaktadır. ILO’nun 87. bedensel. ondört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar. Bu kavram ve tanımlar bir ülkeden diğerine. Çocukların eğitim gereksinmesi vardır. 15 yaşın altında. İş Kanunu çalışma yaşını 15 olarak belirlemiştir. ILO. ülke içinde kırsal alandan kentsel alana farklılıklar göstermektedir. XI. Genel Konferansında kabul edilen 182 sayılı En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliğinin Yasaklanması ve Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Acil Eylem Sözleşmesi’nde “çocuk” terimi ile 18 yaşın altındaki herkes ifade edilmektedir. Türkiye’nin de onayladığı 138 sayılı İstihdama Kabulde Asgari Yaş Sözleşmesi ile çalışma yaş sınırını 15 olarak kabul etmiştir. özellikle kronik etkisi olan ortam faktörleri bakımından çocuk işçileri daha riskli hale getirmektedir. Onbeş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. “genç çalışan” kavramları farklı sosyal yapılara sahip toplumlarda farklı anlamlar taşımaktadır. aile bütçesine katkıda bulunmak amacıyla çalışma hayatına atılan çocuklara “çalışan çocuk” ya da “çocuk işçi” denilmektedir. (İş Sağlığı ve Güvenliği‐Nazmi Bilir. zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. Uygun koruyucu sağlanamadığı durumlarda işçi bu işlerde çalıştırılamaz. hayatını kazanmak. 18 yaşına kadar her insan çocuktur. ILO. 2) Kişisel koruyucular gebe. Ayrıca. yeni doğum yapmış ve emziren işçi günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz48. bu kişilerin hareketlerine engel olmamalı ve vücut ölçüleri değiştikçe yenileri sağlanmalıdır. yeni doğum yapmış ve emziren işçiyi tam koruyacak şekilde vücuduna uygun olmalı. Çocuklar oyun oynama isteğindedir. Medeni hukuktaki rüşt yaşı dikkate alındığında. Türkiye’nin de imzaladığı Birleşmiş Milletler’ in Çocuk Haklarına Dair Sözleşmesi’nin1.Çalışma Yaşamında Çocuk ve Genç Çalışanlar (Çırak ve Kalfalar) Çocukların fiziksel gelişmeleri tamamlanmamıştır.

okul) 6 ay süreyle yaşına ve gelişim seviyesine uygun olmayan dikkat eksikliği. HIV). ayak. kas güçsüzlüğü. bacak. İş bulamayan. Türkiye Özürlüler Araştırmasına göre(2002) Türkiye’de özürlülerin iş gücüne katılım oranı %21. gece körlüğü (tavuk karası) olanlar da bu gruba girmektedir. dil-dudak-damak-çene yapısında bozukluk olanlar bu gruba girmektedir.22 oranında iş gücüne katılırlarken.Çalışma Yaşamında Engelliler (Sakat İşçiler) Engellilik (hatalı bir söylemle özürlü olma). rehabilitasyon. günümüzde bu anlayışın aksine özürlülerin bağımsız yaşamaları ve topluma katılımları ve toplumla bütünleşmeleri amaçlanmaktadır.71’dir. özürlü kadınlarda bu oran çok daha düşüktür 189 . fazlalık. ifadesinde bozukluk olan ve ses bozukluğu olan kişidir.XI. Fenilketonüri (zekâ geriliğine yol açmışsa) bu gruba girer. felçliler. Zekâ geriliği olanlar (mental retardasyon). parmak ve omurgalarında kısalık. sindirim sistemi hastalıkları. Özürlülere sağlanan hak ve hizmetlerden yararlanabilmek için özürlülük durumunun ve özür oranının belirtildiği sağlık kurulu raporu alınması gerekmektedir. duygusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan. kişiler arası ilişkilerini devam ettirmede güçlük yaşayan kişidir. ayrımcılığı azaltmak amacıyla pek çok yasa çıkarılmasına rağmen özürlülerin istihdamlarıyla ilgili önemli değişmeler olmamıştır. en az iki ortamda (ev. Özürlü erkekler %32. İşitme cihazı kullananlar da bu gruba girmektedir. serebral palsi. Özürlülerin toplumla bütünleşmelerini arttırmak. ruhsal. Dil ve Konuşma Özürlü: Herhangi bir nedenle konuşamayan veya konuşmanın hızında. Ayrıca Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu da bu grupta ele alınmaktadır: Çocukta 7 yaşından önce başlayan. gırtlağı alınanlar. endokrin ve metabolik hastalıkları. solunum sistemi hastalıkları.29'u özürlüdür. eksiklik. yokluk. Ortopedik Özürlü: Kas ve iskelet sisteminde yetersizlik. Görme Özürlü: Tek veya iki gözünde tam veya kısmi görme kaybı veya bozukluğu olan kişidir. düşünce ve davranışlardaki normalden farklı örüntüler nedeni ile günlük yaşam aktivitelerine tamamlamada. hareket kısıtlılığı. bakım. eksiklik ve fonksiyon kaybı olan kişidir. 2008). Kol. Depresyon şizofreni gibi hastalıklar bu gruba girmektedir. doğuştan veya sonradan herhangi bir nedenle bedensel. Görme kaybı ile birlikte göz protezi kullananlar. sürekli bakım ve tedavi gerektiren hastalıklardır (kan hastalıkları. zihinsel. aşırı hareketlilik. akıcılığında. Ruhsal ve Duygusal Hastalığı Olan: Duygu. Zihinsel Özürlü: Çeşitli derecelerde zihinsel yetersizliği olan kişidir. spastikler ve spina bifida olanlar bu gruba girmektedir. hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileriyle görülen bozukluktur. afazi. Süreğen (Kronik) Hastalık: Kişinin çalışma kapasitesi ve fonksiyonlarının engellenmesine neden olan. çalıştıkları halde ücret ödenmeyen özürlü oranı. kemik hastalığı olanlar. ülkelere göre değişse de dikkati çekecek kadar yüksektir. cilt ve deri hastalıkları.3. bir taraftan çalışma dünyasından uzak tutulurlarken. renk körlüğü. İkinci dünya savaşından sonra milyonlarca özürlü iş hayatında kendilerine yer bulmakta zorlanınca. kalp-damar hastalıkları. pek çok ülkede işyerlerinin belirli oranda özürlü çalıştırmalarıyla ilgili yasal zorunluluklar getirilmiştir (Barnes & Mercer. danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişidir. sinir sistemi hastalıkları. kanserler. idrar yolları ve üreme yolları hastalıkları. şekil bozukluğu. kekemeler. İşitme Özürlü: Tek veya iki kulağında tam veya kısmi işitme kaybı olan kişidir. Özürlüler. konuşmak için alet kullananlar. Down Sendromu. İşittiği halde konuşamayanlar. korunma. 2002 Türkiye Özürlüler Araştırması'na göre nüfusumuzun %12.

Bunların arasında E vitamini çok önemlidir. hatta son dönemlerde çıkan yayınlarda 45 yaş ve üzerindeki çalışanlar anlaşılmaktadır. Alzheimer. artroz gibi yaşlılıkta sık görülen rahatsızlıkların altında bu serbest radikallerin aşırı oluşması yatmaktadır. vücut direncinin azalması. Yaşlı erişkinlerdeki uyku bozuklukları da yaygındır. ilerideki ücretlerin de düşük olmasına yol açmaktadır. 2004).. Ayrıca. 1999) iş yerlerinde ayrımcılığın nerede. Sevilen kişilerin kaybı da insomniye (uykusuzluk) ve gündüz aşırı uyku haline yol açmaktadır. Çalışma Yaşamında Yaşlılar (Yaşlı Çalışanlar) İnsan hayatının 65 yaştan sonraki dönemi yaşlılık dönemi olarak adlandırılır. felçler. eğitim. Bu dönemde bedensel fonksiyonlar da yaşlanmayla birlikte yavaşlamaktadır. ısı değişimlerine duyarlılık gibi belirtiler ortaya çıkar. daha doyurucu işlere daha az geçiş yaptıklarını. Kadın özürlüler ise iki kat daha fazla ayrımcılığa uğramaktadırlar. Bunun nedenleri kafeini fazla almak veya gece geç saatte egzersiz yapmak olabildiği gibi hastanede yatmak.(%6. maaş artışlarında.29’dur. özürlü kadınların işsizlik oranlarının yüksek olduğunu. Yaşlılıkta dolaşım bozukluğu. işveren önyargılı olmasa bile iş yerinde ayrımcılık olabilmektedir (O’Hara. Düşük işe yerleştirme oranları. depresyon uyku yapısını bozmaktadır. Gözlerde uyum yeteneğinin azalması ile yakını görememe. E vitamini C vitamini ile 190 . Ailede tansiyon yüksekliği. Yaşlanmada serbest radikallerin de rolü vardır. 4. Ayrımcılık. Özürlüler arasında işsizlik oranının yüksek olması yoksulluğu da arttırmaktadır. özürlülerde iş için aranan önemli bir özelliğin olmamasından mı (örn. eklem bozuklukları. Hücre sayıları azaldığı gibi hücre fonksiyonları ve içerikleri de değişir. özellikle hanımlar için merdiven inip çıkma.29’dur (Türkiye Özürlüler Araştırması. Yaşlanmayla birlikte diyete devam edilmelidir. yüksek tansiyon. Bir azınlık olarak görülen özürlülere (Hahn.78ve %93. Yürüme. Yaşlılığı geciktirmede dengeli beslenme. ne zaman ve nasıl olduğunu saptamak zordur. İş gücüne dâhil olmayan özürlülerin oranı %78. promosyon verme aşamasında ya da iş değiştirme sırasında olabilmektedir. özürlülere beklenenden daha düşük ücret önerilmektedir. stres veya bazı kronik hastalıklar da olabilir. çabuk yorulma. yüzme. hareketli yaşam ve stresle baş edebilme yeteneğinin çok büyük bir önemi vardır. Düşük ücret. kalp damar hastalıkları. Artan serbest radikaller hücre zarı ve hücre içinde ciddi bozukluklara yol açar. Bu oran erkeklerde ve kadınlarda sırasıyla %67. kalp hastalıkları. Pek çok çalışma kadınların iş yerlerinde daha çok ayrımcılığa maruz kaldıklarını. özürlülerin toplumda karşılaştıkları en önemli ayrımcılıklardan biridir. Yine bu kronik hastalıklar nedeniyle kullanılan ilaçlar da uykuyu bozabilmektedir. belirli bir beceri) yoksa ayrımcılıktan mı kaynaklandığını belirlemek zordur. kalp-damar hastalıkları olan bireylerde çok erken yaşlarda korunma önlemleri alınmalı ve buna tüm yaşam boyunca uyulmalıdır. daha az istihdam edildiklerini. eklemlerde kireçlenmeler başlar. Depresyon bu yaş gurubunda sıktır. kadınların aktif olarak iş aramalarına rağmen istihdam sorunu yaşadıklarını göstermektedir. Düşük ücret verilmesinin. tat duyusunun bozulması. engelli olmayanlardan daha düşük ücret aldıklarını. diyabet gibi hastalıklar sık görülür. XI. Kemikleri ve kas gücünü korumak için haftanın 4-5 günü 20 dakika ile 1 saat arasında egzersizler yapılmalıdır. şeker hastalığı. Bu yapısal çöküşle birlikte yenilenme işlemi de yavaşlar ve durur. ip atlamayı da içine alan bir egzersiz programı rahatlıkla uygulanılabilir. Ayrıca.2002). Bu oranlar özürlülerin çok büyük ölçüde üretim dışı bırakıldıklarının ve başkalarına bağımlı yaşamaya mahkûm edildiklerinin bir göstergesidir. Bu nedenle kaslar zayıflar. ilk işe alma aşamasında. Hem kadın oldukları için hem de özürlü oldukları için insanların önyargıları daha fazladır. Antioksidan maddeler serbest radikallerin zararlı etkilerini önler. Bir işte çalışma özürlüye hem maddi kaynaklar sağlaması hem de onların toplumla bütünleşmeleri açısından önemlidir. Ancak çalışma yaşamında yaşlı çalışan denildiğinde 50 yaş.71).

beslenmeyle ilgili eğitim ve diğer etkinliklerde kronik hastalığı olanların da yer alması sağlanmalıdır. işitme.. KAH. Çalışma Yaşamında Kronik Hastalığı Olanlar HT. hareketsiz yaşam var olan hastalığın prognozunu olumsuz etkilemektedir. “Yaşlı” --. Sigarasız işyeri çalışmalarında.“aşırı güven” (yüksek kaza riski) Emeklilik dönemi. diyabet vb. Bunlar sosyal şartlardaki hızlı değişikliklere ayak uyduramadığından toplum içindeki yerleri sarsıntıya uğrar. Çinko ve selenyum da antioksidan olarak çok önemlidir. KAH. Bu vitamin ve mineralleri içeren gıdaların düzenli alınması yarar sağlayacaktır. Kronik hastalığı olanların İGM’sinde sağlık durumlarına uygun bir işe yerleştirilmesi ve bunun sürdürülmesi önemlidir. Bu da yaşlıyı oldukça etkiler. Özellikle işyerinde sağlığı geliştirme ile ilgili yapılacak çalışmalara kronik hastalığı olan çalışanların katılmasına özen gösterilmelidir. • • XI. kronik akciğer hastalığı. deneyimli bir işyeri hekiminin görev yaptığı büyük bir fabrika ziyaretinde diyabetlilere “diyabetik ayak” konusunda verilen eğitim işyeri hekimi adaylarına örnek olmuştur. .. erkeklerde andropoz çağı olarak adlandırılır) emeklilik psikolojisiyle birleştiğinde en hafif haliyle depresyona neden olabilir.) sigara. kronik karaciğer hastalığı. 191 . yaşlı kişinin de aktif ve bir anlamda üretken bir yaşam sürdürmesini sağlayacaktır. Yaşlılık ve Hastalıklar Yaşlılıkta ortaya çıkan bedeni değişiklikler kişinin faal hayatında kısıtlamalar yapar. Yaşlı bir birey olarak. HT. performans kayıplarının ve bedensel yakınmaların yoğun olarak hissedildiği bu dönemler (kadınlarda menopoz. Kalp hastalıkları. faaliyetler kaybolmuş ve toplumda bilinmeyen. işyeri fizik egzersizlerinde. – Patolojik durumlar • Kronik-dejeneratif hastalıklar. birkaç yıl farklılık olmakla birlikte hem kadın hem erkek için ‘yaş dönümü’ ne rastlar. Aday oldukları işin sağlıklarını olumsuz etkileme olasılığı dışında başka bir ayrımcılığa göz yumulmamalıdır... Diyabet. Pek çok kronik hastalıkta (HT. kronik böbrek yetmezliği. hastalıkları ile ilgili özel eğitimler planlanmalıdır. Cinsiyete ilişkin bir takım hormonal değişimlerin. mental fonksiyonlarda azalma. romatizma. 5. Çünkü senelerdir süregelen yetenekler silinmiş. kronik hastalığı olanlar da diğer hassas gruplar gibi çalışma yaşamında özel olarak gözetilmesi gereken gruplardandır. yılların kişiye kazandırdığı bilgi ve tecrübelerin yanısıra bugünün yaşamını destekleyici geleneklerin de çocuklara ve torunlara aktarılması. Yapacakları işin varolan kronik hastalıklarını azdırabileceği göz önüne alınmalıdır. Yaşlılıkta dejeneratif hastalıklar (kalp-damar. obezite.birlikte alınmalıdır. . hareket.deneyimli (olumlu) --. onların yaşamını zenginleştirecek. KOAH. İşyeri hekimliği eğitimlerinden birinde. Yaşlılıkta sorunlar: – Fizyolojik değişiklikler • Görme.. • • • Demografik yaşlılık – 65 yaş ve üzeridir (emeklilik). tanınmayan kişi haline doğru gidiş başlamıştır. Kanser vb. şeker gibi öldürmeyen ama tıbbın iyileştiremediği ve ancak belirtilerini hafifletebildiği) ortaya çıkar. Kronik hastalığı olanların sağlık durumları daha sık kontrol edilmeli. Çalışma hayatında ise yaşlılık – 45 – 50 yaş olarak kabul edilmektedir.

2006). göç edilen ülkeye özgü olan ancak göçmen çalışanların bağışıklığı olmadığı hastalıklar ve yeni bir ortama alışma sürecine özgü fiziksel ve psikolojik koşullardan kaynaklanan hastalıklar ve rahatsızlıklardır (ILO. Dahası yapılan araştırmalarda göçmen işçilerde iş kazası oranının Alman işçilere göre 2/3 oranında daha yüksek olduğu belirlenmiştir (Health&Safety Executive.XI. Örneğin Almanya’da göçmen işçiler önemli ölçüde yüksek sağlık riskleri içeren işlerde çalıştırılmaktadır. ABD’de yapılan bir araştırmaya göre Meksikalı göçmen çalışanların ölüm oranının aynı işi yapsalar dahi yerli işçilere göre daha fazla olduğu. Dışişleri Bakanlığı’nın verilerine göre 1995-2007 yıllarında yakalanan yasadışı göçmen sayısı 700. işin yapıldığı yerde geçici olarak gelerek hayatını kazanmaya çalışan ifade edilmektedir. İSG alanında çeşitli sorunlarla karşı karşıya oldukları görülmektedir. Göçmen işçi ülke sınırlarının dışında bir başka ülkeye göçen çalışanları tanımlamak için kullanılmaktadır. ağır yükleri kaldırmakta veya taşımakta. Çalışma Yaşamında Gezici. Bundan başka göçmen işçiler. Ayrıca yerli işçilere göre çalışma koşulları ağır olan göçmen işçiler. çalışma ortamında yüksek derecede baskıya maruz kaldıklarını ve yapılan işin monoton bir yapıya sahip olduğunu bildirmişlerdir (European Agency For Safety and Health At Work. Yukarıda sıralanan etkenler dikkate alındığında göçmen çalışanların. Göçer ve Göçmen İşçiler Göçer işçi denildiğinde para kazanmak ve bir iş yapmak için yaşadığı yerden ayrılarak. sıcağa. 2006). günümüzde göç alan bir ülke konumuna gelmiştir (Pehlivanoğlu. Nitekim göçmen işçiler çoğunlukla işyerinden kaynaklanan stresin yoğun olduğu ve mavi yakalı olarak adlandırılan işlerde (blue collor jobs) çalışmaktadırlar. klasik iş stresinden daha çok etkilendikleri tespit edilmiştir. tehlikeli (Dangerous) ve nitelik gerektirmeyen (Demeaning) işler olarak adlandırılmaktadır. 1999:197). 2009). neme ve kire diğer işçilere göre daha fazla maruz kalmaktadırlar. çok küçük bir oranı oluşturmaktadır. Sonuç olarak Türkiye. Ülkemize gelen yabancıların aldığı çalışma izin sayısı. inşaat. meslektaşları veya müşterileri tarafından uygulanan cinsel tacize ve fiziksel şiddete uğradığı tespit edilmiştir (Ambrosini ve Barone. söz konusu işler. 2007). aşırı sıcaklık ve gürültü altında gerekli izolasyon yapılmadan çalıştıkları görülmüştür. Bu sebeplerdir ki göçmen işçiler. hafta tatillerinde çalışma ve vardiyalı çalışma ile daha fazla muhatap olduklarını da ifade etmişlerdir. çoğunlukla işverenleri. pis (Dirty). soğuğa. eşit işlem borcuna aykırı uygulamalar. eğlence ve yasadışı olmakla birlikte fuhuş sektöründe çalışan kaçak göçmen sayısının giderek artmasına yol açmıştır. gıda. Dolayısıyla kaçak göç olgusu kayıt dışı ekonomiden beslenmektedir.) sağlık sorunları. İş ilişkilerinin değişmesi. Hollanda’da yapılan bir araştırma sonucunda göçmen çalışanların radyoaktif ya da diğer tehlikeli maddelere maruz kaldıkları. göçmen çalışanların İSG’ni etkilemektedir (Health&Safety Executive. Yapılan araştırmada ayrıca göçmen çalışanların. Bunlar kendi ülkelerinde maruz kaldıkları (örneğin parazit hastalığı vb. özellikle tekstil. 6. 2009). atipik istihdam biçimlerinin ortaya çıkması. Göçmen çalışanların maruz kaldığı sağlık riskleri de üç grupta toplanmaktadır. ayrıca bazı özel sağlık risklerine de maruz kalabilmektedir. çalışma saatlerinin uzunluğu ve çalışma yaşamı temposundan kaynaklanan stres. yerli işçilerle karşılaştırıldıklarında fazla çalışma. ülkemizde bulunan toplam kaçak göçmen işçi sayısıyla karşılaştırıldığında. Bu işçiler. Ayrıca göçmen çalışanların.000’i geçmiştir (Türkiye’nin Yasadışı Göçle Mücadelesi. Nitekim göçmen çalışanların genellikle ‘3-D’ olarak kısaltılan ve yerli işgücünün yerine getirmekten kaçındığı işlerde çalıştığı ifade edilmektedir. İSG' nin oluşturduğunu belirtmişlerdir. 192 . Çalıştıkları işlerin kendi vasıflarının altında kaldığını. 2008). Geçici. hatta bazı eyaletlerde bu oranını dört katına kadar çıktığı belirlenmiştir (HSE. Coğrafi konumu nedeni ile önemli ölçüde yasadışı göçe maruz kalan Türkiye’de (International Organization for Migration. akşam ve gece çalışmaları. Şöyle ki. İki büyük ekonomik krize rağmen Türk ekonomisindeki yüksek büyüme oranı ve Türkiye’nin coğrafi konumu. 2009). çalışma koşulları içinde en olumsuz alanı. 2006).

istismar gibi sorunlar bu çalışanların ek sorunlarıdır. Taşeron çalışanları. Aynı iş yerinde kadrolu işçi-taşeron işçi ayrımı meydana getirilerek işyerindeki iş barışı bozulmaktadır. İş tanımı açık olmaması nedeniyle sendikal örgütlenme. Taşeron sistemine. 7. Sözleşmedeki yıllık maaştan yol parası çıkarılarak maaşlar düşürülmektedir.G: 10 Haziran 2003/ 25134. Göçerlerin sorunları da göçmen çalışanların sorunlarına çok benzemektedir. Her yıl yenilenen sözleşme ile girdi çıktı yapılarak kıdem tazminatı ve izin/rapor hakları verilmemektedir. Bu ilişkide asıl işveren. Maaşlar ödenmesi gereken sürede ödenmemektedir. toplu sözleşme ve grev hakkı verilmemektedir. Tüm bu etmenler taşeron işçide ve çalışanın sosyal ortamında psikososyal sorunlara neden olmaktadır. tarım işlerinde göçer işçiler çalışmaktadır. iş güvencesinin olmaması. barınma. Neredeyse tüm iş kollarına yayılmış olan kuralsız taşeronlaşma sona erdirilmeli. 193 . XI. İşverenin verdiği her işi yapmakta.Ülke sınırları içinde de özellikle fındık. İSG hizmetlerinden ve iş yeri eğitimlerinden yararlandırılmayıp iş kazaları ve meslek hastalıklarına neden olunmaktadır. İSG hakları verilerek devam edilmesi gerekmektedir. iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur52. Sigortasız çalıştırılarak çalışanın sağlık hakkı alınmaktadır. amacına uygun şekilde sadece uzmanlık gerektiren devam arz etmeyen kısa süreli ve kısıtlı sayıdaki iş kolunda. Alt İşveren İşçileri (Taşeron çalışanları) Bir işverenden. Maaşlar düşürülmekle kalmayıp döner sermaye ve bankaların verdiği promosyonlar gibi ek ücretler verilmemektedir. uzun süre çalışma. Varolan tüm çalışanların sorunlarına ek olarak. R. İlk kez 1936 tarihli 3008 sayılı İş Kanunu ile hukukumuza girmiştir. işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği çalışanlarını sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. iş tanımı açıklığını kaybetmektedir. 52 4857 Sayılı İş Kanunu. Asgari ücretin üzerinde maaş alan sınırlı sayıda çalışanın da sigorta primleri asgari ücret üzerinden yatırılmakta ve SGK zarara uğratılmaktadır. alt işverenin çalışanlarını karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan.                Bir yıldan uzun olmayan sözleşmeler ile her an işten çıkarılma korkusu taşımaktadır. dil. Sendikal örgütlenme. pamuk vb. tehlikeli ve kirli işlerde çalıştırılma. düşük ücret. sigortasız çalıştırılma.

194 .

A. genelde ise 18 yaş üstü her 3 kişiden biri (% 33. kadınların % 16. XII. ruhsal ve sosyal yönden tam iyilik hali” olarak tanımlanmaktayken. Katılımcıların istek ve gereksinimleri öğrenilmeli. Programın finansı sağlanmış olmalı.6’sı. 1.. Sağlığı geliştirme.. Çalışmalarla ilgili düzenli kayıt tutulmalı. “bedensel. Sigarasız İşyerleri Türkiye. Yıldız. Sağlık. Bu amaçlar işçiler ve işveren tarafından benimsenmiş olmalı. İşyerinde Sağlığı Geliştirme Çalışmaları Son 50-60 yıl içinde ortalama insan ömrü 20 yıl kadar uzamıştır. Sigara içenler için yapılan sağlık harcamalarının. Herkes sigarayı bırakmalıdır ama çalışanlar özellikle bırakmalıdır. 195 . Normal vücut ağırlığının %30 üzerinde olan kişiler için yapılan sağlık harcamalarının da normal ağırlıkta olanlardan % 11 daha fazla olduğu saptanmıştır (Bilir.6’sı.XII. 2004). Egzersiz yapmayanlar için yapılan sağlık harcamalarının. sigara kullanan kişi sayısı bakımından dünyada 7. Programa işverenin katılımı sağlanmalı. İşyerinde sağlığı geliştirme Programı:           Programın amacı net olarak belirlenmiş olmalı. WHO “yaşama yıllar katın” (add years to life) sloganıyla insan ömrünü uzatmaya yönelik çabaları desteklemiştir. N. düzenli olarak egzersiz yapanların sağlık harcamalarından % 14. “yıllara yaşam katın” (add life to years) sloganı ile son 25 yıldır WHO sağlığın geliştirilmesine yönelik konuları gündeme getirmiştir. Türkiye’ de erkeklerin % 50.N. ABD’ de yapılan bir çalışmada. Programın sürdürülmesi için uygun yer ve zaman ayarlanmış olmalı. Programa katılanlardan geri bildirim alınmalı. Sigaranın ülkemiz insanlarına getirdiği mali yük yılda yaklaşık 25 milyar TL’dir. Kişisel bilgilerin gizliliği sağlanmalı.4) sigara kullanmaktadır. 1990’ lı yılların sonunda hastalıksız olarak uzun yıllar yaşam ve yaşam kalitesinin artırılması hedeflenmiş . Sigarayı bir kez deneyen 4 kişinin 3 tanesi sigara bağımlısı haline gelmektedir. Sadece bu rakamlar bile sigaradan uzak durulması için yeterlidir. sigara içmeyenlerdeki harcamalardan % 10-18 daha fazla olduğu. “insanların kendi sağlıklarını belirleyen faktörleri kontrol etmeleri ve bu yolla kendi sağlıklarını geliştirmeleri” ni ifade etmektedir. sırada yer almaktadır. Programın sonuçları değerlendirilmeli ve katılımcılara bilgi verilmelidir.

akciğer hastalığı tıkanıklığı obstrüktif İşyerleri organize topluluklar olduğu için. sağlık. Benzeri yaklaşımlarla sağlıklı beslenme. N. demiryolu. a) Kamu hizmet binalarının kapalı alanlarında. Edited by Joeph LaDou. kültürel. c) Taksi hizmeti verenler dâhil olmak üzere karayolu. N. ticaret. b) Koridorları dâhil olmak üzere her türlü eğitim. obstrüktif) Mesane kanseri hastalığı Kronik bronşit. 53 Benowitz. ç) Okul öncesi eğitim kurumlarının. Ülkemizde tütün ürünleri. kültür ve sosyal hizmet binalarının kapalı ve açık alanlarında.2007 “Smoking & Occupational Health” Current Occupational & Environmental Medicine 4. 2005). 196 . Hem ülkemizde hem de diğer ülkelerde bu tür eğitim çalışmalarının çok iyi örnekleri bilinmektedir. İşveren ile birlikte yapılacak uygun programlarla çalışanlara çeşitli konularda eğitim verilebilir. Örneğin Ankara’da 600 dolayında erkek çalışanın olduğu bir işyerinde sigara konusunda yapılan eğitim çalışmasında çok başarılı sonuç elde edilmiştir. keten. obstrüktif akciğer hastalığı Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) KOAH KOAH Akciğer kanseri Kronik bronşit. dökümhane işçileri Tekstil işçileri Uranyum madencileri Kaynakçı Asbest Polinükleer hidrokarbonlar Çimento tozu Klor Kömür Tozu Sülfür dioksit Arsenik Tahıl tozu Silika tozu Pamuk. dershaneler. fizik aktivite ve egzersiz konularında da eğitici çalışmalar yapılması mümkündür. Hua..Meslek ile Sigara İçiminin Hastalığın Ortaya Çıkışındaki Etkileşimi53 Meslek Etkilenim Hastalık Sigara-Meslek Etkileşimi (Hastalığın Oluşumunda Tek Tek Etkilerinin Birlikte Durumu) Çarpımı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Toplamı Toplamı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Toplamı Muhtemelen çarpımı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Asbest işçileri Alüminyum döküm işçileri Çimento işçileri Klor üretimi Kömür madencileri Bakır izabe işçileri Tahıl işçileri-çiftçilerdeğirmenciler Taş ocağı.L. özel eğitim ve öğretim kurumları dâhil olmak üzere ilk ve orta öğrenim kurumlarının. eğlence ve benzeri amaçlı özel hukuk kişilerine ait olan ve birden çok kişinin girebileceği (ikamete mahsus konutlar hariç) binaların kapalı alanlarında. Çalışanlar arasında sigara içmekte olan 330 kişinin 150 kadarı bu çalışmalar sonucunda sigarayı bırakmayı başarmışlardır. üretim.. kaya kesiciler. F. kenevir tozu Alfa radyasyon İrritan gazlar. spor. Böylelikle çalışanların sağlıklarını koruma bakımından işyeri risklerine yönelik çalışmaların yanı sıra sağlıklı yaşamın genel kurallarına da yer verilmiş olur (Bilir. denizyolu ve havayolu toplu taşıma araçlarında. ALANGE medical book. tozlar Akciğer kanseri Kronik akciğer (restriktif. obstrüktif akciğer hastalığı Obstrüktif akciğer hastalığı Akut havayolu (Bisinozis) Kronik bronşit Akciğer kanseri Kronik bronşit. Ed. Mc Graw Hill Medical California. sağlık eğitimi çalışmaları bakımından çok uygun ortamlardır. metal dumanı. sosyal.

Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün hazırladığı “Dumansız Hava Sahası Uygulama Rehberi” ne www. İşyerinde hiç kimsenin sigara içmesine göz yumulmamalıdır. Obezitenin en önemli nedenlerinden olan yetersiz beslenme ve fiziksel aktivite yetersizliği. XII. işyeri hekimi. Gelişen teknoloji aynı zamanda insanların beslenme alışkanlıklarını da olumsuz yönde etkilemektedir. hayat kalitesi ve süresini olumsuz yönde etkilemektedir. çok kısa mesafelere bile arabayla gidilmekte ve insanlar daha az hareket etmektedir. eğitim. pazarlama. sağlıklı ve mutlu bir yaşam beklentisi içindeki 21. şehirleşme. Obezite kontrol çalışmaları uzun soluklu çalışmalar olup sağlık. kafeterya.Değ.tr adresinden ulaşılabilir ve işyerindeki sigara ile ilgili sorunların çözümünde yol gösterici olacaktır. İşyerleri de bu yasağın içindedir. etkin ve yaygın eğitim çalışmalarının hızla yaşama geçirilmesi konusunda bilinçli ve istekli bir çaba içinde olmalıdır. 3 Ocak 2008 tarihli 5727 sayılı Kanun. Yapılan araştırmalar dünyada olduğu gibi ülkemizde de fazla kilolu olma ve obezite sıklığının giderek arttığını ve obezitenin özellikle çocuklarımızı ve gençlerimizi etkisi altına almaya başladığını göstermektedir. yüksek tansiyon. bazı kanser türleri.havanikoru. R. işveren vekili. Beslenme tarzındaki değişiklikler ve fiziksel hareket azlığı gibi bir takım olumsuz koşullar bir araya geldiğinde obezite (şişmanlık) riski artmaktadır. şeker hastalığı. iş güvenliği uzmanı. birahane gibi eğlence hizmeti verilen işletmelerde. Günlük yaşamda pek çok iş makinelerle yapılmakta. lider konumundaki kişilerin bu ekipte yer almaları ve hep birlikte davranmalarıdır. Halk sağlığı önlemleri içinde en başta obezitenin engellenmesi ve tedavisi yer almalıdır. Obezite ile mücadele gerçekte pek çok hastalıkla mücadele demektir. “Türkiye Hastalık Yükü Çalışması” sonuçlarına göre yüksek beden kütle indeksi (BKİ)'ne atfedilebilir hastalık yükü ve ölüm sayılarının nedenlere göre dağılımı aşağıda gösterilmiştir.d) Özel hukuk kişilerine ait olan lokantalar ile kahvehane. ulaşım. gıda. ABD’de tütün kullanımına bağlı meydana gelen sağlık sorunlarından sonra önlenebilir ölümlerin ikinci en sık nedenidir. Koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında sağlık otoriteleri toplumun her kesimine ulaşmalı. Obezite. kas-iskelet sistemi hastalıkları gibi pek çok sağlık sorununun oluşmasına zemin hazırlamakta. Bu konuda yasal yükümlülükler yerine getirilmelidir. tüketilemez54. 2. obezitenin önlenmesinde koruyucu sağlık hizmetleri yaklaşımı çok büyük bir önem taşımaktadır. solunum sistemi hastalıkları. yüzyıl insanı için. Uzun. Bu nedenle obezite ile mücadele etmek ülkemizin geleceği için son derece önemlidir. spor gibi birçok alanı doğrudan ilgilendiren geniş kapsamlı çalışmalardır (Türkiye Obeziteyle Mücadele ve Kontrol Programı 2010-2014). sendikacılar. 54 4207 Sayılı Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun. 197 . kalp-damar hastalıkları.org. sağlık işçileri vb. Sigarasız işyeri için en önemli adım işveren. iletişim.G: 26 Kasım 1996/22829 . Obezite ile Mücadele ve Sağlıklı Yaşam İçin Spor Günümüzde teknolojinin hızlı ilerlemesiyle ortaya çıkan yeniliklere bağlı olarak ve insanlar gün geçtikçe değişen bir yaşam tarzı sürdürmektedir.

930 152.6 1. Fizik hareketliliği artırıcı sportif faaliyetler ile obeziteyle mücadele çalışmaları da kronik hastalıkların kontrolünde ve korunmada rol oynar.6 0. A.581 7. Yıldız. 198 .581. işyeri hekimlerinin çalışanların yaşam tarzlarını olumlu yönde değiştirmeye yönelik çabaları işverenlerce desteklenmelidir.4 1.136 78.143 559. Ülkemizin önde gelen demir-çelik fabrikalarından birinde 2000’li yılların başında yapılan bir çalışmada. sağlıklı ve dengeli beslenme.1 0. kişisel hijyen. Toplamda ise 57.1 0.Yüksek Beden Kitle İndeksine Atfedilebilir Hastalık Yükü ve Ölüm Sayılarının Nedenlere Göre Dağılımı (*) Neden Atfedilen Ölüm Atfedilebilir YLL Atfedilebilir YLD Atfedilebilir DALY Toplam DALY İçindeki Atfedilebilir DALY Oranı 3.718 717 651 346.240.0 İskemik kalp hastalıkları Hipertansif kalp hastalıkları İskemik inme Diabetes Mellitus Osteoartritler Meme kanseri Kolon ve rektum kanserleri Korpus uteri kanseri 29.319 61.4 0.N. beslenmenin düzenlenmesi ve eğitim çalışmalarıyla 2-3 yıl içinde kontrol altına alınabilmiştir.109. (YLL: Kaybedilen yaşam yılı. dolaylı olarak da verimin artmasına katkı sağlar.300 2.174 11.3'ünü oluşturmaktadır. diabetes mellitusda 7.504 4.143 ölüm önlenebilmekte olup bu tüm ölümlerin %13. Obezitenin önlenmesi ile önlenebilecek DALY sayıları iskemik kalp hastalığında 346.035 8. Önlenebilecek DALY sayısı toplam DALY' nin %7.032 228.921 0 7.183 7. iskemik inmede 146. YLD: Sakatlıkla kaybedilen yaşam yılı.583 2.859 7.294 61. 2004). DALY: Sakatlığa bağlı kaybedilen yaşam yılı) Görüldüğü gibi.674'dür. İşyerlerinde düzenlenebilecek sportif faaliyetler. N.3'ünü oluşturmaktadır.240 61.796 146.294. İşyerinde sağlık. turnuvalar. diabetes mellitusta 152. obezitenin önlenmesi ile önlenebilecek ölüm sayıları iskemik kalp hastalığında 29.. çalışanların önemli bir bölümünde saptanan kan kolesterol yükseklikleri.151 787.794 73.079 28.723 93.730 TOPLAM 57.790 57.930 olarak hesaplanmıştır.109 7.141 6. işyerinde açılabilecek egzersiz odaları yerinde ve yararlı girişimler olarak değerlendirilmelidir.3 * Kaynak: Türkiye Hastalık Yükü Çalışması 2004. Ayrıca çalışanlar arasındaki iletişimin ve dayanışmanın güçlenmesine. Düzenli olarak fizik aktivite yapanlarda hem egzersiz sırasında hem de egzersizden sonraki birkaç saat boyunca enerji kullanımı artar (Bilir.674 0 724 646 235 317.2 0. stresle başa çıkma yolları konusundaki eğitimler sağlığı geliştirmenin ilk adımları olabilir.073 53.034 1. Tüm bu sayılar dikkate alındığında. iskemik inmede 11.

Bu nedenle aşağıda verilen form (ilgili yönetmeliklerin bir bölümünün eklerinde verilmiştir) başlığı değiştirilerek kullanılabilmektedir. mühürlenmelidir. 199 . Burada verilen bilgiler etik sorunlara neden olmamak için yalnız sağlık personelinin açabileceği şifreli bilgisayar ortamında da saklanabilir. Ağır ve Tehlikeli işler Muayene Formu. Periyodik (Aralıklı Kontrol) Muayene Formu. İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi İşyerinin: Ünvanı : Adresi : Tel : Faks : e-posta : ÇSGB Bölge Sicil no: SSK sicil no : Faaliyet alanı : Yer aldığı risk grubu : Çalışan işçi sayısı : İşyeri hekiminin: Adı soyadı Diploma no Sertifika no Uzmanlık alanı Çalışma süresi Adres Tel Faks e-posta : : : : : : : : : İŞYERİ HEKİMİ SÖZLEŞMESİ Çalıştığı diğer işyerlerinin: Unvanı : ÇSGB Bölge Sicil no: SSK sicil no : Özel hükümler: Tarih: İşveren İmza İşyeri Hekimi İmza İşe Giriş Muayene Formu.XIII. Gece Postalarında Çalışacak Kadın İşçilerin Muayene Formları gerek şekil gerek içerik açısından birbirinin aynıdır. Ayrıca hukuksal açıdan sorun yaşamamak için tüm muayene formlarında fotoğraf yapıştırılıp. Bu formların Hasta Hakları Yönetmeliği ve etik kurallar ve düzenlemelerde geçen bazı maddeler nedeniyle kilit altında tutulması zorunludur. Yine aynı gerekçeyle muayeneden sonra işyeri hekiminin imzasının yanına çalışanın muayene olduğu tarihi el yazısıyla yazarak imzasını atması önerilmektedir. Ancak denetimlerde ıslak imzalı formlar geçerli olmaktadır.

Kalp hastalığı .Böbrek rahatsızlığı .Diğer (Belirtiniz) 2.Diğer Soy geçmişi Anne Fotoğraf Çocuk sayısı İşkolu Yaptığı iş Giriş-çıkış tarihi Baba Kardeş Çocuk TIBBİ ANAMNEZ 1. Son bir yıl içinde aşağıdaki hastalıklardan herhangi birini geçirdiniz mi? .Eklemlerde ağrı .Hepatit .Deri hastalığı Hayır Evet Tarih Hayır Evet Tarih 200 .Göğüs ağrısı .Mide veya oniki parmak ülseri .Balgamlı öksürük . Özgeçmişi Kan grubu Konjenital/kronik hastalık Bağışıklama .Sırt ağrısı . 3.Sinir sistemi hastalığı . 2.İşitme kaybı .Şeker hastalığı .İshal veya kabızlık .Tetanos .Çarpıntı .AĞIR VE TEHLİKELİ İŞLERDE ÇALIŞACAKLARA AİT İŞE GİRİŞ / PERİYODİK MUAYENE FORMU İŞYERİNİN Sicil no Unvanı Adresi Tel ve faks İŞÇİNİN Adı ve soyadı Cinsiyeti Eğitim durumu Medeni durumu Ev Adresi Tel Mesleği Yaptığı iş Çalıştığı bölüm Daha önce çalıştığı yerler 1.Sarılık . Son bir yıl içinde aşağıdaki yakınmalardan herhangi birini geçirdiniz mi? .Nefes darlığı .Görme bozukluğu .

yıl içmiş ... Son bir yıl içinde önemli bir ameliyat geçirdiniz mi? 5. / ...İdrar b) Radyolojik analizler c) Fizyolojik analizler .... Son bir yıl içinde Maluliyet aldınız mı? 8.....adet/gün .....Göz ..Kulak-Burun-Boğaz .....……………………………………………….........yıldır ....ay/yıl önce ............. Alkol alıyor musunuz? ...Odyometre . 201 ....yıldır . İMZA TARİH: .ay/yıl içmiş . Son bir yıl içinde iş kazası geçirdiniz mi? 6.......Raporda işaret edilen arızalar tedavi edilmek koşuluyla elverişlidir... Son bir yıl içinde hastanede yattınız mı? 4........SFT d) Psikolojik testler e) Diğer KANAAT VE SONUÇ: / / BMI: mm-Hg dk. Şu anda herhangi bir tedavi görüyor musunuz? 9. Sigara içiyor musunuz? Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Bırakmış Evet Hayır Bırakmış Evet Evet ise tanı Evet ise nedir Evet ise nedir Evet ise tanı Evet ise nedir ve oranı Evet ise nedir ...Diğer (Belirtiniz) 3.....işinde/işyerinde bedenen çalışmaya elverişlidir.......... Son bir yıl içinde Meslek Hastalıkları Hastanesi’ne gittiniz mi? 7.sıklıkla içmiş FİZİK MUAYENE SONUÇLARI a) Duyu organları ...................sıklıkla ..........adet/gün içmiş 10............Kan ......Besin zehirlenmesi ...yıl önce ....Deri b) Kardiyovasküler sistem muayenesi c) Solunum sistemi muayenesi d) Sindirim sistemi muayenesi e) Ürogenital sistem muayenesi f) Kas-iskelet sistemi muayenesi g) Nörolojik muayene Ğ) Psikiyatrik muayene h) Diğer -TA -Nb -Boy: Kilo: LABORATUVAR BULGULARI a) Biyolojik analizler .... 2....... / ... 1..

) 202 .PERİYODİK MUAYENELER: (Bu kısma. meslek hastalıkları da dikkate alınarak periyodik muayene sonuçları yazılacaktır. Periyodik muayenede yapılan tetkiklerin sonuçları rapor ekinde bulunacaktır.

analiz edilmeli ve değerlendirilmelidir. İşçiye gittiği hastanede neler yapıldığı. hangi teşhisin konulduğu. Aşağıda İstanbul’da aktif çalışan bir işyeri hekimimizin hazırlamış olduğu ve halen kullanmakta olduğu 203 . İşyeri hekimi “çalışanın döndüğünde işine devam edip edemeyeceği..Sosyal Sigortalar Kurumu Sağlık Hizmetleri Protokolü Ekinde verilen sevk formu aşağıdadır..2. HASTA SEVK FORMU HASTA BİLGİLERİ ADI SOYADI TC KİMLİK NO KURUM SİCİL NO YAKINLIK DERECESİ KURUMU : BAĞ-KUR SSK EMEKLİ SANDIĞI YEŞİL KART KENDİSİ BAKMAKLA YÜKÜMLÜ EMEKLİ SEVK EDİLEN KURUM BİLGİLERİ ADI : PROTOKOL NO TARİH : : ÖN TANI : SEVK EDİLEN HASTANE/BRANŞ Dr……………….. aile hekimi veya ikinci basamakta hastanede çalışan hekim meslek hastalıklarından veya işle ilgili hastalıklardan şüphelendiği çalışanları meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına (Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastanelerine.İMZA Not : SSK ‘ lı hastalar için düzenlenen faturalar ilgili sağlık kuruluşunun muhatabı olan SSK Sağlık İşleri İl Müdürlüğüne gönderilecektir Sevk zincirinin henüz oturtulmamış olması nedeniyle yukarıdaki formun yaygın olarak kullanıldığı söylenemez. İşyerinde işgücü ve işgünü kayıplarına neden olan sağlık sorunları saptanıp bunların önlenmesine yönelik gerekli koruyucu ve önleyici tedbirler alınıp gerekli sağlık gözetimleri yapılmalıdır. KAŞE . hastalığın prognozu hakkında bilgiler çok değerlidir. Basamak Sağlık Kuruluşuna Sevk Formu: Sağlık Bakanlığı .. Sağlık Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Hastanelerine veya Devlet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanelerine) meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık şüphesi ile sevklerini yaparak ileri tetkiklerinin yapılmasını sağlamalıdır. TSM hekimi. Bu destek üst basamakta çalışan uzman hekim tarafından sağlanmalıdır.. İşyeri hekimi. OSGB hekimi../3. Oysa birinci basamakta çalışan hekim. İşyerinde tutulan sağlık gözetimi kayıtlarının istatistikleri çıkartılmalı... basamağa yönlendirdiği hastasıyla ilgili bilgileri edinmek zorundadır. hangi ortamlardan ne süre uzak durması gerektiği” konularında kendisine bilimsel destek aramaktadır. 2 ya da 3. hangi işlerde çalışabileceği.

…….. ………………………………………………… İş ile ilgili Öneri ve Uyarılar: …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… Tarih: ………... uyarı ve önerilerinizi yazabilirsiniz. Sürekli …………. Ay sonraki kontrolde belirlenecektir...……………. Mevcut Bulgular/Tetkik Sonuçları: ……………………………………………………………. işyeri hekimine geri dönmesi bakımından daha kullanışlı görülmektedir./………/201… Doktor Kaşesi/İmza: C Gece Çalışması Yapması: UYGUNDUR UYGUN DEĞİLDİR Yasal Fazla Mesai Süresini: ÇALIŞABİLİR ÇALIŞAMAZ Üstteki "İş ile ilgili Öneri ve Uyarılar" bölümüne kanaatinizi... Aşağıda sağlık bilgileri belirtilen çalışanımızın tarafınızdan değerlendirilmesi ve tedavi düzenlenmesi sonrasında. Uyarı ve Önerilerin………………………………………………………………………. İstenen/Önerilen Tetkikler: ……………………………………………………………. B Mevcut işini yapmasında sakınca yoktur.. ve 3. ……………………………………………………………. …… / …… / 201.. İstirahat raporu düzenlendi (……… gün)..…… KARAR: Reçetesi düzenlendi.…….. gerek işgüvenliği açısından kurumumuz için çok değerlidir.…… ……………………………………………………..…… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… Mevcut işini yapmasında sakınca olup olmadığı Sağlık Kurulu raporuyla belirlenmelidir.……. ……………………………………………………………. İşyeri Sağlık Birimi Çalışanın İmzası: LÜTFEN SEVK BİLGİ DÖNÜŞ FORMUNUN İLGİLİ / / BÖLÜMLERİNİ TIBBİ KANAATİNİZE GÖRE DOLDURUNUZ! ÇALIŞANIMIZIN Adı-Soyadı: Başvuru Şikayeti: ……………………………………………………………... Uzmanı Sayın Doktor... Kontrole çağrıldı (……… gün/hafta/ay so Kontrolde değerlendirilecekler: Periyodik olarak (…………….. Suat Sarp taraf ından hazırlanm ış tır. Katkınız için teşekkür eder. Mevcut işini yapması sakıncalıdır. . ……………………………………………………………. Basamak hekimlerince doldurulup. A TANI: ……………………………………… SONUÇ ve ÖNERİLER: ……………………. Ön Tanı: ……………………………………………………………...…………… …………………………………………………….. Form İş Hekimi Dr.…… ……………………………………………………. 204 ... çalışmalarınızda başarılar dileriz. …………………………………………………………….………. Çalıştığı Bölüm/Yaptığı İş: ……………………………………………….. ay ara………………………………………………… ………………… Bölümüne yönlendirildi.sevk formu ise 2.…. Mevcut işini yapmasında sakınca olup olmadığı …….. ……………………………………………………………. formun tıbbi kanaatinize göre doldurularak tarafımıza dönüşünün sağlanması gerek işçi sağlığı... Süre için ………………………………………………...…….

onay tarihi ve kurum mührü. adresi. tarih. adı ve soyadı. Onaylı Defter: Defterin alınması ve saklanması işverenin görevidir. imzası. ilk sayfasında aşağıdaki bilgileri içeren ve İl Sağlık Müdürlüğünce doldurulmuş bölüm yer almalıdır. 205 . sıra numarası. Bu bilgileri onaylanan yetkilinin adı. sıra numarası. sağlık kuruluşunda gerçekleştirilen tüm muayene işlemleri için ortak olarak kullanılamaz. Defter matbu olarak basılı olacaktır. Bir sonraki ay yapılacak toplantıdan önce gözden geçirilmesi yararlı olur. Laboratuvar Kayıt Defteri. söz konusu sağlık kuruluşunun hangi kliniğinde (tıp dalında) veya bölümünde kullanılacağı. cinsiyeti. yaşı. Defterin her bir sayfasında sırası ile yer alacak sütunların başlıkları şunlardır. defterin kaç sayfadan oluştuğu. adresi. Defterin hangi özel sağlık kuruluşu tarafından kullanılacağı. Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinde kullanılacak Protokol ve Laboratuvar Kayıt Defterleri yukarıdaki bilgiler göz önüne alınarak Sağlık İl Müdürlüğünce onaylandıktan sonra kullanılmalıdır. Defterin numaralandırılmış her sayfası İl Sağlık Müdürlüğünce mühürlenir. Buna göre hasta muayenesinde kullanılan defterin haricinde Acil Müdahale Odası ve varsa Laboratuvar için ayrı ayrı protokol defterleri bulundurulmalıdır. Örneğin. defterin kaç sayfadan oluştuğu. onay tarihi ve kurum mühürü. karar. Defterin her bir sayfasında sırası ile yer alacak sütunların başlıkları şunlardır. Sağlık kuruluşunda bulunan her bir tıp dalı. Protokol Kayıt Defterleri: Protokol kayıt defterleri İl Sağlık Müdürlüğü’nden onaylı olmalıdır. Defterin numaralandırılmış her sayfası İl Sağlık Müdürlüğünce mühürlenir. istenen tetkik. soyadı. adı ve soyadı. Protokol Kayıt Defteri. Ancak. muayeneyi yapan hekimin kaşesi ve imzası. Laboratuvar Kayıt Defteri: Laboratuvar Kayıt Defterinin taşıması gereken özellikler aşağıda belirtilmiştir. tarih. cinsiyeti. Protokol Kayıt Defterinin taşıması gereken özellikler aşağıda belirtilmiştir. imzası. soyadı. aynı uzmanlık ya da tıp dalında aynı muayene odasını paylaşan hekimler ortak Protokol Kayıt Defteri kullanabilirler. sonuçlar. tanı. Defter matbu olarak basılı olmalıdır. düşünceler. yaşı. defterin söz konusu sağlık kuruluşuna onaylanan kaçıncı defter olduğu. 2006-104. her ay yapılan toplantıdan sonra tutanağın fotokopisi işyeri hekimince dosyalanarak saklanmalıdır. aynı hekimin sağlık kuruluşunun farklı birimlerinde (örneğin. defterin söz konusu sağlık kuruluşuna onaylanan kaçıncı defter olduğu. tetkiki isteyen hekimin kaşesi ve imzası. 55 TC Sağlık Bakanlığı Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Genelgesi. Bu bilgileri onaylanan yetkilinin adı. Defterin ilk sayfasında aşağıdaki bilgileri içeren ve İl Sağlık Müdürlüğünce doldurulmuş bölüm yer almalıdır. Sağlık kuruluşunda bulunan her bir laboratuvar birimi için (biyokimyasal ve radyolojik tetkikler için) ayrı Laboratuvar Kayıt Defterleri kullanılır. defterin hangi özel sağlık kuruluşu tarafından kullanılacağı. Defter 3 nüsha otokopili olarak hazırlanmış olarak piyasada bulunmaktadır. Defterin her bir sayfası kullanılmadan önce numaralanmış olacaktır. İş Göremezlik Belgesi [(2 güne kadar) İstirahat] formu İşyeri hekimleri 2 güne kadar hastalık veya iş kazası nedeniyle istirahat raporu düzenleyebilmektedir. söz konusu sağlık kuruluşunun hangi laboratuvar biriminde kullanılacağı. Defterin her bir sayfası kullanılmadan önce numaralandırılmalı.İş Sağlığı ve Güvenliği Kurul Karar Defteri: Defter kurulun sekretaryasını yürüten İş Güvenliği Uzmanı tarafından saklandığından. Eğer işyerinde varsa İş Güvenliği Uzmanı ile birlikte doldurulup. özel hizmet birimi ve acil ünitesi veya benzeri diğer muayene hizmeti sunulan birimler için ayrı Protokol Kayıt Defterleri kullanılır. iç hastalıkları kliniğinde ve acil ünitesinde) hizmet sunması durumunda ayrı Protokol Kayıt Defterleri kullanılır55. bir kopyası işyeri hekimince saklanmalıdır16. sağlık kuruluşunda gerçekleştirilen tüm laboratuvar işlemleri için ortak olarak kullanılamaz.

/ 2011 ……. TESCİL NO : 42089 206 . SAĞLIK SERVİSİ ADI : SOYADI: DÜZENLEYEN ………… İŞYERİ HEKİMİİ SİGORTA SİCİL NO: POLİKLİNİK TARİHİSAAT .…. /…. / 2011 tarihine kadar istirahatlıdır / 2011 tarihinde çalışabilir ... Saat: KAŞE İMZA DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI : T..Çetin BİLGİN SİCİL NO : 15977 DİP.… TC. İŞBAŞI / İŞ GÖREMEZLİK BELGESİ SAĞLIK TESİSİ: ………….Sigortalının Adı Soyadı: TC Kimlik No / Sicil Numarası: Hastalandığı Tarih-Saat: İşyeri Hekimine Başvurduğu Tarih-Saat: İşe Başlayabileceği Tarih-Saat: İşyeri Hekimi (Kaşe-İmza) ….…….. KİMLİK NO : PROTOKOL SIRA NO: İŞBAŞI İSTİRAHAT Polikliniğine Sevki Uygundur TEŞHİS: SEVK : HASTANE …………………………… / / ……… / …….…… /.

bölümde kontrol kararı verildiği takdirde ikinci 10 güne kadar ayaktan istirahat halinde doldurulacak bilgiler yer almaktadır.18. kontrolü isteniyorsa “kontrol” kelimesinin yanındaki kutuya (x) işaret konulacaktır..8. III. 16. 11..22)Hastanede yatış varsa yatış-çıkış tarihleri yazılacaktır. Kontrolsüz on güne kadar istirahat verilmiş ise.. bölümde sigortalı bilgileri.12.9.24)Sağlık tesisi yetkililerince doldurulup imzalanacaktır. CBu form üç nüsha olup.…/.…/.… den .…/. 7. düzenlendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecektir.. bölümde 10 güne kadar ayaktan istirahat halinde doldurulacak bilgiler. üçüncü (son) nüshanın arka yüzünde form ile ilgili “açıklama” bilgileri olacak ve bu form sağlık tesislerince basılacaktır.. Her iki durumda da asıl nüsha.4.… tarihine kadar istirahatlıdır ..…/. II. doldurulmadan birinci nüshası imha edilip. DFenne ve usule uygun olarak düzenlenmeyen belgelerden dolayı oluşacak Kurum zararından. 17.…/. Örnek No: 25 (Arka Yüz) 207 . ikinci kopya nüshası sigortalıya verilecektir. ikinci ve üçüncü nüsha kontrol muayenesine gelirken getirilmesi için sigortalıya verilecek.… tarihinde çalışır kontrol (23)DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI: SİCİL NO: DİPLOMATESCİL NO : İMZASI (20) P OLİKLİNİKDEFTER SIRANO: (22) Hastaneye Yatış Tarihi Hastaneden Çıkış Tarihi: (24)ONAY İSİM KAŞESİ MÜHÜR İMZA : : : Örnek No: 25 (Ön Yüz) AÇIKLAMA Bu form üç bölümden oluşmakta olup. 15.. belgenin ikinci nüshası Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek üçüncü nüshası sigortalıya verilecektir.İŞ GÖREMEZLİK BELGESİ (1) SAĞLIK TESİSİ: (3) ADI. (21)..20) İstirahat verilmesi gereken teşhis okunaklı ve açık şekilde. BKontrollü istiharat verilirse. işyerinde “çalışmamıştır belgesini” düzenlemesi için işverene ibraz edecektir. poliklinik tarihi ile poliklinik defter sıra numarası yazılacaktır../…. kontrolü isteniyorsa “kontrol” kelimesinin yanındaki kutuya (x) işaret konulacaktır.13.. Alt satıra istirahat süresi sonunda sigortalı çalışacak ise “çalışır” kelimesi. 21)Birinci satıra kontrol muayenesine gerek görülenlere kontrol sonucunda istirahat gerekiyorsa ilk 10 günlük istirahatın bitim tarihinden sonraki tarih ile ikinci defa verilecek 10 güne kadar istirahat bitim tarihi yazılacaktır. SOYADI: (6) EV ADRESİ: (2) DÜZENLEYEN POLİKLİNİK: (4) SİGORTA SİCİL NO : (5) TC.…/.… tarihine kadar istirahatın Devamına..10)Hangi sigorta kolundan istirahat verilmiş ise o kutuya (x) işaret konulacaktır.6)Sigortalıya ait bilgiler yazılacaktır.. A1.. I.2)İstirahatın verildiği sağlık tesisi ile polikliniğe ait bilgiler yazılacaktır./….…/. raporu veren hekim sorumlu tutulacaktır... birinci nüsha Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek.23)Raporu düzenleyen hekim tarafından doldurulacak ve açık imza ile imzalanacaktır.…/...…/.… tarihinden .…/. ilk iki nüshanın arka yüzü boş.… tarihinde çalışır kontrol (16)DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI: SİCİL NO: DİPLOMA TESCİL NO: İMZASI (17)ONAY İSİM KAŞESİ: MÜHÜR: İMZA: (III) İKİNCİ ON GÜNE KADAR AYAKTAN İSTİRAHATLER İÇİN DOLDURULACAK BÖLÜM (18) TEŞHİS: (19) POLİKLİNİKTARİHİ: …. Alt satıra istirahat süresi sonunda çalışacak ise “çalışır” kelimesi..19... sigortalı kontrol için geldiğinde istirahatı uzatılması gerekiyor ise. KİMLİKNO: TEL: (II)BİRİNCİ ON GÜNE KADAR AYAKTAN İSTİRAHATLER İÇİN DOLDURULACAK BÖLÜM (7) İŞ KAZASI (11) TEŞHİS: (8) MESLEK HASTALIĞI (12) POLİKLİNİKTARİHİ: (9) HASTALIK (10) ANALIK (13) POLİKLİNİK DEFTER SIRANO: (15)Hastaneye Yatış Tarihi Hastaneden Çıkış Tarihi (14). 3. kalan iki nüshasının birinci nüshası Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek. 14)Birinci satıra istirahat süresini belirtir tarihler yazılacaktır..…/.5. Sigortalı geçici iş göremezlik belgesini.…/.

../….... erdiğ i tarih : …/…. Uyru ğ u (Yabancı ise ülke ad ı): Esas İş i (Mesleğ i) : İş çinin 1... Stajyer-çırak Terör M ağduru Genel Toplam 2.. Kazan ın saati : ./…/.K 4-a Medeni Hali: Evli Okur Yazar Değ il İlkö ğ retim Bekar Dul Orta ö ğ retim Hükümlü Stajyer-Çırak Diğ er Üniversite Y.... 4 Kaza An ında Yaptığ ı İş : 5 Kazan ın sebebi: Kaza sonucu iş göremezliğ i Var Yok Derhal ölüm 6 Yaran ın türü: 7 Yaran ın Vücuttaki Yeri: 8 İş yerinin büyüklü ğ ü: 9 Çalış ılan Ortam: 10 Çalış ılan çevre: 11 Kaza An ında Kazazedenin Yürütmekte Oldu ğ u Genel Faaliyet: 12 Kazadan Az Önceki Zamanda Kazazedenin Yürüttü ğ ü Özel Faaliyet: 13 Olay ı Normal Seyrinden Sapt ıran Kazaya Sebebiyet Veren Olay (Sapma): 14 Yaralanmaya Sebep Olan Hareket (Olay): 15 Özel Faaliyet Sıras ında Kulland ığ ı Materyal (Araç): 16 Sapmaya Sebep Veren Materyal (Araç): 17 Yaralanmaya Sebep Olan Hareket Sırasında Kullan ılan Materyal (Araç): 18 Kazay ı Gören :Var Yok Şahitlerin Adı Soyadı : Şahitlerin imzas ı : Şahitlerin Adresi 19 Kazan ın Olu ş Şeklini ve Sebebini Açıklay ın ız : 208 . Kimlik No: SSK Sicil No: Bağ -Kur Sicil No: İş e Giriş Tarihi : .....K 4-b Kendi ad ına ve hesab ına Çalış ma Şekli : Tam zamanlı Kısmi zamanlı Diğ er Prim ödeme hali: sona erdi sona ermedi Sona erdi ise. Son bir y ıl içindeki toplam ücretli izin gün say ıs ı: Son iş yerine giriş tarihi: …/…/…. Lisans Doktora Eski Hükümlü Daimi Mevsimlik Geçici Özürlü Ödünç çalış an Terör Mağ duru Alt iş verene ait çalış an 5510 S......./…/.C......... Okur yazar Öğ renim Durumu : Yüksek Okul İstihdam durumu: 5510 S....C .İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM FORMU T. derece yakın ın ın : Ad ı Soyad ı ………………………………… Açık Adresi…………………………… …………………………………………………………………………………………… İş kazası Halinde Doldurulacaktı r 3 Kaza Tarihi : . Kaza Gününde İş baş ı Saati : .....Kazazede veya Kazazedelerin / Meslek Hastalı ğ ı Tanıs ı veya Ş üphesi İle Hastaneye Sevk edilenin Do ğ um Tarihi : …/…/…… Ad ı Soyad ı: Cinsiyeti: E K T. SO SYAL GÜVENLİK KURUMU İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞ I B İLDİRİM FO RMU EK:7 Bağ lı bulundu ğ u İl : Vergi Dairesi ve Numaras ı: İş yerinin Unvan ı ve Adresi : İş çi Say ıs ı: Erkek Özürlü 1-İş yeri Bilgileri Sicil No: Tel: Fax: Kad ın Hükümlü Çocuk Eski Hük........

14) b) İş verenler i ş yerinde meydana gelen i ş kazas ı n ı ve tespit edilecek meslek hastal ı ğ ı n ı en geç iki i ş günü içinde yazı ile T. Çal ı ş ma ve Sosyal Güvenlik Bakanl ı ğ ı Bölge Müdürlü ğ üne bildirmek zorundad ı r. Hast.. (4857 say ı l ı İş Kanunu md. 15. Ekrana gelen bu tablolardan seçim i ş lemi yap ı lacakt ı r. 14.13. c) 1.(5510 say ı l ı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağ l ı k Sigortas ı Kanunu Md. Arama motoru ilgili bölümlerdeki tan ı mlay ı cı baş l ı kları ekrana getirecektir. 20 nci bölüm ise sadece meslek hastal ı ğ ı bildiriminde doldurulacakt ı r.İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM FORMU (devam) Meslek Hastalığ ı Halinde Doldurulacaktır 21-Düzenlenme tarihi: . bu 20 209 . 10.. e-posta adresi: Üst Kurum Sevki İle Not: a) İş verenler i ş yerinde meydana gelen i ş kazas ı n ı kazadan sonraki üç i ş günü içinde ve tespit edilecek meslek hastal ı ğ ı n ı ise ö ğ rendi ğ i günden baş layarak üç i ş günü içinde Sosyal Güvenlik İl/Merkezi Müdürlü ğ üne bildirmekle yükümlüdürler. Bu alanlara konu ile ilgili tan ı mlay ı cı kelime yazı ld ı ğ ı nda da arama motoru devreye girecektir. 8. ekrana gelen bu baş l ı klardan en uygun tan ı mlama seçilmelidir. d) 5.. Rehberin III.. 11. 77) Bu bildirimi zaman ı nda yapmayan i ş verenlere ayn ı kanunun 105 inci Maddesi uyarı nca idari para cezas ı uygulan ı r. Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi Bölümü) PNÖMOKONYOZ İZLEME BİRİMİNE GÖNDERİLECEK BİLGİ VE BELGELER (ayrıntılı bilgi için bkz.2. 17.. 13./…/..6. 3 ile 19 uncu bölümler sadece kaza bildiriminde. C. 2 ve 21 inci bölümler hem kaza hemde meslek hastal ı ğ ı bildirimi durumunda. 9. 7. Md. Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesi Tarihi: İş veren veya Vekilinin Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesi İle Sevk Ad ı Soyad ı ve İmzas ı edilenin Çalış tığ ı Bölüm / İş : Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesinin Türü: Meslek Hastalığ ın ın Periyodik Muayene İle Diğ er Saptanma Şekli: Meslek Hast. 12.. kazan ı n saati ve esas i ş i (mesleğ i) bölümleri seçildi ğ inde konu ile ilgili tablolar ekrana gelecektir.2. 16..

İşçi Sigorta No 4. Sigara Kullanma alışkanlığı Hayır ( ) Evet ( ) Paket/gün ( ) Yıl ( ) Bırakmış( ) Paket/gün ( ) Nedir: Nedir: Nedir: Nedir: : : : : : : : : : : : : : Bölüm/Yaptığı İş: Hayır Süre: Sürekli Bazen Süresi Tarih: Yıl önce ( ) Yıl içmiş ( ) (*) Maden. Aşağıdakilerden hangilerini geçirdi? Meslek hastalığı Hayır ( ) Evet ( ) İş Kazası Hayır ( ) Evet ( ) 16. İkametgâh Adresi 5.G: 14 Eylül 1990/20635 Değ. Çalıştığı Bölüm 10. R. Meslek Öyküsü İşkolu 12. Yaşı 7. tozlu ortamlarda çalışanlar için doldurulacaktır56. 56 Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik. Cinsiyeti 8. Daha önce akciğer hastalığı geçirdi mi? Hayır ( ) Evet ( ) 14. Doğum Yeri 6. Taş Ocakları vb. Öğrenim Durumu 9. Başka önemli hastalık geçirdi mi? Hayır ( ) Evet ( ) 15. Adresi 2. 26 Şubat 2000/ 23976.Yaptığı İş 11. 210 . Soyadı 3. Sağlık yakınmaları: Öksürük Balgam Hırıltılı solunum Göğüste sıkıntı hissi Solunum zorluğu Nefes darlığı Hemoptizi 13.İşyeri Unvanı.Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu (*) No Tarih 1. İşçi Adı.

içme imkânları. İş ve mahallini bırakmada zorluk Koruyucu elbise ve ekipmanın kullanılması. Akşam veya gece çalışması. O R A T. S İ N İ R Ve H. hareket etme hızı ve uzanmada zorluk Yorgunluk/stres Dengenin korunması (Emziren kadınlar için de geçerlidir). Uzun süreli çalışma İş yorgunluğu Islak ve kaygan zeminde yapılan çalışmalar Sırt ağrısı Varis veya diğer dolaşım problemleri Beden ölçülerinin büyümesi Beden ölçülerinin büyümesinden dolayı beceriklilik. Tuvaletin yakınlığı. Sağlık Muayene Kâğıdı48 …………………… İşyeri Emzirme Odası. Dinlenme aralarının yetersizliği. Anaokulu T A R İ H A Ğ I R L I K B O Y D İ Ş L E R G Ö Z K B B S O L U N U M S. yıkanma imkanları. R Ö N T G E N T E Ş H İ S Yapılan Tedavi ve Öneriler Hekim Adı soyadı İmza 211 . Dar alanda çalışmanın getirdiği problemler Fazla çalışma. Güçlü havalandırma veya mide bulantılarına neden olabilecek kokulara veya kötü havalandırmaya maruziyet Ayakta durma. Hijyen. S İ N D İ R İ M S. Yüksekte çalışma. D O L A Ş I M S. koordinasyon. Uzanma ve eğilme gerektiren postürler Elle taşıma.S. uygunluğu.Gebe İşçilerin Sağlığını İzleme Formu48 Gebelikte Karşılaşılan Sağlık Problemleri Sabah kusmaları İşyerinde Çalışanı Etkileyen Hal ve Durumlar Erken çalışma saatleri. yük taşıma ve duruş vaziyetleri Düzenli beslenme. Çocuk Bakım Yurdu. L A B. Daralan çalışma alanı. yeme.

. ………………………………………………………………………... Form No : 014 BİLDİRİMİ ZORUNLU HASTALIKLAR FİŞİ ( U.Aşı Kartı Aynı Yönetmeliğin 8. Ancak Sağlık Bakanlığı’nın güncel aşı kartlarının kullanılması daha uygun olacaktır48. İş Kazaları ve Meslek Hastalığı şüphesi veya tanısının da bildiriminin zorunlu olduğu unutulmamalıdır (Bu bildirimler ise ÇSGB. 57-64 ) ………………………… İlçe Sağlık Grup (TSM) Başkanlığına/İl Sağlık Müdürlüğüne GÖNDERENİN: ADI SOYADI MESLEĞİ KURUM ADRESİ İŞ ADRESİ ………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………. (Form 014 Arka Yüz ) HASTANIN KİMLİK BİLGİLERİ CİNSİYETİ T.SGK’ya yapılmaktadır). Hıfzıssıhha Kanunu Mad. Ekinde verilmiştir. ……………………………………………………………………….C KİMLİK NO SOYADI ADI BABA ADI DOĞUM TARİHİ MESLEĞİ HASTANIN AİLE HEKİMİ BİLGİLERİ AİLE HEKİMİ NUMARASI: AİLE HEKİMİ ADI SOYADI: HASTANIN ADRES BİLGİLERİ İLİ İLÇESİ MUHTARLIĞI SOKAĞI EV NO EV ve CEP TELEFONU ÖLMÜŞSE TARİHİ : DÜŞÜNCELER : HALEN YATTIĞI YERİN ADRESİ BAŞLADIĞI TARİH TEŞHİSİ Olası□ Kesin □ E□ K□ HASTALIĞIN ADI: HASTALIK DURUMU 212 . Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi: Bu formla aşağıdaki listelerde belirtilen hastalıkların Sağlık Bakanlığı’na bildirim yapılmaktadır..

bu dokümanın Grup C hastalıklar için hazırlanmış “Standart Tanı Kriterleri” kısmında.BİLDİRİMİ ZORUNLU HASTALIKLAR Bu grupta bulunan hastalıkların bildirimi. bütün sağlık kuruluşlarınca tespit edildiği anda ihbarı zorunlu olan hastalıklardır. “Sürveyans Tipi” bölümünde belirtilen sağlık kurum ve kuruluşlarından yapılır. 213 . İl Sağlık Müdürlükleri ve TSHGM Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı hastalıkla ilgili araştırmayı birlikte yaparlar. ülkemizdeki hangi sağlık kuruluşu tarafından tespit edilmiş olursa olsun. Form 014 adıyla bilinen “Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi” İşyeri Sağlık Birimi veya Ortak Sağlık Güvenlik Birimi tarafından doldurularak bağlı olduğu ilçedeki Toplum Sağlığı Merkezi’ne iletilir. “GRUP A” HASTALIKLAR: Grup A bildirimi zorunlu hastalıklar listesi             AIDS AKUT KANLI İSHAL BOĞMACA BRUSELLOZ DİFTERİ GONORE HIV ENFEKSİYONU KABAKULAK KIZAMIK KIZAMIKÇIK KOLERA KUDUZ ve KUDUZ RİSKLİ TEMAS            MENİNGOKOKSİK MENEN J İT NEONATAL TETANOS POLİOMİYELİT SİFİLİZ SITMA ŞARBON ŞARK ÇIBANI TETANOS TİFO TÜBERKÜLOZ AKUT VİRAL HEPATİTLER “GRUP B” HASTALIKLAR: Bu grupta bulunan hastalıklar. Bildirimler Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü (TSGHM) Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığına telefon açılarak yapılacaktır [0(312) 435-3215. Grup B bildirimi zorunlu hastalıklar listesi     ÇİÇEK SARI HUMMA EPİDEMİK TİFÜS VEBA “GRUP C” HASTALIKLAR: Bu grupta bulunan hastalıkların bildirimleri. 0(312) 435-2979. Türkiye genelinde hizmet veren bütün sağlık kuruluşlarından yapılır. 0(312) 435-6937]. Grup B’de yer alan hastalıklar aynı zamanda WHO’nun Uluslararası Sağlık Düzenlemeleri (1969-International Health Regulations) çerçevesinde uluslararası bildirimi zorunlu olan hastalıklardır. her sağlık kuruluşundan yapılmaz! Bildirimler. Ayrıca İl Sağlık Müdürlüğüne de hemen telefonla bildirilir.

Buna göre. Formun doldurulması ve bildirimi tüm sağlık kurum ve kuruluşları (sağlık ocakları. GÜNLÜK olarak Kurumunun bildirim sorumlusuna “Grup D Enfeksiyon Etkenleri Bildirim Fişi” ile bildirir. 214 . Üniversite ve Askeri Hastanelerin laboratuvarları ile diğer kamuya ait hastanelerin laboratuvarları. aile hekimleri. sağlık grup başkanlıkları. İl Sağlık 57 TC Sağlık Bakanlığı Zehirlenme Bildirimleri Genelgesi. toplum sağılığı merkezleri. Buna göre. Bölge ve Merkez Hıfzıssıhha Laboratuvarları. INFLUENZA Tip b (Hib) ENFEKSİYONU İNFLUENZA KALA-AZAR KONJENİTAL RUBELLA         LEJYONER HASTALIĞI LEPRA LEPTOSPİROZ SUBAKUT SKLEROZAN PANENSEFALİT (SSPE) ŞİSTOZOMİYAZ TRAHOM TOKSOPLAZMOZ TULAREMİ “GRUP D” ENFEKSİYON ETKENLERİ: Bu grupta diğerlerinden farklı olarak bildirimi zorunlu olan hastalık değil enfeksiyon etkenidir.  Grup C hastalık bildirimleri tanımlanan sağlık kuruluşlarından İlçe sınırlarında hizmet verenler İlçe Grup Başkanlıklarına (TSM) veya İl merkez sınırları içinde hizmet verenler İl Sağlık Müdürlüğüne “Form 014” ile GÜNLÜK olarak yapılır. Grup C bildirimi zorunlu hastalıklar listesi        AKUT HEMORAJİK ATEŞ CREUTZFELDT-JAKOB HASTALIĞI EKİNOKOKKOZ H. Söz konusu enfeksiyon etkenlerinin bildirimleri de her sağlık kuruluşundan değil. “Sürveyans Tipi” bölümünde belirtilmiş olan laboratuvarlardan yapılır. İl Halk Sağlığı Laboratuvarları. üniversite hastaneleri ile her türlü özel sağlık kuruluşları) tarafından. Grup D enfeksiyon etkenlerinin bildiriminden sorumludurlar.COLI     GIARDIA INTESTINALIS SALMONELLA SP. 2009/29. özel dal hastaneleri. eğitim araştırma hastaneleri. Grup D içinde yer alan enfeksiyon etkenlerinin herhangi biri için standart kriterler uyarınca pozitif bir bulgu elde ettiğinde. Devlet Hastaneleri. ilçe hastaneleri. Tanımlanan laboratuvarlar. SHIGELLA SP. LISTERIA MONOCYTOGENES Zehirlenme Bildirimi57 Zehirlenme Vaka Bildirim Formu: Her zehirlenme vakası için düzenlenir. Grup D bildirimi zorunlu enfeksiyon etkenleri ve hastalıklar listesi      CAMPYLOBACTER JEJUNI CHLAMYDIA TRACHOMATIS CRYPTOSPORIDIUM SP ENTAMOEBA HISTOLYTICA ENTEROHEMORAJİK E. bu dokümanın Grup D için hazırlanmış “Standart Tanı Kriterleri” kısmında. devlet hastaneleri.

. Gerekli durumlarda bir sağlık müdür yardımcısının başkanlığında ilgili şube müdürlükleri ile koordineli olarak epidemiyolojik araştırma yapılır. vb./……/……. FORM 018/C ZEHİRLENME VAKA BİLDİRİM FORMU ………………………………………İl Sağlık Müdürlüğüne BİLDİRENİN Adı Soyadı Mesleği Kurum Adı Adresi Tarih HASTANIN KİMLİK BİLGİLERİ T. Saat: ….Dakika Tarih:…….. Saat: ….:…. Saat: …..:….C./……/…….. ile) telefon teyidi alınarak yapılır. Kimlik Numarası Soyadı Adı Baba Adı Yaşı Cinsiyeti Mesleği HASTANIN ADRES BİLGİLERİ İli İlçesi Mahallesi Sokağı Apartman Numarası Daire Numarası Ev / Cep Telefonu ZEHİRLENME BİLGİLERİ Başvuru Zamanı Zehirlenmeye Neden Olan Etken Zehirlenmenin Olduğu Yer Olay Zamanı (İlk Maruziyet) Maruz Kalma Süresi Şikâyetler Şikâyetlerin Başladığı Zaman Antidot Adı Ölüm Zamanı Düşünceler Tarih:……. …. Saat ….:….. Sonrasında oluşturulan rapor TSHGM’ye gönderilir./……/……. 215 . elektronik ortam.. Tarih:……./……/……. E K : : : : ……./……/…….. Saat: ….:….. Tarih:…….. İl Sağlık Müdürlüğü tarafından olabilirliği göz önünde bulundurularak bildirimi yapılan vakanın haricinde vaka olup olmadığı araştırılır..Müdürlüğüne 24 saat içinde (faks.Gün …. kurye.

Antidot verildi ise hangi antidot olduğunun adı açık ve net olarak yazılacaktır. akrep. …pastanesinde. i. Şikâyet Başlangıcı: GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir. yılan ısırdı. Ölüm Zamanı: Eğer hasta öldü ise ölüm tarihi ve saati belirtilecektir. mantar yedi. Bildiren Kurum. saat. vaka bilgileri olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır.tr/e-kütüphane bölümünden ulaşılabilir. dakika) olarak girilecektir. 1. vi. örümcek ısırdı. Kurum Bilgileri: i. gaz vb. tarih. Şikâyet: Hastaya rahatsızlık veren tüm yakınmaları açık olarak yazılacaktır. tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. Ad. 4. dakika olarak belirtilmelidir. hangi kurumlardan zehirlenme vakası bildirilmişse. iv. arsenik ile. Vaka Bilgileri: i. Maruz Kalma Süresi: Zehirlenmeye neden olan etkenle etkileşim süresini ifade eder. Zehirlenmenin Olduğu Yer: Mekân olarak belirtilecektir. Cinsiyet: seçilip işaretlenecektir. benzin ile. gıda. hangi tür antidot kullanılacağına ilişkin konularda “Birinci Basamağa Yönelik Zehirlenmeler Tanı ve Tedavi Rehberleri” adlı yayından yararlanılabilir.tusak. soba ile. Soyad. Zehirlenmeye neden olan etkenin sınıflandırılmasında ayrıca vakanın bulgularına. iii. Şikâyetlerin Başladığı Zaman: Hastanın ilk şikâyetlerinin başladığı zamanı ifade eder. 216 . tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. hasta kimlik bilgileri. çamaşır suyu ile. hayvan. tuz ruhu ile. filyasyon çalışması yapılırken sorun yaşanmaması için tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. Olay Zamanı (İlk Maruziyet): Zehirlenmeye neden olan etkenle ilk temas saatini ifade eder. vi. Birinci Bölümde bildirimi yapan personele ve müdahalenin yapıldığı kuruma ait bilgiler ve formun düzenlenme tarihi doldurulur. Yaş manüel olarak girilecektir.gov. Örn. Hastanın son durumu İl Sağlık Müdürlüğü tarafından takip edilerek ölüm olayının gerçekleştiği durumlarda GG/AA/YYYY SS:DD olarak bu alan doldurulacaktır. dakika olarak belirtilmelidir. Sağlık Müdürlüğü de ölüm bildirilmeyen vakaların akıbetini takip edecek. GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir. ii. kurşun ile.Form 018C Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun Doldurulmasına Ait Açıklama Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun Doldurulması: Dört bölümden oluşmaktadır. 2. tanımı yapılmış kurumlar arasından seçilip işaretlenecektir. TC Kimlik No. seçmeli alan olup. Fare zehiri ile. Form 018C Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun TSİM (Temel Sağlık İstatistikleri Modülü)’e Kaydedilmesine Ait Açıklama: Veri giriş ekranı. viii. Arı. v. Hasta Kimlik Bilgileri: i. Ölüm Tarihi: Formda daha sonra düzeltme yapılabilecek tek alandır. dakika olarak belirtilmelidir. …banyosunda. şeklinde açık ve net ifadeler kullanılacaktır. Meslek Grubu seçmeli alandan seçilerek işaretlenecektir. GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir. ii. 2. ii. 1. ix. formu dolduran kişi tarafından yukarda belirtilenlerin dışında ifade edilmek istenen başka bir şey varsa doldurulacaktır. Maruz Kalma Süresi: Zehirlenmeye neden olan etkenle etkileşim süresini ifade eder. kurum bilgileri. dakika olarak belirtilmelidir. saat. bitki. saat. tüp gazı ile zehirlendi. vii. Zehirlenmeye Neden Olan Etken: Bu bölümde zehirlenmeye sebep olan kimyasal. Tarih. Olay Zamanı: zehirlenmenin ilk başladığı/maruz kalmanın ilk başladığı zaman. Bu yayına http://www. civa ile. Dördüncü bölümde zehirlenmeye ait bilgiler yer alır. Antidot: Eğer hastaya antidot verildi ise seçmeli alandan işaretlenecektir. Bağlı Bölge: Hastanın adresinden hangi sağlık ocağı/aile hekimi bölgesinde olduğu bulunarak seçmeli alandan işaretlenecektir. Zehirlenme nedeni programda belirtilmiş olan seçmeli listeden işaretlenecektir. Tarih. saat. saat. vii. Ölümün bildirimden sonra olması durumunda ise bildirimi yapan bu bilgiyi de sağlık müdürlüğüne ileterek bildirimi tamamlayacak. Başvuru Zamanı: Vakanın sağlık kurumuna başvurduğu zaman tarih. iv. Üçüncü bölümde hastanın adres bilgileri yer alır. Kuruma Başvuru Tarihi: Sağlık kurumuna müracaat tarihi GG/AA/YYYY SS:DD (tarih. mazot ile. konserve yedi. Örn. Terapötik ilaçların hangi grubundan olduğu belirtilmelidir. İkinci Bölümde hastanın kimlik bilgileri yer alır. Antidot: Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Zehir Araştırma Müdürlüğüne 114 numaralı telefon aranılarak ulaşılıp antidotlar ile ilgili bilgi alınabilir. böcek soktu. ii. iv. Düşünceler: Bu bölüm. tarım ilacı ile. açık olarak yazılmalıdır.saglik. …atölyesinde vb. iii. 3. Şikayetler: Şikayetlerin ne olduğu açıkça belirtilecektir. x. v. 3. iii. …bitki yedi vs.

sülfirik asit. tuz ruhu-hidroklorik asit) Kireç ve yağ çözücüler (sodyum hidroksit) Lavabo açıcılar (sodyum hidroksit. nitrik asit.Zehirlenme Nedenleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 Botulizm Besin kaynaklı botulizm Opoid Analjezikler Kannabinoidler Belirtilmemiş Uçucu Maddelerle Salisilat Terapötik İlaçlarla Sedatif Hipnotik ve Anksiyolitik İlaçlar Antiepileptik Sedatif Hipnotik Amfetaminler Antidepresan Antipsikotik Antikolinerjik Beta Reseptör Blokörü Demir İçeren İlaçlar Kardiyak Glikozidlerle Kalsiyum Kanal Blokörü Klasik Antihistaminik Bağımlılık Yapan Maddelerle Zehirlenmeler Etil alkol Metil alkol Naftalin Alifatik hidrokarbonlar (Petrol Ürünleri) Zehirlenmeler Benzen Toluen Ksilen Organoklorla Kloroform Trikloretilen Trikloretan Perkloroetilen Metilen Klorür Benzin Gaz Yağı Tiner Vernik Aromatik hidrokarbonlar Halojenli (klorlu) hidrokarbonlar Belirtilmeyen Tüp Gaz Zehirlenmeleri Bütan (evlerde kullanılan tüp gaz) Propan (sanayi tipi LPG) ile zehirlenmeler Tuvalet temizleyicileri (kezzap. potasyum hidroksit) Fırın temizleyicileri (sodyum hidroksit) Ağır Metallerle Zehirlenmeler Kurşun Civa Arsenik Karbonmonoksit Zehirlenmesi Organofosfatla Karbamatla Yabanıl Ot Öldürücülerle Zehirlenme Mantar öldürücülerle Zehirlenme Kemirgen öldürücülerle Zehirlenme Böcek Öldürücülerle Zehirlenmeler Deniz ürünleri ile zehirlenmeler Balık 217 .

fosforik ve kromik asitler) N-Hekzan Neft Yağı Yenilen ve içilen her türlü gıda ile meydana gelen zehirlenmeler Et ve et ürünleri ile zehirlenmeler Et suyu Domuz eti Dana veya koyun eti Kümes hayvanları ile Salam Sosis Süt ve süt ürünleri ile zehirlenmeler Çiğ süt Peynir Krema Dondurma Yumurta Kurutulmuş yiyecekler Dondurulmuş gıdalar Çiğ sebze meyve salatalar Su ve buz Deli Bal Gıdalara bulaşmış ilaç ve kimyasal atıklar Ticari ya da evde hazırlanmış konserve Sucuk. kömür Fabrika gazları Yangınlarda Kötü baca sistemi olan yerlerle Hava dolaşımının iyi olmadığı yerlerde 218 . Doğada yetişen toksik madde içeren mantarların yenmesi ile zehirlenme Diğer Zehirli Hayvan Isırma ve Sokmaları Yılan Isırması Akrep Sokması Örümcek ısırığı Arı sokması Doğada bulunan her türlü zehirli böcek ve hayvan ısırık (köpek hariç) ve sokmaları Parasetamol Freon (Buzdolabı Gazı) Doğalgaz Egzoz gazları ile kapalı garajlarda Lityum Kokain Sempatomimetikler Alkollerle Zehirlenmeler Hidrokarbonlu Bileşiklerle Zehirlenmeler Karbontetraklorür Belirtilmeyen Tarım ve Böcek İlacı İle (İnsektisitlerle) Zehirlenmeler Piretrin ve Piretroidle Amitraz (Kenaz)'la Fösfin ve Fosfürlerle Zehirlenme Fumigantlarla Zehirlenme Her türlü deterjan Belirtilmeyen Ev Kimyasalları ile Zehirlenmeler Ağartıcılar (çamaşır suyu-sodyum hipoklorid) Parlatıcılar (sitrik asit) Metal Parlatıcılar ve pas gidericiler (okzalik. tuzsuz ya da şekersiz ortamda depolanmış besinlerle Halisünojenler Etilen glikol Bitkilerle Zehirlenmeler. Bitkilerin tedavi amacı ile. jambon gibi vakumlu. yanlışlıkla ya da özkıyım amacıyla yenmesi Sobadan sızan odun.60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 Kabuklu deniz hayvanları Mantar Zehirlenmesi.

Kutu) Benzodiazepinler Pralidoksime Tuzları (2.Pam) (200 Mg 10 Amp) Sodyum Nitroprussid Dimercaprol ( Bal) (British Anti-Lewisite ) Flumazenil Fomepizol ( 4-Methypyrazole ) (1kutu=5 Amp) Deferoksamin (Desferrioksamin) Lökovorin Kalsiyum (Kalsiyum Folinat) Physostigmin Salicylat (5 Amp) Nalokson Fenitoin Etanol Haloperidol Silibinin (4 Vialık Kit) N-Asetilsistein (Nas) Yılan Antivenomu Piridoksin (B6 Vitamini) Siyanür Antidot Kiti (Amil Nitrit. B Ve E) Morfin Dmsa (Dimercaptosuccinic Acid) Succimer D-Penicilamin (50 Tablet.Antidot Listesi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 Atropin Difenhidramin Hidroksikobalamin İnsülin Kalsiyum Calcium Edtate De Sodium Glukoz Digoxin İmmune Spesifik Antikor Digifab (Digoxin İmmune Fab) Metilen Mavisi (10 Ml) Etil Alkol (%10) Dopamin Dicobalt Edta (Kelocyanor) (6 Amp) K1 Vitamini (Fitonadion) Adrenalin (Epinefrin) Penisillamin Dmps (Dimercaptopropane-1-Sulfonate) Botulismus Polivalan Antiserumu (Tip A. Sodyum Thiosülfat ) (Bir Hastalık Kit) Akineton Tiamin (B1 Vitamini) 219 . Sodyum Nitrit.

İşyeri Sağlık Birimi Yıllık Çalışma Planı Takvimi 220 .

işletmede meydana gelen kazalar ve kaza soruşturmaları ile düzeltici ve önleyici eylem kararları hakkında bilgilendiriliyor mu? 4. Mesleki sağlık ile ilgili tehlikeler ve riskler düzenli olarak belirlenip değerlendiriliyor mu.. yürüttüğü faaliyetleri Kurula bildiriyor. işe uygunluk değerlendirilip raporlanıyor mu? 24.. Kişisel tıbbi kayıtlarda Türkiye'deki mevzuatla uyum içerisinde. İş sağlığı hizmet sağlayıcısı önleyici ve DFlerle ilgili tavsiyelerde bulunuyor ve bu tavsiyeler dikkate alınıyor mu? 23. Periyodik muayeneler yapılıyor ve raporlanıyor. İşyeri hekimi. mesleki maruziyetler.İSGİP İSG. aşılama ve portör muayeneleri yaptırılıyor mu? Orta İyi Açıklamalar Orta İyi Açıklamalar 221 . İSGB ekibi sağlık alanında yapılacak iyileştirmelerle ilgili yıllık hedeflerin de içinde yer aldığı yıllık plan hazırlanırken yapılan çalışmalara katılıyor mu? 10. İş sağlığı hizmetleri için ayrılan süreler yeterli mi? 5. bu çalışmalara iş sağlığı ile ilgili tehlikeleri ve riskleri ekleyerek katılıyor mu. ilgili diğer hastalıklar. İşyeri hekimi.İSG politikası ve İSG organizasyonu 1. Risklerin Belirlenmesi. endüstriyel hijyen ölçümleri yapıyor mu? 19. gereğinde iş değişikliği önerisinde bulunuluyor mu? 25. İSG kapsamındaki hak ve sorumluluklar 7. Sağlık Gözetimi 21. İşe giriş muayeneleri yapılıyor. bu çalışmaların sonuçları kendisine rapor ediliyor mu? İşyeri hekimi işyeri ziyaretleri yapıyor mu? 20. bilgiler yer alıyor mu? Tıbbi kayıtların gizliliği sağlanmış mı? 2. İşveren. İşyeri hekimi koruyucu donanımların satın alımı ve kullanımı ile ilgili tavsiyede bulunuyor mu? 13. Kurul çalışmalarından haberdar ediyor mu? Zayıf 14. Makine. -Yarı zamanlı……. biyolojik izleme vb. Çalışanların iş kazalarını ve meslek hastalıklarını amirlerine ve yöneticilere. tahliller. iş kazalarımeslek hastalıkları. Ek ve tamamlayıcı muayeneler yapılıyor mu? (Biyolojik monitörizasyon ve teknik ölçümler) 26. yasalara ve iyi uygulamalara uygun olarak ve tehlike belirleme ve risk değerlendirmesi çalışmalarını esas alarak sağlık gözetimi yapıyor mu? 22. Yazılı bir tehlike belirleme ve risk değerlendirmesi belgeniz var mı? 17. İşletmenin İSG politikası iş sağlığını kapsamakta yaralanma ve meslek hastalıkları/işle ilgili hastalıkların önlenmesi konusunda taahhütte bulunmakta mıdır? 2. mesleki geçmiş. İşyerinin büyüklüğü ve faaliyetleri doğrultusunda oluşturulmuş. İşveren İSGB-OSGB personeline mesleki bağımsızlık sunuyor mu? 3. görev ve sorumlulukları açık bir şekilde tanımlanmış kendine ait bir İSGB ya da sözleşmeli bir OSGB var mı? (Sözleşmeli işyeri hekimi var mı? -Tam zamanlı……. genel sağlık durumu. İSG’nin işletme faaliyetleriyle bütünleştirilmesi 9. İSGB-OSGB personelinin işbirliğini ve İSG politikalarının oluşturulmasına ve sürdürülmesine katılımını sağlıyor mu? 8. güvenlik uzmanı ve işyeri hekimine bildirmelerine yönelik resmi bir sistem mevcut mu? 5. İş sağlığı için ayrı bir bütçe ayrılıyor mu? 6. Değerlendirmesi ve Kontrol Edilmesi 16.YS Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu Zayıf 1. tıbbi muayeneler. Yeni prosesler ve işler planlanırken İSG gözetilerek işyeri hekimi görüşü alınıyor mu? 12. Yönetimin gözden geçirilmesi sonucu elde edilen bulgular işyeri hekimine bildiriliyor mu? 15. Bulaşıcı hastalıkların kontrolü. kullanılan kimyasalların MGBF’larına ulaşabiliyor mu? 18. işle ilgili hastalıklar. İşyeri hemşiresi var mı?) 3. İşyeri hekimi İSG Kuruluna katılıyor. İSGB veya OSGB yasada tanımlanan ve işletmenin büyüklüğü ve faaliyetleri ile doğru orantılı fiziki mekan ve donanıma sahip mi? 4. araç-gereç ve malzeme alınırken İSG gözetilerek işyeri hekimi görüşü alınıyor mu? 11. İş sağlığı hizmet sağlayıcısı. İşyeri hekimi.

İşyeri hekimleri ve hemşireleri ulusal mevzuata uygun şekilde sürekli eğitim görüyor mu? 46. gençler vb. saklıyor. nitelikli yemek ve kaliteli içme suyu sağlanması sürekli gözetiliyor. 222 . İşletme yönetimi işyeri hekiminin performansını her yıl gözden geçiriyor. İşletme acil sağlık hizmeti veren kuruluşlarla gerektiğinde işbirliği kurmuş mudur? Orta İyi Açıklamalar Orta İyi Açıklamalar İSGİP kapsamında hazırlanan İSG-YS “Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu” işyeri hekimlerinin çalıştıkları işyerlerini değerlendirmelerinde ve geliştirmelerinde kullanabilecekleri bir form olarak düşünülmektedir. Hassas gruplara yönelik bir gözetim programı uygulanıyor mu (gebeler. yazılı düzeltme önerileri yapılıyor ve izleniyor mu? 30. bildirimi ve uygun tedavilerinin önemi hakkında bilgilendiriliyorlar mı? 10. İşte yaralanmalar/rahatsızlıkların bildirimi ve soruşturulmasında kullanılan prosedürün etkinliğini değerlendiriyor musunuz? 36. İSGB-OSGB yıllık çalışma planı hazırlıyor mu? 33. iş sağlığı risk ve tehlikeleri konularında eğitiliyor. Olayların Raporlanması ve Soruşturulması 37. Sürekli İyileştirme 41. İşle ilgili yaralanma ve rahatsızlıkların uygun tedavi. istatistiklerini alıyor. İşyeri hekimi işletmede meydana gelen kazalar ve kaza soruşturmaları ile düzeltici ve önleyici eylem kararları hakkında bilgilendiriliyor mu? 39. İşyerinin genel hijyen şartları. izlem. İş Sağlığı Yönetim Sisteminin Türk Mevzuatı ile uyumlu olduğunu teyit etmek üzere periyodik denetimler düzenliyor mu? 7. İşletmenin iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kayıt altına alınması için bir bildirim sistemi var mı? 8. yorumluyor ve raporlayıp işverene bildiriyor mu? 32. Eğitim ve İletişim 44. İşyeri hekimi sağlık bilgilerini kaydediyor. hazırlık ve müdahale düzenlemeleri. ulusal mevzuata uyulup uyulmadığını tespit etmek amacıyla düzenli değerlendirmeler yapılması öngörülmüş mü? 9. değerlendiriyor. İşçiler işletmenin iş sağlığı politikası. kontrol ve rehabilitasyonu meslek hastalıkları tanısında yetkili hastanelerle ve ilgili birimlerle işbirliği içinde yapılıyor mu? Zayıf 6.)? 28. İşletmenin iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili mevzuata uygun bir kayıt ve bildirim sistemi ve görevlisi var mı? 40. ilk yardım kitleri mevcut mu ve bunların devamlılığı sağlanıyor mu? 49. Güvenlik ve sağlık ile ilgili yürürlükte olan yönetmeliklere uyulmasını sağlamak için kullandığınız sistemde. İş sağlığına yönelik önleyici faaliyetlerin planlaması yapılıyor ve bu planlar şirketin yıllık planlarına dahil ediliyor mu? 42.27. sağlık gözetimi bulguları hakkında bilgilendiriliyor mu? Zayıf 45. İSGB-OSGB yıl sonunda yıllık bir rapor hazırlıyor mu? 34. Yöneticiler ve çalışanlar. işe gelmemeyle sonuçlananlar raporlanıyor ve işverene bildiriliyor mu? 38. Tüm işle ilgili hastalıklar araştırılıyor. İş sağlığı yönetimindeki olası iyileştirmelere dair karar alınması amacıyla yönetim gözden geçiriliyor mu? 43. iş kazaları ile meslek hastalıklarının erken teşhisi. İşletme. Acil Durumlara Hazırlık 48. Yeterli sayıda ilkyardım personeli var mı ve ilkyardım ekibinde yer alan herkes mevzuata uygun. amirler ve işçiler için hazırlanmış bir eğitim programı ile bunların yenileme eğitimleri için bir programınız var mı? 47. elde edilen bulgular işyeri hekimine bildiriliyor mu? 35. Performans İzleme 31. düzenli eğitim alıyor mu? 50. Yöneticiler. Acil durumlar ile ilgili önlem. İşe dönüş muayeneleri yapılıyor mu? 29.

şiddetli yağış. Dünya Meteoroloji Örgütüne (WMO) göre sadece 1980'li yıllarda dünyada 700. Acil müdahale gerektiren ve yerel kapasitenin olayları belirleme ve yönetmede yetersiz kaldığı durumlarda afetler sonrası oluşan acil durum. Afetten etkilenen ülkelerde. orman yangınları.000 kişi meteorolojik afetlerden dolayı hayatını kaybetmiştir (www. sel. 31 çeşit doğal afetin 28 tanesini meteorolojik afetlerin oluşturduğu görülür.XIV. kar ve fırtınalardır. uygulama yapabilmeyi sağlayan ve her olaydan çıkarılan derslerin ışığında varolan sistemi geliştiren yönetim biçimidir. Doğal afetlerin çeşitleri ve önem sıraları ülkeden ülkeye de değişmektedir. afet sırası ve afet sonrasında yapılması gereken idari yasal ve teknik çalışmaları belirleyen ve uygulamaya aktaran. çığ. etkilenen topluluğun yerel olanak ve kaynaklarını kullanarak baş edemeyeceği doğal. yaralanmalar. ACİL DURUM (EMERGENCY) 1. seller. ölümler. bu durumlar çoğu kez aynı anda ortaya çıkar. kuraklık. yıldırım. donlardır. Ülkemizde ise en sık görülen meteorolojik karakterli doğal afetler dolu. sakatlık. AFET YÖNETİMİ (DISASTER MANAGEMENT) Afetlerin önlenmesi ve zararlarının azaltılabilmesi için afet öncesi. hastalık. 3.tr). 2. Akdeniz Bölgesinde doğal afetler kuraklık. don. AFET TÜRLERİ Dünya genelindeki doğal afetler ele alınınca. dolu fırtınaları. sosyal ve çevresel kayıplar doğuran. orman yangınları. normal yaşamı ve insan eylemlerini durdurarak veya kesintiye uğratarak toplulukları etkileyen. zayıflamış ya da zarar görmüş kamu yönetimi ve azalmış kamu emniyeti ve güvenliği durumlarını içerebilir. heyelan. çığlar. şiddetli rüzgâr. gıda güvensizliği. İşyerlerinde Afet ve Acil Durum Organizasyonu AFET (DISASTER) İnsanlar için fiziksel. altyapının hasar görmesi ya da kaybedilmesi. taşkın. 223 . teknolojik veya insan kaynaklı olayların sonuçlarına afet denilmektedir.gov. insanların yerlerini terk etmeleri. yerel kapasiteyi zorlar ve ekonomik ve sosyal faaliyetleri aksatır. Olumsuz etkilerini en aza indirmek için acil önlemler alınmasını gerektiren beklenmedik ve ani gelişen olay. bir olay zamanında. Örneğin.afet. ekonomik. Acil durumlar.

afet. DOĞAL AFETLER Yavaş gelişen doğal afetler  Şiddetli soğuklar.  Seller. 4.(http://www. su taşkınları.tr/tuaa/GenericClass/Rapor. kimyasal kazalar. Aşırı kalabalıktan meydana gelen kazalar. Afşin-Elbistan Termik Santrali Yakınındaki Açık Çöllolar Kömür Maden Havzası’nda Meydana Gelen (Heyelan) Göçük Afeti-10 Şubat 2011). İNSAN KAYNAKLI AFETLER 1.  Volkanlar. Taşımacılık kazaları. Ani Gelişen Doğal Afetler  Deprem. biyolojik. 5.  Çığ. Endüstriyel kazalar.  Kuraklık.  Fırtınalar. Kahramanmaraş.  Kıtlık vb.  Toprak kaymaları. kaya düşmeleri. Nükleer. 3.aspx?RaporAdi=portalbilgigirisraporsayfasi&Theme=true&ALAN=object_id&KOD U=12. 1. 224 .  Yangınlar vb. 2. hortumlar. 2.gov. Göçmenler ve yerlerinden edilenler vb.

aspx?AID=64178.gov. kimyasal silahlar ve kazalar Sanayi kazaları Ulaşım kazaları Kaya Düşmesi Volkanik Patlamalar Çamur Akıntıları Tsunami Kuraklık Dolu Hortum Yıldırım Kasırga Tayfun Sel Siklonlar Tornado Tipi Çığ Aşırı Kar Yağışları Asit Yağmurları Sis Buzlanma Hava Kirliliği Orman yangınları Salgınlar Böcek İstilası Terör saldırıları Göçler 225 . DÜNYADA GÖZLENEN AFET TÜRLERİ JEOLOJİK AFETLER Deprem Heyelan KLİMATİK AFETLER BİYOLOJİK AFETLER Sıcak Dalgası Erozyon Soğuk Dalgası Orman Yangınları SOSYAL AFETLER TEKNOLOJİK AFETLER Yangınlar Savaşlar Maden Kazaları Biyolojik.afet.tr/tuaa/TUAA/AfetDetayFormu.(http://www. Ostim-İvedik Organize Sanayi Bölgesi’nde Patlama-03 Şubat 2011). nükleer.

çok geniş bir boyutta ele alınılmasını zorunlu kılmaktadır. Acil çıkış yolları ve kapıları ile buralara açılan yol ve kapılarda çıkışı zorlaştıracak hiçbir engel bulunmamalıdır. Acil çıkış yolları ve kapıları Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmelidir. önlerinde engel bulunmamalıdır. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. İşaretler uygun yerlere konulmalı ve kalıcı olmalıdır9. kuruluşa veya doğal çevreye zarar veren.İşyerlerinde çalışanların yaralanmasına veya can kaybına neden olabilen. 226 . Yangın söndürme ekipmanı ve bulunduğu yerler Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmeli. Acil çıkış kapıları dışarıya doğru açılmalıdır. kuruluşun mali yapısını ve toplumdaki imajını tehdit eden planlanmamış olaylardır.    58 59 Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri Yönetmeliği. işyerinde hazırlanacak Afet ve Acil Durum Planlarıyla ilgili desteği sağlayabilir58. Acil çıkış yolları ve kapıları:           Acil çıkış yolları ve kapıları doğrudan dışarıya veya güvenli bir alana açılmalı ve çıkışı önleyecek hiçbir engel bulunmamalıdır. işyerindeki faaliyetleri kısmen veya tamamen durdurabilen. Ülkemizde böylesi durumlarda can kaybı başta olmak üzere yitirilebilecek pek çok değer göz önüne alınarak. işyerinin büyüklüğüne ve çalışanların sayısına uygun olmalıdır. R. İşyerleri tehlike kaynağı olması bakımından potansiyeli yüksek olan yerlerdir. Acil çıkış kapısı olarak raylı veya döner kapılar kullanılmamalıdır. Herhangi bir tehlike durumunda. görünür ve kolay erişilir yerlere konulmalı. Tek taraflı uygulama ve yürütüm. Aydınlatılması gereken acil çıkış yolları ve kapılarında elektrik kesilmesi halinde yeterli aydınlatmayı sağlayacak yedek aydınlatma sistemi bulunmalıdır. R. İşyerlerinde kurulum aşamasında ve sonrasında alınması gereken önlemler vardır. Başbakanlığa bağlı “Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı” kurulmuştur. Acil çıkış yolları ve kapılarının sayısı. kullanılan maddelerin fiziksel ve kimyasal özelliklerine ve çalışanların sayısına göre işyerinde etkili ve yeterli yangın söndürme donanımı ile gerektiğinde yangın detektörleri ve alarm sistemleri bulunmalıdır.59. tüm çalışanların işyerini derhal ve güvenli bir şekilde terk etmeleri sağlanmalıdır. İşyeri yönetimi bulunduğu bölgedeki Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri ile iletişime geçerek. Yangın söndürme ekipmanı kolay kullanılır olmalı. Acil durum ve eylem planı çalışmaları ve uygulamalarının tek başına işyerleri tarafından yapılması ve yürütülmesi çok zordur. boyutları ve yerleri yapılan işin niteliğine. Ayrıca yangınla mücadele için. İçeri doğru açılan kapılar tehlike anında kaçışı engelleyerek yığılmalara ve fazladan zararlara yol açabilmektedir.G: 10 Şubat 2004/25369. Bu durum işyerlerinde acil durum ve eylem planı çalışmasının. İşyerinin büyüklüğüne.G: 19 Şubat 2011/27851. planı verimli ve sağlıklı kılmayabilir. acil durumlarda çalışanların hemen ve kolayca açabilecekleri şekilde olmalıdır. Acil çıkış kapıları kilitli veya bağlı olmamalıdır. Acil çıkış kapıları. yapılan işin özelliğine. işaretler uygun yerlere konulmalı ve kalıcı olmalıdır9.

gerektiğinde yaralı veya hasta kişinin kaza yerinden uzaklaştırılmasını sağlamak üzere kullanılacak basit taşıma araçlarına kolayca ulaşılabilmelidir. toz veya toprak girmeyecek şekilde yapılmış olmalı ve herhangi bir karışıklığa yol açmayacak şekilde içleri bölünmüş olmalı ve her malzeme veya ilacın üzerinde adları okunaklı bir şekilde yazılmış olmalıdır. ilkyardım dolapları ve acil hasta/yaralı taşıma ve sağlık kuruluşlarına iletimi konusunda toplantılar yapmalıdır. İlkyardım personeli olarak görevlendirilen personelin tanımlanması. işyeri hemşiresi. ilkyardım odaları. sağlık memuru vb.İşyeri Sağlık Birimi Çalışanlarının Afet ve Acil Durumlardaki Sorumlulukları Afet ve acil durum ortaya çıkmadan işyerinde kurulması gereken ekiplerden biri de “ilkyardım ekibi”dir. Dolaplar uygun malzemeden yapılmış olmalı ve içindekileri sıcaktan. her zaman görünür bir şekilde işaretli. yapılan işin niteliği ve kaza riskine göre işyerinde bir ya da daha fazla ilkyardım odası bulunmalıdır. Bir kaza durumunda ve kazadan sonra çalışanların ne yapması gerektiği. Bilgi notunun temel bölümleri şu maddeleri içermelidir:        İşyerinde ilkyardım ve tıbbi bakımdan daha fazla yararlanma yöntemleri. Ayrıca. Bu donanım uygun şekilde işaretlenmeli ve kolay erişilebilir yerlerde bulundurulmalıdır. İlkyardım odaları ve dolaplarının düzenli aralarla denetiminin yapılarak eksiklerin tamamlanması da ekip liderlerinin sorumluluğunda olmalıdır. İlkyardım dolabının ve ilkyardım odasının yerleri. kuruluşun büyüklüğü ve çalışan sayısı göz önüne alınarak gerekli sayıda “ilkyardımcı” yetiştirilmelidir52. 227 . İşyeri hekimi sertifikalı ilkyardımcıları bir araya getirerek. Kaçış yollarının nerelerde olduğu ve İlkyardım personelinin görevlerinde nasıl desteklenecekleri. Herhangi bir kaza ile ilgili bilginin. İlkyardım dolapları. İlkyardım çantaları veya dolapları. Sağlık birimi çalışanları (İşyeri hekimi. İlkyardımcılar ilkyardım dolaplarına bir iki dakika içinde ulaşılabilmelidir. kolaylıkla erişilebilecek şekilde. Dolap kapaklarının iç tarafına içinde bulunan ilaç ve malzemenin bir listesi yapıştırılmış olmalı ve beyaz üzerine kırmızı ay işareti konarak işyerinin uygun bir yerinde bulundurulmalıdır45. buralar Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmeli ve çalışma koşullarının gerektirdiği her yerde ilkyardım donanımı bulundurulmalıdır. hangi yollarla ve kime bildirilmesi gerektiği. Ayrıca işyeri hekimi. işyerinde stratejik bir noktada görülebilecek bir yere asılmalı ve işveren bu konuda tüm işçiler için bilgi notları düzenlemelidir. Başlangıçta ilkyardım hastayı kımıldatmadan yapılacak olsa da.) kurulacak ilkyardım ekibinde yer almalı. nemden ve istismardan korumalıdır. İlkyardım odaları İşyerinin büyüklüğü. İlkyardım konusundaki yazılı bilgiler. kaza olabilecek alanların yakınında olmalıdır. işten ayrılanların yerine yeni ilkyardımcılar yetiştirilmesinin sağlanması görevini de yerine getirmelidir. Bu odalar yeterli ilkyardım malzeme ve ekipmanı ile donatılmalı ve sedyeler kolay erişilebilir yerlerde bulundurulmalıdır. İşyerindeki en üst sağlık yetkilisi her vardiyada gerekli olacak sayıda ilkyardımcılardan ekipler kurmalı ve bu ekiplerin diğer afet ve acil durum ekipleriyle iletişimini sağlamalıdır. ilkyardımcıların güncelleme eğitimlerinin takibi. İşyerinde yapılacak eğitim ve tatbikatlarda ilkyardım ekiplerinin yer alması sağlanmalıdır. Bu ekibin kurulması sorumluluğu işyerinde bulunan en yetkili sağlık çalışanındadır. emekli olan.

madenin ana girişine elverişli yakınlıkta olmalı. gömme depo rafları. bu tür tesislerin her işyerinden kolaylıkla ulaşılabilecek bir yerde kurulması sağlanır. ayarlanabilen bir kanepe ve dinlenme sandalyesi bulunmalıdır. temiz tutulan tedavi. 228 . bu bölümdeki koşulları sağlamak için yeterli değilse bunları yerine getirmek için iki veya daha fazla işletme. kolaylıkla temizlenen iç yüzeylere sahip olmalı ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle odada bulunacak minimum donanım belirlenmelidir. Diplomalı bir hemşire ya da onaylı bir ilkyardım eğitimi kursunu tamamlayanların dışında hiç kimse.Madenlerde yer üstünde yapılacak ilkyardım müdahaleleri: ILO’nun 2006 yılında Cenevre’de yaptığı. bir vardiyada çalışan işçi sayısı ulusal yasa veya yönetmeliklerle belirlenen rakamı aşarsa. Sıra. kilitlenebilir üniteleri ve kilitli bir kapısı bulunan depo odasına geçilebilmelidir. (1) Herhangi bir vardiyada çalışanların toplam sayısının ulusal yasa veya yönetmeliklerle belirlenen sayıyı aşmadığı küçük madenlerde devamlı kullanıma hazır olan bir ilkyardım odası bulundurulmalıdır. bir doktorun hizmetinden yararlanabilen ilkyardım görevlileri görev yapmalıdır. ilkyardım ve hayat kurtarma teknikleri konularında yetkili (sertifikalı. İlkyardım merkezinde. ayarlanabilen tedavi sandalyesi. yönetici tarafından ilkyardım merkezinde görevlendirilmemelidir. kolay temizlenebilir çalışma bankoları ve akarsu olan lavaboları bulunmalıdır. Yalnızca ilkyardım. sandalye. Tedavi odasından banklar ve sandalyelerin bulunduğu bekleme odasına veya alanına da geçilmelidir. sıcak ve soğuk su bulunmalı. kaynaklarını birleştirebilir. uygun niteliklere sahip bir ilkyardım merkezi bulundurulmalı ve düzenli bir şekilde bakımı yapılmalıdır” denilmektedir. İlkyardım merkezi dinlenme odası aşağıda belirtilen özelliklerde olmalıdır:   Tedavi odasına açılan bir kapısı ve sedyelerin hareketlerini kolaylaştırmak için dışarıya açılan geniş kapıları bulunmalıdır. depo ve bekleme odaları bulunmalıdır. ehliyetli) kişi veya kişilerin sorumluluğunda olmalı ve bu özelliklere sahip bir kişi çalışma saatleri süresince devamlı ulaşılabilir durumda olmalıdır. aydınlatılmış. fabrika ya da atölyelerde veya çevresinde çalışılırken. inşaat alanında. İlkyardım merkezi tedavi odasından. dinlenme. İlkyardım merkezi aşağıdaki özelliklere sahip olmalıdır:    Yer üstünde diğer amaçlar için kullanılmayan ayrı bir yerde. kolayca yıkanabilir duvarları. rahat bir girişi bulunmalı ve sedye taşıyan insanlar girebilmelidir. (2) İlkyardım odası yeterli derecede ısıtılmış ve aydınlatılmış olmalı. Yeterli derecede ısıtılmış. İlkyardım merkezi tedavi odası aşağıda belirtilen özelliklere sahip olmalıdır:   Kolay temizlenebilen kaygan olmayan bir tabanı. kanepe ve perde bulunmalıdır. Akarsuyu olan bir lavabosu. Kömür Madenlerinde Güvenlik ve Sağlık Uzmanları Toplantısında alınan kararlarda. İşletmenin kaynakları. tekerlekli tedavi servis arabası (çekmeceleri bulunan ve üzeri cam olan). Söz konusu düzenlemeler. büyüteçli lamba. “madende. Yetkili makamların onayı alınarak yapılan düzenlemelerde. ilkyardım merkezinde görev yapan ilkyardım görevlisi veya görevlileri devamlı orada bulunmuyorlarsa da hemen ulaşılabilir durumda olmalıdırlar. Madende. tıbbi incelemeler ve ambulans hizmetleri için kullanılmalıdır.

(1) Yer altında çalışan yeterli sayıda kişi. İlkyardım donanımlarını düzenli bir şekilde bulundurmak ve gerektiğinde yenilemek tüm ilkyardım görevlilerinin ve yer altındaki denetçilerin (nezaretçilerin) görevi olmalıdır. ilkyardım merkezinde madende çalışanlar tarafından kolayca görülebilecek bir yerde bulundurulmalıdır. tüm ilkyardım ve ambulans donanımının ne sıklıkla denetleneceği. Her kullanımdan sonra ya da en geç 6 ayda bir kontroller yapılmalıdır. yeterli ve uygun ek ilkyardım birimleri oluşturmalıdır. Her bir ilkyardım personeli en az aşağıda belirtilen maddeleri kullanılabilecek şekilde bulunduran bir ilkyardım çantası taşımalıdır: (a) İki üçgen bandaj. onaylanmış güncel ilkyardım sertifikalarına sahip olmalıdır. steril hazırlanmış küçük orta ve geniş pansumanlar. Yaralı insanların çıkarılacağı her kuyuda veya açıklıklarda. yaralanmanın ağırlaşmasını önlemek için uygun bir can yeleği veya tutma sistemleri sağlanmalı ve kullanılmalıdır. (2) Bu nitelikli kişilerin her biri olanaklar ölçüsünde düzenli olarak yer altında aynı gurupla birlikte çalışmalıdır. toz ve nem geçirmez saklama kaplarında bulundurulmalı ve işçiler bu gereçlere erişebilmelidirler. 229 . İşveren yaralı ve hasta kişilerin. (c) Çeşitli yapışıcı bantlar ve (d) Yeterli sayıda tıbbi eldiven. İşveren. mümkün olduğunca önemli hayat kurtarıcı teknikler ve ilkyardımın temelleri konusunda eğitim ve bilgi almalıdır. Denetim İşveren tarafından görevlendirilen yetkili bir kişi tarafından. Yer altında ilkyardımda çalışan tüm kişilerin listesi. hastaneye veya evlerine hemen taşınmaları için gereken düzenlemeleri yapmalıdır. Tüm noksanlıklar zaman geçirmeksizin düzeltilmelidir. temiz. (b) Sabitleyici bandajı olan. ilgili yönetmeliklerle belirlenmiştir. gerekirse ilkyardıma gereksinimi olan kişiyi nakletmeden önce.Yeraltında ilkyardım düzenlemeleri İşveren. ona tedavi sağlamak üzere. insanların yalnız bir kafesle çıkarılabileceği ve kafesin. Tüm ilkyardım gereçleri uygun. Yeraltında çalışılırken ilkyardım sağlamak için olabildiğince uygun araçlara ve eğitilmiş personele her zaman kolaylıkla erişilebilmelidir. kuruluşlarını ve personelini sağlamalıdır. yeraltında karşılaşılan tehlikeler nedeniyle oluşacak yara ve hasarlarla başa çıkmak için yeterli ilkyardım hizmetlerini. sedyenin düz olarak yatırılabileceği kadar geniş olmadığı her kuyuda ve her batık kuyuda. Eğitim ve güncelleme-takviye eğitimleri (1) Kömür madenciliğine yeni başlayan herkes. Hasta ve yaralı kişilerin taşınması Maden yöneticisi yaralı ve hasta kişilerin maden yüzeyine çabuk ve rahat taşınmalarını sağlamak için gerekli düzenlemeleri yapmalıdır.

(b) Yaraları inceleme ve değerlendirme. yarası ne kadar hafif olursa olsun madeni terk etmeden önce inceleme ve tedavi için ilkyardım merkezine başvurmalı. (b) Acil durum iletişim sistemi kurulmalı. İlkyardım merkezinde çalışan ve yer altındaki işçilere ilkyardım ulaştıran kişiler. (d) Tıbbi ve cerrahi durumları inceleme ve değerlendirme. elde edecekleri başka özellikler yanında aşağıda belirtilen hususları yapmalarını sağlayacak bilgiler almalı ve eğitim görmelidir: (a) Şok tedavisi ve canlandırma. (c) Acil durumdan etkilenen herkese derhal durumun bildirilmesini sağlayacak ve tüm kişiler tarafından görülüp duyulabilecek bir alarm sistemi bulundurulmalıdır. Onaylanmış ilkyardım sertifikası alan kişiler. (c) Pansuman yapma. yetkilileri tarafından istenilmesi durumunda yeniden eğitilerek sınava sokulmalıdır. Bu durumlarda: 230 . (g) Basit raporlar tutma. (h) Zayiatların yönetimi.(2) Bu kişilerin yeni teknikler konusunda güncel bilgiler edinmeleri için gerektiğinde güncelleme-takviye kurslar düzenlenmelidir. (e) Kritik operasyonları yapmak üzere madende kalan çalışanların. (d) Madenden veya tehlike bölgesinden kişilerin güvenli olarak. Bu plan. acil durumlardaki iletişimi yürütmek üzere yöntemler ve kişisel sorumluluklar belirlenmelidir. acil durumlardaki kaçış yolları ve yöntemleri konusunda eğitim verilmelidir. (f) Acil durum tedavisi ve sevk yapma. Yaralanma yer altında tedavi edilmiş bile olsa ilkyardım merkezinde bildirilen yaralanmaların kaydı tutulmalı ve saklanmalı ve yıllık değerlendirilmelidir. düzenli bir şekilde hemen çekilmesini sağlayan bir yöntem izlenmeli. (i) Bütün acil durum donanımlarını kullanma ve (j) Depo ve destek yönetimi. madeni terk etmeden önce izleyecekleri yöntemler belirlenmelidir. Tahliye ve kurtarma Acil durumlarda tahliye Her işveren. Yaralanmaların bildirilmesi Yaralı bir kimse. gerekirse tedavi ve sevk edilmelidir. yangın önleme ve acil durum eylem planının bir parçası olmalı. madende acil bir durum görülürse uygulamak üzere “maden acil durum eylem planı” bulundurmalıdır. madenin tahliyesini ve aşağıda belirtilen konuları kapsamalıdır: (a) Acil durumlarda alınacak önlemleri yönetmek üzere kişisel sorumluluklar saptanmalıdır. (e) Üzerinde akım bulunan alete yakalanmış olanları uzaklaştırma ve elektrik şoku ve ciddi vücut yaralanmalarını tedavi etme.

merkezi kurtarma istasyonu ile telefon bağlantısı olmalıdır. Bu merkezler yetkililer tarafından onaylanmalıdır. bağlanmalıdır. (2) Hemen çekilmeyecek olan kişilerin bulundukları yerlerin güvenli olmalarını sağlayacak elverişli yöntemler uygulanmalı. Yetkililerin belirleyebileceği özel durumlar dışında. eylem yöntemleri ve periyodik olarak acil durum alıştırmaları konusunda bilgi ve eğitim verilmelidir. doğrudan kontrol edebileceği bir konumda olmalıdır. madenden kurtarmayı da kapsayan. (i) Her düzeydeki tüm personel için. (f) Belirli riskler altında olan kişilere kaçmaları için kişisel solunum donanımı gibi. Plan yangın önleme ve acil durum eylem planının bir parçası olmalıdır. acil durumların önlenmesi için düzenli tatbikatlar. kurtarma istasyonları olan çevredeki diğer madenlerle telefon bağlantısı olmalıdır. Ulusal yasa veya yönetmelikler ile istisna kabul edilmedikçe. kurtarma çalışmaları ve kurtarma çalışanlarının eğitimleri için tam olarak donatılmış yeterli merkezi kurtarma istasyonları bulundurmalı. Her madende. 231 . gerekli donanım sağlanmalı. (g) Madende acil durumları oluşturan yangınlara ve diğer tehlikelere karşı eğitilmiş. her hangi bir zamanda arayıp verdiği hizmetlerden tam olarak yararlanacak şekilde. gaz tayin edici ekipmanın yanısıra gerekli diğer ekipman ve gereçlerle donanmış olmalıdır. İşveren birleşerek veya ayrı olarak uygun merkezlerde. Her kurtarma istasyonu. hizmetlerine gerek duyulur duyulmaz. bunların bakımını sağlamalıdır. yöntem tüm işçilere açıklanmalı. (3) Karşılaşılan kritik duruma hazırlıklı olmak üzere personel. ulusal yasa veya yönetmeliklerle istenilmeli ve her işveren. daimi kurtarma biriminden yeterli sayıda bir grup devamlı olarak istasyonda görevlendirilmeli ve orada kalmalıdır. kurtarma işinde yeterli eğitim almış. Merkezi bir istasyon bulunmuyorsa. (b) Var olması durumunda her madenin.(1) Yalnızca. donatılmış ve hemen ulaşılabilecek bir eylem grubu oluşturulmalı. yetkililerce belirlenen süre madende yer altında pratik yapmış ve ulusal yasa veya yönetmeliklerde istenilen diğer özelliklere sahip yetkili bir memurun. Kurtarma işçileri aşağıda belirtilen şekillerde organize edilmeli ve bulundurulmalıdırlar: (a) Merkezi istasyonda devamlı bir kurtarma teşkilatı ve madende eğitilmiş kurtarma işçileri bulundurulmalı veya (b) Madende kurtarma ekipleri oluşturulmalıdır. bu planı hazır bulundurmalıdır. Maden kurtarma çalışmaları Maden acil durum eylem ve kurtarma planı. patlamalar gibi madende görülen acil durumlarda yapılacak eylemler konularında özel eğitim almış personel seçilmeli. diğer kurtarma çalışanlarını de görevlendirmek için etkili düzenlemeler yapılmalıdır. Kurtarma istasyonun çalışma alanı yetkililer tarafından belirlenmelidir.   Ulusal yasa veya yönetmelikler yeterli kurtarma işçisi sayısını belirlemelidir. kritik operasyonlarda ve yangınlar. hazırlıklı olma. (h) Acil durum tahliyesi tamamlandıktan sonra. (a) Maden bölgesinde merkezi bir kurtarma istasyonu bulunuyorsa işveren o istasyona.

yetkililer tarafından belirlenen bilgilendirme kurslarına katılmalı ve pratik çalışmalara olabildiğince fazla sayıda katılmalıdır. Kurtarma alet ve donanımları Her merkezi kurtarma istasyonu ve yetkililer tarafından onaylanan diğer bütün istasyonlarda. (2) Yer altında bulundurulması gerektiği belirtilenler dışındaki kurtarma donanımları. madenin yerleşimi konusundaki bilgileri de temel alınarak dikkatle seçilmelidir.    Her madende kurtarma işçileri tarafından ve eğitim amaçlı olarak kullanmaya uygun bir formda. duman kaskları ve benzerlerini kullanma sonucunda görülebilecek olan kazalar veya diğer tehlikeli durumlar yetkililere bildirilmelidir. yetkililer tarafından tanımlandığı veya onaylandığı şekilde periyodik olarak daha ileri bilgilendirme ve uygulama eğitimleri de almalıdırlar. mizaçları. yer altında bulundurulmamalıdır. regülatörleri ve telefon istasyonlarını göstermelidir. aletlerin ve donanımın ne sıklıkta denetlenmesi gerektiğini belirlemelidir. Kopyalar. genel havalandırma sisteminin açık ve okunaklı biçimde yeterli sayıda kopyası bulundurulmalıdır. uygun oldukları saptanmadıkça göreve devam etmemelidirler. bütün kapıları. bir odada veya kalınacak yerde saklanmalı. her ülkede tüm madenler için aynı olmalı ve yetkililer tarafından onaylanmış olmalıdır. (1) Her madende kurtarma işçileri için ayrı bir oda veya kalınacak yer bulundurularak bakımı sağlanmalı ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle uyumlu donanımlar sağlanmalıdır. hava geçitlerini. iyi bir şekilde bakımı yapılarak devamlı kullanıma hazır halde bulundurulmalıdır. Kurtarma işinde eğitim için seçilen herkes. Kurtarma çalışmalarında ve eğitimde kullanılacak sinyal kodları. kurtarma işi için genel uygunlukları ve daimi kurtarma birimi ile işbirliği yapabilecek iletişim becerisi göz önüne alınmalıdır. eğitimi ve uygulamaları için sağlanan odaların. dayanma güçleri. kurtarma çalışanlarını eğitmek üzere yeterli sayıda uzman eğitimci bulundurulmalıdır. kurtarma çalışmaları. Kurtarma işçileri yılda bir sağlık kontrolünden geçirilmeli. Solunum aygıtları. fiziksel uygunlukları. Ayrıca. Kopyalarda giriş hava yolları. dönüş (çıkış) hava yollarından ayrı bir renkte gösterilmelidir. yetkililer tarafından belirlenen kurtarma donanımları sağlanmalı. 232 . Ulusal yasa veya yönetmelikler. kapakları. Kurtarma çalışanlarının yeraltı kömür madeninde en az iki yıl çalışma deneyimleri ve onaylı ilkyardım sertifikaları olmalıdır. Sertifikalarını başarı ile almış olan kurtarma işçileri.Kurtarma çalışanlarının seçimi Maden kurtarma çalışmaları için eğitilecek çalışanların seçiminde. Bilgilendirme ve uygulama Her merkezi kurtarma istasyonunda veya yetkililer tarafından gerek görülen diğer istasyonlarda.

      Hiç bir kurtarma ekibi nereye gideceği ve ne yapma girişiminde bulunacağı konusunda kesin talimat almadan temiz hava istasyonu ötesine geçmemelidir. 233 . Çalışanların bu tür durumlara hazır olabilmesi için belli aralarla (yılda 2 kez) tatbikatlar yapılmalıdır. hazırlamak her maden yöneticisinin görevi olmalıdır. (b) Yönetici veya diğer bir yetkili kişi tarafından madende yer üstünde görevlendirilen. Mümkün olan her yerde madende çalışan. atölye ve fabrikalarda da güvenli kaçış yolları. plan yolu açıkça göstermelidir. kurtarma. yangın ve ilkyardım ekiplerinin talimatlarına uyulması sağlanmalıdır. arama. diğeri ilkyardımda uzman iki kişi. patlama. (d) Madene giren herkesin isminin kayıt edilmesi gerektiği hususlarını belirtmelidir.   Soluk alınamama olasılığının olabileceği atmosferin mümkün olduğunca yakınında. bir kişinin yapacağı görevleri. toplanma alanları belirlenmiş olmalı. Temiz hava istasyonlarında aşağıda belirtilen destekler mümkün olduğunca sağlanmalıdır: (a) Biri taşınabilir solunum cihazı bakımında. temiz hava istasyonu veya istasyonları kurulmalıdır. Ekibin gideceği yolu iyi bilmemesi durumunda. (2) Kurallar: (a) Kurtarma çalışmaları sırasında belirli kişiler tarafından yapılacak görevleri. Takımın solunamayan atmosfere girmesinden hemen önce. solunum aygıtı donanımı olan bir rehber (eğer donanımı kullanma konusunda eğitilmiş ve ehliyetli ise) kurtarma ekibine eşlik etmelidir. Kurtarma takımları liderleri önceliği her zaman takımlarının güvenliğine vermelidir. terör olayları ya da doğal afetlerde inşaat alanları. yeterli kurtarma ekiplerinin organize olmuş olduğunu ve solunum aygıtlarının yetkililer tarafından istenilen koşullara göre testten geçirilmiş olduğunu garanti etmelidir. Yönetici tarafından görevlendirilen yetkili bir kişi. soluk alınamayan bir atmosferde görev yapmaya hazır bir kurtarma ekibi. ulusal yasa veya yönetmeliklerin ve yetkililerin öngördüğü şekilde. (b) Solunum aparatları ile donatılmış. takım üyelerinin ve aparatların durumlarını düzenli olarak kontrol etmelidir. (c) Canlandırma için gerekli donanım ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle istenilen bu tür diğer donanım ve (d) Temiz hava istasyonu ile madenin yer üstündeki kısımları arasında telefon bağlantısı. Soluk alınamayan ortamda bulundukları zaman lider. Yangın. (c) Madenin etkilenmiş olan kısmına yalnızca tam olarak yetkilendirilmiş kişilerin girebileceğini.Maden kurtarma çalışmalarının yönetimi (1) Madende yapılacak kurtarma çalışmalarının yönetimi ile ilgili kuralları. lider solunum aparatları setlerinin güvenli ve tatmin edici bir şekilde çalıştığından emin olmalıdır.

234 .

davranışta etkili olma özelliğini kaybeder ve daha üst seviyedeki ihtiyaçlar davranışı etkilemeye başlar. G. Tatmin edilen ihtiyaç. Maslow Gereksinimler Teoremi: İnsan ihtiyaçlarını bir hiyerarşi içerisinde ele alan Abraham Maslow’un yaklaşımında birinci varsayım. haftalık ve aylık beslenme programları düzenlenmelidir. Kişi gereksinimlerini gidermek için belirli yönlerde davranır. Çalışanların çalıştıkları iş kolunda verimli. Bu varsayıma göre kişi belirli bir sıralama gösteren hiyerarşiye sahiptir. Piyal. Yaklaşımın ikinci varsayımı ihtiyaçların sırası ile ilgilidir. günlük. İhtiyaçların kişiyi yöneltme özelliği bunların tatmin edilme derecesine bağlıdır. bunu karşılayacak şekilde besin ve kalori değerlerine göre. Çalışanların beslenme programı yapılırken. kişiyi davranışa yöneltmez. 1989). özenli ve yaratıcı olabilmelerinin önde gelen koşullarından biri dengeli ve sağlıklı beslenmedir (Fişek. B. Alt kademelerde bulunan ihtiyaçlar giderilmeden üst kademelerdeki ihtiyaçlar. Maslow’un Gereksinimler Hiyerarşisi Piramidi Abraham Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi’nde de belirtildiği gibi fizyolojik gereksinimlerin başında gelen insanın “nefes almasından” sonraki ilk temel gereksinimi beslenmedir. Bu nedenle ihtiyaçlar davranışı belirleyen önemli etmenlerdir. yaptıkları işin ağırlık derecesinden başlayarak günlük enerji gereksinimleri belirlenmeli. 235 .. kişinin sahip olduğu belli gereksinimleri gidermeye yönelik olduğudur. kişinin gösterdiği her davranışın. Çalışma Yaşamında Beslenme Çalışanların sağlıklı bir yaşam sürdürebilmeleri için beslenme temel gereksinimlerden biridir.XV.

domates. eğitici ve çalışanların beslenme alışkanlıklarına uygun bir beslenme programı uygulanmalıdır. marul. limonata. evlerinde de ekonomik ve kaliteli beslenmenin sağlanabilmesi için. kıvırcık. yeterli ve dengeli beslenmelerini sağlayacak beslenme programları uygulanmalı. roka. kayısı. toplu beslenme standartlarına uygun yemekhanelerde yemek yemelidir. Sıvı olarak. çalışanların doyumsuzluğu/memnuniyetsizliği. iş yerinde çalışanlara verilmesi gereken beslenme hizmeti en az bir ara öğüne de paylaştırılmalıdır. çorbalar sıklıkla verilmelidir. açık çay. hafif işlerde çalışanlara göre daha fazla olması gerektiği düşünülerek. Bazı iş kollarında.) sağlıklı ve dengeli beslenmede yeri yoktur. pilav. bitki çayları. aksi halde besin zehirlenmeleri. başta temiz ve güvenilir içme suyu. susama duygusuna bakılmaksızın artırılmalıdır. 2008). Set seçimsiz menüler uygulanıyorsa. çalışanlara etkin beslenme eğitimleri verilerek. ana ve ara öğünlü menüler planlanmalıdır. kuru baklagiller gramajları ile yemeklerin içerisine giren yağ miktarları vb. toplu beslenme servisi çalışanlarının moral bozukluğu. Bazı yemeklerin de gereksinmeye paralel olarak 1 porsiyonlarına giren yiyecek gramajlarında daha önce de belirtildiği gibi bir miktar artırıma gidilmelidir (et. Çalışanlar. sosyal ve psikolojik tatmin sağlayan. Bunun için yine yapılan işin niteliğine göre artırılması kaydıyla (güneş altında. Özellikle ağır ve tehlikeli işler kapsamında çalışanların sıvı alımı. sulu yiyeceklerin tüketimine olanak sağlanmalıdır (Beyhan. Y. işveren ve çalışan temsilcileri ve sendika görevlileri bilinçlendirilmelidir. Güneş altında uzun süre çalışanlara veya röntgen ışınlarına maruz kalanlara A vitamininin ön maddesi karotenlerden zengin havuç. yeterli ve dengeli beslenme bilinci oluşturulmaya çalışılmalıdır. bazı besin öğeleri normal gereksinmeye ek olarak verilmelidir. öğünlere dağılımı dengeli olmak koşuluyla. Sadece işyerinde değil. Ağır ve tehlikeli işlerde çalışanların sebze ve meyve tüketimlerinin de. her gruptan. portakal vb. işveren. İş yerinde kaliteli beslenmenin sağlanabilmesi için. ayran. Çalışanlara yönelik toplu beslenme hizmetinin her basamağında tüm işlemler kaliteli ve güvenilir olmalıdır. gerekse iş dışında çalışanların sağlık riskleri ve çalışma koşulları temel alınarak. Gazlı içeceklerin (kola. hem de sabah çoğunlukla kahvaltı yapmadan iş yerine gelen veya kalitesiz bir kahvaltı yaparak iş yerine gelen çalışanlarda bu yönden oluşabilecek olumsuzluklar önlenmiş olur. Çok sıcak ve aşırı tozlu ortamlarda çalışanların bol sıvı almaları sağlanmalıdır. makarna. Çalışanların servis edilen yiyecekiçecekleri tüketebilmesi için. sebze ve meyveler yeterince verilmelidir. Sadece karın doyurucu değil. bu menüler mümkünse 4 kap olarak planlanmalıdır. yemekler iştah açıcı. işyeri hekimi ve toplu beslenme yöneticisi bir arada. çay molasında kaliteli bir ara öğün örüntüsü doğrultusunda planlanan kumanya menüleri ile çalışanların performansı ve verimliliği olumlu yönde etkilenmiş ve iş kazası riski de azaltılmış olur. her çeşit besine gereksinme ölçüsünde yer verilmelidir. çorba vb. Çok soğuk ortamda çalışanlara sıcak içecekler. Sabah işyerine gelince veya kuşluk vakti. gazoz vb.Gerek işyerinde.). tercihen taze meyve suları. 236 . kaliteli ve ekonomik beslenme konusunda çalışanlar. çalışanların performanslarının düşmesi ve sonuçta o kuruluşta verim düşüklüğü kaçınılmazdır. süt. koşullarda) günde en az 12-14 bardak veya her 1000 kalori başına 1 litre kadar sıvı tüketilmesi sağlanmalıdır. Özellikle ağır ve tehlikeli işlerde çalışanlar için yüklü enerjinin tek bir öğünde verilmemesine dikkat edilmeli. Başta ağır işlerde çalışanlara günlük enerji ve besin öğeleri gereksinmelerinin yarısını karşılayacak nitelikte. Böylece hem öğle yemeğindeki aşırı yüklenme önlenmiş olur. hijyenik ve sübjektif kalitesi yüksek olacak biçimde üretilmeli ve sunulmalıdır. menü planlamada bu durum dikkate alınmalıdır. çok sıcak ortamlarda çalışma vb.

duman.5 Toplu beslenme yöneticisi. Birgül. Eğer yemek işyerine dışarıdan geliyorsa ve hizmet satın alınması şeklinde yapılıyorsa veya işyerine ait yemekhanede taşeron firma tarafından yemek çıkartılıyorsa. Piyal. matbaa. kağıt sanayi.Yapılan işin ağırlık derecesine göre kalori gereksinimleri İşin Ağırlık Derecesi Çok Ağır (Ağır yük kaldırma. 1991). satın alma ya da personelden sorumlu bir kişi ve varsa sendika temsilcileri ya da çalışan temsilcilerinin katılımı sağlanmalıdır.5 7.. işler İş İçin Gereken Enerji Harcaması 10-12. yemek yenen kaplar. tekstil. 25 yaştan sonraki birinci 10 yıl için % 3. Ağır fiziksel hareket kas kitlesini de artırmaktadır. ağır ev işleri Ev işleri. hafif el işleri) İşin Yapılış Şekli Maden kömürü. yemek türleri.5 5. Gıda üreten ve 60 beygir gücünün üzerinde motor gücü bulunan veya 10 ve üzerinde 237 . ayran ve çay gibi sıvı gıdalar önerilebilir (Piyal. Ayrıca iş gücünün yaş durumu da enerji harcamasında önemlidir. yeterli ve dengeli beslenme konularında işyeri hekimi ile koordineli olarak eğitimler vermeli. aşçıbaşı. gaz gibi kirleticiler çalışanların tat duyularını etkileyebilir. baharatlar. ikinci 10 yıl için % 5 ve daha sonraki 10 yıllar % 7 oranında enerji harcamasında azalma olur (Fişek. gıda. her 10 0C’ lik azalma için % 5 oranında enerji harcaması düşmektedir. tünel işleri Marangozluk. inşaat. yemekhane sorumlusu. Bu nedenle ağır işlerde. porselen ve çimento sanayisi. şurup. peçete vb. şerbet. çalışanların beslenme hizmetlerinden memnuniyet düzeylerini ölçmeli ve elde edilen sonuçlar doğrultusunda gerekli düzenleme ve kalite iyileştirme çalışmalarını yaparak tüketici memnuniyetini en üst düzeye çıkaracak stratejileri oluşturmalıdır. çay gibi içecekler verilebilir. çalışanlara belirli aralıklarla sağlıklı yaşam.. etkenler psikolojik doyumu etkiler. şartname hazırlanması sırasında yemek şirketinde diyetisyen ya da gıda mühendisi çalıştırılması koşulu eklenmeli ve liste hazırlanmasında yemek şirketinin temsilcisi olan bu yetkilinin de katılımı sağlanmalıdır. Ayrıca çevre ısısındaki her 10 0C’ lik artış enerji harcamasını % 5 oranında artırırken. demir çelik sanayi. tarım işleri Kimya. Kullanılan yağ. Çalışma ortamında kullanılan maddeler ya da üretim sürecinde ortaya çıkan toz. Çalışma ısısının düşük olduğu yerlerde pekmez. Çalışma ortamındaki ısı çok yüksek veya çok düşük olduğunda da azot kaybı artmaktadır. 1989). harç karma) Ağır (Yük kaldırma. makine. çukur kazma. tütün. masa örtüsü. lastik. Kalori ve besin değerinin yanı sıra psikolojik doyum da göz ardı edilmemelidir. kauçuk. beden gücü) Orta (Ayakta el hareketi ile çalışma Hafif (Genellikle ayakta. G. gıda hijyeni. Ara dinlenmelerde sıvı gıdalar verilmesi hem psikolojik hem de fizyolojik gereksinim açısından önerilmektedir. Ağır işte çalışanların terlemeye bağlı olarak normalden çok azot kaybettikleri bilinmektedir. kişisel hijyen zararlı alışkanlıklar. yemeğe eklenen tuz.0 2. İşyerinde aylık ya da haftalık yemek listesi hazırlanmasında işyeri hekimi. B. Sıcak ortam çalışmalarında ise limonata. Ağızda oluşan metalik tat psikolojik doyumu engelleyebilir. çok sıcak ve çok soğuk ortamlarda çalışanların protein gereksinimi % 10-20 artmaktadır. büro vb. gemicilik.

Birgül. Bir günün menüsü. yapı. 238 . şekil ve renk yönünden birbirini tamamlamalı. kimya mühendisleri. Bir öğünde hazırlanması zaman alan yemeklerden birden fazlası aynı öğünde yetiştirilmeye çalışılmamalı. herhangi bir yemeğin sık sık verilmesi. 60 Gıda ve Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeleri Üreten İşyerlerinin Çalışma İzni ve Gıda Sicili ve Üretim İzni İşlemleri ile Sorumlu Yönetici İstihdamı Hakkında Yönetmelik. gıda. 1991). su ürünleri mühendisleri ve biyologlar ile gıda bilimi konusunda en az yüksek lisans yapmış diğer meslek gruplarına üye kişilerin eğitim dallarına ve üretimin niteliğine göre sorumlu yönetici olarak çalıştırılmaları her bir iş yeri için zorunludur.işçi çalıştıran veya et ve et ürünlerini üreten veya süt ve süt ürünlerini üreten veya su ürünlerini işleyen veya hazır yemek üreten iş yerleri veya yemek fabrikaları veya her türlü gıda katkı karışımları üreten iş yerlerinde. kıvam. aynı lezzetteki yemeklerin bir arada verilmesi gibi hatalardan kaçınılmalıdır. mutfağın araç gereç durumu. monoton olmamalıdır. personel sayısı göz önünde bulundurulmalıdır. Ayrıca. R. En az 4 yıllık lisans eğitimi almış Ev Ekonomisi Yüksek Okulu Beslenme Bölümü mezunları ve diyetisyenler yemek fabrikasında her bir iş yeri için sorumlu yönetici olarak istihdam edilebilirler60.G: 27 Ağustos 2004/25566. Yemek listesi hazırlanırken. en az 4 yıllık lisans eğitimi almış ziraat. veteriner hekimler. aynı öğünde verilen yemekler. kimyagerler. bir önceki ve bir sonraki günün menüsüyle bağlantılı düşünülmeli ve alınan malzemenin zarara uğramadan kullanılması sağlanmalıdır (Piyal..

). Seyahat edilen ülkenin tıbbi olanakları ve sağlık/seyahat sigortasının olup olmadığı da bu değerlendirmede göz önüne alınmalıdır. 2009). Ülkemizde aşılama kampanyaları nedeniyle çocukluk dönemi aşıları iyi bilinmektedir. çalışma ortamı. TSK bünyesine yeni katılanlara yapılan aşılamadır. işyerlerinde yapılacak aşılamaların geliştirilmesi. Bugünkü koşullarda erişkinlere yönelik aşılamayı programlı bir şekilde yürütmeyi hedefleyen bir başka mesleki organizasyon olmadığından. Aşılama ile olgu sayılarının hızla azaltılması. bulunduğu çevre ve karşılaşabilecekleri tüm riskler değerlendirilerek. İşyerinin faaliyet alanı.. ülkemizdeki erişkin aşılamasına önemli katkılar sunabilecek konumdadırlar. Bu nedenle bu bakterilerle karşılaşma riski azaltılamaz. yaygınlaştırılması önem taşımaktadır (Aksoy. çalışanların yaş ve sağlık durumu. Yeni doğan sağlığı için hamilelere yapılan aşılamaları da bu çerçevede değerlendirmek yanlış olmayacaktır. kalınacak süreyi. Bu nedenle yakın zamanda ülkemizde ilk “Erişkin Bağışıklama Merkezi” Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde hizmete girmiştir. işyerlerinde sağlığın korunması ve geliştirilmesi ile görevli olan işyeri hekimleri. WHO. Tetanos aşısı bireyleri tetanos bakterisi tarafından üretilen toksinin etkisine karşı korur (Pehlivan. Altınel. Pek çok işyerinde çalışanların bir bölümü kısa veya uzun süreli olarak çalışmak üzere veya turistik amaçlı olarak yurtdışına seyahat etmektedir. Pek çok bağışıklama programı için “hastalığın kontrolü” gerçekçi bir hedeftir. seyahat edenin davranışlarını ve sağlık durumunu göz önüne alarak. Bazı aşılar ise “bireysel korumayı” amaçlar. kişilere özel bir aşı takvimi çıkarmak gerekmektedir. kişilerin özel durumlarından kaynaklanan risklerin gerektirdiği diğer aşıları da göz önünde bulunduran bir program yapılmalıdır. Yani rutin erişkin aşılarına ek olarak.. Ülkemizde yerleşmiş ve herkes tarafından kabul gören bir rutin erişkin asılama şeması olmadığından.). Ancak erişkin bağışıklaması konusunda aynı düzeyde duyarlılık gözlenmemektedir. salgınların önlenmesi ve hızla kontrol altına alınması amaçlanır.XVI. Buna göre ilk hafta içerisinde Meningokok A+C ve Kızamık aşısı. 239 . (Aksoy. Çalışma ortamı ile birlikte değerlendirildiğinde. T. Seyahat edilen ülkelerdeki bulaşıcı hastalıklara yakalanma riski nedeniyle de aşı yapmak gereği ortaya çıkabilir. seyahat edilen ülkenin ve konaklanacak yerin koşullarını. hekimler genellikle Amerikan Hastalık Kontrol Merkezi’nin (Centers for Disease Control and Prevention .Ş.CDC) önerilerini referans almaktadırlar. Örneğin Tetanos bakterisi toprakta ve bazı hayvanların gastrointestinal sisteminde de yaşar.Çalışma Yaşamında Bağışıklama Aşıların sağladığı en büyük yarar toplum sağlığının sürdürülmesidir. Erişkinlere yönelik sözü edilmesi gereken en önemli ve kapsamlı aşılama “Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) Bulaşıcı Hastalıklarla Mücadele Yönergesi” doğrultusunda. Ş. bu aşılardan 3 hafta sonra ise Td aşısı uygulanmaktadır. S. İşyeri Sağlık Birimleri ve İşyeri Hekimlerinin Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte işyeri hekiminin görevleri sayılırken “Bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlayarak yayılmasını önleme ve aşılama çalışmaları yapar” denilmektedir. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen kampanya tarzı aşı çalışmalarının hemen tamamında bebekler ve çocuklar hedeflenmiştir. bir RD yapılmasını ve gerekli aşıların buna göre saptanmasını önermektedir.

2 doz) aşı uygulanmış EVET 3 ya da daha fazla doz uygulanmış HAYIR** +Kir feçes.ACIP 2011 Erişkin Aşı Şeması(*) Yaş Grupları Aşı Tetanos. ezilme. SAĞLIK BAKANLIĞI BAĞIŞIKLAMA DANIŞMA KURULU KARARI 22. mesleki gerekçe. toprak.06. yanma ve donmalar * 59 ayın altında ise beşli karma. 60-155 aylık ise DaBT-İPA. bu dozlardan bir tanesinde Tdap uygulanmalıdır. Çalışma yaşamında işin niteliğine göre farklılık göstermekle birlikte en önemli aşılama tetanosa yönelik olanıdır. kopma. yaşam tarzı. ** Son dozdan 10 yıldan daha uzun süre geçtiyse aşı uygulanır. Her yıl 1 doz 2 doz 1 veya 2 doz 1 veya 2 doz 3 doz kadınlar için 1 doz 1 doz papillomavirus 1 doz 2 doz 3 doz 1 veya daha fazla doz Başka bir risk faktörü varsa (sağlık gerekçesi-kronik hastalıklar-. Bu konuda Sağlık Bakanlığı’nın önerileri aşağıda verilmiştir. küçük yara AŞI HİKÂYESİ Tetanos toksoidi içeren aşı* TAT HAYIR HAYIR Kirli Yaralar+ Tetanos toksoidi içeren aşı* EVET HAYIR*** TAT EVET HAYIR Bilinmiyor ya da primer aşı serisi olan 3 dozdan az (0. Şu anda tüm yaş gruplarına yılda 1 önerilmektedir. kabakulak (KKK) Pnömokok (polisakkarit) Human (HPV) Zoster Hepatit A Hepatit B Meningokok Açıklama Önceden bağışıklanmamış ve bu yaş grubunda olan tüm bireyler (Aşı kartının olmaması veya enfekte olduğuna dair kanıt olmayan) 19-26 Yaş 27-49 Yaş 50-59 Yaş 60-64 Yaş ≥ 65 Yaş Her 10 yılda 1 Td rapeli Yaşam boyunca 10 yılda 1 Td. 240 . mermi ile yaralanmalar. kesici/batıcı aletlerle oluşmuş yaralar. Tedavide ve tetanos toksoidinin (TAT) kontrendike olduğu vakaların profilaksisinde tetanos immun globulini (TIG) kullanılır.2010 YARA YÖNETİMİNDE TETANOS PROFİLAKSİSİ ŞEMASI Temiz. azaltılmış Boğmaca (Td. 14 yaş ve üzerinde ise Td uygulanır. Tdap) Influenza-Grip Varisella Kızamık. azaltılmış Difteri. 1. kızamıkçık. büyükbaş hayvan salyası ile kontamine olmuş yaralar. 2011 Yukarıdaki şemadan da anlaşılacağı gibi 2009 yılına kadar 50 yaş ve üzerine önerilen influenza aşısı daha alt yaş gruplarında başka bir risk faktörü varsa önerilmekteydi. *** Son dozdan 5 yıldan daha uzun süre geçtiyse aşı uygulanır. diğer endikasyonlar) Öneri yok (*) Recommended Adult Immunization Schedule: United States.

Hepatit B aşılaması için ön kan testleri zorunlu olmamakla birlikte.. Görenek. 241 . tıbbi gerekliliği olanlara (Kronik kalp ve akciğer hastalığı olanlara. işlerde çalışanlarla işi gereği sık yolculuk yapanları) değerlendirilerek. Bunun dışında toplu olarak bir arada yaşamakta olanlara ve aşılanmak isteyenlere de önerilmektedir. V. Ülkemizde en yaygın kullanılan erişkin aşısıdır. memur.Difteri Tetanos Aşısı Atölye.) önerilmektedir. İşyeri hekimi görev yaptığı iş yerlerinde risk gruplarını (yemek. Ancak erişkinler programa dâhil edilmemiştir. fabrika. bu oranın %40’ lara vardığı tespit edilmiştir61 (Özgüven. İşyerindeki bütün erişkinlere her 10 yılda bir.). Grip (İnfluenza) Aşısı Grip aşısı risk grubu olarak adlandırılanlara. Grip asısı virüsünün yapısını değiştirmesi nedeni ile her yıl tekrarlanmakta ve Ekim . şantiye gibi çalışma ortamlarında toplumun diğer kesimine oranla kirli maddelerle temas ve yaralanma riski fazladır. 61 http://www. Hepatit B aşılaması birer ay ara ile 2 doz ve ikinci dozdan 6-12 ay sonra ise 3. Hepatit A aşısı Sağlık Bakanlığı'nın ulusal bağışıklama programı içerisinde yer almamaktadır. İlk aşıdan 6-12 ay sonra ikinci aşı yapılarak yaşam boyu bağışıklık sağlanmalıdır. çalışanların pek çoğu bu hastalığa karşı doğal bağışık sayılmaktadır. 2009). bir soğuk algınlığı enfeksiyonu geçirdiğini düşündüğü bir sırada aslında bu hastalığı geçirebildiğinden.Kasım ayları içerisinde yapılması önerilmektedir. 3 doz aşılama ile ömür boyu bağışıklık sağlanmaktadır. Hepatit A Aşısı Hepatit A ülkemizde de yaygın olarak görülen viral bir hastalıktır. taşeron çalışanları) yapılmalıdır. Özel durumlar dışında aşıdan sonra bağışıklık kontrolü için kan tetkiki önerilmemektedir (EKMUD. bundan 6-12 ay sonra ise 3. doz Td aşısı).gata. tüm çalışanları kapsayacak şekilde (işçi.tr/dahilibilimler/infeksiyon/guncel/asilar.edu.doc. Yapılan çalışmalarda erişkinlerin ilerleyen yaşla artan oranda Tetanos ve Difteriye(Td) karşı bağışık olmadıkları. Sağlık personeline. Ancak çocukluğunda hiç aşılanmamış olanlara veya aşılandığı konusunda kuşku duyulanlara 3 doz aşı ile primer aşılama yapılmalıdır (Birer ay ara ile 2 doz. doz şeklinde uygulanmaktadır. Ülkemizde Hepatit B hastalığının yaygınlığı ve karaciğer kanserine karşı koruyuculuğu göz önüne alınarak gıda ve sağlık iş kolu çalışanlarının dışındakilerin de aşılanması yararlı olacaktır. Yukarıda Sağlık Bakanlığı Bağışıklama Danışma Kurulu’nun bu konudaki önerisi verilmiştir. Hepatit B Aşısı İşyeri hekimleri başta portör muayenesi ile işe girişte saptadığı Hepatit B aşısı olmamışların aşılanmasını sağlamalıdır. L. 65 yaşın üzerinde olanlara vb. gıda. Bu nedenle işyerinde Td aşılaması. Yaralanma durumunda ise kişinin aşı ve yara durumu değerlendirilerek ek aşı ve /veya serum yapılıp yapılmamasına karar verilir. aşı programlarına Hepatit A aşısını da ekleyebilir. Ülkemizde erişkin aşılama oranlarının daha düşük olması nedeni ile bağışıklık düzeyinin de çok daha düşük olduğu ileri sürülebilir. düzenli olarak tek doz Td aşısı yapılmalıdır. Sağlık Bakanlığı Hepatit B aşısını ulusal bağışıklama programına katmıştır. İşyerlerinde çalışanların çoğu sarılık belirtileri görülmeden. öğretmenlere de önerilebilmektedir. taşıyıcıların saptanması açısından tarama testleri sonrasında aşılama yapılması önerilmektedir. çay dağıtım vb. diyabeti olanlara.

hastalarla temas ve salgın olan ülkelere işi gereği seyahat etmek zorunda olunması vb.tr/seyahat/zorunluasilama. Sağlık Bakanlığı Pakistan. daha önce aşılanmışlara ise tek doz) MMR aşısı yapılabilir. Hindistan. Cinsel yaşam başlamış ancak HPV enfeksiyonu gelişmemiş olanlarda da aşının yarar sağlayacağı bildirilmektedir.) Aşının yolculuktan 4 hafta önce yapılması gerektiği unutulmamalıdır. vücudun farklı bölgelerine uygulanabilir. Sudan. Ancak erişkinlerin bu hastalıkları ağır geçiriyor olmaları dikkate alınarak. canlı viral aşıdır.Kızamık. Kızamık. Burkina Faso. Nijerya. Sarıhumma aşısı. CDC tarafından önerilmektedir. Rahim ağzı kanserine neden olan HPV bazı tiplerine karşı geliştirilmiştir. birinci aşıdan 2ve 6 ay sonra olmak üzere 3 aşı yapılması önerilmektedir. Cad. Polio aşısı ile sağlanan bağışıklık yaşam boyu sürmektedir. Çalışanların büyük bir bölümü çocukluk döneminde aşılanmış veya bu hastalıkları geçirmiş olduklarından bağışık durumdadır. Su Çiçeği Aşısı Su çiçeği aşısı 2 doz halinde 1-2 ay ara ile kontrendikasyonu olmayan erişkinlere yapılmaktadır. Sarı Humma Aşısı WHO. risk durumlarında (50 yaş altı hiç aşılanmamışlara 4 hafta ara ile 2 doz. aşılamanın erken yaşta ve/veya cinsel yaşam başlamadan önce yapılması önerilmektedir. Su çiçeği erişkinlerde ağır seyreden viral hastalıklardandır.gov. Benin. Diğer aşılarla aynı anda. Mali. Orta Afrika Cumhuriyeti.Kızamıkçık.aspx. Cinsel yaşamın başlaması ile birlikte HPV virüs enfeksiyonu gelişebileceğinden. Ülkemizde geçmişte tek doz kızamık aşılaması yapılmış olduğunu da dikkate alarak. Fildişi Sahili.Kabakulak Aşısı İş yerlerinde ender de olsa kızamık ve kabakulak hastalıklarına rastlanılmakta ve bağışık olmayanlar arasında yayılma görülebilmektedir. bu üç hastalıktan herhangi birine karşı risk oluşması durumunda. Kamerun.Kabakulak aşısı (MMR-KKK) yapılması. Yemen ve Endonezya gibi ülkelere seyahat edenlere 1 doz OPV asısı önermektedir.hssgm. 10 yılda bir yapılmaktadır. İşyerlerinde. Afganistan. Su çiçeği bulaşma riski olan ve hastalığı geçirmediği bilinen erişkinler suçiçeği asısı ile aşılanabilir. Human Papilloma Virüs (HPV) Aşısı Rahim ağzı kanserinin önlenmesi için genç kızlık döneminde yapılması önerilen yeni bir aşıdır. Hastalıkla temas durumunda ilk birkaç gün içerisinde aşılamanın yapılması koruma sağlayabilmekte veya hastalığın hafif seyretmesine yardımcı olmaktadır. Gine. 62 http://www. Koruyuculuğu çok yüksektir. 242 . Bostwana.Kızamıkçık. Hudut ve Sahiller Genel Müdürlüğünün aşı merkezlerinde yapılmakta ve aşı sertifikası ile belgelendirilmektedir62. hastalığın yaygın olduğu bölgelere gitmesi durumunda tek bir hatırlatma dozu ile aşılanması yeterli görülmektedir. Polio Aşısı Geçmişte üç ya da daha fazla dozda ağızdan çocuk felci aşısı (OPV) olanların. Nijer. Mısır. 26 yasından küçük kadın çalışanlara 3 doz halinde. sarıhumma hastalığı riski bulunan ülkelere seyahat edenlerden veya bu ülkelerden transit geçiş yapanlardan sarıhumma aşısı olduklarını belgelendirmeleri istemektedir. Aşı sertifikası. Gana. aşılanmadan 10 gün sonra ve 10 yıl süre ile geçerlidir. (CDC erişkinler için IPV – enjeksiyon şeklinde olanın aktive polio aşısını önermektedir.

(Meningokoksik) Menenjit Aşısı CDC tarafından menenjit kuşağında yer alan bazı Afrika ülkelerine seyahat edenlere önerilmektedir. Pnömokok Aşısı Risk grubu olarak belirtilen ve tıbbi gerekliliği olan çalışanlara (kronik akciğer hastalığı. L. hayvan bakıcıları. Erişkinlerde menenjit salgınlarına yol açan Neisseriameningitidisin A. Görenek. Aşı yolculuktan 1 hafta önce yapılmalıdır. Hatırlatma dozu 5 yılda bir yapılır. Y ve W-135 tiplerine karşı geliştirilmiştir. Ülkemizde hacca gidenlere ve TSK’ ne katılanlara A ve C türlerine karsı etkili olan aşı yapılmaktadır (Özgüven. Tifo Aşısı CDC tarafından hijyen koşulları yetersiz ülkelere seyahat durumunda. Yaygın olarak kullanılan bu 4 alt gruba da karşı koruyucu olan kapsüler menenjit aşısıdır. Köpek kuduzunun yüksek olup. Kuduz açısından yüksek riskli işlerde çalışanlara. böbrek yetmezliği olanlara. kalınacak süreye ve konaklama koşullarına göre önerilmektedir. G. Hatırlatma dozu 2 yılda birdir. Diğeri ise Vi polisakkarit tifo aşısıdır. Ş. kuduz riskli temas sonrası yaklaşım gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Kuduz Proflaksisi Kuduz hastalığının mortalitesinin çok yüksektir. Koruyuculuk süresi 5 yıl olarak verilmektedir. Temas sonrası yaklaşımın gecikebileceği koşullarda koruyuculuğundan yararlanılır. Kuduz yönünden sürekli risk oluşturan işlerde çalışan kişilerde temas öncesi proflaksi. 243 . Fark edilmeyecek temaslar için de koruyuculuk sağlayabilir. C.). Derialtına yapılmakta ve koruyuculuk süresi 2 yıl veya daha uzun olarak verilmektedir. Bununla birlikte kuduz immünglobulin kullanımına gerek kalmaz ve aşı dozunu azaltır. Temas öncesi proflaksi kimlere uygulanmalıdır: 1. Enjeksiyon şeklinde ve kas içine yapılır.). Ülkemizde tifo aşısı bulunmamaktadır (Aksoy. Temas Öncesi Proflaksi: Temas öncesi proflaksi. uygun tıbbi yaklaşımın verilemeyeceği bölgelere seyahat edenlere. Kuduz olasılığı olan hayvanlarla sık temas eden kişilere. splenektomi ameliyatı geçirenlere veya organ nakli yapılmış olanlara ve 65 yaş üzerinde olanlara) bir veya 2 doz halinde yapılması önerilmektedir. 3. kuduz laboratuvarı çalışanları. 48 saat ara ile 4 tabletin arka arkaya alınması ile aşılanır. veteriner hekimler. “Ty21atablet” tifo aşısı canlı aşıdır. kuşkulu ısırık-temas durumlarında ise temas sonrası proflaksi uygulanmaktadır.. Tablet (ABD) ve enjeksiyon (AB) seklinde olmak üzere 2 ayrı tür tifo aşısı bulunmaktadır. Bu nedenle enfeksiyonun hastalık etkeni ile karşılaşır karşılaşmaz durdurulması büyük önem taşımaktadır. 2.

kuduz immünglobulinine gerek yoktur.      İnsan ısırıklarında kuduz olmadığı sürece proflaksi gerekmez. olarak uygulanır. -Kuduz immünglobulin uygulanması. Ancak bağışıklığı baskılananlarda antikor ölçümü gereklidir. TC Sağlık Bakanlığı’nın Kuduz Yönerge’ sinin uygulama önerisidir. 2. bir doz rapel önerilir.) günlerde toplam üç doz aşı uygulanır (Bu uygulama şekli ve takvim. Klorokin veya meflokin gibi antimalaryal ilaç alan veya alması gereken kişilere intradermal şema uygulanmamalıdır. Rutin aşılanan kedi. basamaklarını kapsar. köpek gibi hayvan ısırıklarında. -Aşı uygulanması. 7. Rapel doz: Kuduz virüs veya aşı üretiminde çalışanlar gibi yüksek risk grubunda olanlarda her altı ayda bir.(ya da 28.. sincap. pişmiş et ve sütünü yemek kuduz geçişi açısından risk oluşturmaz ve proflaksi gerekli değildir.. ve 21. ve 21. İntradermal uygulama: İntradermal uygulamaya uygun olan aşı preperatları kullanılır.. Eğer “RFFIT” ile tam nötralizasyon 1/5 serum dilüsyon altında ise. temas sonrası yaklaşım: Bu grupta kuduz şüpheli temasta. idrar ve feçesle temas. kobay. tavşan. Bunun dışında normal bir kişide tam doz uygulamadan 2-4 hafta sonra antikor yanıtı gelişeceğinden rutin olarak antikor titre ölçümü önerilmez. ve 3. Gerekirse bu konuda aşılamayı yapan veteriner hekimden bilgi istenmelidir.1 ml. hamster. Kas içi uygulama: Deltoid kas içine 0. Bu nedenle hayvan sağlığı ile ilgili kurumlar özel bir veri bildirmedikçe. kan. 244 . -Yara temizliği. İntradermal aşı uygulaması sadece deneyimli ve bu konuda yetki verilen kişiler tarafından yapılmalıdır.(ya da 28. günde olmak üzere toplam iki doz aşı uygulanır. Kuduz hastasına rutin bakım yapan sağlık personeline müköz membran veya bütünlüğü bozulmuş deriye infeksiyöz materyal teması olmadıkça proflaksi gerekmez. deride daha önce var olan kesi veya bütünlük bozulması veya müköz membran temasıyla geçer.). hayvanın gözlenmesi şartı ile proflaksi gerekmez. Temas Sonrası Profilaksi: Öncelikle kuduz şüpheli bir temas olup olmadığı ve temasın niteliği değerlendirilmelidir.) günlerde 0. Temas öncesi proflaksi uygulananlarda. Kuduz bir hayvanı beslemek. sıçan.Aşı uygulama şekli ve takvimi: 1. Temas sonrası proflaksi. Ülkemizde ve dünyada bugünkü verilerle fare. 7. diğer risk gruplarında iki yılda bir kuduz antikorları ölçülür. Risk grubunda 2-3 yılda bir rapel yapılabilir. yabani tavşan ısırıklarında insana kuduz geçişi gösterilmemiştir. Proflaksi gerektirmeyen temas: Kuduz ancak virüsün ısırık yarası. gerbil. 0. bu tür hayvan ısırıklarında proflaksi gerekmez. Deltoid bölge üstüne 0.

. kesi. antikor titresini düşürdüğü için asla yapılmamalıdır. temas sonrası geçen süreye bakmaksızın aşılamaya alınır.Riskli temas:   Tüm vahşi ve evcil etobur hayvan ısırıkları. Kuduz immünglobulini gerektirmeyen durumlar:    Temas öncesi tam aşılama yapılanlar. Daha önce hücre kültür aşılarıyla temas sonrası tam aşılama yapılanlar. 14.3. Bu uygulama kuduz virüsü geçişini yüksek oranda azaltmaktadır. Süresi: Temas sonrası olabildiğince erken başlanmalıdır. günlerde toplam beş doz uygulanır. * 10 günlük gözlem süresi içinde şüpheli temasa neden olan hayvanın kuduz olmadığı kanıtlanırsa. Tüm hastalar tetanos proflaksisi yönünden değerlendirilmelidir. ve 28. aşı uygulamasına son verilir. kas içine uygulanır. Aşı uygulanması: Varolan hücre kültürü aşılarından her birinin yeterli etkinliğe sahip olduğu gösterilmiştir. Uygulama şekli: Erişkinlerde deltoid bölgeye. Derin ve geniş yaralanmalarda kozmetik faktörler ve enfeksiyon riski değerlendirilerek kuduz proflaksisi gerekiyorsa mutlaka yara çevresine kuduzimmünglobulini yapıldıktan sonra sütür atılabilir. Bağışıklama: Tüm temas sonrası bağışıklama yaklaşımları. 245 . salya ve diğer nöral doku gibi potansiyel enfekte olabilecek materyalle teması ve tırmalama da riskli olarak kabul edilir. kuduz antikor titresi bulunanlar. Yara bakımı: Kuduz şüpheli temas proflaksisinde en önemli adım yara bakımıdır. povidone-iodine gibi virusidal ajanlar uygulanmalıdır. 7. temas sonrası bağışıklama: * 0. Küçük çocuklarda uyluk anterolateral bölgeye kas içine uygulanabilir. ve 3.    Tüm ısırık ve tırmık yaraları bol akarsu ve sabunla hemen yıkanmalı ve temizlenmeli. Isırık dışı yaralar: Açık yara.. Doz: 0. günlerde iki doz aşı. Kuduzda inkübasyon süresi çok değişken olduğundan. yeri ne olursa olsun kuduz için risk oluşturur.. arada geçen süre ve ısırık ya da ısırık dışı temas olup olmadığına bakmaksızın kuduz immünglobulin ve aşısının birlikte verilmesini kapsamalıdır. Belge ile ispatlanmış. Daha önce tam doz aşılanmış veya temas öncesi tam doz proflaksi uygulanmış kişilerde. Gluteal bölgeye enjeksiyon. müköz membranların tükürük. arkasından iyot. kas içine uygulanır.

kan. Kuduz olmayan insan ısırıkları.Kimlere Aşı Uygulanmaz?         Aşılı hayvan tarafından ısırılma veya temas. Fare gibi diğer küçük kemiriciler tarafından ısırılan veya teması olanlar. Bilinen ve halen sağlam bir hayvan tarafından 10 günden daha önce ısırılmış veya temas etmiş olanlar. malnütrisyon gibi). idrar. Kuduz veya kuduz şüpheli hayvanı besleyen. dışkısı ile teması olan. 10 gün hayvanı gözleme alma seçeneği olan durumlar (ağır hastalık. etini ve sütünü pişirdikten sonra yiyenler. Soğukkanlı hayvanlar tarafından ısırılanlar. Aşı ve immünglobulin yapılması risk oluşturup. Sağlık Bakanlığı Kuduz Koruma ve Kontrol Yönergesi-2001 Kuduz riskli temasta proflaksi yaklaşımı 246 . Kuduz hastasına rutin bakım uygulayanlar.

ciddi immünsupresyonlu HIV infeksiyonlular dahil immünkompromizelere. Bir ay ara ile iki doz Hastalığı geçirmediği 0. neomisin alerjisi olanlara veya immünkompromize hastalara uygulanmaz. Şema tamamlandıktan 1-2 ay sonra antikor kontrolü önerilir. SK. aşısız-yanıtsız ise HBIG+Aşılama. Aşılama öncesi yapılan tarama ile immün statü ortaya konarak VZIG uygulamasına karar verilebilir. canlı aşı uygulanmalıdır. MMR. aylar. SK. Gebelere. Aşılamadan sonraki altı hafta içinde salisilat kullanımından kaçınılmalıdır. tek doz. SK. Temas Öncesi: Kan.Sağlık Çalışanlarına Uygulanması Öngörülen Aşı Şeması63 İmmumoBiyolojik Ajan Hepatit B Aşısı Şema 0-1-6.06 mL/kg. Grip Aşısı Yıllık uygulama. kızamıkçık ve kabakulaktan korunması infeksiyonlular dahil immünkompromizelere. VZIG <50 kg: Her 10 kg için 125 ünite. Özellikle çoğul dirençli tüberküloz hastaları ile ilgili bölümde çalışanlara BCG Aşısı 0. >50 kg: Toplam 625 ünite. booster doz gereksizdir. 1957 öncesi doğanlar immün olarak kabul edilir. Gebelere ve immünkompromize hastalara uygulanmaz. ciddi immünsupresyonlu HIV kızamık. Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) and the Hospital Infection Practice Advisory Committee (HICPAC). VZIG sonrasında hastalık önlenebilmiş ise takiben aşı uygulanır. için idealdir. Hastalarla temas eden tüm sağlık çalışanları. PK Yumurta alerjisi olanlarda İlk üç ay sonrasında anafilaksi. Gebelere. HBIG Temas sonrasında HBV hemen 0. jelatin veya neomisin alerjisi olanlara yapılmaz.3 mL. Aşılama öncesi tarama ile immünkompromizelere. Açıklama İnfekte kişilere tedavi edici özelliği ya da uygulanmışsa yan etkisi yoktur. 1963-1967 arasında tek ölü aşı. etmişlere ilk yedi gün içinde uygulanır. Tek doz. SK. gebelere uygulanmasını engelleyecek veri yoktur. MMWR 1997. ölü aşı jelatin veya neomisin alerjisi olanlara. Endikasyonlar Uyarı ve Kontrendikasyonlar Gebelik dâhil bilinen kontrendikasyonu yoktur.doz.5 mL. jelatin veya neomisin alerjisi olanlara uygulanmaz. İM. Kabakulak Aşısı Tek doz. Kızamık Aşısı Bir doz. immün statü araştırılmalıdır. infeksiyonlu/kontamine materyal ile temas IM. 63 63 Centers for Disease Control and Prevention. Su çiçekli ile yoğun ve uzun süreli temas etmiş olan ve bilinen ya da olası risk altındaki (örneğin gebe) sağlık çalışanı. duyarlı bireylerin Gebelere. dokümente edilen tüm sağlık çalışanları. 1957 öncesi doğanlar da aynı kapsamda düşünülebilir. 46 (RR-18): 1-42. vücut sıvıları ve hastalarla temas riski yüksek sağlık çalışanı Temas Sonrası: Önce aşılı ve Anti-HBs yanıtı var ise gerekmez. Ön tarama testi koşul değildir. doğanlardan iki doz aşı yapılmamış olan ya da hastalığı geçirdiğine ilişkin delil bulunmayanlar. Kızamıkçık Aşısı Su Çiçeği Aşısı Gebe kalabilecek yaştaki kadınlar hariç 1957 öncesi doğanlar immün olarak kabul edilir. 1 ay 1957 ve sonrasında (canlı) sonra 2. 247 . Gebelere. yakında ardından canlı aşı ya da türü bilinmeyen aşı Ig verilmişlere yapılmışlara iki doz ardışık uygulanmaz. özellikle >50 yaş olanlara. Nadir anafilaksi rapor edilmiştir. Immunization of health-care workers. İM.

248 .

sağlık verilerinin gizliliğini ve çalışanların özel bilgilerini korumayı da içermektedir. İş sağlığının amacı. İşyeri hekimlerinin karşılaştığı etik sorunların başında. Yetki. Gelişen teknolojik olanaklar. tüm çalışma yaşamı boyunca hatta emeklilik sonrası bile karşımıza çıkabilmektedir. Ek. insan onuruna saygı ve iş sağlığı politikaları ile programlarında en yüksek etik ilkeleri geliştirme yer alır. çalışanların sağlık ve güvenlik eğitimlerinden. Taşeron firma çalışanlarının kadrolu çalışanların yararlandığı iş sağlığı hizmetlerinden. İş Güvenliği Uzmanlarının Görev. Profesyonel davranış.pdf. Benzer sorunlar periyodik muayene sırasında da işyeri hekimlerinin karşısına çıkabilmektedir. sağlık gözetimi amaçlı kullanılması. dürüstlük. Bu bilgilerin. İş sağlığı profesyonelleri. sağlık kayıtlarının bilgisayar ortamında da saklanmasına olanak vermiştir. Yukarıda ana ilkeleri sayılan toplam 26 etik kuralın-ilkenin işyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanlarının görevlerine ilişkin çıkarılan yönetmeliklerde de yer bulduğu görülmektedir16. İş sağlığı profesyonelleri. işe giriş muayenesinin hakkıyla yapılamaması. çalışma ortamı ve koşulları konusunda yeterli bilgiye sahip olmayan hekimlerin karar vermek zorunda kalması gelmektedir. 64 65 http://www.65. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik R. Çalışma Yaşamında Etik Sorunlar Çalışma yaşamına adım atma aşamasında. hatta bazı yara. çalışanın yaşamını ve sağlığını koruma. Bu aynı zamanda işyeri hekimini de zorda bırakan bir durumdur. işyeri değişikliklerinde de bir örneğinin çalışana veya yeni işyerinin sağlık birimine ulaştırılması sağlanmalıdır. Uluslararası İş Sağlığı Komisyonu (ICOH: İş Sağlığı Uluslararası Komisyonu Genel Sekreterliği)tarafından “İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Uluslararası Etik Kurallar” 1992 yılında yayınlanmış. Çalışanın rızası alınmadan ve sağlık personeli dışında kimsenin bu dosyalara ulaşamayacağı herkes tarafından bilinmeli.XVII. KKD ve sosyal güvencelerden yoksun olması iş sağlığında ciddi etik sorunlardandır. Ayrıca.icohweb. skar vb. henüz İGM sırasında karşılaşabileceğimiz etik sorunlar.13-İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Etik Kurallar). Muayene sırasında pek çok özel bilgisini hekimle paylaşan çalışanın bu gizli bilgilerinin saklandığı sağlık dosyasının kilit altına alınması gerekir. 249 . Görevleri için gerekli olan yeterliği edinip sürdürmeli ve işlerini doğru uygulamayla ve profesyonel etik kurallara uygun biçimde yürütmelerini sağlayacak koşulları talep etmelidirler. 2002 yılında da güncellenmiştir64 (bkz. döküntü. Ancak bu bilgilerin de şifreli bilgisayar kayıtları olmasına ve sağlık personeli dışında ulaşımın engellenmesine özen gösterilmelidir. 1994 ve 1996 yıllarında yeni baskıları yapılmış. işsizliği ve tetkik ücretlerinin yüksekliğini gerekçe gösterip laboratuvar gibi ek ve tamamlayıcı muayene ayrıntılarından kaçınan işçi adayları da işyeri hekimini güç durumlarda bırakabilmektedir. nin fotoğraflarla dosyalara eklenmesi çalışanın yararına bir gelişme olarak değerlendirilebilir. İş sağlığı uygulaması en yüksek profesyonel standartlara ve etik ilkelere göre gerçekleştirilmelidir. çalışanların bireysel ve toplu olarak sağlığına ve sosyal refahına yönelik hizmetlerin sunulmasıdır. görevlerini yerine getirirken tam profesyonel bağımsızlığa sahip olması gereken uzmanlardır. tarafsızlık. İş sağlığı profesyonellerinin görevleri arasında. çevre ve toplum sağlığına katkıda bulunmalıdır.G: 27 Kasım 2010/27768.org/core_docs/code_ethics_tur.

personelin ve diğer kimselerin hukuki ve cezai sorumluluğunu da gerektirir. hiçbir şekilde açıklanamaz. Hukuki ve ahlaki yönden geçerli ve haklı bir sebebe dayanmaksızın hastaya zarar verme ihtimali bulunan bilginin ifşa edilmesi. ekonomik ömrünü tamamlamış tıbbi ya da tıp dışı araç ve gereçlerin. bunları açıklayanın hukuki sorumluluğunu kaldırmaz. kanun ile müsaade edilen haller dışında. yardım. 66 Hasta Hakları Yönetmeliği. bu hakların başkalarına devri veya aşırı şekilde sınırlanması neticesini doğuran hallerde bilginin açıklanması. R. rızası olmaksızın açıklanamaz. atıkların geri kalmış ülkelere gönderilmesi. müsaade edilen azami konsantrasyonlar) ülkelere göre farklılıklar göstermesi. bağış vb.Bilgilerin Gizli Tutulması Madde 23-Sağlık hizmetinin verilmesi sebebiyle edinilen bilgiler. Araştırma ve eğitim amacı ile yapılan faaliyetlerde de hastanın kimlik bilgileri. Sağlığa zararlı. adlarla gelişmekte olan ülkelere aktarılması çözülmesi gereken ciddi etik sorunlardandır. kirli işlerin. tehlikeli maddelerin çalışma ortamlarında izin verilen en fazla değerlerinin (MAC. kazalara neden olan ağır işlerin geri kalmış ya da gelişmekte olan ülkelere kaydırılması.G: 01 Ağustos1998/ 23420. 66 Etik sorunlar sadece ulusal düzeyde kalmamaktadır. kişilik haklarından bütünüyle vazgeçilmesi. 250 . Kişinin rızasına dayansa bile.

1. Ölçüm 1-2 dakika sonra tekrar yapılmalıdır. 251 . Manşon 200-250 mm Hg şişirildikten sonra yavaş yavaş indirilmelidir (saniyede 2 mm Hg). Boy ölçümü yapılan kişi topuklarını ve sırtını ölçüm cihazında aynı hizada tutarak. Ölçekler ve Muayene Yöntemleri XVIII. muayeneye gelen kişiye sorularak değil tüm ölçümler yapılarak elde edilmeli ve sonra kayda geçirilmelidir.XVIII. solunum sayısı. Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayeneleri Fizik muayeneye hazırlık. İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler. Dijital olanlar da tercih edilebilir. Muayeneye hazırlık hemşire ya da yardımcı bir başka personel tarafından yapılabilir. boy ölçere yanaşmalıdır. kalın giysiler çıkartılmalı. benzer kıyafetlerle. Standart manşon kullanılmalıdır (12x35 cm). boy. Boy ve Ağırlık Ölçümü Ölçümler kalibrasyonu yapılmış. vücut ağırlığı. ölçüm yapılan kişinin dik ve hareket etmeden durması sağlanmalıdır. göğüs çevresi ölçümü (inspirium ve ekspiriumda). Her iki ayağa eşit yük binecek şekilde teraziye ayaklar yerleştirilmeli. manşonun kalp düzeyinde olmasını sağlayacak şekilde desteklenmelidir. Çalışanın oturduğu koltuğun kolçağı. Ölçü aletlerinin su terazisi ile dengesi sağlanmalıdır. beden ısısı. Tüm çalışanlarda standart ölçüm sağlamak için. bel ve kalça çevresi ölçümleri ile yapılmalıdır. sert ve düz bir zemine yerleştirilmiş tartı ve boy ölçer (stadiometre) ile (tercihen aynı araçlarla. nabız. 5 dakika oturarak dinlenmesi sağlanmalıdır. Ayrıca her hafta başında kontrol edilmelidir. aşağıdaki JNC VII veya ESH-ESC Kan Basıncı Düzeyi Sınıflaması). Sonuç ayrıca tedavi rehberlerindeki sınıflamaya göre değerlendirilmelidir (bkz. Ölçüm sonucu hemen kaydedilmelidir. ayakkabılar çıkartılmalıdır. kan basıncı. cepler boşaltılmalı. Bulunan değerler kaydedilerek BKİ hesaplanmalıdır (bkz. Bu bilgiler. Ölçüm yapılan yerde yeterli ışık olmalı. aç karına-kahvaltı öncesi ve dışkılama sonrası) ayakta yapılmalıdır. bir sonraki sayfa). Kan basıncı ölçümü Muayene olacak kişi son yarım saat içinde sigara içmemiş olmalı. aynı kişi tarafından. her ölçümden önce tartı ibresi sıfırlanmalıdır.

Bel çevresi ölçülecek kişinin sağ tarafında en alt kosta bulunur ve midaxiller hat ile kesiştiği noktaya işaret konulur. fazla kilolu Pre Obez Obez-Şişman 1. cepler boşaltıldıktan sonra.’lik herhangi bir mezura kullanılabilir.99 ≥ 30 30. Derece Obez Obez 2. Kalça çevresi ölçümü Uygun kıyafetle.49 18-50-24. Derece Obez 3.99 35. mezuranın bol tutulmaması.99 ≥ 40 Normal Toplu.99 ≥ 25 25. önce normal soluk alıp vermesi istenir. Ölçüm sırasında nefesin tutulmaması. Derece Obez Bel Çevresinin Cinsiyete ve Beden Kitle İndeksine Göre Değerlendirilmesi Erkek-Bel Çevresi Kadın-Bel Çevresi BKİ> 25 ≥ 94 cm ≥ 80 cm BKİ>30 ≥ 102 cm ≥ 88 cm 252 . Bel çevresi ölçümü Geceden aç kalmış çalışan. Vücut ağırlığı (Kg) BKİ = Boy 2 (m2) Beden Kitle İndeksi Sınıflandırması Sınıflandırma Zayıf<18. İki işaretin ortası ölçüm yapılacak yerdir. Efor gerektiren işlerde çalışacaklar için hem inspiriumda hem de ekspiriumda göğüs çevresinin ölçümü önem taşımaktadır. İkinci işaret yine midaxiller çizgide iliak kemik çıkıntısı üzerine konur. Bel Çevresi ve Bel Kalça Oranına ilişkin değerlendirme aşağıda verilmiştir. yandan bakılarak.00-34.5 Aşırı Düzeyde Zayıf Orta Düzeyde Zayıf Hafif Düzeyde Zayıf BKİ (Kg/m2) < 16 16-16. baş çevresi ölümünde kullanılan ya da 150 cm.00-39. Expirium anında ölçüm yapılır.00-29.Nabız ve solunum sayısı 1’er dakika boyunca ölçülmelidir. Beden Kitle İndeksi (BKİ). kalçada en yüksek nokta belirlenir ve ölçüm oradan yapılır. Beden ısısı ölçümü rutin işe giriş ya da periyodik muayenede çok kullanılmasa da portör muayenesindeki değeri göz önüne alınarak yapılması sağlanmalıdır. çok sıkıştırılmaması ve aşırı baskı uygulanmamalıdır. karnın serbest olması. Belirlenen yer üzerinden ölçüm yapılırken. mezuranın yere paralel olması.99 17-18. hafif şişman.

85 XVIII. ABD' de 39 dernek-kuruluş ile 7 hükümet kuruluşundan katılan uzmanların çalışmaları sonucu ortaya çıkan ve 21 V.2003 tarihinde JAMA' da yayınlanan JNC-VII raporuna göre yapılmıştır. 1. Değerlendirme. gibi). hangi aralığa denk geliyorsa ona göre değerlendirilebilir (izole 1. ve ve/veya ve/veya ve/veya ve/veya ve/veya ve 253 . derece HT 2. Sınıflama Normal Pre-HT Evre 1 HT Evre 2 HT Sistolik Kan Basıncı < 120 mm Hg 120-139 mm Hg 140-159 mm Hg >160 mm Hg Diyastolik Kan Basıncı < 80 mm Hg 80-89 mm Hg 90-99 mm Hg > 100 mm Hg XVIII.Bel Kalça Oranı Abdominal yağ miktarını gösteren basit yöntemlerden biridir. 2. 2. Avrupa HT Derneği ve Avrupa Kardiyoloji Derneği Çalışma Grubu’nun hazırladığı “Arteryel HT Tedavisi Cep Kılavuzu’na göre: Sınıflama Optimum Normal Yüksek normal 1. derece HT İzole sistolik HT Sistolik Kan Basıncı < 120 mm Hg 120-129 mm Hg 130-139 mm Hg 140-159 mm Hg 160-179 mm Hg ≥ 180 mm Hg ≥ 140 mm Hg Diyastolik Kan Basıncı < 80 mm Hg 80-84 mm Hg 85-89 mm Hg 90-99 mm Hg 100-109 mm Hg ≥ 110 mm Hg < 90 mm Hg İzole sistolik HT değerlendirmesinde. 2. Bel Kalça Oranı = Cinsiyet Erkek Kadın Bel Çevresi (cm) Kalça Çevresi (cm) Bel Kalça Oranı >1 >0. 2. Arteryel Kan Basıncı Değerlendirmesi XVIII. derece HT 3. ESH-ESC Değerlendirmesi. JNC-VII Değerlendirmesi. Derece sistolik HT. diyastolik değerin < 90 mm Hg olması koşuluyla. Bu sınıflama aşağıdaki şekildedir.

Kan Basıncı Hedefleri İçin Algoritma (ESC) (*) KVH RD'nin bir parçası olan kan basıncını ölçün. A. XVIII. kan basıncını izleyin ve hedefe ulaşmak için tedavi uygulayın. 3. Aşağıda C’yi bulun. İlk ölçülen kan basıncı Sistolik > 140 ve/veya diyastolik > 90 mmHg Yaşam tarzı önerilerinde bulunun. < 140/90 mm Hg Diyabetik ise. OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOCOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO 2. Mouse imleci ya da kalem benzeri destek kullanmaksızın arananları bulmalısınız.XVIII. biraz daha zor gibi. Son olarak N’yi bulun. 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999996999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 3. Kolay gelsin. Eğer C’yi bulduysanız şimdi de 6’ yı bulun. < 125/75 mm Hg (*) Aktaran: (Kılıçarslan. 3. MMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMNMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM 254 MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM 99999999999999 99999999999 . 2. Basit Dikkat Testleri Aşağıda sizden istenenleri 1 Dakikadan kısa sürede yapmalısınız. Sadece bakarak bulmalısınız. 1. < 130/80 mm Hg 1 g ve üzeri proteinüri varsa. 2011).

Sinirlilik 11. Kalp çarpıntısı 8. Bu nedenle çok açık. Kontrolü kaybetme korkusu 15. Ölüm korkusu 17. titreme 4. Bedeninizin herhangi bir yerinde uyuşma veya karıncalanma 2. Hiç rahatsız Hafif düzeyde Orta düzeyde Ciddi düzeyde etmedi (0) rahatsızlık rahatsız oldum rahatsız oldum verdi. Sıcak/ateş basmaları 3. Bacaklarda halsizlik. Lütfen her maddeyi dikkatli okuyunuz. Dehşete kapılma 10. Daha sonra her maddedeki belirtinin bu gün dahil son bir haftadır sizi ne kadar rahatsız ettiğini yandaki uygun yere (X) işareti koyarak belirleyiniz. Midede hazımsızlık ya da rahatsızlık hissi 19. Titreklik 14. Boğuluyormuş gibi olma duygusu 12. Terleme (sıcaklığa bağlı olmayan) (15’in üzerinde alınan puanlarda psikiyatri uzmanına sevk yararlı olacaktır) 255 . çok ama dayanmakta çok etkilenmedim dayanabildim zorlandım (1) (2) (3) 1. Uygulanan ölçekteki bilgiler benimle sizin aranızda gizli kalacaktır. Nefes almada güçlük 16. Yüzün kızarması 21. Ellerde titreme 13. BECK Anksiyete Ölçeği Katılımcının Adı Soyadı: Tarih: Aşağıda her insanın kaygılı ya da endişeli oldukları zamanlarda yaşadıkları bazı belirtiler verilmiştir. Çok kötü şeyler olacak korkusu 6. gizlemeden ve çekinmeden durumunuzu belirtebilirsiniz. Baygınlık 20. Gevşeyememe 5. Baş dönmesi veya sersemlik 7. Dengeyi kaybetme korkusu 9. Korkuya kapılma 18.XVIII. 4.

Kendimi her zaman suçlu hissediyorum. Her şeyden sıkılıyorum. 1. D0. Kendimi herhangi bir şekilde suçlu hissetmiyorum. E0. 1. Kendimi zaman zaman suçlu hissediyorum. 2. 2. Kendimden memnunum. Bana cezalandırılmışım gibi geliyor. Çoğu zaman kendimi suçlu hissediyorum. 1. 2. Fırsatını bulsam kendimi öldürürdüm. Her zamankinden fazla içimden ağlamak gelmiyor. Bundan kurtulamıyorum. 2. Cezalandırılabileceğimi hissediyorum. Gelecekten beklediğim hiçbir şey yok. Çoğu zaman ağlıyorum. 2. zayıf yanların veya hatalarım için kendi kendimi eleştiririm. Eskiden olduğu gibi her şeyden hoşlanmıyorum.Kendimi üzüntülü ve sıkıntılı hissetmiyorum. 3. Gelecek hakkında mutsuz ve karamsar değilim. G0. Hep üzüntülü ve sıkıntılıyım. 1. Birçok şeyden eskisi kadar zevk alıyorum. Kendimi başarısız bir insan olarak görmüyorum. B0. 1. 3. 3. Kendimi öldürmek gibi düşüncelerim yok. 3. Gelecek hakkında karamsarım. Kendimden nefret ediyorum. 2. C0. Cezalandırıldığımı hissediyorum. 1. BUGÜN DÂHİL GEÇEN HAFTA içinde kendinizi nasıl hissettiğini en iyi anlatan cümleyi seçiniz. Geleceğim hakkında umutsuzum ve sanki hiçbir şey düzelmeyecekmiş gibi geliyor. Geçmişe baktığımda başarısızlıklarla dolu olduğunu görüyorum. Hatalarımdan dolayı ve her zaman kendimi kabahatli bulurum. 1. Fakat yapmıyorum. 3. Eğer bir grupta durumunuzu. Kendime çok kızıyorum. 1. H0. A0. O kadar üzüntülü ve sıkıntılıyım ki artık dayanamıyorum. Artık hiçbir şey bana tam anlamıyla zevk vermiyor. 1. Çevremdeki birçok kişiden daha çok başarısızlıklarım olmuş gibi hissediyorum. Kendimi tümüyle başarısız biri olarak görüyorum. Her aksilik karşısında kendimi hatalı bulurum. 3. Öncelikle her gruptaki cümleleri dikkatle okuyarak. 3. Kendi kendimden pek memnun değilim. 1.XVIII. duygularınızı tarif eden birden fazla cümle varsa her birini daire içine alarak işaretleyiniz. Başkalarından daha kötü olduğumu sanmıyorum. J0. Cezalandırılmayı bekliyorum. F0. Kendimi öldürmek isterdim. 2. Zaman zaman içimden ağlamak geliyor. 2. İ0. 3. Kendimi üzüntülü ve sıkıntılı hissediyorum. 256 . 2. 2. 3. Zaman zaman kendimi öldürmeyi düşündüğüm olur. 5. BECK DEPRESYON ÖLÇEĞİ AÇIKLAMA: Aşağıda gruplar halinde cümleler verilmektedir.

Başkaları ile eskiden daha az konuşmak. 1... L. Başkaları ile görüşmek.. 1. Şimdi her zaman olduğumdan daha sinirli değilim. 3. 2. 3.. 0. S0. Daha yaşlanmış ve çirkinleşmişim gibi geliyor... Hayır .. Artık hiç karar veremiyorum.. 2. 1. 2.. Ağrı. iştahım her zamanki kadar iyi değil. Evet . Aynada kendime baktığımda değişiklik görmüyorum. K0. Kendimi çok çirkin buluyorum.. Eskiden olduğu gibi iyi uyuyamıyorum.... 2. Karar verirken eskisine kıyasla çok güçlük çekiyorum. O0. Görünüşümün çok değiştiğini ve çirkinleştiğimi hissediyorum.. mide bozukluğu veya kabızlık gibi rahatsızlıklar beni endişelendirmiyor.. 2. 2. Dört kilodan fazla kilo verdim. 1. Bir zamanlar beni sinirlendiren şeyler şimdi hiç sinirlendirmiyor. Eskiden olduğu kadar kolay karar veremiyorum.. Sağlığım beni fazla endişelendirmiyor. Her zamankinden 1-2 saat daha erken uyanıyorum ve tekrar uyuyamıyorum. görüşmek istiyorum. 2.. Hiç kimseyle konuşmak görüşmek istemiyorum.. Son zamanlarda kilo vermedim. sancı. 1. Şimdi hep sinirliyim.3.. Başkaları ile konuşma ve görüşme isteğimi kaybetmedim. 2. 1. 1. Kendimi hemen hiçbir şey yapamayacak kadar yorgun hissediyorum. İki kilodan fazla kilo verdim.Her zamanki gibi iyi uyuyabiliyorum. Her zamankinden daha çabuk yorulmuyorum. 0. İştahım çok azaldı. 3. 3.. Altı kilodan fazla kilo vermeye çalışıyorum. İştahım her zamanki gibi. 3. U0. Eskiden olduğu gibi kolay karar verebiliyorum. T0. 2. 2. Herhangi bir şeyi yapabilmek için kendimi çok zorlamam gerekiyor. eskisine kıyasla daha kolay kızıyor ya da sinirleniyorum.. 3. Artık hiç iştahım yok. M. P0. 1. Sağlığım beni endişelendirdiği için başka şeyleri düşünmek zorlaşıyor. Eskisi kadar iyi çalışabiliyorum. Her zamankinden daha çabuk yoruluyorum.. 3. N 0. Hiçbir şey yapamıyorum.. Yaptığım her şey beni yoruyor. Her zamankinden çok daha erken uyanıyor ve tekrar uyuyamıyorum. 1. Eskiden ağlayabilirdim şimdi istesem de ağlayamıyorum. 1. 3. konuşmak isteğimi kaybetmedim... R0. Bir şeyler yapabilmek için gayret göstermem gerekiyor.. 257 .. 3.

depresyonu olan bir bireyin 16 ve puan alma olasılığı ortalama % 30 24 puan ve üstü. Son zamanlarda cinsel konulara olan ilgimde bir değişme fark etmedim. altında 258 . 2. Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı var 17 puan ve üstü. Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı yüksektir. Bu ölçek depresyon belirtilerinin şiddetini belirleme amacıyla kullanılır. Cinsel konularla eskisinden daha az ilgiliyim. İşaretlediğiniz seçeneklerin başındaki sayıları toplayınız. Pek çok psikiyatrik hastalıkta yüksek çıkabilir. 1. Psikiyatrik muayene ile depresyon saptanma olasılığı ortalama % 80. Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı var ama çok düşük 11-16 puan. Sağlığım hakkında o kadar endişeliyim ki başka hiçbir şey düşünemiyorum. Cinsel konular olan ilgimi tamamen kaybettim. 0 -9 puan = Minimal düzeyde depresif belirtiler 10-16 puan = Hafif düzeyde depresif belirtiler 17-29 puan = Orta düzeyde depresif belirtiler 30-63 puan = Şiddetli düzeyde depresif belirtiler Beck depresyon Ölçeğinden alınan puana göre “depresyon” olasılıkları 10 puan ve altı.3. Cinsel konularla şimdi çok daha az ilgiliyim. V0. 3. Değerlendirme: Yukarıdaki her bir gruptaki size uyan seçeneği işaretleyiniz.

9. 7.İşimin beni kısıtladığını hissediyorum.İşimde çok fazla çalıştığımı hissediyorum. 2004). 6. kişide tükenme belirtisi olarak tanımlanırken.XVIII.İnsanlarla yakın bir çalışmadan sonra kendimi canlanmış hissederim. 10.İşim gereği karşılaştığım insanların bazı problemlerini sanki ben yaratmışım gibi davrandığını hissediyorum. 5.İ.İşim gereği bazı kimselere sanki insan değillermiş gibi davrandığımı fark ediyorum.Bütün gün insanlarla uğraşmak benim için gerçekten çok yıpratıcı. 2.Sabah kalktığımda bir gün daha bu işi kaldıramayacağımı hissediyorum. tükenmişlik ise meslek üzerindeki kronik duygusal ve kişinin kendi iç gerginleştiricilerine verilen uzamış yanıt tipi olarak tanımlanmaktadır (Maslach. 1997). alınan puan arttıkça tükenmişlik azalmaktadır. 17. 18. 16.Doğrudan doğruya insanlarla çalışmak bende çok fazla stres yaratıyor. Çok Nadir (1) Baze n (2) Çoğu Zama n (3) Her Zaman (4) 4. 18 ve 19.Bu işte birçok kayda değer başarı elde ettim. 6. 259 .Yaptığım işten yıldığımı hissediyorum.Çok şeyler yapabilecek güçteyim. TÜKENMİŞLİK Hayatı çekilmez olarak görme duygusu.İşim gereği karşılaştığım insanların sorunlarına en uygun çözüm yollarını bulurum. Yaptığım iş sayesinde insanların yaşamına katkıda bulunduğuma inanıyorum. 21. I. 9.İşim gereği karşılaştığım insanlarla rahat bir hava yaratırım.İşimden soğuduğumu hissediyorum. Diğer cümleler ise. 4. 12. 20.Bu işte çalışmaya başladığımdan beri insanlara karşı sertleştim 11. Cümleler “kişisel başarı ölçeği” grubunu oluşturur. 17. Bu durum duygusal tükenme. 15. duyarsızlaşma ve azalmış kişisel başarı bileşenlerinden oluşan psikolojik bir hastalık tablosudur (Maslach.İşyerimdeki duygusal sorunlara serinkanlılıkla yaklaşırım. 12. 8.İşim gereği karşılaştığım insanlara ne olduğu umurumda değil. 3. ve ark. 7. ve arkadaşları 2006).İşim gereği karşılaştığım insanların ne hissettiğini hemen anlarım.Yolun sonuna geldiğimi hissediyorum. 19.Bu işin beni giderek katılaştırmasından korkuyorum. Maslach Tükenmişlik Ölçeği Hiçbir zaman (0) 1. C. 13. 14.İş dönüşü kendimi ruhen tükenmiş hissediyorum. C. 22. “duyarsızlaşma” ve “duygusal tükenmişlik” cümlelerdir ve alınan puanlar arttıkça tükenmişlik artmaktadır (Budakoğlu.

(2) Bazen: Haftada bir veya iki. 5. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. 260 . (1) Nadiren: Haftada bir günden az. (5) Bilmiyorum..) (……………. (4) Ara sıra kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum.XVIII. (1) Nadiren: Haftada bir günden az. Gündüz uyuklaması (uykululuk). (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. Performans becerisi: “Geçtiğimiz bir ay içinde evdeki ve işteki görevlerinizi yapabilme yeteneğinizi nasıl derecelendirirsiniz? (1) Yaptığım işe çok iyi yoğunlaşıyorum. (2) Bazen: Haftada bir veya iki. 3. 4. Ortalama genellikle yatakta ne kadar süre harcarsınız? 5.. (5) Emin değilim.……… cm) (……………. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez.) (……………. (2) Bazen: Haftada bir veya iki.. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. Geçen bir aydaki horlama sıklığı. (2) Bazen: Haftada bir veya iki. Ortalama genellikle ne kadar saat uyursunuz? 4. (2) Çok nadiren kendimi yorgun hissediyor ve işime yoğunlaşamıyorum. Ortalama uykuya dalmanız genellikle kaç dakika sürüyor? 3.) 1. 2. (6) Sürekli kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum. (5) Sıklıkla kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum. Genel olarak saat kaçta yatarsınız? 6.) (……………. “Geçtiğimiz bir ay sırasında ne sıklıkla horlamanız oldu?” (0) Hiç horlamadım.) (……………. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez.. Genel olarak saat kaçta kalkarsınız? (.. 7. Sık uyanmalar. Gözlemlenen apneler.. “Geceleri uyurken eşiniz sizin nefesinizin durduğunu fark etti mi?” (0) Hiç. (5) Emin değilim. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. Uyku Sorgulaması 1. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. “Geçtiğimiz bir ay içinde uykuya daldıktan sonra sık uyanmalarınız oldu mu?” (0) Hiç uyanmadım. Boyun çevreniz kaç santimetredir? 2. (1) Nadiren: Haftada bir günden az. “Geçtiğimiz bir ay içinde gündüz veya normal iş saati sırasında aşırı uyku haliniz oldu mu?” (0) Hiç (1) Nadiren: Haftada bir günden az. (3) Nadiren kendimi yorgun hissediyor ve işime yoğunlaşamıyorum.

012345 11. Kötü sonuçlara yol açabileceğini düşünmeden hızlı kararlar alırım. 012345 5. 12. Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Evet “ Evet “ Evet “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ XVIII. 13. Yeterli uyusam da araç kullanırken uykum geliyor. Şu sıralar genellikle olduğunuzdan farklı iseniz. 11. Yazılı materyalleri çok ilginç ya da çok kolay olmadıkça okumakta zorlanıyorum. 0=Hiç değil 1=Az 2=Bir dereceye kadar 3=Ortalama olarak 4=Oldukça fazla 5=Çok fazla 1. Ruh halim iniş çıkışlarla doludur. Düşünmeden söylediğim şeyleri daha sonra inkar ederim. Dinlenme sırasında hemen hareket etme isteğim ortaya çıkar. 012345 6. 14. Özellikle grup içinde konuşulanlara ilgimi toplamakta zorlanıyorum. Birkaç işi ya da amacı gerçekleştirmek için plan yapmakta zorlanıyorum. Dikkat Dağınıklığı Testi Dikkat Dağınıklığı (DD) Hastalığınız Var mı? Aşağıdaki sorular yetişkinlik döneminde nasıl davrandığınız ve nasıl hissettiğinizle ilgili. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma akşam veya gece kötüleşir. 012345 4.(5) Emin değilim. evde ya da işte zor ya da ilginç olmayan şeylerin ilgimi çektiğini fark ediyorum. 10. Çabuk heyecanlanıp. 6. 8. Araç kullanırken uyuklama sonucu kaza yaptım. Uykuya dalarken bacaklarımla tekme atarım. cevaplarınız genel olarak nasıl davrandığınızı ve nasıl hissettiğinizi yansıtmalıdır. Karar verme yeteneğimde azalma oldu. 012345 10. 012345 7. Okulda. 012345 8. Cevabınızı aşağıdaki derecelendirmelerden birini kullanarak işaretleyiniz. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma uzandığımda veya yattığımda daha çok olur ve hareket ettirdiğimde kısmen veya tamamen iyileşir. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma nedeniyle hareket ettirmek isterim. 9. Sabahları baş ağrısı ile uyanıyor musunuz? 7. Sabahları uykumu alamadan ve yorgunluk hissi ile uyanıyorum. İnsanlarla ilişkilerim önce konuşup sonra düşünme eğilimim nedeniyle zarar görüyor. çabuk sakinleşiyorum. Çevreye uyum göstermede zorluk çekiyorum. 15. 012345 3. 16. 012345 2. Kolaylıkla hayal kırıklığına uğruyorum. 012345 9. 012345 261 . 8. Genellikle huzursuzum ve küçük şeyler beni sinirlendiriyor.

012345 TOPLAM = ? NOT: Bu yetişkinler için bir DD testidir. 012345 21. adlandırma. Genel bilgi soruları sorulabilir. Bu belli bir sürenin ardından nesnelerin adlarının tekrarlanması ile de test edilebilir (örneğin 5-15 dakika). Genellikle aynı anda birden fazla proje üzerinde çalışıyorum ve birçoğunu sonuçlandıramıyorum. Hastaya yaşı. Goldberg´e göre bu test sonucu %70´in üzerinde olan birisinde DD olma olasılığı %95´tir. spontan konuşma. Sessizce otururken bile ayaklarımı ya da ellerimi hareket ettiririm.12. el işleri (saç fırçalama. Gündüz hayal görmeyi engelleyemiyorum. Eğer cevaplarda sorun varsa. Spesifik yüksek kortikal fonksiyon test edilebilir. hastanın kendini iyi hissedip hissetmediği sorulur. 012345 24. Grup çalışmalarında sıramın gelmesini beklemekte zorlanırım. 012345 13. parmakları ayırt etme. 012345 16. Her zaman bir yere gidecek gibiyim. nerede olduğu. 9.). Genellikle sorunun tamamı sorulmadan soruyu cevaplamaya başlıyorum. tekrarlama. 012345 22. resim yapma ve kopyalama becerisidir. Daha fazla hafıza muayenesi. 262 . sağ-sol ayırımı. Hatırda tutulan hafıza ile numaralar tekrarlatılabilir. ıslık çalma vb. Dr. otururken olduğumdan daha rahat hissediyorum. oryantasyon. 012345 19. adı. anlayış ve genel durumun kavranması (idrakı) test edilir. DD teşhisi ancak detaylı bir kişisel geçmiş ve psikiyatrik araştırma sonucu koyulabilir. 012345 20. Bir yetişkin için DD teşhisi konulabilmesi için önce bu belirtiler bir psikiyatrist tarafından giderilmeye çalışılmalıdır. 012345 17. Kafamda çok fazla takıntı var. tarih ve gün sorulur. Beynimin organize olamayan çalışma şeklinden dolayı stres yaşıyorum. Bir seri numaralar tekrarlatılabilir ve dikkat muayenesi için belli aralıklarla spesifik başlıklar sorulur. Zihnime işlevselliğini yitirecek kadar çok gereksiz şeyler dolar. 012345 23. Kırılgan biriyim ve birçok şey beni kolaylıkla incitiyor. 012345 15. hafıza. Hesap yapma. testi yapanın daha önce dikkatle ilgili problemlerinin nedenlerini psikiyatrik ve radikal olarak değerlendirdiğini varsayar. Beynim aynı anda birden çok kanalın gösterildiği bir televizyon ekranı gibidir. Teşhis koyan bir test değildir. 012345 18. Bu görüş. Hareket ederken. Atasözlerinin açıklatılması daha fazla bilgi verebilir. 012345 14. depresyon ve diğer düzensizliklerdir. okuma yazma ve kıyaslamadır. Dil fonksiyonları. hastalığını veya yaşamını kronolojik sıra ile anlattırılarak test edilebilir. 70 üzerindeki sonuçlar yüksek DD olasılığını gösterir. DD´de görülen semptomlar anksiyete. Bu testi ilk yaptığınızda DD olma olasılığınız %50 gibi gelebilir. XVIII. Mental Durum Muayenesi Bu muayenede dikkat. diş fırçalama. Düşüncelerim zihnimde topların duvara çarpması gibi çarpışarak dolaşır.

11. ekşi (limon) ve acı (kinin) için pamuk uçlu aplikatörlerin yardımı ile dilin kenarına ve arka yarısına dokundurarak yapılır. Çene açtırılıp. Titreşen bir diyapozonu alnın ortasına yerleştirerek laterazisyonuna bakılmalıdır (Weber testi ile ilgili açıklamaya bakınız). Dilin 2/3 tarafının tat duyusu korda timpaninin proksimal sinir lezyonu tarafından zarar görebilir. Faringeal (öğürme) reflekse posterior farinks duvarının her iki tarafına ucu küt bir cisimle (dil basacağı gibi) dokunularak bakılır. 3. hemorajiler. Retinal damarlar. büyüklüğü ve direk ışık reaksiyonuna bakılır. Timpanik membranlar otoskopla kontrol edilmeli ve işitmenin kantitatif ölçümü odyometri ile yapılmalıdır. KS: Masseter ve temporal kasın kasılması hissedilmelidir. alın kırıştırma. Horizontal nistagmus en iyi 45 derece değerlendirilir ve aşırı uç bakış yaptırılmamalıdır. Görme alan konfrantasyon testi görme alanının her bir kuadrantı için yapılır. Obje horizontal ve vertikal eksende hareket ettirilir.. üfleme.6-1 m uzaklıkla) hastanın bir gözünü kapatması istenir ve testi yapanın burnuna bakması istenir. Laringoskopla vokal kordların direk muayenesi gerekli olabilir. Yüzün alt ve üst tarafındaki kontraksiyon farkına bakılmalıdır. 5. 2. protrüzyon ve yana hareketine bakılır. koyu arterler açık olanlara göre iki üç numara daha yakındır. nefes alma ve dudak büzme ile test edilir. 7. 10. Tonsilin. 4. limon gibi stimuluslar kullanılır. büyüklüğüne ve elevasyonuna bakılarak yapılır. kontrol edilir. Atrofi. protrüzyon ile orta hattan deviasyon. Bu yöntemde kör nokta da önemlidir ve santral vizyon için kırmızı iğne ile çalışma yapılmalıdır. 8. büyüklük. Göz kapaklarına. KS: Pupilin çapı. arterio-venöz bileşkeler. gülme. 0. 263 .. En iyi yöntem hasta ile karşılıklı oturup (arada 0. KS: Koklama muayenesidir. 6. 9. Küçük ayrıntılar için perimetri ve tangent görme alanı test edilir.XVIII. Normalde 8-12 damar diskten köken alır. Sabun. kornea refleksine bakılır. KS: Dilin hacim ve güç muayenesi. eksudalar vb. Hastanın görme alanı testi yapan ile kıyaslama yöntemi ile yapılır. KS: “Aaaah” sesi çıkarılarak uvulanın pozisyonuna bakılır. posterior farinksin ve dilin duyusuna bakmak bazı hastalarda gerekebilir. 10. retraksiyona bakılır. saat sesi veya fısıltı sesi ile her iki kulakta işitme kontrol edilir.. Tat testi tatlı (şeker). diş macunu. 12. nistagmus veya anormal göz hareketleri gözlenir. KS: Dinlenme halinde ve spontan hareketlerde fasial asimetri olup olmadığına bakılır. Göze pamuk parçası ile dokunup. kahve. Göz kapaklarını açma. Taş bebek manevrasıyla (nazik. eşit eleve olup olmadığına ve istirahat halindeki simetrisine bakılır. göz kapama. Hava ve kemik iletimi karşılaştırılmalıdır (Rinne testi ile ilgili açıklamaya bakınız). Gözler kapalı olarak hastanın koklatılan materyali tanıması istenir. İnkomplet göz hareketleri nükleer veya supranüklear nedenlerden kaynaklanabilir. tremor ve küçük titreşimle veya seğirme hareketleri araştırılır. hızlı bir şekilde bir yandan diğer yana veya yukarı-aşağı boynun hareket ettirilmesi) tüm göz hareketleri varsa supranüklear bir neden söz konusudur. tuzlu. Konverjans ile pupilin akomodasyonuna bakılır (hastanın küçük bir objeyi izlemesi istenir). Optik fundusun muayenesi oftalmaskop ile rengine. paralizi. KS: Görme keskinliği muayenesi (gözlük veya pinhole düzeltme ile) Snellen kartı ile (uzaklık) veya Jaeger’s testi (yakın) ile yapılır. KS: Omuzun yukarı elevasyonuna (trapezius kası) ve başın her iki tarafa rotasyonuna (sternokleidomastoid) ve dirence karşı koymasına bakılır. Kraniyal Sinir (KS) Muayenesi 1. KS: Parmak şıklatma sesi.6 m’den (2 adım) hastanın bir objeyi izlemsi istenir.

Daha az stimulus vermek maksimum yanıt almak için daha yararlıdır. triseps (C7. ekstansiyon. benzer pozisyonda olmalı ve her iki tarafa da bakılmalıdır.Klonus.C6). Alt ekstremitede. 264 .Normoaktif. Örneğin üst ekstremitede refleksler dişlerin sıkılması ile daha iyi alınırken. Azalmış tonus daha çok alt motor nöron. 5.Hareket yok. Muayene sırasında hastayı muayeneye adapte edip aktif hareketler azaltılabilir. ama diz klonusu hiperaktif ve üst motor nöron tutulumuna ait bulgular varsa anormaldir. Alt ekstremitelerde el uyluğun altına koyulup hızla kaldırılır. 3.Belli bir dirence karşı koyabilen hareket. 4(+).Eklemde hareket yok ama kontraksiyon var. artan tonusta yüzeyden hızla kalkar. Kas kuvveti kaydedilirken şu ölçek kullanılır: 0.Artmış. Spontan ortaya çıkan veya hafif perküsyonla oluşan fasikülasyonlara bakılır. Sıklıkla gözlenen bir rijidite tipi Parkinson hastalığının dişli çark rijiditesidir. 4. frontal lob bozukluklarında) bulgusu olabilir. postürü sürdürme sırasında (Parkinson Hastalığının hap yapar tremoru) veya istemli hareketlerle (serebellar hastalığın intansiyonel tremoru veya familyal tremor) görülebilir. Üst ekstremitelerde tonusa kolun pronasyon ve supinasyona getirilmesi ve elin bilekten çevrilmesi ile bakılır. 12. Klonus uzatılmış uyarım ile verilen repetetif ritmik konsantrasyonlardır. 3.Kuvvetli dirence karşı gelen hareket.Yer çekimi elimine edildiğinde hareket gözlenmesi. rijidite (hareketin tüm açılarında benzer direnç.C8) ve parmak fleksörleri (C8) dir.C6). Artmış tonus spastisite (açı ve hareket yönünde direnç gözlenir. Her bir refleks muayenesi için sağ ve sol omuz eşit düzeyde. üst ekstremitede biceps (C5. 2. periferik sinir patolojileri ve serebellar yollara ait bozukluklarda görülür. burada pasif hareketler kesintili direnç oluşturur. normal tonusta bacak kaldırılmadan önce masaya belli mesafede kalırken. kortikospinal yol bozukluklarında). Ara sıra dizde bir iki atımlık klonus elde edilmesi fizyolojiktir. 1.Yok.Yer çekimine karşı koyan hareket ama dirence karşı koyamaz. aşil refleksine bakılırken el parmakları birbirine bağlanmalı ve çektirilmelidir. patella veya kuadriseps (L3-L4) ve aşil (S1-S2) refleksleridir. en sık aşil tendonundan alınır. koreatetoz. Refleksine bakılan hastalarla konuşmak onları rahatlatmak için yararlıdır. Kas kuvveti her eklemde fleksiyon.Var ama azalmış.Tam kuvvet. myoklonus).Çok az bir dirence karşı koyan hareket. Motor Muayene İnspeksiyon: Atrofi ve hipertrofi için bakılır. ballismus. 4. XVIII. ekstrapiramidal bozukluklarda) veya para-tonia/Gegenhalten (tekrarlayan pasif hareketlerde fluktuasyon veren direnç. 11. Bu reflekslere relaks haldeki ekstremitelerde bakılır. adduksiyon ve abduksiyon yaptırılarak test edilir. İstemsiz hareketler dinlenmede (tik. alt ekstremite için. 1. Serbest bırakılan ekstremitelerde pasif hareketlere bakılarak kas tonusu değerlendirilir. Reflekslerin Muayenesi Kas refleksi: En sık bakılan refleksler. 4(-). 2.XVIII. Hastadan başka kaslarını kontraksiyona getirmesi istenerek reflekslerin daha canlı alınması sağlanabilir (Jendrassik Manevrası). brakioradial (C5. Refleksler kaydedilirken şu ölçek kullanılır: 0.

Yürüyüş Muayenesi Yürümenin test edilmesi önemlidir. nokta saptanması. anal (perianal bölgenin stimülasyonu ile anal sfinkterin kasılması) ve bulbokavernöz (üretranın ve anal sfinkterin glans penise stimülasyon verilmesi ile kasılması) refleksleridir. beklenmeyen anormallikler testi yapanı daha fazla ayrıntıya indirmeye itebilir. Diğer yüzeysel deri refleksleri kremaster (ipsilateral testisin elevasyonu). Normal yanıt göbeğin stimulusa doğru hareketi ile alınır. distal ekleme kenarlarından tutulup açı verilir. sıcaklık duyusu sıcak ve soğuk su tüpleriyle yapılır. Yakalama refleksi. Bazı hastalarda istemli olarak plantar yanıtta ekstansiyon alınır. sıcaklık. Hafif dokunma duyusu pamuk parçasıyla. alt abdomen refleksi (T-12 düzeyi) karnın alt kenarının stimulusu ile alınır. Primitif refleksler. 13. Obez ve multipar hastalarda bu refleksler alınamaz. 14. S-1’in üzerindeki üst motor nöron lezyonlarında başparmakta ekstansiyon gözlenirken. Palmomental yanıt avuç içinin çizilmesi ile ipsilateral tarafta mental kasın kontraksiyonundan oluşur. topuk ve kalçada fleksiyondan sorumlu olabilir. Bu durumlarda doğru yanıt anterior tibia üzerine bastırılarak (Oppenheim) veya ayak bileği sıkılarak (Schaefer) ya da baldıra basınç uygulayarak (Gordon) veya başparmağın sırtına basılarak (Bing) elde edilir. güç. Koordinasyonun Muayenesi Hastadan parmağını burnuna daha sonra da muayeneyi yapanın parmağına dokundurması istenir. veya eline yazılan sayıyı veya kelimeyi bulma (grafestezi). Normalde yanıt başparmağın plantar fleksiyonudur. hafif dokunma. Kortiko-spinal yolda lezyonu olan hastalarda başparmak ayağın hareketinden sonra veya dinlenme halinde de ekstansiyondadır. Dudağa hafifçe dokunma ile emme refleksi ortaya çıkabilir. ayağını supin pozisyonda bacaktan dizden topuğa kadar diğer ayağı ile sürtmesi istenir ve bacağını kaldırıp başparmağını testi yapanın işaret parmağına değdirmesi istenir. koordinasyon praksisi içeren birçok sistem gerektirir. T-12 ve T-9 arasında spinal lezyon varlığında üst karın deri refleksi alınırken. hastanın avuç içine dokunulması ve baş ve işaret parmağı arasına koyma ile pozitif yanıt (anormal) elin kavranmasıdır. hız ve doğruluk not edilmelidir. ağrı duyusu iğneyle. Frontal lob hastalıklarında yetişkinlerde normalde gözlenmeyen refleksler ortaya çıkar. küçük 1-2 mm yanılmalar normal kabul edilir. Testi yapan kendi hissettiği titreşimler ile hastanınkini. Eklem pozisyon testi. bir dokunuşta elindeki nesneyi tanıma (stereognozi). 15. testi yapan parmağını her defasında yer değiştirebilir. duyu.Deri refleksleri. ayrıca proksimal ve distal farkını karşılaştırır. Yüzeysel karın derisi refleksi. Duyu Muayenesi Beş primer duyu modalitesi -vibrasyon. ağrı. XVIII. Üst abdomen refleksi (spinal kord T-9 düzeyi) karın duvarının üst kenar köşesinin göbeğe doğru çizilmesiyle alınırken. diğer parmaklarda açılma ve ekstansiyon gözlenebilir (ekstansör plantar yanıt ya da Babinski işareti) bu ekstansör yanıt diz. Normal yürüyüş. XVIII. Diğer testte ise hastadan elinin ters ve düz halde diğer eline vurması istenir. plantar refleks sivri uçlu. Talamusda lezyonu olan hastalar iki nokta ayrımı gibi birbirine yakın iki noktaya stimulasyon verildiğinde duyu ayırımı yapamaz (iki nokta ayırımı). karın duvarının keskin bir obje (iğne gibi) ile çizilmesi ve göbekte hareketlerin gözlenmesi ile saptanabilir. Vibrasyon genelde 128 Hz’ lik titreşen diyapozonun başparmak falanksına veya orta parmak tırnak yatağının altına yerleştirilerek bakılır.her ekstremitede test edilmelidir. alt karın deri refleksi alınamaz veya yanıt asimetriktir. anahtar vb. XVIII. Bütün bu testlerde ritim. şeylerle ayak tabanına topuktan başparmağa doğru çizilerek bakılır. Üst motor nöron hastalıklarında bu refleksler alınamaz. 265 . Koordinasyonun muayene edilmesinde.

3. Finkelstein Testi: De Quarvein hastalığının teşhisinde yapılır. Öksürme. 16. Başparmak avuç içinde. kısa adımlarla yürüme (parkinsonizm).60 saniye süre ile şişirilir bu esnada ağrı ve duyu kusurları oluşursa test pozitif olarak değerlendirilir. dayanılmaz bir ağrı oluşması testin pozitif olduğunu gösterir. Boyun. ayakta.Oturur pozisyondan ayağa kalkma veya uzanma. 2. Hastada L4-L5 ve L5-S1 disk hernilerinde olduğu gibi L5. bir eliyle de dizi üzerinden tutarak diz ekstansiyonda iken hastanın kalçasını basit olarak fleksiyona getirir. geniş tabanlı yürüme (ataksi). XVIII. L. ÇSGB’nca (Yayın No:144) yayınlanmıştır. University of Surrey)’in geliştirdiği QEC (Quick Exposure Check) Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Risk Değerlendirme Rehberi-Hızlı Maruziyet Değerlendirme Yöntemi. Tinnel Bulgusu: Karpal tünel üzerine hafifçe vurmak ile median sinir dağılımında parastezi ve ağrı. siyatik sinir kökleri bası altında ise 30-70 derece arasında kısıtlanır ve ağrılı hale gelir. Valsalva Testi: İntratekal ve intradiskal basıncın artmasına sebep olarak buradaki disk ve omur patolojilerini bize gösterir. 266 . hapşırma ve ıkınma hastanın bel ağrısını artırması gerçek bir valsalva pozitifliğidir. 1. Karpal Tünel Sendromu Testleri. XVIII. B. J. Hasta olmayanlarda da ağrı olabilir ama kısa sürede geçer. XVIII. Romberg testi (denge testidir. hasta otururken. dönme ve düz çizgi üzerinde yürüme not edilmelidir. Testin fazla tekrarlanması önerilmez. el yumruk pozisyonundayken elin bilekten küçük parmak yönüne doğru yana bükülmesiyle başparmak kökünde yakıcı. Hauser. 2004). % 80 olguda test pozitiftir. 16. ayaklar bitişikken. bel ve üst ekstremiteye yönelik “Hızlı Maruziyet Değerlendirmesi” yapmak isteyen işyeri hekimleri ÇSGB ana sayfasından yayınlar/kitapçıklar/Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Risk Değerlendirme Rehberi adresini izleyerek formu indirebilirler..60 saniye süre ile bileğin tam fleksiyonu (içe bükülmesi) ağrı ve duyu bozukluklarını artırır/ortaya çıkartır. spastik yürüme veya yüksek stepajlı yürüme (arka kordon tutulumu veya periferik sinir hastalığı) saptanabilir veya hasta yere yapışmış gibi görünebilir (apraksi) (Martin. Kas İskelet Sistemine İlişkin Testler İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Kas İskelet Hastalıkları ve Ergonomi Birimi’nin Robens Centre for Health Ergonomics (European Institute of Health & Medical Sciences. Laseq Germe Testi-Düz Bacak Kaldırma Testi: Siyatik sinir germe testi de diyebileceğimiz bu test sırasında. Ancak test olarak yapılışı. Phalen Testi: Karpal tünel sendromunda 30 . De Quarvein Hastalığı Testi. İskemik Test: Karpal tünel sendromunda tansiyon aletinin manşonu ön kola yerleştirilir 30 . gözler kapandığında denge bozulur ve proprioseptif (serebellum.S. eller öne doğru uzatılmış vaziyette gözler kapalı denge sağlanıp sağlanamadığı kontrol edilir)’nin pozitif olması gözler açık durumda ayakta durmadır. Hastalarda test sırasında gelişen ağrının dayanılmaz olması ve uzun sürmesi belirleyicidir.) bozukluğun belirtisidir. Muayenede hastada bir kolunu sallamadan yürüme (kortikospinal trakt tutulumu). Bel Ağrılı Hastada Özel Testler. iç kulak denge merkezi vb.. yürüme. XVIII. Bu test sırasında hastanın bel bacak ağrısı artarsa pozitif olarak anlaşılır. Normalde 90 dereceye kadar ağrısız ve yapılabilir olması gereken bu test. 16. derin bir nefes aldıktan sonra ağzını kapatıp ıkınması şeklinde yapılır. hasta sırtüstü yatarken hekim bir eliyle hastanın ayak topuğundan tutarken. 16. olguların % 60' ında pozitiftir.

Bunun için sırt üstü yatan hastanın ayakucunda duran hekim. 267 . diğer bacağının aşağı doğru basması gerekir. 2007). Bu durumda hastanın bir bacağının dizini bükmeden yukarı kaldırması istenir. Normalde ayakta dik duruşa göre öne doğru eğilmede bu mesafenin 5-6 cm açılması gerekir.S1 sinir köklerinde bir baskı varsa 30-70 derece arasında hasta bel ve bacağında siyatik sinirin trasesi boyunca ağrısı olduğunu belirtir. Hastanın eğilebildiği kadar öne doğru eğilmesini ister ve tekrar bu iki nokta arasındaki mesafeyi ölçer. Bu testin yapılması sırasında hasta kasıkta ağrı duyuyorsa ve hareket yeterince yapılamıyorsa hastanın kalça ekleminde patoloji olduğu bel ve bacak ağrısının aslında kalça patolojisine bağlı yansıyan ağrı olduğu düşünülür. Lomber disk hernili hastaların akut dönemlerinde de pozitiflik bulunabilir.’nin altında kısıtlılık testin pozitifliğini gösterir. Bu test sırasında hasta sırt üstü yatarken kalçası fleksiyon-abduksiyon-eksternal rotasyon ve ekstansiyona (ayağı karşı diz üzerine koyma) zorlanır. Hoover Testi: Bel bacak ağrılı hastanın temaruz (simulasyon) yapıp yapmadığını anlamak için yapılan bir testtir.. Yukarıda belirtilen muayene sonuçlarına göre gerekiyorsa çalışanlara oftalmolojik testler uygulanmalıdır.G: 23 Aralık 2003-25325. . Normalde hastanın bir bacağı yukarı kalkarken. Bu durum hastada posteromedyan yerleşimli disk hernilerinde ortaya çıkar. Yani omurganın birbirleri üzerindeki esnekliğinin kaybolduğunu bize anlatır. Bunun nedeni lomber disk hernisinin spinal sinir kökünü (L5-S1) medyan tarafta sıkıştırmasıdır. Bu şekilde kalça kombine bir hareketle test edilmiş olur. 30 derecenin altındaki pozitiflik. Muayene ve test sonuçlarına göre gerekiyorsa çalışanlara yaptıkları işe uygun araç ve gereç verilmeli ve ne muayeneler ne de alınacak önlemler çalışanlara herhangi bir maddi yük getirmemelidir67. Karşı Tarafta Düz Bacak Kaldırma Testi: Bel bacak ağrılı hastanın ağrımayan taraftaki bacağına düz bacak kaldırma testi yapıldığında.Düzenli aralıklarla ve . Göz Muayeneleri Genel İGM dışında aşağıdaki durumlarda da çalışanların göz muayeneleri yapılmalıdır.Ekranlı araçla çalışmalardan kaynaklanacak görme zorluğu olduğunda. hastanın her iki ayak bileğini kavrar. Bu hareketin yapılmaması bel bacak ağrısının gerçek olmadığını hastanın temaruz yaptığını bize düşündürür (Sarı. 3 cm.Ekranlı araçlarla çalışmaya başlamadan önce. . 70 derecenin üstünde ise diz fleksör kasları (hamstring) gerilmesine bağlı olabileceğinden aldatıcı olabilir. hastanın ağrılı taraftaki bel bacak ağrısının ortaya çıkması iyi tarafta veya karşı tarafta düz bacak kaldırma testi pozitifliği olarak adlandırılır. 17. Fabere Testi: Bel bacak ağrılı hastalarda olayın kalça patolojisine bağlı olup olmadığını anlamak için mutlaka bakılması gereken testlerden biridir. H. Bunun için ayakta dik dururken krista iliaka posterior superiordan geçen hat (L4-L5) işaretlenir ve hekim mezura ile bu hattan 10 cm yukarısına da kalemle işaret koyar. siyatik sinir gerilmediğinden temaruz (hasta gibi gösterme) olabilir. XVIII. Lomber Schober Testi: Bel ağrılı hastalarda özellikle seronegatif spondilartrit düşünüldüğü zaman yapılması gereken bir testtir. R. 67 Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik.

40 yaş üzeri herkese bu testin uygulanması önerilmektedir. Amsler Grid Testi Amsler Grid Testi rutin bir göz muayenesinin karşılığı olmasa da Yaşa Bağlı Makula Dejenerasyonu (AMD) hastalığının erken belirtilerini taramalarla saptamanızı sağlayacak bir şemadır. 1’deki yazılar okunamıyorsa. 2. . çalışanın ayrıntılı göz muayenesi için sevk edilmesi gerekir. uygun okuma mesafesinde ve ortadaki nokta tam göz hizasına gelecek şekilde duvara asınız. No.XVIII. . alt göz kapağının dış 1/3 üne yerleştirilir. Kuru Göz Değerlendirilmesi: Schirmer testi : Birim zamanda gözyaşı miktarı tayinini sağlar.Aşağıda görülen şemayı iyi aydınlatılmış bir odada. 3. 17. 17.5 mm kalınlığında 35 mm uzunluğundaki Whatman kağıdı. Özellikle uzun süreli ekranlı araç kullanımı kuru göz hastalığının yaygınlaşmasına neden olmuştur.5 dakika sonra kaldırılır ve gözyaşının ıslattığı kısım ölçülür. XVIII. XVIII. Yakın Görme Muayenesinde Kullanılabilecek Yazı Örnekleri: Yakın okuma 40 cm. 1. 17.Muayene edilecek kişinin normalde okumak için kullandığı gözlük yada kontak lens varsa taktırınız. mesafeden yakın gözlüğü kullanılıyorsa gözlükle ve her bir göz ayrı ayrı değerlendirilerek yapılmalıdır. Islanan alan 5 mm’nin altındaysa test pozitif olarak değerlendirilir. 268 .

Her iki göz için ayrı ayrı uygulamayı tekrarlayın.Muayene edilecek kişinin bir gözünü eliyle kapatıp.. bulanıklık görüyorsa. 269 . yaşa bağlı makula dejenerasyonu hastalığı belirtileri var olabilir. Şemada yeralan büyük karenin her 4 köşesini de görüp görmediğini sorun. açık olan gözle tam ortadaki noktaya odaklanmasını söyleyin. Muayenesi yapılan kişi eğer her köşeyi göremiyor ya da çizgilerde dalgalanma. kırılma. En kısa zamanda Retina Hastalıkları uzmanı bir göz hekimine yönlendirilmesinde yarar vardır.

4.XVIII. 17. Görme Kaybının Değerlendirilmesi (Türk Tabipleri Birliği Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi-Eki) 270 .

Görme Ölçme Tablosu 271 .XVIII. 17. 5..

Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 21. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 5. Total renk körlüğü ve kırmızı yeşil renk körlüğü. 1. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 5. 21. Görüşü normal olanlar şekli 15 olarak. Görüşü normal olanlar şekli 57 olarak. 4. 19. 11. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 35. 16. 272 . 6. 8. 15. Görüşü normal olanlar şekli 73 olarak okurlar. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. 6. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Gerek normal insanlar gerekse renk körlüğü bulunanlar bu şekilleri aynı derecede okuyabilirler. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. 17. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Görüşü normal olanlar şekli 3 olarak. 18. 10. 9. total renk körleri ancak zorlukla okurlar. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 17. Görüşü normal olanlar şekli 74 olarak. Görüşü normal olanlar şekli 7 olarak okurlar. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 5 olarak okur. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 3. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. 5. Görüşü normal olanlar şekli 2 olarak okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 8 olarak. Bu seri aşağıdaki 38 tablodan oluşmaktadır. Ishıhara Renk Körlüğü Testi Doğuştan renk körlüğü ikiye ayrılır. 13. 20. Görüşü normal olanlar şekli 5 olarak. Görüşü normal olanlar şekli 6 olarak. 2. Görüşü normal olanlar şekli 97 olarak okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 29 olarak. Bu her iki grup renk körlüğü de ayrıca tam veya tam olmayan renk körlüğü olarak 2’ye ayrılır. 12. Görüşü normal olanlar şekli 16 olarak okurlar. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 2 olarak okur. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 45 olarak okurlar. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 4 olarak okurlar. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 6 olarak okurlar. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 73 olarak okur.XVIII. 14. 3. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 2. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. 17. 7. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 70. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 45 olarak okur.

Bütün renklerde tam ve kısmi körlük olanlar her iki hattı talip edemezler. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 3. 23. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 42 okurlar. 36-37. 30-31-32-33. Normalde kırmızı hattı kısmen ve tam. kısmen kırmızı ve yeşil renk körlüğü olanlar mavi hattı görürler.22. uzaklıkta olmalıdırlar. tam yeşil renk körlüğü olanlar yalnız kırmızı hattı. 273 . tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 4. 38. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 6. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 2. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takipte normal görüşlülerin çoğu ve renk körlüğü olanlar hiçbir güçlük çekmezler. 24. Tam renk körlüğü olanlar ile kısmi renk körlüğü olanlar ise her iki hattı görüp takip edemezler. 22-27 nolu tablolar her zaman kullanılmaz. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takipte normal görenlerin ekseriyeti hiçbir güçlük çekmez. Kuşkulanılan. 34-35. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 6. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 96 okurlar. 28-29. Renk körlüğü olanlar ise güçlük çekmeden göremez ve takip edemez. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken tam kırmızı renk körlüğü olanlar yalnız mor hattı. normal görenler ile tam renk körlüğü olanlar bütün renklerde zorluk çekerler. Tablolar bir masa üzerine konulur. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 35 okurlar. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken normal görenler yeşil hattı. 25. Testin Uygulanmasına Ait Açıklama Muayeneler iyi ışık alan odalarda gündüz yapılmalıdır. kararsız kalınan durumlarda 10-19 ve 13-20 ve 14-18 nolu tablolar karşılaştırılmalıdır. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 26 okurlar. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 5. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 2. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar ise her iki hattı da görür ve takip ederler. kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar mavi hattı kısmen takip ederler. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 9. 26-27. Muayene olanlar ayakta ve en az 75 cm. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken kırmızı ila yeşil renk körlüğü olanların ekseriyetle kolaylıkla takip eder.

274

275

276

277

278

279

XVIII. 18. İşitme İle İlgili İşyerinde Uygulanabilecek Testler
Odyometri testi işitme bozukluğu için en etkili tarama testidir, fakat ekonomik ve kısa zamanda yapılabilecek tarama amaçlı bir seçenek “fısıltı testi” dir. XVIII. 18. 1. Fısıltı Testi; Bu tarama için işyeri hekimi doğrudan muayenesi yapılacak kişinin önünde ve birkaç adım ilerde durur (hem muayene olan, hem hekim oturuyor ya da ayakta olmalıdır). Hekim bazı sayıları fısıldayacağını, bu sırada muayene olanın gözlerini kapatması gerektiğini anlatır. Hekim muayene olanın 30-45 cm uzağında, (hacmi standardize etmek için) nefesini dışarı verir ve bir saniye ara ile rasgele dört sayı fısıldar ve fısıldadığı tüm sayıları yinelemesini ister. En azından iki sayıyı işitemeyen çalışan testte başarılı olamamıştır. Fısıltı Testi için başka bir yöntem; Hekimin dudaklarını göstermeden soluğunu verdikten sonra ciğerinde kalan hava ile çıkardığı fısıldanmış sözcükleri muayene olanın doğru olarak tekrarladığı mesafe: 6 metreyse işitme kaybı yoktur. Hafif işitme kaybında; 6 metrede işitmediğini söylen kişi, hekimin 6 metreden itibaren yavaş yavaş yaklaşarak fısıldadığı sözcükleri 4 metreye kadar olan mesafede doğru tekrar eder. Orta işitme kaybında; 4 metrede işitmediğini söyleyen kişi, hekimin 4 metreden itibaren 1 metreye kadar olan mesafede sözcükleri doğru tekrar eder. Ağır işitme kaybında; 1 metrede işitmediğini söyleyen kişi, hekimin 1 metreden 25 cm ye kadar olan mesafede fısıldadığı sözcükleri doğru tekrar eder. Tam sağırlıkta bu mesafe 25 cm den küçüktür. Tam sağırlıkta sessiz bir odadaki normal konuşma hiç işitilmez. Testte duyarlılık %80-100 ve özgüllük %80-90'dır.

280

ses kesildiği anda haber vermesi istenir ve hasta "ses kesildi" dediğinde. Titreştirilen bir akort çatalı (diyapozon) önce. bu ses işitilmeyecektir. Rinne Testi: Bir kulaktaki iletim tipi işitme kaybının varlığını araştırmak için yapılır. Titreştirilen bir akort çatalı (diyapozon) kafatasında orta hatta bir noktaya yerleştirilir ve hastaya sesi nereden duyduğu sorulur. sağlam kişilerde rahatlıkla duyulur. titreşimi azalmış şiddette de olsa devam eden diyapozonun ucu bu kez kulak kepçesine doğru tutulur. 19. 2. kulağın arkasında bulunan mastoid çıkıntı üzerine konur. 18. Koroner Kalp Hastalığı Risk Hesaplama 68 MEDICANA Genel Sağlık Ansiklopedisi Cilt 12. kulağında sinirsel bir işitme sorunu yoksa bu noktadan yayılan titreşimleri kemik yoluyla duyacaktır. XVIII.XVIII. tıkanıklığın dış sesleri maskeleyici etkisinden dolayı. 281 . Hastaya. iletim tipi işitme kaybı olanlar. Sonuçta tek kulağında sinirsel (sensörinöral) işitme kaybı bulunan hastalar sesi normal olan kulaklarından daha fazla duyarlarken. sesi patoloji olan kulaklarından daha yoğun olarak duyarlar. hava yolu üzerinde birçok artırıcı (amplifikatör) mekanizma bulunduğundan. şiddeti azalmış diyapozon sesi. Hasta. Sağlam bir kulakta. Diyapozon Testleri68 Weber Testi: Hangi kulakta ne tip bir işitme kaybı olduğunu araştırmak amacıyla yapılır. Tıp Sözlüğü. Fakat iletim yollarında bir tıkanıklık varsa.

sistolik HT ve sigara içiminin. 19. 285 (19).XVIII. Yaş.1-52). düşük. Turuncu (orta dereceli risk)-10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 10 ila 20 arasında olduğunu ifade eder. 19. total kolesterol. Kırmızı renk içinde beyaz çizginin sağ tarafı (çok yüksek risk). JBS Risk Skoru Hesaplama Modeli Sistolik kan basıncı ile Total kolesterol’un HDL kolesterole oranı karşılatırılarak. orta. hdl kolesterol. erkeklerde ve kadınlarda 10 yıllık dönem için koroner kalp hastalığı riskinin hesaplanması.10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 20’ nin üzerinde olduğu anlamına gelmektedir. Kırmızı renk (yüksek risk).10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 30’un üzerinde olduğunu ifade etmektedir. 2. 282 . kadın ve erkek cinsiyete göre ve yaş gruplarına göre. 1. Her tablodaki risk puanları toplanıp. Framingham Koroner Kalp Hastalığı Risk Skoru. XVIII. yüksek ve çok yüksek risk gruplarına ayrılmışlardır (Heart-2005. soldaki tablodan cinsiyete göre karşılaştırılacaktır (JAMA 2001.10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 10’un altında olduğu anlamına gelir. 2486-2497).91. Yeşil renk (düşük risk).

Ağızdan verilen 75 g’lık glukoz yüklemesini (oral glukoz tolerans testi-OGTT) takiben 2saat sonraki plazma glukozunun ≥ 200 mg/dL olması Hipoglisemi varlığı. yol yürümekle nefes darlığı olması) Fiziksel aktivitede belirgin kısıtlanma olması. Dr. 3.XVIII. 283 . bu üç yöntemden biriyle doğrulanmalıdır. ev içinde yürümek gibi çok hafif aktivitelerle bile semptomların ortaya çıkması İstirahatte bile nefes darlığı olması Sınıf III Sınıf IV 69 İSGÜM Bölge Laboratuvarlarının Güçlendirilmesi Teknik Destek Projesi-EKG&Kardiyovasküler Risk Eğitimi-Doç. Açlık kan glukozunun ≥ 126 mg/dL olması. Alpaslan Kılıçarslan-Haziran 2011. (Williams. Hipergliseminin ara kategorileri: Diyabetin tüm formlarının doğal gidişatı boyunca hastalık.5. New York Kalp Cemiyeti’nin (NYHA) konjestif kalp yetersizliği sınıflaması Sınıf I Sınıf II Günlük olağan fiziksel aktivitelerinde kısıtlanma olmayan kalp hastaları Fiziksel aktivitelerinde hafif kısıtlanma olan kalp hastaları (örn.C. takip eden gün. Diyabetin klinik semptom ve bulguları olan kişilerde rastlantısal plazma glukozunun ≥ 200 mg/dL olması. OGTT’den 2 saat sonraki plazma glukozunun ≥ 140 ve< 200 mg/dL olarak tanımlandığı bozulmuş glukoz toleransı (IGT) evresinden geçer. Bozulmuş açlık glukozu (IFG) açlık glukoz düzeyleri temelinde bir kategori olup.. WHO ve Amerikan Diyabet Derneği (ADA)’nin Diyabet Tanı Kriterleri 1. Pickup J. 21. G. 2004) Diyabetes Mellitus Tanısı Almış Hastalarda Tedavi Hedefleri69 Açlık plazma glukozu < 100 mg/dL Tokluk plazma glukozu < 140 mg/dL HbA1c < % 6. açlık plazma glukozunun ≥ 110 mg/dL ve <126 mg/dL olarak tanımlanır. XVIII. Rastlantısal glukoz düzeyinin 100 ve 200 mg/dL arasında olması gibi belirsiz bir durumda WHO tanı için OGTT’nin kullanılmasını önermektedir. 20. 2.

o MMF: VC/2 x ½ formüle edilir. İlk fonksiyonel bozukluklar bu segmentlerden başlar. FEV 1/FVC > 80 79-60 59-41 < 40     Solunum Bozukluğunun SFT ile Derecelendirilmesi FVC FEV 1 Derecesi > 80 > 80 Normal 79-60 79-60 Hafif 59-51 59-41 Orta < 50 < 40 Ağır 70 Karabıyıkoğlu. zorlu ekspiraasyonun efora bağlı olmayan segmentidir. SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ70     VC: Vital Kapasite (Vital Capacity): Maksimum inspirasyondan sonra maksimum ekspirasyonla (yavaş ve zorlanmadan) dışarı atılan toplam hava hacmidir. FEV 3: Zorlu ekspirasyonun 3. alınan havanın % 75-80’inin atılmış olması gerekir. özellikle orta ve küçük hava yolları obstrüksiyonunu belirleyen en duyarlı. 22. azaldığı durumlarda obstriksiyon lehine düşündürür. Orta ve son bölümdeki akım hızları periferik hava yolları hakkında bilgi verir. litre/sn olarak ifade edilir. mililitre. Normal sağlıklı kişilerde FVC. 79-60 hafif dereceli obstriksiyon. Büyük hava yollarını değerlendirmede önemlidir. Büyük hava yollarındaki hava akımına karşı direnci gösteren en iyi indekstir. Solunum Fonksiyon Testleri. boy ve cinsiyete göre değişmekle beraber 2-4 l/sn dir. Saniyesinde atılan hacimdir. derin ve hızlı ekspirasyonla dışarı atılan toplam hava hacmidir. litre ile ifade edilir. VC’ye eşittir. Normalde zorlu ekspirasyonla ilk saniyede. G. beklenen. Bireyin eforu. FEF 200-1200: Zorlu ekspirasyonun ilk evresindeki “200-1200 ml” arasındaki akım hızını. Hava yollarındaki obstrüksiyonu erken dönemde gösteren. çok ağır. FEF 25-75: Maksimum ekspirasyon ortası akım hızı: MMF (Maximum Mid expiratory Flow rate). Akciğerlerde eskpire edilen volümün az olduğu evredeki akım hızıdır. o FEV 1 / FVC % 80 çok hafif dereceli obstriksiyon. Normal beklenen değerleri o yaş. 59-40 orta dereceli obstriksiyon 39-30 ciddi. Zorlu ekspirasyonun ilk ve son ¼ orta bölümleri arasındaki akım hızıdır. diğer bir ifadeyle FVC manevrasında ilk 200 ml atıldıktan sonra 1000 ml’nin ekspire edildiği sıradaki akım hızıdır. FVC: Zorlu Vital Kapasite (Force expiratory Vital Capacity) Maksimum inspirasyondan sonra zorlu. MMF. Saniyesinde atılan hacimdi. belirgin obstriksiyonu gösterir. Bu bölümde akım hızını akciğerin elastik recol basıncı. kooperasyonu önemlidir. FEF %50-75 (Orta Bölüm) ve FEF %75-RV (Son Bölüm): Bu bölümde akım hızlarını efor etkilemez (efordan bağımsız bölüm). beklenen değerden fazla oluşu restriktif ventilatuar bozukluğu gösterirken. komprese hava yollarının elastik özellikleri ve hava yollarındaki akıma karşı oluşan rezistans etkiler. FEV 1’deki azalma büyük hava yollarının obstrüksiyonunu düşündürür.XVIII. normal sağlıklı kişilerde FEV 3 % 90 olmalıdır. en önemli parametredir. FEV1: (Forced Expiratory Volume in 1 second) Zorlu ekspirasyonun 1. FEV 1/FVC: %’sinin beklenen değere yakın. 284 .

iş yapabilme yeteneğinin tanımı ve sınıflandırılması. Kardiovasküler dayanıklılık veya aerobik fitness. Aerobik testler. yorgunluk olmadan çalışmaya.XVIII. Metronom veya ritim kaseti. Submaksimal Testler.  3-Dakika Basamak Testi. saniyeler arasında 15 sn. İş stresinin kişi performansı üzerindeki etkilerinin ve kişinin uyum derecesinin belirlenmesi.1991).  Bisiklet Testleri.(Güler. 23. tazminat hesapları gibi birçok konuda yol gösterici olabilir. boyunca. 2. Ç. 23.  Harward Basamak Testi. Bir kişinin aerobik fitness seviyesi çalışan kaslara vücut tarafından taşınan oksijen miktarına ve kasların bu oksijeni kullanma yeteneğine bağlıdır. süre ölçülür. 3. 4. İşyeri Sağlık Birimlerinde “maksimal testler”i uygulamanın sorun yaratabileceği (uygulama sırasında ortaya çıkabilecek kardiyovasküler zorlanmalara karşı yeterli müdahale olanağı bulunamayacağından). Fiziksel iş gücü. Queens Kolej Basamak Testi Uygulama: Basamak testi uygulanacak işçiler (sporcular. Kalp atım monitörü (opsiyonel). XVIII. egzersize devam ettirme yeteneği ve birçok spor aktivitesi için önemli bir bileşendir.. çalışanın sağlığı.  Basamak Testleri. öğrenciler) 3 dk.  Maksimal Oksijen Tüketimi Testi. 285 . bu nedenle “submaksimal testler”in yapılmasının daha uygun olacağı düşünülmektedir. iş yapabilme yeteneği. N.  Queens Kolej Basamak Testi.25 inç (41.  Zamana veya Mesafeye Karşı Koşu Testi.  Yürüyüş Testleri. AEROBİK GÜÇ TESTLERİ (PERFORMANS TESTLERİ) Performans testleri geniş işçi gruplarının performanslarının değerlendirilmesi amacıyla kullanılabilirler. Hastalık ve işe dönüş muayenelerinde kişinin değerlendirilmesi amacıyla kullanılabilir. 1.  20 m Mekik Koşu Testi. sporcu sağlığı. İGM’de çalışanların performans sınıflandırmalarının yapılabilmesi. Maksimal Testler. Bilir. yargısal. Test biter bitmez çalışanların kalp atım sayıları 5. kardiovasküler dayanıklılık ile eş anlamlı olarak kullanılan aerobik gücü ölçer. Gereken Araçlar:     16. Belirli bir iş yükünden sonra kişinin bedensel yeteneklerinin ve potansiyelinin ortalama derecesinin belirlenmesinde. Kronometre. askeri.3 cm)’lik basamak. kadınlar dakikada 22 ve erkekler dakikada 24 basamak olmak üzere platforma çıkıp inerler.  Tecumseh Basamak Testi. Bu testler: 1. ve 20. Basamak-Step Testleri.

Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn.75’dir.5 cm)’lik basamak. baş dönmesi. Geçerlilik: Toparlanma kalp atım sayısı ile Vo2 max arasındaki korelasyon r:0. 3. Üç Dakika Basamak Testi Uygulama: Sporcular ritme alışana kadar metronomu dinlerler ve hazır olduklarında teste başlarlar. Ancak bu sırada nabız sayılmalıdır. yukarı.       Gereken Araçlar: 12 inç (30. Kişi sırt üstü yatırılarak dinlendirilir. XVIII. boyunca sayılır. 96 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti. sıkıntı gibi yakınmalar olursa test hemen yarıda kesilir. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz.92’dir. 2. Kronometre . Steteskop (karotid atımı kullanılabilir). az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. boyunca basamağa inip çıkarlar ve son basamaktan sonra oturur pozisyonda kalp atımları 1 dk. aşağı adımlar atarlar. 3 Dakika Basamak Testi (*) Yaş Grubu Değerlendirme Mükemmel İyi Ortalamanın üzerinde Ortalama 18-25 Erkek <79 79-89 90-99 100105 Kadın <85 85-98 26-35 Erkek <81 81-89 Kadın <88 88-99 100111 112119 120126 127138 >138 36-45 Erkek <83 83-96 Kadın <90 46-55 Erkek <87 Kadın <94 56-65 Erkek <86 Kadın <95 66 ve üzeri Erkek <88 Kadın <90 90-102 90-102 87-97 94-104 86-97 95-104 88-96 99-108 90-99 109117 118126 127138 >138 100107 108117 118128 >128 97-103 103110 104112 113119 120130 >130 111118 119128 129140 >140 98-105 105115 106116 117122 123132 >132 116120 121129 130135 >135 98-103 105112 104112 113120 121129 >129 113118 119128 129139 >139 97-103 103115 104113 114120 121130 >130 116122 123128 129134 >134 Ortalamanın altında 106116 Kötü Çok kötü 117128 >128 (*) 3 dakikalık uygulamadan sonra 1 dakika boyunca sayılan nabız XVIII. Denekler 96 vuruş/dk tempoya ayarlı metronomla ya da ritim kasetiyle yukarı. 23. dakikada 30 basamak olmak üzere 5 dk. Uygulama sırasında göğüste ağrı.    Güvenilirlik: Toparlanma kalp atım sayısı için test ve tekrar-test güvenilirliği r: 0. Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. aşağı. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. Bu da dakikada 24 basamağa tekabül eder. boyunca basamak inip çıkarlar. Uzun boylu kişiler avantajlıdır). Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. 23. Eğer 286 . Harward Basamak Testi Uygulama: İşçiler yorgunluk oluşana kadar. Uzun boylu kişiler avantajlıdır).3 dk.

Herhangi bir iş yükünden sonra bedensel potansiyel zorlanmasını ortaya koyabilir. Toplu kitle etkinliklerinden önce kardiyovasküler riski olanların belirlenmesinde yarar sağlayabilir. Bu test. Tanısal yararı vardır. Değerlendirme: Puan şu eşitlikle hesaplanır: Puan: [100 x test süresi (sn. Steteskop (carotid atımı kullanılabilir). İskemik kalp hastalıklarının tanısında yardımcı olabilir.8 cm. Uzun boylu kişiler avantajlıdır). çalışanın 15 sn.6-0. İşçi test bitiminde hemen oturur ve toparlanma sağlanana kadar yarım dakikada bir kalp atım sayıları alınır. 3-3. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. İnsanların maksimal aerobik kapasitelerinin % 3050’sini geçmeyen işlerde yorulmadan çalıştıkları bilindiği için oldukça yararlı bir testtir. Kronometre.5. sadece hekimler ve sağlık personeli tarafından değil. 287 . 120 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti.(Egzersiz sonrası 1-1. a) b) c) d) e) f) İş kapasitesinin belirlenmesinde yararlıdır.5. 2-2. Rehabilitasyon etkinliğinin değerlendirilmesinde yarar sağlayabilir. İşe giriş ve hastalık sonu işe dönüş muayenelerinde ve iş uygulamaları sırasında performansın değerlendirilmesini sağlayabilir.)] / (2x toparlanmadaki toplam kalp atımı).nabız 160/dakikanın üzerindeyse hekim muayenesi gereklidir. Değerlendirme Mükemmel İyi Orta Ortanın altı Kötü Kondisyon İndeksi >90 80-89 65-79 55-64 <55 Harward Basamak Testi.)’lik basamak.5 dakikalardaki nabız sayılır). Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. boyunca test ritmini yakalayamadığı zaman tanımlanır. Geçerlilik: VO2 max ile korelasyonu yaklaşık r: 0. işyeri sağlık görevlisi gibi sağlık eğitimi veren okullardan mezun olmamış kişilerce de uygulanabilmesi yönünden önemli bir test olarak kabul edilmiştir.8. Egzersiz süresi (sn) X 100 Kondisyon İndeksi = 2 X Egzersiz sonrası üç nabız         sayısının toplamı Gereken Araçlar: 12 inç (50. Bitkinlik.

Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. Tecumseh Basamak Testi Uygulama: İşçiler ritme alışana kadar metronomu dinlerler ve hazır olduklarında teste başlarlar. Kronometre. Test bittikten 30 sn. tempoya ayarlı metronomla yukarı. 96 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti. Steteskop (carotid atımı kullanılabilir).XVIII. Tecumseh Basamak Testi (*) Yaş Grubu Değerlendirme Seçkin Çok İyi İyi Orta Düşük Kötü 20-29 Erkek 34-36 37-40 41-42 43-47 48-51 52-59 Kadın 39-42 43-44 45-46 47-52 53-56 57-66 30-39 Erkek 35-38 39-41 42-43 44-47 48-51 52-59 Kadın 39-42 43-45 46-47 48-53 54-56 57-66 40-49 Erkek 37-39 40-42 43-44 45-49 50-53 54-60 Kadın 41-43 44-45 46-47 48-54 55-57 58-67 50 ve üzeri Erkek 37-40 41-43 44-45 46-49 50-53 54-62 Kadın 41-44 45-47 48-49 50-55 56-58 59-66 (*) Test bittikten 30 saniye sonra. yukarı. 23. Tablolar kullanılarak çalışanın kardiyovasküler düzeyi belirlenir.)’lik basamak. sonra kalp atım sayısı 30 sn. Bu da dakikada 24 basamağa karşılık gelir. boyunca basamağa inip çıkarlar. 30 saniye süresince sayılan nabız. Uzun boylu kişiler avantajlıdır).       Gereken Araçlar: 8 inç (20. Test sporcularda yaygın bir şekilde uygulanmaktadır. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn.3 cm. 288 . az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. aşağı. aşağı adımlar atarlar. 4. 3 dk. İşçiler 96 vuruş/dk. sayılır.

İş Kanunu’nda (4857 Nolu Kanun. Maddeler de konuyla ilgilidir)sağlık gözetiminin sürekliğini öngören periyodik-portör muayenesinin kimlere. Sözlüklerde “murakabe”nin sözcük anlamı korku. Ülkemizdeki en kapsamlı iş sağlığı düzenlemelerinden sayılan ve aktif işyeri hekimliği yapanlara rehberlik eden “İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü ”nün (Resmi Gazete: 11 Ocak 1974–14765) “Sağlık Şartları ve Güvenlik Tedbirleri” nin belirtildiği 2. çalışanların ilkyardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla. c) İşçilerin İSG eğitimleri ve bilgilendirilmelerinden. b) Bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelini görevlendirmekle. b) İşyerinde sağlık ve güvenlik risklerine karşı yürütülecek koruyucu. yangın. Madde 77 . c) Sanayiden sayılan işlerde iş güvenliği uzmanı olan bir veya birden fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle. Anayasa’nın 50. Kısımın yanı sıra 4. [(1) TSM’ler işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak amacıyla. acil durum planının hazırlanması. d) Çalışma ortamının gözetimine ve çalışanların sağlık gözetimine ait bütün bilgilerin kayıt altına alınmasından. Ayrıca.Onbeş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. işyerindeki işçi sayısı. iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi. çalışanlarının sıhhi ahvaline bakmak üzere.Kısım ile “İşyerinde Kullanılan Alet. 85-89. önleyici ve düzenleyici faaliyetleri kapsayan çalışma ortamı gözetimine katkı verilmesinden. Madde 73 Sanayie ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır. ç) İşyerinde kaza. iş sağlığı gözetimine ilişkin görevleri tanımlanmıştır. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nda (1593 Nolu Kanun. Resmi Gazete: 10 Haziran 2003 – 25134) aşağıdaki maddelerden de anlaşılacağı üzere iş sağlığı gözetimine ilişkin (çalışanın sağlık gözetimi ve çalışma ortamının gözetimi) oldukça ayrıntılı açıklamalara yer verilmiştir. TC. Maddesinde ”Devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran bütün iş sahipleri. İSG kurullarının oluşumu. Madde-8 TSM’ lerin görev yetki ve sorumlulukları. yükümlüdürler. Maddeler)çalışanın sağlık gözetimine ayrılmıştır. Kanunun 180. Edevat. zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik” te (Resmi Gazete: 27 Kasım 2010-27768. (Madde 71 . Madde 15-İşyeri hekiminin görevleri) Toplum Sağlığı Merkezleri (TSM)’nin görev. Madde 80 .Sayı: 1489.) İşverenler. işyerindeki kişisel sağlık dosyalarında gizlilik ilkesine uyularak saklanmasından sorumludurlar. devamlı olarak en az elli işçi çalıştırdıkları işyerlerinde alınması gereken İSG önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi. Madde 126 . ondört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar. Madde 74 Kadın çalışanların doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onaltı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. gözetmek. Maddelerde-Kimlerin ağır ve tehlikeli işlerde çalışıp çalışamayacağını. araç ve gereçleri noksansız bulundurmak. bedensel. ilkyardım ve acil müdahale bakımından yapılması gereken uygulamaların organizasyonu ve ilgili diğer birim. 56. Maddesinde de “herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğuna” dikkat çekilmektedir. işyerinde yapılan risk değerlendirme sonuçları ve maruziyet bilgileri ile İGM. Ancak. Yetki. Makine ve Ham Maddeler Yüzünden Çıkabilecek Hastalıklara Engel Olacak Tedbirler” in açıklandığı 3. İşverenler İSG kurullarınca İSG mevzuatına uygun olarak verilen kararları uygulamakla yükümlüdürler. e) İşçilerin yaptıkları işler. (2) TSM’lerin görev ve sorumlulukları bu maddenin işyeri hekimliği 289 . Maddesinde “kimsenin yaşına. Resmi Gazete: 6 Mayıs 1930 .127 ve 266. a) İşçilerin sağlığını korumak ve geliştirmek için işçilere verilecek sağlık gözetiminden. işyerinin niteliği ve işin tehlike sınıf ve derecesine göre. devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde her işveren bir İSG kurulu kurmakla yükümlüdür. Kısımda da İşyerlerinde İş Kazalarına Karşı Alınacak Tıbbi Tedbirler ve İşyerlerinde Bulundurulması Zorunlu olan İlkyardım ve Tedavi Levazımı ile Sıhhi Tesisat anlatılmıştır.Bu Kanuna göre sanayiden sayılan.EK-1 MEVZUATIMIZDA SAĞLIK GÖZETİMİ Sağlık gözetimi ile ilgili olarak.İşverenler işyerlerinde İSG'nin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak. doğal afet ve bunun gibi acil müdahale gerektiren durumların belirlenmesi. bir veya mütaaddit tabibin sıhhi murakabesini temine ve hastalarını tedaviye mecburdur” denilmektedir. a) İşyeri sağlık ve güvenlik birimi oluşturmakla. kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılmasından. raporlarının nereden alınacağını. cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamayacağına”. Tüzüğün neredeyse yarısı (5-108. ödev. kontrol etmek olarak geçmektedir. 18 yaşından küçükler ve gebe emzikli kadınların gözetimi ile Sağlık Bakanlığı’nın görüşü alınarak sağlık gözetimi ile ilgili çıkarılabilecek diğer yönetmeliklerden söz edilmektedir). yetki ve sorumlulukları başlığı altında. ne sıklıkla yapılacağı belirtilmiştir. periyodik sağlık muayeneleri sonuçları ve iş kazaları ile meslek hastalıkları kayıtlarının. işçiler de İSG konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler. yetki ve yükümlülükleri ÇSGB' ce hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir. çalışma yöntemleri. denetlemek. İş Kanunu kapsamında çıkartılmış yönetmeliklerden “İşyeri Hekimlerinin Görev. Madde 81 – (Değişik: 15/5/2008-5763/4 md.

1) Gece postaları da dâhil olmak üzere işçilerin sağlık gözetimini yapmak. gerektiğinde çalışma ortamı ile ilgili ölçümler yapılmasını sağlayarak. birden fazla iş kazası geçirmiş olanlar gibi çalışanların. İSG ile ilgili kayıt ve istatistiklere ulaşabilmesini sağlarlar. meslek hastalığı tanısında yetkili hastaneler ile işbirliği içinde çalışmak. Kendilerinden talep edilmese dahi sözleşme süresi sonunda bütün kayıt ve dosyalar TSM’lerce işverene teslim edilir. Maddesi de İşyeri hekimlerinin. (4) TSM’ler bu hizmetlerin sağlanması sırasında işin normal akışını aksatmamaya özen gösterirler. 3) Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek. madde bağımlılığı olanlar. İSG kurulu üyelerine. bağışıklama çalışmaları yapmak. 7) Sağlık gözetimi konusunda işçileri bilgilendirmek ve onların rızasını almak. 2) Kantin. (5) TSM’ler. 3) İşyeri yöneticilerine.[a) Rehberlik ve danışmanlık. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği yaparak hazırlamak. Maddesi) sağlık gözetimine ilişkin olarak. kreş ve emzirme odaları ile soyunma odaları. 1) Bulunması halinde İSG kuruluna katılarak çalışma ortamı gözetimi ve işçilerin sağlık gözetimi ile ilgili danışmanlık yapmak ve alınan kararların uygulanmasını izlemek. İSG. 6) Yöneticilere. 5) Bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde yıllık çalışma planını ve yıllık değerlendirme raporunu hazırlamak. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde çalışma ortamının gözetimi kapsamında gerekli ölçümlerin yapılmasını önermek. yatakhane. 1) İşyerinde ilkyardım ve acil müdahale hizmetlerinin organizasyonu ve personelin eğitiminin sağlanması çalışmalarını ilgili mevzuat doğrultusunda yürütmek. toplu koruma yöntemleri ve KKD konularında tavsiyede bulunmak. sağlık riskleri ve yapılan sağlık muayeneleri konusunda işçileri yeterli ve uygun şekilde bilgilendirmek. Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete: 16 Haziran 2004-25494 –(Değişiklik Resmi Gazete: 7 Mart 2010-27514) de Sağlık Raporu başlığında yer alan 5. bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. 8) Gerekli laboratuvar tetkikleri. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen şartlarını sürekli izleyip denetlemek. 1) İSG alanında yapılacak araştırmalara katılmak. İSG hizmetleri kapsamındaki görevlerini tanımlamıştır. çalışanların ve bulunması halinde İSG kurulunun. meslek hastalığı tanısı veya şüphesi olanlar. uygun işe yerleştirilmeleri için gerekli koruyucu sağlık muayenelerini yaparak rapor düzenlemek. 4) Hassas risk grupları. radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak. işçilere ve temsilcilerine genel sağlık konularında eğitim vermek ve bu eğitimlerin sürekliliğini sağlamak. 3) İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizi ile iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. 6) Sağlık gözetimi sonuçlarına göre. 290 . c) Eğitim ve bilgilendirme.hizmetleriyle sınırlıdır. işyerindeki sağlık gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve Ek-5’te belirtilen örneğine uygun yıllık değerlendirme raporunu hazırlayarak elektronik ortamda Bakanlığa göndermektir. 3) İş sağlığı. 5) İSG çalışmaları kapsamında işyerinde periyodik incelemeler yapmak ve risk değerlendirme çalışmalarına katılmak. 4) Yeni teknoloji ve donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi mevcut uygulamaların iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. hijyen. 4) Bağımlılık yapan maddelerin kullanımının zararları konusunda işyerinde eğitim vermek. TSM arşivinde tutulur ve istenmesi halinde denetime yetkili memurlara sunulur. b) Sağlık gözetimi. 7) Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumları ile işyerinde olabilecek sağlık tehlikeleri arasında bir ilişkinin olup olmadığını tespit etmek. 9) Yıllık çalışma planını. 8) İşin yürütümünde ergonomik ve psikososyal riskler açısından çalışanların fiziksel ve zihinsel kapasitelerini dikkate alarak iş ile işçinin uyumunu sağlamak ve çalışma ortamındaki stres faktörlerinden korunmaları için araştırmalar yapmaktır. 4) İşyerinde İSG'nin geliştirilmesi amacıyla gerekli aktiviteler konusunda işverene tavsiyelerde bulunmak. 2) İş sağlığı. 2) İş kazasına uğrayan veya meslek hastalığına yakalanan işçilerin rehabilitasyonu konusunda işyerindeki ilgili birimlerle. işverenin. 5) Bulaşıcı hastalıkların kontrolü için yayılmayı önleme ve bağışıklama çalışmaları yapmak. Aynı Yönetmeliğin 15. (6) TSM’ler. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi ve eğitim sağlanması için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. KKD'lar ve toplu korunma yöntemleri konularında bilgi ve eğitim verilmesi için ilgili taraflarla işbirliği yapmak]. (3) İşyerlerinde işyeri hekimliği hizmeti sunmak üzere TSM’lerce görevlendirilen işyeri hekimi tarafından muhafaza edilmesi gereken onaylı defter suretleri. duş ve tuvaletlerin bakımı ve temizliği konusunda gerekli kontrolleri yaparak tavsiyelerde bulunmak. kronik hastalığı olanlar. portör muayenelerinin yapılmasını sağlamak. alınan sonuçların işçilerin sağlığı yönünden değerlendirmesini yapmak. 2) İşçilerin işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve Ek-7’de verilen örneğe uygun olarak düzenlemek ve işyerinde muhafaza etmek. 6) İşyerinde sağlığa zararlı risklerin değerlendirilmesi ve önlenmesi ile ilgili mevzuata göre yapılması gereken koruyucu sağlık muayenelerini yapmak. bulunması halinde İSG kurulu üyelerine ve işçilere genel sağlık. genç ve kadın işçiler de dâhil tüm ağır ve tehlikeli işlerde çalışacakların sağlık raporlarının hangi sağlık kuruluşlarından ve ne sıklıkla almaları gerektiği açıklanmıştır. ölçüm sonuçlarını değerlendirmek. işyeri hekimliği hizmetlerini başka bir kişi veya kuruma devredemezler]. ç) İlgili birimlerle işbirliği. hijyen. yemekhane.

işyeri hekimi etkilendiği düşünülen diğer çalışanların de aynı şekilde gözetime tabi tutulmasını sağlayacağı ve bu durumda maruziyet riskinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. her işçi için. yeni doğum yapmış ve emziren kadınların. Madde-19) sağlık gözetimi başlığı altında. Madde) sağlık gözetimi başlığı altında. Yeraltı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nin (Resmi Gazete:21 Şubat 2004-25380. mide-bağırsak kanseri-gastrointestinal carcinoma) yazılmıştır. dolaylı olarak çalışanın sağlığını korumaya yönelik pek çok sorumluluğun yanı sıra. Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 26 Aralık 200325328. mezotelyoma. kimyasal. c) genel klinik muayenesi. Yine yönetmelik ekinin son bölümünde. göğüs filmi (x-ray). özellikle göğüs muayeneleri ile diğer tetkik ve kontrolleri yapılacaktır. gebelik süresince ve emzirme dönemlerinde (doğumdan sonra 6 ay) de gece çalışması yapmamaları gerektiği ifade edilmektedir.10. Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelikte (Resmi Gazete: 10 Haziran 2004-25488. Madde 12) de İş Sağlığı ve Güvenliği Birimleri(İSGB) ve Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB). çalışanların. Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik (Resmi Gazete: 14 Temmuz 2004–25522. İşçilere etkilenmenin sona ermesinden sonra da yapılması gereken sağlık değerlendirmeleri ile ilgili bilgi verilecektir. bu işte çalışanların sağlık gözetiminde dikkat edilecek konular belirtilmiştir. her türlü koruyucu ve önleyici önlemleri belirleyecek ve önerilerde bulunacaktır. etkilenmenin bitmesinden sonra sağlık gözetiminin devam etmesi gereken süreyi belirleyebilir. 16. biyolojik risk etmenleri ve çalışma koşulları ile ilgili olarak hangi işlerde çalışıp çalışamayacağını düzenlemektedir. erken ve geri döndürülebilir etkilerin saptanması gibi biyolojik gözetim).İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete:27 Kasım 2010 . Kadın İşçilerin Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 9 Ağustos 2004–25548. İşçilerin sağlık durumlarının değerlendirmesi en az 3 yılda bir tekrarlanacak ve her işçi için sağlık kaydı tutulacaktır. Buna göre. işe girişte. maruz kaldıkları veya kalmış olabilecekleri biyolojik etkene karşı henüz bağışıklığı olmayan işçiler için etkili aşıların hazır bulundurulacağı. iş hekimliğinde ulaşılabilen son bilgiler ışığında. doktor ve/veya diğer yetkili sağlık personeli. Ayrıca yönetmelik ekinde de. Maddeler) kadın işçilerin. bu raporun hangi sağlık kuruluşlarından alınabileceği. RD’nin. uygun ise. iş hekimliğindeki gelişmeleri göz önüne alarak sputum sitoloji testleri. işçinin asbeste maruz kalacağı işlerde çalıştırılmaması da dâhil. Sağlık gözetimi yapılırken. Hekim.27768. özellikle göğüs muayenesi ve d) solunum fonksiyon testi (solunan havanın hacmi ve hızı) konularını içermesi gerektiği. sağlık gözetimiyle ilgili olarak ekranlı araçlarla çalışanların gözlerinin korunması için. işçilerin sağlık muayenelerinin iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun şekilde yapılması ve en azından:a) işçinin mesleki ve tıbbi özgeçmişi ile ilgili kayıtların tutulması. Madde 9). tomodensitometri gibi daha ileri tetkikler isteyebileceği belirtilmiştir. gebe. gerektiğinde. işe başlamadan ve düzenli aralıklarla sağlık gözetiminin yapılması gerektiği yazılmıştır. İşçi veya işveren sağlık muayene ve tetkiklerinin yeniden yapılmasını isteme hakkına sahiptir. İşçilerin sağlık gözetimi iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun olarak yürütülmelidir (çalışanın mesleki ve tıbbi öyküsü ile ilgili kayıt tutmak. serbest asbest liflerine etkilenmenin sebep olabildiği hastalıklar (asbestosis. düzenli aralarla ve işe bağlı göz rahatsızlığı olduğunda göz muayenesi yaptırılmasından söz edilmektedir. gece postalarında çalıştırılabilmeleri için. akciğer kanseri-bronchial carcinoma. bir çalışanın. b) her işçi ile görüşme yapılması. Biyolojik etkene maruz kalan çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi ya da işyeri hekimi her bir çalışanın durumunu ve etkilenme koşullarını bilmelidir. işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak amacıyla. 291 . etkilenmeye bağlı bir enfeksiyona ve/veya hastalığa yakalandığı saptandığında. Doktor ve/veya diğer görevli sağlık personelinin asbeste maruz kalan çalışanların her birinin etkilenme durumunu ve çalışma koşullarını yakından bilmesi gerektiği ifade edilmiştir. muayene ve tetkiklerin sonucuna göre. fiziksel. doğrudan çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek amacı ile işçilere verilecek sağlık gözetiminden de sorumlu tutulmuşlardır. Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003-25325. işe başlamadan önce ve 6 ayda bir sağlık raporu alması gerektiği. 7 ve 9. Asbestle çalışacak her işçinin çalışmaya başlamadan önce genel sağlık durumu değerlendirilecek ve Yönetmelik Eki'nde belirtildiği şekilde. konu ile ilgili daha ileri testler yapılmasına karar verilmelidir. çalışanın kişisel sağlık durumunun değerlendirilmesi. Sağlık gözetiminden sorumlu hekim. yapmakta oldukları işlerde maruz kaldıkları sağlık ve güvenlik risklerine uygun olarak sağlık gözetiminin yapılması ve bunun işe girişte ve işin devamı süresince periyodik olarak yapılması gerektiği belirtilmiştir. Madde) biyolojik etkenlerle yapılan çalışmalarda. Madde-6) ise sağlık gözetimi yönünden. özel koruma önlemleri alınması gereken işçileri tanımlayacağı.

Benzer şekilde maruz kalan başka işçiler de varsa. aynı şekilde maruz kalan diğer kişiler de sağlık gözetiminden geçirilmelidir. iş hekimliğindeki en son tıbbi bilgilere göre gelişmiş tıbbi testler uygulanması zorunludur. Yönetmeliğe göre kayıtların bir örneği. hastalık ve etkilenmeyi tespit edecek geçerli tekniklerin bulunduğu durumlarda yapılmalıdır. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik önlemlerin gözden geçirilerek yeniden alınması gereken önlemler belirlenmelidir. Madde 7) sağlık ve güvenlik yönünden özel tehlike bulunan ve özel sağlık gözetimi gerektiren işlerde. sağlık gözetimi yapılan her bir işçide.Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelikte de (Resmi Gazete: 26 Aralık 2003-25328. İşçiler. geçici veya belirli süreli iş sözleşmeleri ile çalıştıracağı çalışanların. işveren sağlık ve etkilenim ile ilgili kayıtları Bakanlığa vermek zorundadır. sağlık gözetimi sonuçlarının yeniden değerlendirilmesini isteyebilir. bu kayıtlar. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik gerekli önlemlerin alınmasında. biyolojik sınır değeri bulunan tehlikeli kimyasal maddelerle çalışmalarda. Sağlık gözetimi sonucunda. gizliliği de dikkate alınarak. aynı Ek’de belirtilen izlenecek yola uygun sağlık gözetimi yapılması zorunludur. Çalışanın kendisi veya işveren. işyeri hekimi her çalışan için. Kanserojen veya mutajen maddelerle etkilenim sonucu ortaya çıkan meslek hastalıkları (tüm saptanan meslek hastalıklarında olduğu gibi) ÇSGB’ye bildirilmek zorundadır. Bu durumda. 12. işyerinde tehlikeli kimyasal maddeye maruz kalan işçide. Madde 16) işverenin. Sağlık durumunun izlenmesinde. işverenin. belli bir hastalık veya sağlık yönünden olumsuz bir etkilenmeye neden olduğu bilinen tehlikeli kimyasal maddeyle etkilenimin söz konusu olduğu. bu maddeden kaynaklanan tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz sağlık etkisi görülmesi veya biyolojik sınır değerin aşıldığının saptanması durumunda. mümkün olduğu hallerde biyolojik kontroller yapılması. İşyerinde faaliyetin sona ermesi halinde işveren bu kayıtları Bakanlığa vermek zorundadır. Bu gözetimler. Sözü edilen kayıtlar maruziyetin sona ermesinden sonra en az kırk yıl süre ile saklanacaktır. kendilerine ait sağlık muayene sonuçları ve etkilenme düzeylerine ait bilgileri görme hakkına sahiptirler. Çalışanların sağlık gözetiminde dikkat edilmesi gereken konular Yönetmelik Ekinde (Ek–II) verilmiştir. Sağlık gözetiminde biyolojik izleme ve gerekli diğer incelemeler yer almalıdır. erken teşhis ve tedavinin sağlanması. İşyerinin faaliyetine son verilmesi halinde. Çalışanlar. çalışanın durumdan haberdar edilmesi ve kendisine yapılması gerekli sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve önerilerin anlatılması zorunludur. maruziyet riskini belirlemek üzere yeniden risk değerlendirmesinin yapılması zorunludur. işin gerektirdiği özel sağlık gözetimine 292 . maruziyet koşullarını bilmek zorundadır. Kanserojen veya mutajen maddelere maruz kalanların sağlık durumunu izlemekle görevli hekim ve diğer sağlık görevlileri. istenmesi halinde Bakanlığa verilecektir. işyerinde yapılan risk değerlendirmesine göre sağlık ve güvenlik yönünden risk bulunan işlerde çalışanların. iş yerinde yapılan RD yenilenmeli. Sağlık gözetimi. Kişisel sağlık ve etkilenim ile ilgili kayıtlar. Çalışanlara. çalışanların mesleki ve tıbbi özgeçmişleri ile ilgili kayıtların tutulması. işçiler üzerinde yapılacak tetkiklerin oluşturduğu riskin kabul edilebilir düzeyde olduğu durumlarda yapılacağı belirtilmiştir. İleriki bir tarihte değerlendirilmesi açısından. Yönetmelik ekinde (Ek-II) belirtilen. İşyerinde koruyucu önlemlerin alınmasında sağlık gözetimi sonuçlarının dikkate alınacağı ve bu gözetimlerin özellikle. sağlık durumlarının gözetim altında tutulması için işyerinde gerekli düzenlemeleri yapmak zorunda olduğu ifade edilmektedir. İşçilerin sağlık durumunun izlenmesi iş hekimliği ilke ve uygulamalarına göre yapılmalıdır. Çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili kişisel sağlık kayıt sistemi bulunmalı. yapılan sağlık gözetimi ve kişinin etkilenme düzeyi izleme sonuçlarının bir özetini içermelidir. etkilenme sona erdikten sonra da yapılması gerekli sağlık gözetimi hakkında bilgi verilmelidir. Madde) yapılan RD'ye dikkat çekilmekte ve bunun sonucunda sağlık yönünden risk altında olduğu saptanan işçilere uygun sağlık gözetimi yapılacağından söz edilmektedir. İşyerinde kişisel ve mesleki hijyen önlemlerinin derhal alınabilmesi mümkün olacak şekilde gerekli düzenleme yapılmalıdır. Sağlık gözetimi yapılacak her işçi için kişisel sağlık ve etkilenme kayıtlarının tutulması ve güncelleştirilmesi zorunludur. çalışanların özel çalışma koşullarında hastalık veya etkilenmenin ortaya çıkma olasılığının bulunduğu. etkilenme başlamadan önce (işe girişte) yapılmalı ve daha sonra da düzenli aralıklarla sürdürülmelidir. işyeri hekimi veya diğer uzman kişilerin veya Bakanlık yetkililerinin önerilerine uyulması da zorunludur. Ayrıca. Bu durumda. Geçici veya Belirli Süreli İşlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik’te de (Resmi Gazete: 15 Mayıs 2004-25463. alınması gerekli koruyucu önlemler konusunda önerilerde bulunmalıdır. Kanserojen Ve Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 26 Aralık 2003–25328. İşçilerin bu işe başlamadan önce bu durumdan haberdar edilmeleri gerekmektedir. uygun bir şekilde tutulmalı ve saklanmalıdır. çalışanın yaptığı işten alınarak tehlikeli kimyasal maddeden etkilenim riskinin olmadığı başka bir işte çalıştırılması da dâhil olmak üzere. işçilerle kişisel görüşmeler yapılması. Çalışanlardan birinde kanserojen veya mutajen maddelere maruziyet nedeniyle oluştuğun kuşkulanılan bir sağlık sorunu görüldüğünde. kendilerine ait sağlık gözetimi sonuçlarına ait bilgileri alma hakkına sahiptir. sağlık durumları kontrol edilmeli ve bunlar sürekli sağlık gözetimi altında tutulmalıdır.

(18/3/1998 tarihli ve 23290 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik”te belirtilen) yetkili sağlık kuruluşlarından alınmış sağlık kurulu raporu ile belgelemek zorunda olduklarını belirtmektedir. Ayrıca.isgum.tr adresinden ulaşılabilir). İşitme kaybı gürültüye bağlı ise. Madde 10) özürlü olduğunu öne sürerek işe yerleştirilmesini isteyenlerin.gov. kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir. Her iki okuyucunun nihai değerlendirme sonuçları işveren tarafından İSGÜM’e bildirilir. çalışanın sözleşme süresinin sona ermesinden sonra da sürdürülmesi gerektiği ifade edilmiştir. Maddeler) “İşçilerin Pnömokonyozdan Korunmaları. Benzer biçimde maruz kalan işçilerin sağlık durumunun gözden geçirilmesi için de düzenli bir sağlık gözetimi uygulanmalıdır. riskleri önlemek veya azaltmak için alınan önlemleri yeniden değerlendirmelidir. bu muayenelerin “çalışanların bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı oldukları” nın raporla belirlenmesine yönelik olduğu çok açıktır. B okuyucuya gönderilir. Madde 12) işyerinde yapılan risk değerlendirmesi sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması durumunda çalışanların uygun sağlık gözetimlerinin yapılması gerektiği belirtilmiştir. risk değerlendirmesini gözden geçirmeli. riskleri önlemek veya azaltmak için gerekli görülen ve çalışanın gürültüye maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesinin de aralarında olduğu önlemleri uygularken. her işçi istediğinde kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir. bu durumlarını. 293 . Değişiklik R.isggm. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır. işlerin yürütümü yüzünden toz riski bulunması nedeniyle tıbbi raporlar düzenlenmesinde olağan klinik ve laboratuvar muayene yöntemleri arasında göğüs filmi bulgularına özen gösterilmelidir. Ayrıca. Sağlık gözetimi ile ilgili olarak her işçinin kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncellenmelidir. iş sağlığı uzmanları veya diğer uygun nitelikli kişilerin veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır. Göğüs filmlerinin pnömokonyoz bakımından değerlendirilmesi işlemi bu konuda verilen eğitim (Pnömokonyozun Önlenmesi Ve Uluslararası Pnömokonyoz Radyografileri ILO 2000 Sınıflandırması Ulusal Eğitim Semineri) sonrası sertifikalandırılmış A ve B okuyucular tarafından gerçekleştirilir (A okuyucular bu eğitime katılmış ve sertifikalandırılmış pratisyen hekimler. Sağlık kayıtları.gov. işçi.tr adresinden ulaşılabilir. Değerlendirme ve ölçüm sonuçlarının bir sağlık riski olduğunu gösterdiği yerlerde. işçide işitme kaybı saptanırsa. Göğüs filmlerinin değerlendirilmesi.isggm. bir hekim veya hekimin sorumluluğu altındaki uzman bir başka kişi tarafından işitme testi yapılmasını isteme hakkına sahiptir.G: 26 Şubat 2000-23976. A ve B okuyucu listelerine www. Değerlendirmeler sonucunda A ve B okuyucu hekimler arasında bir çelişki olması durumunda filmler her iki okuyucu tarafından birlikte değerlendirilerek uygunluk sağlanır. hatta bu özel sağlık gözetiminin. Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde üretimde çalışan çalışanların işe girişte ve çalışma süresince en az iki yılda bir kez standart göğüs filmleri alınarak radyolojik muayeneleri yapılmalıdır. Bu eğitimler biriken talepler doğrultusunda İSGÜM’de verilmektedir. bu kayıtların kopyaları. “en düşük maruziyet etkin değerleri”ni (80 dB (A)) aşan gürültüye maruz kalan işçiler için de işitme testleri yapılacağı yönetmelikte yer almaktadır. Gürültü Yönetmeliği’nde de (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003–25325. Özürlü. sağlık gözetiminin bir özetini içermelidir. Sonra filmler. B okuyucular ise bu eğitim sonrası sertifikalandırılmış göğüs hastalıkları veya radyoloji uzmanlarıdır.tr adresinden ya da İSGÜM’ün www. Ayrıca yönetmelik ekinde özürlülerin yeti kayıplarına göre hangi işlerde çalıştırılabilecekleri uzun bir liste halinde verilmiştir. Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle ilgili Yönetmelik (Resmi Gazete: 14 Eylül 1990-20635. gerekli olduğu durumlarda. yetkili makamların istemesi halinde verilecektir. Yönetmeliğe göre.gov. [Bu Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde. İşveren. yayımlanmasından 3 yıl sonra yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde çalışan çalışanların işe alınma sırasında ve işe alındıktan sonra çalışma süresince tıbbi kontrol muayenelerinden geçirilmeleri gerektiği. işveren. Eski Hükümlü ve Terör Mağduru İstihdamı Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 24 Mart 200425412. 26-29. “Pnömokonyoz Okuyucu Hekimler İçin Eğitim Talep Formu” na İSGGM’nün www.tabi tutulmalarını sağlamak zorunda olduğu.] Bu testlerin amacının “gürültüye bağlı olan herhangi bir işitme kaybında erken tanı koymak ve işitme işlevini koruma altına almak” olduğu da ifade edilmektedir. İşitme ile ilgili sağlık gözetimi sonucunda. Pnömokonyoz Tanısı ve Pnömokonyozlularla İlgili İşlemler” başlığı altında konuyu çok ayrıntılı incelemiştir. [Yönetmeliğin Madde 5’ine göre “en yüksek maruziyet etkin değerleri”ni (85 dB (A)) aşan gürültüye maruz kalan bir işçi. Bu radyografilerin değerlendirilmesi önce A okuyucu tarafından yapılır. Bu radyolojik muayenelerin düzenli olarak yerine getirilmesinden işveren sorumludur. işitme kaybının gürültüden etkilenmeye bağlı olup olmadığını bir hekim veya hekimin uygun gördüğü bir uzman değerlendirmelidir.

Bu durumda. Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (Resmi Gazete: 19 Nisan 2011 . tüm vücut titreşimi için 0. a) Elliden az işçi çalıştıran işyeri işverenlerinin. çalışma ortamının gözetiminden. bu çalışanların en az yılda bir kez yukarıda sözü edilen yetkili hastanelere kontrole gönderilmeleri zorunludur. istediğinde.06 294 . Ayrıca. tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. işçi. gerekli koruyucu önlemler alınmalıdır. Pnömokonyozlu çalışanların çalışma durumları ILO Uluslar arası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesinde 1. kayıtların bir örneği verilecektir.00. tüm önlemleri uygularken. kategoriye giren işçiler. hastalık veya etkilenmenin saptanması için geçerli ve uygun yöntemlerin bulunduğu durumlarda sağlık gözetimi yapılmalıdır. hekim. çalışanın sağlık gözetimine kadar pek çok görev tanımlanmıştır. Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge ’de (Sağlık Bakanlığı’nın 16 Haziran 2011 tarih. devlet eğitim araştırma hastaneleri veya meslek hastalıkları hastanelerine) hastanelere sevk edilir.Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi A ve B okuyucuları tarafından pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen ve işverene bildirilen işçiler.27910) Sağlık Bakanlığı tarafından yayınlanmıştır.5 m/s2) aşan mekanik titreşime maruz kalan işçilere uygun sağlık gözetimi yapılmalıdır. Pnömokonyozlu veya pnömokonyoz şüphesi olan çalışanların klinik ve laboratuvar muayenelerinin gecikmesi. hastalığın veya etkilenmenin çalışanın özel çalışma koşullarından ortaya çıkması durumunda. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır. bunların sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenleme yapılmalıdır. savsaklanması ilgililerce önlenmelidir. B. İşçiye özellikle etkilenim sonlandıktan sonra yapılacak olan sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve öneriler açıkça anlatılmalıdır. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak. Bu değerlendirmeler sonucunda düzenlenen raporların bir örneği ilgili işyerine ve İSGÜM'e gönderilir. 20065 sayılı Yönergesi – Madde 12)toplum sağlığı merkezleri bünyesinde. sağlık gözetiminin bir özetini içermelidir. Gizlilik ilkesine uyularak. hekim veya uzman kişi tarafından kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir. çalışanların sağlığı birimlerinin çalışma usul ve esasları ile burada görev yapan personelin. her durumda. Sağlık gözetimi ile ilgili her çalışanın kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. yetki ve sorumluluğunu ilgili yönetmeliğe uygun olarak yerine getireceği veya kullanacağı.020. kurumsal olarak işyeri hekimliği hizmeti sunmak üzere kurulan. Titreşim Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003-25325. yetki ve sorumluluklarının açıklandığı bölümde. bu durumda risk değerlendirmesini ve riskleri önlemek veya azaltmak için önlemleri gözden geçirmelidir. görevleri tanımlanmıştır. Ancak. Madde 10) işyerinde yapılan risk değerlendirmesi sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması halinde. sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değerleri (el kol titreşimi için 2. Mekanik titreşimden etkilenme sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. 2. yönerge ekinde (Ek -2) yer alan form örneğine göre yapacağı ve b) Sorumlu hekimin verdiği diğer görevleri yapacağı belirtilmiştir]. Sağlık gözetimi sonucuna göre bir işçide. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır.TSH. Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge (Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Aile Hekimliği Toplum Sağlığı Şubesi 03 Ağustos 2011 tarih. çalışma ortamının toz yoğunluğu 2 mg/m³ altında olan işyerlerinde çalıştırılabilir. kurumsal olarak talep edecekleri işyeri hekimliği hizmetleri kapsamında Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde belirtilen ağır ve tehlikeli işlerde çalışan çalışanların işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini. Benzer biçimde maruz kalan başka işçiler de varsa. görev. uzman veya yetkili makam maruz kalan tüm işçiler için tıbbi muayene istemelidir]. Her işçi. Bunun için gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil. Yönetmelikte iş sağlığı hemşiresinin görev. kategoriye giren işçiler asla tozlu işlerde çalıştırılmamalıdır].5 m/s2.100. Yönetmeliğe göre yetkili makamlarca istendiğinde. [Maruz kalınan titreşimin işçilerde tanımlanabilir bir hastalık veya sağlığa zararlı bir etkiye neden olduğu saptandığında. İşveren. bu görevlere ek olarak. işverence mesai çizelgesi ekli standart işçi gözlem formları ile birlikte ilgili sigorta müdürlüğü veya meslek hastalığı dosyası açmaya yetkili (devlet üniversite hastaneleri. çalışanların uygun sağlık gözetimine tabi tutulacakları belirtilmiştir. [Yönergede işyeri hekiminin. kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir. Sağlık kayıtları. hekim veya iş sağlığı uzmanı tarafından işteki mekanik titreşime maruz kalmanın sonucu olarak değerlendirilen. sağlık gözetiminde saptanan önemli bulgular hakkında işveren de bilgilendirilmelidir.

MADEN Sektörleri Ek B Yasal Yükümlülüklere Uyumluluk Listesi’ne bakılabilir. Bunlar dışında İSG ile ilgili mevzuat hakkında daha ayrıntılı bilgi sahibi olmak isteniyorsa. 2) İlgili mevzuata uygun olarak sağlık ve güvenlik birimi kurabilir ve/veya ihtiyacı olan personeli hizmet satın alma yöntemiyle temin edebilir.METAL. [Madde 25-İSG Hizmetleri. 295 . özellikle sağlık açısından tehlikeli işyerlerinin kayıtlarına ulaşarak koruyucu ve önleyici sağlık hizmetlerinin sunulması için. İSGİP tarafından hazırlanan KOBİ’ler için İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Rehberleri. İşyeri hekimleri ve aile hekimleri arasında oluşabilecek problemleri çözer ve koordinasyon içinde çalışmasını sağlar. İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinde görevli olan işyeri hekimleri ile işbirliği yapar. İNŞAAT. işyeri ve diğer kurumlarla işbirliği yapar.Sayılı Yönerge) de TSM’ nin görevleri arasında iş sağlığı gözetimine ilişkin pek çok madde yer almaktadır. 1) Bölgesindeki tüm çalışanların ve işyerlerinin.

.....EK-2 İŞYERİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOŞULLARI DURUM SAPTAMA FORMU I........ İşyerinin Tanıtımı İşyerinin Ünvanı: İş kolu: İş kolu numarası: _ _ _ _ Risk Grubu: İşyeri adresi: Üretime başlama tarihi (yıl): _ _ Bilgi alınan kişi/ler İşveren  İşveren temsilcisi (sorumlu müdür)  İşyeri hekimi  İş güvenliği uzmanı  Diğer  (Belirtiniz: ................................................... İş Akış Şeması ve Kullanılan Hammaddeler............... Ara ürünler (İşyerinin Üretim Akım Şeması.... ) 296 ......................... /yıl Eski  Yeni  Karışık  II..............) İşyeri telefon numarası _ ___ ___ __ __ İşyeri faks numarası _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ e-mail İşyeri alanı:Kapalı: İşyeri hacmi: _ _ __ m2 Açık:_ _ _ _ m2 Yeterli Toplam:  Tarih: İşyeri hemşiresi  @ _ _ _ m2 Yeterli değil  Uygun değil  İşyeri binası olanakları:Uygun  Uygun iken bozulmuş  Uygun değil ama düzenlemeler yapılmaya başlanmış  İşçi sayısı Üretim Büro-hizmet Toplam Taşeron işçisi Kadın ____ ____ ____ ____ Erkek ____ ____ ____ ____ 2 18 yaş altı Toplam ____ ____ ____ ____ 3 ____ ____ _____ _____ Vardiya sayısı: 1 Vardiyalı çalışan işçi sayısı: _ _ _ _ Vardiyalı çalışan ilkyardımcı işçi sayısı: _ _ _ _ Vardiyada çalışma süresi: _ _ saat Üretim/çalışma konusu: Üretim kapasitesi: Üretim teknolojisi: Kullanılan güç kaynağı: İşyerinin yetkili sendikası (varsa): .. hammaddeler ve yarı mamul bilgiler ayrı hazırlanarak forma ek doküman şeklinde yapılacaktır..

....) Sağlıkçı işçi Yok  Var  (Belirtiniz: .... Varsa iş güvenliği uzmanının mesleği: .......) İlkyardım eğitimi görmüş işçi sayısı: _ _ _ III.. İşyeri Sağlık/Güvenlik Birimi İşyeri sağlık birimi etkinlikleri: İşe giriş muayeneleri Düzenli yapılıyor  Kısmen yapılıyor Yapılmıyor  AKM Düzenli yapılıyor  Kısmen yapılıyor  Yapılmıyor  Kısmen yapılıyor Yapılmıyor İşyeri durum saptama Düzenli yapılıyor Çalışanlara iş sağlığı eğitimi Düzenli yapılıyor Kısmen yapılıyor Yapılmıyor Kısmen tutuluyor Tutulmuyor Kayıt ve istatistik Düzenli tutuluyor İşyeri sağlık birimi kayıtları: Yıllık iş kazası: Toplam sayısı: _ _ _ Ramak kala kaza sayısı: _ _ _ Üç günden fazla işgünü kaybına neden olan iş kazası sayısı: _ _ _ Ölüm sayısı: __ İş kazası nedeni ile kayıp işgünü sayısı: _ _ _ _ _ Kazaların analizi yapılmış mıdır? Evet  Hayır  Evet ise sonuçta yapılanlar:_ _ _ _ Yıllık meslek hastalığı sayısı: _ _ Yıllık poliklinik başvurusu sayısı: _ _ _ _ _ İşyeri son bir yıl içinde denetlenmiş midir: İşyeri sağlık birimi son bir yıl içinde denetlenmiş midir: İş Sağlığı Güvenliği Kurulu Yok  Evet Evet  Hayır  Hayır    Var Düzenli Toplanıyor Var Düzenli Toplanmıyor 297 .............İşyeri sağlık birimi: Yok  Var  İşyeri sağlık birimi çalışanları: İşyeri hekimi Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor.............................. İşyeri hemşiresi Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor.. İş güvenliği uzmanı Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor.. Diğer personel Yok  Var  (Belirtiniz: .........................

. filtreli **1: Islak 2: Kuru 3: Vakum Uygun değil Uygun değil ise etkilenen kişi sayısı Yok Etkilenen işçi sayısı Var........ BİYOLOJİK (belirtiniz) ERGONOMİK Sürekli ayakta çalışma Sürekli oturarak çalışma Sürekli sabit pozisyonda çalışma Belirli kas grubuna yüklenerek çalışma Kısıtlı bir alanda çalışma Ağır yük kaldırma Ağır yük taşıma Yoğun güç harcayarak çalışma Yoğun dikkat harcayarak çalışma İşe uygun olmayan aydınlatma ile çalışma İşe uygun olmayan sıcaklık ve nem de çalışma İşyerinde sigara içimi (Kapalı alanlarda yerlerde izmarit..... yanlış Yok Düzenli yapılıyor Düzensiz yapılıyor Yapılmıyor 4: Lokal.....) * 1: Doğal 2: Genel 3:Lokal.. filtresiz 298 ......) Temizlik ve yöntemi (**belirtiniz ..........IV........ İşyerinde İSG Bakımından Önemli Etkenler Etken FİZİKSEL Soğuk Sıcak Nem Aşırı hava akımı Gürültü Titreşim Radyasyon Uygun olmayan aydınlanma KİMYASAL Metaller Çözücüler Asit ve alkaliler Pestisitler Tozlar Gazlar Diğer (belirtiniz) .. doğru Var Önlem Var.... kül tablası vb....) DİĞER Varsa Belirtiniz Bakım ve Onarım Çalışmaları Makinalar Basınçlı kaplar Kaldırma-taşıma araçları Yangın söndürme araçları Elektrik tesisatı Uygun İşyerinin tertip/düzeni Elektrik donanımı Zemin Havalandırma (*belirtiniz .

Forkliftlerin sesli ve ışıklı ikazları Gezer vinçlerin sesli ve ışıklı ikazları Yangın söndürme tüpleri Yok  Forklift yok  Var  Yok  Var son muayene tarihleri uygun  Var son muayene tarihleri uygun değil  Var  Gezer vinç yok  Yok  Yok  Gerekmiyor  İlgili personel Ehliyetli elektrikçi Var  Kaldırma-taşıma araçları için ehliyetli operatör Var  Yok Kaldırma-taşıma araçlarının periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Basınçlı kapların periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Elektrik donanımlarının periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Periyodik bakım gerektiren başka araç gereç varsa (açıklayın) bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  299 .

.. kullanılıyor  Var....... kullanılmıyor  Var....).) Düzenli Yapılıyor Düzensiz Yapılmıyor En son yapılan ölçümün tarih ve sonuçları Makina koruyucuları Yok. amaca uygun değil kullanılmıyor  Kişisel koruyucular Var Kişisel koruyucu Yok İş elbisesi Eldiven Gözlük Başlık Maske Ayakkabı Krem Kulaklık Diğer (belirtiniz .... eklenebilir  Var.........V.. eklenemez  Yok....... amaca uygun değil kullanılıyor  Var......... Risk için uygun Kullanılıyor Kullanılmıyor Risk için uygun değil Kullanılıyor Kullanılmıyor 300 ...) Toz Gürültü Termal koşullar Aydınlatma Radyasyon Diğer (belirtiniz ....... amaca uygun.............................. amaca uygun.. İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Teknik Önlemler: Ortam Ölçümleri Var/Yok Gaz (belirtiniz ....

. Diğer Konular İşyeri Hizmet Birimleri Olanakları Yeterli İçme suyu Kullanma suyu Tuvalet Lavabo Banyo/duş Soyunma yeri Elbise dolabı Yemekhane. Sıvı atık Yok  Geri dönüşümlü Temizlenerek çevre sulara boşaltılıyor  Temizlenmeden çevre sulara boşaltılıyor Diğer (belirtiniz) ...................VI.................. yemek Dinlenme yeri ve olanakları Spor yapma olanağı Sağlık birimi İlkyardım birimleri/dolapları İş elbiselerinin yıkanması İşveren tarafından  Var Yetersiz Yok İşçi tarafından  Katı Atık Yok  Geri dönüşümlü  Belediye çöplüğüne veriliyor  Fabrika sahasına gömülüyor  Özel sahalara gömülüyor  Diğer (belirtiniz) ................. Gaz atık Yok  Geri dönüşümlü Temizlenerek çevreye boşaltılıyor Temizlenmeden çevreye boşaltılıyor  Endüstri ve çevre koruması ile ilgili yöntem: Koruyucu yöntem Var  Yok Düzenleyici yöntem Var  Yok Atıklar   İSG Hizmetleri Hakkında Görüşler ve Beklentiler İşveren ya da vekili: İşyeri sağlık/güvenlik birimi çalışanları: Sağlıkçı işçi: İşçiler (Tercihan farklı düzeylerde ve farklı birimlerdeki işçiler) İşyeri İSG Durum Saptaması Çalışmasını Yapan Kişinin Görüşleri Öncelikli riskler ve alınması gereken önlemler İşyerine ve işyeri sağlık/güvenlik birimine ilişkin diğer öneriler: 301 ...

sinek. Hastalığın türüne göre ve varsa aşılama uygulamaları. hayvanların. İşyerleri ile çalışanların barınma yerlerinde sivrisinek. Çalışanlar arasında bulaşıcı bir hastalık çıktığı yahut çıkan hastalığın bulaşıcı olmasından kuşkulanıldığında. maden ocakları. böcek ve kemirici hayvanların bulunmaması için her türlü önlem alınmalıdır. pire ve benzeri zararlıların yok edilmesi için. işyerlerinde bulundurulması ve tüketilmesi önlenmelidir. tahtakurusu. İşyeri ve çevresinde haşeratın üremesine yarayacak su birikintisi. sorunların ortak çözümüne de olanak sağlamıştır. yeraltı ve benzeri işlerde deriden hastalık bulaşma tehlikesine karşı. İşyeri çatısının yapısından tavan yüksekliğine kadar (ortalama 3 metre). işçi başına düşecek hava hacminden (işçi başına en az 10 m3 olmalıdır-hava hacmi hesabında 4m' nin üzerindeki yükseklik dikkate alınmamaktadır) tezgâhlar arası mesafeye kadar (en az 80 cm). malzeme ile haşere girişini engelleyecek hale getirilmesi. Çevrenin Gözetimi: İşyerlerinde ve eklentilerinde haşarat. kapı ve pencerelere sineklik yapılması.04. Bulaşıcı hastalıkların çıkmasına yol açabilecek yiyecek maddelerinin. kuduz gibi bulaşıcı hastalıklar oluşturabileceği ve bazı çalışanlarda korkuya neden olduğu unutulmamalıdır.03. çıplak ayakla çalışma önlenmelidir. Bulaşma ihtimali olan işyerlerinde ve çalışmalarda. çoğunun bir arada “organize sanayi bölgeleri” nde toplanması modern şehircilik anlayışının sonucudur. uygun koruyucu elbise.2009 tarih ve 27169 sayılı Resmi GazeteHayvan sağlığı ve Zabıtası Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik). kapı altlarının lastik. Bu önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda Sağlık Bakanlığı’ndan yetki almış kuruluşlara uygun ilaçla ve yeterli aralıklarla ilaçlama yaptırılmalıdır (Sağlık Bakanlığı-Halk Sağlığı Alanında Haşerelere Karşı İlaçlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik -Resmi Gazete: 27 Ocak 2001-25709) İnşaat atıkları dereye dökülürken (uygun olmayan bir davranış örneği) Fabrika bahçesinde dolaşan bir yılan İşyeri çevresinde sahipsiz olup başıboş dolaşan kedi. Sağlık Bakanlığı’nın ilgili birimleriyle bağlantı kurularak yayılması önlenmelidir. İşyerlerinin çevreye verdiği rahatsızlıktan doğan bu durum. 26490 sayılı Resmi Gazete-Belediye Zabıta Yönetmeliği ve 14. tuvaletlerin temizliğine özen gösterilmelidir. çöp ve gübre gibi pislikler biriktirilmeden kaldırılmalıdır. Bunların çalışanlar için tehlike kaynağı oluşturmasını önlemek adına belediyeden yardım istenmelidir (11.2007 tarih. süprüntü. Çalışma ortamında yapılacak bazı düzenlemeler. taban döşemelerinin düz ve kaymaz malzemeden 302 . İşyerlerinde bulaşıcı hastalıkların çıkması olasılığına karşı. işyeri ve eklentilerinin genel dezenfeksiyonu da dâhil tüm toplu ve kişisel korunma önlemleri alınmalıdır. İşyerlerinde ve barınma yerlerinde kullanılan içme ve kullanma sularının temiz ve içilebilir olduğundan emin olunmalıdır. gerekli durumlarda ilaçlama yaptırılmalıdır. çalışanlara. kırık camların onarılarak kuş. Büyük atölyelerde yuvalanan kuşlara bağlı alerjik deri ve akciğer hastalıkları bildirilmiştir. çalışma ortamında ve çalışanlara ait yatıp kalkma yerlerinde ve diğer tüm eklentilerde.3 GENEL ORTAM GÖZETİMİ İşyerlerinin yaşam alanlarının dışında olması. sık sık gereken temizlik önlemleri alınmalı. kauçuk vb.EK. köpek vb. yarasa gibi hayvanların atölye içine girmesinin önüne geçilmesi önemli korunma önlemlerindendir. çizme ve benzeri gerekli malzeme verilmeli.

olası pestisid etkilenmelerinin önüne geçilmelidir. 41. Madde. güvenli yıkımının sağlanması gerekmektedir. Diğer atıkların sınıflarına uygun olarak toplanıp. İşyerlerinin çevreye yaydıkları gürültüyle ilgili olarak tutanak düzenleyip yetkili makamlara bildirmek ve bu konuda kendisine verilen görevleri yerine getirmek görevi belediye zabıtalarına verilmiştir. İşyerinin çevreye etkisi İşyerlerinin iç ortamlarındaki toz. Nisan 2007-26490) ) Temmuz 2008 – 26927).yapılmasından. kanalizasyon ve fosseptik çukurlarının sızıntı yapmalarının önlenmesi. İçişleri Bakanlığı Belediye Zabıta Yönetmeliği-RG: 11. duman. (5326 Sayılı Kabahatler Kanunu Resmi Gazete: 31 Mart 2005 -25772 Mükerrer. yıkılacak derecedeki binaların boşaltılıp. eski Çevre ve Orman Bakanlığının Çevre ile ilgili işleri adı geçen Bakanlığa devredilmiştir. mazot vb. mahzen gibi yerlerin kapatılması. maddeler ayrı olarak toplanmalı ve ilgili kuruluşlarca bertaraf edilmesi sağlanmalıdır. İşyerlerinin çıkan kazı (hafriyat) gelişigüzel yerlere dökülmemelidir. Belediye sınırları içinde hafriyat atıklarının müsaade edilen yerler dışına dökülmesini önlemek zabıtaların görevlerinden sayılmıştır. çalışanlara gerekli uyarılar yapılmalı. Aynı tarih ve sayılı Resmi Gazetede 645 Sayılı Kararname’yle de Eski Çevre ve Orman Bakanlığının adı Orman ve Su İşleri Bakanlığı olmuştur) mevzuatına göre yapılmaktadır. İşyerinin evsel atıklarının karıştırılması engellenecek şekilde kapalı tutulması sağlanmalı. Nisan 2007-26490) İşyerlerinin kuruluş aşamasında ve sonrasında ilgili yönetmeliklerde belirtilen izinlerin alınması. emisyon ölçümleri ile çevre havasını kirletmediğinin saptanması. Ayrıca işyeri bahçesinde ve işyerine gidiş geliş yollarında çalışanlar ve çevredekiler için tehlike yaratacak kuyu. bertaraf edilmesinin sağlanması gerekmektedir (Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik Resmi Gazete: 05 303 . ölçümlerde yüksek değer çıkanların uygun baca filtre sistemleri kurması gerekmektedir. çöplerin çevreye yayılması önlenmelidir. (İçişleri İşyerlerinde atık yağ. İnşaat atık ve artıklarını bunların toplanmasına veya depolanmasına özgü yerler dışına atılması engellenmelidir. tütsü gibi hava kirleticilerinin kontrolü ÇSGB’nın düzenlemelerine göre yapılmaktayken. aydınlatma düzeylerine kadar pek çok ayrıntıyı içinde barındıran İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü bu konuda başvuru kitabı niteliğindedir. Bakanlığı Belediye Zabıta Yönetmeliği-RG: 11. açık ortam çalışmaları ve işyerinden çevreye yayılan kirleticilerin kontrolü Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın (04 Temmuz 2011 tarih 27984 sayılı Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında yayınlanan 644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Bayındırlık ve İskân Bakanlığının adı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı olmuş. İşyerinde ve çevresinde bulunan meyve ağaçlarının ilaçlanmış olabileceği göz önüne alınarak.

Masalarda oturmak için. İleriyi gören işveren için bu birimler işyerinin göz bebeği. gerekli malzeme bulundurulmalıdır (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete:11 Ocak 1974-14765 Madde-36). cam ve plastik atıklar için özel farklı toplama kapları diğer çalışanlara da örnek olacaktır. 304 . Bu nedenle gerek işyerindeki uygulamalarıyla gerek atıklarıyla kendisi bir sağlık tehdidi oluşturmamalıdır. işyerinin yerleşim yerlerinden uzak oluşu. Bu yemek yeri işyerinden tamamen ayrılmış. kolay silinen ve temizlenen malzeme ile kaplı olmalıdır. Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğine uygun kırmızı poşetlerde ve kesici-delici atık kaplarında toplanan atıkların düzenli olarak yetkililerce toplanması sağlanmalıdır (Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği. vitrinidir. sıra yerine sandalye tercih edilmeli ve yeteri kadar sürahi. soyunma yerleri ve lavabolara yakın bir yerde yapılmalıdır. Madde 22) Yemekhane-Mutfak-İaşe Birimleri Yemek aralığının eve gidip gelmeye uygun olmayışı. diğer çöplerle karıştırılmamalıdır. arşiv gibi eklentilere de sahip olabilmektedir. Resmi Gazete: 22 Temmuz 2005 – 25883. araç yetersizliği veya yokluğu gibi nedenlerle yemeklerini işyerinde yemek zorunda olan çalışanlar için. havadar. İşyeri sağlık biriminin tıbbi atıkları. İşveren tarafından yemek verilmeyen yerlerde yemek yerlerinde çalışanların kendi yemeklerini ısıtabilmeleri ve koruyabilmeleri için özel bir yer ayrılmalı. piller. gerek ulusal gerek uluslararası rekabet gücünü artırmak isteyen işveren İSG birimlerine yatırım yapmaktan çekinmemelidir. duvarlar kolayca silinip.İşyeri Eklentilerinde Sağlık Gözetimi İşyeri Sağlık Birimi İşyeri sağlık birimlerinin varlığı. işverence rahat yemek yenebilecek nitelik ve genişlikte bir yemek yeri sağlanmalıdır. taban bol su ile yıkanacak şekilde su geçirmez malzemeden yapılmış. aydınlık. İşyeri sağlık birimleri işyerinde sağlığı gözetmek amacıyla kurulmuştur. İşyeri Sağlık Birimi’nin atıkları ayrı ayrı biriktirilerek ilgili birimlerce toplanması sağlanmalıdır. standartların oluşturulduğu bir iş dünyasında ayakta kalmak. Kâğıt atıklar. Bazı işyerlerinde sağlık birimlerinde muayene ve acil müdahale odasının yanında laboratuvar ve hasta gözlem odası. yerleri kolayca temizlenecek nitelikte olan. Rekabetin bu kadar arttığı. mevsimine göre uygun ısıtılabilen. bu birimlerde çalışanların sayı ve nitelikleri. eğitim salonu. Temiz. Yemek masaları çalışan sayısına göre yeterli. bardak ve içilecek nitelikte su bulundurulmalıdır. işverenin vizyonuyla doğrudan ilintilidir. yıkanabilecek özellikte olmalıdır.

Bakanlık tabloda belirtilen numunelerin sayısını aşağıdaki hususlara göre gözden geçirilebilir. : Ek-1 ’de yer alan parametreler için. Mutfak Hijyen Denetleme Formu ve Tuvalet Denetleme Formuna bakınız). temizlik bezi ve eldivenler farklı renklerde olmalıdır (Örneğin tuvalet için kırmızı. Bu nedenle denetimi yapacak işyeri hekimi ya da diğer sağlık personeli bir kontrol listesi hazırlamalı ve denetimleri farklı saatlerde yapmaya özen göstermelidir. Ayrıca su kaynaklı hastalıkların önüne geçmek için. iaşe merkezleri ve yemek yenen yerlerin temizliğinde kullanılan süpürge. : Miktarlar bir takvim yılı üzerinden ortalama olarak hesaplanır. tüketim miktarı oranında artan sıklıkla su numunesi alınarak yetkili laboratuvarlarda analizinin yapılması sağlanmalıdır (İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik-Resmi Gazete: 17 Şubat 2005- 25730 –Eki: 2 Tablo B-1 :İçme ve Kullanma Amaçlı Su İçin Minimum Numune Alma ve Analiz Sıklığı). 301 100000 Bu sayıya artı her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi daha ilave edilecektir. 31 10000  100 000 Bu sayıya artı her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi daha ilave edilecektir. kapı. Temizliğe az kirli olduğu düşünülen yerden başlanıp. Yemeğin vaktinde yetiştirilebilmesi için sabah erken saatte çalışmaya başlanan yerlerde yapılacak denetimlerde pek çok şeyin gözden kaçabileceği unutulmamalıdır. yıkanıp kurutulduktan sonra dolaplarda saklanmalıdır. temizlik gereçleri de birbirine karıştırılmadan ayrı ayrı dezenfektanlarla temizlenmeli. : Numunelerin sayısı zaman ve yer bakımından mümkün olduğu kadar eşit olmalıdır. Not 1 Not 2 Not 3 Not 4 Her yıl için denetleme izlemesi sayısı (Notlar 3 ve 5) 1 1 1 Bu sayıya ilave her 3300 m3/gün için 3 denetim izlemesi ilave edilecektir 3 Bu sayıya ilave her 10000 m3/gün için 1 denetim izlemesi ilave edilecektir 10 Bu sayıya her 25 000 m3/gün için 3 denetim izlemesi daha ilave edilecektir. (a) En azından birbirini izleyen iki yıl boyunca alınan numunelerden elde edilen sonuç değerleri değişmez ve Ek-1’de belirtilen limitlerden belirgin biçimde daha iyi ise. Bazı yerlerde üç öğün yemek pişirilmesi zorunludur. Büyük işyerlerinde içme ve kullanma sularının biriktirilip dinlendirildiği su kuleleri ya da büyük su depoları belli aralarla temizlenerek dezenfekte edilmeleri sağlanmalıdır. Bir dağıtım şebekesinden ya da bir tankerden sağlanan ya da gıda üretiminde kullanılan İçme-kullanma amaçlı su için minimum numune alma ve analiz sıklığı Bir su şebekesi bölgesi içinde her gün Her yıl için kontrol izlemesi sayısı (Notlar 3. Portör Muayeneleri). su miktarı yerine bir su şebekesi bölgesindeki nüfusun sayısını kullanarak belirleyebilir : Aralıklı olarak kısa dönem su verilmesi halinde tankerlerle dağıtılan suyun izleme sıklığı Bakanlık tarafından kararlaştırılır. Bu bölümde çalışanların eğitim programına kişisel hijyen ve el yıkama konuları da eklenmelidir. cam açık kalsa bile etkisinin sürdüğü gözlenmiştir. 200 L/gün/kişi olarak varsaymak kaydıyla. en son tuvalet temizlenmeli ve her alanın temizliği için belirlenen renkteki gereçler kullanılmalıdır. Tabloda belirtilen numune sayısının % 50’sinden az olamaz. Tüm haşereleri ultrasonik sistemle kovan cihazların etkili olduğu. Yemek pişirme alanları. Bu birimde çalışanla. 305 . Elektrik kesilmediği sürece. Bakanlık minimum sıklığı. soğuk hava deposu ve tuvaleti özel olarak en az haftada bir kez denetlenmelidir (Bu ekin devamında. yemek pişirme alanı için sarı. Düzenli aralıklarla ve yetkili kuruluşlarca ilaçlama yapılması sağlanmalıdır.Büyük işyerlerinde yemek pişirilen yerlerin de aynı nitelikleri taşıması önemlidir. Her temizlikten sonra. bürolar için mavi). 4 ve 5) dağıtılan ya da üretilen suyun miktarı (Notlar 1 ve 2) m3 2  100 4 100  1 000 4 1000  10 000 Bu sayıya ilave her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi ilave edilecektir. yemekhanede çalışan personel sayısı çıkacak yemek miktarına göre artırılmalıdır. Kuru gıdaların saklanacağı kiler. yemek dağıtımında çalışan tüm personelin “portör muayeneleri” 3 ayda bir düzenli olarak yapılmalıdır (Bk. bunların kullanıldığı işyerlerinin hekimlerince dile getirilmektedir. Not 5 : Bir su şebekesi bölgesi içme-kullanma suyunun bir ya da daha fazla kaynaktan geldiği ve içindeki su kalitesinin yaklaşık olarak aynı olduğu coğrafi bölgedir. kova. (b) Suyun kalitesinin bozulmasına neden olacak olası bir faktör yoksa azaltabilir. Camlarında sineklik olmalı. kapı altlarından haşeratın girmesi engellenmelidir. Bu durumda. paspas.

her gün kolaylıkla temizlenecek ve gerektiğinde yıkanacak nitelikte. Koğuşlarda. küçük etajer veya komodinler konmalıdır. asılması engellenmelidir. Tutuşturucu olarak benzol ve petrol gibi parlayıcı maddelerin kullanılmayacağı buralarda kalacaklara özellikle anlatılmalıdır. korunaklı bir yere kurulmalı. baca. her koğuşta yatırılacak işçi sayısı. duman. Koğuşlarda yemek pişirmek ve yemek yemek yasaklanmalıdır. pike gibi yatak eşyası. gereken yerlerin tozları alınmalıdır. tabanla bağlantısı kesilecek şekilde karyola ve somyalar üzerine yayılmalıdır. geceleri yatma zamanına kadar. bekâr işçiler için ortak koğuşları bulunan binalar halinde. Yataklar. Bekâr işçilere özgü binalardaki koğuşların tabanı. demiryolu. çalışanların yatarken veya kalktıklarında el. Koğuşlarda yatan işçi sayısı kadar. kilitli ve uygun elbise dolapları bulundurulmalı ve bunların yüksekliği 170 santimetreden aşağı olmamalıdır. duvarlara çivi çakılması. Koğuşlarda tavan yüksekliği 280 santimetreden aşağı olmamalı ve adam başına düşen hava hacmi. Koğuşlardaki yatak. çalışanların çamaşırları ile yatakhane malzemesinin yıkanıp ütülenebileceği bir çamaşırhane ile ütü yeri yapılmalıdır. drenaj için gerekli önlemler alınmalıdır. başuçlarına. Binaların uygun bir yerinde. Koğuşlar. duvar ve tavanların yüzleri de kolayca sıvanıp boyanacak veya badana edilecek şekilde yapılmış ve açık renk bir boya ile boyanmış veya badana edilmiş olmalı ve her yıl badana yapılması sağlanmalıdır. özel eşyaların konması için. pamuktan. her gün havalandırılarak üstleri temiz örtü ile örtülmelidir. Ancak yemek yerlerine gitmesinde tıbbi sakınca görülen hasta işçilere. her zaman açılıp kapanacak şekilde (vasistaslı) olmalı. mevsim ve iklime göre sağlanmalı ve bunlar. toz kaldırmayacak bir şekilde süpürülüp temizlenmeli. yünden veya kauçuktan yapılmış olmalı. yatağa iş elbiseleri ile oturmak ve yatmak engellenmelidir. Isıtmak için soba kullanıldığında. Koğuşların pencerelerinin üst kısımları. yerler düzeltilerek. Baraka ve çadırlar. sağlık koşulları ve dış etkilerden 306 . Baraka ve çadırlar. Koğuşlar her gün. buna göre saptanarak koğuşun hava hacmi ile yatabilecek en çok işçi sayısını gösteren ve işveren veya işveren vekilinin imzasını taşıyan bir cetvel. Koğuşlarda. işyerlerinin gürültüsü. tıraş olmaları için. elbise vb. battaniye. yorgan. soğuk mevsimlerde sağlığa uygun bir şekilde ısıtılması sağlanmalıdır. yüz ve ayaklarını yıkamaları. köprü inşaatı gibi açık havada ve yaşam alanlarından uzakta yapılan işlerde çalışanlardan gecelerini işyerinde geçirmek zorunda bulunanların açıkta yatmamaları için. katlar arasındaki yükseklik ile karyola somyaların genişliği 80 santimetreden az olmamalıdır. ayrıca koğuşlardaki havayı. Barınma yerlerinin güneş ve hava alacak şekilde planlanması ve dış etkilere karşı korunmuş olması sağlanmalıdır. yatak örtüsü. aileleri ile birlikte oturan işçiler için ayrı evler veya apartmanlar şeklinde olmalı ve bir konut için gereken donanım. odalarında yemek yeme izni verilmelidir. Geçici işlerin yapıldığı yol. basit barakalar veya çadırlar sağlanmalıdır. düzenek ve eklentiler bulunmalıdır. en az 12 metreküp olarak hesap edilmeli. koğuşlara asılmalıdır. pisliği ve hava kirletici etkilerinden korunmuş olmalıdır. Bekâr işçilere özgü binanın uygun bir yerinde veya yakınında. menfez veya elektrikli özel vantilatörler kullanılmalıdır. temiz bir halde bulundurulmalıdır. devamlı bir şekilde değiştirebilecek düzenek sağlanmalı. yastık. doktorun göstereceği lüzuma göre. Mangal kömürü veya kok kömürü ile mangal veya maltız gibi ilkel araçlarla veya üstü açık ateşle veya borusuz petrol sobası veya havagazı sobası ile ısıtma yasaklanmalıdır. yastık kılıflı. İşçi barınma yerleri. yeteri kadar akarsulu lavabolar ve yıkanma yerleri bulundurulmalıdır. Koğuşlardaki yataklar. Koğuşların. Sağlık ve teknik koşullara uygun bir şekilde inşa edilmeli ve bunlar. İki katlı karyola ranza kullanıldığında. Somyaların aralarında en az 80 santimetrelik bir açıklık bulunmalı. En az 6 ayda bir veya gerektiğinde antiseptik solüsyonlarla genel temizlik ve gerekli durumlarda haşerata karşı ilaçlama yaptırılmalıdır.Barınma Yerleri Coğrafi ve teknik durum ve koşullar nedeniyle işçileri için konut sağlanması gerekebilir. koridor ve tuvaletler ise sürekli olarak aydınlatılmalıdır. gaz ve yangın tehlikesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır.

iyi bir şekilde ayarlanacak durumda olması ve yeteri kadar basınçla akması sağlanmalıdır. duştan önce ve sonra kıyafetlerini değiştireceği yerlerin temiz ve düzenli olması gereklidir. birbirinden ayrı bulunmalı ve çalışanların. Kadın ve erkeklerin birlikte çalıştıkları işyerlerinde. İşveren. yeteri kadar elbise dolabı. bakımlı. ranza ve benzerini sağlamak zorundadır. Duş kabinlerinde yeterli havalandırmayı sağlayacak aspirasyon ve ventilasyon düzeneği kurularak. bunlara kapalı bir geçitle geçilmesi sağlanmalıdır. Soyunma Yerleri İşe gelen çalışanın gündelik kıyafetini çıkarıp iş giysilerini giyebileceği. battaniye ve benzerleri temiz bir halde bulundurulup. iş elbiseleri ile harici elbiselerin ayrı yerlerde saklanabilmesi için. karyola. Resmi Gazete: 10 Şubat 2004 – 25369). Duşlar İşçilerin işten çıkarken. yerlerdeki kirli suların kolayca akması için. Duş kabinleri. Baraka ve çadırlarda mangal.korunma bakımından yeterli nitelikte olmalıdır. havadar. Duşta yıkanmak için. Buraların en az günde bir kere temizlenmesi ve yıkanması sağlanmalı ve duvarları. sıra. Soyunma yerlerindeki dolaplar. Lavabo ve vestiyerler. özel ve ayrı bir yerde iseler. Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765. Duş kabinlerinin taban ve duvarları. yan duvarların ve kapıların yüksekliği 170 santimetreden az olmamalı. Soyunma yerlerinde işçiler için. duş tesisleri yapmak. Yıkanma yerleri. İşçilerin soyunma yerlerinin dışında soyunmalarına izin verilmemelidir. Duşlarda 307 . gerekli araçlar sağlanacaktır. Soyunma yerleri. aydınlık. sürekli temizliği ve bakımı yapılmalıdır. işçilere. Kadın ve erkeklerin birlikte çalıştıkları işyerlerinde soyunma yerleri ayrı ayrı olmalıdır. İşçilerin dolapları. Baraka ve çadırlarda. Zehirli. tehlikeli. kadın ve erkek yıkanma yerleri. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. Baraka ve çadırlarda. atölyelerden ayrı. Kadın ve erkek çalışanların birlikte çalıştıkları işyerlerinde. temizlik ve silecek malzemesi bulundurulmalıdır. tozlu ve yorucu işlerden sonra ya da gerektiğinde çalışanların yıkanmalarını. Dolapların yüksekliği. yan yana 2 bölmeli dolap verilmelidir. işveren tarafından hazırlanmış bir yönergeye göre yapılmalıdır. nemli. Duşlarda sıcak ve soğuk akarsuyun. işin özelliği bakımından yalnız el ve yüz temizliğinin yeterli olmadığı durumlarda veya kirli. açık renkle boyanmalıdır. kadın ve erkek duş kabinleri. kilitli olmalı ve temizlikleri. aydınlık ve sağlık koşullarına uygun olmalıdır. gerekli sabun ve benzeri malzeme. gerekli tedbirler alınmak suretiyle sobadan yararlanılabilir. metal veya kolay temizlenecek malzemelerden. tabure ve benzeri eşya bulundurulmalıdır. temiz. işverence verilmelidir. yemek öncesi ve sonrası her ihtiyaç duyduğunda el ve yüzlerini yıkayıp temizlemeleri için. İşyerlerinde soyunma yerleri. çalışanların gerekli şekilde örtünmeleri için. özel bir çubuğu olmalıdır. gerektiğinde boyanabilir benzeri maddelerden yapılmalı. birbirinden ayrı yapılmalıdır. dışarıdan görülmesi önlenmelidir. Yangın ve zehirlenmelere karşı. yere yatak sermek suretiyle yatmak engellenmelidir. temizlemelerini sağlamak için. İşveren. kurmak ve çalışanların yararlanmalarına hazır bulundurmakla yükümlüdür. 150 santimetreden küçük olmamalı. sağlık koşullarına önem verilmelidir. kapıları. kolaylıkla temizlenebilen malzemeden yapılmalı. gerekli önlemler alınmalı. işyerlerinin uygun yerlerinde yeterli kadar musluklu akarsu. bu sıcaklık 25 ⁰C den aşağı olmamalı ve yeterli şekilde aydınlatılmalıdır. koku ve pislik önlenmelidir. gerektiğinde dezenfeksiyonu yapılmalıdır (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765). hava akımını sağlayacak şekilde kafesli veya çeşitli yerlerden delikli olmalıdır. çalışanların çıkış yerlerine yakın bir yerde yapılmalı ve onların rahatça soyunup giyinmelerine elverişli genişlikte olmalıdır. havalandırmaya elverişli ve soğuk mevsimlerde yeteri kadar ısıtılmış olmalı. tozlu ve kirli işlerde çalışılan yerlerde. mevsime göre yeteri kadar ısıtılmalı. sandalye. yeteri kadar battaniye. Bunun sağlanamadığı yerlerde. Yatak. Baraka ve çadırların ısıtılması için. 2 ayrı dolap verilmelidir (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. duş ve lavabolara bitişik. maltız ve benzeri açık ateşler yasaklanmalıdır. üstte şapka ve altta ayakkabı konacak gözleri bulunmalı ve ortasında 2 elbise asmak için. işveren tarafından sağlanmalıdır.

İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. işyerleri çevresinde uygun yerlerde yapılacak tuvaletler. çukurun durumunu belirten bir işaret veya yazı konmalıdır. Duş soyunma yerlerinde. fayans gibi maddeden. kullanılmış olanları. iyice yıkanıp temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. kadın ve erkek tuvaletleri. koku çıkmasına karşı önlemler alınmalıdır. işveren sorumlu olduğu gibi. Duvar yüzeyleri. Tuvaletlerde. Atık su düzeneği yürürlükteki mevzuata uygun olarak döşenmeli ve fosseptiklere. kurutulup. her 15 günde bir. Erkek ve kadın işçilerle 18 yaşından aşağı çocuk çalışanların yıkanma günü ve saatleri. su depolarından ve su geçen yerlerden uzak bir yerde kurulması sağlanmalıdır. gerektiğinde kireç kaymağı ve benzeri kimyasal maddelerden de yararlanılmalıdır. iyice temizlenmedikçe bir başkasına kullandırılmamalıdır. özel sepetler ve kâğıt. ancak kanalizasyon tertibatı ve bağlantısı olmayan yerlerde izin verilmelidir.kullanılmak üzere. temiz tutulması da. Resmi Gazete 10 Şubat 2004 – 25369). İşçiler de bu tuvaletleri kullanmak zorundadırlar(İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765. normal temizlik ve bakım dışında. kirli havlu ve benzeri malzeme için. insanların bulunduğu kapalı yerlere açılmayacak bir şekilde yerleştirilmeli ve gereği gibi havalandırılarak. kabinler. her kullanmadan sonra temiz bir halde bulundurulması sağlanmalıdır. Taban ve duvarlar. yıkanıp.100 den sonrası için her 50 kişiye 1 tane hesabı ile helâ bulundurulacaktır. Tuvaletlerin yeterli ve uygun bir şekilde aydınlatılması sağlanmalıdır. boyalar açık renklerden seçilmelidir. geçici olarak yapılan tuvaletlerin. Açıktaki işyerlerinde çalıştırılan işçiler için. saatini. Kadın ve erkek çalışanların birlikte çalıştığı işyerlerinde. Fosseptikler gıda maddelerinin depolandığı veya işlendiği yerlere 30 metreden daha yakın bir yerde yapılmamalıdır. her 25 kadın işçi için de en az bir kabin (helâ) hesap edilerek. Soyunma ve yıkanma yerlerinin temizliğinden. şartlarını ve çalışanların sırasını düzenlemelidir. sifon gibi kokuya karşı alınan önlemlerle birlikte. İşveren. duşların kullanma zamanını. Tuvalet çukurlarının toprakla örtülmesi durumunda. üstü ve etrafı kapalı barakalar şeklinde olmalı. işveren tarafından sağlanmış temiz havlu ve peştamallar.'nin atılması için üstü kenetli özel çöp kutuları bulundurulmalıdır. çatıya kadar yükseltilmiş şapkalı havalandırma bacası. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’ne göre 100 kişiye kadar işçi çalıştıran işyerlerinde 30 erkek işçi için. Yaşam yerlerinden uzakta yapılan çalışmalarda ve inşaat işlerinde. özel dolaplarda bulundurulmalı. rezervuar. düz yapılmış olmalı. 308 . yararlananların görevidir. kapılar iyi bir şekilde kapanmalıdır. bir kabin ve pisuar. ayrı ayrı düzenlenmelidir. yapılmalı. su geçirmez seramik. birbirinden ayrı olmalı ve günde en az bir kere iyice yıkanarak. çöp vb. Duşlar. Tuvaletler İşyerlerinin uygun yerlerine çalışan sayısı göz önüne alınarak yeter sayıda tuvalet yapılmalıdır. Kokuları uygun bir şekilde giderilmiş olmalıdır. içlerinde musluklu kaplarda temizlik suyu bulundurulmalı ve çukurlarına her gün bol miktarda sönmemiş kireç tozu dökülmelidir. İşyerlerinde yapılmış veya yapılacak tuvaletlerde.

geçiyorsa yalıtılmış mı? 33 Kiler kapısının pişirme bölümü dışında nemden etkilenmeyecek bir yere açılması sağlanmış mı? 34 Kilerin güneşten etkilenmesi önlenmiş mi? 35 Kilerdeki raflar bakımlı ve gözle görülebilir şekilde temiz mi? 36 Zemini temizlenmesi kolay bir malzemeden yapılmış mı. çamaşır suyu vb. doğranmış et vb. gözle görülür şekilde temiz mi? 22 Bunların iç sıcaklığı 4-5 ⁰C’nin altında tutuluyor mu? (Termometre var mı?) 23 Saklanan yemeklerin. kıyma. temiz ve ütülü mü? 18 Personelin yedek iş giysisi var mı? 19 Dışarıda giyilen giysiler ve ayakkabılarla mutfağa giriş engelleniyor mu? 20 Mutfakta sigara içiliyor mu? Soğuk Depolamada Hijyen 21 Soğuk depo ya da buzdolabı var mı. tuz. fayansları sağlam mı)? 38 Kilerde kuru gıda. folyo ya da filmle kaplanmış mı? 24 Et tavuk gibi yiyecekler diğer yiyeceklerden ayrı tutuluyor mu? 25 Dolapta pişmiş yiyecekler çiğ yiyeceklerden ayrı tutuluyor mu? Kuru Depolama-Kilerde Hijyen 26 Kuru depo veya kiler var mı? 27 Kilerde çalışır termometre var mı? 30 Bu alanın sıcaklığı 15-20 ⁰C arasında tutuluyor mu? 31 Kilerin havalandırması yeterli mi? 32 Depo veya kilerde su veya kalorifer borusunun geçmemesi sağlanmış mı. taranmış mı? 11 Üst solunum enfeksiyonu olanlar geri hizmete çekiliyor mu? 12 Her gün işe başlamadan. nin üzeri kapak. yanık bulunanlar geri hizmete çekiliyor mu? 16 Mutfak personeli temiz ütülü ya da disposable kep veya bone kullanıyor mu? 17 Personelin iş giysileri açık renkli. bilek hizasından başlayarak. eller hijyenik şekilde (aldığı el yıkama eğitimine uygun-sıcak sabunlu su ile.Mutfak Hijyen Denetleme Formu No Denetim sorusu E Mutfak Yemekhane Girişi Genel Hijyen Denetimi 1 Ortalıkta kötü koku var mı? 2 Duvarlar kolay temizlenebilir malzemeden yapılmış mı? 3 Duvarlar temiz mi? 4 Duvarlarda örümcek ağları var mı? Personel Hijyeni 5 3 ayda 1 düzenli portör muayeneleri yapılıyor mu? 6 En az 6 ayda 1gaitanın mikroskobik incelemesi yapılıyor mu (parazit yumurtası 7 En az yılda 1 boğaz. sabun. şeker. tırnak araları fırçalanarak) yıkanıyor mu? 13 Çiğ yiyecek ellendikten sonra eller hijyenik şekilde yıkanıyor mu? Her tuvalet çıkışında. temiz mi? 37 Duvar ve tavanlar bakımlı ve temiz mi (boyası. (kilere ilk giren ilk çıkar ilkesine uyuluyor mu)? Yiyecek Hazırlama Bölümünde Hijyen 42 Yalnız etlerin hazırlanmasına ayrılmış tezgah var mı? 43 Yalnız sebzelerin hazırlandığı ayrı tezgah var mı? 44 Yalnız hamur işi gıdaların hazırlandığı tezgah var mı? 45 Bütün tezgahlar bakımlı ve temiz mi? 46 Tezgahların duvarla birleşme yerleri aralıksız ve düzgün yapıda mı? H Düşünceler 309 . bere. temizlik maddelerinin konulması önlenmiş mi? 40 Kilerde saklanan yiyeceklerin zeminle ve duvarla teması önlenmiş mi? 41 Kilerden gıda maddesi çıkışında son kullanım tarihlerine bakılıyor mu. parmak araları iyice ovularak yıkanarak. baharat dışında gıda maddesi var mı? 39 Kilere deterjan. konserve. eller hijyenik şekilde yıkanıyor mu? 14 Ellerinde küçük kesik ve yaralar su geçirmez bantlarla kapatılmış mı? 15 Ellerinde enfekte yara. burun ve gaita kültürü yaptırılıyor mu? 8 En az yılda 1 akciğer grafisi çektiriliyor mu? 9 Personelin tırnakları kesilmiş ve araları temizlenmiş mi? 10 Personelin saç ve sakalları kesilmiş.

etlerin damgalı olmasına. yiyecek üretim ve depolama alanlarından uzak tuvalet(*) var mı? (*) Tuvalet denetimiyle ilgili form bir sonraki ekte verilmiştir. tuvalet ve depolama alanlarının dışında ve uzağında temiz ve tüm çalışanlara yetecek kadar soyunma yerleri var mı? 64 İş giysilerinin yıkanıp ütülenebilmesi için gerekli koşullar sağlanmış mı? 65 Genel olarak tüm zemin sağlam mı. yıkanıp durulandıktan sonra tuzlanıyor mu? Polyamidse dezenfekte ediliyor mu? 49 Et kıyma makinesi her gün sabunlu sıcak suyla yıkanıp. 77 Personel için temiz ve yeterli kapasitede duş. dezenfekte ediliyor mu? 50 Sebze doğrama tablası var mı. sebze ve meyvelerin taze ve berelenmemiş olmasına. arkaları ve alt kısımları temiz ve bakımlı mı? 71 Üretim alanlarında yalnız el yıkama amaçlı lavabo var mı? 72 Laboratuvar kontrolü için her yemekten örnek alınıp. kapasitesi yeterli mi. yüzeyi düzgün mü? 51 Sebze yıkama evyeleri bakımlı ve temiz mi? Yemek Pişirme Alanında Hijyen 52 Ocak başlarında yeterli emiş yapan davlumbaz var mı? 53 Kullanılan tencereler paslanmaz çelikten yapılmış mı? 54 Pişirme kapları düzgün yapıda ve temiz mi? Bulaşıklar ve Çöpler 55 Kazan ve büyük kapların yıkanması için ayrı bir bölme veya bulaşıkhane var mı? 56 Büyük kapların yıkandığı havuzun yıkama ve durulama bölmeleri var mı? 57 Kazanlar ve kaplar sabunlu sıcak suyla yıkandıktan sonra akarsu altında durulanıyor mu? 58 Bulaşık alanında suyun kolay akmasını sağlayacak yeterli eğim verilmiş mi? 59 Bu alandaki mazgallar yeterli mi? 60 Çöp toplamada plastik ya da paslanmaz çelikten kapaklı çöp bidonları kullanılıyor mu? 61 Çöp bidonlarının içine çöp poşeti yerleştiriliyor mu? 62 Genel çöplerin toplandığı alan izole edilmiş mi. yumurta alırken. ocak vb. tezgâh. konserve alırken. gözle görülür şekilde temiz mi? 67 Aydınlatma yeterli mi? 68 Ortamın sıcaklığı çalışma koşullarına (yaz aylarında18 ⁰C. temiz mi? 66 Duvarlar en azından 2 m. banyo var mı? 78 Tüm alanlarda soğuk ve sıcak akarsu var mı? 79 Tüketilen suyun miktarıyla orantılı sıklıkta laboratuvar kontrolü yapılan temiz ve sağlıklı su kullanılıyor mu? 310 . sadece sebze doğrama amacıyla mı kullanılıyor. sızıntılar önlenmiş mi? Diğer 63 Personel için mutfak. kırık-çatlak olmamasına. (ya da tavana kadar) açık renk fayansla kaplanmış mı. paslı ve deforme olmamasına dikkat ediliyor mu? 76 Her 10-12 çalışan için 1 tuvalet düşecek şekilde.47 48 Et doğrama tablası (tahta-polyamid) var mı? Yüzeyi düzgün mü? Et doğrama tablası ahşapsa. soğutucuda 48 saat saklanıyor mu? 73 İçinde yemek bulunan tencereler kapalı tutuluyor mu? 74 Taze sebze ve meyveler akarsu altında iyice yıkanıyor mu? 75 Satın alma aşamasında. kutuların bombeli. kış aylarında 22 ⁰C) uygun mu? 69 Yeterli havalandırma var mı? 70 Büyük fırın.

imzası) (*) “Temizlik Rayında-TCDD ve OPET el ele. imzası) Denetim tarihi: E H Düşünceler Denetimi yapan (Adı soyadı. “temiz tuvalet” kampanyası bilgilendirme formundan uyarlanmıştır.TUVALET DENETLEME FORMU (*) Tuvalet no. Sağlık ve Temizliğe” Projesi. 10=en iyi) Temizlik sorumlusu (Adı soyadı. 311 . yeri: No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 Denetim sorusu Duvarlar temiz mi? Örümcek ağları alınmış mı? Çerçeve ve kapılar boyalı mı? Kapılar lekesiz mi? Kapı kilitleri düzgün çalışıyor mu? Kapı kolları temiz mi? Camlar sağlam mı? Camlar temiz mi? Aydınlatma sistemi eksiksiz çalışıyor mu? Elektrik anahtarı temiz mi? Ayna sağlam mı? Ayna lekesiz mi? Musluklar düzgün çalışıyor mu? Musluklar lekesiz mi? Rezervuarlar düzgün çalışıyor mu? Klozet kapakları sağlam mı? Klozetler temiz mi? Pisuarlar düzgün çalışıyor mu? Pisuarlar temiz mi? Lavabonun su tahliyesi çalışıyor mu? Lavabo lekesiz mi? Sıvı sabun var mı? Tuvalet kâğıdı var mı? Kâğıt havlu veya makine var mı? Çöp sepetleri lekesiz mi? Su kesintisine önlem alınmış mı? Temizlik malzemeleri tamam mı? Kontrol çizelgesine uygun temizlik yapılıyor mu? Havalandırma yeterli mi? Kötü kokular giderilmiş mi? Yer karoları sağlam mı? Yerler temiz mi? Kadın tuvaleti var mı? Özürlü tuvaleti var mı? Tuvaletlerin çevresi temiz mi? Bir önceki denetimde saptanan aksaklıklar giderilmiş mi? Genel görünüm puanı (1’den 10 Kadar-1=en kötü.

5 5 2054833 2048814 2054833 2747617 2008609 5.9 45 8.8 0.7 22 45 0.8 24 25 2 1 2 Maddenin Adı Adibik asit (Adipik asit) Adiponitril Akrilaldehit 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.Pat.25 2 5 12 2 12 2 22 4.1 0.12 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 2 9 0.9 12 55 10 240 2005215 2316353 2156476 2317865 1344-28-1 10043-013 7429-90-5 628-63-7 625-16-1 92-67-1 141-43-5 141-43-5 81-16-3 504-29-0 75-31-0 919-30-2 61-82-5 7664-41-7 1336-21-6 7727-54-0 Akrilamit Akrilik asit Akrilo nitril Akrolein (Akril aldehit) Aldrin (Toz) Alfa naftiltioüre (Toz) Allil alkol Allil amin Allil glisidileter Allil klorür Allil propildisülfit Alüminyum çözünür tuzları Alüminyum alkilleri Alüminyum dumanı Alüminyum oksit Alüminyum sülfat Alüminyum toz Amil asetat Amilasetat .2 0.69 2011737 2034665 3 2 2 0.25 1.5 2 12 1.1 0.22 7.tert 4-Amino bifenil 2-Amino etanol 2-Amino-etanol 2-Amino naftalin-1-sülfonikasit 2-Amino piridin 2-Amino propan ү-Amino propil trietoksisilan Amitrol Amonyak (anhidroz) Amonyak Amonyum 312 .EK-4 ÜLKEMİZDE VE BAZI AVRUPA ÜLKELERİNDE ÇALIŞMA ORTAMINDAKİ BAZI MADDELERİN MAK DEĞERLERİ FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 EINECS (1) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.5 5 6 1 0.1 6 15 0.8 5 0.3 30 20 0.03 6 4.5 0.03 7 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 2034534 0.25 0.75 4.25 0.4 0.2 8 2.5 5 6 5.5 3 7.06 0.5 1.23 0.1 2 2 0.6 0.5 5 0.9 12 0.1 0.05 0.8 5 12.7 12 3 18 5 12 2062158 79-06-1 79-10-7 107-13-1 107-02-8 309-00-2 2034707 2034639 2185507 107-18-6 107-11-9 106-92-3 107-05-1 2179-59-1 10 1 2 45 3 12 2 10 100 50 0.3 6 4.8 0.06 20 14 50 36 50 35 2 12 0.1 0.4 0. T.001 1 3 0.5 0.25 0. 8 saat 15 dk.007 270 100 540 10 530 150 800 100 525 12 2 2 5 10 10 10 1 50 170 100 540 10 50 270 100 540 2 3 0.1 6 2 12 0.25 4.1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 2 8.1 2 5 4 2 2 5 5 4.5 5 15 2.03 59 4 0.25 0.3 0.25 0.25 5 4.3 5 10 15 2 2 2 2 15 4 CAS (2) 124-04-9 111-69-3 107-02-8 0.2 2 5 2 12 4 10 2 6 4.2 0.5 5 12 3 2 28 0.25 0.

anhidriti Asetik asit (Aset asidi) Aset asidi amil esteri Aset asidi bütil esteri (n-Butil asetat) Aset asidi etil esteri (Etil asetat) Aset asidi heksil esteri (Metil amil asetat) Aset asidi metil esteri (metil asetat) Aset asidi propil esteri (n-propil asetat) Asetilen tetra bromür Asetil salisilik asit Asetofenon Aseton Aseton siyan hidrin Asetonitril Asfalt [asphalt petroleum) fumes as benzene-soluble aerosol] Atrazine Azinfos-metil Azot dioksit Azot monoksit Azot triflorür Bakır tozu 313 .5 5 0.5 15 0.3 0.3 0.05 5 10 10 25 25 46 21 37 0.01 25 5 15 46 23206663 2008368 2035648 0.5 0.1 2 7.2 5.1 0.5 0.51 0.3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 0.Pat.7 6 10 20 0.05 0.3 0.05 100 0.7 0.01 25 2 0.1 0.5 0.25 0.1 0.16 25 21 0.EINECS (1) 15 7.7 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk.7 0.5 10 5 50 5 2008352 50-78-2 98-86-2 67-64-1 75-86-5 75-05-8 2324909 2176178 2016761 2 0.6 2332710 8052-42-4 1912-24-9 86-50-0 10102-440 10102-439 7783-54-2 744-50-8 Maddenin Adı Amonyum perfloro octanoat Amonyum dikromat Amonyum sülfamat (Toz-Ammat) Amoyum klorür dumanı Anilin p-Anisidin Antimon (Toz) Antimon hidrür Antu (1-naftiltiyoüre) Arsenik asit Arsenik ve inorganik bileşikleri Arsin (Arsenik hidrür) Aset aldehit Asetik anhidrit Asetik asit.3 0.2 360 20 0.2 180 0.5 0.8 0.5 10 0.5 4 15 1.05 50 5 2005807 CAS (2) 3825-26-1 7789-09-5 7773-06-0 12125-02-9 62-53-3 104-94-9 7440-36-0 7803-52-3 86-88-4 7778-39-4 7440-38-2 7784-42-1 75-07-0 108-24-7 520-45-6 64-19-7 141-78-6 10 100 150 400 25 525 710 1400 79-20-9 5 500 40 5 0.5 0.1 5 19 1 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.01 0.5 0.5 0.1 0.1 10 10 10 0.2 5 9 10 29 1 3 5 10 2 0.02 5.05 10 20 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.5 2017063 2319019 10 10 4 0.05 10 10 20 2 7.05 200 5 0.2 91 21 5 20 0.01 0.03 45 8 0.06 11 29 3 10 0.05 0.7 30 1 5 9.01 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2318717 2005393 2032542 2311465 2 0.5 0.2 9.5 0. T.2 3 25 1 30 10 30 6 70 1210 50 200 200 1 5 1000 40 300 610 840 14 20 10 2400 1 70 2000641 2044191 2006622 5 49 3.01 0.5 0.26 2 0.2 0.1 0.

5 0.83 1 20 10 10 10 3.5 0.3-dikarbonitril Benzidin Benzil asetat Benzin Benzil klorür Benzoilklorür 0.008 10 500 1 2.5 0.2anhidrit Benzen-1.EINECS (1) CAS (2) 2311596 7440-50-8 7758-89-6 1317-39-1 544-92-3 1111-67-7 10380-28-6 12069-69-1 7447-39-4 10125-13-0 1338-02-9 3251-23-8 1332-40-7 1317-38-0 7758-98-7 7758-99-8 2221-10-9 1344-67-8 0.8 20 64 0.5 -0.8 2000 5 0.6 0.04 5 62 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.5 0.001 5 0.8 1 10 3.Pat.25 0.25 0.4 29 3. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.04 1 3.2 2317844 2007537 13701-592 22326-552 17194-002 1361-37-2 10326-279 10294-403 10022-318 1304-28-5 7727-43-7 17804-352 71-43-2 1 2090080 2109337 0.5 0.1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.1 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.8 61 0. T. dihidrat Bakır-(II)-naftenat Bakır-(II)-nitrat Bakır-(II)-oksiklorür.5 2.5 0. dihidrat Baryum kromat Baryum nitrat Baryum oksit Baryum sülfat Benomyl Benzen Benzen-1. 8 saat 15 dk.04 5 2.5 2.12 2028536 2027108 552-30-7 626-17-5 92-87-5 140-11-4 8006-61-9 100-44-7 98-88-4 Maddenin Adı Bakır dumanı Bakır-(I)-klorür Bakır-(I)-oksit Bakır-(I)-siyanür Bakır-(I)-tiyosiyanat Bakır-(II)-8-Hidroksi kinolin Bakır-(II)-Hidroksi karbonat Bakır-(II)-klorür Bakır-(II)-klorür.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.5 0.05 0.5 0. pentahidrat Bakır etil hekzanoat Bakır klorür Baryum (Ba olarak çözünür bileşikleri Baryum diborat Baryum hidroksit.5 0. monohidrat Baryum hidroksit. oktahidrat Baryum klorür Baryum klorür.5 0.2. hidrat Bakır-(II)-oksit Bakır-(II)-sülfat Bakır-(II)-sülfat.6 0.4-trikarbonikasit-1.04 5 0.25 0.005 9.25 5 1.005 5 0.9 314 .

2 0.4'-tetraltetraamin 4.0048 2 0.45 2021635 2021106 2027286 2039244 2042110 0.001 0.1 31 8.005 0.EINECS (1) CAS (2) 2034052 106-51-4 2000285 50-32-8 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 0.5 50 50 2.4 0.2 10 3 1.3 1.005 10 200280 7440-41-7 92-52-4 91-95-2 119-93-7 111-96-6 117-81-7 542-88-1 56-35-9 1304-82-1 10 1 1 10 2.001 5 0.1 0.1 0.3-Bütadien Bütan Bütan-1.7 0.2 1.002 0.003 0.005 0.7 10 23 5.2 1900 150 1.16 1 0.005 0.4 0.1 0.1 0.73 6175 106-99-0 1 800 50 0.5 150 22 1200 150 1.Pat.5 1935 50 0.1 0.5 5 0.1 0.9 300 106-97-8 110-63-4 71-36-3 Maddenin Adı p-Benzokinon Benzopiran Benzopiran Berilyum (Toz) Berilyum tozu ve bileşikleri Bifenil Bifenil-3.1 1 1 0.003 0.003 0.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.5 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.0021 0.001 0.3 0. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.002 0.2 1.1 0.6 3.1 0.05 0.002 1.03 0.5 200 5 1000 1 11 23 5.2 1 0.66 0.1 1000 0.5 5 200 1100 200 1050 200 1050 200 1050 5 20 0.7 8000 5 0.3'.002 0.66 33 0.8 2336579 2315695 2317781 3 3 0.4 0.7 0.2 1100 20 6200 5.002 0.4 0 0. T.1 1300 16 1300 39 0.1 0.001 0.4 2008263 2008876 11129138 1303-86-2 10294-334 7637-07-2 7726-95-6 314-40-9 74-96-4 75-25-2 74-97-5 74-83-9 7789-30-2 75-63-8 75-26-3 1000 1000 800 1900 50 100 300 150 100 10 150 300 35 450 2200 2200 10 500 50 0.7 0.7 1000 6200 1000 6100 1000 6100 1000 6100 1.014 5 0.4-diol Bütan-1-ol 34 11 2400 200 310 15 5 1000 50 100 78-92-2 15892-236 Bütan-1-tiyol Bütan-2-ol (±)-Bütan-2-ol 0.9 308 154 2034508 2034487 2037865 2007516 2037053 109-795 2011585 1.3 1075 4 0.005 0.1 3 1 5 0.3 1.5 0.5 0.5 100 1.05 10 10 5 0.5 250 10 0.4'-Bi-o-toluidin Bis(2-etilhekzil) eter Bis(2-etilhekzil) ftalat Bis( kloro metil) eter Bis (tribütil çinko) oksit Bizmut tellur Bizmut tellur selenyum ekli Bor hidrür Bor oksit Bortribromür Bortriflorür Brom Bromacil Bromoetan Bromoform (Tribromometan) Bromoklorometan Bromometan Bromopentaflorür Bromotriflorometan Brompropan Bütadien 1.8 0.1 0.7 1 10 5 5 7 10 14 10 15 5 22 0.5 100 315 .001 0.03 5 28 5 27 10 5 3 0.1 0.9 150 150 1000 75 1.6 230 230 2 800 4.1 0. 8 saat 15 dk.3 10 10 10 1 10 1 3 1 0 1 3 1 3 0.45 0.002 0.3 0.5 75 75 2400 230 5.01 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.3 0.5 200 1 0.3-Bütadien 1.45 0.7 0.4.

EINECS (1) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.5 6.2 133 30 147 0.2 Maddenin Adı (R)-Bütan-2-ol (S)-Bütan-2-ol 2-Bütenaldehit Ter-Bütanol (Trimetilkarbind) Bütanon 2-Bütanon trans-2-Bütenal Bütil akrilat n-Bütil akrilat t-Bütil akrilat Bütil aldehit Bütil alkol n-Bütil amin (1-Aminobütan) n-Bütil amin ter-Bütil amin sek-Bütil amin n-Bütil asetat ter-Bütil asetat Bütil benzil ftalat 2-sek-Bütil fenil metil karbamat 2-sek-Bütil fenol 4-ter-Bütil fenol 4-ter-Bütil toluen Bütil glikol (2-Butoksietapol) n-Bütil glisid eter n-Bütil glisidil eter (BGE) Bütil kloro format n-Bütil laktat n-bütil metakrilat (ter-Bütil) metil eter Bütil merkaptan p-t-Bütil toluen sek-Bütil asetat 2-ter-Bütoksi etanol 2-Bütoksi etanol 2-Bütoksi etil asetat 2-(2-Bütoksi etoksi) etanol 100 10 67.34 2054807 0.5 316 .3 200 1 2 64 11 10 53 2 6 2 6 600 300 900 1200 200 300 590 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 50 150 75 230 50 150 75 230 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.3 10 10 10 0.Pat.6 5 180 10 10 480 200 950 25 30 109-73-9 75-64-9 13952-846 123-86-4 540-88-5 85-68-7 3766-81-2 89-72-5 98-54-4 98-51-1 5 30 0. 8 saat 15 dk.08 10 2426-08-6 2097505 592-34-7 138-22-7 97-88-1 1634-04-4 50 5 25 40 30 145 144 2033001 100 966 2039050 2039333 2037729 100 105-46-4 7580-85-0 111-76-2 112-07-2 112-34-5 20 20 10 98 133 67.5 60 0. T.1 2 2 2 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.87 2046471 CAS (2) 4221-99-2 14898-794 123-73-9 2011590 78-93-3 2046471 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.29 11 11 11 0.87 53 53 53 2 11 10 53 2046466 123-73-9 106-63-8 141-32-2 1663-39-4 123-72-8 20 5 150 200 710 950 200 940 150 710 15 100 5 5 5 5 5 150 150 15 15 15 710 710 3 150 150 300 15 15 5 720 720 200 200 15 960 960 150 200 724 966 200 965 2036992 2368134 2377327 2046581 2008881 5 5 5 100 20 15 15 15 480 96 2079884 2231888 2028080 2026790 5 10 60 50 50 5.08 1 240 6 270 30 0.1 5 10 62 20 25 5 50 35 60 150 25 710 120 150 720 200 960 200 30 180 10 120 140 61 1 25 5 40 31 6.5 100 50 15 475 333 101.

05 1 0.1 0.025 0.5 0.8 0.1 0.01 1 0.35 180 0.1 100 25 14 0.5 5 0.3 350 0.2-Dibromo-3-kloropropan 1.05 0.1 3 870 5 0. T.1 4.1 3 860 0.1 5 0.7 2 17 317 .25 0.34 92 2083445 2023276 2429406 5 0.78 14 4 0.7 3 26 1 3.05 0.001 0.1 0.05 65 0.8 14 3.1 0.01 0.2 50 0.01 0.1 100 2 0.15 0.8 0.15 0.05 0.5 0.01 1 3.01 0.1 0.2 1.3 1 0. 8 saat 15 dk.1 0.8 3 0.6 3. 2 pentanon) Diazinon Diazometan Diazotdioksit Dibenzilftalat Dibenzoilperoksit Diboran Dibrom Dibromodiflorometan 1.5 3.1 0.6 5 8.4 90 3 5 0.5 5 0.6 1 8.1 100 0.1 3 860 0.05 0.1 860 190 0.1 0.34 6 1300 5 0.Pat.01 10 0.1 100 29 0.05 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 2 100 0.05 0.01 0.1 0.1 0.8 2366708 2050163 2126588 2151750 2151169 2154814 0.76 0.5 0.05 0.05 1 5 10 1 0.11 3 872 0.05 0.2 100 0.3 0.1 0.1 0.2-Dibromometan 2-Dibütilaminoetanol Dibütilfenilfosfat Dibütilftalat Dibütilhidrojenfosfat 0.1 0.81 5 0.5 4 1 5 2 10 2000243 2417118 0.5 3.1 0.3 1 0.5 5 100 180 3 5 0.025 1 5 0.8 0.25 1 5 10 1 0.76 0.01 0.01 0.1 0.25 3 0.1 2008855 0.05 0.4'-Diamino-difenil-metan Diantimontrioksit Diarsenpentaoksit Diarsentrioksit Diaseton alkol (4-Metil.3 150 0.1 0.2 50 0.2 50 0.081 0.3 0.9 3.05 0.5 0.05 0.1 0.11 3 870 100 0.1 0.3 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2311067 0.6 2063738 0.1 0.5 3 8.EINECS (1) CAS (2) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.6 0.1 1 0.1 0.3 0.1 2008609 2197727 2035098 333-41-5 334-88-3 10024-972 523-31-9 94-36-0 19287-457 300-76-5 75-61-6 96-12-8 106-93-4 102-81-8 2528-36-1 84-74-2 107-66-4 Maddenin Adı Civa alkil bileşikleri Civa organik bileşikleri Civa ve inorganik bileşikleri Civa-(I)-iyodür Civa-(II)-diklorür Civa-(II)-nitrat Civa-(II)-sülfat Çinko klorür (dumanı) Çinko oksit (dumanı) Çinko sterat DDT Dekaboran Dekan Demeton Demeton-metil Demir oksit Demir penta karbonil Diallil ftalat 4.11 0.01 0.5 0.3 1 5 5 1 10 0.82 0.1 240 7439-97-6 7783-30-4 7487-94-7 10045-940 7783-35-9 7646-85-7 1314-13-2 557-05-1 50-29-3 17702-419 34464-385 8065-48-3 8022-00-2 1309-37-1 13463-406 131-17-9 101-77-9 1309-64-4 1303-28-2 1327-53-3 0.

25 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.8 5 22 0.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.005 0.4-Diklorobüt-2-en Diklor difenil trikloretan (DDT).2 15 90 0.5-dimetilhidantoin Dikloretileter 1.16 20 0.5 5 20 2 5 2 50 3 290 0.3-Diklorobenzen 1.1 5 7 3 3 5 10 21 1 308 200 616 400 1200 5 10 7.2 5 250 21 1060 310 0.25 5 15 10 30 25 75 5 25 10 50 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.Pat.17 3 20 2 5 20 2 2.39 26761-400 28553-120 27554-263 108-18-9 108-20-3 26471-625 7572-29-4 541-73-1 764-41-0 0.2 20 20 122 122 50 50 306 306 50 75 0.2 1310 0.4 0.2-Diklorobenzen 1.4-Dihidroksibenzen Dihidrojen selenür Diizobutil ftalat Diizobütil keton Diizodekzilftalat Diizononil ftalat Diizooktil ftalat Diizopropilamin Diizopropileter Diizosiyonat toluen Dikloroasetilen 1.025 0.1 0.02 0.2 100 5 1 100 1 1 0. T.2 3 0.003 318 .2 5 7.1 0.3'-Diklorobenzidin 0.08 5 250 0.2-Dihidroksi benzen 1.4 2024259 2034005 95-50-1 106467 300 450 2011936 91-94-1 Maddenin Adı Dieldrin Dietilamin 2-Dietilaminoetanol O.005 1 3 3 3 20 1050 0.Diklorobenzen o-Dikloro benzen p-Dikloro benzen 3.01 20 1050 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.03 0.05 5 21 200 20 850 5 250 0. 8 saat 15 dk.EINECS (1) CAS (2) 2004845 60-57-1 2037163 109-89-7 2030571 100-37-8 2 9.2 2152361 2152424 1314-56-3 1314-80-3 2044275 2036217 2319789 120-80-9 123-31-9 05077783 84-69-5 2479771 2035585 2035606 0.6 10 49 2 9.07 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.(Toz) 1.1 119-12-0 60-29-7 84-66-2 64-67-5 122-39-4 101-84-8 0.7 0.02 0.025 0.5 10 45 2 5 23 2 860 10 7 1 1 7.01 **2042587 118-52-5 0.4.03 1 2 14.05 0.O-Dietil-O-(1.6 0.25 2042985 2004672 2015506 2005896 2045394 2029812 3 0.3-Diklor-5.6-dihidro-6-okso-1fenilhidrazin-3-il)-tiyofosfat Dietileter Dietilftalat Dietilsülfat Difenilamin Difenileter Diflordibrommetan Difosforpentaoksit Difosforpentasülfür Diglisidileter (DGE) Diheptilftalat (tüm izomerleri) 1.25 0.

5 5 5.1 0.25 0.01 43 177 0.1-Dikloro-1-nitroetan 1.4-D) Dikloroflorometan Diklorometan Diklorometilbenzen 2.5 1 1000 0.22 43 350 30 0.1-Dikloroeten 1.2-Dikloroetilen cis-Dikloroetilen trans-Dikloroetilen 2.9 7110 1250 8890 2018659 2009361 2087502 2087921 2481340 2038701 2009377 2465622 2023611 2005477 2009230 1 0. T.9 7100 0.22 0.11 0.2-Dimetilbütan 1.06 80 880 0.1 2046974 25 10 720 720 300 36 20 72 5 94-75-7 594-72-9 78-87-5 542-75-6 26952-238 75-99-0 76-14-2 98-87-3 95-73-8 62-73-7 141-66-2 2764-72-9 85-00-7 94021-768 4032-26-2 124-40-3 2 3.2-Diklorovinil dimetilfosfat Dikuat Dikuatbromür Dikuatdihidroksit Dikuatklorür Dimetilamin Dimetilanilin N.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.8 5 9. Dimetilasetamid 2.2-Dikloroetan 1.25 0.5 1.4-Diklorofenoksi asetik asit (2.2'-Dikloro-4.5 50 0.5 1 0.2'-Dikloro-dietileter Diklorodiflorometan 1.6 110 517 1000 7100 1300 9200 1 1000 5. 8 saat 15 dk.1 30 1 1 1 0.Dikloroetan 1.1.4 25 2044935 2048264 2054943 2019338 2088265 5 5 25 10 50 121-69-7 127-19-5 75-83-2 79-29-8 108-84-9 562-49-2 Maddenin Adı 2.11 1 1000 650 0.2-Dimetilbütan 3.4-Diklorotoluen Diklorovos 2.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.02 0.5 1.015 5 0.1 0.11 1 60 350 0.4'-metilendianilin Diklormonoflormetan 2.2-Dikloropropan 1.02 40 180 1000 500 10 4200 1740 10 35 40 122 10 100 40 350 20 250 0.4-Diklorofenoksi asetik asit 1.3-Dimetilbütilasetat 3.2-Dikloropropiyonik asit Diklorotetrafloroetan α.N-Dimetilanilin N. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 10 59 5 30 1000 5000 1000 4950 100 4950 100 412 100 400 5 20 10 40 50 200 2 8 5 20 200 800 200 790 250 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 30 500 2475 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 30 10 59 1000 5000 1300 6500 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 30 10 60 1000 4115 1250 5145 1010 2008698 2008389 2498548 2030498 75-43-4 75-09-2 29797-408 101-14-4 10 100 5 10 75 0.11 0.02 350 0.25 0.N.EINECS (1) 2029189 2008939 2008635 2034445 2098540 2034581 1 2 200 4 8 790 10 10 200 200 200 41 40 800 800 800 20 20 250 250 250 82 80 1000 1000 1000 5 5 200 20 20 807 CAS (2) 111-44-4 75-71-8 75-34-3 107-06-2 75-35-4 540-59-0 156-59-2 156-60-5 10 50 100 0.5 0.5 0.1 6 7000 2 75 1 1 1 500 1 12 350 5 5 6 3500 10 75 10 60 350 20 120 20 120 560 2 75 1 10 12 352 4.5 5 5 25 25 5 25 5 25 10 3 1.67 10 50 0.3-Dimetilpentan 50 300 50 300 5 50 30 300 500 500 50 300 1800 1800 300 1200 630 630 75 500 2300 2300 450 2100 50 300 200 200 50 319 .Pat.3-Dikloropropen Dikloropropen 2.01 1000 2 75 10 10 350 9500 10 75 4200 10 60 350 0.1 0.α-Diklorotoluen 2.91 0.

4-Dimetilpentan Dimetilpropan Dimetilsülfamilklorür Dimetilsülfat Dimetilsülfat Dimetilsülfoksit Dimetoksimetan Di-n-bütilamin Dinitrobenzen 1.04 1000 0.26 0.15 0.15 0.1 270 360 100 540 50 0.15 100 100 100 360 360 600 250 10 36 0.15 0.5 2073437 2364124 2010581 0.75 0.007 0.2 1050 40 0.2 0.1 0.2 0.5 2.5 290 1 25 0.03 1000 1920 10 30 10 30 10 30 10 30 290 300 300 100 50 0.01 3 150 0.15 0.15 1 1 1 2036201 2043554 2057064 5 10 35 0. T.5 360 270 1200 1200 25 0.6-Dimetilheptan-4-on 1.1 250 0.1 0.15 5 91 40 150 20 74 0.2 100 1.052 1000 1000 0.5 5 5 73 0.2-Dinitrobenzen 1.3-Dimetilpentan 2.EINECS (1) CAS (2) 2021090 119-90-4 2040658 115-10-6 2006795 68-12-2 10 30 10 30 20 61 10 30 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.4-Dinitrobenzen Dinitrobenzen tüm izomerleri Dinitro-o-kresol (DNOC) Dinitrotoluen (DNT) 2.N-Dimetilformamit Dimetilformid Dimetil ftalat 2.05 1.05 3000 0.01 2100 2100 1900 0.2 1.2 0.2-Dimetilpropanol 1.Pat.2 50 0.1 500 500 5 150 10 240 0.15 1 1 1 1 1 4100 27 3 3 3 3 0.025 25 40 0.3'-Dimetoksibenzidin Dimetileter N.2 160 3200 29 3100 1000 3200 1300 5 1000 3165 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.5 1 5 0.25 0.1-Dimetilhidrazin 2.4-Dioksan Dioksan Dioxathion Dipropilenglikol monometil eter Dipropileter 320 . 8 saat 15 dk.4-Dinitrotoluen 3.01 148 0.35-Dinitro-o-toluamit Dinonilftalat 1.6-Dinitrotoluen 3.05 131-11-3 108-83-8 57-14-7 590-35-2 565-59-3 75-84-3 625-16-1 14857-342 38815-291 108-08-7 463-82-1 13360-571 77-78-1 300 300 500 1200 1200 1500 0.2 1 1 0.2-Dimetilpentan 2.2 1100 320 1400 2121218 123-91-1 20 78-34-2 2038696 111-43-3 Maddenin Adı 3.25 500 500 630 0.2 25321-146 121-14-2 606-20-2 610-39-9 148-01-6 0.1 0.25 2100 2100 25 0.003 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.2 25 0.5 1000 5 3000 0.1-Dimetilpropilasetat Dimetiletoksisilan Dimetilpentan 2.02 0.025 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2024458 2008640 50 2009068 50 540 6.4-Dinitrotoluen 2.15 1 1 3100 1000 2006643 2037142 2039218 67-68-5 109-87-5 111-92-2 25154-545 528-29-0 100-25-4 99-65-0 0.5 270 2.01 0.15 0.15 0.

4 10 400 18 1400 15 27 1900 1 20 9.3 150 75 10 0.2 10 1000 0.6-Di-ter-bütil-p-kresol Diuron Divinilbenzen (tüm izomerleri) DNOC (dinitro-o-kresol) E-605 (Paration’ a bak) Emery. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 3 0.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.1 0.2 540 5 300 6.3 0.2 0.3 21 1000 0.3-Epoksipropan-1-ol Etandial Etandiol Etanol Etantiyol Etilakrilat Etil alkol (Etanol) Etilamin Etil asetat Etilbenzen (Feniletan) Etil bromür Etil-(S)-laktat 4-Etilmorfin 3-Etilpentan Etil siyanoakrilat 2-Etoksietanol 2-Etoksietilasetat Etildimetilamin Etilendiamin Etilenglikol 2 5 5 25 10 10 18.005 1 25 10 10 0.6 91 40 150 5.1 150 0.3 42 2 20 1000 0.2 52 1910 1.5 10 100 2500 1.2 0.4 1500 50 5000 125 9500 200 740 25 75 19 0.1 575 2193979 50 2034733 2005786 2008373 2054388 556-52-5 107-22-2 107-21-1 64-17-5 75-08-1 140-88-5 10 50 0.5 26 1900 1 20 40 15 104 62 2008347 2022004 2028494 75-04-7 141-78-6 100-41-4 5 400 10 25 1000 10 400 100 200 25 100 1900 18 1400 435 890 500 1800 400 1460 2029744 23 5 23 5 23.2 0. dust Endrin Endosülfon Enfluran Epiklorhidrin EPN 2.3 5 5 25 10 18 27 75 25 10 321 .5 5 1 0.1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2007757 204-0794 2375534 1302-74-5 72-20-8 115-29-7 13838-169 0.2 0.054 0.5 5 5 300 2 2 5 25 15 75 35 10 25 25 24 1200 7.2 0.2 20 20 10 0.005 0.Pat.5 2 0.1 10 10 10 5 10 5 50 10 50 0.2 0.1 0.3 21 10 0.5 5 5 100 442 200 884 9.1 2 5 150 26 960 1.054 0.1 10 54 0.5 2. 8 saat 15 dk.FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 0. T.4'-diisosiyonat Disiklopentadien Disul Disülfiram # Disülfoton 2.1 0.5 5 0.1 50 1900 21 9.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 0.7 5 2 2 2 0.1 0.7 5 30 0.1 77 20 0.5 2.055 EINECS (1) CAS (2) 2015459 84-61-7 2258632 5124-30-1 77-73-6 149-26-8 97-77-8 298-04-4 2101060 128-37-0 2063544 330-54-1 2153255 1321-74-0 2086011 534-52-1 0.4 1100 40 1300 0.5 2 20 1000 5 5 150 9.5 27 75 25 10 1 30 3.5 5 6.1 15 20 0.5 11 15 10 10 500 49 48 2100 5 24 5 5 20 52 40 104 50 150 2462789 2038041 2099408 2034686 2034733 687-47-8 100-74-3 617-78-7 7085-85-0 110-80-5 111-15-9 598-56-1 107-15-3 107-21-1 19 27 20 25 5 5 5 10 19 27 15 25 Maddenin Adı Disiklohekzilftalat Disiklohekzilmetan-4.

8 4. 8 saat 15 dk.3 308 2008499 310 270 82 7.1 5 0.1 0.1 0.25 0.1 0.1 0.9 1.1 0.4 0.1 21 0.5 0.05 1 6 0.8 1 151-56-4 0.1 0.3 0.1 0.4 0.1 0.23 637-92-3 563-12-2 22224-926 13356-086 108-45-2 1477-55-0 95-54-5 106-50-3 638-21-1 122-60-1 0.1 0.1 0.25 10 60 0.3 310 2037210 75-21-8 96-45-7 111-40-0 109-94-4 100 2028452 2032343 2030807 50 10 2026759 2087785 104-76-7 103-11-7 24468-131 6283-86-9 16219-75-3 541-41-3 10 10 84 50 5 25 97-64-3 10 20 49 95 1 0.02 0.4 0.4 0.05 1 0.5 1 5 16 1 2 1 5 50 90 1.5 1 0.1 4.5 0.1 2025975 97-63-2 10 2525450 2182768 35400-43-2 2104-64-5 2113097 2092423 2448481 2160325 2024306 20334047 2113254 0.1 0.EINECS (1) CAS (2) DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2057939 1 1 100 4 300 1 100 1.1 2 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.5 3.4 1000 10 82 1 0.9 25 4.8 0.6 13 460 1 100 0.1 10 47 25 5 5 25 5 5 42 25 1 100 100 200 300 740 4 300 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par. T.05 0.5 100 850 2600 5 25 117 1 0.1 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.23 0.2 1 50 240 200 740 100 540 25 80 25 120 0.5 1 3 150 0.05 0.01 322 .10-trinorborn-2-en Etilkloroformat Etil klorür Etil laktat Etil merkaptan Etil meta akrilat O-Etil-O-(4-metiltiyofenil)-Spropilditiyofosfat O-Etil-O-4-nitrofenilfeniltiyofosfat Etil silikat (Tetraetil ortosilikat) Etil-ter-bütil eter Etion Fenamifos Fenbütatenoksit m-Fenilendiamin m-Fenillenbis (metilamin) o-Fenilendiamin p-Fenilendiamin Fenilfosfin Fenilglisidileter (PGE) 0.62 0.05 Maddenin Adı Etilenglikol dinitrat Etilenglikol monobütileter Etilenglikol monoetileter Etilenglikol monoetileter asetat Etilenglikol monometileter Etilenglikol monometileter asetat Etilenamin Etilen klorhidrin Etilenoksit Etilentiyoüre Etilentriamin Etilformat (etilformiat) Etil glikol 2-Etilhekzan-1-ol 2-Etilhekzilakrilat 2-Etilhekzilkloroformat Etil hekzil laktat 5-Etiliden-8.1 0.Pat.9 0.1 0.9.1 0.

08 0.1 0.1 0.05 0.1 0.05 0. 8 saat 15 dk. tozu Ferrovanadin 1 Flor 0.1 0.4 Fosgen 0.4 18 0.16 1 2 0.2 1 2 1.5 2.8 5 19 Fenoltiazin 5 Fensülfation 0.3 10 0.8 0. etil eter 0. sarı.28 0.1 0.2 1 7. (MAK) Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 Fenilhidrazin 5 22 5 22 Fenilizosiyonat 0.1 Fosforiltriklorür 0.64 0.2 1.5 Fenklorfos (Ronnel) 5 10 2-Fenoksietanol 20 110 Fenol (Fenik asit) 2 7.5 2.45 0.05 2060826 2038392 2036327 2041143 2002319 2384842 299-84-3 122-99-6 180-95-2 92-84-2 115-90-2 55-38-9 14484-641 102-54-5 12604-589 0.02 0.2 2 1.1 Fention 0.2 10 2.1 0.3 0.42 0.37 2322608 2008703 7803-51-2 75-44-5 0.2 2319548 2069771 7782-41-4 406-90-6 2134080 2060522 2000018 2008420 2005791 944-22-9 298-02-2 50-00-0 75-12-7 64-18-6 0.01 0.05 0.14 0.1 0.4 Fosfor (beyaz.3 0.07 0.5 2 0.2 Ferbam (Ferridimetil ditiokarbamat) 15 10 15 Ferrosen 5 10 ferrovanatyum.5 2.5 0.6 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 22 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 0.6 2 5.16 5 0.1 0.4 0.1 0.1 0.2 1.37 19 10 0.05 0.13 0. inorganik 2.14 0.1 5 20 1 0.5 0.1 0.8 323 .14 0.5 2.62 0.3 20 37 10 19 0.2 0.1 0.5 Florür asit (Hidroflorik asit) 3 2 Fonofos 0. T.4 Formaldehit 0.1 0.1 Forat 0.01 0. renksiz) Toz 0.9 0.6 6 0.EINECS (1) CAS (2) 2028735 100-63-0 2031376 103-71-9 2027050 98-83-9 20 5 0.2 Floroksen 10 Florürler.3 0.1 0.5 2.9 2330603 10026-138 2317493 2016075 2045897 7719-12-2 85-44-9 98-01-1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.4 1 0.2 10 10 1 1 1.1 5 10 110 50 290 5 10 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.1 6 8 0.Pat.6 1 0.5 3 Fosfor oksiklorür (Fosforil klorür) 0.8 20 0.05 2-Fenilpropen 50 246 100 492 Feniltiofosforik asit-p-nitrofenil.28 2330467 10025-873 0.05 0.1 0.58 2 3.5 Ftalik anhidrit 1 2-Fur aldehit 5 20 2 8 5 20 0.5 2.3 0.1 0.15 0.3 10 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.2 8 5 2.1 0.1 0.5 0.1 0.16 1 1.5 3 Fosfor pentaklorür 1 1 0.1 2 0.1 1 1 Fosfor pentaoksit 1 Fosfor penta sülfür 1 Fosfor triklorür 0.2 0.5 1 5 6 Formamit 18 20 30 Formik asit 5 9 Formik asit dietil esteri (Etil formiat) 100 300 Formik asit dimetil esteri (Metil formiat) 100 250 Fosfin 0.

(MAK) 8 saat Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 Furfuril alkol 10 41 10 40 50 200 5 20 Germanyum tetrahidrür 0.2 0.5 0.05 0.64 0.02 0.05 0.02 0.2 0.3.5 2.005 0.11 0.02 1 0.69 0.35 0.01 0.Pat.2 0.01 Gümüş nitrat Gümüşoksit Gümüşsiyanür Hafniyum 0.05 0.5 0.5 0.3 0.05 300 1200 500 2100 2037671 2033881 2046089 2055638 110-43-0 106-35-4 123-19-3 142-82-5 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.4 0.69 2006664 2156413 0.2 0.8 0.03 2311664 2057965 1 0.2 0.3 35 2.01 0.5 Halotan 5 41 5 40 Hekzaamonyummoliptan.1 0.8 Grafit 2 Gümüş (metalik) 0.1 Hekzametilen-1.12 Gliserintrinitrat 0.8 1 10 1 10 Hekzakloronaftalin (tüm izomerleri) 0. tetrahidrat Hekzafloroaseton 0.05 0.5 Heptan (tüm izomerleri) 500 2100 500 2000 Heptan-2-on 50 238 100 475 Heptan-3-on 20 95 Heptan-4-on 238 50 235 50 238 n-Heptan 500 2085 500 2000 50 239 324 .2 Gliserin 10 Glisidol 50 150 Glutalaldehit 0.63 0.1 0.8 0.64 0.025 Hekzakloroetan 1 9.035 Hekzametilendiamin 2.5 8.1 0.03 0.5 5 0.15 0.1 0.32 0.1 0.3 2.05 0.17 1 0.1 0.5 410 2116763 0.002 9.9 0.42 0.5 Hekzakloro siklopentadien 0.1 1 0.94 0.2 1 0.6 0.3-bütadien 0.1 10 41 0.1 Gümüş (Ag olarak çözünür bileşikleri) 0.01 0.2 2 0.02 0.7 0.035 2.6 Glikoldinitrat 0.4 21 2009623 2138310 76-44-8 1024-57-3 0.1 0.01 0.6-Hekzaklorosiklohekzan 0.1 50 0. 8 saat 15 dk.5.02 0.2 2038565 2311313 2311313 111-30-8 7782-42-5 7440-22-4 0.1 0.8 0.05 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 20 15 61 0.2 1.005 0.7 0.2 0.EINECS (1) 2026261 2319616 2110630 2002408 CAS (2) 98-00-0 7782-65-2 628-96-6 55-63-0 56-81-5 5 2 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2 8.01 9.2 0.8 20 0.11 3 29 1 0.5 1.1 3 0.1 0.2 0.6-diizosiyonat 0.7 Hekzakloro-1.24 Hekzaklorobenzen 0.05 Heptakloroepoksit Heptaklor tetrahidro endometilen naftalin 0.3 0.2 2124858 2046796 2097311 7761-88-8 20667-123 506-64-9 7440-58-6 151-67-7 12054-85-2 684-16-2 87-68-3 118-74-1 67-72-1 1335-87-1 319-84-6 77-47-4 822-06-0 124-09-4 591-78-6 5 21 10 42 0.01 0.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. T.5 0.2.1 0.4.5 0.075 0.2 0.2 5 0.3 Hekzan-2-on 5 21 5 20 8 100 410 1 4 n-Hekzan 500 1800 Sek-hekzil asetat 50 300 Heptaklor (ISO) 0 0.05 0.6 0.3 1.

1 9.2 0.Pat.46 10 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. T.8 1.2'-İminodietanol İnden İndiyum İtriyum İyodoform İyot İzoamil alkol (Iso-Amilalkol) İzobütan İzobütilamin İzobütilasetat İzobütilmetilakrilat 2-İzobütoksi etanol İzofluran İzo foron İzo heptan İzo oktan-1-ol İzopentan İzo pentil asetat İzo propil alkol İzo propil amin N-İzo propil anilin İzo propil asetat İzo propil eter İzo propil glisidil eter 325 .1 940 150 0.1 1 2008745 2314424 75-47-8 7553-56-2 0.13 0.5 0.46 10 5 240 3 2 45 0.6 0.3 2 6.8 0.01 0.18 25 270 1000 50 100 540 200 5 10 420 2 250 50 10 950 240 300 500 50 2100 240 500 12 2 150 50 10 625 240 3000 270 50 270 149 710 200 5 150 25 25 15 710 145 120 0.3 20 96 50 0.4 5 7 10 14 10 15 0.1 0.1 100 1 360 10 818-61-1 123-42-2 999-61-1 111-42-2 95-13-6 7440-74-6 15 45 0. 8 saat 15 dk.4 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 3.5 0.5 3 2.4 5 5 4.5 1 1.1 2 48 0.1 50 0.013 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 9.1 3 1.7 2 48 0.5 5 8 10 15 1 1.8 1.18 10 1 10 0.1 0.13 0.2 240 75 11 360 1.1 3 1 0.4 1 1.3 0.2 4.5 3 10 240 3 15 45 1 50 0.01 0.4 15 0.1 0.1 0.3 2028850 20 2009073 2023936 1 0.7 2008216 CAS (2) 302-01-2 10035-106 7664-39-3 7647-01-0 7722-84-1 7783-06-4 7782-79-8 61788-32-7 74-90-8 10 50 5.6 0.4 5 1.1 1 1.46 10 0.1 0.4 14 20 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.1 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.EINECS (1) 2061149 2331130 2316348 2315957 2317650 10 14 15 21 1 10 2 10 50 0.1 2008572 2011454 2037451 2026130 80 1000 5 100 2400 15 480 300 150 720 200 960 150 724 2478977 75-47-5 78-81-9 110-19-0 97-86-9 4439-24-1 2667-46-7 10 300 50 270 77 1200 20 500 150 2100 50 383 2481335 2011428 2046623 31394-544 26952-216 78-78-4 123-92-2 50 271 2121967 20355611 768-52-5 108-21-4 100 100 420 200 50 850 240 2 250 50 11 1060 241 310 75 1365 362 4016-14-2 Maddenin Adı Hidrazin Hidrojen bromür Hidrojen florür Hidrojen klorür Hidrojen peroksit (%90) Hidrojen sülfür Hidrojenazit Hidrojenlenmiş terfeniller Hidrojensiyanür (Hidrosiyanik asit) Hidrokinon 2-Hidroksietil akrilat 4-Hidroksi-4-metil-pentan-2-on 2-Hidroksipropil akrilat 2.013 15 21 2319658 14 96 2 2 10 10 11 2 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.7 5 17 1.6 241 2.

4'-İzo propilliden difenol İzo propil kloroformat İzo propi lnitrat 2-İzopropoksi-etanol 3-İzosiyonatmetil-3. 8 saat 15 dk.5-trimetilsiklohekzilizosiyonat İzovaleraldehit Kabalt-(2)-klorür . T.2 0.01 0.02 CAS (2) 80-05-7 108-23-6 1712-64-7 109-59-1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.01 0.9 5.5 0.05 0. heptahidrat Kadmiyum Kadmiyumdiformat Kadmiyum florür Kadmiyum hekzaflorosilikat Kadmiyum oksit Kadmiyumsiyanür Kadmiyum sulfat Kadmiyum toz.2 0.05 0.39 5 3.01 10 2247290 2322200 2410840 2088291 2333316 4098-71-9 590-86-3 7791-13-1 10026-24-1 1306-19-0 4464-23-7 7790-79-6 17010-21-8 1306-19-0 542-83-6 10124-36-4 2311528 7440-43-9 2151373 2151373 2151389 2058618 5 3 19 2319003 2009450 2033132 2 2050870 2005550 2163530 1305-62-0 7778-44-1 1305-62-0 13765-190 156-62-7 1317-65-3 1305-78-8 156-62-7 592-01-8 7778-18-9 10101-414 76-22-2 105-60-2 2425-06-1 133-06-2 63-25-2 1563-66-2 1333-86-4 Maddenin Adı 4.03 2 5 1 1 0.1 5 5 0.9 0.02 0.duman ve inorganik bileşikleri (çözünebilen) Kalay (kalay olarak inorganik bileşilkleri) Kalsiyum dihidroksit Kalsiyum arsenat Kalsiyum hidroksit Kalsiyum kromat Kalsiyum siyanamit Kalsiyum karbonat Kalsiyum oksit Kalsiyum siyanamit Kalsiyum siyanür Kalsiyum sülfat Kalsiyum sülfat Kamfor e-Kaprolaktam (toz veya buharı) Kaptafol Kaptan Karbaril Karbofuran Karbon karası 7 0.1 0.05 0.01 0.Pat.092 39 0.01 0.1 0.1 5 5 0.1 0.05 0.01 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 5 5 45 5 22 25 105 .1 0.3 2.05 0.005 0.09 0.046 0.01 0.5 10 10 13 5 0.1 40 0.1 5 5 0.3 1.EINECS (1) 2043580 2035632 2169836 2026277 5 0.7 2 10 2 0.5.045 22 5 0.001 0.005 22 0.1 2 326 .05 0.5 5 2 1 2 0.1 3. hekzahidrat Kabalt-(2)-sülfat.2 2 10 12 2 12 0.005 0.05 0. DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2011260 2096915 0.5 0.5 5 1 6 13 10 5 5 0.01 0.5 5 1.5 10 2 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.

5 0.9 1300 630 1700 3 0.3 0.1 0. 8 saat 15 dk.84 3.5 0.3 0.7 20 5 3.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.5 4200 12 25 2034597 2028536 107-07-3 2698-41-1 Maddenin Adı Karbondioksit Karbonil florür 4.5 1 3 2003490 57-74-9 2008719 2331628 55720-995 75-45-6 10049-044 0.Pat.9 30 5 5 35 16 32 25 10 5 0.28 0.5 0.5 0.6 3.5 0.5 100 1 1 1.5 1.5 64 2.87 87 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.1 0.5 1.1 1 3600 0.05 1 1 10 3 0.1 0.5 200 0.Etanol) ((2-Klorofenil) metilen malononitril 1 3.9 268 1 0.87 10 1. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9100 5000 9000 5000 9000 5000 9000 2 5 2 6 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9100 2 5.8 46 0.Ndimetilanilin] Karbonmonoksit Karbonsülfür Karbonteraklorür Keton Kinon Kiselgur Klopidol Klor Klorbifenil Klorbifenil (%42 klor) Klorbifenil (%54 klor) Klorbrommetan (Metilen klorobromür) Klordan (Ortaklor tetra hidro endometilen daimin) Klor difenil (% 42 Klor) Klor difenil (% 54 Klor) Klordifeniloksit Klordiflorometan Klordioksit Klorlu kafur (% 60 Klor) Kloroanilin Kloroasetaldehit Kloroasetilklorür 2-Kloroasetofenon Kloroaseton Klorobenzen (Menoklorobenzen) 2-Kloro-1.3 0.3-bütadien 1-Klorobütan 1-Kloro-1.5 3 0.3 0.3 0.32 47 37 4200 1.5 1.5 1 2.23 0.8 94 2034010 2034728 2011716 2048180 2011611 2036285 2036856 2028096 2216414 2099900 2008305 3.7 3.5 0.32 93 18 0.3 0.5 4 492-80-8 630-08-0 75-15-0 56-23-5 463-51-4 30 10 2.05 10 1 47 3.5 500 1.3 0.05 10 10 36 0.5 1.9 500 20 10 0.5 25 10 5 10 1.5 64 0.4 106-47-8 107-20-0 79-04-9 532-27-4 78-95-5 108-90-7 126-99-8 109-69-3 75-68-3 106-89-8 75-00-3 0.5 1050 0.005 0.1 0.1-difloroetan 1-Kloro-2.5 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9150 15000 27400 2 505 5 14 2012458 2111283 2008436 2002628 2073369 50 10 2 0.5 0.6 2319595 61790-532 2971-90-6 7782-50-5 1336-36-3 53469-219 11097-691 0.5 100 0.3 75 25 1000 2 100 268 1000 2600 1 0.5 1.8 47 18 95.4'-Karbonimidolilbis[N.05 0.2 0. T.5 10 1.15 1 0.5 0.5 0.5 0.9 29 31 32 0.05 1 20 1 0.5 1 0.4 25 5 1 0 .8 0.3 3.39 327 .05 3 11 1000 5 2600 16 350 90 1770 0.05 75 60 55 30 12 0.5 1 0.08 35 30 16 0.3-epoksipropan Kloroetan Kloroetanol (2-Klor 1.84 0.1 0.5 0.5 0.2 3.1 55 60 65 0.5 1000 0.5 10 1.04 1 10 5 25 1000 3 9 0.1 0.5 29 15 6.3 0.28 1 0.9 0.28 0.3 1 0.5 1 0.3 0.2 3 0.05 10 10 1000 0.1 0.9 1.3 0.EINECS (1) CAS (2) 2046969 124-38-9 353-50-4 75 10 0.5 0.7 0.5 1 3 1 3 0.9 264 3 5 0.2 0.

Pat.1 0.3 264 4300 2322304 7790-91-2 0.05 0.38 5 0.5 0.1 2 1 100 3 150 9.4 0.5 0.64 10 0.5 50 285 4270 2.1 7 0.1 0.75 0.5 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.3 20 25 1 100 90 3 CAS (2) 95-57-8 593-70-4 67-66-3 74-87-3 90-13-1 91-58-7 100-00-5 600-25-9 50 100 210 0.38 5 5 5 5 22 5 22 0.44 0.4 1000 1 50 1000 5.01 0.1 0.4 2 50 10 2 1 1000 1000 6300 3 6320 1 3.2 6420 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 0.5 100 3 0.2 3 10 20 30 0.02 0.05 0.4 50 0.2 0.1 0.41 0.05 0.075 20 2238616 1 2 6.2 0.05 0.7 0.05 0.6 260 75 0.2 0.1 0.1 0.05 0.05 22 22 22 10 10 10 45 45 45 2152932 7440-48-4 16842-038 10210-681 7646-79-9 1307-96-6 10124-433 1308-04-9 513-79-1 12602-23-2 68186-856 108-39-4 95-48-7 106-44-5 1319-77-3 Maddenin Adı Klorofenol ve tuzları Kloroflorometan Kloroform Klorometan 1-Kloronaftalin 2-Kloronaftalin 1-Kloro-4-nitrobenzen 1-Kloro-1-nitropropan Kloropren 3-Kloropropen Kloropentafloroetan 2-Kloropropiyonikasit Kloropirifos o.Klorositiren Klorosiyanür α-Klorotoluen o-Klorotoluen Klorotriflorometan Klorovinilbenzen Klorpikrin Klortriflorür Klorür asit (Hidroklorik asit) Kobalt Kobalt hidrokarbonil Kobalt karbonil Kobalt-(2)-klorür Kobalt-(2)-oksit Kobalt-(2)-sülfat Kobalt-(3)-oksit Kobaltkarbonat Kobaltkarbonathidroksit Kobalttitanat görn spiel m-Kresol o-Kresol p-Kresol Krezoller (tüm izomerleri) 328 .5 2098032 2006638 2008174 2036966 2085311 20343398 2008918 100 0.4 2020799 2208644 3.65 10 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.2 285 0..1 0.05 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.26 390 50 105 100 210 50 100 75 160 50 10 50 100 240 210 105 0.2 290 50 0.1 0.2 5 250 50 0. 8 saat 15 dk.EINECS (1) 1.1 2 1 1000 0. T.1 0.2 0.2 285 0.2 2 50 1000 4300 285 0.1 75 0.05 0.2 288 75 432 2080528 2311748 2008944 2155577 107-05-1 76-15-3 598-78-7 2921-88-2 2039-87-4 506-77-4 100-44-7 95-49-8 75-72-9 13331-288 0.38 0.6 430 0.05 1 50 0.1 0.

1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.3 6075 13 2311004 2311952 2311952 2198542 2 5.5 0.5 0.025 0.025 2 0.1 6 0.075 0.1 1.15 0.3 0.4-Ksilidin 3.5 1 1000 0.45 2 0.2 13 13 6000 15 6 0.1 0.Pat.79 1.45 329 .3-Ksilidin 2.01 0. Cu Ksilen (tüm izomerleri) m-Ksilen o-Ksilen p-Ksilen m-Ksilen-α.3 1 2.6-Ksilidin 3.01 0.5 6100 0.5 0.EINECS (1) 2 0.15 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.26 0.1 0.05 CAS (2) 14464-461 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par. 8 saat 15 dk.05 2390568 2311596 2060831 2155337 2035763 2024222 2033965 100 100 442 5 25 2 10 5 25 0. dumanı ve inorganik bilieşikleri Kükürt dioksit Kükürt dioksit Kükürt hekzaflorür Kükürtlü hidrojen (Hidrojen sülfür) Kükürt klorür Kükürt monoklorür Kükürt pentaflorür Kükürt tetraflorür Kükürttrioksit 1 0.6 0.26 7439-92-1 7446-09-5 744609-05 2551-62-4 0.2 0.4 1 0.1 5.05 0.1 5 5 2 150 100 435 25 109 50 220 100 440 50 221 440 50 50 50 50 221 221 221 221 100 100 100 100 442 442 442 442 100 5 1 435 5 0.1 0.4-Ksilidin 2.025 0.3 1 0.05 0.3 1 11 0.α'-tridiamin 2.6 0.5 0.05 4 5 5 10 1000 6000 1000 6100 1300 11 0.inorganikkromII ve kromIII bileşikleri (çözünmez) Krom tozu ve tuzları Kromklorür Krom-(II)-kromat Kromik asit ve kromatlar Kromtrioksit Krotonaldehit Krufomat Krufomat Krufomat .1 0.025 2330362 2272044 10025-679 5714-22-7 7783-60-0 7446-11-6 Maddenin Adı Kristobalit Krom (Metalik.025 1 0.1 25 25 25 25 25 25 25 0. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.5 2.5 0.1 0.05 0.87 5 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.29 0.5-Ksilidin Kuartz Kurşunarsenat Kurşun kromat Kurşun tozu.5 2.15 5 7900 5 5 1000 10 1 2 1000 5.2 0.3 3.3 2.1 5.05 1.7 2320642 7440-47-3 14977-618 24613-896 7738-84-5 1333-82-0 4170-30-3 299-86-5 7440-50-8 7440-50-8 1330-20-7 108-38-3 95-47-6 106-42-3 1477-50-0 95-68-1 95-78-3 1300-73-8 87-59-2 87-62-7 95-64-7 108-69-0 14808-607 7784-40-9 7758-97-6 0.5 2.05 0.15 0.5-Ksilidin Ksilidin (tüm izomerleri) 2.6 0.005 0.5 5 5 5 5 5 5 5 0.05 0.16 0.1 0.5 2.1 10 10 10 10 10 10 10 50 50 50 50 50 50 50 0.

EINECS (1) CAS (2) 2027045 98-82-8 5989-27-5 2004012 58-89-9 0,5 0,025 0,5 10 10 10 1 0,1 1 5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 20 25 20 200 0,5 10 10 0,5 200 2 610 250 760 200 1000 20 2 3 3000 610 1650 80 0,1 500 0,44 1500 500 1500 630 1900 1000 3000 35 15 12 1 260 200 10 10 1000 13 2,2 610 70 260 20 35 3100 10 200 1000 610 1700 250 1300 13 770 2200 5 0,5 200 605 2,2 616 0,5 2 1 0,5 2 1 1 7 2,8 1,5 5 3 3 18 8,4 0,5 2 1 1 7,2 2,7 100 20 70 20 71 20 72 100 0,1 15 5 0,4 10 0,41 15 20 0,25 0.025 0,025 0,5 0,025 0,025 0,2 6 0,025 0,5 0,075 0,5 0,2 0,5 0,5 0,5

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 50 250 20 100 50 250 50 245

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 20 100

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 20 100 rw3w a 250 25 140 50 280 0,5

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 20 100 50 250

2314843 2311051

2044977 20355716

7580-67-8 7439-96-5 1309-48-4 546-93-0 121-75-5 108-31-6 15 0,41

0,1

0,025 0,2 10 10 10 1

2036044

1344-43-0 187187-07-5 7773-01-5 7785-87-7 10034-96-5 1313-13-9 108-67-8

2006596 20008221 2408150 2025006 1 2,5 18

0,5

79-41-4 79-41-4 67-56-1 74-93-1 74-93-1 96-33-3 126-98-7

5

1 2,5 7 3

2008200 2028709 2011852

74-89-5 100-61-8 79-20-9 56960-91-9 59355-75-8

10 0,5 200

15 250

19 770

5 0,5 150 1000

6,4 2,25 455 1800

2099523 2040684 2011428

115-18-4 115-19-5 78-78-4

Maddenin Adı Kümen (izopropil benzen) d-Limonen Lindan Lindeyn (Hekzaklor siklohekzan) Lityumhidrür Magan tozu ve inorganik bileşikleri Magnezyum oksit Magnezyumkarbonat Malation Maleikanhidrit Mangan (ez) Mangan-(II)_oksit Mangan-(II)-fosfat Mangan-(II)-klorür Mangan-(II)-sülfat Mangan-(II)-sülfat, monohidrat Mangan-(IV)-oksit Mesitilen (trimetilbenzenler) Mesitil oksit Metaakrilik asit Metakrilik asit Metanol (Metil alkol) Metantiyol Methomyl Metilakrilat Metilakrilonitril Metilal Metilamin N-Metilanilin Metilasetat Metil asetilen propadien karışımı Metil asetilen-propadien-blanding Metil bromür (Bromometan) 2-Metilbüt-3-en-2-ol 2-Metilbüt-3-in-2-ol Metilbütan

0,6 0,9 1000

330

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 200 200 370 150 550 100 366 715 50 270 100 125

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 458

EINECS (1) 2040705 2052899 2034576 2046335 2092643 2109468 2009089 50 266 50 270 100 540

CAS (2) 137-32-6 75-85-4 123-51-3 598-75-4 563-80-4 626-38-0 624-41-9

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 100 360 100 360 100 360 100 360

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 360 360 100 370 100 360 100 360 360 705 200 705 50 270 100 540 50 270 100 410 50 0,01 0,02 500 200 0,2 0,1 0,035 0,035 120 0,02 100 5 16 25 80 250 100 250 0,14 0,005 0,005 50 5 16 1,5 1 0,035 0,035 123 16 1740 590 0,2 1,5 0,005 100 0,5 300 300 250 1,6 1200 1200 150 500 500 0,2 2 100 25 0,024 4,5 0,02 0,5 350 100 10 210 20 100 410 200 1900 210 20 25 5 102 20 10 42 50 210 50 208 100 410 100 25 0,01 1 135 0,03 5 0,02 0,05 0,02 0,047 12 370 2100 2100 0,38 100 5 0,036 270 16 0,2 0,02 150 0,005 230 0,1 0,2 5 0,05

540

2095136 2077625 2029660

74222-97-2 101-68-8 838-88-0

5 0,05 0,05

0,005

5 0,052

1,5 0,14 406

2055025 2024531 2108438 2034817

1338-23-4 95-80-7 584-84-9 91-08-7 107-31-3

0,005 0,005 50

2037137

5

2037378 2087937 20 0,2 2 0,35 12 107 2

20 10

95 53

2008195

109-86-4 591-76-4 589-34-4 110-12-3 541-85-5 60-34-4 74-88-4

0,3

0,01 1

0,02 5,6

0,01 2

0,019 12

2108663 2025011

99-87-6 624-83-9 96-34-4

0,01 1

2012971 2095445

80-62-6 109-02-4

Maddenin Adı 2-Metilbütan-1-ol 2-Metilbütan-2-ol 3-Metilbütan-1-ol 3-Metilbütan-2-ol 3-Metilbütan-2-on 1-Metilbütilasetat 2-Metilbütilasetat Metilbütilketon Metil-2-((((4,6-dimetil-2 - pirimidinil) amino) karbonil)-amino) sülfonil) benzoat 4,4'-Metilen difenil diizosiyonat 4,4'-Metilendi-o-toluidin Metilen klorür Metil etil keton (MEK) Metil etil ketone peroksit 4-Metil-m-fenilendiamin 4-Metil-m-fenillendiizosiyonat 2-Metil-m-fenilendiisosiyonat Metilformat Metil glikol (2-Metoksi-etanol)Propilen glikol 2-Metilhekzan 3-Metilhekzan 5-Metilhegzan-2-on 5-Metilheptan-3-on Metil hidrazine Metiliyodür Metil izobütil eton Metil izobütil karbinol Metil izopropil benzen Metil izosiyonat Metil kloroasetat Metilkloroform (1,1,1,Trikloroetan) Metil klorür Metil merkaptan Metil-metakrilat 4-Metilmorfin

50

416

331

EINECS (1) CAS (2) 2020390 107-83-5 2035234 107-41-5 25 125

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 25

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 500 1800 630 2300 25 120 40 200

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 123

25 20 10 5 1000 75 1600 50 50 50 50 50 240 240 230 240 240 500 75 75 75 75 75 50 150 805 235 400 50 150 83 40 20 20 25 25 800 80 100 100 1900 50 75 210 310 2400 230 2000 360 360 350 360 360

2099502 2035517 2035501 2036400 2046267 2128281 100 170 25 20 15 25 50 100 400 50 50 310 62 810 235 230 50 235 100 470 50 400 1600 500 2000 200 50 100 150 300

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 200 720 10 49 25 25 100 200 720 20 85 25 100 20 83 50 208 20 83 50 205 50 240 25 100 15 60 19 80 500 25 1800 110 630 40 106 83 61 103 154 308 1630 237 233 75 40 50 25 75 150

170 208 102 309 462

2034890 2011480

96-14-0 108-11-2 108-10-1 108-10-1 141-79-7 872-50-4 75-28-5 78-83-1 75-65-0

100 20

2036243

108-87-2

200

2471526

25639-42-3

50

583-91-5 583-60-8 7443-52-9 7443-70-1 100 100 9,2 1,5 0,1 0,5 5 1,5 2 8 4 18 460 480

50

349

2052752

2

2

8 1,5

2 0,025 0,2 0,1 20 20 5

4

18 3 1,5

0,2

0,92 1,5 0,1

2075319

0,1

9,2 0,17 1,5 0,6 0,5 0,5 5 75 110 24 2

5 5 5 10 14 15 270 50 50 100 150 275 308 375 100 550 568 50.1

0,5 5 19 28 25 10

40 0,5 2,5

20 20 5 10 50 14 5 275 50 10 270 100 20 550 50

0,5 5 75 110 24 50,1 10 275

220

2036039 2057698 2019631 2164555 2018004 2039066 2009560 2007799 2008897 2521042 2035391

137-05-3 26590-20-5 479-45-8 78-94-4 90-04-0 150-76-5 1589-47-5 70657-70-4 110-49-6 111-77-3 76-38-0 72-43-5 108-65-6 34590-94-8 107-98-2

Maddenin Adı 2-Metilpentan 2-Metilpentan-2,4-diol 2-Metil-2-pentanon-4 3-Metil pentan 4-Metil-2-pentanol 4-Metil pentan-2-on 4-Metil pentan-2-on 4-Metil-3-penten-2-on N-Metil-2-pirolidon 2-Metil propan 2-Metil propan-1-ol 2-Metil propan-2-ol Metil propil keton Metil siklo hekzan Metil siklo hekzanol (tüm izomerlerio,m ve p şekli) 2-Metilsiklohekzanol cis,trans- izomer blanding 2-Metilsiklohekzanon trans-2-Metil siklohekzen cis-2-Metilsiklohekzen o-Metil siklo hekzamon a-Metilstirol (Metilstiren) Metil-2-siyanoakrilat Metil tetrahidro ftalanhidrit N-Metil-2,4,6-N-tetranitroanilin Metilvinilketon 2-Metoksi-anilin 4-Metoksifenol 2-Metoksipropanol 2-Metoksipropilasetat 2- metoksietilasetat 2-(2-metoksietoksi)etanol Metoksifluran Metoksiklor 2-Metoksi-1-metiletilasetat 2-Metoksimetiletoksi propanol 1-Metoksipropanol-2

50

100

550

332

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

EINECS (1) 2027658 2408150 2442097 2320951 2311072 0,01 5 5 0,25 2 36 10 5 10 1 0,087 180 1000 20 50 170 1 35 500 3000 72 1800 0,001 0,01 0,02 140 0,005 0,095 0,005 25 0,04 50 180 1 150 540 0,005 50 0,043 179 1 50 0,05 20 500 100 2000 400 36 20 72 20 70 30 20 70 20 72 9 30 110 10 36 0,25 105 0,25 23 15 70 0,25 5 0,1 0,01 0,093 0,01 2,5 5 0,09 5

CAS (2) 120-71-8 16752-775 21087-649 7786-34-7 7439-98-7

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0,5 2,5 2,5 5 5 0,01 0,093 0,01 0,1 5 5 15 0,03

0,27

2036285 2300427

1313-27-5 108-90-7 6923-22-4

2038151 2038151

110-91-8 110-91-8

10

20

72

2020495

2019673

0,17

2046618 2073437 2037776

0,01

8030-30-6 91-20-3 61789-51-3 134-32-7 91-59-8 3173-72-6 463-82-1 110-54-3 7440-02-0

50

0,05 1 1 1 0,1 1 1 0.5

0,12

0,001

0,007

0,001

90 0,05 0,01 0,05 0,007

0,001

0,0071 0,1

0,003

0,021

0,05

0,12 0,1 0,1

2348233

0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,5

0,1 0,1 0,1 0,1

2001933

13463-39-3 6018-89-9 12035-368 12054-487 3333-67-3 7718-54-9 13478-00-7 12035-722 13770-893 7786-81-4 16812-547 1314-06-3 54-11-5

Maddenin Adı 6-Metoksi-m-toluidin Metomil Metribuzin Mevinfos Molibden çözünebilir bileşikleri Molibdenin çözünemeyen bileşikleri Moliptentrioksit Monokloro benzen Monokrotofos Mono metil anilin Morfin Morfolin Nafta (Hampetrolden ) Nafta (Maden kömürü katranından ) Naftalin Naftensyrors Kobolt salter 1-Naftilamin 2-naftilamin 1,5-Naftilendiizosiyonat Neopentan n-Hekzan Nikel ,tozu Nikel bileşikleri, Ni olarak çözülebilir Nikel bileşikleri, Ni olarak çözülemez Nikel karbonil Nikel-(II)-asetat, tetrahidrat Nikeldioksit Nikel-(II)-hidroksit Nikel-(II)-karbonat Nikel-(II)-klorür Nikel-(II)-nitrat, hekzahidrat Nikel-(II)-Supsülfit Nikel-(II)-sülfamat Nikel-(II)-sülfat Nikelsülfür Nikeltrioksit Nikotin

333

EINECS (1) 0,5 5 1 3 0.2 310 100 310 100 310 100 310 1 150 1 1 6 5 1 5,7 3 17 470 100 2;6 2 10 5 4 10 2 5 2 5 5 13 2 0,5 0,5 5 3,1 3 2

CAS (2)

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

2311135

0,5 0,5 5 4 20 10

2

2317142 2188026 2035501 2027160 2011889

7400-03-1 1929-82-4 7697-37-2 102-71-6 100-01-6 98-95-3 79-24-3 5,2 5 6

1

10 5,2 5 3 312

100

100 25 25 100 310 2 12 90 0,19 25 25 90 90 5 5 18 18 25 5

2008766 2747242 2051387 2094745 2403477

75-52-5 581-89-5 108-03-2 79-46-9 99-55-8

100 0,035 25 5

250

0,25 0,2 100 20 50 20 51 92 18

1,6 2 250

20 40 40 150 150 25 5

51 93 19

250 0,25 92 18 0,5

2012091 2024814 2028101 2 11 4200

5 5

0,5 28 28

5 5 5 5 10

30 30 30 30

200

1050

2 2 2 2 200

11 11 11 11 1100

4 4 4 4 250

23 23 23 23 1300

5 5 5 200

29 29 29 1065

2123770 1 0,1 300 0,1 1450

1321-12-1 88-72-2 99-08-1 99-99-0 111-84-2 811-97-2

1000

2056343 2187787

144-62-7 2234-13-1 111-65-9

0,3 200 300 1400 380 1800 300 400 400 1900 1900

0,1 935

0,1 1420

500

2034230 2410018 25

106-68-3 2238-07-5 2238-07-5

0,1 0,1

2400 130 0,54 0,54 135

0,1 0,1 2,5 2 4 10 10 10 0,53 11 20 10 0,2 1,1

0,54

2188026 2038680 2018533 2073065

2238-07—5 111-46-6 26530-20-1 460-19-5

Maddenin Adı Niobyum bileşikleri Nb olarak çözülebilir Niobyum dumanı Niobyum tozu, Nb olarak çözülemez Nitrapyrine Nitrik asit 2,2',2''-Nitrilotrietanol 4-Nitroanilin Nitrobenzen Nitroetan Nitroglikol Nitrogliserin Nitrometan 2-Nitronaftalin 1-Nitropropan 2-Nitropropan 5-Nitro-o-toludin Nitrostan Nitrotoluen (o, m, p) Nitrotoluol 2-Nitrotoluen 3-Nitrotoluen 4-Nitrotoluen Nonan Norfluran Odun tozu Oksalik asit Oktakloronaftalin Oktan Oktan (tüm izomerleri) Oktan-3-on 2,2'-(oksibis(metilen)bisoksiran 2,2'-(Oksibis(metilen)) bisokziran 2,2'-(Oksibis(metilen))bisokziran 2,2-(Oksibis(metilen)) bisoksiran 2,2'-Oksidietanol 2-Oktil-2-H-izotiazol-3-on Okzalonitril 0,54 44 0,05 22 22

1 10

10

334

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,0006 0,05 0,1 0,3 0,1 0,1 0,3 0,6 0,015 10 0,5 0,005 0,1 0,0002 0,0021 0,0002 0,2 0,4 0,05 0,002 0,1 2

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,006

EINECS (1) CAS (2) 2316332 7664-38-2 2440587 20816-12-0 2330692 10028-156 8002-74-2 22551417 4685-14-7 0,1 0,1 0,01 5 5 0,005 40 5 0,005 0,005 0,1

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 2 0,0002 0,0021 0,0002 0,002 20 0,0002 0,002 0,1 0,2 0,1 0,2 0,2 0,1 0,2 0,1 0,2 2 2 0,1 0,1

2176157 2181963 2002717 2060501 2431944 0,005 0,1 0,2 0,01 10 0,1 0,2 0,01 42 0,1 0,2 0,014 10 42

0,005

0,1 0,1 0,1 0,2 0,013

0,1 0,2 0,013 10 0,041 20 84 1,5

0,015

0,039

2009251

5

2153208 1000 3000 600 1800 1000 2950

0,5

0,5 0,5

0,5 0,5

40 0,05 0,5 0,5 500 100 200

0,5 0,5 0,5 1500 370 710 630 150 250 1900 550 890 200 200 715 716 250 300 894 1075

1000

200 200 50 50 1,5 345 3 50 270 270 100 100 540 540 705

2036924 2007521 2279076 203581 2095267 2024903 2110473 200 705 200 700

3000 360 360 710 360 700

100 100 200 100 200

360 360 700 360 700

0,01 1,5 14 335 100 0,1 670 0,0 0,1 10 3 10

0,01 6 4,5 26 3 10 1,5 13 70 3 25

2045001

1910-42-5 2074-50-2 56-38-2 298-00-0 19624-227 115-77-5 76-01-7 76-01-7 87-86-5 1321-64-8 82-68-8 109-66-0 71-41-0 6032-29-7 107-87-9 584-02-1 96-22-0 628-63-7 620-11-1 382-21-8 121-82-4 7616-94-6 127-18-4 0,082 1,5 14 70

50

0,083 0,5 13 172

6 100

26 689

2 0.1

10 0,1

2018659

10 0,1 0,1 10 0,1

20 10 0,1

2014628

93763-703 7727-21-1 88-89-1 1918-02-1 1918-02-1 1918-02-1 83-26-1

Maddenin Adı Ortofosforik asit Osmiyumtetraoksit Ozon Parafin, buharı Parakuat (N,N'-dimetil-4,4'-bipiridin) Parakuat-diklorür (N,N'-dimeil-4,4'bipiridinium diklorür) Parakuat-dimetilsülfat Paration Paration metil Pentaboran Pentaeritritol Pentakloroetan Pentakloroetan Pentaklorofenol Pentakloronaftalin Pentakloronitrobenzen Pentan Pentan-1-ol Pentan-2-ol Pentan-2-on Pentan-3-ol Pentan-3-on Pentilasetat 3-Pentilasetat Perfloroisobütülen Perhidro-1,3,5-trinitro-1,3,5-triazin Perklolorilflorür Perkloroetilen Per kloro metil merkaptan Perlit Persulfatlar,alkali metal, Pikrik asit Pikloram Piklorom Pikrolam Pindon

335

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 5 0,028 0,1 5 5 5 1 5 0,084 0,3 10 10 10

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.1 0.3 5 5 1 5 5 5 5 5 15 5 15 1 1 1 0,002 5 2 1 1 0,002 5 0,01 2 0,05 0,05

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,1 0,3 5 5

2

5 1 2,3

1 0,05 400 980 1000 1650 0,3

2 1000 0,05 200

4,7 1800 0,34 500

2

1 1000 0,02 200 200 100

2,5 1800 0,2 490 500 172

1 800 0,02 200 200 100 5 25

2 0,05 0,05 5 2,3 1500 0,14 500 500 420 12 110

3 1100 0,06 250 250 5 200 2

10 7 2000 0,41 620 620 12 850 4,7

0,05 400 200

0,34 998 500

500 250 250

1250 625 1060

100 20 25 0,4 1000 10 31 20 62 10 30 1 10 5 45 1650 50 105

420

2,5 25 20 20 1000 31 2

6 110 120 86 1700

200 2 100 25

840 5 240 110

150 2 5 25

625 5 12 110

40

170

40

175

EINECS (1) CAS (2) 2038083 110-85-0 142-64-3 2323198 8003-34-7 121-21-1 121-29-9 2038099 110-86-1 2232965 3811-73-2 2311161 7440-06-4 2034712 13121-705 1336-36-3 1310-58-3 7778-50-9 7789-00-6 151-50-8 107-19-7 2008279 74-98-6 2291800 6423-43-4 2006617 67-63-0 71-23-8 115-07-1 107-10-8 2036861 109-60-4 75-55-8 2008792 75-56-9 2109850 627-13-4 2202789 20706-256 2039616 2807-30-9 2008284 74-99-7 57-57-8 2011763 79-09-4 2040438 114-26-1 7440-16-6 25 1000 0,1 10 1000 10 0,5 0,001 5 5 0,001 5 10 1700 31 1,5 0,1 1300 20 2200 61 110 1650 1,5 30 0,5 0,1 200 2 5 25 20 20 1000 0,5 10 849 4,7 12 109 120 86 1665 1,5 31 0,5 1 0,01 5

20

62

2035852

108-46-3 83-79-4

Maddenin Adı Piperazin Piperazine dihidroklorür Piretrum Piretrum I Piretrum II Piridin Piridin-2-tiyo-1-oksit-sodyum tuzu Platin Platin bileşikleri, Pt olarak çözülebilir Pliktran Poliklorlanmış bifeniller Potasyum hidroksit Potasyumdikromat Potasyumkromat Potasyum siyanür Prop-2-in-1-ol Propan Propan-1,2-ildinitrat Propan-2-ol 1-Propanol Propen 1-Propilamin Propilasetat Propilenamin Propilenoksit n-Propilnitrat (2-Propiloksi)asetat 2-(propiloksi)etanol Propin ß-Propiyolakton Propiyonikasit Propoksur Radyuım, tozu ,dumanı Radyum bileşikleri Rh olarak çözülebilir Resorsinol Rotenon

336

1 0.05 0.05 0.4 0.75 0.05 0.2 5 0.1 0.2 0.8 20 81.58 0.3 0.3 1 0.05 2 5 2 5 5 5 5 5 5 5 5 10 7 0.7 0.1 0.5 2 10 10 300 10 75 1015 40 200 300 10 75 1015 40 200 40.2 0.77 2478521 2318921 26628-228 7775-27-1 7681-49-4 7631-90-5 2042359 7681-57-4 143-33-9 Maddenin Adı Sakkaroz Selenli hidrojen Selenyum Selenyum bileşikleri Selenyum hekzaflorür Selüloz Sert ağaç tozları Sevofluran Sezyum hidroksit Sıvılaştırılmış petrol gazları (SPGLPG) Siklohekzan Siklohekzanol Siklohekzanon Siklohekzen Siklohekzilamin Siklopentadien Siklopentan Siklopentanon Silan Silantetrahidrür Silikajel Silisyum Silisyumtetrahidrür Sistoks Siyanamid Siyanojenklorür Siyanürklorür Siyanürler Sodyum azid Sodyum Sodyum flor asetat (1080) Sodyum florür Sodyum hidrojen sülfit Sodyum hidroksit Sodyum pirosulfit Sodyum siyanür 5 337 .05 0.3 0.67 1.2 10 5 28523-867 21351-791 200 50 600 2100 2038062 2036306 2036311 2038078 2038078 2036290 2060166 2088354 300 10 75 2623738 110-82-7 108-93-0 108-94-1 110-83-8 108-91-8 542-92-7 287-92-3 120-92-3 7803-62-5 7803-62-5 112926-00-8 7440-21-3 7803-62-4 2069923 2080528 420-04-2 506-77-4 108-77-0 0.6 0.5 90 0.6 300 75 200 700 300 50 1050 200 375 75 1300 300 1000 300 50 50 300 50 50 172 200 300 50 1800 1050 200 200 1050 1100 210 1000 210 2 2 83 2 380 75 380 10 120 20 170 2 1300 310 1300 41 330 300 50 300 10 75 600 1050 208 1020 41 206 1745 0. 8 saat 15 dk.4 0. T.1 0.1 0.5 10 0.2 0.2 0.15 1.EINECS (1) 0.3 0.05 10 2 700 210 10 1000 41 210 690 25 0.1 0.Pat. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 10 0.16 10 CAS (2) 57-50-1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 10 2319574 7782-49-2 7783-79-1 9004-34-6 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.1 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.

05 1 42 0.2 0. (MAK) Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 Sodyum tetraborat.1 0.1 5 20 7789-06-2 9014-01-1 3689-24-5 7664-93-9 0.Pat. susuz 1 Sodyum(2-(2.05 0.1 10 0. Tl olarak Çözünür Talyumsülfat Tantalyum oksit Tantalyum. pentahidrat 1 Sodyum tetraborat.008 0.02 0.1 10 0.2 1 21 2 0.1 0.1 0.3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 1 1 10 0.EINECS (1) DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 2 1 1 5 0.15 0.2 1 0.4-Diklorofenoksietilsülfat 10 Sodyum-2.6 0.1 0.05 0.15 2229952 2316395 3 1 21 2 0. 0005 0.11 2229952 2202815 2152382 2388779 2699-79-8 7783-41-7 14807-966 7440-28-0 7446-18-6 1314-61-0 7440-25-7 13494-809 5 5 0.1 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.3 Sodyumdietilditiyo karbamat 2 Sodyumdikromat Sodyumdikromat.00006 0. tozu Telluryum Tellür bileşikleri Telluryum hekzaflorür Temefos Tenn Tenn-(II)-klorür. dekahidrat 5 Sodyum tetraborat.05 Sodyumhidroksit 2 2 Sodyumkromat Sodyum moliptat dihidrat Stiren 20 86 50 215 2 Stirol (Stiren monomer) 100 420 Striknin 0.0075 0.5 0.1 0.05 100 430 20 86 40 172 2151855 CAS (2) 1303-96-4 12179-04-3 1330-43-4 136-78-7 127-20-8 26628-228 148-18-5 10588-019 7789-12-0 62-74-8 1310-73-2 7772-11-3 10102-40-6 100-42-5 20 86 20 0.1 0.15 0.15 0.05 0.9 Sodyumazür 0.05 3 42 0.1 1 5 20 5 0.0005 2028515 57-24-9 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par. T. dihidrat Sodyumfloroasetat 0.15 0.2 10 5 0.05 2 0.06 0.2-dikloropropiyonat 1 5.05 0.45 0.3 0.1 0.02 0.05 0.2 0.1 5 5 0.15 0.05 0.05 0.1 0.2 10 2 7783-80-4 3383-96-8 7440-31-5 7772-99-8 53408-949 21651-194 Strosiyum kromat Subtilisins Sulfotep Sülfürik asit Sülfürik asit anhidriti Sülfürüldiflorür Syredifloride Talk Talyum bileşikleri.2 2 2 2 2 0.05 2 0.02 5 5 0.05 5 86 0.02 0.1 0. dihidrat Tenn-(II)-metansülfonat Tenn-(II)-oksit 338 .05 2 0.2 21 5 0. 8 saat 15 dk.15 0.1 0.3 2478521 2048285 2057106 2005482 0.11 5 0.

EINECS (1)

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2 2 2 2 5 0,02 0,099 0,06 0,3 10

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

10 0,5 100 1 15 1 14 0,2 0,05 0,1 500 200 4170 1665 0,007 0,004 10 0,05 0,05 85 1 14 560 100 560

2087607 2474773 2323507 2009340 14 0,075 10 86

CAS (2) 18282-105 7783-47-3 12534-337 1332-29-2 1332-19-2 2406-52-2 100-21-0 1189-85-1 26140-60-3 8006-64-2 558-13-4 79-27-6 5 560 0,5 25 5 140 100 1 0,23 20 170 1 567 14 1 100 0,1 1 10 570 1,4 14 3 150 0,4 3 29 850 5,5 43

100

0,52 150

0,1 5 850

1

0,005 20 0,1 50 8500 1700 500 500 4170 4170 150 100 300 200 0,1 590

2034953 2010754 2041269 2010838 2037268

78-00-2 107-49-3 78-10-4 116-14-3 7723-14-0 109-99-9 0,004 10

0,05 0,06 170

0,1 0,05 85

0,004 10 2 0,02

0,1 0,05 87 8,3 0,1

30

260

2477114 # 2009356

76-11-9 76-12-0

1000 200

500

4200

630

5300

2011915 0,5 2 0,05 0,15 1 0,5 1 0,1 1 2,8 5 2 0,4

1

7

1

7

5

5 100 5

35 670 35

1

3

1

2038722

7 0,5 0,5 0,5

21 1,5 1,5 1,5 0,2 0,007 2 0,05 0,075 10 1,5 1 8 1,5 1 0,5 0,005 5 0,5 0,05 32 2,8 0,41 0,23 63 8,5

2317687 2116564

79-34-5 25167-833 4901-51-3 58-90-2 117-08-8 1335-88-2 75-74-1

2 0,15 1 0,5 0,005

2029592 2156429 2008970

0,16 0,5

2317671

101-61-1 681-84-5 3333-52-6 509-14-8 7722-88-5

Maddenin Adı Tenn-(IV)-oksit Tennflorür Tennoksit Tennoksit Tennoksit,rök Tennvate Tera ftalik asit Ter-bütilkromat Ter fenil (tüm izomerleri) Terpentin (Terebentin) Tetra bromo metan 1,1,2,2-Tetra bromo metan Tetra etil ditiona piro fosfat (TEDP) Tetra etil kurşun Tetra etil pirofosfat (TEPP) Tetra etil silikat Tetra floro etilen Tetra fosfor Tetra hidrofuran (THF) 1,1,1,2-Tetra kloro-2,2-difloroetan (R 112a) 1,1,2,2-Tetra kloro-1,2-Difloroetan 1,1,2,2-Tetra kloro etan Tetra klor etilen (Perkloretilen) 1,1,2,2-Tetra kloro etilen Tetra kloro fenol 2,3,4,5-Tetra kloro fenol 2,3,4,6-Tetra kloro fenol Tetra kloro ftalan hidrit Tetra kloro naftalin (tüm izomerleri) Tetra metil kurşun N,N,N',N'-Tetra metil-4,4'-metilen dianilin Tetra metil ortosilikat Tetra metil süksinnitril Tetra nitrometan Tetra sodyum pirofosfat Tetril 6 3 8 5 6 3 0,04 5 603 208 0,04 5

339

EINECS (1)

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 10

2344134 2036353 1 0,5 3,8

CAS (2) 137-26-8 13463-677 96-69-5 108-98-5 68-11-1 7719-09-7 62-56-6 0,5 3 2,2 11

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 5 5 5 10 15 10 10 2 0,5 2 4 1 5

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 1 6 10 0,5 2,3 1 5 1 5

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 10 10 0,5 2,3 1 3,8 1 4,9

2166531 2035831 2024290 2034031 2036259 5 50 0,2 2 5 3 1000 0,2 0,1 38 2 15;1 5 37.8 5 5 5 0,035 100 555 200 110 75 405 10 200 350 100 1900 535 10 10 10 10 30 55 160 37 15 37 5 2 5 38 15 38 0,1 1000 5600 1 5 0,2 6100 0,1 0,2 0,1 0,2 5 3 8,4 3 12,6 25 100 5 3 5 3 2,5 550 0,2 2,5 192 100 384 100 375 150 100 0,02 750 0,14 50 22 5 22 190 5 0,1 2,5

26447-14-3 108-44-1 95-53-4 106-49-0 108-88-3

10 100

44 380 10

0,2 50

70 9 0,5 1 190

10 2 2 2 25

70 9 9 9 94

2 0,2 2 50 0,2

8,9 0,89 8,9 191 2,2 0,05 10 6 0,6 5 3 0,2 0,1 1 6,8

2036259

2044694 2048002 2100355

126-73-8 15468-323 121-44-8 603-34-9 115-86-6

2041122

12108-13-3

2351665

12079-65-1

2052862 2044280

5

10 5 10

75 38 75

2

15

5

38

0,005

10 30

20 45

110 250

10 50

56 273 10

20004028 2007563 2011669 2351424 2011674 2091283 2022733 55 165 0,5 10 0,5

76-03-9 120002-48-1 120-82-1 87-61-6 120-82-1 108-70-3 2431-50-7 71-55-6 79-00-5 79-01-6 25167-822 93-76-5 95-95-4

Maddenin Adı Tiram Titanyum dioksit 4,4'-Tiyobis(6-ter-bütil-m-kresol Tiyofenol Tiyoglikolikasit Tiyonil klorür Tiyoüre [(Tolliloksi)metil]oksiran (Tüm izomerleri) m-Toluidin o-Toluidin p-Toluidin Toluen Toluen 2-4- diizo siyanat Tri bütil fosfat Tridymit Tri etilamin Tri fenilamin Tri fenilfosfat Tri flor monobrom metan Tri karbonil (metilsiklopentadienil) mangan Tri karbonil(eta-siklopentanienil) mangan Tri klorflorometan (Florokarbon 11) Tri kloro asetik asit Tri kloro benzen (tüm izomerleri) 1,2,4, Tri kloro benzen 1,2,3-Tri kloro benzen 1,2,4-Tri kloro benzen 1,3,5-Tri kloro benzen 2,3,4-Tri kloro but-1-en 1,1,1,-Tri kloro etan 1,1,2-Tri kloro etan Tri kloro etilen Tri kloro fenol 2,4,5-Tri kloro fenoksi asetik asit 2,4,5-Tri kloro fenol 54 55 0,5 5 0,5

340

EINECS (1) 3900 1000 7600 1250 1000 7600 1300 75 10000 460 1000 7795

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 1250

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 9745

2011978

500

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0,5 500 3800

1000 0,1 5 0,1 50 50 0,1 1 5 25 25 20 20 2,6 0,04 0,04 5 0,5 0,1 25 149 1,5 2 10 100 100 3 0,005 0,045 0,005 5 0,045 300 1 25 0,1 0,1 5 0,25 0,5 50 0,05 175 0,1 10 3 7,77 1 2,59 500 1300 50 10 5 1 500 2100 0,5 2,6 10 51 120 20 100 125 12 0,7 0,05 0,5 0,7 310 310 0,3 75 75 0,1 2,1 460 460 0,8 5 0,7

1000

5600

2466940 2008923 20988404 2153213

0,1 500 0,1 1300 0,1 7000 0,77 0,1 0,1

0,6 2810 0,8 5

1000 50 3 1000

7800 310 18 5600

1000 0,77 5 0,7

5720

0,1

5700 0,8 5 0,68

2009309

0,012

0,1

2026345

5

12

15

37

2083948 2024369 2152665

CAS (2) 88-06-2 76-13-1 598-77-6 96-18-4 75-69-4 594-42-3 1321-65-9 76-06-2 7789-89-1 3175-23-3 98-07-7 1308-06-1 1317-35-7 75-50-3 25551-13-7 25551-137 255511-13 526-73-8 95-63-6 121-45-9 2 10

2205486

16938-22-0

2397144

2102221 2042896 2044715 2011035

2 0,011

5 0,2 0,3 0,1 0,1 5

11 0,1 0,1 5

29

0,6 50 10 1 75 20 50 10 0,5 3

2152398 2311439 2013776 2037844 8 5

2035454 2008310

15646-96-5 464-06-2 78-59-1 118-96-7 78-30-8 7440-33-7 12070-121 7440-61-1 1314-62-1 110-62-3 81-81-2 108-05-4 593-60-2 75-01-4 0,05 175 0,5 36

Maddenin Adı 2,4,6-Tri kloro fenol 1,1,2-Tri kloro tri floro etan 1,1,2-Tri klor propan 1,2,3-Tri kloro propan Tri kloro floro metan Tri kloro metan sülfonil klorür Tri kloro naftalin Tri kloro nitro metan 1,1,1-Tri klor propan 1,2,2-Tri klor propan Tri klor-toluen Tri kobal tetra oksit Tri mangan tetra oksit Tri metil amin Tri metil benzen (Tüm izomerleri) Tri meti lbenzen Tri metil benzen 1,2,3, Tri metil benzen 1,2,4, Tri metil benzen Tri metil fosfit 2,,2,4-Tri metil hekza metilen-1,6-di izo siyanat 2,,4,4-Tri metil hekza metilen-1,6-di izo siyanat 2,2,3-Tri metil pentan 3,5,5-Tri metil siklo hekz-2-enon 2,4,6-Tri nitro toluen (TNT) Tri-o-tollilfosfat Tungsten Tungstenkarbit Uranyum bileşikleri Vanadyum pentaoksit tozu, dumanı Varelalhehit Varfarin Vinilasetat Vinil bromür Vinilklorür Vinilklorür 0,2 0,03 175 0,1 30 20 3 1200 5,7 0,1 0,1 5 5 0,2 0,05 180 0,1 36 4,4 270 0,3 71 0,2 0,05 179 0,1 36 2,2 7,8

10

15

54

3 2

341

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0,1 0,5 0,1 0,5 10 0,5 1 6,7 49 3,4 50 2,9 0,1 0,1 0,45 0,58 246 100

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

EINECS (1) CAS (2) 2035449 88-12-0 100-40-3 106-87-6 100-80-1 25013-15-4 75-94-5 490 0,1 25 5 2,5 1 1 5 1 145 1 5 1 5 50 240 100 480 0,1 10 25 25 0,4 60 120 120

100

492

2027092 2311769

8052-41-3 7440-65-5 7440-67-7

Maddenin Adı 1-Vinil-2-pirolidon Vinilsiklohekzen 4-Vinilsiklohekzen diepoksit Vinil toluen, tüm izomerleri Vinil toluen (tüm izomerleri) Viniltrilorosilan Warfarin (Fenil asetil etil hidroksi kumarin) White spirit, mak. 20 aromatik bileşikleri (Beyaz ispirto) Yitriyum Zirkonyum bileşikleri

10

( 2) CAS ( 3) TWA ( 4) STEL ( 5 ) ppm ( 6) mg/m3

( 1) EINECS :

: : : : :

Kimyasal maddelerin Avrupa envanteri. Kimyasal maddelerin servis kayıt numarası. 8 saatlik belirlenen referans süre için ölçülen veya hesaplanan zaman ağırlıklı ortalama. Başka bir süre belirtilmedikçe, 15 dakikalık bir süre için aşılmaması gereken maruziyet üst sınır değeri. 1 m3 havada bulunan maddenin mililitre cinsinden miktarı (ml/m3). 20 oC sıcaklıkta ve 1 Atmosfer basınçta [101,3 KPa. (760 mm civa basıncı) 1 m3 havada bulunan maddenin miligram cinsinden miktarı.

PARLAYICI, PATLAYICI, TEHLİKELİ VE ZARARLI MADDELERLE ÇALIŞILAN İŞYERLERİNDE VE İŞLERDE ALINACAK TEDBİRLER HAKKINDA TÜZÜK (Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi: 27.11.1973, No: 7/7551 Dayandığı Kanunun Tarihi: 25.8.1971, No: 1475 Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi: 24.12.1973, No: 14752 Yayımlandığı Düsturun Tertibi: 5, Cildi: 13, S. 371). KİMYASAL MADDELERLE ÇALIŞMALARDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK (26/12/2003 tarih ve 25328 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır).

Kimyacı Dr. Neslihan DİMİCİ’nin katkılarıyla Kalite Yöneticisi / ÇSGB- İSGÜM

342

EK-5 DENETİMLERDE İSTENEBİLECEK BAZI BELGELER
Resmi Kurumlarca yapılacak İSG denetimlerinde aşağıdaki belgeler ve bu belgelerin içerikleri sıklıkla sorgulanacaktır. · İşe Giriş Muayene Kayıtları (Ağır ve Tehlikeli işlerde çalışacaklara AĞIR VE TEHLİKELİ İŞTE ÇALIŞMA RAPORU) İŞE GİRİŞ MUAYENESİ (tüm çalışanlara) GECE VARDİYASINDA ÇALIŞABİLİR RAPORU (gece çalışması yapanlara) · İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları istatistik Kayıtları · Sağlık Birimi Yıllık çalışma Planı · Periyodik Sağlık Muayene Raporları Portör Muayeneleri Göğüs Radyografileri Solunum Fonksiyon Testleri İşitme Testleri Kan ve idrar testleri İş Risklerine Göre özel testler · Vizite Kayıtları · Gebe ve Emzikli Kadın çalışanların Sağlık Kontrolü · Emzirme Odaları ve Kreşlerle ilgili Kayıtlar · Gece Postalarında çalışacak Kadın çalışanların Kontrolü ·Çocuk çalışanların Sağlık Kontrolü · İçme Suyunun Analiz Raporları · İş Sağlığı ve iş Güvenliği Kurul Toplantısı Kararları · İşyeri Ortamlarındaki (Gaz, Toz, Gürültü, Aydınlatma vb.)Ölçümlerin Raporları · Emzirme Odaları ve Kreşlerin Kontrolü · Ecza Dolaplarının içerisinde Bulunan Malzemeleri Belirten Liste · Yangın Alarm ve Tahliye Denemeleri · Kişisel Koruyucuların Kontrolü · Eğitim Kayıtları · Operatörlük Belgesi · Kazancılar için Yeterlilik Belgesi · Kaynakçılar için Yeterlilik Belgesi · İnsan ve Yük Asansörlerinin Periyodik kontrolü · Kaldırma Araçlarının Periyodik Kontrolü · Motopompların Periyodik Kontrolü · Buhar ve Sıcak Su Kazanlarının Periyodik Kontrolü · Basınçlı Kapların Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Vulkanizatör ve Devulkanizatörlerin Periyodik Kontrolü · Basınçlı Su ve Hava Tankların Periyodik Kontrolü · Kompresörlerin Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Asma iskelelerin Kontrolü · Gırgır Vinçlerin Kontrolü · Basınçlı Gaz Tüplerinin Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Asetilen Tüplerinin Kontrolleri · Alev Geçirmez Cihazların Uygunluk Belgeleri · Yangın Söndürme Cihazlarının Periyodik Kontrolü · Yangın Hortumlarının Kontrolleri · Aspirasyon Donanımlarının Kontrolleri · Marangoz Makinelerinin Kontrolleri · Güvenlik Supaplarının Kontrolleri · Basınçlı Asit Kaplarının Kontrolleri · Fırın ve Ocakların Kontrolleri · Elektrikli El Araçlarının Kontrolleri · Elektrikli Kaynak Makinelerinin Kontrolleri · Tam Yalıtılmış Elektrikli Aygıtların Kontrolleri · Aydınlatma Tesisatlarının Kontrolü · Topraklama Tesisatının Kontrolü · Elektrik Tesisatının Kontrolü · Paratoner ve Tesisatının Kontrolü ve Direnç ölçüm raporları · Boru ve Donanımların Kontrolü · Sıvı Tank ve Depoların Kontrolü

343

· Taban ve Asma Kat iskelelerinin Kontrolü · Kaynak işleri Sırasında Onarım izni · Asansör Kabinlerinin Taşıyabileceği Maksimum Yük Levhası · Zımpara Taşının Dönme Hızı ve Özelliklerine ilişkin Etiket · Kazanların üzerindeki Etiketler · Basınçlı Kapların Etiketleri ve Yıllık Bakım defteri · Kompresörlerin üzerindeki Etiketler ve yıllık muayene defteri · Vinçlerin Taşıma Gücünü Belirten Etiketler · Motorlu Araç ve Römorkların Taşıma Kapasiteleri Etiketi · Par. Pat. Teh. ve Zar. Madde Kaplarına ilişkin Etiketler · Karpit Saklanan Kaplar için Etiket · Asetilen Jeneratörleri için Etiketler · Kurma izni ve işletme Belgeleri için Başvuru · Günde 7,5 saat ve daha az çalışma bildirimi ve isim listesi · Gece Postalarında çalıştırılacak Kadın işçiler için izin Belgeleri

344

EK-6 İŞ SAĞLIĞI KONUSUNDA ÜLKEMİZDEKİ SON DÜZENLEMELERDEN BAZILARI
Hekimlerinin Görev, Yetki, Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 27 Kasım 2010-27768); Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul Ve Esasları Hakkında Yönerge ‘de (16 Haziran 2011/20065 ); Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge (03 Ağustos 2011–B.100.TSH.020.00.06 Sayılı Yönerge); Ayrıca, Türkiye 'de ilk defa ‘İşyeri Hekimliği Hizmeti Yetki Belgesi’ almaya hak kazanan Çiğli Toplum Sağlığı Merkezi’nin, Çiğli deki fabrikalarda işyeri sağlığı eğitimleri düzenleyeceği, işçi sayısı 50’nin altında olan fabrikalara işyeri hekimliği hizmeti vereceği. Çiğli Ata Sanayi bölgesinde kayıtlı 2 bin 500 çalışan üzerinden yürütülecek projenin, Türkiye’ye model olacağı İzmir İl Sağlık Müdürlüğü’nün web sayfasından duyurulmuştur.- 5 Mayıs 2011].

Son çıkan bazı yönetmelik ve yönergelerde adı konan Sağlık Bakanlığı’na bağlı Toplum Sağlığı Merkezlerinin, “Çalışanların Sağlığı Birimi” kurarak bu alanda hizmet vermeye başlamıştır. [İşyeri

Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge’de “Çalışanların Sağlığı Birimi” nin (ÇSB) kuruluşu, nitelikleri, görev yetki ve sorumlulukları açıklanmıştır. Çalışanların Sağlığı Birimi (ÇSB) Hangi TSM’ lerde bu birimin kurulacağı ildeki Sağlık Müdürlüğünce belirlenir. Bu TSM’ler için yetkilendirilmek amacıyla ilgili yönetmelik hükümlerine göre hazırlanan başvuru dosyası ÇSGB’na gönderilir. İlgili Bakanlığın belgelendirmesi ile ÇSB kurulur ve tescil için Genel Müdürlüğe bildirilir. ÇSB, TSM’lere bağlı olarak özel veya kamuya ait farklı binalarda hizmet verecek şekilde kurulabilir. TSM, ÇSB birimi içindeki işyeri hekimliği hizmeti koordinasyonuyla ilgili idari görev dağılımlarını yazılı olarak yapar ve yapılan idari görev dağılımlarını müdürlüğe bildirir. ÇSB’de işyeri hekimliği hizmeti sunulabilmesi için; en az bir işyeri hekimi, en az bir diğer sağlık personeli, öncelikli olarak tıbbi sekreter veya veri hazırlama kontrol işletmeni(VHKİ) olmak üzere bir personel görevlendirilmesi zorunludur. Diğer sağlık personeli görevi için öncelikli olarak, çevre sağlığı teknisyeni görevlendirilir. Ancak hemşire, sağlık memuru (toplum sağlığı) veya acil tıp teknisyeni görevlendirilmesi zorunlu ise bu personele yapacağı işlerle ilgili hizmet içi eğitim verildikten sonra iş sağlığı hizmetlerinde görevlendirilir. İhtiyaç olması halinde sorumlu hekimin talebi ile müdürlük tarafından uzman hekimler, fizyoterapist, diyetisyen, psikolog, sosyal çalışmacı ve sair personelden oluşan iş sağlığı hizmetleri ile ilgili bir işbirliği kurulu oluşturulur. Bu kurul üyeleri kendi alanları ile ilgili olarak iş yeri hekimlerinin yürüttükleri çalışmalara katılırlar. TSM sorumlu hekiminin izinli olduğu hallerde yerine vekâlet eden kişi bu görevi yürütür. ÇSB’de görevlendirilecek hekimlerin işyeri hekimliği sertifikasına sahip olmaları gerekir. İşyeri hekimleri, görevlendirildikleri işyerlerinin ilgili Yönetmelikte belirtilen görevlerini yerine getirmek için belirlenen süreler dışında kalan zamanlarında TSM bünyesindeki sorumlu hekimce verilen diğer görevleri yaparlar. Ayrıca ÇSB’de iş güvenliği hizmeti verilmesinin de önü açılmıştır. Müdürlük tarafından ÇSB biriminde gerek görülmesi halinde mühendisler gerekli sertifika programına gönderilerek iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilebilir. İş güvenliği uzmanına; ilgili yönetmelik hükümlerine göre yetki belgesi alınır ve işyerleri ile ayrı sözleşme yapılır. Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge’de TSM’de çalışan personelin görev tanımları içinde iş sağlığına ilişkin görevler de yer almaktadır.
[Hekimin Görevleri Madde 34-Gereken hallerde iş sağlığı ve iş güvenliği hizmetlerini yürütür; Sağlık Memuru (toplum sağlığı), Hemşire ve Ebenin Görevleri Madde 35-İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görev alır; Çevre Sağlığı Teknisyenlerinin Görevleri Madde 37- …işyerlerinin sağlık koşullarına uygun olup olmadığını ilgili mevzuat hükümlerine göre denetler, sağlığa zararlı hususların düzeltilmesi amacıyla ilgililere bilgi verir, sonuçlarını izler, gayri sıhhi müessese ve işyerlerinin sağlık yönünden denetimleri ile ilgili işlemleri yapar, endüstriyel katı ve sıvı atıkların sağlıklı bir şekilde izole edilmesi için gerekli tedbirlerin alınmasını sağlar, almayanlar hakkında ilgili mevzuat hükümlerine göre işlem yapar; Röntgen Teknisyeninin Görevleri Madde 38- İşçi ve esnafın periyodik muayenesinde radyolojik tetkikleri yapar].

345

gereç ve teçhizat ile görevlendirilecek işyeri hekimi. iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi. bu birimlerde bulunması gereken araç. çalışma şartları. İşverenler. Bu şekilde hizmet alınması işverenin sorumluklarını ortadan kaldırmaz. bu yükümlülüklerinin tamamını veya bir kısmını.) İşyeri hekimlerinin. MADDE 48-22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2. işletme dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alarak da yerine getirebilir. a) İSGB oluşturmakla. görevlerini nasıl yürütecekleri. (Mülga üçüncü fıkra: Resmi Gazete: 23 Temmuz 2010-6009/49 md. c) Sanayiden sayılan işlerde iş güvenliği uzmanı olan bir veya birden fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle. sayısı.4857 Sayılı İş Kanunda 2008 ve 2010 yılında yapılan değişikliklerle İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri Madde 81 – (Değişik: Resmi Gazete: 15 Mayıs 2008-5763/4 md. ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alınmasına ilişkin hususlar. yetki ve sorumlulukları. bünyesinde çalıştırdığı ve bu maddeye dayanılarak çıkarılacak yönetmelikte belirtilen vasıflara sahip personel ile yerine getirebileceği gibi. Bu kurum ve kuruluşların diğer personel için oluşturulmuş olan sağlık birimleri. 346 . İSGB olarak da kullanılabilir. b) Bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelini görevlendirmekle. çalışanların ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla. "Bu Kanunun uygulanması bakımından. Kamuoyunda Torba Yasa olarak bilinen 27 Temmuz 2010’da kabul edilen 6009 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Resmi Gazete: 01 Ağustos 2010 – 27659) ile 4857 sayılı İş Kanununda ve 3146 sayılı ÇSGB'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’ da bazı değişiklikler yapılmıştır. işyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinde görevlendirilmeleri ve hizmet verilen işyerlerinde çalışan işçilerle sınırlı olmak üzere görevlerini yerine getirmeleri hususunda diğer kanunların kısıtlayıcı hükümleri uygulanmaz. devamlı olarak en az elli işçi çalıştırdıkları işyerlerinde alınması gereken İSG önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi. maddesinin üçüncü fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir. işe alınmaları. üçüncü fıkrada öngörülen eğitimler aldırılmak suretiyle ve aslî görevleri kapsamında. eğitimleri ve belgelendirilmeleri ile eğitim kurumlarının yetkilendirilmeleri.) İşverenler. görev. iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin nitelikleri.) İşyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin nitelikleri. işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı eğitim programlarının ve bu programlarda görev alacak eğiticilerin niteliklerinin belirlenmesi ve belgelendirilmeleri ile eğitimlerin sonunda yapılacak sınavlar ilgili tarafların görüşü alınarak ÇSGB tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. (Ek fıkra: Resmi Gazete: 23 Temmuz 2010-6009/49 md. (Ek fıkra: Resmi Gazete 23 Temmuz 2010-6009/49 md. işyerinin niteliği ve işin tehlike sınıf ve derecesine göre. çalışmakta oldukları kurum ve kuruluşların asıl işveren olarak çalıştırdıkları çalışanların işyeri hekimliği hizmetleri gördürülür.) Kanuna veya kanunun verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kamu kurum ve kuruluşlarında ilgili mevzuatına göre çalıştırılmakta olan hekimlere. Bu alanda köklü değişikliklere neden olacağı düşünüldüğünden Kanundaki ilgili maddeler aşağıya eklenmiştir. yükümlüdürler. işyerindeki işçi sayısı.

hizmetin etkin ve verimli bir şekilde verilip verilmediğinin kontrol ve denetimini sağlamak. işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının eğitimleri sonundaki sınavları yapmak veya yaptırmak. doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır.” MADDE 78. görev. bu birimlerde bulunması gereken araç. "m) İşyeri hekimi. MADDE 49 . sayısı. diğer teknik ve sağlık personel ile işçilere eğitim vermek için kamu kurum ve kuruluşları. belgelerini vermek. gereç ve teçhizat ile görevlendirilecek işyeri hekimi. iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin nitelikleri.4857 sayılı Kanunun 92'nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.4857 sayılı Kanunun 91 inci maddesinin birinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir.” MADDE 77. takip eden bent buna göre teselsül ettirilmiştir. işyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinde görevlendirilmeleri ve hizmet verilen işyerlerinde çalışan işçilerle sınırlı olmak üzere görevlerini yerine getirmeleri hususunda diğer kanunların kısıtlayıcı hükümleri uygulanmaz. çalışma şartları. “Kadın çalışanın erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler. 347 . işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı eğitim programlarının ve bu programlarda görev alacak eğiticilerin niteliklerinin belirlenmesi ve belgelendirilmeleri ile eğitimlerin sonunda yapılacak sınavlar ilgili tarafların görüşü alınarak ÇSGB tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. yetki ve sorumlulukları.4857 sayılı İş Kanununun 81 inci maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmış. ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alınmasına ilişkin hususlar. b) İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini vermek üzere. mimar ve teknik elemanlar ise iş güvenliği uzmanını. Torba Yasa olarak bilinen 6111 Sayılı Yasa’da MADDE 76. iş güvenliği uzmanı. görevlerini nasıl yürütecekleri. üniversiteler ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketlerce kurulan ve işletilen müesseseler eğitim kurumunu." MADDE 50-9/1/1985 tarihli ve 3146 sayılı ÇSGB'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 12'nci maddesinin birinci fıkrasına (1) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki (m) bendi eklenmiş. iş ve toplu iş sözleşmesinden doğan bireysel alacaklarına ilişkin şikâyetleri ÇSGB bölge müdürlüklerince incelenir. “30/1/1950 tarihli ve 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 10 uncu maddesine istinaden iş sözleşmesi fiilen sona eren çalışanların kanundan.22/5/2003 tarihli ve4857 sayılı Kanunun 74 üncü maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiştir. İşyeri hekimlerinin. mühendis. gerekli donanım ve personele sahip olan Bakanlıkça yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları ile Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketlerce kurulan ve işletilen müesseseler OSGB'ni. işe alınmaları. eğitimleri ve belgelendirilmeleri ile eğitim kurumlarının yetkilendirilmeleri." Ayrıca II. "İşyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin nitelikleri. c) İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görev yapacak işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarının eğitimlerini vermek üzere Bakanlıkça yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları. üniversiteler ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketler ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerini yetkilendirmek. ikinci fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkralar eklenmiştir. gerektiğinde yetkilerini iptal etmek.a) İşyerinde İSG hizmetlerinde görev yapmak üzere Bakanlıkça belgelendirilmiş hekimler. işyeri hekimini.

4857 sayılı İş Kanununun 105 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. Sigortalıların. bu yoldaki isteklerini geciktirmeksizin yerine getirmekle yükümlüdürler. işverenin kontrolü dışındaki yerlerde iş kazası geçirmeleri halinde ise. Kanun yoluna başvurulması iş mahkemesince hüküm altına alınan işçi alacağının tahsiline engel teşkil etmez. iş müfettişlerinin birinci fıkrada yazılı görevlerini yapmaları için kendilerine her çeşit kolaylığı göstermek.4857 sayılı Kanunun108 inci maddesinin ikinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirilmesi gerekmektedir. denetleme ve teftişe yetkili iş müfettişleri ile işçi şikâyetlerini incelemekle görevli bölge müdürlüğü memurları tarafından tutulan tutanaklar aksi kanıtlanıncaya kadar geçerlidir.1. Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde. İş mahkemesinin kararına karşı taraflarca 5521 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre kanun yoluna başvurulabilir. denetleme ve teftişle görevli iş müfettişleri ve işçi şikâyetlerini inceleyen bölge müdürlüğü memurları tarafından çağrıldıkları zaman gelmek. gerekli olan belge ve delilleri getirip göstermek ve vermek.” MADDE 79. alınmayan önlemler için izleyen her ay aynı miktar. Çalışma hayatını izleme. Ek 5 inci maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalıştırılan sigortalıların ise kendilerince veya işverenlerince kolluk kuvvetlerine derhal. iş kazası ile ilgili bilgi almasına engel olacak durumlarda iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren bildirim süresi üç işgünüdür. Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan sigortalılar ile 5 inci maddesinin (a). işçiler ve bu işle ilgili görülen başka kişiler izleme. birden fazla ilde işyerleri bulunan işverenlere uygulanacak idari para cezası ise işyerlerinin merkezinin bulunduğu yerdeki Türkiye İş Kurumu il müdürünce verilir ve genel esaslara göre tahsil edilir.“Teftiş. ifade ve bilgi vermek. İş kazası bildirimi ve bildirim süresi İş kazasının bildirimi ve süresi Kanunun 13 üncü maddesinin ikinci fıkrası ile Ek 5 inci maddesinin beşinci fıkrasında ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 38 inci maddesinde düzenlenmiştir. a) 78 inci maddesinde öngörülen yönetmeliklerdeki hükümlere uymayan işveren veya işveren vekiline. 348 . 87'nci maddesi gereğince çocuklara doktor raporu almayan işveren veya işveren vekiline bu durumdaki her çocuk için iki yüz Yeni Türk Lirası. denetleme ve incelemeler sırasında işverenler. “101 inci ve 106'ncı maddeler kapsamındaki idari para cezaları ise doğrudan Türkiye İş Kurumu il müdürü tarafından. "MADDE 105 – Bu Kanunun.3.” SGK 2011/50 Sayılı Genelge 1. İş müfettişleri tarafından düzenlenen raporların ve tutulan tutanakların işçi alacaklarına ilişkin kısımlarına karşı taraflarca otuz gün içerisinde yetkili iş mahkemesine itiraz edilebilir. b) 86'ncı maddesi uyarınca işçilere doktor raporu almayan işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için. alınmayan her İSG önlemi için iki yüz Yeni Türk Lirası. 5 inci maddesinin (g) bendinde sayılan sigortalının iş kazası geçirmesi halinde. (c) ve (e) bendinde sayılan sigortalıların iş kazası geçirmeleri halinde işverenleri tarafından kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal. (b). Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde. Denilmektedir. işvereni tarafından kazanın olduğu ve ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerdeki yerel kolluk kuvvetlerine derhal. Ayrıca ÇSGB Bölge Müdürlüklerine bildirim zorunluluğu kaldırılmıştır.

Çalışanlar. 126'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması durumunda. 79 uncu maddesi gereğince faaliyeti durdurulan işi izin almadan devam ettiren veya kapatılan işyerlerini izinsiz açan.” b) 127'nci maddesi aşağıdaki şekilde düzenlenmiş ve Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir. bu maddenin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde yürürlüğe konulur ve anılan yönetmelik yürürlüğe girinceye kadar ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edilir. belirtilen eğitimleri almış kişileri çalıştırmaya.Gıda üretim ve satış yerleri ve toplu tüketim yerleri ile insan bedenine temasın söz konusu olduğu temizlik hizmetlerine yönelik sanatların ifa edildiği iş yeri sahipleri ve bu iş yerlerinin işletenleri. d) Bu Kanunun 85 inci maddesine aykırı olarak ağır ve tehlikeli işlerde onaltı yaşından küçükleri çalıştıran veya aynı maddede belirtilen yönetmelikte gösterilen yaş kayıtlarına aykırı işçi çalıştıran işveren veya işveren vekiline her işçi için bin Yeni Türk Lirası. iyileşme hâlinin belirlenmesine. birinci fıkrada belirtilen iş yerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamazlar. a) 126'ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. bu hastalıkla alakalı gerekli incelemeler. hijyen konusunda bu iş yerlerindeki meslek ve faaliyetin gerektirdiği eğitimi vermeye veya çalışanların bu eğitimi almalarını sağlamaya. hangi meslek ve sanat erbabının 126'ncı madde kapsamında olduğuna ilişkin usul ve esaslar. 81 inci maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen. aynı maddenin birinci fıkrasında belirtilen mesleki eğitim almamış işçi çalıştıran işveren veya işveren vekiline her işçi için beşyüz Yeni Türk Lirası. çalışanlarına. 80 inci maddesinde öngörülen İSG kurullarının kurulması ve çalıştırılması ile ilgili hükümlere aykırı davranan. alınacak bir raporla hastalıklarının iyileştiği belgeleninceye kadar. çalışan kişiler ise bu eğitimleri almaya mecburdurlar. cezaya çaptırılır.126'ncı maddede belirtilen iş yerlerindeki hijyen eğitimine yönelik hususlara. iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu fıkra kapsamındadır. İçişleri ve Gıda. Tarım ve Hayvancılık Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. İSG kurullarınca alınan kararları uygulamayan. 349 . 78 inci maddesi gereği işletme belgesi almadan işyeri açan veya belgelendirilmesi gereken işler veya ürünler için belge almayan. 126' ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması hâlinde doğacak hukukî sorumluluklar ile bu durumdan zarar gören kişi veya kurumların hukukî yol vasıtasıyla talep edebilecekleri tazminat ödemeleri veya olabilecek diğer ödemeler iş yeri sahiplerine ve işletenlerine aittir.” “GEÇİCİ MADDE 1-127'nci maddede belirtilen yönetmelik. “Madde 126. analiz masrafları iş yeri sahipleri ve işletenlerince karşılanmak üzere ilgili kurumlar tarafından yapılır. 2 Kasım 2011 Tarih 28103 Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (Karar Sayısı: KHK/663) ile 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun.17'nci maddesi ve 180 inci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. 88 ve 89 uncu maddelerinde öngörülen yönetmeliklerde gösterilen şartlara ve usullere uymayan işveren veya işveren vekiline biner Yeni Türk Lirası.c) 77’nci maddesine aykırı hareket eden. bu iş yerlerinde çalışmaya engel bulaşıcı hastalıkların ve cilt hastalıklarının neler olduğuna. Bizzat çalışmaları durumunda.” d) 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 10 ilâ 15 inci maddeleri. bizzat çalışan iş yeri sahipleri ve işletenleri de dâhil olmak üzere. Bulaşıcı bir hastalığı olduğu belgelenenler ile iş yerinin faaliyet ve hizmetlerinden doğrudan yararlananları rahatsız edecek nitelikte ve görünür şekilde açık yara veya cilt hastalığı bulunanlar. Sağlık. hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle yükümlüdür. “Madde 127.

hastalıkların ve yaralanmaların vücuttaki seyrinde geçirdiği safhalarına ve bıraktığı sekellerin derecelerine göre belirlenen Hastalık Branşlarının Sınıflandırılmasındaki A. Tedavi tamamlandıktan sonra görev yapabilir ya da yeniden muayeneden sonra görev sınıfı belirlenir. Öğrencilerin ve personelin sağlık durumları.03. A ve B grubunda yer almayan çalışanlar için periyodik muayene zorunluluğu yoktur. hangi tansiyon düzeyinde hangi işlerin yapılıp yapılamayacağı. Sağlık Bakanlığı Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü’nün uyguladığı “Gemi Adamları Sağlık Yönergesi”nde de vardır. öğrencilikte veya memuriyette hastalanma durumlarında. D. E dilimlerindeki sağlık durumlarına) bakılarak değerlendirilmektedir. Emniyet Teşkilatına ilk atamalarda. TSK Sağlık Yetenekleri Yönetmeliği ve TSK Dalgıçlık Yönetmeliği Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) “Dalgıçlık Yönetmeliği” ve “TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği” de ülkemizdeki en kapsamlı sağlık derecelendirmesi yapan düzenlemelerden biridir. yönetmeliğin ekinde belirtilen “hastalık branşlarının sınıflandırılması” na göre hangi dilimde olduğuna (yönetmelik ek-3.gov.C. Emniyet Teşkilatının insan kaynağını sağlayan Emniyet Genel Müdürlüğüne bağlı eğitim-öğretim kurumlarına alınacak öğrencilerde.tr-mevzuat-yönergeler-TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi-09. tedavi ve nekahet dönemidir. hangi ameliyatların hangi tür işlere engel olduğu açık bir şekilde tanımlanmıştır.2010)ne göre çalışanlar A ve B grubu olarak 2’ye ayrılmışlardır. Profesyonel Sualtıadamları Yönetmeliği T. idari polisliğe geçişlerde. hizmet sınıfı değişikliklerinde ve atamalarda aranacak sağlık şartlarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir. Bu Yönetmelikte çıkarılış amacı. C. Hangi meslek grubunun görme keskinliğinin ne kadar olacağı. Bu Yönetmeliğin amacı. TCDD Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi’nin “Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi” (Yönerge tam metnine internetten ulaşım-tcdd. hangi rahatsızlıkları bulunanların profesyonel dalgıçlık yapamayacağı açıkça belirtilmiştir. Gemi Adamları Sağlık Yönergesi benzer bir düzenleme T. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ndeki “hastalık ve arıza listesinde A. İşyeri hekimlerine yol göstereceği düşünülerek başlıklarından söz edilen yönetmelik ve yönergelere internetten ulaşma olanağı vardır.yönetmelikte geçen tüm unvanlarda görev yapabilir C.09. Ayrıca ekinde göz muayenesinden. C.C. “Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli askeri ve sivil personel ile askerlik görevi ile yükümlü vatandaşların Silahlı Kuvvetlerdeki görevlere uyarlık bakımından sağlık yeteneklerini tespit etmek ve barışta ve savaşta yapılacak sağlık işlemlerini düzenlemektir” diye belirtilmiştir. (A –sağlıklı. D olarak iyiden kötüye sınıflandırılmıştır. B ve D ise listede belirtilen hastalıkların düzeyi ile ilgilidir). psikiyatrik muayeneye ve en az hangi tetkiklerin isteneceğine kadar ayrıntı yazılmıştır (Yönerge tam metnine internetten ulaşım-hssgm.gov. B.2011).EK-7 BAZI KAMU KURULUŞLARININ SAĞLIK YÖNERGELERİNDEN ÖRNEKLER Bazı kamu kuruluşlarında hangi meslek gruplarında ne gibi sağlık koşulları aranacağı kendi iç düzenlemelerinde belirtilmiştir.tr-mevzuat-yönergeler-Gemi Adamları Sağlık Yönergesi-01. karasuları ile göller ve nehirlerde yapılacak sualtı çalışmalarında profesyonel olarak çalışan kişi ve kuruluşların çalışma yöntem ve sorumluluklarını belirlemeyi amaçlayan “Profesyonel Sualtıadamları Yönetmeliği”nde de bu işi yapacak kişilerde hangi muayenelerin ne sıklıkla ve hangi sağlık kuruluşları tarafından yapılabileceği. Hastalıklar. B. 350 . Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği Benzer şekilde İçişleri Bakanlığı’nın çıkardığı “Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği” de oldukça ayrıntılıdır.

klinker (Çimento yapımında fırından ezilmeden çıkan pişirme ürünü) elevatörü. yumuşak metallerin şekillendirilmesinde kullanılır. kalsinatör (kalsinasyon sadece suyun değil. dikme ve kızak işleri ile vinçler. takoz. Bu işlerinin yapılmasında tamamlayıcı nitelikte olan kırma. filizdeki kum vb. Font (dökme demir. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait] işlerin fırın işleri ve silis tozları saçan işlerinde kadınlar çalışamaz. şişe. maden filizleri ve mineralleri arama ve her çeşit sondaj işleri ile taş. Altın. karbon dioksitin ya da hidratlar. karbonatlar gibi kimyasal bağlı diğer gazların uzaklaştırılmasını da kapsar). pirinç. iş iskeleleri. Metal ve alaşımlarına. Fayans. Gemi inşaat ve tamiratında iskele. tuğla. saflaştırılması. her çeşit maden. elektrolitik yöntemlerle üretimi işleri ve bunlarla ilgili işler. yapı vb. direkler. köprüler. su verme ve benzeri işlemler). pik). maddelerin erimiş metal üzerinden ayrılmasını sağlar). biyet halinde veya şekillendirilmiş olanlarına) uygulanan ısıl işlemleri (tav. pres döküm. gümüş. dinamitleme. yapımında kullanılacak çakıl veya taşları elde etmek için. baca ve boya tamiri. büyük kayaları kırıp ufalamaya yarayan makine. gezer vinç. alüminyum ve benzeri malzemeden eşya 351 . alaşımlarının üretimi ve bu amaçlarla yapılan her çeşit işler. kum ve benzeri maddelerin çıkarılması ve üretimi işleri. ateş tuğlası. metalsi ve alaşımlarına (külçe. Kireç ve alçı taşının yakılması ve bunları öğütme ve eleme işlerinde kadınlar çalıştırılamaz. kimyasal. presleme yoluyla sıcak ve soğuk olarak şekillendirilme işleri. Kadınların çalışmasına izin verilen [taş ve toprak sanayi ile ilgili (toprağın pişirilmesiyle elde edilen kiremit. Soğuk haddelemede. kanalizasyon ve bakım işleri. toprak. Kireçtaşı. Soğuk ve sıcak haddeleme olarak iki farklı şekli vardır. boru. doğal gaz. kazanların imali ve bunların montajı ile işletilmesi işleri. öğütme. kaynak. kesme. çarpantlar. Demiri ısıtıp döverek şekillendirme veya presleme suretiyle çeşitli eşya imali işleri. ocak ve fırın duvarcılığı ve tamirciliği. su kulesi.EK. cilalama ve benzeri) işler. öğütülmesi ambalajı ve depolanması ve bunlarla ilgili işlerde kadınların çalıştırılması yasaktır. enjeksiyon döküm gibi) ve haddeleme (birbirine ters olarak dönen iki merdanenin arasından geçirilerek bir metalin inceltilmesi ve levha haline getirilmesi işlemidir. depolama ve benzeri işlerde kadınlar çalışamaz. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili (taş ocaklarında her çeşit taşın çıkartılması ve işlenmesi -kırma. yontma. kara. Metalürji sanayisi ile ilgili metallerin ve metalsilerin filiz ve minerallerden itibaren pirometalurjisel (Bu işlemde ateşin fiziksel olduğu kadar kimyasal bir işlevi de vardır. deniz ve hava taşıtlarının tamir veya imalinde kullanılan malzemenin özellikleri itibariyle bir kişi tarafından idare edilemeyen işlerde kadınlar çalışamaz. Sıcak haddelemede. yıkama. Metallerin ve metalsilerin eritilmesi. zenginleştirme. santralde ocakçılık ve külcülük. Çimento fabrikalarında ve taş ocaklarında. konkasöre vagon devirme ve monitör havai hat yağcılığı. konkasör(Yapıcılıkta yol.8 KADINLARIN. metalsi ve alaşımlarının her çeşit döküm (adi döküm. Kükürdün eritme yoluyla üretimi. Soğuk demircilik ve her çeşit kaynak işlerinde (Oksijen. porselen ve seramik imaline ait işler) ile cam. taşıma. pota. bumbalar. Metal ve alaşımlarının. gönderilen metal soğuk olduğu halde merdaneler sıcaktır. Isıtılmadan önce. Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili ağır saç levhaları bağlama. gezer vinç yolları. ekskavatör işleri ile çimento üretiminde kalker stoklanması. İskeleler. CaCO3) katılır. bakır. elektrik. çelik ve diğer madenlerin ve alaşımlarının eritilip potalara dökülmesiyle çeşitli eşyaların üretim işleri. perçinleme ve presleme işleri ile kalafat işleri. Ateş filizdeki bazı bileşenleri uzaklaştırır. ambalaj. kırma makinesi) ve yağcılığı. Arama ve sondaj işleri ile ilgili petrol. daha sert metaller için bu işlem uygulanır). su. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme işleri. GENÇLERİN VE ÇOCUKLARIN ÇALIŞTIRILABİLECEKLERİ VE ÇALIŞTIRILAMAYACAKLARI İŞLER Ağır ve Tehlikeli İşler Kapsamında Kadınların Çalışamayacağı İşler. demir ve zincirler ve benzeri teçhizatlara ait işler. gönderilen metal ve merdaneler soğuktur. yükleme ve boşaltma. punta ve dikiş kaynağı işleri gibi) kadınların çalışması yasaktır. filize indirgen adı verilen bir maddeyle erime kolaylaştırıcı bir madde (örneğin kireçtaşı. motorlar. makinalar. taşıma.

Her türlü patlayıcı madde ve mühimmatın imali. havai hat. fosseptik. kromaj ve kadmiyum kaplama vb. hava alanı. 352 . Her türlü madeni ve fiber optik kablo imali. soyucu. Her türlü zehirli gazların ve savaş gazlarının üretimi.imalatı işleri ile kurşun kaynak işleri. boşaltma ve nakli işleri.). Akümülatör imali ve seri olarak akümülatörlerin bakım ve şarj işlerinde kadın işçiler çalışamaz.) sıcak daldırma yolu ile yapılan koruyucu kaplama (kurşun. her türlü temel inşaatı işleri (ankrajlı istinat duvarı. triklor-etilen ve benzerleri gibi ve parlayıcı maddelerin imali ve bunlarla yapılan işler. fore kazık yapımı. yontucu. silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde kadın ve genç işçiler çalıştırılabilir). arazi ölçüm. palplanşlı çalışmalar vb. analin. seri ve devamlı lehim işleri. Selülozik. araştırma. yol. tünel. çelik ve benzeri malzemelerden tel. madeni yağlar ve her türlü akaryakıt ve rafinasyon işleri (maddelerin küçük mikyaslarda yağlama. 10 kg'mı aşan tornacılık. her türlü raylı sistem. bitum. Ağaç ve bunlardan eşya üretimi ile ilgili muharrik kuvvetle çalışan her türlü bıçaklar ve testereler ile kesici. depolanması ve nakli işleri. mekanik ve kimyasal temizlik işleri ile elektroliz yolu ile yapılan koruyucu kaplama (nikelaj. Tabakhaneler ile her çeşit deri fabrika ve imalathanelerinde tabaklama. Kimya sanayi ile ilgili işlerden. havai fişekler şenlik maytapları. elbiseler ile diğer koruyucuların kullanılması zorunluluğu bulunan işler. karbon sülfür. Flor. çinko vb. Odun ve kömürlerin gazlaştırılmaları. iskele. şerit gibi soğuk haddeleme. Kadınların çalışabileceği bitkisel ve hayvansal yağ üretimine ilişkin işlerde karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon kademelerinde kadın ve genç işçi çalıştırılamaz. klor. sülfat asidi. Doğal gaz. metro. aşık. hava gazı. delici makineler ve hızarlarla yapılan işlerde kadınlar çalıştırılamaz. sentetik ve her çeşit boya imali işleri. Asfalt ile dam tecrit maddeleri ve yağlamaya özgü. stoklanması ve arz işleri. koklaştırılmaları ve bunlardan elde edilen bitum. çelik konstrüksiyon yapı kanalizasyon. alkoller. Her türlü patlayıcı maddenin kullanıldığı işler ile toz ve gaz maskeleri. marina. spor tesisleri. balıkçı barınağı. havuz. üretimi ve depolanması işleri. kullanılması. Kimyasal gübrelerin üretimi ve depolanması işleri. depolanması ve nakli işleri. Ham petrol ve katranların distilasyonu. likit petrol gazı. Aldehitler. kiriş. su üstü ve su altı inşaatları. eterler. nitrat asidi vb. yıkım işleri. kanal. malzeme. Her türlü prefabrik yapı elemanı (pabuç. etüt.) çeşitli kimyasal maddelerle yapılan diğer koruyucu kaplama (fosfatlama. köprü. solventler. amonyak gibi her türlü alkalilerin üretimi ve bunlarla yapılan işler. ve asetilen gazı gibi her türlü gaz üretimi. imali işleri. tesviyecilik gibi talaşlı imalat ve taşlama işleri. yükleme. mertek gibi) üretimi ve yerinde montajı işlerinde kadınların çalıştırılması yasaktır. Metal yüzeylerde yapılan. Aktif kömürlerin. tabanca mantarı benzerleri). set. liman. her çeşit tahriş edici ve yakıcı asitler ile sodyum ve potasyum hidroksit. demiryolu. baraj. duvar. nakil ve depolama işlerinde kadınlar çalışamaz. olup petrol rafinerilerinde elde edilemeyen sıvı ve katı yağların imali işleri. ketonlar.) teflon ve emaye işlerinde kadın işçiler çalışamaz. katran gibi ara ve art ürünlerin distilasyonu işleri. İnsan sağlığına zarar verici kimyasal maddelerin üretimi. sabit tesis ve ekipmanın kullanılması işleri (teknik hizmetler ve yardımcı işlerde kadın ve genç işçi çalışabilir). eloksal vb. kuyu. her türlü sondaj işleri. dalgakıran. Yapı işleri ile ilgili bina. Organik ve inorganik pigmentlerin üretimi. Sellüloit imali ve lak nitrosellülozu ile yapılan çeşitli kimyasal maddelerin imali işleri. her nevi yer üstü ve yer altı inşaat. tinerler. koruyucu başlık. diğer aktif maddelerin ve çeşitli kimyasal maddelerin emprenyasyon işleri. kalay. İnsektisit. her çeşit onarım ve güçlendirme ve benzeri işler ve bu işler için gerekli araç. yağmur suyu drenajı ve her türlü drenaj sistemleri. Piroteknik malzemesi hazırlama ve imali işleri (Aydınlatma ve işaret fişekleri. klorür asidi. bio gaz. iyot üretimi ve bunların zarar verici türevlerinin imali işleri. kolon. kanalet. Her türlü organik ve anorganik zehirli veya tahriş edici maddelerle boya ve vernik imali ve bunlardan meydana gelen zehirli ve tahriş edici boyaların kullanılması işleri. Kadınların çalışabileceği kauçuk ve lastik sanayine ait işlerin lastik hamurunun hazırlanması aşamasında kadın çalıştırılamaz. rodentisit ve tarımsal mücadele ilaçları hazırlanması. brom.

onarım. kauçuklu ve plastikli yer döşemeleri imali. sakatat tesislerindeki işlerde çalışamazken. Elektriğin üretimi. boru. petrol. ardiyeler. bu ürünlerin döküntü ve paçavralarının elyaf haline getirilmesi işlerinde kadın işçiler çalışamaz. Kadınların Çalışabileceği Ağır ve Tehlikeli İşler. tamiri ve temizlenmesi gibi işlerde kadınlar çalışamaz. kişisel koruyucular gibi) asbest hamuru hazırlama ve şekillendirme işleri. radyo. Enerji üretimi. lif ve sair keçeler. Kâğıt ve selüloz sanayisinde kâğıt ve selüloz üretiminde klor. porselen ve seramik imaline ait işler. muharrik kuvvet üretimiyle ilgili işler. su altı ve toprak altı işleri ile suya girilerek yapılan her türlü işler. nakli ve dağıtımı işleri. boşaltma ve yükleme işleri. Cam. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait işlerde kadın işçiler çalışabilir. bu işlerin yalnız yer üstünde yapılan yardımcı hizmetlerinde kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. motor ve aksamı ile transmisyon düzeneğinin yağlanması. üretilmesi. elektrik bakım ve onarım işleri. telsiz. El arabası gibi araçlarla elli kilodan fazla ağırlık taşıma. En çok %10 rampalı yerlerde vagonetlerle üç yüz kilodan fazla ağırlık taşıma. kanalizasyon ve fosseptik işleri. boşaltma ve yükleme işleri. gaz vb. çimento ve asbest esaslı borular. hipoklorit. telgraf. telefon. toplanması. suni deri (plastik hariç muşamba ve kaplanmış kumaşlar. antrepolar. hasır. araçsız olarak yirmi beş kilodan fazla ağırlık taşıma. Ayrıca. Arama ve sondaj işleriyle ilgili olarak. ocakçılık. 353 . Ardiye ve antrepoculuk ile ilgili olarak. tuğla. sünger avcılığı işleri. Tütün sanayisinde balyaların depolara taşınması ve istiflenmesi işleri ile imalathane ve depolardaki aktarma işlerinde kadınların çalışması yasaktır. metalden matbaa harfi imali ve klişe imali işleri ile yüzer vinç ve taraklarda yapılan işlerde kadınlar ÇALIŞTIRILAMAZ. Fayans. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme işleri. onarım ve alt yapı işlerinde kadınlar çalışamaz. Nakliye benzeri işlerde. kükürt dioksit. denizlerde göletlerde ve nehirlerde balık ve diğer hayvanların ve bitkilerin avlanması. ateşçilik işleri ile ocak ve baca temizleme işleri. su ve benzeri maddelerin her çeşit boru aracılığıyla taşınması ve bu nakil hatlarında yapılan bakım. ambalaj ve paketleme işlerinde çalıştırılabilir. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili (toprağın pişirilmesiyle elde edilen kiremit. düşme ve kayma tehlikesi olan yüksek yerlerde yapılan her türlü işlerde kadınların çalıştırılması yasaktır. ateş tuğlası. Hareket halinde bulunan makine. Gaz. boşaltma ve yükleme işleri. televizyon gibi iletişim araçları için yapılan her türlü yapım. hiposulfit gibi tahriş edici ve zararlı maddelerin üretimi ile çözeltilerinin hazırlanması. bataklık kurutma. Haberleşme ile ilgili posta. bunlardan elde edilecek ürün ve yan ürünler ve dalyan işleri. yükleme ve boşaltma işlerinde kadınların çalıştırılması yasaktır. Yönetmelik ekinde çeşitli işler alt başlığında geçen asbest tozları ile yapılan her çeşit imalat ile (çatı yalıtım malzemesi. boşaltma ve yükleme işleri. paspaslar ve her türlü elyaftan vatka ve koltukçuluk malzemesi imali işleri). bakım. kullanılması ve geri kazanılması işlerinde kadınların çalışması yasaktır. tarım ilaçları kullanımı işlerinde kadınlar çalıştırılamaz. nakli ve dağıtımı ile ilgili işlerde buhar. çeşitli sanayi ürünleri. Kadınlar gıda ve içki sanayisinde her türlü canlı hayvanın kesilmesi. tamirat ve benzeri işlerde kadın çalışanların çalışması yasaktır.İplik dokuma ve giyim sanayisinde linolyum ve diğer sert yüzeyde zemin döşemeleri. Tarım ve hayvancılık ile ilgili olarak. itfaiye işleri. Üç ve dört tekerlekli ve pedallı arabalarla altmış kilodan fazla ağırlık taşıma. depolama. şişe. pota. işlenmesi ambalajlanması. Yine bu işlerde elle yapılan basit ayıklama işlerinde kadınlar çalıştırılabilir. umumi mağazalar ve iskelelerde yapılan her türlü ambarlama.

ağartılması. Kâğıt ve selüloz sanayisi ile ilgili kâğıt hamuru ve odun hamuru üretimi işleri. yıkama. her türlü siloculuk işleri. makinesiz deniz nakil araçlarında (mavna. Ham kürkleri işleme ve boyama işleri. magnetik rezonans ve benzeri elektronik cihazlar) çalışılan işler. deri sanayisinde mamul derilere yüz ve fantezi fason yapma ve derileri perdahlama işleri. Kimya sanayi (Uyuşturucu maddelerin imali işleri. basılması ve hazır hale getirilmesi işleri. Ağaç ve bunlardan eşya üretimiyle ilgili (kurutma yapıştırma işleri. kontrtabla. meyve ve sebze kurutmacılığı ve işlenmesi işleri. deniz ve göl taşıt araçları için bakım. Maddelerin küçük mikyaslarda yağlama. ikmal.(PVC’nin imali ve PVC’den mamul eşyaların yapımında genç işçi çalıştırılamaz). vahşi veya zehirli hayvan bulunduran bahçelerdeki ve hayvan terbiyesi yapılan yerlerdeki her türlü işler. Suni ipek imalinde hazırlama ve üretme işlerinde kadınlar çalışabilir. sirke. kontraplak. yün ipek ve benzerleriyle bunların döküntülerinin hallaç haşıl. Her türlü ilkel ve mamul maddelerin temizlenmesi. salça. plastik. radyoloji işleri ile radyum ve radyo aktif maddelerle ve radyasyon yayan her türlü cihazla (çeşitli röntgen. meyve ve sebze suları imalatı işleri. taşınması. boynuz. Plastik maddelerin şekillendirilmesi ve plastik eşya imali işleri. İplik. her türlü çöp ve atık maddeler (toplanması. hava alanlarındaki uçuşa hazırlık işleri ile yer hizmetleri ve bakım işleri. demiryolu. turşu. gibi) ile muharrik kuvvetle işleyen tam otomatik soğuk şekillendirme tezgâhlarında yapılan işlerde kadınlar çalışabilir. kara. selüloz üretimi işlerinde kadın işçiler çalıştırılabilir. Kauçuk ve lastik sanayisinde. uçaklarda yapılan bütün işler ve uçaklarla yapılan ilaçlama ve yangın söndürme işleri. zincir. beyazlatma ve boyama işleri. boyanması. Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işlerin (Karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon kademelerinde kadın ve genç işçi çalıştırılamaz) bir bölümünde kadınlar çalışabilir. Genç İşçilerin Çalıştırılabilecekleri İşler Meyve ve sebze konserveciliği. presleme ve kolalama işleri. yonga ağaçtan mamul suni tahta ve pvc yüzey kaplamalı suni tahta imali işleri ile emprenye) işlerinde kadın çalışanlar yer alabilir. paketlenmesi ve dolumu işleri. pamuk. reçel. ağaç ve diğer malzemelerden mamul her türlü ayakkabı. her türlü mürekkep imali işleri. keten. matbaacılık işleri (Her türlü basım işleri. vida vb. tırnak ve hayvan kanı ile ilgili üretim işleri. suni deri. silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde kadın ve genç işçiler çalıştırılabilir. gazlanması. deri. Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili olarak mutfak ve ev eşyası ile süs eşyası imalatında kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. elektrik ve elektronik cihazların imalinde ve onarımında yapılan seri ve devamlı lehim işlerinde kadın çalıştırılabilir. yok edilmesi vb. Yapı işleri ile ilgili teknik hizmetler ve yardımcı işlerde kadın ve genç işçi çalışabilir.) ile ilgili işler. marmelat. Radyo. şat ve benzerleri) yapılan bütün işler.Demir tel ve çubuktan malzeme imalatı işleri (çivi. hayvan tahniti işleri. lastik hamurunun hazırlanmasından her çeşit şekillendirilmiş mamul yapımına kadar bazı işlerde (Lastik hamurunun hazırlanmasında kadın çalıştırılamaz). 354 . işlenmesi. televizyon. depolanması. dokuma ve giyim sanayisi ile ilgili (çırçır fabrikalarındaki işler. onarım ve park yerlerinde yapılan işler. Yönetmeliğin ekinde çeşitli işler alt başlığında süngerleri temizleme. kemik. tarak. Gıda ve içki sanayisinde ambalaj ve paketleme işlerinde kadın işçi çalıştırılabilir. Tüylü olarak kullanılacak derileri hazırlama işleri. terlik ve benzerleri imalat işlerinde kadın işçiler çalıştırılabilir. her türlü katı ve sıvı ara ürün ve son ürünlerin ambalajlanması.

Şeker fabrikalarında üretime hazırlamaya yardımcı işler. Tamamlama ve Temizleme İşleri Yönetmeliği kapsamındaki işler. ayna. Balıkhane işleri. çömlek. saz ve kamıştan sepet ve benzeri eşya imalatı işleri. optik ve benzeri malzeme imalathanelerinde üretime ilişkin işler (fırın işleri ve silis ve quarts tozu saçan işler. ısıl işlem. baston ve şemsiye imalatı işleri. 355 . çini. çadır. Büro işyerlerinde büro işleri ve yardımcı işler. Araçsız olarak 10 kg’dan fazla yük kaldırılmasını gerektirmeyen torbalama. Çeşitli kuru yemişlerin hazırlanması işleri. şişe. fayans. Maden ocakları ile kablo döşemesi. Çay işlemesi işleri. çerçeve.00-sabah 06. kemik. Çanak. Elle yapılan ağaç oymacılığı. keten. kutu. fıçı ve benzeri ambalaj malzemeleri. Sandık. Cam. kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işler. tarak ve kolalama tezgâhlarından ve boyama ile ilgili işlemlerden bölme ile ayrılmış ve fenni iklim ve aspirasyon tesisatı olan iplikhane ve dokuma hazırlama işleri. yün. Yiyecek maddelerinin imalatı ve çeşitli muamelelere tabi tutulması işleri. pekmez imalatı işleri. çuval. Hazırlama.00 arası) rastlayan sürelerde yapılan işler. mantar. Su bazlı tutkal. kayık ve emsali küçük deniz araçlarının imalatı ve tamiratı işleri (boya ve vernik işleri hariç). Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde 18 yaşını doldurmamış kişilerin çalışmasının yasaklandığı işler. istifleme ve benzeri işler. Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işler (karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici çözücülerle yapılan prine veya benzeri yağlı maddelerin ekstrasyon yoluyla yağ üretimi işlerinde ekstrasyon kademeleri hariç). Erzurum taşı ve diğer maddelerden süs eşyası. Diğer giyim eşyası. Toptan ve perakende satış mağaza ve dükkânlarında satış.Helva. jelatin ve kola imali işleri. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılamayacakları İşler Gece dönemine (akşam saat 20. kehribar. El ilanı dağıtımı işleri. Küçükbaş hayvan besiciliğinde yardımcı işler. tarak. Sandal. porselen ve seramik imaline ait işler (fırın işleri ve silis ve quarts tozu saçan işler hariç). İçkili yerler ve aşçılık hizmetleri hariç olmak üzere hizmet sektöründeki işler. Süpürge ve fırça imalatı işleri. İlaçlama ve gübreleme hariç çiçek yetiştirme işleri. Kasaplarda yardımcı işler. renklendirme ve kimyasal işler hariç). cam ve emsali eşya imalatı işleri. resim. bulama. yelken ve benzeri eşyaların imalatı ve dokuma yapmaksızın diğer hazır eşya imalatı işleri. düğme. ağda. Yorgancılık. boynuz. ipek ve benzerleriyle bunların döküntülerinin hallaç. Pamuk. lüle taşı. etiketleme ve paketleme işleri. fıçılama.

pota. Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işler (Karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon 356 . Toksit. Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili işler. maddelerin küçük mikyaslarda yağlama. İş bitiminde evine veya ailesinin yanına dönmesine olanak sağlamayan işler (eğitim amaçlı işler hariç). kontraplak. boru. Açık bir şekilde veya uzman hekim raporu ile fiziki ve psikolojik yeterliliklerinin üzerinde olan işler. epilasyon ve masaj işleri. Fazla dikkat isteyen ve aralıksız ayakta durmayı gerektiren işler. ateş tuğlası. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili işlerden. depolanması işleri ve bu maddelere maruz kalma ihtimali bulunan her türlü işler. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme üretim işleri ile fayans. Kanserojen. Yapı işlerinin teknik hizmetler ve yardımcı işlerinde genç işçi çalışabilir. silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde genç işçiler çalıştırılabilir. (*) Çocuk ve Genç İşçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 06 Nisan 2004 – Genç İşçilerin Çalışabileceği Ağır ve Tehlikeli İşler (Ağır ve Tehlikeli işler Yönetmeliğine göre 16 yaşını bitirmiş. porselen ve seramik üretimine ait işlerde genç işçiler çalışabilir.25425 Ek-2 ve Ek-3) Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedi buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik kapsamında yer alan işler. şişe. nesil takip eden genler zararlı veya doğmamış çocuğa zararlı veya herhangi bir şekilde insan sağlığını etkileyen zararlı maddelerle ilgili işler. güzellik salonlarında yapılan yüz. Radyoaktif maddelere ve zararlı ışınlara maruz kalınması ihtimali olan işler. Alkol. Meslek eğitim programı gereği staj nedeni ile yapılan çalışmalar hariç. Parça başı ve prim sistemi ile ücret ödenen işler. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait işlerde çalıştırılabilir. Gürültü ve/veya vibrasyonun yüksek olduğu ortamlarda yapılan işler. Kimya sanayi ile ilgili. Para taşıma ve tahsilât işleri. işlenmesi. zararlı ve tehlikeli maddelerin toptan ve perakende satış işleri ile bu gibi maddelerin imali. sigara ve bağımlılığa yol açan maddelerin üretimi ve toptan satış işleri. Aşırı sıcak ve soğuk ortamda çalışma gerektiren işler ile sağlığa zararlı ve meslek hastalığına yol açan maddeler ile yapılan işler. toprağın pişirilmesi yoluyla elde edilen kiremit. Genç işçiler cam. tuğla. deney eksikliği güvenlik konusunda dikkat eksikliğine bağlı olarak gençlerin maruz kalabileceği kaçınılması veya fark edilmesi mümkün olmadığına inanılan iş kazası riski taşıyan işler. mutfak ve ev eşyası ile süs eşyası imalatında kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. Arama ve sondaj işlerinin yalnız yer üstünde yapılan yardımcı hizmetlerinde genç işçi çalıştırılabilir. patlayıcı. Müteharrik makineler kullanılarak yapılan işler. 18 yaşından gün almamış “genç işçiler” in çalışabileceği ağır ve tehlikeli işler) şunlardır. Parlayıcı. vücut bakımı ve estetiği. yonga ağaçtan mamul suni tahta ve PVC yüzey kaplamalı suni tahta imali işleri ile emprenye işlerinde genç işçiler çalışabilir. kurutma. kontrtabla. Ağaç ve bunlardan mamul eşya sanayi ile ilgili işlerden. yapıştırma işleri. Eğitim.

kademelerinde genç işçi çalıştırılamaz) ile plastik maddelerin şekillendirilmesi ve plastik eşya imali işleri. kâğıt hamuru ve odun hamuru üretimi ile ilgili bölümlerinde ve selüloz üretimi işlerinde genç işçiler çalıştırılabilir. 357 . Kâğıt ve selüloz sanayisi ile ilgili işlerin.(PVC’nin imali ve PVC’den mamul eşyaların yapımında genç işçi çalıştırılamaz) işlerinde parentez içinde belirtilen bölümler dışındaki işlerde genç işçiler çalışabilir. Yönetmelik ekinde “Çeşitli işler” alt başlığında açıklanan her türlü mürekkep imali işlerinde genç işçiler çalışabilir. Yukarıda sayılan işlerin dışında kalan ağır ve tehlikeli işlerde çocukların ve genç çalışanların çalıştırılması yasaktır. İplik dokuma ve giyim sanayi ile ilgili işlerden çırçır fabrikalarındaki işlerde gençler çalışabilir.

çalışanların İSİGT-61 muayenesi yapılacak. kan. Her altı ayda bir. karaciğer ve sinir hastalığı olanlar. İSİGT-64 Risk değerlendirmesine göre MAK:0.15 mg/m3 İşe Girişte Klinik ve laboratuvar birlikte değerlendirilecek. kıl ve tırnaklardaki arsenik miktarı saptanacak. Tükürük artması.01 mg/m3 (*) Civa (Hg) MAK: 0. klinik ve İSİGT-63 laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır. kan yapıcı sistem. kurşuna duyarlı olanlar ve alkolikler işe alınmayacaklardır. İdrarda kopraporfirin aranacak ve kanda hemoglobin yüzdesi ölçülecek. göz kapaklarında titremeler şeklindeki belirtileri bulunanlar.Jow) nun ilk belirtileri aranacaktır Önceden fosfor bileşikleri ile İşçi işe girerken ve işin temasa gelip gelmedikleri devamı süresince en az 6 incelenecek ve klinik belirti ayda bir kez hassas tıbbi Organik fosfor (insektisit) İSİGT-65 358 . kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. genel muayene. genel sağlık muayenesi ile beraber. ihtisas laboratuvarlarına gönderilecektir. diş etlerinde burton çizgisi bulunup bulunmadığı. işe giriş ve periyodik muayenelerinde. kolların ekstansiyon durumları incelenecektir. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır. Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Her üç ayda bir. yaptıkları işten ayrılacaklar.EK-9 BAZI ULUSAL DÜZENLEMELERDE İŞE GİRİŞ VE PERİYODİK MUAYENELERDE YAPILMASI GEREKEN EK VE TAMAMLAYICI MUAYENELER Tehlike Kaynağı. diş etlerinde ülserasyon. olduğu gibi. fosfordan meydana gelen alt çene nekrozu (Fossy . Çalışanın sindirim yakınmaları olup olmadığı. İdrar. Beyaz fosfor (P) İşe giriş muayenesinde Çalışanların. bu işlere alınmayacaklardır. çene ve dişlerin filmleri çektirilecek. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile saptanacaktır. Gerektiğinde kanda ve idrarda kurşun aramak üzere kan örneği. dışkı. kurşun absorbsiyonunun ilk belirtileri. arsenikle ilgili zehirlenmelerin görülmesinde işçiler. derisi nemli ve hassas olanlar ile deri. karaciğer ve böbrek fonksiyonları değerlendirilecek. Arsenik (As) MAK: 0. yetmezliği olan. İSİGT-62 Her üç ayda bir. bu işlere alınmayacaklardır. yaptıkları işlerden ayrılacaklar.5 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel muayeneleri yapılacak. el. MAK ESD(TWA) Kurşun (Pb) MAK: 0. bazofil granulasyonlu eritrosit sayımı yapılacaktır.075 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel muayeneleri yapılacak. karaciğer veya böbrek yetersizliği olanlar ile ciltleri hassas bulunanlar veya cilt hastalığı olanlar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.

MAK:0. solunum sistemi. bu işlere alınmayacaklardır. manganezle ilgili zehirlenmelerin görülmesinde işçiler. önceden teşhis alanlar işe alınmayacak. yaptıkları işlerden ayrılacaklar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. kan yapıcı sistem ve karaciğer hastalığı bulunanlar. kroma karşı alerjisi olanlar ile cilt ve solunum sistemi hastalıkları bulunanlar bu işlere alınmayacaklardır. MAK ESD(TWA) İşe Girişte aranacaktır. sinir sistemi.Tehlike Kaynağı.002 mg/m3 (*) Manganez (Mn) Krom (Cr) Berilyum (Be) Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır. Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. frengi hastalığı ve ruh hastalığı tespit edilenler.1 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacak. MAK:1ppm (*) Anilin-Nitroamin Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. İSİGT-71 Periyodik olarak. deri. bu işlere alınmayacaklardır. organik fosfor bileşikleri ile temas ettirilmeyecek. bünyece çok zayıf olanlar ile solunum sistemi hastalığı bulunanlar. Kolinesteraz seviyesi % 25 oranında düşünce işçi. böbrek ve karaciğer hastalığı görülenler. rutin olarak biyokimyasal testle kolinesteraz aktivitesinin tayini yapılacak. bu işlere alınmayacaklardır. duyarlılığı bilinenler. Solunum sistemi hastalıkları bulunanlar ile zayıfladıkları görülenler. böbrek ve karaciğer hastalığı olanlar ile aniline karşı alerjisi bulunanlar. Herhangi bir şekilde organik fosforlu ve karbamatlı ensektisitlere maruz kalanlarda. deri. yaptıkları işlerden ayrılacaklar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. bu işlere alınmayacaklardır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. klinik ve İSİGT-67 laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacak. solunum sistemi ve böbrek hastalığı tespit edilenler bu işlere alınmayacaklardır. bu işlerden ayrılacaklar. bu işlerden ayrılacaklar. Periyodik olarak. işi değiştirilecektir. Benzen MAK: 20 ppm Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. İSİGT-66 Periyodik muayenede solunum sistemi ve böbrek hastalığı tespit edilenler. klinik ve İSİGT-72 laboratuvar yöntemleriyle genel sağlık muayeneleri yapılacak. klinik ve İSİGT-69 laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacaktır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. kan yapıcı sistem ve karaciğer hastalığı görülenler. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. Periyodik olarak. Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Kadmiyum (Cd) MAK: 0. Burun septumunda ülserasyon görülenler ile solunum sistemi ve cilt hastalığı bulunanlar çalıştıkları işten ayrılacaklar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır İSİGT-68 Periyodik olarak. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. Periyodik olarak. Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. 359 . Periyodik Muayenede kontrole tabi tutulacaktır. çalıştıkları işten ayrılacaklar.

böbrek. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. MAK ESD(TWA) Halojenli hidro karbonlar MAK: 20 ppm 60 mg/m3 İşe Girişte Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. özellikle göğüs muayeneleri ile diğer tetkik ve kontrolleri yapılacaktır Periyodik olarak sağlık İSİGT-76 muayeneleri yapılacak ve her 6 ayda bir. Toz Y-26-27Ek-2 Asbest Y-10 İşyeri risk değerlendirmesine göre En az 3 yılda 1 muayene. Bu Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde. bu işlere alınmayacaklardır. Asbest Y-19 genel klinik muayenesi. bu işlerden ayrılacaklar. Asbestle çalışacak her çalışanın çalışmaya başlamadan önce genel sağlık durumu değerlendirilecek ve Yönetmelik Ek’inde belirtildiği şekilde. Tozlu İşler ESD Asbest: 0. tomodensitometri gibi daha ileri tetkikler isteyebilir. (solunan havanın hacmi ve hızı) Doktor ve/veya diğer yetkili sağlık personeli. İSİGT-74 Karbon sülfür (CS2) MAK: 20 ppm Klinik ve laboratuvar yöntemleriyle genel sağlık muayeneleri yapılacak. Ek-1/3 özellikle göğüs muayenesi. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. karaciğer ve sinir sistemi hastalıkları olanlarla alkolik ve epileptikler. bu işlerden ayrılacaklar.Tehlike Kaynağı. böbrek ve karaciğer hastalığı bulunanlar ve klora karşı alerjisi görülenler bu işlerden ayrılacaklar. Solunum ve dolaşım sistemi hastalıkları ile deri hastalığı görülenler. Tozlu işlerde çalışacak işçiler işe girişte bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı olduklarının raporla belirlenmesine yönelik muayene olurlar. Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri İSİGT-73 Periyodik olarak. böbrek. deri. deri. göğüs yapısında bozukluk bulunanlar. Periyodik olarak. böbrek ve karaciğer hastalığı olanlarla klora karşı alerjisi bulunanlar bu işlere alınmayacaklardır.1 lif/cm3 Genel sağlık muayeneleri yapılacak.solunum fonksiyon testi. iş hekimliğindeki gelişmeleri göz önüne alarak sputum sitoloji testleri. işlerin yürütümü yüzünden toz riski bulunması sebebiyle tıbbi raporlar düzenlenmesinde olağan klinik ve laboratuvar muayene yöntemleri arasında göğüs filmi bulgularına özen gösterilir. karaciğer ve sinir sistemi hastalıkları bulunanlarla alkolik ve epileptik olduğu görülenler. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. göğüs radyografileri alınacaktır. Çalışma süresince en az iki yılda bir kez standart göğüs filmleri (35x35) alınarak radyolojik muayeneleri yapılır. bu işlere alınmayacaklardır. göğüs radyografileri alınacak ve solunum ve dolaşım sistemi hastalıkları ile cilt hastalığı olanlar. göğüs filmi (Xray). klinik ve laboratuvar yöntemleriyle ile sağlık muayeneleri yapılacak. . kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. 360 .

5 m/s2. İşe girişte. eklem ve damar sistemleri ile ilgili bir hastalığı veya arızası görülenler.Tehlike Kaynağı. çalıştıkları işlerden ayrılacaklar.Maruz kalınan titreşimin işçilerde tanımlanabilir bir hastalık veya sağlığa zararlı bir etkiye neden olduğu tespit edilebildiği durumlar. İSİGT-80 Yeraltında. genel sağlık İSİGT-78 muayeneleri yapılacaktır. Periyodik olarak sağlık İSİGT-79 muayeneleri yapılacaktır. eklem ve damar sistemleri incelenecek ve bu sistemlerle ilgili bir hastalığı veya arızası olanlar. eklemler ve göz üzerinde durulacak ve Periyodik olarak genel sağlık İSİGT-81 muayeneleri yapılacak ve özellikle romatizma ve göz hastalığı görülenler. Mekanik titreşime maruziyet Titreşim Y-10 sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. Duyma durumunda azalma ve herhangi bir bozukluk görülenler ve kulak ve sinir hastalığı bulunanlar ve HT’li olanlar. . . özellikle görme durumu ve derecesi tayin olunacak ve gözle ilgili bir hastalığı olanlar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. özellikle kemik. kulak ve sinir sistemi hastalığı olanlar ile bu sistemde arızası bulunanlar ve HT’liler. nemli. Maruziyet Etkin D: 2. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. Tüm vücut: 1. . çalıştıkları işlerden Gürültü Y-5 ayrılacaklar. 361 . Ancak doğuştan sağır ve dilsiz olanlar. bu işlere alınmayacaklardır. hava akımı İşe girişte genel sağlık olan ve ışıksız yerlerdeki muayeneleri yapılacak ve çalışmalar özellikle kaslar. Periyodik olarak. bu işlere alınmayacaklardır.15-0. Kemik. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak. Sağlık gözetimi yapılırken aşağıdaki hususlar da dikkate alınacaktır: . Titreşim El-kol: Maruziyet Sınır Değeri: 5 m/s2.Hastalık veya etkilenmenin saptanması için geçerli ve uygun yöntemlerin bulunduğu durumlar. İnfraruj Işınlar İşe alınırken genel sağlık muayeneleri yapılacak. özellikle duyma durumu ve derecesi ölçülecek. bu işlere alınabileceklerdir. gerekli koruyucu önlemler alınacaktır. genel sağlık muayeneleri yapılacak. MAK ESD(TWA) Gürültülü işler Maruziyet sınır değeri: 87 dB En yüksek MED:85 dB En düşük MED: 80 dB İşe Girişte Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Gürültülü işlerde çalışacaklar işe alınırken.5 m/s2.Maruziyet değerlerini aşan her durumda uygun sağlık gözetimi yapılacaktır.Hastalığın veya etkilenmenin çalışanın özel çalışma koşullarından ortaya çıkması hali. bu işlere alınmayacaklardır. genel sağlık muayeneleri yapılacak.

1999 (**)Görev Gereği Işınlanmalar İçin Radyoizotopların Vücuda Yılda Alınma Sınırları (ALI) (Yıllık alınmasına izin verilen miktarlar-Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği Ek-II’de uzun bir liste olarak verilmiş) 362 . Yüksek basınçta çalışma Saatte kişi başına 40 m3 hava sağlanacak. bu işlerden ayrılacaklar. Periyodik olarak genel sağlık İSİGT-83 muayeneleri yapılacak ve özellikle sinir ve kan hastalıkları ile ilgili bozuklukları görülenler.Tehlike Kaynağı. solunum ve kemik sistemi hastalığı ve arızası görülenler. Dr. İşe alınırken. çalıştıkları işlerden ayrılacaklar. dolaşım. kontrol ve tedavi hastalığı aranacaktır. bu işlere alınmayacaklardır. bunların periyodik genel sağlık muayeneleri yapılacaktır. solunum ve kemik sistemleri üzerinde gerekli incelemeler yapılacak ve sağlık yönünden sakınca görülenler. İsmet Dökmeci. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. kan ve kan yapıcı sistemi incelenecek.K. klinik ve laboratuvar yöntemleriyle genel sağlık muayeneleri yapılacak ve özellikle E. bu işlere alınmayacaklardır. Özellikle kalp. MAK ESD(TWA) İşe Girişte Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri sedimantasyon yapılacak ve çalıştıkları işlerden klinik usullerle romatizma ayrılacaklar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır Radyoaktif ve İyonizan ışınlarla İşe alınırken genel sağlık çalışma(**) muayeneleri yapılacak ve özellikle sinir. ve solunum fonksiyon testleri ile birlikte kalp dolaşım. (*) Toksikoloji – Prof. İşe başladıkları günden İSİGT-82 itibaren (15) gün sonra adaptasyon muayenesine tabi tutulacak ve işin devam süresince de.G. Romatizma ve göz hastalığı olanlar. altına alınacaklardır. CO2 miktarı % 0.1’i geçmeyecektir. sinir ve kan hastalıkları ile ilgili bozuklukları görülenler bu işlere alınmayacaklardır.

Önerisi 2005 Asbestle çalışmalarda Yılda 1 Tozlu işlerde 2 muayenenin en az 3 yılda 1 yılda 1yapılması ve muayenenin de aç grafisini içermesi gerektiği belirtilmiş A-I Pnömokonyoz A-I Pnömokonyoz saptandı ve tozsuz saptandı ve tozsuz ortamda çalışmaya ortamda devam ediyorsa: Yılda çalışmaya devam 1 Sorun yoksa yılda 1 ediyorsa: Yılda 1 devam Sorun yoksa yılda 1 devam Süresi belirtilmemiş (En az 3 yılda 1) Asbest Yönetmeliği 26. işyeri ortak sağlık birimi. Çal. tozlu işlerde yılda 1 kez çektirilmesi uygundur. Y. Gaitada parazit yumurtası aranması Gaita kültürü Boğaz kültürü Burun kültürü HBSAg Portör muayenesi Göz muayenesi Muayene ve tetkiklerin yapılabileceği yerler: İşe Giriş ve Periyodik MuayeneAğır ve Tehlikeli İşlerde Çalışanların Sağlık Raporu: işyeri hekimi. 80 dB i aşan yerlerde çalışanlarda yılda 1 yapılması uygundur. işyeri sağlık ve güvenlik birimi. kıl ve tırnaklarda As Çene ve diş filmleri Kolinesteraz aktivite tayini Süre belirtilmemiş İşyeri risk değerlendirmesine göre muayene sıklığı belirlenmelidir.12. SFT Odyometri Kanda Pb İdrarda Pb İdrarda koproporfirin Kanda Hb Eritrosit sayımı Kanda Hg İdrar.25494 –Değ. Ek Ar. Sağlık Ocağı. 3 Ayda 1 (gerektiğinde) 3 Ayda 1 (gerektiğinde) 3 Ayda 1 3 Ayda 1 3 Ayda 1 3 Ayda 1 Beyaz fosforla çalışan işçilere işe girişte ve Organik fosforlu insektisitlerle çalışan işçilere işe girişte ve en az 6 Ayda 1 6 Ayda 1 Yılda 1 Yılda 1 Yılda 1 İşe girişte Gerekli durumda aşı 3 Ayda 1 Ekranlı araçlarda çalışanlar İşe girişte ve düzenli aralıklarla (süre belirtilmemiş. hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir (Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği Resmi Gazete: 16 Haziran 2004 . OSGB.2003-25328 Diğer-İyi Uygulama Örnekleri İşyeri risk değerlendirmesi yapılarak çalışanın gereksiz yere radyasyon almasını önlemek i