Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi

Bu rehber, Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından finanse edilen İSGİP (Türkiye`de İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi Projesi - TR0702.20-01/001) kapsamında hazırlanmıştır. Aşağıda ismi geçen teknik uzmanlar İSGİP kapsamında bu rehberin hazırlanmasına katkıda bulunmuşlardır: Dr. Kadir Atlı, Uzun Dönemli Uzmanı Dr. Brigitte Froneberg, Kilit Uzman Dr. Linda Matisane, Kısa Dönemli Uzman Doç. Dr. Ali Naci Yıldız, Uzun Dönemli Uzman Dr. Cebrail Şimşek, Uzun Dönemli Uzman Dilek Demirkol, Dil Asistanı Saliha Rodoplu, Dil Asistanı Bu yayına sağladıkları destek, değerli yorum ve düzeltmeleri için, başta İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü ve aynı zamanda Kıdemli Program Yöneticisi Sayın Kasım ÖZER olmak üzere aşağıda yer alan Proje Koordinasyon Birimi üyelerine teşekkürlerimizi sunarız: Sayın Nefise Burcu Ünal, İSG Uzmanı Sayın Ali Rıza Ergun, İSG Uzmanı Sayın M. Furkan Kahraman, İSG Uzman Yard. Sayın Nuri Vidinli, Tabip Sayın Emine Kaplan, Tabip Bu yayın Avrupa Birliği’nin mali desteğiyle hazırlanmıştır. Yayının içeriğinden yalnız Danışman firma sorumlu olup hiçbir şekilde Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

2

Önsöz
Tümüyle önlenebilir olan meslek hastalıklarından kaynaklı maddi ve manevi kayıplar ülkemizin ekonomisinde önemli boyutlara ulaşmaktadır. Konunun önemi, çalışma hayatını düzenleyen mevzuatı hazırlayan, bu alanda denetim gerçekleştiren ve iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili proje faaliyetleri yürüten Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından her platformda dile getirilmekte ve düzenleyici faaliyetler her geçen gün artarak devam etmektedir. Bu alanda gerçekleştirilen faaliyetlerden biri olan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün yararlanıcısı olduğu Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA) destekli “Türkiye’de İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi Projesi” (İSGİP), 2010 Ocak ayından itibaren metal, maden ve inşaat sektörlerinde belirlenmiş pilot bölgelerde çalışmalar gerçekleştirmektedir. Gerçekleştirilen bu çalışmaların bir sonucu olarak iş sağlığı alanında, meslek hastalıklarından kaynaklı kayıpları azaltmak amacıyla başta işyeri hekimleri olmak üzere tüm paydaşlara ulusal ve uluslararası mevzuat, norm, bilgi ve belgelerin detaylı olarak verildiği ve açıklandığı “Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi” hazırlanmıştır. Meslek hastalıklarının önlenmesinde önemli etkileri olacak bu rehberin çalışma hayatına hayırlı ve uğurlu olmasını dilerken, bu rehberin hazırlanmasında emeği geçen yerli ve yabancı tüm uzmanlara teşekkür ederiz. T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü

3

Kısaltmalar Listesi: ABD............Amerika Birleşik Devletleri AKM ...........Aralıklı Kontrol Muayenesi Att...............Acil Tıbbi Teknisyen CDC ...........Amerikan Hastalık Kontrol Merkezi ÇSGB......... Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı dB...............Desibel DF ..............Düzeltici Faaliyet DEP............Dizel Egzoz Parçacıkları GBİK ..........Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı HT ..............Hipertansiyon Hz...............Hertz ICOH ..........Uluslararası İş Sağlığı Komisyonu ILO .............International Labour Organization- Uluslararası Çalışma Örgütü İGM ............ İşe Giriş Muayeneleri İSG .............İş Sağlığı ve Güvenliği İSGB ..........İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi İSGGM....... İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü İSGİP .........“Türkiye’de İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi” Projesi İSGÜM ....... İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi Müdürlüğü İSG-YS.......İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi KAH............Koroner Arter Hastalığı KİP .............Kömür İşçisi Pnömokonyozu KKD............Kişisel Koruyucu Donanım KOAH.........Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı KOBİ ..........Küçük ve Orta Ölçekli İşletme KS ..............Kraniyal Sinir KTS ............Karpal Tünel Sendromu MDF ...........Medium Density Fiberboard-Orta Yoğunlukta Lif Levha MRH...........Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri NIOSH .......National Institute of Occupational Safety and Health- Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği ...................Enstitüsü OHSAS ......İş Sağlığı ve Güvenliği Değerlendirme Serisi OSGB ........Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi ÖF ..............Önleyici Faaliyet PMF ...........Progressif Masif Fibrozis QEC ...........Quick Exposure Check-Hızlı Maruziyet Değerlendirme RD ..............Risk Değerlendirmesi SGK ...........Sosyal Güvenlik Kurumu Td ...............Tetanos-difteri TİSH...........Temel İş Sağlığı Hizmetleri TİT..............Tam İdrar Tetkiki TSM ...........Toplum Sağlığı Merkezi UOB ...........Uçucu Organik Bileşikler UV ..............Ultraviyole VHKİ...........Veri Hazırlama Kontrol İşletmeni WHO ..........World Health Organization-Dünya Sağlık Örgütü 4

I.

II.

III.

GİRİŞ .................................................................................................................................................................9 GENEL BİLGİLER .............................................................................................................................................. 11 Temel İş Sağlığı Hizmetleri .......................................................................................................................... 13 İş Sağlığı Gözetimi Kavramı......................................................................................................................... 13 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi .................................................................................................................. 14 İşyerini tanıma, Çalışma Ortamında İşyeri Durum Saptaması ve Risk Değerlendirmesi ...................... 15 Sağlık Gözetiminde İşverenin Hakları ve Yükümlülükleri ......................................................................... 17 Sağlık Gözetiminde Çalışanların Hakları ve Yükümlülükleri ..................................................................... 18 Sağlık Gözetiminde Sağlık Biriminin Yükümlülükleri ................................................................................. 18 Çalışma Ortamı Gözetimi .......................................................................................................................... 19 Malzeme Güvenlik Bilgi Formları ................................................................................................................. 20 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu ...................................................................................................................... 22 İşyeri Sağlık Birimleri ve İnsan Gücü ........................................................................................................... 26 İşyeri Sağlık Birimi, İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi, Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri ........................... 27 İşyeri Sağlık Birimi ve İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) ................................................................. 27 Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi ................................................................................................................... 29 Toplum Sağlığı Merkezleri-Çalışanların Sağlığı Birimi (TSM-ÇSB) ......................................................... 31 İSGB, OSGB ve TSM Çalışanların Sağlığı Birimlerinin İnsan Gücü........................................................ 31 İşyeri Hekimi................................................................................................................................................... 31 Diğer Sağlık Personeli .................................................................................................................................. 33 İş Güvenliği Uzmanı ...................................................................................................................................... 35 Sağlık Gözetiminde Kişisel Koruyucu Donanım Seçimi............................................................................ 36 Baretler ........................................................................................................................................................... 36 İş Güvenliği Ayakkabısı................................................................................................................................. 36 Koruyucu Gözlükler veya Yüz Koruyucu Siperler ...................................................................................... 37 Koruyucu Eldiven .......................................................................................................................................... 37 Koruyucu Giysi............................................................................................................................................... 37 Kulak Koruyucu Donanımlar ........................................................................................................................ 37 Solunumu Koruma ........................................................................................................................................ 37 Düşmeye Karşı Kişisel Koruyucu Donanımlar ........................................................................................... 37 İşe Giriş Muayenesi ................................................................................................................................... 41 III.1. Genel İşe Giriş Muayenesi................................................................................................... 42 III.2. Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler.......................................................................................... 50 III.2.1 Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ..................................................... 51 Odyogram Öncesi (için) Gürültü Etkilenimi ve Tıbbi Bilgilere Yönelik Anamnez........ 53 İşitmenin Korunması (Gürültü Kontrol) Programı .......................................................... 55 III.2.2 Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi ............................................................ 57 Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi ve Belgeler ................................... 58 III.2.3. Titreşimli İşlerde Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ...................................................................... 64 III.2.4. Kimyasal Maddelerle Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ..................................................... 66 III.2.5. Biyolojik Risk Etkenlerinden Etkilenme Olasılığı Olan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi ....... 69 III.2.6. Biyolojik İzlem............................................................................................................................. 72 III.3.1. Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi............................................................................................. 75 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı ....................................................................................................... 75 Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıkları............................................................................................... 78 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Sendromu................................................................... 78 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................... 80 Bel Rahatsızlıkları ......................................................................................................................... 81 Epikondilit ....................................................................................................................................... 85 Bursit............................................................................................................................................... 86 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları ...................................................................................... 86 Asbeste Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları................................................................................. 89 Mesleki Astım ............................................................................................................................... 91 Mesleki Deri Hastalıkları .............................................................................................................. 92 Sıcak Stresi.................................................................................................................................... 95 Mesleki Kanser.............................................................................................................................. 95 Biyolojik Risk Etkenleri.................................................................................................................. 97

İçindekiler

5

IV. V. VI. VII. VIII. IX.

Tetanos .......................................................................................................................................... 97 Leptospiroz (Weil Hastalığı) ......................................................................................................... 97 Mantar Enfeksiyonları ................................................................................................................... 98 Madenci Nistagmusu .................................................................................................................... 98 Psikososyal Sorunlar .................................................................................................................... 99 Maden İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler ................................................................. 100 III. 3.2 İnşaat İş Kolunda Sağlık Gözetimi ................................................................................................. 101 Kimyasal Zararlar ........................................................................................................................ 102 Fiziksel Zararlar ........................................................................................................................... 103 Biyolojik Zararlar .......................................................................................................................... 103 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı...................................................................................................... 105 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Hastalığı .................................................................... 106 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................. 108 Bel Rahatsızlıkları........................................................................................................................ 109 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları .................................................................................... 111 Asbeste Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları............................................................................... 112 Kimyasallara Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları....................................................................... 115 Mesleki Deri Hastalıkları ............................................................................................................. 117 Mesleki Astım ............................................................................................................................. 118 Mesleki Kanser ............................................................................................................................ 120 Tetanos ........................................................................................................................................ 120 İnşaat İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler................................................................... 121 III. 3.3 Metal İşkolunda Sağlık Gözetimi ................................................................................................... 123 Metal İşleri .................................................................................................................................... 123 Eritme ve Arıtma.......................................................................................................................... 123 Dökümcülük ................................................................................................................................ 124 Dövme ve Presleme ................................................................................................................... 124 Haddehaneler .............................................................................................................................. 125 Kaynakçılık ve Sıcak Kesme ..................................................................................................... 126 Tornalar ........................................................................................................................................ 128 Zımparalama ve Parlatma.......................................................................................................... 129 Sanayi Yağları, Metal İşleme Sıvıları, Soğutma Sıvıları .......................................................... 129 Metallerin Yüzey İşlemleri .......................................................................................................... 130 Metal Yeniden Kazanma ............................................................................................................ 130 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı...................................................................................................... 131 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Hastalığı .................................................................... 133 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................. 134 Bel Rahatsızlıkları........................................................................................................................ 135 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları .................................................................................... 136 Kimyasallara Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları....................................................................... 138 Mesleki Deri Hastalıkları ............................................................................................................. 140 Mesleki Astım ............................................................................................................................. 142 Mesleki Kanser ............................................................................................................................ 143 Fotoelektriğe Bağlı Gelişen Keratokonjonktivit......................................................................... 144 Metal İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler.................................................................... 145 Erken Kontrol ve İşe Dönüş Muayenesi............................................................................................... 147 IV.1. İş Kazaları............................................................................................................................................ 148 IV.2. Meslek Hastalıkları ............................................................................................................................. 150 Aralıklı Kontrol Muayenesi (Periyodik Muayene) ............................................................................... 153 İşten Ayrılma ve Geç Muayene............................................................................................................... 155 Erken Tanı................................................................................................................................................... 157 Yer-İş Değişikliği, Mesleki Rehabilitasyon........................................................................................... 159 Özelliği Olan Muayeneler......................................................................................................................... 161 IX. 1. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacakların İşe Giriş ve Periyodik Muayenesi ............................ 161 IX. 2. Portör Muayenesi ........................................................................................................................ 161 IX. 3. Sürücü Muayenesi ...................................................................................................................... 163 IX. 4. İş Makinesi Operatörü Muayenesi............................................................................................. 174 IX. 5. Yüksekte Çalışanların Muayenesi ............................................................................................. 175

6

X. XI.

XII. XIII.

XIV.

XV. XVI. XVII. XVIII.

Yeraltı Çalışanlarının Muayenesi............................................................................................... 176 Gece Çalışması Yapacakların Sağlık Muayenesi ................................................................... 176 Sağlık Koşulları Bakımından Günde En Çok 7,5 Saat ve Daha Az Çalışması Gerekenler ................................................................................................................................... 178 Çalışanların Sağlık ve Güvenlik Eğitimleri........................................................................................... 181 Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar.................................................................................................... 185 XI.1. Çalışma Yaşamında Kadınlar ........................................................................................................... 185 XI.2. Çalışma Yaşamında Çocuk ve Genç Çalışanlar (Çırak ve Kalfalar) ............................................ 188 XI.3. Çalışma Yaşamında Engelliler (Sakat İşçiler) ................................................................................. 189 XI.4. Çalışma Yaşamında Yaşlılar (Yaşlı Çalışanlar) .............................................................................. 190 XI.5. Çalışma Yaşamında Kronik Hastalığı Olanlar................................................................................. 191 XI.6. Çalışma Yaşamında Gezici, Geçici, Göçer ve Göçmen İşçiler ..................................................... 192 XI.7. Alt İşveren İşçileri (Taşeron çalışanları)............................................................................................ 193 İşyerinde Sağlığı Geliştirme Çalışmaları .............................................................................................. 195 XII. 1. Sigarasız İşyerleri ............................................................................................................................ 195 XII. 2. Obezite ile Mücadele ve Sağlıklı Yaşam İçin Spor ...................................................................... 197 İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi .......................................................................................................... 199 İşyeri Hekimi Sözleşmesi............................................................................................................................ 199 İşe Giriş Muayene Formu ........................................................................................................................... 200 Basamak Sağlık Kuruluşlarına Sevk Formu ............................................................................................ 203 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurul Karar Defteri................................................................................................ 205 Onaylı Defter ................................................................................................................................................ 205 Protokol Kayıt Defteri .................................................................................................................................. 205 Laboratuvar Kayıt Defteri............................................................................................................................ 205 İş Göremezlik Belgesi ................................................................................................................................. 205 İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu .......................................................................................... 208 Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi ve Belgeler.............................................................. 209 Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu ................................................................................. 210 Gebe İşçilerin Sağlığını İzleme Formu ...................................................................................................... 211 Sağlık Muayene Kâğıdı .............................................................................................................................. 211 Aşı Kartı ........................................................................................................................................................ 212 Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi ................................................................................................................. 212 Bildirimi Zorunlu Hastalıklar ....................................................................................................................... 213 Zehirlenme Bildirimi ..................................................................................................................................... 214 Zehirlenme Vaka Bildirim Formu ............................................................................................................... 215 Zehirlenme Nedenleri.................................................................................................................................. 217 Antidot Listesi............................................................................................................................................... 219 İşyeri Sağlık Birimi Yıllık Çalışma Planı Takvimi ...................................................................................... 220 İSGİP İSG Yönetim Sistemi Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu .................................................... 221 İşyerlerinde Afet ve Acil Durum Organizasyonu................................................................................ 223 Afet ............................................................................................................................................................... 223 Afet Yönetimi................................................................................................................................................ 223 Acil Durum ................................................................................................................................................... 223 Çalışma Yaşamında Beslenme .............................................................................................................. 235 Çalışma Yaşamında Bağışıklama .......................................................................................................... 239 Çalışma Yaşamında Etik Sorunlar......................................................................................................... 249 İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler, Ölçekler ve Muayene Yöntemleri ................................................... 251 XVIII. 1. Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayeneleri ........................................................... 251 XVIII. 2. Arteryel Kan Basıncı Değerlendirmesi .................................................................................. 253 XVIII. 2. 1. JNC-VII Değerlendirmesi......................................................................................... 253 XVIII. 2. 2. ESH-ESC Değerlendirmesi..................................................................................... 253 XVIII. 2. 3. Kan Basıncı Hedefleri İçin Algoritma ..................................................................... 254 XVIII. 3. Basit Dikkat Testleri .................................................................................................................. 254 XVIII. 4. BECK Anksiyete Ölçeği ........................................................................................................... 255 XVIII. 5. BECK Depresyon Ölçeği ......................................................................................................... 256 XVIII. 6. Tükenmişlik................................................................................................................................ 259 XVIII. 7. Uyku Sorgulaması .................................................................................................................... 260

IX. 6. IX. 7. IX. 8.

7

........................... 369 İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Etik Kurallar................ 3......... 343 İş Sağlığı Konusunda Ülkemizdeki Son Düzenlemelerden Bazıları ........... 16........ 5............................................................................. 2............ 266 XVIII........................ 14.3 EK-4 EK-5 EK-6 EK-7 EK........................................................ 265 XVIII........................................................12 EK-13 XVIII............ 264 XVIII...... 281 XVIII........................ Amsler Grid Testi........................................ Karpal Tünel Sendromu Testleri ............ 288 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi .......................................................... 16. 363 Sanayide Kullanılan Kimyasallardan Etkilenmenin Biyolojik İzlemi İçin Önerilen Yöntemler ...... 18................. 23............... 281 XVIII................................. 351 Bazı Ulusal Düzenlemelerde İşe Giriş ve Periyodik Muayenelerde Yapılması Gereken Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler ................ 270 XVIII.................................... Solunum Fonksiyon Testleri .................................... WHO ve Amerikan Diyabet Derneği’nin Diyabet Tanı Kriterleri............ 10....................................................... Ishıhara Renk Körlüğü Testi........................ 263 XVIII........................ Göz Muayeneleri ............. 18..................... 364 Bazı Yönetmeliklerde Belirtilen Çalışanlara Verilecek Eğitim Konuları ....................... 23..... 2......... 285 XVIII.......................... 267 XVIII.. 302 Ülkemizde ve Bazı Avrupa Ülkelerinde Çalışma Ortamındaki Bazı Maddelerin MAK Değerleri.............................................................................................. 21...... 345 Bazı Kamu Kuruluşlarının Sağlık Yönergelerinden Örnekler........................................... 19......... 268 XVIII. 271 XVIII......... 11...................................... 17......................... 17.......................................................................... 268 XVIII.............................................................................................................EK-1 EK-2 EK................. 2........... ... 272 XVIII.. Görme Ölçme Tablosu .................................................................... 1.......................................................................... 17............................................. JBS Risk Skoru Hesaplama Modeli .. 266 XVIII.. 266 XVIII............................................................... Tecumseh Basamak Testi ............................................................. Koroner Kalp Hastalığı Risk Hesaplama............................................................ 262 XVIII...................................................................................................................................................... 4........................ 285 XVIII.......... Yürüyüş Muayenesi...... Kraniyal Sinir Muayenesi .................................. 23.. 265 XVIII................................. 15.............. 286 XVIII......... 2. 266 XVIII............................ Üç Dakika Basamak Testi ........................... Dikkat Dağınıklığı Testi................................ Fısıltı Testi........... 18... 283 XVIII................ Harward Basamak Testi ............................. 1............................................................. 265 XVIII......................... New York Kalp Cemiyeti’nin Konjestif Kalp Yetersizliği Sınıflaması........... 9........................... 280 XVIII................................................... 296 Genel Ortam Gözetimi ....................................................... Mental Durum Muayenesi............ Aerobik Güç Testleri (Performans Testleri)........ 17.............................. 13...................................... 380 8 .................... Motor Muayene.... 264 XVIII............................................................................................................................................... 23.......... 3...................... İşitme İle İlgili İşyerinde Uygulanabilecek Testler ....... 1...................................... 23................................................ 16................11 EK..... 312 Denetimlerde İstenebilecek Bazı Belgeler ........ Reflekslerin Muayenesi ............................................... 286 XVIII.............................................. 16........................ 20................................................ 261 XVIII.... 19................................ 1................... 3......................... Kas İskelet Sistemine İlişkin Testler .............................................. 19.......... 6........................................................ 373 Kaynaklar................................. 17...... Kuru Göz Değerlendirilmesi ....................... 22................ 17......................................... 289 İşyeri İş Sağlığı ve Güvenliği Koşulları Durum Saptama Formu ............... Framingham Koroner Kalp Hastalığı Risk Skoru........................... 17.............................. Queens Kolej Basamak Testi .................... 350 Kadınların.. 12....................................... Yakın Görme Muayenesinde Kullanılabilecek Yazı ...................................................... 282 XVIII........... Bel Ağrılı Hastada Özel Testler ......................................... Görme Kaybının Değerlendirilmesi ........ Duyu Muayenesi....... De Quarvein Hastalığı Testi .................................................... 283 XVIII................................................................................................ 8.................... 2............................. Koordinasyonun Muayenesi.......................................... 282 XVIII......8 EK-9 EK-10 EK...................... Gençlerin ve Çocukların Çalıştırılabilecekleri ve Çalıştırılamayacakları İşler ..................................................... 4.. 284 XVIII......................................... Diyapazon Testleri ....................... 280 XVIII............ 1.............. 358 Ulusal Düzenlemelere Göre Bazı Tetkiklerin Yapılma Sıklığı........ 268 XVIII...........................................

Muhan Soysal derslerinden birinde tepegöze bir Picasso resmi koyar. iyi uygulama örneklerine ve rehberlere gereksinim duyarlar. Bu resimde sandalyenin üzerinde oturan sarı uzun saçlı bir aristokrat kızının etrafındaki dadıları onun saçını tararken. İşte bu noktada iş sağlığı profesyonelleri yasal düzenlemelere. diğerleri kübik şekillere bakıp yanlış anlamlar çıkarmaktan gerçekleri hiç göremeyecektir”. Bozuk perspektifli bir oda.Giriş Orta Doğu Teknik Üniversitesi İşletme Bölümü'nün hem en sevilen hem en çekinilen profesörü Muhan Hoca’nın Strateji Yönetimi dersinin ilk saati öğretim üyelerinin bile katılımıyla geçermiş ki her senesi ayrı ilginçlikteymiş. yerde yine bir yaratık ve arkadaki şekli bozuk içi parlak dikdörtgenin içinde başka bir şeyler daha. Herkes bakar. birazdan Picasso’nun resmini alıp Meninas'in bir resmini koyar. Meninas'in resmini görebilenleriniz başarılı olacak. sarı uzun saçlı yaratığa benzeyen bir şey… Etrafında başka yaratıklar. İş hayatı. Prof. diğer ülke uygulamalarına. yerde köpeği yatmaktadır. Muhan Hoca’yı rahmetle anarken. İş sağlığı çalışanları fabrikalara girdiğinde işe nereden başlayacaklarını. Babası arkada ışık sızan kapıdan kızını izlemektedir. Picasso'nun resmine bakıp. Ancak ikinci resmi görünce Picasso'nun resmindeki öğelerin ne olduğunu ve bu resmin Meninas'in tablosuna gönderme olarak yapılmış olduğunu fark eder tüm sınıf. Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi’nin iş sağlığı profesyonellerine ve işverenlere yol gösterici olmasını dileriz. çalışanların sağlığını olumsuz etkileyen pek çok tehlike kaynağıyla birden nasıl baş edeceklerini bilemezler. Bakar ama tarzı zaten kübik olan sürrealist resimde sanatla fazla ilgilenmeyenlerin anlayabileceği çok az şey vardır. 9 . İş sağlığında da durum gerçekten Picasso’nun resmindeki gibi karmaşıktır. Muhan Soysal hiç unutamayacağımız dersini verir: "Hayatta hiçbir şey Meninas'in resmi kadar belirgin ve net değildir. 5-10 dakika hiçbir şey söylemeden sınıfı izleyen Hoca. gerçekleri size Picasso’nun resmindeki gibi şekil değiştirmiş olarak gösterir.

10 .

-İş kazaları. Çalışma yaşamındaki bu değişim toplumların yapısını. psikososyal sorunlar gibi yeni hastalıklar ortaya çıkmıştır. çalışma sırasında sağlıklarını olumsuz yönde etkileyecek faktörlerden korunmaları. iş kazaları. onların fizyolojik ve psikolojik yapılarına uygun bir işe yerleştirilmesi ve bunun sürdürülmesini. Ülkemizde ise. tüm süreçten ve çevre açısından konuya yaklaşmaktadır. aynı zamanda yoğun bilgisayar kullanımı ve 11 . Risk değerlendirmesinin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi. civa. kimyasal ve psikolojik risk etkenleri kontrol altına alınmış. İşyeri hekimliği konuya çalışan odaklı yaklaşırken. İş güvenliği uzmanlığı. çalışanın da işe uygunluğunun sağlanmasını amaçlar”. meslek hastalıkları. ruhsal ve sosyal yönden tam iyilik durumlarının korunması ve geliştirilmesi. özetle işin çalışana. Gelişmiş ülkelerde enfeksiyonlar. iç içe geçmiş iş sağlığı bütününün diğer konularıdır. kontrol önlemlerine karar verilmesi ve bu önlemlerin alınması. sağlıklarını hatta yaşamlarını kaybeden çalışanın sağlığı. Çalışan kişi bu işi yapmasaydı bu sağlık sorunlarıyla karşılaşmayacaktı. çalışma şartlarından ötürü çalışanların sağlıklarının yitirilmesinin önlenmesi. kimlerin nasıl zarar görebileceğinin saptanması. Çalışanlar bir yandan tarımın. İş hijyeni (İş sağlığının teknik yönleri) Prosesin (süreç) sağlığı. kas iskelet sistemi hastalıkları. "her türlü işte çalışanların çalışanların fiziksel. İnsanoğlunun doğada varlığını sürdürebilmek için başlattığı çalışma eylemi yüzyıllar içinde biçim değiştirmiştir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) ortak iş sağlığı tanımı bu işin profesyonellerine yol göstermektedir. iş hijyeni çalışma ortamından. İş sağlığı konusunun ana ekseni. ancak. risklerin analizi. İşyerinin sağlığı. Tehlikelerin belirlenmesi. elbette iş sağlığının merkezinde yer alan ana konusu olmalıdır. çalışanın sağlığıdır. çalışma ortamının sağlığı ve işyerinin çevreye etkileri de aslında birbirini tamamlayan. İşyerinin çevreye etkileri. biryandan hala silikozis.I. sanayileşmenin ortaya çıkardığı sağlık sorunlarıyla uğraşmaktayken. yaşayış biçimini. Genel Bilgiler İş sağlığı oldukça geniş bir konudur. yeni çalışma biçimlerine bağlı ergonomik sorunlar. Ürünün sağlığı. İşyeri hekimliği (İş sağlığının tıbbi yönü) Çalışanın (çalışanın) sağlığı -Meslek hastalıkları. insan ilişkilerini ve yaşamdan beklentilerini de etkilemiştir. (*) ILO ve WHO İş Sağlığı Uzmanlar Ortak Komitesinin 1950 yılında gerçekleştirdiği toplantısında yapılan iş sağlığı tanımı1995 yılında revize edilmiştir. -İşle ilgili hastalıklar. Üründe dâhil tüm sürecin sağlığı. alerjiler. fiziksel. Çalışma koşullarının olumsuzluğu nedeniyle sağlıkları da olumsuz etkilenebilen. ağır iş yükü. kurşun. öte yandan bilgi teknolojisinin gelişmesiyle yeni sağlık sorunları ortaya çıkmıştır. arsenik zehirlenmesi gibi geleneksel iş sağlığı sorunları daha tam çözülmemişken. İş sağlığı(*).

uzun süre çalışma. madende. Yalnız metal sanayiinde. Çeviren: Dr. Bu geçiş süreci nedeniyle ülkemizin iş sağlığı çalışanları hem gelişmiş ülkelerin iş sağlığı çalışanlarından hem de geri kalmış ülkelerin iş sağlığı çalışanlarından çok daha fazla çalışmak. inşaat işlerinde çalışanların değil. ücret yetersizliği gibi pek çok psikososyal sorun ve denetimsiz kimyasal kullanımının tetiklediği alerjik hastalıklar gibi yeni sorunlar da karşımıza çıkmaktadır.duruş bozukluklarına bağlı kas iskelet hastalıkları. şoförün. sağlıklarının korunması hatta bununla da yetinilmeyip. hemşirenin.Profesör Jorma Rantenen. Buhara Önal-ÇSGB-14/02/2007) WHO-ILO ortak iş sağlığı tanımın her türlü işte çalışanı kapsaması çok anlamlıdır. banka çalışanının. işsizlik. iş güvencesinin olmaması. daha fazla araştırma yapmak zorundadır. sağlığın geliştirilmesi çağdaş iş sağlığı anlayışının da gereklerindendir. öğretmenin. alışveriş merkezlerinde ayakta ve uzun süre çalışan tezgâhtarların. doktorun kısaca tüm çalışanların sağlığının işleri nedeniyle yitirilmesinin önlenmesi. Temel iş sağlığı hizmetleri çerçevesi içinde etkinliklerin akış şeması* *(Temel İş Sağlığı Hizmetleri. 12 .

periyodik. Temel İş Sağlığı Hizmetleri (TİSH) Çalışanların büyük bir bölümü iş sağlığı hizmetlerinden yararlanmadan çalışmaya devam etmektedir. bir önceki yılın yıllık değerlendirme raporunun hazırlanması. iş sağlığı hizmetleri. sağlık kayıtlarının kişilik hakları çerçevesinde kilit altına alınması. sağlık ve güvenlik eğitimlerine katılma. çalışma ortamının gözetimi ile çalışanın sağlık gözetiminin bileşkesidir. genel hijyen koşularının izlenmesi. İş sağlığı hizmetleri önceden sağlanmamışsa veya yeni iş sağlığı hizmeti personeli çalıştırılmaya başlanmışsa. çalışanların sağlığının gözetimi. İşyerlerinin tasarımı. coğrafi alana veya iş sözleşmesinin içeriğine bakılmaksızın dünyadaki her çalışan bireye iş sağlığı hizmetlerini sağlamak için bir çabadır. Mesleki rehabilitasyon önlemlerine katkıda bulunma. ekonomi sektörüne. yıllık çalışma planının hazırlanması. Temel iş sağlığı hizmetleri. çalışanın sağlığını etkileyebilecek çalışma ortamında ve iş uygulamalarındaki faktörlerin gözetimi. İşin çalışana uygunluğunun geliştirilmesi. güvenliği. İşyerlerinde sağlığa zararlı risklerin tanımlanması ve değerlendirilmesi. gerekli durumlarda yer ya da iş değişikliği önerisinde bulunma ve yine 13 . İş Sağlığı Gözetimi Kavramı Bu kavram. İSG kurullarına katılma ve çalışmalarında aktif rol alma. Küreselleşmenin etkisiyle değişen çalışma koşulları. çalışanların ortamdaki riskler ve bunlara yönelik sağlık gözetimi konusunda bilgilendirilmesi. hijyen ve ergonomi. İlkyardım ve acil durum tedavi hizmetlerini örgütleme. İş sağlığı. acil tedavi. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi. portör ya da işe dönüş muayenelerinin yapılması. tüm çalışmaların kayıt altına alınmasını. işe giriş. bağışıklama çalışmaları. makine ve diğer teçhizatın durumu. İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizine katılma. iş kazası ya da meslek hastalığı veya şüphesi durumunda olayın/olgunun analizi. ilkyardım. Bir çalışanın iş ortamının gözetimi. kantinler. İş ile ilişkisi bakımından. kişisel ve müşterek koruyucu donanım konularında öneride bulunma. bakımı ve seçimi ve çalışma sırasında kullanılan maddeler dâhil olmak üzere işin planlanması ve organizasyonu konusunda tavsiyede bulunma. Yeni donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesine katılım. İş sağlığı. işletme büyüklüğüne. değerlendirilmesini ve bildirimini de içeren sağlığı koruyucu tüm çalışmalar. 2007). rehabilitasyon ve sağlığı geliştirme bu kavramın içindedir. eğitim ve öğretim sağlamada işbirliği. Çalışma ortamının gözetimi ve çalışan sağlığının gözetimi de TİSH’nin önemli etkinliklerindendir (Rantanen J.161 No’lu ILO Sözleşmesi’nden: Her işverenin istihdam ettiği çalışanların sağlık ve güvenliği için sorumluluğu saklı kalmak kaydıyla ve çalışanların iş sağlığı ve güvenliği (İSG) konusunda katılımının gerekliliği göz önüne alınarak. işletmenin bir hazırlık yönelimine gerek vardır. işletmedeki iş risklerine uygun ve yeterli olacak şekilde aşağıdaki görevleri kapsayacaktır. Sağlık üniteleri. Çalışanların sağlığının korunması ve geliştirilmesi amacıyla mesleki etkilenmeleri önlemeye yönelik yapılan tıbbi muayene ve tetkikleri ile bağışıklamayı. iş sağlığı hizmetlerine olan ihtiyacı da artırmaktadır. yatakhaneler ve işveren tarafından bu tür hizmetlerin sunulduğu yerler dâhil olmak üzere.

alışkanlıkları. becerileri. fizik ve psikolojik yapısı bir bütün olarak ele alınmalıdır. ergonomik pek çok sorun bir arada çalışanın sağlığını tehdit etmektedir. 127 ve 266. Fiziksel. iş kazaları sonrası ortaya çıkabilen post travmatik stres sendromu da. Bir başka deyişle fiziksel. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve İş Kanunu gelmektedir. Sağlık gözetimi (sıhhi murakabe) kavramı mevzuatımızda yer almıştır. Maddesinde de “herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğuna” dikkat çekilmektedir. Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi Çalışma hayatında iş sağlığı konularına ilişkin olarak bazı temel düzenlemeler vardır. –Kimlerin nasıl zarar göreceğine karar verilmesi. öz geçmişi. kimyasal. Anayasa’nın 50. psikososyal ve kültürel yapısıyla bir bütün olarak ele aldığımız çalışanın etrafında tüm risk etkenlerini de bütün olarak değerlendirmek durumundayız. Çalışanın mesleği. eğitimi. soy geçmişi. Aynı çalışanda gürültüye bağlı işitme kayıpları da. aile yapısı.Yenilecek ve içilecek şeyler satan veya veren veyahut taharet ve nezafete mütaallik sanatlar ifa edenler her üç ayda bir kendilerini muayene ettirerek bir sıhhi rapor almağa mecburdurlar. pnömotik kırıcı kullanımı nedeniyle el-kol vibrasyonu ve buna bağlı beyaz parmak hastalığı da aynı çalışanın karşılaşabileceği meslek hastalıklarından sadece bir kaçıdır. psikososyal. R. • RD’de önemli adımlar: –Tehlikelerin belirlenmesi. –Kontrol önlemlerine karar verilmesi ve uygulanması. biyolojik. Ek-1 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi). 11593 Nolu Kanun. –Risklerin analizi. gözetmek. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nda sağlık gözetiminin sürekliğini öngören periyodik-portör muayenesinin kimlere. cinsiyetine ve gücüne uygun olmayan işlerde çalıştırılamayacağına”. Maddeler de konuyla ilgilidir. 56. Bir maden çalışanının karşılaşabileceği meslek hastalığının sadece toza bağlı pnömokonyoz olduğunu düşünmek büyük hatadır. Maddesinde “kimsenin yaşına.Sayı: 1489. Sözlüklerde “murakabe”nin sözcük anlamı denetlemek.gerekli durumlarda mesleki rehabilitasyon çalışmalarına katılma sağlık gözetimi kavramının içinde değerlendirilmelidir.G: 6 Mayıs 1930 . Madde 126 . Çalışma ortamı da bir bütün olarak değerlendirilmelidir. 14 . Bunlar arasında başta Anayasa olmak üzere. bu şekilde zararı önleyebilmek için yeterli önlem alıp almadığınızı ya da daha fazla önlem almanız gerekip gerekmediğini ölçebilirsiniz. Risk Değerlendirmesi (RD) Nedir? (*) • RD işyerinizde insanlara neyin ne kadar zarar verebileceğine yönelik olarak yapılan dikkatli bir incelemedir. Risk (*) Dr. kontrol etmek olarak geçmektedir. Burak Birgören İSGİP Sağlık Gözetimi Eğitimleri “RiskDeğerlendirmesi” Notlarından Ülkemizde İş Kanunu ve bu kanun kapsamındaki yasal düzenlemelerin pek çoğunda “sağlık gözetimi” kavramına yer verilmiştir (bkz. –RD’nin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi. ne sıklıkla yapılacağı belirtilmiştir1.

biyolojik. kimyasal maddelere. “İşyeri RD” sonuçlarına ulaşmalıdır. alınan önlemlere yaklaşım. farklı kaynak teknikleri kullanabileceği. İşyeri içinde bunları yaparken. birbirleriyle. Ancak. 15 . Bunun için de öncelikle işyerindeki tehlikeler belirlenmeli. risklerin analizi yapılmalı. İşyeri hekimi yapılan işi de bilmek durumundadır. Kişisel ilişkiler (çalışanların. Vardiyalı çalışılan. makineleri veya işleri iş akış şeması üzerine işaretlemelidir. çalışanların adları. iş güvenliği uzmanıyla birlikte RD çalışmalarına katılmalı ya da RD’nin yapılmasını sağlamalıdır4. 2001). 4 İşyeri Hekimlerinin Görev. yemek yapılan ve yenilen yerler. önceden hazırlanmış. Eğer işyerinde gece çalışması yapılacaksa. içme suyu. farklı tehlike 2 İşyerinde hiçbir değişiklik olmadığı durumlarda bile 5 yılda bir. kimlerin. İşyeri hekimi işyerinin genel hijyen koşullarını (işyerinin genel temizliği. yönetmeliklerde belirtilen görevlerini olabildiğince yerine getirmeye çalışmalıdır. nasıl zarar görebileceği saptanmalı. C. Riskli çalışma koşulları3 işyeri hekimince bilinmelidir. formen . risk analizi ideal sağlık gözetiminin olmazsa olmazı ve sağlık gözetiminin ilk hareket noktasıdır. gözetebilmek için. toplu iş ilişkileri. İşyeri hekimi işyerindeki çalışma ilişkileri hakkında da bilgi sahibi olmalıdır. çalışma koşulları ve çalışma ilişkileri hakkında bilgi sahibi olmalıdır. meslek hastalığı kuşkusu veya meslek hastalığı saptandığında. İşyeri hekimi üretim (iş akış) şeması üzerinde işyeri ortamını etkileyen. İşyerini Tanıma. karanlık. gazlara. titreşim. Ek-2 İşyeri İş Sağlığı ve Güvenliği Koşulları Saptama Formu). İşyeri hekimi çalışma ortamı ziyaretlerinde hem iyi bir gözlemci olmalı hem de çalışanlarla yaptıkları iş konusunda görüşerek bilgi ve deneyimini artırmalıdır. Ek-3 Genel Ortam Gözetimi) saptamalıdır (Emiroğlu. İşyeri hekimi önlemlerin alınmadığı bölümleri. kişilerin ve sendikanın iş sağlığına yaklaşımı. gürültü. duş tuvalet) (ayrıntılı bilgi için bkz. Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik.G: 27 Kasım 2010/ 27768 -İşyeri Hekiminin Görevleri Madde 15-a-5. KBY vb) çalışma koşulları. sendikanın varlığı. kronik hastalığı olanların (HT. işyerinde güvenlik kültürünün düzeyi ile ilgili gözlemlerde bulunmalıdır. ergonomik. R. tozlara maruz kalma. yıkanma yerleri. görevleri ve yaşlarının kayıtlı olduğu listeye gerekli notları düşmelidir. Bu arada RD yapılana kadar iş yeri hekimi beklememeli. ağır iş yükü olan. risk faktörlerini saptamalıdır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun ilgili maddesi göz önüne alınarak “gece çalıştırılacak çalışanların sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğu”. işyeri amirleriyle. bunun sonucuna göre alınacak kontrol önlemlerine karar verilmeli ve önlemler uygulamaya konulup RD gözden geçirilmeli ve gerekli durumlarda2 güncellenmelidir.postabaşıyla. Bu risklere maruz kalan çalışanların kimler olduğunu bilmelidir.Ayrıntılı bir şekilde sağlık gözetiminden söz eden yönetmeliklerin hemen hepsi sağlık gözetiminin işyerinde yapılacak RD’ye göre yönleneceğine dikkat çekmektedir. uygun olmayan termal koşullar. yüksek tempolu çalışılan veya çalışma süresi uzun olan riskli çalışma türleri saptanmalıdır. işe başlamadan önce alınacak sağlık raporu ile belgelenmelidir. gece çalışması yapılan. DM. işyeri yakınındaki başka işyeri çalışanlarıyla). Yetki. psikososyal. İşyerinde henüz yapılmamışsa. lavabo. İş akış şeması üzerinde riskli noktaları belirlemeli. kullanma suyu. Çalışma Ortamında İşyeri Durum Saptaması Ve Risk Değerlendirmesi İşyerinde temel görevi koruyucu hekimlik olan işyeri hekimi çalışanın sağlığını koruyabilmek. soyunma odaları ve dolapları. Bir kaynak işçisinin karşılaşabileceği sağlık sorunları konusunda bilgi sahibi olmalıdır. sağlık çalışanlarıyla. İşyerinde tehlike kaynakları neyse o kaynağa uygun sağlık gözetimi planlanmalıdır. kimyasal ve fiziksel tehlike kaynaklarını saptamalıdır. İşyeri hekimi bu görevlerini yerine getirmek için işyerini ve yapılan işi tanımalıdır. Aynı kaynak işçisinin farklı günlerde farklı işler yapabileceği. 3 Ergonomik olmayan koşullarda çalışma. KAH. o bölümde bir iş kazası olduğunda (ramak kala kazalar da dâhil). işyeri durum saptaması yapmalı (bkz.

kaynaklarından etkilenebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. İş sağlığı gözetimi ise. iş sırasında hangi araç. ulusal ve uluslararası yasal düzenlemeler hakkında bilgi sahibi olmalıdır. Meslek profili (görevler. Ulusal Meslek Standartları’nın risk analizi yapacaklara. işe giriş muayenesi yapacak olan işyeri hekimlerine ve aile hekimlerine yol gösterici bir kaynak olduğu görülmektedir5. e. daha sonra da bu işle ilgili bilimsel. Kayıtların tutulması. gereç. İşten Ayrılma Muayenesi ve Geç Muayeneleri. sağlık. İşe Dönüş Muayeneleri. metal doğramacı” vb. acil tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin bütünü akla gelmelidir.tr den. tutum ve davranışlar) Ulusal Meslek Standardı’nın ikinci ana başlığıdır. j. Çalışanların Sağlık Gözetimi: a. pek çok mesleğin standardı vardır. Erken Kontrol Muayenesi. sağlığın geliştirilmesi. tahribatlı muayeneci. meslek ile ilgili diğer mevzuat. Bağışıklamayı. çalışanların sağlık gözetimi. Resmi Gazete’de yayınlanmış Ulusal Meslek Standartlarına ve hazırlanmakta olan taslak Standartlara ulaşılabilmektedir. ağır ve tehlikeli işler muayenesi. işlemler. c. i. Bu konuda ülkemizde 2006 yılında ÇSGB’nın girişimleriyle kurulan Mesleki Yeterlilik Kurumu’nun hazırladığı ‘Avrupa Yeterlilik Çerçevesi’ne uygun ‘Ulusal Meslek Standartları’na göz atmakta yarar vardır. İş sağlığı hizmetleri denildiğinde. 1. mesleğe ilişkin diğer gereklilikler) gibi başlıklar yer almaktadır. İşyeri hekimi çalışanın “iş sağlığı gözetimi” ile işe başlamalıdır. b. Yer-İş Değişikliği. bir bölümü Resmi Gazete’de yayınlanmıştır. bunların içeriklerini öğrenmeli. bilgi ve beceriler. Ölçme. f. başarı ölçütleri. d. ekipmanlar. işin nasıl yapıldığını görmeli. çalışma ortamı ve koşulları. İşyeri hekimi. güvenlik ve çevre ile ilgili düzenlemeler. 5 Daha ayrıntılı bilgi için www. Uygun Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanımını. ark ocağı operatörü. Bu standartlarda meslek tanıtımı (meslek tanımı. gereç ve donanımları kullandıklarını bilmeli. g. değerlendirme ve belgelendirmeye ilişkin bilgiler ise son bölümüdür. öncelikle koruyucu hekimlik hizmetleri.myk. 16 . kullanılan araç. taşlama tezgâh işçisi. Pek çok sektöre yönelik standart hazırlanmış. verilerin değerlendirilmesi ve bildirilmesi konularını içermelidir. Eğitim. izabeci. İşe Giriş Muayenesi. ilkyardım. Örneğin metal iş koluna yönelik olarak “endüstriyel fırın işçisi. mesleğin uluslararası sınıflandırma sistemindeki yeri. haddeci. Erken Tanıyı. 2. Çalışma Ortamı Gözetimi. h.gov. Aralıklı Kontrol Muayenesi (AKM). Ek ve Tamamlayıcı Muayeneleri.

sağlıklı ve güvenli çalışma ortamını sağlamak amacıyla. İSGB personelinin işbirliği içinde çalışmalarını sağlar. işyerini teftişe yetkili iş müfettişlerine gösterilmesi zorunludur. (9) İşyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanının. Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB)’den hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Çalışanın işyerinden ayrılarak başka bir işyerinde çalışmaya başlaması halinde. işyeri sağlık ve güvenlik birimi (İSGB) oluşturmakla ve bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer personeli ve sanayiden sayılan işlerde bir veya birden fazla iş güvenliği uzmanını görevlendirmekle yükümlüdürler. (2) İşverenler. bu yükümlülüklerini. başka bir işyerinden kendi işyerine çalışmak üzere gelen çalışanların sağlık bilgilerine ulaşabilmesini sağlar. iş kazası ve meslek hastalıklarını önlemek. yasal mevzuatta belirtilen sürelerden az olmamak kaydı ile yeterli çalışma süresini sağlar. işyerlerinde. soyadı. (13) İşveren. sağlık ve güvenlikle ilgili konularda çalışanların görüşlerini alır ve katılımlarını sağlar. istenmesi halinde. işverenin sorumluluğunu etkilemez. İSGB ile OSGB’nin. işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanlarının görevlerini yerine getirebilmeleri için. çalışanların kişisel sağlık dosyalarını işten ayrılma tarihinden itibaren 10 yıl süreyle saklamak zorundadır. Çalışanların İSG konusundaki yükümlülükleri. İşverenler. Bu defterin. uygulanmasını izlemek. İSG ile ilgili sorumlulukları çerçevesinde. (3) İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesinden işveren sorumludur. (7) İşveren. İSG hizmetlerinin tamamını veya bir kısmını işyeri dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden alarak da yerine getirebilirler. Yapılan işin özelliğine göre. kayıt ve bildirim yükümlülüklerini İSGB veya OSGB ile işbirliği içerisinde gerçekleştirir.Sağlık Gözetiminde İşverenin Hakları ve Yükümlülükleri (1) İşverenler. İSG mevzuatı doğrultusunda. (8) İşveren. çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerine uygun olarak sağlık gözetimine tabi tutmakla yükümlüdür. denetlemek ve geliştirmek. İşyeri ortam faktörlerinden kaynaklanan hastalıkların yükümlülük süresi bu süreyi aşan işyerlerinde. planlama ve düzenleme yapılmasını sağlamakla yükümlüdür. İSG önlemlerini belirlemek. İşveren. yeni işveren çalışanın kişisel sağlık dosyasını ister. (12) İşveren. çalışanlara ilkyardım ve acil müdahale ile tüm önleyici ve koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerini vermekle yükümlüdür. (5) İşveren. 17 . İSGB ile OSGB personelinin işyerinde İSG hizmeti ile ilgili görevlerini etkin bir şekilde yerine getirmesi konusunda gerekli kolaylığı göstermek. İSGB ile OSGB’nin görevlerini yürütmesi için gerekli bilgileri bu birimlere aktarır. devamlı olarak en az 50 işçi çalıştırdıkları işyerlerinde bu hizmeti vermek için. önceki işveren de dosyanın bir örneğinin sağlık birimince onaylanarak kişisel bilgilerin gizliliği ilkesine uyararak gönderilmesini sağlar. Bu kapsamda. İSGB ile OSGB’de görev yapan personelin adı. evrakların saklanması hastalıkların yükümlülük süresine göre uzar. (4) İşveren. (6) İşveren. çalışanların işe girişlerinde sağlık durumlarının yapacakları işe uygun olduğunu belirten sağlık raporu alınır. çalışma saatleri ile yetki ve sorumlulukları konusunda çalışanları bilgilendirir. işin devamı süresince sağlık muayeneleri düzenli aralıklarla yapılır. noter ya da ÇSGB tarafından onaylanmış bir deftere yazdıkları İSG’ye ilişkin önlem ve önerilerinin yerine getirilmemesinin sonuçlarından işveren sorumludur. (11) İşveren. gerekli önlemleri almak. (10) İşveren.

sağlık muayenelerinin sonuçlarıyla ilgili olarak hatalı veya hataya yol açabilecek bilgiye itiraz hakkına sahiptir. Eski işverenin sağlık birimi. • Çalışanların veya temsilcilerinin görüşlerini almalı ve katılımlarını sağlamalıdır. • RD’yi. riskleri önlemek veya azaltmak için alınan önlemleri gözden geçirmeli. kişisel sağlık dosyasının onaylı bir örneğini işçiye verir veya yeni işverenin sağlık birimine kişisel bilgilerin gizliliği ilkesini gözeterek (örneğin iadeli-taahhütlü) gönderir. • Öncelikle o çalışanın hastalığının tedavisine ve bildirimine yönelik görevlerini yerine getirmeli. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalı. İşveren. yeni işverene ait sağlık birimi çalışanın kişisel sağlık dosyasını ister. belirlenen risklerle ilgili evrakların saklanması yükümlülük süresine kadar uzar (örneğin asbestle. yürütülecek her türlü sağlık gözetimi faaliyetleri ile ilgili olarak çalışanları bilgilendirmek ve onamını (rızasını) almak zorundadır. (3) Çalışanlar ve temsilcileri. • Benzer bicimde maruz kalan diğer çalışanların sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenlemeyi yapmalıdır. kanserojen ve mutajen maddelerle çalışmalarda bu süre 40 yıldır). işyeri sağlık biriminin çalışmalarını desteklemek. sağlık muayeneleri. bilgilendirme ve eğitim programlarına katılmak ve gerektiğinde işbirliği yapmakla yükümlüdürler (2) Çalışanlar ve temsilcileri. • Riskleri önlemek veya azaltmak için gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil. Sağlık birimi. yaptığı işler ve çalıştığı ortamdaki maruziyet bilgileri ile bu maruziyetlerin değerlendirme sonuçları kişisel sağlık dosyalarında saklanır. işe uyumunun belirlenmesi amacıyla yapılan sağlık muayenesi sonucunda oluşturulan raporda. Çalışma ortamı ve çalışanların sağlık gözetimine ait bütün bilgiler kayıt altına alınır ve belgeler saklanır. daha sonra da sağlık gözetimi sonucunda elde edilen verilerin kullanılması ile ilgili bilgilendirilirler.Sağlık Gözetiminde Çalışanların Hakları ve Yükümlülükleri (1) Çalışanlar ve temsilcileri. 18 . Tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. işyerinde sağlık gözetiminin yerine getirilmesine ilişkin organizasyonlarda karar verme sürecinde yer alırlar. sağlıklı bir çalışma ortamının oluşması için bu konuda hazırlanan talimat ve prosedürlere uymak. Çalışanın işe girişinde ve iş değişikliğinde. çalıştırılacağı işler ve çalışma koşulları belirtilir. Yükümlülük süresi bu süreyi aşan meslek hastalığı riski bulunan işyerlerinde. uzman veya yetkili makam maruz kalan çalışanlar için tıbbi muayene (erken kontrol muayenesi) istemeli. (4) Çalışanlar. Çalışanların sağlık bilgileri. çalışanların kişisel sağlık dosyalarını işten ayrılma tarihinden itibaren 10 yıl boyunca saklamak zorundadır. Bu durumda. hekim. rapor sonucu işveren ve çalışana yazılı olarak bildirilir. Sağlık Gözetiminde Sağlık Biriminin Yükümlülükleri Sağlık birimi. önlemleri uygularken. öncelikle sağlık gözetiminde yürütülecek hizmetlerin amaç ve yöntemleri konusunda. Çalışanın işyerinden ayrılarak başka bir işyerinde çalışmaya başlaması halinde.

alınması gerekli tedbirler. risk analizinin ve RD’nin yapılmasını sağlamalı ve bu çalışmalara katılmalı. F. 19 . işçiler de İSG konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler. İSG. 2010). alınacak önlemlerin önceliğini bu sonuçlara bağlamak kişileri yanılgılara da götürebilir.” 77. Bu gerçek göz ardı edildiğinde. Maddesinde ise “İşverenler işyerlerinde İSG’nin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak. Çalışma Ortamı Gözetimi Çalışma ortamı gözetimi çalışanların sağlık gözetiminin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu durum. Ülkemizde İSG konusundaki temel yasa olan 4857 sayılı İş Kanunu. RD. İSG uzmanlarının öznel deneyimleri doğrultusunda gelişmektedir. tehlikelerin kaynağında yok edilmesine yönelik önlemlere öncelik vererek ortadan kaldırılması ve risklerin kontrol altına alınması için çalışanların ve/veya temsilcilerinin görüşlerini de alarak gerekli çalışmaları planlamalıdır. kavramın ticari amaçlarla suiistimal edildiği izlenimi de uyandırmaktadır (Yılmaz. son derece teknik bir iştir. Bu uygulamanın bilimsel altyapısı. RD süreci karmaşık formüllere dönüştürülmekte. maddesine dayanılarak çıkarılmış olan yönetmeliklerde işveren. her işyerinin birbirinden farklı tehlikeler içerebileceğini göz önüne alarak. Gününün en az üçte biri. İşle ilgili tehlikeleri sadece sayısal formülerle ifade edip. Ülkemizdeki uygulamalara bakıldığında. 4857 sayılı İş Kanununun 1. Bu yasanın 78. mümkünse birden fazlası uygulanarak birlikte değerlendirilmesi gerekir. İşyeri hekimi işyerindeki tehlikeleri belirlemeli. yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek ve gerekli İSG eğitimini vermek zorundadırlar. anlaşılması ve uygulanması güç bir hale getirilmektedir. bir standardı da yoktur. o kişinin sağlık durumu ya da hastalıkları ile ilgili değerlendirme oldukça yetersiz kalacaktır.” hükümleri yer almaktadır. olasılık veya şiddeti ne olursa olsun mevcut her tehlikeye karşı en uygun bilimsel önlemleri almaktır. insan sağlığını ilgilendiren ve sosyal boyutları ağır basan bir alandır. işyerinde RD yapılmasından sorumlu tutulmuştur. İşverenler işyerinde alınan İSG önlemlerine uyulup uyulmadığını denetlemek. Önemli olan.II. araç ve gereçleri noksansız bulundurmak. Avrupa Birliği (AB)’nin 89/391 sayılı çerçeve direktifi ve ülkemizce kabul edilmiş olan 155 ve 161 sayılı ILO sözleşmeleri de dikkate alınarak hazırlanmıştır. bazen daha fazlası işyerinde geçen bir kişinin çalışma ortamı işyeri hekimince iyi bilinmelidir. işçileri karşı karşıya bulundukları mesleki riskler. Bu konuyla ilgili ülkemizde henüz yeterli bir bilimsel alt yapı bulunmadığı gibi. Hatta risk analiz yöntemlerinden. maddesinde: “Bu Kanunun amacı işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma koşulları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir.

Kararlılık ve Tepkime. güvenlik bilgi formlarının hazırlanması ve dağıtılmasına ilişkin yasal düzenleme yapılmıştır.mgbf-msds (malzeme güvenlik bilgi formu-material safety data sheet) Güvenlik bilgi formunda yer alması gereken bilgiler:                 Madde/Müstahzar ve Şirket/İş Sahibinin Tanıtımı. Diğer Bilgiler. Malzeme Güvenlik Bilgi Formları6 İşyerlerinde kullanılmak üzere piyasaya sunulan tehlikeli maddelerin ve müstahzarların insan sağlığı ve çevre üzerinde yaratabilecekleri olumsuz etkilere karşı. MGBF kimyasal madde üreticileri tarafından verilmek zorundadır. Yangınla Mücadele Önlemleri. Bertaraf Bilgileri. Fiziksel ve Kimyasal Özellikler. R. etkin kontrolünü ve verimli gözetimini sağlamak üzere. Bileşimi/İçeriği Hakkında Bilgi. kimyasal maddelerin çalışma ortamında bulunmasına izin verilen azami konsantrasyonu (MAK) ve önerilen eşik sınır değer (ESD) hakkında bilgileri içerir.G: 26 Aralık 2008/27092. İlkyardım Önlemleri. Kaza Sonucu Yayılmaya Karşı Önlemler. Taşımacılık Bilgileri. (*)Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik. Ekolojik Bilgi. R. 20 . 6 Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik. alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmalı ve uygulamaların takibini yapmalıdır. Mevzuat Bilgileri. Elleçleme ve Depolama. Toksikolojik Bilgi. Çevre ve Orman Bakanlığı) İşyeri hekimi ortam ölçümü. Maruziyet Kontrolleri/Kişisel Korunma. Tehlikelerin Tanıtımı. İşyeri ortamında ölçülen değerlerin Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (MGBF-MSDS) ile uyumu kontrol edilmelidir. analiz ve kontrollerin yapılmasını sağlamalı. Bu formlar.G: 26/12/2008-27092 – Mükerrer sayı.

üniversiteler. malzeme güvenlik bilgi formunun sürekli güncelleştirildiği unutulmamalı. 7 ÇSGB. Ancak. WHO.9 dB’e düşürülebildiği görülmüştür. Güvenlik bilgi formlarının ışığında işyeri denetimin yapılması.Malzeme güvenlik bilgi formuna ilişkin bu bilgiler. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. kuruluşlardan Türk Akreditasyon Kurumu’ndan (TÜRKAK) yetki almış laboratuvar veya kuruluşlara yaptırılmalıdır. IPCS. Sağlık Bakanlığı. Uluslararası Kimyasal Güvenlik Programı (IPCS) tarafından hazırlanmaktadır. RD kavramı gelişmeden önce de bilinen ve RD’nin temelini oluşturan “ortam ölçümleri” ilgili bakanlıklara ve kuruluşlara7 veya ilgili bakanlıklardan. gürültünün 90.İSGÜM. Gürültüye Karşı Alınması Gereken Önlemler Ultrasonik Parça Temizleme Aygıtı: Periyodik işyeri denetiminde sadece kapağının kapatılmasıyla. 21 . 2001). çalışma ortamına ilişkin bilgilerimizi kat kat artıracaktır. bilginin hazırlandığı tarihe bakılmalıdır. Malzeme güvenlik bilgi formunun Türkçe ve güncel olmasına dikkat edilmelidir (Emiroğlu.9 dB’den 84. C. ILO ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNDP) ortak etkinliğidir.

Kayseri. devamlı olarak en az 50 işçi çalışan ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde her işveren bir İSG kurulu kurmakla yükümlüdür. ışıklı ve sesli uyaranlar da dâhil tüm işaretlemeler Yönetmeliğe uygun olarak yapılmalıdır. gaz buhar). kol. İşyeri hekimi.Çalışma ortamında yapılan ölçümler konusunda ülkemizde en donanımlı ve deneyimli kurum olan ÇSGB . işyeri termal konfor ölçümü (nem. İSG kurulunun diğer üyeleriyle birlikte periyodik işyeri denetimi yapmalıdır. 8 9 Başvuru için www. genel vibrasyon ölçümleri ve el. Kocaeli Bölge Laboratuvarları ile hizmet vermektedir8. bacak vibrasyon ölçümü gibi ölçümlerin gerek duyulanları yaptırılmalıdır (bkz.Ankara Merkez. Gereken yerlere.İSGGM’ ne bağlı İSGÜM’dür. çözüm yollarının aranacağı. Bursa.tr adresini kullanabilirsiniz. Ek-4 Ülkemizde ve Bazı Avrupa Ülkelerinde Çalışma Ortamındaki Bazı Maddelerin MAK Değerleri). İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu İşyeri hekimleri ve tüm çalışanlar için sorunların konuşularak.). Bu işi yaparken malzeme güvenlik bilgi formları ve ortam ölçüm sonuçları (varsa risk değerlendirme dosyasıyla) ile birlikte ilgili Yönetmeliğin9 de yanlarında olması kurulun işini kolaylaştıracaktır. Yapılan iş türüne göre değişmekle birlikte işyeri gürültü ölçümü (ve gürültü haritası çıkarılması). 22 . en etkin yer olması nedeniyle “İSG Kurulu” önemsenmelidir. İlgili mevzuata göre sanayiden sayılan.isgum. R. İstanbul. hava akım hızı vb. Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği. İSGÜM .G: 23 Aralık 2003/25325. o işyerinin niteliklerine uygun iç-yönetmelik taslağı hazırlayıp işverenin onayına sunmaları gerekmektedir. İzmir. ısı. kimyasal maddelerin ortam ölçümü (organik buhar. işyeri toz ölçümü.gov. işyeri aydınlatma (ışık şiddeti) ölçümü. Kurul denetimlerden en az birini özellikle sağlık ve güvenlik işaretlemelerine ayırmalıdır. Adana. Kurulun oluşturulmasının ardından kurul üyelerinin. kurulun görevleri ve ulusal düzenlemelere yönelik birkaç eğitim toplantısı yaptıktan sonra.

6. 2. İşveren veya işveren vekili. İşyeri hekimi. Sağlık ve güvenlik işçi temsilcisinden oluşur. 10 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik. İşyeri hekimi çalışma ortamı gözetimi kapsamında işyerinde meydana gelen iş kazası. Kurul toplantı öncesi işyerinin büyüklüğüne uygun bir zaman ayırarak. 3. ustabaşı veya usta. iş kazası ve ramak kala kazaların değerlendirilmesi. araştırma ve düzeltici faaliyet (DF) planlarını yapmalı ve uygulamaları takip etmelidir. İşyerinde görevli formen. İş müfettişlerince yapılan işyeri denetimleri de işyeri hekimine çalışmalarında yol gösterecektir. yılda bir ya da iki kez ortak (genişletilmiş) iş sağlığı güvenliği kurulu toplantısı ile bölgesel sorunların çözümüne katkı sağlanabilir. Varsa sivil savunma uzmanı. aynı işverene ait birkaç işyerinin birbirine yakın olması halinde. diğer çalışanların da konuyla ilgili görüşlerini almalıdır. 8. sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi. atölye ziyareti yapmalı. Gereken durumlarda toplantıya ilgili kişiler de çağırılmalıdır.G: 07 Nisan 2004/25426. sorunları yerinde görüp. 23 . İşyerinde bulunan sendika temsilcilerinin kendi aralarında seçecekleri kişi. Ayrıca. meslek hastalığı veya herhangi bir tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme. personel. R. Bir başka önemli nokta. Pek çok işyerinde bu görevler ya iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin üzerinde kalmıştır ve ekibin diğer üyeleri tarafından angarya olarak görülmektedir. hatta bazen sorunun çözümüne yönelik önerilerini de içerebildiği görülmektedir (bkz. 7. İş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik eleman. özellikle çalışanların katılımı sağlanmalıdır. işyerindeki tehlike ve önlemlerin değerlendirilmesi (risk analizi ve değerlendirmesi). bunların hangi yönetmeliğe dayanarak rapor edildiği. işyerinde sendika temsilcisi yoksa o işyerindeki çalışanların yarıdan fazlasının katılacağı toplantıda açık oyla seçilecek işçi. 4. İSG Kurulu ayda en az bir kez toplanmak zorundadır. Ek-5 Denetimlerde İstenebilecek Bazı Belgeler).İşyerlerinde verilecek İSG’ye yönelik eğitimlerinin planlanması. Bu işler yapılırken “İSG Kurulu”ndan olabildiğince destek alınmalı. İnsan kaynakları. İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu10 1. 5. yıllık çalışma raporu ve bir sonraki yıl için hazırlanacak çalışma planlarının ekip ruhu içinde birlikte yapılması işyeri için bir kazançtır. Denetim sonrası hazırlanan raporlarda eksikliklerin neler olduğu. Kurul ayda en az 1 kez toplanmak zorundadır… İşverenler bu kurullarda mevzuata uygun alınan kararları uygulamak zorundadır. bu kurullarda mevzuata uygun alınan kararları uygulamakla yükümlüdürler10. işverenler.

Sedimantasyon Kontrol Belgesi Kontrol Belgesi Düzeltme İşlemleri Tolien Analizi Ksilen Analizi İş Sağlığı ve Güvenliği Temel Prensipleri (Kitap Satışı) Pnömokonyoz Değerlendirme Okuyucu Eğitimi Pnömokonyoz Filmi Okuma Danışmanlık Hizmetleri 24 .İSGÜM Tarafından İşyerlerinde Yapılan Ölçümler ve Diğer Hizmetler Ölçüm ve Analiz İşyeri Havasında Toz Numunesi Alma ve Gravimetrik Değerlendirilmesi Hava Akım Hızı Ölçümü Termal Konfor Şartlarının (Sıcaklık. Basınç. Bağıl Nem ve Hava Akım Hızı) Ölçümü Kişisel Gürültü Maruziyeti Ölçümü Tüm Vücut Titreşimi Kişisel Maruziyet Ölçümü El-Kol Titreşimi Kişisel Maruziyet Ölçümü Aydınlatma Ölçümü Frekans Analizi Foruier Transform İnfrared Spektrofotometresinde Serbest Silis Analizi İşyeri Havasında Dedektör veya Tüp İle Anlık Gaz Ölçümü Gaz Kromatografi Analizi Lifsi Tozların Konsantrasyon Tayini Lifsi Tozların Tür Analizi İSG Alanındaki Numunelerin SEM ile incelenmesi İSG Alanındaki Numunelerin SEM'’de Elektronik ortamda fotoğraf çekilmesi İSG Alanındaki Numunelerin SEM-EDS ile Elemental Mikroanalizi Yüksek Basınçlı Sıvı Kromotografisinde Analiz İyon Kromatografisinde Analiz (Her bir Numune için) Atomik Absorpsiyon Cihazı(Grafit/Alevli) ile Havada Ağır Metal Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Grafit/Alevli) 15/1 ile her bir ilave Element Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Hidrür Sistem) ile Havada Ağır Metal Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Hidrür Sistem)16/1 ile her bir ilave Element Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı ile Kanda Kurşun Analizi İdrarda Fenol Analizi İdrarda Hippürik Asit Analizi İdrarda TCA ( Triklororasetik) Analizi İşitme Testi (Odyometri) Fizik Muayene Elektrokardiyografi (EKG) Kanda Glikoz Tayini Kanda Kolesterol Tayini Kanda Albumin Tayini Kanda Total Protein Tayini Kanda GGT Tayini Kanda AST Tayini Kanda ALT Tayini Kanda ALP Tayini Kanda Üre Tayini Kanda Ürik Asit Tayini Kanda Kreatinin Tayini Tam İdrar Tetkiki PA Akciğer Filmi Çekimi ve Değerlendirilmesi (35x35) Solunum Fonksiyon Testi Tam Kan Sayımı.

İşyeri hekimi çalışma ortamında işçileri etkileyen faktörlerle ilgili olarak hangi ölçümlerden yararlanacağını bilmelidir. İşyerinde gürültü ölçümü 80-84. gaz.) ölçülmesi gereklidir.9 dB 90-94.İşyeri hekimi işyerinde yeni bir bölüm veya sistem kurulacağı.9 dB 100 dB ve üzeri Gürültü haritası 25 . hava akım hızı vb. tezgâh ve cihaz alınacağı durumlarda inceleme ve araştırma yaparak sağlık ve güvenlik yönünden uygun seçim yapılması için işverene önerilerde bulunmalıdır.9 dB 85-89. İşyeri ortamında işin özelliğinin gerektirdiği riskler değerlendirilerek. işyeri aydınlatmasının yeterliliği ve termal konfor koşullarının (sıcaklık. kapasite artırılacağı ya da yeni makine. toz. kişisel ekilenimler açısından gürültü. titreşim. nem oranı. titreşim ölçümleri. Yanda örnek olması bakımından İSGÜM’ün bazı ölçüm ve analiz hizmetleri sıralanmıştır.9dB 95-99. Pek çok yönetmelikte de belirtildiği gibi işveren çalışma ortamında gerekli ölçüm ve değerlendirmeleri yapmakla ve ideal bir çalışma ortamı oluşturmakla yükümlüdür. gürültü. toz ve gaz gibi fiziksel ve kimyasal faktörlerle.

    İşverenin herhangi bir diğer çalışanıdır. İşyerinin iş sağlığı sorumlusudur. o işi yapması nedeniyle başına gelebilecek sağlık sorunlarını önlemek üzere orada bulunan hekimdir. tütsü ve dumanlar da türleri ve konsantrasyonları açısından incelenmelidir. danışmanıdır (işe girişten. termal konfor ve aydınlatma da çalışma ortamına yönelik bilgi sahibi olmamız açısından yapılması gereken ölçümlerdir. aşılardan. KKD seçimine kadar). ergonomik düzenlemelerden. Ayrıca. Hemen tüm işyerlerinin ortak sorunu olan gürültünün insan sağlığı üzerine olumsuz etkileri ayrıntılı olarak ilerideki bölümlerde ve İSGİP Projesi kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”nde anlatılmıştır. içme sularına.. Çalışma ortam kirliğine neden olan tozlar. o işyerinde. Açık griden siyaha doğru (sesin şiddetiyle orantılı olarak) ya da değişik renk ve tonları (kırmızı ya da mor en yüksek) olacak şekilde boyanabilir (Örn. işyerinin krokisinin üzerine ölçüm sonuçları kaydedilerek işyerinin tehlike haritası çıkarılabilir. Fan çalışırken (duman çalışanın solunum Fan çalışmadığında duman ortama düzeyine ulaşmadan dışarı atılıyor) yayılıyor. hemşirelik. İşçilerin. İşyeri Sağlık Birimleri ve İnsan Gücü İşyeri hekimi. Döküm ve kaynak atölyeleri için alttan emişli tezgâh. gazlar. sağlık gözetmenidir. gürültü haritasının hazırlanması). Sağlıkla ilgili konularda diğer kuruluşlarla bağlantı noktasıdır…    26 . periyodik muayeneye. Konusuyla ilgili bilimsel gelişmeler ile yasal düzenlemeleri takip edebilmek için sürekli eğitim görendir. mühendislik vb) için eğitmendir. Tüm çalışanlar ve yöneticiler ile iş sağlığı alanında eğitim görenler (tıp. Mesleki statüsü olan kalifiye bir işçidir.İşyeri ortam ölçümleri işyerinin farklı pek çok noktasında yapıldıktan sonra.

İSG hizmetlerini işyerinin tehlike sınıfı. Bu işyeri sanayiden sayılan işlerin yapıldığı bir yerse. Ayrıca 112. hangi gereklilik durumunda diğer sağlık personelinin çalışacağı belirtilmemiştir. kayıtların tutulup saklanabileceği. acil müdahale ve acil tedavi olanakları da olmalıdır. 164 ve 171 sayılı tavsiye kararları konuyla ilgilidir (Bilir. Ülkemizde olduğu gibi birçok ülkede işyerlerinde öncelikle koruyucu hizmetleri yürütmek üzere sağlık hizmeti verilmesi yasa gereğidir. Yıldız. gerekli durumlarda ilkyardım ve acil müdahalede bulunabileceği.12.TİSH. İSG hizmetlerinin yürütülmesine ve çalışacak personel sayısına yetecek büyüklükte. işyeri hekimi haftada ya da günde birkaç saat uğradığından. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelikte (R. Ülkemizdeki düzenlemelerde. işyerini sağlıklı ve güvenli bir ortam haline getirerek çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek amacıyla. kolay ulaşılabilir. Bunlar arasında 155 (1981) ve 161 (1985) sayılı sözleşmeleri Türkiye Cumhuriyeti 2004 yılında onaylamıştır. İşyerinde sağlanacak sağlık hizmetleri içinde ilkyardım. A. bu birimin insan gücünün en az bir işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelinden oluşacağı ifade edilmiştir. Ayrıca. R. İşyeri sağlık örgütlenmelerinin sağlanması bakımından ulusal ve uluslararası çeşitli düzenlemeler vardır. İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. sektörü ve işçi sayısına göre Yönetmelikte belirlenen sürelerden az olmamak kaydı ile yürütür. İşyeri Sağlık Birimi.. İş sağlığı hizmetlerini düzene koymuş işyerlerinde genelde “işyeri hemşiresi” ya da “sağlık memuru”na rastlanmakla birlikte bazı işyerlerinin de “acil tıbbi teknisyen (att)” tercih ettiği görülmektedir. N. işyeri içinde kurulmuş olan veya işyeri dışındaki bir kuruluş tarafından sağlanan tıbbi ve teknik hizmetler bütünüdür. İSGB. hekim ve yardımcı sağlık personeline ek olarak tehlike sınıfına uygun en az bir iş güvenliği uzmanı da ekibe katılır ve birimin adı iş yeri sağlık ve güvenlik birimi olur. işyeri hekiminin sağlık gözetimi hizmetlerini yerine getirebileceği bu yer işyeri sağlık birimidir. muayenelerde gereken tıbbi araç gereç ile acil müdahalelerde kullanılacak ilaçların konulabileceği bir mekâna gerek vardır. Yönetmelikte bu birimlerde 12 metrekareden az olmamak üzere en az bir muayene ve ilkyardım odası ile sanayiden sayılan işyerlerinde 8 metrekareden az olmamak üzere bir iş güvenliği uzmanı odası bulunması zorunlu tutulmuştur. Pek çok küçük işletmede böyle bir birim ve mekân yoktur. İSGB. bu alanda çalışanların ortak amaç ve ekip ruhundaki tutkunluğa bağlıdır. yeterince gün ışığı alması. poliklinikte geçen süre koruyucu hizmetler için belirlenen sürenin dışında tutulur11. sıcak ve soğuk akarsuyu olması.G: 27 Kasım 2010/27768.G: 10 Şubat 2004/25369) belirtilen niteliklere uygun şekilde kurulur. Ancak. 11 12 27 . İSG hizmetlerinin elle tutulur sonuçlara ulaşması. İSGB. Bu hizmet bir ekip tarafından sürdürülmeli ve başlıca koruyucu sağlık hizmetlerini içermelidir. Ancak eğer poliklinik hizmeti de veriliyorsa. tercihen giriş katta kurulmalıdır. buraların gerçek sahibi sağlıkçı bir başka personeldir. 2004). İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi. Kısaca. Orta büyüklükteki işyerlerindeyse. havalandırılabilen ve zemini kolay temizlenebilen odalar olması tercih edilmelidir. Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri İşyeri Sağlık Birimi ve İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) İşyeri hekiminin muayenelerini gerçekleştirebileceği. Bu düzenlemelerde işyeri sağlık hizmetlerinin kuruluş ve çalışmalarıyla ilgili ilkeler başlıca ILO tarafından belirlenmiştir.N.

yukarıdaki tıbbi cihaz ve malzemelerden (a)’dan (h) bendine kadar (h bendi dahil) olanlar her işyeri hekimi için ayrı ayrı bulundurulur. ortak sağlık birimi (group model). Ülkemizde öteden beri süregelen işyeri içinde işyeri hekimliği hizmetlerinin yanı sıra diğer modeller de uygulanmaktadır. ö) İlâç ve malzeme dolabı. r) Negatoskop. gazlı bez gibi gerekli sarf malzemeleri. Özel mobil işyeri sağlık hizmetleri ve OSGB’de iş sağlığı hizmetlerinde görev almaktadır (bkz. ğ) Muayene masası. i) Boy ölçer. enjektör. m) Manometreli oksijen tüpü (taşınabilir).. branch-spesific model). b) Tansiyon aleti. Not 1: Birden fazla işyeri hekiminin bir arada çalıştığı birimlerde. Rantanen. s) Tekerlekli sandalye. yangına karşı alınması gereken tedbirleri alır.İSGB VE OSGB’LERDE BULUNACAK ASGARİ MALZEME LİSTESİ11 a) Steteskop. özel sağlık merkezleri. aşılar ve antiserumlar. g) Paravan. tıbbi atıklar ve çöpler için 22/7/2005 tarihli ve 25883 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak gerekli tedbirleri alır. Ek-6 İş Sağlığı Konusunda Ülkemizdeki Son Düzenlemelerden Bazıları). J. f) Küçük cerrahi seti. 28 . N. I. ı) Tartı aleti. Fedotov. n) Seyyar lamba.. p) EKG cihazı. l) Keskin atık kabı.). d) Termometre.A. sosyal güvenlik sistemi sağlık birimleri sayılabilir (Bilir. e) Işık kaynağı. Yıldız.N. Bazı büyük işletmelerde daha sistemli ve donanımlı işyeri sağlık birimleri kurulmuştur. Ülkeler sağlık sistemlerine ve gereksinimlerine göre farklı modellerle iş sağlığı hizmetleri uygulamaktadır. o) Buzdolabı. c) Otoskop. Not 2: Birimler. k) Dil basacağı. in-company model). perde vb. Birinci basamak iş sağlığı hizmeti sunan birimler arasında. 2004. ulusal birinci basamak sağlık kuruluşları. iş koluna özel ortak sağlık birimi (industryoriented. h) Refleks çekici. ç) Oftalmoskop. j) Pansuman seti.. ş) 15/2/2008 tarihli ve 26788 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkındaki Yönetmelikte bulundurulması zorunlu tutulan temel acil ilâçlar. A. işyeri içinde sağlık birimi (in plant.

att ya da çevre sağlığı teknisyeni vb. 29 . 5 amp 2 amp 2 amp 2 amp 5 amp 2 amp 2 amp 1 kutu 5 amp (*) Ayakta Teşhis Ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik [(RG: 10 Mart 2010-27517. İSG hizmetlerini işyerinin tehlike sınıfı. hizmet sunulan işyerine. Bu kişilerin. Analjezik Adrenalin 1 mg Atropin sulphat 0. Ancak niteliği gereği birden fazla ilde yürütülmesi gereken yol ve nakil hattı inşası veya bakımı gibi işlerde hizmet alınan OSGB’nin işin yapıldığı illerden herhangi birisinde yetkilendirilmiş olması yeterlidir. İSG hizmetlerinin etkin yürütülmesi amacıyla. 500cc.Ek-1-ş bendinde de gönderme yapılan yönetmelik)].4 Calcium glukonat %10 Dopamin Lidocain %2 Antihistaminik Aminophillin Diazepam . İSG hizmetlerinin yürütülmesine ve çalışacak personel sayısına yetecek asgari büyüklükte en az 10 metrekarelik muayene. aynı işyeri hekiminin.olmalıdır.5 mg Sodyum bikarbonat % 8.) hizmet vermesi esastır. birden fazla OSGB’de görev alamayacakları da belirtilmiştir. aynı iş güvenliği uzmanının ve aynı diğer sağlık personelinin (hemşire. SAĞLIK KURULUŞLARINDA BULUNDURULMASI ZORUNLU ASGARİ İLAÇ LİSTESİ (*) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 İsoptine ampul Heparine Kortikosteroid ampul Antispazmodik ampul Antianksietik ampul Methergine ampul Polivinil prolidine iyot sol. 15 metrekarelik ilkyardım ve acil müdahale.9 luk NaCl. sağlık memuru. 500 cc %20 mannitol 500 cc 1/3 İzodeks 500 cc. OSGB’lerle ilgili düzenlemelerde en az bir işyeri hekimi. OSGB’lerin yetki aldıkları adresin bulunduğu il sınırları dışında hizmet verebilmesi için o ilde şube açmaları zorunludur.Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) Bir veya birden fazla işyerine İSG hizmetlerini vermek üzere işyeri dışında kurulan. OSGB.Ek-11)-(İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. %5 dextroz 500 cc % 0. OSGB’ler. gerekli donanım ve personele sahip olan ve İSGGM tarafından yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılan birimdir. sektörü ve işçi sayısına göre belirlenen sürelerden az olmamak kaydı ile yürütür. en az bir iş güvenliği uzmanı ile en az bir diğer sağlık personeli istihdamı zorunlu tutulmuştur. Nidilat kapsül Diüretik 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 1 adet 2 adet 2 adet 2 adet 1 adet 5 amp 5 amp 5 amp. 10 metrekarelik iş güvenliği uzmanı odaları ile 12 metrekarelik bekleme yerinden oluşmalı.

TSM.Sağlık Memuru (toplum sağlığı).G: 27 Kasım 2010/27768. Röntgen Teknisyeninin Görevleri (Madde 38). ÇSB’de işyeri hekimliği hizmeti sunulabilmesi için. Toplum Sağlığı Merkezleri-Çalışanların Sağlığı Birimi (TSM-ÇSB) Sağlık Bakanlığı’na bağlı TSM’lerin. İlgili yönergede TSM’de çalışan personelin görev tanımları içinde iş sağlığına ilişkin görevler de yer almaktadır15. R. ÇSB birimi içindeki işyeri hekimliği hizmeti koordinasyonuyla ilgili idari görev dağılımlarını yazılı olarak yapar ve yapılan idari görev dağılımlarını İSGGM’ne bildirir. Diğer sağlık personeli görevi için öncelikli olarak.08. Müdürlük tarafından ÇSB biriminde gerek görülmesi halinde mühendisler gerekli sertifika programına gönderilerek iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilebilir. Çalışanların Sağlığı Birimi (ÇSB) Hangi TSM’lerde bu birimin kurulacağı ildeki Sağlık Müdürlüğünce belirlenir. en az bir işyeri hekimi. işyerlerine İSG hizmeti verebileceği ifade edilmiştir14.G: 16 Haziran 2011/20065. İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usûl Ve Esasları Hakkında Yönerge. en az bir diğer sağlık personeli. TSM sorumlu hekiminin izinli olduğu hallerde yerine vekâlet eden kişi bu görevi yürütür. İhtiyaç olması halinde sorumlu hekimin talebi ile müdürlük tarafından uzman hekimler. ÇSB.İSGGM’ne bildirilir. ilgili yönetmelik hükümlerine göre yetki belgesi alınır ve işyerleri ile ayrı sözleşme yapılır. “Çalışanların Sağlığı Birimi” kurarak bu alanda özellikle bugüne dek temel iş sağlığı hizmetlerinden yararlanamayan çalışanlar başta olmak üzere. Bu kurul üyeleri kendi alanları ile ilgili olarak iş yeri hekimlerinin yürüttükleri çalışmalara katılırlar. Bu TSM’ler için yetkilendirilmek amacıyla ilgili yönetmelik hükümlerine göre hazırlanan başvuru dosyası ÇSGB’na gönderilir. diyetisyen.Çevre Sağlığı Teknisyenlerinin Görevleri (Madde 37). İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelikte belirtilen niteliklere uygun oluşturulur13. Ayrıca ÇSB’de iş güvenliği hizmeti verilmesinin de önü açılmıştır. Ancak hemşire. İşyeri hekimleri. fizyoterapist. ÇSB’de görevlendirilecek hekimlerin işyeri hekimliği sertifikasına sahip olmaları gerekir. sağlık memuru (toplum sağlığı) veya acil tıp teknisyeni görevlendirilmesi zorunlu ise bu personele yapacağı işlerle ilgili hizmet içi eğitim verildikten sonra iş sağlığı hizmetlerinde görevlendirilir. görevlendirildikleri işyerlerinin ilgili yönetmelikte belirtilen görevlerini yerine getirmek için belirlenen süreler dışında kalan zamanlarında TSM bünyesindeki sorumlu hekimce verilen diğer görevleri de yaparlar. 13 14 30 . Hemşire ve Ebenin Görevleri (Madde 35-36). TSM’lere bağlı olarak özel veya kamuya ait farklı binalarda hizmet verecek şekilde kurulabilir. İş güvenliği uzmanına. 15 03. sosyal çalışmacı vb. çevre sağlığı teknisyeni görevlendirilir. personelden oluşan iş sağlığı hizmetleri ile ilgili bir işbirliği kurulu oluşturulur.OSGB. psikolog. R. öncelikli olarak tıbbi sekreter veya veri hazırlama kontrol işletmeni (VHKİ) olmak üzere bir personel görevlendirilmesi zorunludur. İlgili Bakanlığın belgelendirmesi ile ÇSB kurulur ve tescil için ÇSGB.2011 tarihli Toplum Sağlığı Merkezleri Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge-Hekimin Görevleri (Madde 34).

4. "Beyan ettiğim durumlarda olabilecek herhangi bir değişikliği tarafınıza zamanında bildireceğimi. Üç nüsha imzalan sözleşmenin biri işyeri hekiminde kalır."15/8/2009 tarihli ve 27320 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri Hakkında Yönetmeliğin 57nci maddesi uyarınca oluşturulan Tehlike Sınıfı Belirleme Komisyonunun görüşleri doğrultusunda işyerlerinin İSG açısından yer aldığı tehlike sınıfları listesi"nde hangi maddeye girdiğini belirten. 1. 3. gereklidir.İSGB. yemekhane." beyanı. Emekli ise emekli belgesinin sureti. 31 . toplu koruma yöntemleri ve KKD’ler konularında tavsiyede bulunmak. gerektiğinde çalışma ortamı ile ilgili 16 İşyeri Hekimlerinin Görev. İşyerinde sağlığa zararlı risklerin değerlendirilmesi ve önlenmesi ile ilgili mevzuata göre yapılması gereken koruyucu sağlık muayenelerini yapmak. Sözleşmede belirtilen yerlerin ve sürelerin dışında başka bir yerde herhangi bir görevde bulunulmadığı.1. Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumları ile işyerinde olabilecek sağlık tehlikeleri arasında bir ilişkinin olup olmadığını tespit etmek. İşyeri hekiminin bir işyerinde göreve başlayabilmesi için “İşyeri Hekimliği Sözleşmesi” (bkz. R. Bulunması halinde İSG kuruluna katılarak çalışma ortamı gözetimi ve çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili danışmanlık yapmak ve alınan kararların uygulanmasını izlemek. Hekim veya işyeri hekimi olarak herhangi bir özel ve resmi kurumda çalışması halinde varsa muayenehanede çalışma saatleri. Bölüm XIII. duş ve tuvaletlerin bakımı ve temizliği konusunda gerekli kontrolleri yaparak tavsiyelerde bulunmak. İş sağlığı. 6. 7. İşyerinin faaliyet konusunun. yatakhane. İşyeri Hekimliği Sözleşmesi) imzalaması gerekmektedir. kreş ve emzirme odaları ile soyunma odaları. İSG çalışmaları kapsamında işyerinde periyodik incelemeler yapmak ve risk değerlendirme çalışmalarına katılmak. a) Rehberlik ve danışmanlık. İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi-XIII. İşyeri hekiminin görevleri aşağıda listelenmiştir. ilgili yetkilinin imzalı beyanı ile başvurusu. hijyen. Yetki. Kantin. bu konu ile ilgili ileride olabilecek sorumlulukları kabul edeceğimi beyan ve taahhüt ederim. OSGB ve TSM Çalışanların Sağlığı Birimlerinin İnsan Gücü İşyeri Hekimi İşyeri hekimliği yapacaklar yasal mevzuata uygun “İşyeri Hekimliği Belgesi”ne sahip olmak zorundalardır16. Herhangi bir kuruluşta sorumlu müdürlük görevi yapmadığının beyanı. İşyerinde İSG’nin geliştirilmesi amacıyla gerekli aktiviteler konusunda işverene tavsiyelerde bulunmak. 5.G: 27 Kasım 2010/27768. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. Mahalli idareler ile kurum tabipliklerinde çalışan işyeri hekimliği yapacak hekimlerin döner sermaye ek ödemesi almadıklarına dair resmi yazı. İşyeri aşağıdaki diğer belgelerle birlikte sözleşmenin bir örneğini ÇSGB-İSGGM-Yetkilendirme Daire Başkanlığı OSGB Yetkilendirme Şube Müdürlüğü’ne iletir ve onay cevabı beklenir. İşyeri hekimliği sertifikası fotokopisi. 2. Bakanlığa yapılan işyeri hekimliği başvurusunda.

İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizi ile iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. Bulaşıcı hastalıkların kontrolü için yayılmayı önleme ve bağışıklama çalışmaları yapmak. 6. Sağlık gözetimi konusunda işçileri bilgilendirmek ve onların rızasını almak. 2. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde çalışma ortamının gözetimi kapsamında gerekli ölçümlerin yapılmasını önermek. b) Sağlık gözetimi. Hassas risk grupları. 3. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği yaparak hazırlamak. 9. 1. 4. İSG kurulu üyelerine. Yeni teknoloji ve donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi mevcut uygulamaların iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. kronik hastalığı olanlar. ölçüm sonuçlarını değerlendirmek. 5. İşçilerin işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve yönetmelik ekinde verilen örneğe uygun olarak düzenlemek ve işyerinde muhafaza etmek. İş sağlığı. Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek. uygun işe yerleştirilmeleri için gerekli koruyucu sağlık muayenelerini yaparak rapor düzenlemek. Yıllık çalışma planını. Bağımlılık yapan maddelerin kullanımının zararları konusunda işyerinde eğitim vermek. 4. İSG alanında yapılacak araştırmalara katılmak. işyerindeki sağlık gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve yönetmelikte belirtilen örneğine uygun yıllık değerlendirme raporunu hazırlayarak elektronik ortamda Bakanlığa (ÇSGB) göndermektir. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi ve eğitim sağlanması için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. işçilere ve temsilcilerine genel sağlık konularında eğitim vermek ve bu eğitimlerin sürekliliğini sağlamak. alınan sonuçların çalışanların sağlığı yönünden değerlendirmesini yapmak. Gece postaları da dâhil olmak üzere çalışanların sağlık gözetimini yapmak. Gerekli laboratuvar tetkikleri. 2. meslek hastalığı tanısı veya şüphesi olanlar. 2. bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. . 8.8. meslek hastalığı tanısında yetkili hastaneler ile işbirliği içinde çalışmak. birden fazla iş kazası geçirmiş olanlar gibi çalışanların. 1. radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak. 4. madde bağımlılığı olanlar. İş kazasına uğrayan veya meslek hastalığına yakalanan çalışanların rehabilitasyonu konusunda işyerindeki ilgili birimlerle. İşyerinde ilkyardım ve acil müdahale hizmetlerinin organizasyonu ve personelin eğitiminin sağlanması çalışmalarını ilgili mevzuat doğrultusunda yürütmek. sağlık riskleri ve yapılan sağlık muayeneleri konusunda işçileri yeterli ve uygun şekilde bilgilendirmek. ölçümler yapılmasını sağlayarak. 1. portör muayenelerinin yapılmasını sağlamak. c) Eğitim ve bilgilendirme. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen şartlarını sürekli izleyip denetlemek. İşyeri yöneticilerine. İşin yürütümünde ergonomik ve psikososyal riskler açısından çalışanların fiziksel ve zihinsel kapasitelerini dikkate alarak iş ile çalışanın uyumunu sağlamak ve çalışma ortamındaki stres faktörlerinden korunmaları için araştırmalar yapmaktır. 32 d) İlgili birimlerle işbirliği. Sağlık gözetimi sonuçlarına göre. 7. 3. bağışıklama çalışmaları yapmak. 3.

5. ç) İşyeri çalışanlarının sosyo-demografik.. acil tıbbi teknisyen veya çevre sağlığı teknisyeni olabilir. 33 . Yıldız.. g) İşyeri sağlık birimine başvuranların sağlık muayenelerinin yapılmasına yardım eder. İşyeri hemşiresi de diğer yardımcı sağlık personeli kapsamındadır. ğ) İşe bağlı olan ya da olmayan kazaların önlenmesi için diğer iş sağlığı hizmet ekibi üyeleri ile birlikte koordineli çalışır. tedavisi ve izlemi ile ilgili hemşirelik girişimlerini planlar. uygular ve değerlendirir. 17 Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik.N. uygular ve değerlendirir. f) Çalışanların hastaneye sevk işlemlerini sağlar. İSG. öz/soy geçmiş özellikleri. iş süreçleri ve yönetim özellikleri ile ilgili bilgi toplayarak çalışanın sağlığını olumsuz etkileyebilecek tehlike ve riskleri belirler. i) Beslenme ve kilo kontrolü. danışmanlık hizmeti alan ve olumlu davranış değişikliği gösteren çalışanların sayısının arttığı saptanmıştır (Bilir. b) Sağlıklı ve güvenli bir işyeri sağlamak için. Örneğin. İşyeri hekimi dışında işyeri sağlık biriminde görev yapabilecek diğer sağlık personeli işyeri hemşiresi. hekim tarafından reçete edilen ilaçları uygular. Yöneticilere. 2004). çalışma yaşamı ile ilgili özellikleri sağlık düzeyleri hakkında bilgi toplar ve bunların kayıtlarını tutar. e) İşyeri ortamının etkisi ile oluşan sağlık sorunlarında alınacak önlemler konusunda öneride bulunur ve bu önerilerin uygulanmasını sağlar. hijyen. Ancak iş sağlığı konusunda eğitimlere katılmış olanlar tercih edilmeli. sağlık memuru. Bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde yıllık çalışma planını ve yıllık değerlendirme raporunu hazırlamak. A. d) Çalıştığı işyerinde yapılan iş. h) Meslek hastalıklarının önlenmesi. stres yönetimi. Diğer Sağlık Personeli (İşyeri Hemşiresi vd. 6.) Çalışanların sağlığının korunmasında ve geliştirilmesinde işyeri hemşiresinin rolü ve yeri kabul edilmiştir.G: 19 Nisan 2011/27910. Elde edilen verilerle hasta ve sağlam bireyleri ayırarak. düzenli egzersiz. c) İşçi ve ailelerinin sağlık sorunlarını çözmede. Tam gün işyerlerinde çalışan hemşire. KKD’ler ve toplu korunma yöntemleri konularında bilgi ve eğitim verilmesi için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. N. Bu konuda Sağlık Bakanlığı’nın son dönem düzenlemeleri dikkat çekicidir. işyeri sağlık birimi hizmetlerinin ayrılmaz bir parçasıdır. işverenin de katılımını sağlayarak gözlem yapar ve çalışan sağlığını tehdit eden riskleri saptar. Burada hemşirelerin genel görev. R. Yapılan işin niteliğine göre işe giriş ve periyodik muayeneleri işyeri hekimi ile birlikte planlar ve yapar. hatta sertifikasyon programları iş sağlığı ekibinin daha donanımlı ve profesyonel çalışabileceği unutulmamalıdır. tedavisini izler ve rehabilitasyon hizmetlerine katılır. ı) Çalışanların ruh sağlığını koruma ve geliştirmeye yönelik sağlık programları düzenler. İşyeri hemşireliğinin etkinlikleri sonucunda işe devamsızlığın azaldığı. sigara bırakma gibi sağlık davranışlarını geliştirmeye yönelik olarak sağlığı geliştirme programları planlar. yetki ve sorumluluklarının yanı sıra işyeri hemşiresinin görevleri şunlardır: a) Çalışma ortamı ile ilgili sorunların saptanmasında ve önceliklerin belirlenmesi konusunda diğer iş sağlığı hizmet ekibi üyeler ile birlikte çalışmalar yürütür. kişisel koruyucu kullanan. ilgili Yönetmelik17 içinde “İş Sağlığı Hemşiresi” görev yetki ve sorumlulukları tanımlanmıştır. bulunması halinde İSG kurulu üyelerine ve işçilere genel sağlık. herhangi bir hastalık semptomu gösterenleri daha ileri bir tetkik ve tedavi için sevk eder. gereksinimlerini karşılamada onlara rehberlik eder.

Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik” yayınlanmıştır. uygular ve değerlendirir. Yetki. l) Çevre koşullarının düzeltilmesi için diğer ekip üyeleri ile işbirliği yapar. yürütür ve denetler. s) Çalışanların sağlık sorunlarının belirlenmesi ve çözüm yollarının geliştirilmesine yönelik konularda araştırmalar planlar. Yukarıdaki Tüzüğün Dördüncü Kısım’ındaki 18 Maddesi. bir sağlık personelinden başka ilkyardım ve kurtarma kursu görmüş en az bir kişi de bulundurulması gerektiği belirtilmiştir18. Maddeler. t) İş yerinde çalışan gebe ve emzikli kadınların izlenmesi ve zararlı maddelerden korunması için gerekli tedbirlerin alınmasını sağlar. iş sağlığı gözetiminde işyeri hekimine güç verecektir (Yıldız. İşyeri sağlık biriminin doğrudan elemanı olmasa da işyerinde çalışan. Bu yönetmeliklere göre 18 19 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. diğeri de “İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği”dir. ö) İşyeri yemekhanesinde görev alan personele kişisel hijyen. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik”. m) İşyerinde çalışan kronik hastalıklı bireylerin bakımı ile ilgili hemşirelik girişimlerini planlar. sonuçlarını raporlandırır.G: 11 Ocak 1974/14765. İşyerinin özelliğine göre uygun ilkyardım ünitesini ve malzemelerinin teminini ve kullanıma hazır olmasını sağlar. hastalanan veya iş kazasına uğramış çalışanların en yakın sağlık tesisine taşınmaları için gerekli araç ve gereç bulundurma zorunluluğuna kadar pek çok ayrıntı düzenlemelerimizde yer almaktadır19. İşyeri sağlık biriminde olanaklar ölçüsünde sağlık personelinin dışında tıbbi sekreter. r) İşyeri sağlık biriminin çalışmaları ile ilgili istatistikleri oluşturur ve ilgili birimlere rapor eder. ş) Sağlık merkezinde kütüphane oluşturulmasını destekler. Ayrıca. sertifika almış. ü) İş sağlığı hemşiresi olmak isteyen öğrenci hemşirelerin uygulama eğitimlerini destekler. 27 Kasım 2010 tarihinde 27768 sayılı Resmi Gazete’de “İşyeri Hekimlerinin Görev. mutfak hijyeni ve besinlerin satın alınmaları. ilkyardım çantaları ve dolaplarının içeriklerinden. A. Aynı gün 2 yönetmelik daha ÇSGB tarafından çıkartılmıştır. p) İşyeri sağlık güvenlik kurullarının etkin üyesi olarak toplantılara katılır. 106-107. bu kişilerin yapılan işle ilgili bilgilendirilmeleri ve özellikle biyolojik risk etmenleri konusu başta olmak üzere tüm eğitim çalışmalarına katılmaları sağlanmalıdır. bunların sağlanamadığı durumlarda.1997-Sağlık İşçisi Eğitim Standardı-TS12280. 34 . R. k) İşyerinde çalışanlardan ilkyardım ekibi oluşturur ve bu gruba ilkyardım anında yapılacaklar konusunda eğitim verir. n) İSG bilincinin geliştirilmesi konusunda ilgili birimlerle iş birliği halinde çalışmalar yapar. çalışma çevresinde sağlığı bozan faktörleri saptar ve gerekli önlemleri alır. çevrede zararlı olabilecek maddelerden numune alır. Biri “İş Güvenliği Uzmanlarının Görev. memur ve yardımcı hizmetlerden sorumlu kişilerin bulunması. saklanmaları. İşyeri hekimi bulundurma zorunluluğundan. ilk müdahale odaları ve ilkyardım istasyonları ve ilkyardım istasyonlarının bakım. iş güvenliği eğitimi almış çalışanların (sağlıkçı işçi-sağlık işçisi) varlığı. 1997). işlendikten sonra saklama konularında sağlık eğitimlerini planlar.j) İşyerinde oluşan küçük yaralanma ve hastalıklarda ilk müdahaleyi yapar. işleme. o) İşyerine bağlı kreş ve anaokulunun sağlık kontrolünü yapar. ağır ve tehlikeli işlerin yapıldığı işyerlerinde. iş sağlığı konusunda duyarlı. u) Çalışmalarında etik ilkeleri gözetir ve çalışanın haklarını korur. güvenlik kültürüne sahip. Yetki. temizlik ve alet muhafazaları için bir sağlık personelinin görevlendirileceği. ilkyardım eğitimi görmüş. bu görevleri yapacak ilkyardım kursu görmüş yeterli bir eleman bulundurulacağı yazılmıştır. Mevzuatımızda ilkyardım odaları. kişisel ilkyardım paketlerine..N.

Risk değerlendirmesi. periyodik olarak eğitimleri ve tatbikatları yaptırmak. işyerinde İSG yönünden yapılması gereken periyodik bakım. yangın veya patlama gibi durumlar için acil durum planlarının hazırlanmasını sağlamak. Çalışma ortamının gözetimini yapmak. kullanımı. kontrol ve ölçümleri planlamak ve uygulanmasını kontrol etmek. İş güvenliği uzmanı İSG hizmetlerinde görevlendirilmek üzere Bakanlıkça (ÇSGB) belgelendirilmiş mühendis. RD’nin yapılmasını sağlamak. doğal afet. İş güvenliği uzmanının görevleri şunlardır: Rehberlik ve danışmanlık. gerekli çalışmaları planlayarak alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmak ve takibini yapmak.elliden fazla çalışanın çalıştığı yerlerde işyeri hekimi (gereğinde diğer sağlık personeli) ve sanayiden sayılan işlerin yapıldığı yerlerde tehlike sınıfına uygun en az bir iş güvenliği uzmanı çalıştırılması gerekmektedir. - Temiz hava beslemeli kaynakçı maskesi 35 . KKD’lerin seçimi. kaza. bakımı. İşyerinde kaza. organizasyonu ve uygulanması. makine ve diğer teçhizatın durumu. saklanması ve test edilmesi konularının. seçimi ve kullanılan maddeler de dâhil olmak üzere işin planlanması. mimar veya teknik eleman olarak tanımlanmıştır. yangın veya patlamaların önlenmesi için mevzuata uygun çalışmalar yapmak ve uygulamaları takip etmek. - Çalışma ortamı gözetimi. acil durum planı doğrultusunda hareket edilmesini sağlamak. İşyerinde yapılan çalışmalar ve yapılacak değişikliklerle ilgili olarak tasarım. bakımı. İSG mevzuatına ve genel iş güvenliği kurallarına uygun olarak sürdürülmesini sağlamak için işverene önerilerde bulunmak. sağlanması.

Ancak. çukur. takılan veya tutulan. İşyeri hekimi ile işbirliği yaparak iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili değerlendirme yapmak. toprak ve kayalık alanlardaki çalışmalarda. OSGB’lerin kendilerine ait birimlerde bu hizmetleri verebileceği Yönetmeliklerden anlaşılmaktadır. İşyeri hekimi ile işbirliği yaparak yıllık çalışma planını hazırlamak. montaj.Eğitim. İSG eğitimlerini ilgili mevzuata uygun olarak planlamak ve uygulamak. iskele kurma. vinçli vb. İnşaatlardaki çatı işlerinde. bu hizmetlerin çalışanın çalıştığı yerde yapılması esastır. alanlarda. çalışma ortamındaki tehlikelerin kaynağında kontrol altına alınmaya çalışılması ve diğer toplu korunma önlemlerine rağmen çalışanın sağlığını tehdit etmesi durumunda kullandıkları donanımlardır. İş Güvenliği Ayakkabısı Yürüme güvenliği için. çalışanı. kalıp sökme-çakma. bilgilendirme ve kayıt. taş kırma alanlarında. özellikle yıkma. - - İSG hizmetlerinin işçiye mali yük getirmemesi. Çalışma ortamının gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve yıllık değerlendirme raporunu işyeri hekimi ile işbirliği yaparak hazırlamak. iskele kurmada. patlatma çalışmalarında ve elektrik tesisatlarının yakınında baret (elektrik yalıtımı için farklı özelliklere sahip baretler) kullanılmalıdır. çalışmalarda. araç. kaldıraçlı. sabit işyerlerinde. kuyu vb. kaba ve derin inşaatlarda. Baretler İnşaat işlerinde. yer altı çalışmalarda. asansörlü. topuklu ve altında çivi batmasını engelleyen çelik bulunan güvenlik ayakkabısı kullanılmalıdır. ayağın burun kısmını da koruyan çelik burunlu (maskaratlı) ayakkabıların yanı sıra. sıcak malzeme üzerinde (asfalt gibi) çalışırken ısı yalıtımlı tabanı bulunan güvenlik ayakkabısı giyilmelidir. tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme ve araştırma yaparak gerekli önleyici faaliyet (ÖF) planlarını hazırlamak ve uygulamaların takibini yapmak. yürütülen işten kaynaklanan. Parça düşmesi ve ayak parmaklarının buna karşı korumasını sağlayan. başka yere taşıma işlerinde veya iskele yakınında ve altındaki. beton ve çıkma parçalarda. kullanıcıyı mümkün olan en yüksek düzeyde koruyacak şekilde tasarlanmalıdır. boya) çalışmalarında. Sağlık Gözetiminde Kişisel Koruyucu Donanım Seçimi KKD’ler. çakma çalışmalarında ve depolama alanlarında iş güvenliği ayakkabısı giyilmelidir. Döküm işlerinde tabanın yalıtılmış olmasının yanı sıra derinin de kor haline gelmiş erimiş metalin yanığına karşı koruyucu olması istenmektedir. onarım. 36 . amaçlanan doğrultuda kullanımı sırasında karşılaşılan tüm risklere karşı yeterli koruma sağlamalı. yürüme güvenliğini sağlayan. ayak tabanından gelip. sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan. ayrıca yol yapım çalışmalarında. yıkma-sökme (cephe kaplama. ocaklarda. KKD’ler. muayeneler ve eğitimlerin çalışanların dinlenme sürelerinin dışında yapılması ve çağdaş iş sağlığı anlayışına göre. Bunlar. gereç ve aygıtların genel adıdır. çalışan tarafından giyilen. kalıp sökme. kazı. İlgili birimlerle işbirliği. bu amaca uygun olarak tasarımı yapılmış tüm alet.

Koruyucu Gözlükler veya Yüz Koruyucu Siperler Gözün mekanik. Yüz. taş kesme ve işleme. 85 dB (A)’in üzerinde gürültü bulunan işyerlerinde ise. Koruyucu Giysi Kimyasal ve mikrobiyolojik maddelerle çalışma sırasında (kimyasal kirlenmenin olduğu alanlarda. Reflektif Giysi: Başta karanlıkta yapılan işlerde olmak üzere. göz ve solunum yolları için kullanılan KKD’lerin. buhar ve oz halinde havayla taşınması durumunda solunumun korunması gereklidir. beton püskürtme işlerini. termik veya kimyasal tehlikelerin olduğu çalışmalarda (deriye teması engellenemeyen maddelerin hazırlanmasında veya mikroorganizmalarla temasta) kullanılmalıdır. kullanılmakta olan numaralı gözlük veya kontakt lensle uyumlu olmalıdır. Yağmur. kullanıcının görüş alanında neden olacağı kısıtlamalar en aza indirilmelidir. Koruyucu Eldiven Ele ve deriye zarar veren mekanik. oyma çalışmaları. püskürtmeyle kat atma çalışmaları (sağlığa zararlı veya zehirli maddeler) sırasında özel koruma giysileri kullanılmalıdır. daha yüksek gürültü etkileniminin önlenmesinde ise manşonlu ve tıkaçtan oluşan kombinasyonun] hazır bulundurulan kulaklıkların mutlaka kullanılması sağlanmalıdır. manşonlu kulaklıklar (15-40dB). düşmeyi önleyici yakalama sistemi olan güvenliği sağlama donanımlarıyla düşme önlenebilir. Normal görmeleri için numaralı gözlük veya kontakt lens takmak zorunda olanların kullanacağı KKD modelleri. Solunum koruyucuları. Yağıştan ve Soğuktan Koruyan Giysiler: Olumsuz hava koşullarına karşı koruyucu giysiler önerilmelidir. sabit güdümlü (tırmanma düzenekli) hareket eden yakalama kemeriyle. hava yastığıyla bağlantı düzenekleriyle. Solunumu Koruma Tehlikeli maddelerin. açıkta yapılan metal işlerinde. çalışanların zamanında fark edilebilmeleri için yansıtıcı giysi kullanmaları sağlanmalıdır. Kulak Koruyucu Donanımlar 80 dB (A)’ in üzerinde gürültü bulunan işletmelerde çalışanların kullanımı için kulaklık hazır bulundurulmalıdır. temiz hava beslemeli solunum aygıtlarına kadar çok çeşitleri vardır. asit ve çözeltilerle yapılan çalışmalar. optik. havanın etkisiyle oluşacak sağlık tehlikeleri hesaba katılmalıdır. marangozluk. radyoaktif maddelerin. 37 . kar nedeniyle giysileri ıslanması veya soğuktan. İnşaat işlerinde. cıvata oturtma ve sıcak malzemeyle yapılan çalışmalarda) kullanılmalıdır. Emniyet kemerleri. [kulak tıkaçları (10-20 dB). rüzgârdan veya ıslak zeminden dolayı bedenin üşümesi durumlarında koruyucu giysilerin giyilmesi sağlanmalıdır. zımparalama işleri. kimyasal veya termik etkilere karşı korunmasında (makineyle temizlik işleri. Düşmeye Karşı Kişisel Koruyucu Donanımlar Çalışma alanında düşmeyi önleyici donanım ve sabitleme sistemi olan ankraj noktalarının doğru kullanımı düşme tehlikesini önler. bakım çalışmalarında (asbest. mikroorganizmaların ve enzimlerin gaz. Yangına dayanıklı yapıların bazı bölümlerinde. poliklorlu bifenil. dışkılarla) çözücü maddelerle. atık su teknik bölümlerinde. sıcak malzemelerin yakınında ısı yalıtım folyoları kullanılmalıdır. maskelerden. küfler. hareketi kısıtlamayan güdümlü yakalama kemeriyle. katran da dâhil tüm sıvı püskürtme işlerinde.

ortamın gerektirdiği koruyucu donanımlarını kullanması örnek olma bakımından önemlidir. teknik müdürlerin. Bilgilendirme üretici firmanın hazırladığı kullanma kılavuzuna dayanmalıdır. vücut emniyet kemeri tertibatı (body harness) ile güvenli ve sağlam bir yere bağlanabilir bir sisteme sahip olmalıdır20. -KKD’nin temizlik ve bakımı. 38 . çalışanların KKD’yi uygun şekilde kullanmaları için her türlü önlemi almalı. Yüksekten düşmeler ve bunun sonucunda meydana gelebilecek ölüm ve yaralanmaların önlenmesi için tasarlanmış KKD’ler. KKD kullanacak olan çalışanların bu konuda görüşleri alınmalı ve KKD seçimi aşamasında katılımları sağlanmalıdır. -Hangi KKD’nin hangi amaçla kullanılacağı. çarpma sonucu oluşan ark veya kıvılcım oluşturmayacak nitelikte tasarlanarak üretilmelidir. yenisiyle nasıl değiştirileceği konularını içermelidir. patlayıcı karışımların tutuşmasına neden olabilecek elektrik. -Uygun şekilde kullanım (kullanım sırasında dikkat edilmesi gereken konular).Patlayıcı ortamlarda kullanılacak KKD’ler. Kaymayı önlemek için tasarlanmış ayakkabının tabanı. İşçiler de kendilerine verilen KKD’leri aldıkları eğitime ve talimata uygun olarak kullanmakla yükümlüdür. üst düzey yöneticilerinin. Gürültü düzeyinin çok yüksek olduğu yerlerde manşonlu kulaklıklarla birlikte kulak tıkaçları da kullanılabilir. -KKD’nin kurallara uygun depolanması ve -KKD’nin hasarlarını saptayıp. basılacak yüzeyin durumu ve yapısı dikkate alınarak.G: 11 Şubat 2004/ 25370. İşletme tarafından verilecek bu bilgilendirmeler. İşçilere verilen KKD’ler her zaman etkili şekilde çalışır durumda olmalı. İşveren. temizlik ve bakımı her kullanımdan sonra yapılmalı ve gerektiğinde yenileri ile değiştirilmelidir. mühendislerin. R. sonraki aşamada da KKD’yi düzenli kullanacaktır. 20 Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği. Başta işveren olmak üzere. Birkaç farklı örnek arasından seçim yapan ya da seçilmesine yardımcı olan işçi.G: 29 Kasım 2006/26361 ve Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik. statik elektrik. gerekli eğitimleri vermelidir. teknisyenin. posta başlarının ve özellikle iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekiminin hatta ziyaretçilerin çalışma ortamına girerken. sürtünme ve kavrama yoluyla yeterli bir tutunmayı temin edecek şekilde tasarlanıp üretilerek gerekli elemanlarla takviye edilmelidir. R. işveren vekillerinin. Çalışanlar KKD’ler konusunda bilgilendirilmelidirler.

Aşağıdaki programa göre çalışanlara kulak koruyucularını kullanma alışkanlığının sağlanması ile ilgili eğitim verilebilir.Yüksekte çalışanların emniyet kemerlerini bağlayabilecekleri çelik gergiler Kulaklıklarla ilgili eğitim programı uygulanırken. Gün 15 dakika 30 dakika 1 saat 2 saat 4 saat Öğleden Sonra 15 dakika 30 dakika 1 saat 2 saat 4 saat 39 . Gün 3. Sabah 1. Gün 2. Gün 4. Gün 5. çalışma ortamında sağlık birimi çalışanları da kendi KKD’sini (kulaklık ya da tıkaçlar) takarak çalışanlara örnek olmalıdır.

40 .

Görme keskinliği 6/10 olan biri yüksekte çalışabilir mi. ya da sistemde doğru gitmeyen bir şeyler vardır. çalışma ortamı gözetimi ve çalışanın sağlık gözetiminin bileşkesi olduğunu belirtmiştik.Değ. 21 22 41 . büyük olasılıkla orada iş sağlığına ilişkin bir sistem kurulmamıştır. R. hangi sağlık sorunu olanların hangi işlerden uzak tutulması gerektiği sağlıkçılar için öteden beri sorun olmuştur. 23 5763 No’lu İş Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. İşe Giriş Muayenesi İş sağlığı gözetiminin. ek muayene. Sağlık Ocağı. planlı yapılan (işe giriş. başka bir hastalığı nedeniyle yapılan tetkiklerde ya da tesadüfen ortaya çıkan bulguların meslekle ilişkilendirilmesiyle. OSGB. İSGB. gerekli laboratuvar Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği. Kimler (hangi sağlık koşullarına sahip olanlar) hangi işlerde çalışabilir sorusuna yanıt arayışı ortak sorunumuzdur. devlet hastaneleri ve diğer özel sağlık kuruluşlarında yapılmalıdır. Eğer bir bölgede pasif sağlık gözetimiyle mesleki sağlık sorunları saptanıyorsa.G:27 Kasım 2010 /27768. Formun ‘Kanaat ve Sonuç’ Bölümünü doldurup kanaatini belirterek tarih atıp imzalamalıdır. tamamlayıcı ya da periyodik muayene gibi) aktif sağlık gözetimi şeklinde olabildiği gibi.III.G: 16 Haziran 2004/25494. Çalışanın sağlık gözetimi ise. Ek-7 Bazı Kamu Kuruluşlarının Sağlık Yönergelerinden Örnekler). işe giriş ya da AKM’de saptadıklarının nasıl değerlendirileceğidir. Tansiyonu 145/95 olan işçi madene inebilir mi. OSGB hekimi veya yetki almış TSM-ÇSB hekimi) tarafından yapılmalıdır. Yetki. İşyeri hekiminin olmadığı durumlarda sırasıyla TSM. Mesleki sağlık sorununun saptandığı bölümde çalışanlar sağlık gözetiminden geçirilmelidir. çalışanın herhangi yakınması nedeniyle doktora gittiğinde. işyeri ortak sağlık birimi. vinçte çalışabilir mi? Bunlarla ilgili elimizde ayrıntılı bir rehber bulunmamaktadır. meslek hastalıkları hastanesi. Doktor raporu almadan işçi çalıştırmak ve yönetmeliklerde belirtilen yaş gruplarına uygun olmayan işçileri çalıştırmak yasaklanmıştır23. Çalışanların işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve yönetmelik ekinde verilen örneğe uygun olarak düzenleyerek işyerinde saklamak işyeri hekiminin sorumluluğundadır. sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi. R.G: 26 Mayıs 2008/268879. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışanların Sağlık Raporu: İşyeri hekimi. Pek çok kamu kuruluşunun hazırlamış olduğu “sağlık yönergeleri”. 7 Mart 2010/27514. R. İşyeri hekimi veya yasal mevzuata göre işe giriş muayenesini yapmakla yetkili hekim tarafından ilgili Yönetmelik21 kapsamındaki işyerlerinde çalıştırılacaklara bu yönetmeliğin Ek-2’sinde bulunan “Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacaklara Ait İşe Giriş / Periyodik Muayene Formu” ve bu yönetmelik kapsamı dışındaki işyerlerinde çalıştırılacaklara diğer bir ilgili Yönetmeliğin22 Ek-7’sinde bulunan “İşe Giriş/ Periyodik Muayene Formu”nu yasal mevzuata ve mesleki kurallara uygun olarak gerekli tıbbi muayene ve tetkikleri yaparak veya yaptırarak doldurur. Aile Sağlığı Merkezi (ASM). Uygulamada işyeri hekiminin sorunlarından biri de. İşyeri hekimi gerektiğinde bu kaynaklardan da yararlanmalıdır. Ayrıca. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. Sanayi ve teknolojideki yenilikler pek çok sorunu ve farklı çözüm yollarını da birlikte getirmiştir. Bu durumda iş sağlığı sistemi tümüyle gözden geçirilmelidir. yapılacak işin niteliğiyle o işe aday kişinin asgari olması gereken sağlık koşullarını gösteren düzenlemelerdir (bkz. İşe girişte kimlerin ne tür işlerde çalıştırılabileceği. İşyeri hekiminin görevlerinin başında ‘sağlık gözetimi’ gelmektedir. hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir21. işçi sağlığı dispanserleri. pasif sağlık gözetimi şeklinde de olabilir. İşe giriş muayenesini işyerinden sorumlu işyeri hekimi (işyeri hekimi. İşyeri Hekimlerinin Görev.

tetkikleri. muayene olan için güvenli. III. Şoförlük gibi ehliyet gerektiren bazı işler için gereken en az eğitim düzeyi bilinmelidir. 42 . cinsiyeti ve doğum tarihinin gün. Meclisin 9 Haziran 1937 onayladığı belgeyi “ Atatürk 9 Mart 1938 de onaylamıştır. İşyeri hekimi işe giriş muayenesinde işle-çalışan arasındaki uyumu araştırırken ulusal ve uluslararası düzenlemelerden de yararlanmalıdır. Bu rehberin Ek-8’i “Kadınların. Doğru tanı ya da karar için çok değerlidir. 45 no’lu ILO sözleşmesi ‘nin Atatürk tarafından onay belgesi. bu risklere yönelik anamnez ayrıntılı olarak alınmalı ve işe girecek kişinin fizik muayenesi yapılmalıdır (Emiroğlu. yıl olarak doğru yazılıp yazılmadığı kontrol edilir. soy geçmiş ve sistemlere ilişkin sorgulamaya ilişkin bilgileri içerir. aniden muayene odasına girişlerdeki rahatsızlığı önlemek için paravanı olan bir yerde. öz geçmiş. soyunduğunda üşümeyecek kadar ısıtılmış. Bunun için. çalışan kişinin kendi ifadeleriyle sağlık çalışanına verdikleri kimlik bilgileri. uygun kılık ve kıyafeti olan bir işyeri hekimi tarafından muayene yapılmalıdır. öykü. 4857 Sayılı İş Kanun’da “maden ocakları ile kablo döşemesi. cinsiyetin ve yaşın da talip olunan işe uygunluğu kontrol edilmelidir. C. Çalışanın çalışacağı işyerinin tamamında veya işyerinin bir bölümünde var olan tüm riskler dikkate alınarak. Eğitim durumu talip olunan işle ilgili belirleyici bir özellik olmasa da yol gösterici olabilir. 2001).” Genç çalışanların (16-18 yaş) ve kadınların ağır ve tehlikeli işler kapsamında hangi işlerde çalışabileceği “Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği”nin ekinde belirtilmiştir (bkz. Genel İşe Giriş Muayenesi Muayene yapılacak yerin ve ortamın çalışana güven vermesi gerekir. konuşulanların dışarıdan duyulmayacağı şekilde yalıtılmış. bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. Eğitim durumu. bulgular. İşe giriş sırasında yapılması gereken bir dizi işlemi kapsar. bağışıklama çalışmaları yapmak. radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak. İşe giriş muayenesi ve uygun işe yerleştirme görevi işyeri hekiminin önemli teknik görevlerinden biridir. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen koşullarını sürekli izleyip denetlemek işyeri hekiminin “sağlık gözetimi” görevleri arasında sayılmıştır. gürültüsüz. Tanışmanın ardından personel yetkililerince doldurulmuş olsa bile kimlik bilgileri yeniden gözden geçirilmelidir. muayene masası ile muayene araç ve gereçleri kullanılarak. Anamnez.1. muayene için gerekecek kadar gün ışığı alabilen. Ayrıca. Muayenenin birinci basamağı anamnezdir. on sekiz yaşını doldurmamış erkek ve her yaştaki kadınların çalıştırılması yasaklanmıştır. gerekirse lambalarla aydınlatılmış. ay. kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yeraltında veya su altında çalışılacak işlerde. Gençlerin ve Çocukların Çalıştırılabilecekleri ve Çalıştırılamayacakları İşler”).

9. uçan balonlar. ancak 18 yaşını tamamlamamış kişiyi ifade eder. 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişi. ayakkabı boyaları. fuar. Esnaf ve sanatkârların yanında satış işleri. resim boyaları. 1. panayır ve sergi yerlerinde yardımcı işler (yük taşıma ve istifleme hariç). büfe ve içkisiz lokantalarda komi ve satış elemanı olarak yapılan işler. R. Kümes hayvanları besiciliğinde yardımcı işler ve ipek böcekçiliği işleri. Düşme ve yaralanma tehlikesi olabilecek şekilde çalışmayı gerektirecek olanlar hariç meyve. cila ve vernikler. kokulu silgiler. ancak bir yılı geçmeyen aralıklarla sağlık muayenesinin yenilenmesi şartına bağlayan 77 sayılı ILO sözleşmesini Türkiye 1983’de imzalamıştır (Çocukların Ve Gençlerin İşe Elverişlikleri Yönünden Sağlık Muayenesine Tabi Tutulmaları Hakkında Sözleşme). çiçek toplama işleri. Çocuk işçi: 14 yaşını bitirmiş. dergi ya da yazılı matbuatın dağıtımı ve satımı işleri (yük taşıma ve istifleme hariç). denetimi. su bazlı olmayan yapıştırıcılar. manav. Spor tesislerinde yardımcı işler. solventler. 7. uçucu madde içeren diğer yapıştırıcılar ve teknik eğitim malzemelerdir25. Ancak. 8. Uluslararası düzenlemelere uyumlu olarak çıkartılan “Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” işe giriş muayenesi yaptığımız kişinin yaşı ile işi arasındaki uygunluğu saptamamızda bize yardımcı olacaktır. uçucu madde içeren diğer kırtasiye malzemeleri. 4. sprey ÇALIŞTIRILAMAZ boyalar. oyun hamurları. düzenlenmesi işleri24. Fırın. Çiçek satışı. işaretleyici kalemler. boya YASAL UYARI incelticisi gibi maddeler ile yapıştırıcı olarak kullanılan ürünleri ve bu ürünlerin üretimi. yazı düzeltici sıvılar. Yönetmelikte belirtilen çocuk çalışanların çalıştırılabilecekleri hafif işler şunlardır. tiner ve boya incelticileri. lastik tutkalları. Uçucu madde içeren kırtasiye malzemesi. Türkiye’nin bu sözleşmeyi onay tarihi 1992’dir.ILO’nun 1967 yılında 59 No’lu Asgari Yaş (Sanayi) Sözleşmesi olarak bilinen “Sanayi İşyerlerine Alınacak Çocuklar Asgari Yaş Sınırlarını Belirleyen Sözleşme” de ‘on beş yaşın altındaki çocukların kamu ve özel sektör sanayi işletmelerinde ya da bunların alt birimlerinde çalıştırılamayacaklarını belirtilmiştir. ulusal düzenlemeler bu çocukların sadece işverenin aile üyelerinin çalıştığı işletmelerde çalışmasına izin verebilir’ denmiştir. 5898 SAYILI KANUN depolanmaları ve kullanım alanlarında çocukların HÜKÜMLER İNE GÖRE çalıştırılmasına yasal olarak düzenleme getirilerek BU İŞYERİNDE yasaklanmıştır. Genç işçi: 15 yaşını tamamlamış. İlgili Yönetmelik Kapsamında uçucu 18 YAŞINDAN madde içerebilen ürünler. 5. sebze. 43 . 2. ‘doğası gereği veya çalışma koşullarından dolayı orada istihdam edilen kişilerin hayatı. Kütüphane. satışı. 18 yaşından küçük bir çocuğun yahut gencin sürekli olarak çalıştırılması. Gazete.G: 06 Nisan 2004/ 25425. 6. 10. Satış eşyalarına etiket yapıştırma ve elle paketleme işleri. sağlığı veya ahlaki bakımından tehlike arz eden işler hariç olmak üzere. maket yapıştırıcıları. Büro hizmetlerine yardımcı işler. 3. cila ve boya KÜÇÜKLER çıkarıcıları. pastane. 24 Çocuk Ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik. kokulu defterler. ithalatı.

Yaşın ve cinsiyetin işe uygunluğunu kontrol ettikten sonra çalışmaya aday çalışanın medeni durumu sorgulanır. işyerinde aldığı eğitimler)yer almalıdır. Son işin sorgulanmasının yetersiz olduğu anlaşıldıktan sonra. Ayrıca ÇSGB da kayıtların bir örneğini isteyebilir. akümülatör fabrikasında farklı. Bu anamnezde. farklı çalışma gün ve saatlerinde çalışanı iş ortamında gözlemlemelidir. İşe girecek olan kişinin başvurduğu (talip olduğu) işin yanı sıra. Teknik korunma önlemlerinin uygulanıp uygulanmadığı. korunma önlemleri. Hastalık veya etkenin saptanması için gerekli yöntem geçerli ve uygun bir yöntem olmalıdır. hizmetli. A. İşyerinde o kişinin yaptığı işin de öğrenilmesi gerekir. Demiryolu fabrikasında boyacılık yapmak başka. Çalışanlar. diğer risk faktörleri. İngiltere’de pnömokonyoz nedenli ölümlere ilişkin yapılan bir araştırmada. KKD kullanma durumu. Örneğin bir demiryolu fabrikasında birbirinden farklı pek çok iş vardır. kişinin mesleğinin öğrenilmesi de tek başına yeterli olmaz.N. kendilerine ait sağlık muayene sonuçları ve etkilenme düzeylerine ait bilgileri görme hakkına sahiptirler. 25 5898 Sayılı Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunmasına Dair Kanun. pestisid fabrikasında farklı etkenlere maruz kalabilir. Kişisel korunma önlemlerini kullanıp kullanmadığı. Sağlık gözetimi yaparken zararlı etkenin tanımlanmış bir hastalığa neden olduğu saptanabilmelidir.G: 5 Ağustos 2010/ 27663. R. bilinen etkenlere maruz kalma süresi ve miktarı. Yıldız. aynı fabrikada dökümcü olmak başka bir şeydir. 2004). çalışma yaşamına başladığı andan itibaren tüm işleri (çıraklık. Etkilenim işyerinde genel olarak olmayabilir ama çalışanın özel çalışma koşullarından kaynaklanıyor olabilir. Çalışanı etkileyen diğer risk faktörlerinin olup olmadığı. Kişisel sağlık ve maruziyet ile ilgili kayıtlar. Kayıtlar. daha az yorulacağı ya da yapabileceği bir işe kaydırılması ve soruların yetersizliği nedeniyle). iş tanımı.. N.. Çalışanın (iş yerinde aldığı eğitimler dâhil) eğitim düzeyi ve geçmiş çalışma yaşamı öyküleri (geçmişte yaptığı her bir iş için. Bir elektrikçi. 44 .G: 16 Mayıs 2009/ 27230 ve Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunması Hakkında Yönetmelik R. yapılan sağlık gözetimi ve kişinin maruziyet düzeyi izleme sonuçlarının bir özetini içermelidir. İşyeri faaliyetine son verirse sağlık ve maruziyet ile ilgili kayıtlar Bakanlığa (ÇSGB) verilmek zorundadır. meslekler. Sağlık gözetimi yapılan her çalışan için kişisel sağlık ve maruziyet kayıtları tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. İşyeri hekimi daha sonra da çalışma öyküsünü ayrıntılı olarak almalıdır. Muayene edilen kişinin iş tanımı. çalışma süreleri ve bu işleri yaparken maruz kaldığı tehlike kaynaklarının ayrıntılı öyküsü alınmalıdır. Bu nedenle işyeri hekimi çalışanın özel çalışma koşullarını bilmeli. tekstil fabrikasında farklı. Ayrıca. Bilinen etkenlere maruz kalma süresi ve miktarı. geçmişte yaptıkları işlerin de sorgulanmasıyla meslekle hastalık arasındaki ilişki açıklığa kavuşturulmuştur (Bilir. stajyerlik de dâhil). İşyeri Hekimliğinde “Anamnez” Her muayenede bir iş anamnezi alınmalıdır. Bu iş yerinde çalışma süresi. Geçerli ve uygun bir yöntem yoksa sağlık gözetimi yapılamaz. gizliliğe dikkat edilerek saklanmalıdır. bekçi. Daha önce çalıştığı işyerlerinin öğrenilmesi de yeterli değildir. ambar görevlisi olarak bildirilmiştir (Nefes darlığı gittikçe artan çalışanın. çalışma süresi.

konjenital rahatsızlıklar. sürekli veya alışkanlık haline gelmiş ilaç kullanımı. haftalık ya da aylık etkilenme düzeyleri de sorulmalıdır. kalkışı. eşgüdüm. nasıl çalıştığı.1. vücut ağırlığı. Hazırlık kısmının tamamlanmasının ardından saçlı deriden başlayarak tüm vücut muayenesine geçilmelidir (bkz. trikloretilen. Maruz kalınan kimyasal. Daha sonra yapılacak sistem sorgulamasında her sistemle ilgili yeterince soru sorulmalı. çocukluk çağı hastalıkları. seboreik dermatit. geçirilmiş kaza ve ameliyatlar. aşılar. konuşma şekli. kireç çözücü-yağ çözücü. yumuşaklığı. Doğal rengi olmadığı halde saçlarda sararma olması beraberinde herbisid26maruziyeti de varsa akla dinitrofenoller gelmelidir. Alın. 45 . çalışanın 4550 yaş dönemi kronik rahatsızlıkları arasında korelasyonu görecektir. uyanıklık. kronik bir hastalığın varlığı. Saçlı Deri Muayenesi: Saçın varlığı. bel kalça vb. bu işi yaparken hangi maddelere maruz kaldığı. ölçümler yapıldıktan sonra muayene odasına giren çalışanın. muayeneden önce ilaç alıp almadığı ile ilgili bilgiler kaydedilmelidir.’ nin yanı sıra minimum düzeydeki zorlanmaya nasıl tepki verdiği muayeneye başlamadan pek çok konuda kabaca fikir sahibi olmamızı sağlayacaktır (Karpilow. 2011). boyun ve yüzün dışarıdan değerlendirilebildiği kadarıyla muayenesi yapılmalıdır. ense. etkenlerin günlük. Soy geçmişin de ayrıntılı sorgulanması ve ayrı ayrı kaydedilmesi gerekir. saç tellerinin yapısı. saptanan her bulgu kaydedilmelidir. yara skar vb. kan basıncı. biyolojik vb.) sorulmalıdır. Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayenesi). nefes alıp verişi vb. alerjiler. kurşun. sandalyeye oturuşu. Özgeçmişe ilişkin olarak. etken maddeler farklı olabilir). Kayıtların önceden beri iyi tutulduğu bir işyerinde hekimlik yapanlar soy geçmişe ilişkin kayıtlarla (anne. yönelim (oryantasyon). herhangi bir nedenle hastanede yatma. fiziksel. o sisteme ait bir yakınma ifadesi hissedildiğinde detaylı sorularla sisteme ilişkin rahatsızlık ortaya konmaya çalışılmalı ve tümü kaydedilmelidir. C. kuruluğu. soğutma sıvıları. aşırı alkol kullanımı ve sigara içiciliği süresi ve miktarıyla birlikte sorgulanmalı ve tüm veriler kaydedilmelidir. Bölüm XVIII. Çoğu zaman işçiler bu maddelerin tam olarak ne olduğunu bilemezler (p3 tozu. çözücüler. ölmüşlerse ölüm nedenleri iyi sorgulanmışsa). Çalışanın bilinç durumu. Fizik muayene: Gerekli boy. radyasyon vb. hastalığa yol açabilecek başlıca etkenler (kanserojen maddeler. tıraş durumu ve taralı olup olmamasının ötesinde. kepek. tinea kapitis.Çalışılan işyerinde çalışanın temel olarak yaptığı işin ne olduğu. odaya girişi. öz bakımla ilgili bilgi vermesi açısından. muayene masasına çıkışı. babanın hastalıkları. 26 Yabancı otları öldürmede veya normal gelişimini önlemede kullanılan kimyasal maddelerin tümüne herbisit denir. Sistemlere ilişkin sorgulamanın ardından fizik muayeneye geçilmelidir. kabalığı.

Bu konuda işyeri hekimlerinin de tercih edeceği Snellen eşelleri. çalışanın toplu iğneyi görmeye başladığı noktaları sorması ve böylece çalışanın görme alanıyla. Muayeneye gelen işçi. Güvenilirliği düşük olmakla birlikte. kendi görme alanını karşılaştırmasıdır. Yakın görme ile ilgili yazı örnekleri XVIII. Pek çok kamu hastanesinin ya da İşyeri Hekimleri Derneği’nin internet sitelerinden bu testlere ulaşılabilmektedir). bir gözünü basınç uygulamadan kapatarak tek tek gösterilen harfleri okumaya çalışır.Ishıhhara Renk Körlüğü Testi Psödo-izokromatik renk levhaları Işıklı Snellen Eşeli Daha sonra göz muayenesine geçilmelidir. doktorun çalışanın karşısına geçip eline aldığı kırmızı ya da siyah başlıklı toplu iğneyi çeşitli yönlerden merkeze yavaşça yaklaştırarak. diğer göz muayenelerine başlanmalıdır. birinci basamak sağlık kuruluşlarında ucuz ve kolay uygulanabilir olması nedeniyle tercih edilmektedir. Uzak görme tarama muayenesi. renkli paneller ve renk kodlu elektrik tellerini kullananlarda başta olmak üzere pek çok iş türünde ”Renk Körlüğü Testi” olarak bilinen renkli görme durumunu gösteren testlerden de yararlanılmalıdır. Uzak ve yakın görme değerlendirmesinin ardından görme alanı değerlendirilmelidir. Okuyabildiği satır sayısı görme oranını verir. bu yöntem basit ve her yerde uygulanabilirliği nedeniyle tarama amaçlı kullanılabilen bir testtir. her göz için tek tek değerlendirilmelidir. Bölümde “Ishihara Renk Körlüğü Testi ve Yorumu” ayrıntılı olarak verilmiştir. Göz bebeğinin ışığa tepkisi ve nistagmus araştırılıp. 46 . Test kitabından uygulama 5-6 dakika kadar sürerken. Tüm satırları okuyanın uzak görmesi 10/10 olarak değerlendirilir. Gözlük lens kullanan çalışanın muayene sırasında gözlüğünü takması istenir. Bu test için renkli yumaklar ya da Ishihara testi kullanılır (XVIII. Bölümde “Göz Muayeneleri” başlığı altında verilmiştir. Çalışma yaşamında trafik işaretleri. muayene odasında bilgisayar ve internet olanağı varsa yaklaşık olarak 3 dakikada test uygulanabilmektedir. 6 metre mesafeden. Görme alanının en basit muayene şekli. Eşel 10 satırdan oluşmaktadır.

. Yüksük tırnağın psöriasis ile ilişkili olabileceği akla getirilmeli. Kemer tokasına bağlı gelişen kontakt dermatit nikel alerjisi için ipucu olabilir. bacaklarda. Deri muayenesi de pek çok etkilenim hakkında bilgi verebilir. dolgu. Burun tıkanıklığının işyeri ortamından kaynaklanan maruziyetlerle veya madde kullanımına bağlı olabileceği. bunlara dair diğer kanıtların araştırılması gerekir (Karpilow. Dişler ve dil çok iyi incelenmeli. akıntı veya buşon varlığı araştırılmalı. Deri ekleri de muayene sırasında gözden kaçmamalı. dış kulak yolu. çürük. Tırnak yemeye ilişkin bulguların kadmiyum. kurşun vb maddelerle çalışanlarda etkilenim açısından önemi göz ardı edilmemelidir. portakal rengi renklenmenin antimon oksitleriyle. ellerde kaşıntılı veya döküntülü lezyonların çalışma ortamında kullanılan kimyasallardan kaynaklanabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. Ancak bunları işyeri hekiminin saptayabilmesi için öncelikle çalışanın çalışma ortamındaki etkilenimlerini bilmesi. kulak kepçesi. kesici dişlerde sarı kahverengi renklenme ile diş minesinde çizgilenme ve taç kısmında dekalsifikasyonun inorganik asitlerle ilgili olabileceği bilinmektedir (Vural. C. Kontakt dermatitin bu muayeneler sırasında saptanabileceği. 2011). Çoğu kez işçiler de izinli oldukları dönemde bu döküntülerin kaybolduğunu ifade etmektedirler. kulak zarı görülmeye çalışılmalıdır. mukozalarda kiraz kırmızı rengin kobalt maruziyetiyle. Dişlerin düzenli fırçalanıp fırçalanmadığı sorgulanmalıdır. 47 . N. diş eti görünümü kaydedilmelidir. mineral eksikliği ile veya çizgilenmelerin kronik deri hastalıklarıyla ilişkili olabileceği unutulmamalıdır. daha sonra da laboratuvar desteğiyle bulguların onanması gerekmektedir. Ardından burun ve boğaz muayene edilmelidir. 2005). Diş boynunda sarı renklenmenin maruziyet öyküsü de varsa kadmiyumla. otoskop yardımıyla incelenmeli. tırnak ve kıllardaki değişiklikler mutlaka kaydedilmelidir. burun ve ağız mukozasının muayenesi ihmal edilmemelidir. Hareket açıklığını saptamak veya hareket ettirme güçlüğü olup olmadığını anlamak için yapılan boyun muayenesinin tamamlanması için tiroid ve karotis muayenesi yapılmalıdır.Kulak muayenesinde. tartar. Diş muayenesinde renk değişikliklerinin dışında eksik. muayene sırasında saptayıp kaydettiği bulgularla eşleştirmesi. beyaz lekelenmelerin vitamin.

2011. Regülasyonunda sorun varsa gece işinde çalıştırılmamalıdır. Berilyum. Kükürtlü hidrojen. Talyum. gibi kimyasallarla Yüksek tempolu ve aşırı efor gerektiren işlerde çalıştırılmamalıdır. sırtta dayanıklılık. (Karpilow. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). ral. gibi kimyasal maddelerle çalıştırılmamalıdır. Yüksekte (vinç operatörlüğü vb. ayrıca bilgi için bkz. Talyum.Daha sonra göğüs muayene edilmelidir. koordinasyon. Kol ve bacakların hareketi. Toksik gazlar. Fosgen. solunum seslerinde azalma olup olmadığını anlamak için akciğerler simetrik olarak dinlenmelidir. Klor. ağrılı bölgelerin varlığı araştırılmalıdır. 2011). Civa. Karbon sülfür. Nikel karbonil. Solventler. Organik fosfor bileşikleri vb. Talyum vb. Azot dioksit. Manganez. Asbest vb. Hırıltılı solunum. deformasyon. Arsenik. Silisyum dioksit. Kurşun. Aldehitler. Kurşun. C. Hipertansiyon (HT) hastalığı bulunanlar Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) olanlar Kronik karaciğer hastalığı olanlar 48 . Manganez. gibi maddelerle çalıştırılmamalıdır. Vanadyum. Gerek işe giriş muayenesinde gerek AKM’de bu tablodan yararlanılabilir. Azot bileşikleri. Karın kaslarındaki sertlik ve esnekliğin anlaşılması. hangi işlerde çalıştırılmaması gerektiği belirtilmiştir. C. Beyaz fosfor. Sağlık Sorunlarına Göre İşçilerin Çalıştırılmaması Gereken İşler Sağlık Sorunları Koroner arter hastalığı (KAH) olanlar Çalıştırılmaması Gereken İşler • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Karbonmonoksit (CO). Kükürtlü hidrojen. Flor.). Aşağıdaki tabloda sağlık sorunu saptanan çalışanların. fıtık muayenesi. bacak omuz ve kollarda kuvvet kaybının olup olmadığının araştırılması. Kurşun. denge (bu konuya ilişkin muayene yöntemleri son bölümde anlatılmıştır) ve işyerinde giyilecek botları giyebilecek durumda olup olmadığını anlamak için çalışanın ayaklarının muayenesi gereklidir (Karpilow. Ardından kalp sesleri birkaç değişik noktadan dinlenmelidir. Amonyak. Göğüs duvarındaki şekil bozuklukları gözlenmelidir. Arsenik. Organik fosfor bileşikleri.

Toluen vb kimyasallarla ve Gece işlerinde. Toksik gazlar. Civa. Ergonomik olmayan koşullarda çalışılan işlerde Bedensel engelliler (organ kaybı olanlar. Halojenli kimyasallar. tek başlarına ve Yüksekte çalıştırılmamalıdır. Beyaz fosfor. Kapalı. Toksik gazlar vb. Karbon sülfür. Manganez. Karbondisülfür. gibi kimyasallarla yapılan işlerde. Kurşun. Kurşun. Karbon tetraklorür. Mangan. Peptik ülserli hastalar • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Kronik böbrek hastalığı olanlar Kan hastalıkları (anemi. Solventlerle yapılan işlerde çalıştırılmamalıdır. Toksik gazlarla Regülasyonunda sorun varsa gece işinde ve vardiyalı işlerde çalıştırılmamalıdır. dar alanlarda. Karbon sülfür. Civa. lösemi vb. Kadmiyum. Mangan. Kurşun. görme bozukluğu olanlar) uygun olmayan yerlerde. tek başlarına ve Yüksekte çalıştırılmamalıdır. 49 . Talyum. Arsenik. Karbonmonoksit (CO) Pestisitler. Solventler. Talyum. Talyum. Alüminyum. protez kullananlar.Diyabetli hastalar • • • • • • • • Kurşun. Talyum.) olanlar Nörolojik hastalığı olanlar Psikiyatrik hastalığı olanlar • • • • • • • • Hareket sistemi hastalıkları olanlar Her işyerinde yukarıdaki sağlık sorunlarına sahip kişilerin çalıştırılabileceği başka işler vardır. Solventlerle yapılan işlerde çalıştırılmamalıdır. Kurşun. Metil klorür. çalıştırılmamalıdır. Organik fosfor bileşikleri. Toksik gazlarla ve Vardiyalı işlerde çalıştırılmamalıdır.

kullanılan maddelere karşı hassas olanlar bu işlerde çalıştırılmayacak. 50 . Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Çalışanın. ÇSGB’na bağlı İSGÜM dışında. Ek ve tamamlayıcı muayeneler yapılırken çalışma ortamındaki riskler göz önünde bulundurulmalı. Burada yasal düzenlemelerle yetinilmemeli. Ek-9 Bazı Ulusal Düzenlemelerde İşe Giriş ve Periyodik Muayenelerde Yapılması Gereken Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler).2. o işyerinin RD sonuçlarına göre gerekirse daha sık. destek hizmetlerinin yetersizliği nedeniyle tartışma konusudur. Ülkemizde. işe yerleştirilen çalışanların. İşe yeni başlayacak işçi tüm muayene masrafları kendisi öder. Çünkü yasal dayanağı olan işveren istemiyorsa bu yükümlülüğü üstlenmemektedir. Laboratuvar sonuçları ile öykü ve fizik muayeneyi içeren klinik değerlendirme yeniden gözden geçirilerek çalışanın işe uygun olup olmadığına karar verilmelidir. iş koluna özel gerekli laboratuvar tetkiklerinin yapılması sağlanmalıdır. 59. ileriyi görebilen işveren. ya da bilimsel gelişmelere paralel farklı tetkikler de tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır (bkz. Madde. tehlike ve zararın özelliğine göre. Maden iş kolunda çalışmanın yoğun olduğu Zonguldak ilimizde deneyimli bir işyeri hekimi işverenini ikna ederek. güvenilir. Sonuçta maluliyet. İşyeri hekimi gerekiyorsa sorun ile ilgili uzman görüşü isteyerek muayene işlemini tamamlayabilir. tazminat gibi insani ve hukuki sorunlarla karşılaşmak istemeyen. İşe giriş ve işe yerleştirme muayeneleri düzenli yapılacak. işe uygun kişilerin yerleştirilmesine önem verilecektir. işe giriş muayenesini. 27 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. Ancak periyodik muayene sırasında gereken ek ve tamamlayıcı muayeneler işveren tarafından karşılanır. Muayenelerin değerlendirilmesi sırasında henüz o işyerinde işbaşı yapmadan çalışanların % 15’inde çeşitli düzeylerde pnömokonyoz saptanmıştır. işe girerken ve çalışırken belirli sürelerle. çalışma ortamındaki risklere uygun olarak ek ve tamamlayıcı tetkiklerle beraber muayeneleri yapılmalıdır (bkz. ek laboratuvar muayeneleri yapacak ve referans olabilecek Sağlık Bakanlığı’na bağlı sağlık kuruluşları. Ek-10 Ulusal Düzenlemelere Göre Bazı Tetkiklerin Yapılma Sıklığı). Çalışanın laboratuar tetkiklerini nerede ve nasıl yaptıracağı. yetkilendirilmiş OSGB’ler.III. yönetmeliklerde belirtilen sağlık kuruluşlarında ve akredite laboratuvarlarda yaptırmalıdır. Ayrıca. Meslek Hastalıkları Hastaneleri. belirli sürelerde sağlık muayeneleri ve gerektiğinde laboratuvar araştırmaları yapılacaktır27. Üniversite Hastaneleri. R. gerekli ek ve tamamlayıcı muayeneleri de kapsayacak şekilde. yetkilendirilmiş veya akredite olmuş sağlık kuruluşları veya laboratuvarlardan yararlanılabilir.G: 11 Ocak 1974/14765. işe giriş sırasında gerekli olan ek ve tamamlayıcı muayene ücretinin işverence karşılanmasını sağlamıştır.

Bülent 2009). Gürültü zararlarının meslek hastalığı sayılabilmesi için gürültülü işte en az iki yıl. maruziyet etkin değerinin alt sınırını (en düşük maruziyet etkin değeri=80 dB) aşan işçiler önleyici odyometri testi.1. Gürültü düzeyi sonometre ile ve “dB” birimiyle ölçülür. R. Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği. Bu ifade kişiye göre ve aynı kişi için değişik zamanlarda farklı olarak algılanabilir. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. Gürültü maruziyetinin yol açtığı riskler kaynağında yok edilmeli veya azaltılmalıdır. Dinlenme yerlerinde gürültü maruziyeti bu yerlerin kuruluş amacına uygun düzeye indirilmelidir. İşyerleri ve çalışma birimleri gürültüyü önleyecek şekilde tasarlanmalı ve yerleşilmelidir. üst sınırını aşan (en yüksek maruziyet etkin değeri=85 dB) işçiler ise işitme muayenesi isteme hakkına sahiptirler29. “istenmeyen ve hoşa gitmeyen ses” olarak ifade edilmektedir. Bu amaçla genel önleme ilkeleriyle birlikte. Ayrıca olanaklar ölçüsünde çalışanlara rotasyonlu çalışma yaptırılarak işyerinde gürültüye maruz kalma süreleri düşürülmeye çalışılmalıdır. çalışma yaşamında en sık karşılaşılan fiziksel ortam faktörlerindendir. 28 Gürültü maruziyetinin başka yollardan önlenemediği işyerlerinde. 28 29 51 . R. otoskopik muayene. Gürültünün hava yoluyla iletimini azaltmak için siperler. Eğer gürültü düzeyi 85 dB’i aşıyorsa çalışanların mutlaka bu koruyucuları kullanmaları sağlanmalıdır (Piyal. Ayrıca. Maruziyet düzeyi.  İşyerinin tümünde yıllık olarak topluca değerlendirilen odyometri sonuçlarına göre bir önceki yıla oranla hangi frekansta olursa olsun 5 dB’in üzerinde kayıp varsa. 80 dB ve üzerinde gürültü varsa çalışanlara riski önleyecek veya en aza indirecek işitme koruyucusu verilmelidir. Çalışanların maruziyet düzeyini aşan gürültüye maruz kaldıkları birimler işaretlenmeli ve buralara girişler (uygun KKD olanların dışında) yasaklanmalıdır.2.G: 23 Aralık 2003/25325. üretim sistemlerinde ve iş donanımlarında düzenli bakım programları uygulanmalıdır. İş gürültü maruziyetini azaltacak (maruziyet süresini ve yoğunluğunu azaltacak ve dinlenme sürelerini artıracak) şekilde örgütlenmelidir.III. Çalışma ortamındaki gürültü düzeyi 80 dB (A) ve üzerindeyse işveren işitme kaybına karşı önlem almaya başlamalıdır. Gürültü Yönetmeliği. Tekil Direktif). İşyerinde RD yapmadan önce yapılacak ortam ölçümlerinden biri de sesin şiddetinin ölçümüdür. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemesinin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir. daha az gürültü maruziyeti yaratan çalışma yöntemleri ve iş donanımları seçilmelidir. Weber Testi ve odyometrik incelemeyi de içeren işitme muayeneleri yapılmalı ve periyodik aralıklarla tekrarlanmalıdır. Çalışanların iş donanımını gürültü maruziyetini en aza indirecek biçimde doğru kullanmaları için bilgilendirilmeli ve gürültünün sağlık zararları üzerine eğitilmelidir. Sözlük anlamı olarak gürültü. yapısal gürültü iletiminin perdeleme ve yalıtım gibi teknik yöntemlerle azaltılabileceği gösterilmiştir. Ayrıca gürültüye bağlı işitme kayıplarına ilişkin yükümlülük süresi 6 aydır. ses emici örtüler ve kapatma gibi yöntemler kullanılabileceği.G: 11 Ekim 2008/ 27021. Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Gürültü. Buralarda çalışacak olanların işe girişte. İşyerinde. 6 Şubat 2003 Tarihli ve 2003/10/EC Sayılı Avrupa Parlementosu ve Konsey Direktifi (89/391EEC Sayılı Çerçeve Direktif’in 16(1) maddesi uyarınca çıkarılan 17. gürültü şiddeti sürekli olarak 85 dB’nin üstünde olan işlerde en az 30 gün (1 ay) çalışılmış olması gereklidir.

  Bunun için öncelikle gürültü etkilenimine yönelik anamnez (aşağıda bir örnek sunulmuştur) alınmalı ve bu anamnez her odyometrik muayeneden önce tekrarlanarak öncekilerle karşılaştırılmalıdır. daha ayrıntılı muayene için işitme kaybının olduğunu düşündüren bölümde çalışanların hastaneye sevki gereklidir. Sağlık gözetimi 80 dB (A) ve üzerinde gürültüye maruz kalınan işlerde çalışan tüm çalışanlara işyeri gürültü RD’yi takiben yapılmalıdır (Oral. KKD kullanımı ile ilgili sorunların varlığı araştırılmalı. 8000 Hz frekanslarında hava iletim odyometrisi yapılmalıdır. enfeksiyon vb. ve ark. 2011). (2) Ortam gürültüsü 85 dB(A) ve üstündeyse yılda bir odyometrinin tekrar edilmesi gerektiği hatırlatılmalıdır. a. tıbbi sorunlar araştırılmalıdır. (3) Ortam gürültüsünün düzeyi kaç olursa olsun çalışanın kendinde fark ettiği tüm işitme azalmalarında. Ayrıca. b. b. iş dışı bir etkilenmenin olup olmadığı. Eğer işitme düzeyinde bir değişiklik yoksa. c. Eğer işitme düzeyinde kayıplar varsa. 4000-6000 Hz’de bir önceki odyometriye oranla 25 dB kayıp varsa. (2) İşitme düzeyindeki değişimlerin nedenleri araştırılmalıdır (buşon. ve ark. kullanım ya da KKD’nin niteliği ile ilgili sorunlar varsa çözülmeli. periyodik. yabancı cisim görülebilir. 500. Odyometrik ölçüm) yapılmalıdır. 4000. erken kontrol muayenesi (2. Ortam gürültüsü 85 dB (A)’in üzerindeyse 1 ay sonra. a. Buşon. 3000. 6000. eski işyerinden ayrıldığı tarihten 6 ay sonra. 2011). Ayrıca çalışma ortamı yeniden değerlendirilmeli. 2000. 1000. otoskopik muayene yapılmadan odyometri testi yapılması yanlış değerlendirmelere yol açabilir. Bir başka işyerinden ayrılıp çalıştığınız yerde işe giren bir çalışan ise. Ölçüm) ya da periyodik muayene ise. erken kontrol gibi tüm muayenelerin ayrılmaz bir parçası olmalıdır. Odyometri ve muayene sonuçları çalışanla paylaşılmalıdır. ve ark. 2011). (1) Aşağıdaki tablolardan yararlanılarak işitme kaybının düzeyi saptanmalı. C. 250. kulak çınlamalarında işyeri hekimini haberdar etmesi gerektiği anlatılmalıdır. 52    . KKD kullanımı ile ilgili eğitimler yenilenmelidir (Karpilow.  Yaptığımız muayene erken kontrol muayenesi (İşyerinizdeki 2. Ortam gürültüsü 85 dB (A)’in altındaysa 12 ay sonra. (2) Eski işyerine ait odyometrisi yoksa yeni işe girişte ve 6 ay sonra. 500-1000-2000 Hz’lerde bir yıl içinde 10 dB ve üzerinde kayıp varsa. (1) Ortam gürültüsü 85 dB(A)’in altındaysa 3 yılda bir. Yaptığımız muayene işe giriş muayenesi ise. (1) Eski işyerinden ayrılırken yapılmış odyometrisi varsa.   Aynı işyerinde farklı bölümlerin grup olarak odyometrileri değerlendirildiğinde. (Bu gibi durumlarda gerekli tedavilerden bir süre sonrasına kadar odyometri ertelenmelidir).) Kulak koruyucuların tüm vardiya boyunca kullanılıp kullanılmadığı. C. gerekli uyarılar veya sevk işlemi gerçekleştirilmelidir. koruyucuların doğru takılıp takılmadığı. enfeksiyon. İ. herhangi bir bölümde diğer bölümlerden 5 dB’den fazla kayıp varsa. Otoskopik muayene işe giriş. kulak koruyucusunun değiştirilmesine gerek olup olmadığı tartışılmalıdır (Karpilow.

ve ark. 2011). kabakulak ya da kızıl geçirdiniz mi? Herhangi bir alerjiniz var mı? Şimdi ya da önceden düzenli olarak ilaç. Odyogram Öncesi (için) Gürültü Etkilenimi ve Tıbbi Bilgilere Yönelik Anamnez 30 Adı. Özellikle ortam gürültüsü değerlendirilmeli. 53 . (4) Sevk sonrası mesleki işitme kaybı tanısı konulmuşsa. kişisel koruyucuların (tıkaç. Çalışana işitme korumasıyla ilgili önerilerde bulunulmalı. o işçi için periyodik odyometrik ölçüm aralığında sağlık gözetimi sürdürülmelidir.    Her muayeneden ve ölçümden sonra bir sonraki ölçümün en geç ne kadar sonra yapılması gerektiği söylenmelidir. C. İşitme muayenesine ilişkin raporlar diğer muayene formlarıyla birlikte etik kurallar gözetilerek saklanmalıdır.(3) Sevk sonrası mesleki işitme kaybı tanısı konulmamışsa. antibiyotik tedavisi gördünüz mü? Hiç kulak ağrısı geçirdiniz mi? Hiç kulak akıntınız oldu mu? Sağ kulağınızda . öte yandan işyerinin o bölümünde RD yeniden yapılmalıdır. görev yeri değişikliği ve meslek hastalığı bildirimi yapılırken. mühendislik önlemleri.Sol kulağınızda Askerlik yaptınız mı? Özellikle ateşli silah deneyiminizi anlatınız. kulak koruyucuları.. İ. değerlendirme sonuçları çalışana bildirilmeli ve işverene raporlanmalıdır. Oral. aynı bölümdeki diğer çalışanların odyolojik ölçümlerini de içeren işitme (erken kontrol) muayeneleri yapılmalı. kulaklık. 1999. Bir yandan o çalışanın tedavisi. soyadı: Çalışanın imzası: Tarih: Kaydeden: Evet Hayır Yorum Öykü Daha önce bir işitme testi yaptırdınız mı? (Ne zaman) Hiç işitme güçlüğü yaşadınız mı? Şimdi işitme güçlüğünüz var mı? Hiç gürültülü bir işte çalıştınız mı? Sağ kulağınızla mı Sol kulağınızla mı daha iyi duyduğunuzu düşünüyorsunuz? Hiç kulaklarınızda çınlama duyuyor musunuz? Hiç baş dönmeniz oluyor mu? Hiç kafa travması geçirdiniz mi? Ailenizde 50 yaşından önce işitme kaybı olan var mı? Hiç kızamık. 30 Lichtenwalner. K. işitme korumasına yönelik eğitimler tekrarlanmalıdır.P. Michael. Bu güne kadar herhangi bir silah sesine maruz kaldınız mı? Ek (İkinci) bir işiniz var mı? Hobileriniz nelerdir? İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi (HSE)’nin hazırladığı yaş düzeylerine göre düşük ve yüksek frekanslar için uyarı ve sevk tablosu aşağıda verilmiştir (Aktaran. kombine kulak koruyucuları) tüm maruziyet süresince kullanılmasının önemi anlatılmalıdır.

GBİK’in sonucudur. 3000. Bu frekanslar toplamı. Normal işitme düzeyine göre % 20’lik bir kayba karşılık gelir. 2000. 3000. 4000 ve 6000 Hz frekanslardaki işitme kayıplarının toplamı) Uyar Sevk et 46 78 55 91 63 105 71 119 80 134 93 153 111 176 131 204 157 235 175 255 Yaş Grupları 18-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65 Kaynak: HSE UK Controlling Noise at Work Toplam değer risk sınıflamasında belirtilen düzeyin altında ise. Bu durumda çalışan 54 . ayrıntılı bilgi için bkz. 4000 ve 6000 Hz frekanslarından elde edilen değerlerin toplamı hesaplanır. 3000. 1000. Odyogramlarda Saptanan İşitme Kayıplarının(Cinsiyet ve Yaş Grupları Göz Önüne Alınarak Hazırlanmış) Uyarı ve Sevk Düzeylerine Göre Risk Sınıflaması Erkek (1000. sınıf 2 (hafif işitme kaybı) olarak değerlendirilir. 2000.Düşük ve Yüksek Frekanslardaki İşitme Eşiklerinin Toplamlarına Göre Uyarı ve Sevk Düzeyleri Düşük Frekans (500+1000+2000) Hz frekanslardaki işitme eşiklerinin toplamı-dB (A) Yaş Grupları 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65 Uyar 45 45 45 48 51 54 57 60 65 70 Sevk et 60 66 72 78 84 90 90 90 90 90 Yüksek Frekans (3000+ 4000+ 6000) Hz frekanslardaki işitme eşiklerinin toplamı-dB (A) Uyar Sevk et 45 78 45 87 45 99 54 111 60 123 66 135 75 144 87 144 100 144 115 144 İşitme düzeyinin sınıflanması Her bir kulak için tek değerin elde edilmesi amacıyla. işitme yeteneği sınıf 1 (normal) olarak nitelenir. 2000. (Aşağıdaki tablolara bakınız. 4000 ve 6000 Hz frekanslardaki işitme kayıplarının toplamı) Uyar Sevk et 51 95 67 113 82 132 100 154 121 183 142 211 165 240 190 269 217 296 235 311 Kadın (1000. Eşik değere eşit veya biraz üzerindeki bir kayıp. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”).

2000. Çalışan bilgilendirilmeli ve kulak burun boğaz (KBB) uzmanına gönderilmelidir. Bu yüzden. Kayıkçı. 3. A. Gürültünün analizinde. 4. G. 2. birkaç saatlik çalışmanın ardından kulağında çınlama veya geçici işitme kaybı oluyorsa orada işitmeyi koruma programına başlanmalıdır. bir çalışma günü boyunca gürültünün süresi ve dağılımı. İşitmenin Korunması (Gürültü Kontrol) Programı GBİK konuşma frekanslarından önce yüksek frekansları etkiler. çalışanın gürültülü ortamdan 14 saat uzak kaldıktan sonra testin yapılması önerilmektedir. 4. 3. 2004) Odyometri tarama testi yaparken. bu tip işitme kayıpları ciddi bir işitme testi yapılıncaya kadar ortaya çıkmayabilir. Kulaklardan herhangi birinde 500. 55 . 1000. 1. 3. 6 kHz’lerdeki işitme eşiklerinin toplamının önceki testle farkı> 30 dB Her kulağın 1. 4. gürültünün analizi. 2. 4000 ya da 6000 Hz’ de 15 dB veya üzeri (yeniden yapılan testle teyit edilmiş) standart eşik sapması varsa. Eğer bir çalışanın bulunduğu ortamda sözel iletişim kurmada zorluk çekiliyorsa.K. 4000 Hz’lerin ortalamasında 10 dB veya daha fazla standart eşik kayması varsa. ölçümün her bir frekansta en az 3 kez tekrarlanması. İşitme Kaybı Sınıflama Şeması Sınıf 1. 5. 500-1000-2000 Hz ortalamalarında veya 1000-2000-3000 Hz ortalamalarında ya da 3000-40006000 Hz ortalamalarında herhangi bir kulakta 25 dB veya daha üstü sabit kayıp varsa. Bunun yanı sıra gürültüye bağlı işitme kaybı (GBİK)’de kişisel değişiklikler de görülür. günlük toplam gürültü düzeyi (sesin şiddeti). Kulaklardan herhangi birinde 2000. Hafif işitme kaybı Kötü işitme Hızlı işitme kaybı Tek taraflı işitme kaybı Hesaplama 1. M. Her bir kulağın değerler toplamı eşik değeri aşıyorsa. gürültünün frekans spektrumu. Bunun sağlanamadığı durumlarda 80 dB (A) ‘in üzerindeki gürültü düzeylerinde standart kulak koruyucusu (tüm mesai boyunca) olması koşuluyla test gün boyunca yapılabilmektedir. 3000. Gürültüden etkilenimin ölçümünde çalışma günü boyunca farklı gürültü çevrelerinde bulunan çalışan söz konusu olduğunda kişisel dozimetreler (bireysel gürültü dozu ölçeri) kullanılır (Genç. İşyerinde belirgin gürültü maruziyet öyküsü varsa. sınıf 3 (işitme kötü) olarak değerlendirilir. 3. gürültünün kontrolü ve işitmenin ölçülmesini içermelidir. bir çalışma günü boyunca toplam gürültü ölçümlerinin yapılması gereklidir. Ciddi işitme kaybının varlığını gösterir.bilgilendirilmelidir.. Normal 2. 4 ve 6 kHz’lerdeki işitme düzeylerinin toplamı (Yaş ve cinse göre düzenlenmiş tablolarla karşılaştır) 3. 3000. İşitmenin korunması programı. GBİK’in kesin olarak saptanması için çalışanın daha ayrıntılı kulak muayenesinin gerçekleştirilebileceği bir merkeze sevk edilmesini önermektedir.E. 4 kHz’lerdeki işitme düzeylerinin toplamlarının farkı>40 dB Yapılacak iş Periyodik işitme muayenesine devam Uyar KBB uzmanına sevk et KBB uzmanına sevk et KBB uzmanına sevk et Kaynak: HSE UK Controlling Noise at Work NIOSH ise. 2.

İşitme Testleri (Odyometri) İzleme. Ed:Dorset Press. 31 Stranks. Dorchester. Ayrıca ayırma. kapatma gibi gürültüyü azaltma önlemlerinde kullanılacak yöntem ve malzeme seçiminde frekans değeri yol gösterici olacaktır. J. Düzelmeler. İlerleme Kontrolü İşitme Koruma Önlemlerinin Uygulanması (*) İlk gürültü araştırmasında sesin şiddeti dB olarak ölçülmektedir. o frekansta koruyuculuğu yüksek olan kulaklık.. 56 .Gürültü Kontrol Programı 31 İlk Gürültü Araştırması dB(A) Gürültü durumuyla ilgili Periyodik Kontrol İzin Verilen Gürültü Düzeyinin üzerinde E V E T Etkileniminin Değerlendirilmesi ve Frekans Analizi* HAYIR İŞİTME KONTROL PROGRAMI Çevresel Gürültü Kontrolü Genel gürültü Haritasının çıkarılması İşitme Koruması İçin Genel Planlama Gürültüyü Kaynağında Azaltmak için Önlemler Danışma .“Noise and Vibration” The Handbook of Health and Safety Practice 7. Eğitim. tıkaç vb. Bu değer izin verilen sınırın üzerindeyse bu kez sesin şiddetiyle birlikte frekansı da değerlendirilmektedir. vb. Gürültünün şiddeti hangi frekansta yüksekse. seçilmektedir. 2005.

Kategori : 3/2 3/3 3/+ *Büyük opasiteye doğru gelişme varsa (ax. Ülkemizdeki yasal düzenlemelere göre tozlu ortamlarda çalışanların. Çalışanların PA Akciğer grafilerinin pnömokonyoz bakımından A ve B okuyucu nihai değerlendirme sonucu aşağıdaki çizelgeye göre kategorize edilir. İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü’de 6 ayda bir. II.III.) değerlendirilmesi İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ile Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik hükümlerine göre yapılır. Kategoriye girenler çalıştırılır. 57 . FVC.C) II. Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde yılda 1. Tozla Mücadele Yönetmeliğinde 2 yılda bir PA akciğer grafisinin çekilmesi gerektiği yazmaktadır. Ayrıca “Peak Flowmetre” ile işe başlamadan önce ve işteki etkilenim sırasında (2 -4 saatlik çalışmadan sonra) % 10’luk azalmanın varlığında çalışanın ortamdan etkilendiği ve önlemlerin yetersiz kaldığı.A. B okuyucuya gönderilir. Bu çalışanların en az yılda bir kez meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına kontrole gönderilmeleri zorunludur.2. Kategori : 0/0/0 0/1 I.2. Kategori : 2/1 2/2 2/3 III. PA akciğer grafisi çekiminin tekrarlanmasının mümkün olmadığı durumlarda kalite (3) PA akciğer grafisi de değerlendirmeye alınabilir. Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi Tozlu ortamlarda işe girişte ve yapılan ortam ölçümü ve buna bağlı olarak yapılan RD’ye göre sıklığı belirlenen aralıklarla Standart (en az 35 x 35 cm) PA akciğer grafisi ve Solunum Fonksiyon Testi ile sağlık gözetimi yapılmalıdır. çalışma ortamının toz yoğunluğu 2 mg/m³ altında olan işyerlerinde çalıştırılır. Tozlu ortamda çalışanların gereksiz yere radyasyon almaması için RD’ye göre 2 yılı geçmeyecek şekilde.B. PA akciğer grafisinin (en az 35x35cm.Kategori ve üzeri gibi işlem görür. yılda 1 kez PA akciğer grafilerinin çekilmesi uygundur. Çekilen PA akciğer grafileri ILO (2000) Pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırması’na göre çekilen PA akciğer grafisi kalite (1) veya kalite (2) olmalıdır. kategoriye giren çalışanlar tozsuz işlerde çalıştırılır. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”). RD’nin yenilenmesi ve ek önlemlerin alınması gerektiği anlaşılır (Akciğer grafileri ve solunum fonksiyon testiyle ilgili daha ayrıntılı bilgi için bkz. ILO Uluslararası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesinde 0. ILO Uluslararası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesi 0. 1. Mevzuat kapsamına giren işyerlerinde çalışanların PA Akciğer grafilerinin pnömokonyoz bakımından değerlendirilmesi işlemi sertifikalı okuyucu tarafından yapıldıktan sonra filmler. Solunum Fonksiyon Testinde. kategoriye giren çalışanlar. Kategori : 1/0 1/1 ½* II. Değerlendirmeler sonucunda A (sertifikalı hekimler) ve B (sertifikalı göğüs hastalıkları uzman hekimi veya sertifikalı radyoloji uzman hekimi) okuyucu hekimler arasında bir çelişki olması durumunda filmler her iki okuyucu tarafından birlikte değerlendirilerek uygunluk sağlanır. FEV1 ve FEV1/FVC değerlerinin % 80’in altında olmaması gerekir.

Meslek Hastalıkları tanısı koymakla yetkili hastaneye sevk edilir. (**) PA Akciğer grafisinin (35x35cm.1990 tarih ve 20635 sayısı Resmi Gazete yayınlanmış olan “Maden Ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmeliğin.G.G.(*) İşyeri ortamında toza maruziyet öyküsü incelenirken çalışanın.R. 1) “Toz ölçüm sonuçlarının saklanması” başlıklı 18’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s.4.R. iş dışı uğraşları. A ve B okuyucu tarafından değerlendirilir. PA akciğer grafileri.) toz ölçüm sonuçlarının bir örneği. Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi Ve Belgeler A-)14. 19 ve 21.2006 tarihinde yürürlüğe girmiş olan “Asbestle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik” (özellikle 20. çalıştığı bölümler.G. Hastane raporlarının bir örneği ilgili işyerine ve İSGÜM'e gönderilir.) pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen çalışanların yetkili hastanelerce [sigortalıların meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü kaybı oranları tespitinde esas alınacak sağlık kurulu raporlarını düzenlemeye yetkili (Sağlık Bakanlığı meslek hastalıkları hastaneleri ile eğitim ve araştırma hastaneleri ve Devlet üniversitesi)] düzenlenen raporlarının bir örneği. ayrıntılı meslek öyküsü alınmalıdır (En son yaptığı ve daha önce çalıştığı işler. İlgili Tüzük ve Yönetmelik ile A ve B okuyucu listelerine www.) belirtilen İşveren Bildiri Formu. 3) “Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi” başlıklı 28’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s.gov.tr adresinden ulaşılabilir. alışkanlıkları sorgulanmalıdır.) işçiler için doldurulacaktır. 5) “Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi” başlıklı 28’inci maddesinde belirtilen Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu (Değişik 26/2/2000-23976 s.09.).R. B-) 26. kullandığı ve çalıştığı ortamdaki maddeler.R. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ile Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.G. (***) A ve B okuyucuları tarafından pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen ve işverene bildirilen işçiler. 2) “Göğüs filmlerinin değerlendirilmesi” başlıklı 27’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s.2003 tarih ve25328 tarihli Resmi Gazete yayınlanmış ve 15.G.isggm.) değerlendirilmesi.12.) A ve B okuyucularının nihai değerlendirme sonuçları (sonuçlar normal olsa bile).R. 4) Geçici Madde 2’de (Değişik 26/2/2000-23976 s. Maddeleri) kapsamında yapılacak çalışmalar. Bir sonraki sayfada ILO 2000 pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırma İçin Okuma Raporu’nun bir örneği ve açıklamaları verilmiştir: 58 .

59 .

pnömokonyoz radyografisi sınıflandırmasını bozması muhtemel teknik hatası olmayan. Kalite (K) 3. İyi kalitede olan. Sınıflandırma amaçları için kabul edilemez olan.AÇIKLAMA: ILO (2000) Pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırması. Kabul edilebilir. 60 . herhangi bir pnömokonyoz tipinde meydana gelen radyografik anormallikleri tanımlamak için kullanılmaktadır ve sadece arkaön (PA) akciğer radyografilerinde görülen görüntüleri sınıflandırmak için düzenlenmiştir. Kalite (K) 2. Kabul edilebilir. Teknik Kalite: Dört derecelendirme kullanılmaktadır: Kalite (K) 1. bazı teknik hataları olan fakat sınıflandırması amaçları için hala yeterli nitelikte olan. Kalite (K) 4.

q/t.) olarak. Plevral Anormallikler: “Plevral plaklar (lokalize plevral kalınlaşma)”. Şekil ve büyüklüğü kaydetmek için iki harf kullanılır. q/q). u. Kategori B: 50 mm'yi aşan fakat sağ üst zona eşdeğer alanı aşmayan en uzun boyuta sahip büyük bir opasite veya en uzun boyutlarının toplamı 50 mm'yi aşan fakat sağ üst zonun eşdeğer alanını aşmayan birkaç büyük opasite.0/0 0/1 Kategori 0: Mevcut olmayan ya da kategori 1den daha az yoğun olan küçük opasiteler 1/0 1/1 1/2 Kategori 1 2/1 2/2 2/3 Kategori 2 3/2 3/3 3/+ Kategori 3: Standart radyografilerde tanımlandığı gibi küçük opasitelerin artan yoğunluğunu ifade eder. Bu yüzden görünen tüm ya da hemen tüm opasitelerin tek bir şekil ve büyüklükte olduğu düşünülüyorsa. q. varlığı tüm plaklar için sağ (R) ve sol (L) taraflar belirtilerek ayrı ayrı kaydedilir.genişliği 3 mm ve 10 mm arasında olan opasitelerdir.5 mm olan opasiteler. lokalize plevral kalınlaşmayı.genişliği 1. opasitelerin parenkimal yoğunluğunun değerlendirilmesidir.çapı 1. standart radyografilerde dört kategori olarak tanımlanmıştır ve aşağıdaki gibi sembolik olarak gösterilen sıralı 12 alt kategoriden sadece birinde sınıflandırılır: 0/. arka-ön göğüs radyografisinde lateral göğüs duvarının (apeksten kostofrenik açıya kadar) izdüşümünün toplam uzunluğu göz önüne alınarak tanımlanır ve sağ (R) ve/veya sol (L) hangi tarafta olduğu belirtilerek kaydedilir. s. Kalsifikasyonun yokluğu (0) veya (nonkals. Bu anormallikler yok (0) veya var şeklinde.5 mm ile 3 mm arasında olan opasiteler. baskın olan küçük opasitelerin yuvarlak ve q büyüklüğünde olduğu. eğer varsa sağ (R) ve sol (L) için ayrı ayrı kaydedilirler. Büyük Opasiteler: Büyük opasite.çapı 3 mm ile 10 mm arasında olan opasiteler. göğüs duvarı (profil veya ön/arka). Bazen sadece kalsifikasyonları ile tanınırlar. (örn: R2 veya L3 gibi) 61 . Ancak önemli sayıda farklı bir şekil ve büyüklük görülüyorsa. Sınıflandırmada boyut. eğik bir çizgiden sonra farklı harf yazılarak kaydedilir (örneğin. Yoğunluk. Kategori A: 50 mm'ye kadar en uzun boyuta sahip büyük bir opasite veya en uzun boyutlarının toplamı yaklaşık 50 mm'yi aşmayan birkaç büyük opasite.” gibi) Boyut. Plaklar.genişliği yaklaşık 1. t. genellikle pariyetal plevrada olanı temsil eder.Parenkimal Anormallikler: Hem küçük hem de büyük opasiteleri içermektedir. Yuvarlak opasiteler p. q ve r harfleri ile düzensiz opasiteler s.5 mm ye kadar olan opasiteler. Yoğunluk: ILO standart radyografileri ile karşılaştırılarak. Kategori C: Sağ üst zona eşdeğer alanı aşan büyük bir opasite veya bir araya getirildiğinde sağ üst zona eşdeğer alanı aşan birkaç büyük opasite. “kostofrenik açı silinmesi” ve “diffüz plevral kalınlaşmalar” şeklinde üç bölüme ayrılır. p. sadece göğüs duvarı boyunca uzanan plaklar için kaydedilir ve hem profil hem de ön/arka olanlar birleştirilir. 10 mm'yi aşan en uzun boyuta sahip opasite olarak tanımlanır. fakat önemli sayıda t büyüklüğünde küçük düzensiz opasitelerin de bulunduğu anlamına gelmektedir.5 mm ile 3 mm arasında olan opasiteler. Plevral plaklar. r. t ve u harfleri ile belirlenir. Küçük Opasiteler: Yuvarlak ve düzensiz olmak üzere iki tür şekil ve her bir şekil türü için üç büyüklük ayırt edilir. Diyafragma veya diğer bölgelerdeki plaklar için boyut kaydedilmez.çapı 1. (örn: “Profil R kals. diyafragma ve diğer bölgelerde görülebilir. eğik bir çizgi ile ayrılan harf iki kez kaydedilir (örneğin. q/t).

(örn: Ra veya Lc gibi) a. Genişlik.-i belirten opasiteler" . Kostofrenik açı silinmesi. 3. 62 .. Genişliğin ölçümü. bu yüzden aşağıdaki sembollerin tanımlamalarının her biri ". Kullanımları yararlıdır. Diffüz plevral kalınlaşma. diffüz plevral kalınlaşma olmadan da gelişebilir. Sembollerin bazıları. lik bir genişlik gereklidir. Silinen kostofrenik açıdan lateral göğüs duvarına kadar uzanan plevral kalınlaşma. akciğer apeksinde sıklıkla görünürdür ve göğüs duvarının diffüz plevral kalınlaşmasının bir parçası olarak kaydedilmemelidir. c. veya ". Diğer Anormallikler: Önemli radyografık özellikleri kaydetmek için gerekli semboller aşağıda listelenmiştir.. Kostofrenik açı silinmesi. lik bir genişlik gerekmektedir.3-5 mm arası genişlik. çünkü toz maruziyeti ve diğer etyolojilerle ilişkili ek özellikleri tanımlarlar. üzerindeki genişlik. Profil diffüz plevral kalınlaşmanın var olarak kaydedilebilmesi için de yaklaşık olarak en az 3 mm. ILO (2000) Sınıflandırmasında. eğer varsa profil veya ön/arka olarak sağ (R) ve sol (L) taraf için ayrı ayrı kaydedilir. Bu sembollerin kullanımı sınıflandırmada zorunlu tutulmuştur. göğüs duvarı boyunca var veya yok olarak.-i gösteren değişiklikler" .1. Göğüs duvarı profildeki plağın varlığının kaydedilmesi için en az 3 mm.lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/2sini aşan toplam uzunluk. plevral parenkimal sınırda kaburganın en içteki kenarından plağın en içteki sivri kenarına kadar yapılır. Plevra. yalnızca göğüs duvarı profildeki plaklar dikkate alınarak kaydedilir. Boyutu ve genişliği plevral plaklara benzer şekilde kaydedilir. b-5-10 mm arası genişlik.lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/4 üne kadar olan toplam uzunluk. 2. sadece kostofrenik açı silinmesi varlığı ve sürekliliğinde kaydedilir.lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/4 ila 1/2 si arasında olan toplam uzunluk. kesin yorumu doğrulamak için yeterli olmayabilir. diffüz plevral kalınlaşma olarak sınıflandırılmalıdır. veya "şüphe" gibi tanıtıcı bir niteleyici kelime veya ifadeyi işaret eder. Diffüz plevral kalınlaşma. Bir PA göğüs radyografisi. Genişliği belirtmek için 3 kategori kullanılır ve sağ (R) ve/veya sol (L) hangi tarafta olduğu belirtilerek kaydedilir.10 mm. sağ (R) ve sol (L) taraf için ayrı ayrı var veya yok olarak kaydedilir. radyografide görülen tanımlamalardan daha çok yorumları işaret eder.

çalışanların maruz kaldığı havadaki asbest konsantrasyonunun 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalaması (TWA) değerinin 0. ILO Pnömokonyoz Radyografilerinin Uluslararası Sınıflandırması Kullanım Rehberi. ÇSGB Genel Yayın No:155. ISBN 975-455-136-7 Asbest Eşik Sınır Değeri1 ---------------------------------------------------------------------------------İşveren.1 lif/cm3’ ü geçmemesini sağlayacaktır. 63 . Kaynak: İş Sağlığı ve Güvenliği Serisi No. teknik kalite ve/veya od sembolü kaydedildiğinde ve/veya tozla ilgili olmadığına inanılan görünümler olduğunda.2000).Semboller: aa at ax bu ca cg cn co cp cv di ef em es fr hi ho id ih kl me pa pb pi px ra rp tb od aterosklerotik aort belirgin apikal plevral kalınlaşma küçük opasitelerin birleşimi buller kanser: mezotelyoma hariç torasik maligniteler kalsifiye pnömokonyotik olmayan nodüller (granuloma vb) veya nodüller küçük pnömokonyotik opasitelerde kalsifikasyon kalp şekil veya büyüklüğünde anormallik kor pulmonale kavite toraks içindeki bir yapının belirgin distorsiyonu plevral efüzyon amfizem hiler veya mediyastinal lenf düğümlerinin yumurta kabuğu kalsifikasyonu kırılmış kaburga(lar) (akut veya iyileşmiş) kireçlenmemiş hiler veya mediyastinal lenf düğümlerinin genişlemesi bal peteği akciğer bozulmuş diyafragma sınırı bozulmuş kalp sınırı septal (kerley) çizgileri mezotelyoma düz atelektazi parenkimal bantlar interlober fissur plevral kalınlaşması pnömotoraks yuvarlak atelektazi romatoid pnömokonyoz tüberküloz diğer hastalık veya önemli anormallikler Yorumlar: Radyografinin değerlendirilmesi sırasında. yorumlar kaydedilir.22(Rev.

mümkünse yayınlanmış bilgileri. ölçümler her el için yapılmalıdır. 8) Düşük sıcaklık ve bunun gibi özel çalışma koşulları.5 m/s2. 3) Riske duyarlı çalışanların sağlık ve güvenliğine olan etkiler. ölçülecek mekanik titreşimin karakteristiğine. mekanik titreşime ve yol açtığı risklerdenetkilenimi en aza indirmek için özellikle aşağıdaki konuları dikkate alarak teknik ve organizasyon önlemleri ile ilgili program yapmalı ve uygulamalıdır. kullanılan iş ekipmanından yayılan titreşim düzeyi hakkında üretici tarafından kullanma kılavuzunda belirtilen bilgiler. Maruziyet düzeyi değerlendirmesi. Titreşimli İşlerde Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Titreşime ilişkin maruziyet sınır değerleri ve maruziyet etkin değerleri: El – kol titreşimi için. kullanılan cihazlar ve yöntemler. elle yapılan ölçümleri veya göstergelerin okunmasını etkiliyor ise. frekans ağırlıklı ivme değerlerinin karelerinin toplamının (rms) (toplam değer) karekökü cinsinden ifade edilen. 4) Mekanik titreşim ile işyeri veya başka bir iş ekipmanı arasındaki etkileşimden kaynaklanan ve çalışanların güvenliğinietkileyen dolaylı etkileri. Kişisel koruyucular Maruziyet etkin değerlerinin aşıldığının saptanması halinde işveren. TS ENV 25349 – Mekanik Titreşim–İnsanın Elle Geçen Titreşime Maruz Kalmasının Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine Ait Kılavuz – standardına göre gündelik maruziyet değeri belirlenir. Maruziyet. çevresel etkilere ve ölçüm aygıtlarının özelliklerine uyumlu olmalıdır. RD’de özellikle aşağıdaki konuları dikkate almalıdır: 1) Aralıklı titreşim veya tekrarlanan şoklara maruziyet de dâhil maruziyetin türü. 7) Bütün vücut titreşimi maruziyetinin işverenin sorumluluğundaki normal çalışma saatleri dışında da devam etmesi durumunda maruziyetin boyutu.2.  Ölçüm Kullanılan yöntemler mekanik titreşime maruz kalan çalışanların kişisel etkilenimini belirleyebilecek nitelikte olmalıdır. Etkileşim Mekanik titreşim. mekanik titreşime maruziyet düzeyini azaltacak şekilde tasarlanmış iş ekipmanının bulunup bulunmadığı. 2) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değeri 2.3. sekiz saatlik bir referans döneme A (8) normalize edilen. 1) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri 5 m/s2. işveren. Çift elle kullanılan aygıtlarda. 2) Yukarıda belirtilen maruziyet sınır değerleri ve maruziyet etkin değerleri. düzeyi ve süresi. 9) Sağlık gözetiminden elde edilen bilgileri. 5) İş ekipmanı üreticilerinin mevzuat gereği verdiği bilgileri. 64 . 6) Varolan ekipman yerine kullanılabilecek. her iki eldeki en yüksek değer esas alınarak belirlenmeli ve diğer el ile ilgili bilgiler de verilmelidir. Çalışanın el–kol titreşimine maruziyeti şu şekilde değerlendirilmeli veya ölçülmelidir:  Maruziyet değerlendirmesi El – kol titreşiminde maruziyet düzeyinin değerlendirmesi. yapılan çalışmadaki gözlem ve ölçüm sonuçlarına göre yapılmalıdır. TS ENV 25349 standardına göre.III.

işverenin gözetimindeki dinlenme tesislerinden yararlandığı yerlerde. 6) Çalışanlara.1) Mekanik titreşime maruziyeti azaltan başka çalışma yöntemleri. 9) Maruz kalan çalışanı soğuktan ve nemden koruyacak giysi sağlanması. eğitim ve talimat verilmesi. işyeri sistemleri ve iş ekipmanları için uygun bakım programları. 2) Yapılacak iş dikkate alınarak mümkün olan en az titreşim oluşturacak uygun ergonomik tasarım ve uygun iş ekipmanı seçimi. Maruziyet düzeyi değerlendirmesi. sekiz saatlik dönemde sürekli ivme eşdeğeri cinsinden tanımlanan. kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir. yapılan çalışmadaki gözlem ve ölçüm sonuçlarına göre yapılmalıdır. 4) İşyeri. yapılan işin özelliği nedeniyle çalışanın. "zorunlu durumlar” dışında kullanım amaçlarına ve koşularına uygun düzeye indirilmelidir. Deniz taşımacılığında. b) Sağlık gözetimi ile ilgili zaten her çalışanın kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. bütün vücut titreşimi. istediğinde. en yüksek (rms) değer veya frekans ağırlıklı ivmelerin en yüksek titreşim dozu değeri (VDV) olarak hesaplanan.  Maruziyet değerlendirmesi Bütün vücut titreşimine maruziyet düzeyinin değerlendirmesi. 7) Maruziyet süresi ve şiddetinin sınırlanması. Mekanik titreşimden etkilenme sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. gerekli koruyucu önlemler alınmalıdır. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak.  Ölçüm Kullanılan yöntemler ölçülecek mekanik titreşimin özelliklerine. 3) Titreşimin zarar verme riskini azaltmak için. Her çalışan. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır. mekanik titreşime maruz kalmayı en aza indirecek şekilde iş ekipmanını doğru ve güvenli bir biçimde kullanmaları için uygun bilgi. 2) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değeri 0. 5) İşyerlerinin ve çalışma yerlerinin tasarımı ve düzeni. Bütün vücut titreşimi için. 8) Yeterli dinlenme sürelerini kapsayan uygun çalışma programı. bütün vücut titreşimini etkili bir biçimde azaltan oturma yerleri ve el–kol sistemine aktarılan titreşimi azaltan el tutma yerleri ve benzeri yardımcı donanım sağlanması. çevresel etkilere ve ölçüm aygıtlarının özelliklerine uygun olmalıdır. kullanılan iş ekipmanından yayılan titreşim düzeyi hakkında üretici tarafından kullanma kılavuzunda belirtilen bilgiler. 1 Hz’in üzerindeki titreşimler değerlendirmeye alınmalıdır. TS EN 1032–Mekanik Titreşim–Bütün Vücudun Titreşim Emisyon Değerinin Tayin Edilmesi Amacıyla Hareketli Makinelerin Denenmesi–Genel–ve TS 2775– Tüm Vücudun Titreşim Etkisi Altında Kalma Durumunun Değerlendirilmesi İçin Kılavuz–sayılı TSE standartlarına göre gündelik maruziyet değeri belirlenmelidir. Sağlık Gözetimi a) RD sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması halinde çalışanlar uygun sağlık gözetiminden geçirilmelidir. 1) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri 1. 65 . Maruziyetin boyutu Özellikle.5 m/s2dir.15 m/s2.

Kimyasal Maddelerle Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Kimyasal maddelerle çalışanların sağlık gözetiminde işyeri hekimi o kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına (MGBF-MSDS) ulaşmalı. neden olabileceği sağlık sorunlarının ortaya çıkmadan önlem alınması konusunda gerekli duyarlılığı göstermelidir. sağlık gözetiminde saptanan önemli bulgular hakkında işveren de bilgilendirilmelidir. ayrı ayrı alınması gerekli koruyucu önlemler konusunda önerilerde bulunmalıdır. Karpal tünel sendromu. İşyeri hekimi her çalışan için. 66 . Özellikle.c) Sağlık gözetimi sonucuna göre bir çalışanda. özellikle bel bölgesi omurları ve disklerindeki zedelenmeler göz önüne alınarak. uzman veya yetkili makam maruz kalan işçiler için tıbbi muayene istemelidir. a) İşveren.Benzer biçimde maruz kalan diğer çalışanların da sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenlemeyi yapmalıdır. sağlık risklerini öğrenmeli. maruziyet sonlandıktan sonra yapılacak olan sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve öneri alacaktır. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır. Muayeneler sırasında el kol titreşimi söz konusuysa. d) Çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili kişisel sağlık kayıt sistemi bulunmalıdır.RD’yi gözden geçirmelidir.4. hekim veya iş sağlığı uzmanı tarafından işteki mekanik titreşime maruz kalmanın sonucu olarak değerlendirilen. . İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler. Bu durumda. tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. III. tendinit vb. önlemleri uygularken. Bu durumda. etkilenim sona erdikten sonra da yapılması gerekli sağlık gözetimi hakkında bilgi verilmelidir. maruziyet riskini belirlemek üzere yeniden RD yapılmalıdır. . . sağlık durumlarının gözetim altında tutulması için işyerinde gerekli düzenlemeleri yapmalıdır. İşyerinde kişisel ve mesleki hijyenönlemlerinin derhal alınabilmesine olanak verecek şekilde gerekli düzenleme yapılmalıdır.Riskleri önlemek veya azaltmak için daha önce alınan önlemleri gözden geçirmelidir. e) Çalışanlara. 2) Gizlilik ilkesine uyularak. bel bölgesine ait muayeneler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır (bkz.Riskleri önlemek veya azaltmak için yasal mevzuat uyarınca gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil. hekim veya uzman kişi tarafından kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir. 3) İşveren. . yapılan RD’ye göre sağlık ve güvenlik yönünden risk bulunan işlerde çalışanların. aynı şekilde maruz kalan diğer kişiler de sağlık gözetiminden geçirilmelidir. bu Rehberin “XVIII. kas iskelet sistemi hastalıkları göz önüne alınarak bunlara yönelik incelemeler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır. hekim. c) Çalışanlardan birinde kanserojen veya mutajen maddelerden etkilenim nedeniyle oluştuğu kuşkusu bulunan bir sağlık sorunu görüldüğünde. Kimyasal maddelerle çalışanların sağlık gözetiminde. 1) Çalışan. b) Sağlık gözetimi. etkilenim başlamadan önce yapılmalı ve daha sonra da düzenli aralıklarla sürdürülmelidir. Tüm vücut titreşiminde ise. Ölçekler ve Muayene Yöntemleri” bölümü). 2.

2. İşyerinde faaliyetin sona ermesi halinde işveren bu kayıtları ÇSGB’na vermek zorundadır. iş hekimliğindeki en son tıbbi bilgilere giregelişmiş testler uygulanması. kendilerine ait sağlık gözetimi sonuçlarına ait bilgileri alma hakkına sahiptir. d) Sağlık gözetimi yapılan her bir çalışanda. durumlarda yapılmalıdır. c) Mümkün olduğu hallerde biyolojik kontroller yapılması. Biyolojik sınır değeri bulunan tehlikeli kimyasal maddelerle çalışmalarda. zaman ağırlıklı ortalama konsantrasyonu 0. Havadaki kurşunun. prosedüre uygun sağlık gözetimi yapılması zorunludur. iş hekimliği ilke ve uygulamalarına göre yapılmalıdır. Çalışanlar. sağlık gözetimi sonuçlarının yeniden değerlendirilmesini isteyebilir. a) Çalışanların mesleki ve tıbbi öz geçmişleri ile ilgili kayıtların tutulması. 1) Belli bir hastalık veya sağlık yönünden olumsuz bir etkilenmeye neden olduğu bilinen tehlikeli kimyasal maddeye maruziyetin söz konusu olduğu. 67 . Bu gözetimler özellikle. konuyla ilgili kayıtlar maruziyetin sona ermesinden sonra en az kırk yıl süre ile saklanmalıdır. Kimyasal maddelerle çalışılan işyerlerindeki gözetimler. Yapılan RD sonucunda sağlık yönünden risk altında olduğu saptanan çalışanlarda uygun sağlık gözetimi Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkındaki Yönetmeliğe göre zorunludur. Kanserojen veya mutajen maddelere maruz kalanların sağlık durumunu izlemekle görevli hekim ve diğer sağlık görevlileri. Bu prosedür şu şekildedir: 1. Çalışanların sağlık durumunun izlenmesi. erken teşhis ve tedavinin sağlanması. Sağlık durumunun izlenmesi aşağıdaki konuları içermelidir. Kanserojen maddelerle ilgili yönetmeliğe göre. absorbsiyon spektrometri veya eşdeğer sonucu veren bir başka yöntem kullanılarak kanda kurşun düzeyinin (PbB) ölçümü ile yapılır. Çalışanlar bu işe başlamadan önce bu durumdan haberdar edilmelidir. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınmalıdır.075 mg/m3 ’ten fazla ise ve çalışanlardan herhangi birinin kanındaki kurşun seviyesi 40mg Pb/ 100 ml kandan fazla ise tıbbi gözetim yapılmalıdır. maruziyet koşullarını bilmelidir. 2) Çalışanların özel çalışma şartlarında hastalık veya etkilenmenin ortaya çıkma olasılığının bulunduğu. 3) Çalışanlar üzerinde yapılacak tetkiklerin oluşturduğu riskin kabul edilebilir düzeyde olduğu. Kimyasal maddelerle çalışılan işyerlerinde koruyucu önlemlerin alınmasında. hastalık ve etkilenmeyi tespit edecek geçerli tekniklerin bulunduğu durumlarda yapılmalıdır. b) Çalışanlarla kişisel görüşmeler yapılması. haftada 40 saat çalışma süresine göre hesaplanmış. Biyolojik izleme.f) Çalışanın kendisi veya işveren.

86 BİRİM mg/dL mg/L mg/L µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/dL µgr/litre µgr/litre mg/L µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/dl Kolinesteraz aktivitesi 1100-2700 U/L % 100 kabul edilir Bu değerin %25-50 sine düşünce klinik belirtiler başlar (275-550/675-1350) U/L Total hemoglobinin % 2 si üst sınır İşyeri hek.TEST Kurşun (Pb) Kurşun (Pb) Amino Lev. % 5 tolere edilebilir. kandaki hemoglobinin %1' i COHb' dir. ksilen) Triklorasetikasit (TCA). bir sağlık etkisi saptanırsa veya biyolojik sınır değeri aşılmışsa. Tetraklorasetik asit Sağlık gözetimi sonucunda. Normalde. Civa (Hg) Amonyak (NH3) BİYOLOJİK MAT. Tolere edilebilen üst sınır %20' dir Aromatik nitro ve amino bileşikleri Karbonmonoksit (CO) Heparinli veya EDTA’lı kan Heparinli veya EDTA’lı kan Benzol İçin Fenol İdrarda 0 300 İdrarda İdrarda 0 0 20 mg/L idrarda fenol 2 25 mg/ml mg/L mg/L İşyeri hekimliğinde tolere edilebilen değer Hippürik asit (Toluen. işçi durumdan haberdar edilmeli ve gereken bilgi ve öneriler verilmelidir.(ALA) Alüminyum (Al) Alüminyum (Al) Nikel (Ni) Nikel (Ni) Krom (Cr) Krom (Cr) Kadmiyum (Cd) Kadmiyum (Cd) ß-2 mikroglobulin Kadmiyum (Cd) Siyanür (SN) Civa (Hg) Organik alkil Hg bil. A.5 15 250 5 Negatif 50 100 200 30 . sigara içenlerde %10' a kadar yükselebilir. 68 . Heparinli tam kan İdrarda İdrarda Kan serum İdrar Kanda İdrarda Kan İdrarda (3 gün maruziyet) Kanda İdrarda (Kadmiyum) idrarda Heparinli Heparinli tam kan Kan Kan İdrar Heparinli veya EDTA’lı kan ALT SINIR 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ÜST SINIR 40 13 6 10 30 10 25 10 25 1.

G:10 Haziran 2004/25488. Enfeksiyon taraması için bir epidemiyolojik sistem geliştirilmeli ve eğer o etkene yönelik bir aşı geliştirilmişse tüm çalışanların aktif bağışıklaması sağlanmalıdır. tanımlamak için kullanılan sözcüklerdir. III. çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan. topluma yayılma riski bulunabilen ancak genellikle etkili korunma veya tedavi olanağı olan biyolojik etkenler. topluma yayılma riski yüksek olan ancak etkili korunma ve tedavi yöntemi bulunmayan biyolojik etkenler. kişisel hijyen. Mikroorganizma. işyeri hekimi veya diğer uzman kişilerin veya Bakanlık yetkililerinin önerilerine uyulmalıdır. genetik olarak değiştirilmiş olanlar da dâhil mikroorganizmalar. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik gerekli önlemlerin alınmasında. 2. Biyolojik Etkenlerin Enfeksiyon Risk Düzeyleri Grup 1 biyolojik etkenler Grup 2 biyolojik etkenler Grup 3 biyolojik etkenler Grup 4 biyolojik etkenler İnsanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan biyolojik etkenler. 1. çalışanın sağlık ve güvenliğine yönelik riskleri değerlendirmek ve alınması gereken önlemleri belirlemek için. çok hücreli organizmalardan türetilmiş hücrelerin in– vitro olarak geliştirilmesini. Biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan herhangi bir çalışmada. Riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik önlemleri gözden geçirilerek gereken önlemler alınmalıdır. çalışanın etkilenme türü. genellikle etkili korunma veya tedavi olanağı bulunan biyolojik etkenler İnsanda ağır hastalıklara neden olan. R. konularda eğitim almalıdırlar. Yalıtım ve dezenfeksiyon işlemlerinin etkene uygun olması sağlanmalıdır. Periyodik taramalarla duyarlı kişilerin saptanmasına çalışılmalıdır. Çalışırken uyulacak hareket tarzları liste halinde yazılmalı ve tüm çalışanlar (örneğin bir hastane için başhekimden temizlik elemanına kadar) başta bu hareket tarzları konusunda olmak üzere. 2. 5. alerjiye veya zehirlenmeye neden olabilen. İnsanda ağır hastalıklara neden olan. el yıkama davranışı geliştirme. Biyolojik Risk Etkenlerinden Etkilenme Olasılığı Olan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi Biyolojik etkenler denildiğinde aklımıza “herhangi bir enfeksiyona. Çalışanın yaptığı işten alınarak tehlikeli kimyasal maddeye maruziyet riskinin olmadığı başka bir işte çalıştırılması da dahil olmak üzere. mimari yapı işlevine uygun tasarlanmalıdır. biyolojik etkenler ve neden oldukları hastalıklar vb. düzeyi ve süresi saptanmalıdır. genetik materyali replikasyon veya aktarma yeteneğinde olan hücresel veya hücresel olmayan mikrobiyolojik varlığı. ancak topluma yayılma olasılığı olmayan. hücre kültürü ise. Yapılan RD yenilenmelidir. İnsanda hastalığa neden olabilen.Bu durumda. sağlık durumları kontrol edilmeli ve bunlar sürekli sağlık gözetimi altında tutulmalıdır. Biyolojik etkenler enfeksiyon risk düzeylerine göre 4 gruba ayrılmışlardır32. çalışanlara zarar verebilecek. hücre kültürleri ve insan parazitleri gelmelidir. 4. çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan. 3. 32 Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik. 69 . Biyolojik risk etkenlerinin söz konusu olduğu tüm işyerlerinde kurulum aşamasında. Benzer şekilde maruz kalan başka çalışanlar da varsa.

Çalışma ortamında yapılan RD. yapılan işin özelliğine göre zararlı biyolojik etkenleri kullanmaktan kaçınmalı ve teknik gelişmelere uygun olarak. etkene karşı etkili bir aşı varsa aşılanmalıdır. Çalışanın mesleki ve tıbbi öyküsü ile ilgili kayıt tutulmalı. İstendiğinde yetkililere gösterilmek üzere. zararlı biyolojik etkenlerin tümünün oluşturduğu tehlike dikkate alınarak yapılmalıdır. Tüm çalışanlar. Çalışanların yaptıkları işlerinin sonucu olarak ortaya çıkabilecek hastalıklarla. Yaptıkları işle doğrudan bağlantılı olarak çalışanların yakalandığı hastalıkla ilgili bilgiler göz önüne alınmalıdır. ilgili mevzuat ve uygulamalara uygun yürütülmelidir. benzer biçimde maruz kalmış diğer çalışanların da aynı şekilde sağlık gözetimine tabi tutulmasını sağlamalıdır. düzenli aralıklarla ve çalışanların biyolojik etkenlere maruziyet koşullarını etkileyebilecek herhangi bir değişiklik olduğunda yenilenir. RD yapılırken. her bir çalışan için alınması gerekli koruyucu ve önleyici tedbirler ile ilgili olarak önerilerde bulunmalıdır. iş hekimliğinde ulaşılabilen son bilgiler ışığında. çalışanların sağlığını korumak için biyolojik etkenlerin denetim altına alınması hakkındaki önerileri. İşyeri hekimi veya çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi. Biyolojik Etkenlerle Yapılan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi İşveren her çalışanın. işyeri hekimi veya çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi. İşverenler. özel koruma önlemleri alınması gereken kişileri tanımlamalıdır. Çalışanların sağlık gözetimi iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun olarak yürütülmelidir.     Biyolojik etkenlere maruz kalanlar. Bir çalışanınetkilenime bağlı olduğundan kuşkulanılan bir enfeksiyona ve/veya hastalığa yakalandığı saptandığında. maruz kaldıkları veya kalmış olabilecekleri biyolojik etkene karşı henüz bağışıklığı olmayan çalışanlar için etkili aşılar hazır bulundurulmalıdır. çalışanın kişisel sağlık durumu değerlendirilmelidir. alerjik veya toksik etkilerle ilgili bilgiler.     İnsan sağlığına zararlı olan veya olabilecek biyolojik etkenlerin sınıflandırılması. aşı bulundurduklarında Koruyucu Aşı Uygulama Kılavuzu’ndan yararlanmalıdır. Yetkili makamların. İşveren. her çalışan için.Birden fazla grupta yer alan biyolojik etkenlere maruziyetin söz konusu olduğu işlerde RD. RD. kullanım koşullarında çalışanların sağlığı için tehlikeli olmayan veya daha az tehlikeli olan biyolojik etkenleri kullanmalıdır (ikame-yerine koyma).Maruziyetin sona ermesinden sonra yapılacak herhangi bir sağlık gözetimi ile ilgili olarak çalışanlara gerekli bilgiler ve öneriler verilmelidir. Aşılama bedeli çalışana yüklenmemelidir. erken ve geri döndürülebilir etkilerin saptanması gibi biyolojik izlem yapılmalıdır. Buna göre. Aşılama. çalışmalara başlamadan önce ve düzenli aralıklarla. 70 . Çalışanların Sağlık Gözetimi İçin Uygulamaya Yönelik Öneriler Biyolojik etkene maruz kalan çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi yada işyeri hekimi her bir çalışanın durumunu ve etkilenme koşullarını bilmelidir. aşılanmanın ve aşılanmamanın sakıncaları ve yararları hakkında bilgilendirilmelidir. Uygun ise. çalışanla ilgili bir aşılama belgesi düzenlenmelidir. Sağlık gözetimi yapılırken. sağlık gözetiminden geçmesini sağlamalıdır.Bu durumda maruziyet riski yeniden değerlendirilmelidir. konu ile ilgili daha ileri testler yapılmasına karar verilmelidir. Gerektiğinde.

olabildiğince az sayıda tutulmalıdır.  Eldeki bilgi ve verilere göre. kazalar ve olaylarla ilgili kayıtları. çalışanların maruziyet düzeyinin en aza indirilmesi için. Biyolojik etkenlere. mesleki maruziyet sonucu meydana gelen her hastalık veya ölüm ÇSGB’na bildirilir. çalışanların sağlık ve güvenliği için risk olduğu ortaya çıkarsa. Çalışma prosesleri ve teknik kontrol önlemleri. İşverenler. depolanması ve işyerinden uzaklaştırılması (güvenli ve özel kapların kullanılması da dahil) uygun yöntemlerle yapılmalıdır. gerektiğinde uygun işlemlerden geçirildikten sonra çalışanlar tarafından güvenli bir biçimde toplanması. bilinen son maruziyetten sonra en az 40 yıl boyunca saklanır.  Hastalığın gelişmesinden önce uzun kuluçka dönemi olan enfeksiyonlara neden olan.         Etkilenen veya etki altında kalabilecek çalışan sayısı. bu liste. 71 . kişisel tıbbi kayıtlar. Hijyen önlemleri.  Uzun süreli ciddi arıza bırakabilen enfeksiyonlara sebep olan biyolojik etkenlere maruziyette. kullanılan biyolojik etkenlerin saklandıkları ortam dışında bulunup bulunmadığının belirlenmesi için ölçümler yapılmalıdır. uygun bir şekilde tutup. etkilenmenin son bulmasından sonra en az 10 yıl süre ile saklanmalıdır. maruziyet sona erdikten sonra en az 20 yıl saklamak zorundadır. biyolojik etkenlerin ortama yayılmasını önleyecek veya ortamda en az düzeyde bulunmasını sağlayacak şekilde düzenlenmelidir. Biyolojik risk işareti ile birlikte ilgili diğer uyarı işaretleri de kullanılmalıdır. Atıkların. Biyolojik etkenlerin karıştığı kazaların önlenmesine yönelik plan hazırlanmalıdır. Yapılan RD sonucunda. biyolojik etkenlerin çalışma yerlerinden kontrol dışı dışarıya taşınması veya sızmasının önlenmesi veya azaltılmasını sağlayacak şekilde uygulanmalıdır. Gerekiyorsa ve teknik olarak olanak varsa. Öncelikle toplu koruma önlemleri alınmalı ve/veya maruziyetin başka yollarla önlenemediği durumlarda kişisel korunma yöntemleri uygulanmalıdır. Ayrıca.Sağlık gözetiminin yapıldığı durumlarda. Bunun teknik olarak mümkün olmadığı durumlarda. yıllar sonra hastalığın ortaya çıkmasına kadar saptanamayan enfeksiyonlara neden olan. yapılan işin türünü. Grup 3 ve/veya Grup 4 biyolojik etkenlere maruz kalan çalışanların listesini.  Kalıcı veya gizli enfeksiyona neden olduğu bilinen. mümkünse hangi biyolojik etkene maruz kaldıklarını ve maruziyetler.  Tedaviye rağmen uzun süreler sonra nükseden hastalıklara yol açan enfeksiyonlara neden olan. çalışanların etkilenimi önlenmelidir.

Biyolojik İzlem Biyolojik izlem’in tanımı. -İşletmenin faaliyeti sona erdiğinde. -Tüm çalışanların. biyolojik etkenin ortama yayılmasına ve insanda ciddi enfeksiyona ve/veya hastalığa sebep olabilecek herhangi bir kaza veya olayı derhal ÇSGB ve Sağlık Bakanlığı’na bildirir. uygun ve yeterli temizlik malzemeleri bulunan yıkanma ve tuvalet olanakları sağlanmalıdır. -İnsan ve hayvan kaynaklı örneklerin alınması. işlem yapılması ve incelenmesi yöntemleri belirlenmelidir. 2. biyolojik etkenlerle kirlenmiş olabilecek iş elbiseleri ve koruyucu donanım. Her kullanımdan sonra ve kullanımdan önce kontrol edilip temizlenmelidir. Biyolojik izlem tehlikeli maddelerin. biyolojik etkenlerin bulaşma riski bulunan çalışma alanlarında yiyip içmeleri engellenmelidir. Bozuk koruyucu donanımlar. İç maruziyet izlemesinde. Grup 3 veya Grup 4 de yer alan biyolojik etkenlere maruziyetten çalışanların korunması için acil eylem planı. analiz sonuçlarını eşik düzeyleri ile karşılaştırmak ve maruziyeti azaltmada uygun önlemleri önermektir. İki çeşit biyolojik izlem yapılır. -Çalışanlara uygun koruyucu giysi veya diğer uygun özel giysi sağlanmalıdır. Biyokimyasal etki izlemesinde genellikle protein ve DNA gibi makromoleküllere kovalan olarak bağlanan (örn. gerektiğinde imha edilmelidir. göz yıkama sıvıları ve/veya cilt antiseptikleri de dahil. DNA eklentileri ve protein eklentileri) mutajenik maddelerin reaksiyon ürünlerinin ölçümünün kastedildiği anlaşılır. İç maruziyeti izleme ve biyolojik ile biyokimyasal etkiyi izleme. Biyolojik risk etkenleri ile ilgili olarak bu konuda hazırlanan Yönetmelik ve eklerinden yararlanılmalıdır32. İşverence.. Amaç çalışanların iç maruziyetini ölçmek. belirlenmiş bir yerde uygun olarak saklanmalıdır.. -Çalışanlar için gerekli koruyucu donanımlar. soyadı. unvanı ve bu konudaki yeterliliği. 72 . -İşveren. biyolojik materyaldeki tehlikeli maddelerin ve metabolitlerinin düzeylerinin ölçülür. 2) Çalışanların biyolojik etkenlere maruz kaldığı veya kalabileceği işler. -Çalışanlara. Biyolojik etki izlemesi hücresel düzeyde biyolojik reaksiyonları ölçer (örn. 5) Çalışma şekli ve yöntemleri de dahil olmak üzere alınan koruyucu ve önleyici önlemler. -Koruyucu elbiseler de dâhil. 1) RD'nin sonuçları. İzlenen etkilerinin kendisinin organizma için olumsuz sonuçları olması gerekmez. kirlenmiş bu elbiselerin ve koruyucu donanımın dekontaminasyonu ve temizliği sağlanmalı. metabolitlerinin ya da bunların biyokimyasal veya biyolojik etkilerinin parametrelerinin varlığında çalışanlardan alınan biyolojik materyallerin analizidir. biyolojik etkene maruz çalışanların listesi ile bu konudaki tüm tıbbi kayıtlar ÇSGB’na verilir. 6. sitogenetik ve sitotoksik etkiler). III. istenmesi halinde. 4) İşyerinde sağlık ve güvenlikten sorumlu kişilerin adı. kullanımından önce onarılmalı veya değiştirilmelidir. Biyolojik etkenlerin işyeri içinde güvenli bir şekilde taşınması için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. çalışma alanından ayrılmadan önce çıkarılmalı ve diğer giysilerden ayrı bir yerde saklanmalıdır. Biyolojik risk etkenleriyle yapılan çalışmalarda işverenler ÇSGB’na şu bilgileri vermekle yükümlüdür: -RD sonuçları çalışanların sağlık ve güvenliği yönünden risk bulunduğunu ortaya koyuyorsa. 6) Fiziksel engellerin ortadan kalkmasından kaynaklanabilen. 3) Maruz kalan çalışan sayısı. mutasyonlar.

Biyolojik izleme. Analizde kullanılan yöntemlerin her kimyasal maddeyi tanımlayacak spesifiklikte olması gerekir. saç gibi biyolojik materyalde kendileri ve/veya metabolitlerinin niteliksel veya niceliksel analizleri yapılır. Bu analizler duyarlı ve güvenilir (standart) analitik yöntemlerle gerçekleştirilir. Ancak çevresel izleme yanında maruz kalınan internal dozun incelenmesi (biyolojik izleme) maruziyetin daha iyi bir göstergesi olarak kabul edilir. Çalışanın etkilenme derecesinin değerlendirilmesi için ortam ölçümleriyle birlikte kullanılacak biyolojik izleme ölçümlerinin geliştirilmesi önem kazanmıştır. Biyolojik izlem’in kullanımı ve amacı. Bir başka tanımla. tehlikeli maddeleri tanımlamak amacı ile çevresel izlenmeleri yapılır. Biyolojik izlem çalışma koşullarının değerlendirilmesi için bir araçtır. dışkı. -Tehlikeli maddelerin metabolizmasında kişisel farklılıklar. Örneğin. İş ortamında iyi endüstriyel hijyenik koşulların sağlanması için çalışanların maruz kaldığı zararlı miktarda. kişisel maruziyetin ise biyolojik parametrelere göre biyolojik sıvılarda analizi ise "biyolojik izleme" olarak ifade edilir. -Çalışanlar tarafından inhalasyon. 73 . çalışanların. aromatik bir hidrokarbon olan toluenin işyeri ortamında TLV-TWA olarak tayini. doku. Ayrıca kompleks yapıdaki biyolojik materyalde ise çok düşük miktarda bulunduklarından dolayı bu yöntemlerin duyarlıkları yüksek ve yeterli derecede tekrarlanabilir olmalıdır. -Tehlikeli maddelerin kullanımında kişisel hijyen. “Sağlık risklerinin değerlendirilmesi amacıyla. Biyolojik izlem şunların ölçümünü mümkün kılar. solunan hava ya da bunların kombinasyonundaki madde ya da metabolitlerinin ölçülmesi ve değerlendirilmesine biyolojik izleme” denir. -Tehlikeli bir maddeye maruziyetin spesifik biyokimyasal ve biyolojik etkileri.İş sağlığının hedeflerinden biri de. Bu amaçla da maruz kalınan kimyasal madde veya karışımlarının kan. çevresel izleme. idrar. -İş yerinde koruyucu önlemlerin etkinliği ve böylece sağlık risklerinin değerlendirilmesi. maruz kalan kişilerin kanlarında toluen. mesleki tıbbi korunmanın bir parçası olarak mesleki tıbbi muayene ile bağlantılı kullanılır. kişisel maruziyet değerlendirmesinin yöntemi olarak önerilmeden önce toksikokinetik ve toksik kimyasalların metabolizmaları ile ilgili yeterli bilgi edinilmelidir. Biyolojik izlem gerekip gerekmediğini iş yeri hekimi tespit eder ve işverene haber verir. deri yoluyla veya yutma aracılığıyla alınan tehlikeli maddelerin miktarları. sağlıklarını olumsuz etkileme riski olan maddelere maruziyetini en ufak bir sağlık sorununa ya da toksik etkiye neden olmayacak sınırlarda tutmaktır. idrarlarında metabolitleri olanhippurik asit ve o-krezol tayini "biyolojik izlemeye" örnektir. Bu nedenle işyeri ortamından numuneler alınarak maruziyetin değerlendirilmesi gerekir. Endüstride kimyasal maddeye maruziyetin belirli standartlara göre analizi ve yorumlanması "çevresel izleme". Biyolojik izlem gereksinimi yasal düzenlemeler veya iş yeri koşullarının bir sonucu olabilen özel koşullar ya da bir maddenin kendine has özellikleri tarafından belirlenir. salgı.

.Kimyasalın çözünebilirlik özellikleri.Havadaki konsantrasyonlar genellikle zaman ve yer ile değişkenlik gösterebilir.Kimyasalların vücuda toplanması.Biyolojik izleme kanser gibi düşük dozlarda uzun süre / kronik etkilenim sonucu ortaya çıkan hastalıklar için genellikle yetersiz kalmaktadır. Etkeni kaynağında yok etmek buna ek olarak ortamdaki yoğunluğu azaltmaya çalışmak temel ilkelerden biridir. Bu nedenle bazı maddelerin kan konsantrasyonu önemli iken bir başkasının idrar konsantrasyonu bir başkasının hedef doku ve organdaki yaptığı patolojik değişiklikler önemlidir (bkz.Koruyucu donanımlar ve etkinlikleri. . . . Maddenin vücutta nerede biriktiği.Kişisel alışkanlıklar. Oysa ortam havasında izin verilen limitlerin altında bile olsa KKD kullanmayan bir işçi zaman zaman yüksek dozlarda maruz kaldığından toksik sınırlarda etkilenmiş olacaktır ve kan ve idrarda etkilenilen maddenin metabolitleri saptanabilir. Düşük dozda kronik etkilenilen bir maddenin vücutta metabolize olamıyor/atılamıyorsa maruziyet izlenmesi mutlaka gerekli ve anlamlıdır. . . -Farklı zaman noktalarında kimyasalların konsantrasyonundaki değişiklik. Bu nedenle asıl etki olan sağlık etkisinin takibi için.). Bu nedenle çevresel ölçümlerle biyolojik izlemlerin birlikte yapılması gerekmektedir.Çeşitli emilim yolu seçenekleri (deri. Kimyasal maddelerin kan veya idrara metabolitlerinin aranması daha çok akut toksik etki oluşturan kimyasal maddeler için geçerlidir. . kimyasalın vücuttaki miktarının saptanması kimyasal maddenin vücuttaki değişimine bağlıdır.Parçacık büyüklüğü ve aerodinamik özellikleri.İşyeri dışındaki etkilenmeler. . 74 . Oysa aşağıda sayılan birçok faktör kimyasalların vücuda alınmasını etkilemektedir: -Farklı yerlerde kimyasalların konsantrasyonundaki değişiklik. . Bu ifadeden ortam havasını ölçmenin gereksiz olduğu sonucu çıkarılmamalıdır. Örneğin uygun ve etkili bir KKD kullanan bir çalışanın çalıştığı ortamdaki ölçümler ne olursa olsun sağlık etkisinden korunmuş olacaktır. Bir kimyasalın havadaki yoğunluğu vücuda giren/alınan/emilen miktarla ilişkili olmayabilir. Çünkü önemli olan absorbe edilen kimyasalın miktarıdır. sindirim vb.Solunum hacimleri (iş yük-iş enerji istemleri). Emilim oranı yüksek bir madde kanda yüksek konsantrasyonlara ulaşabilir ama karaciğerden ilk geçişte metabolize oluyorsa rutin maruziyet izleminde anlamı olmayabilir. ne kadar sürede elimine edildiği de önemlidir. Ek-11 Sanayide Kullanılan Kimyasallardan Etkilenmenin Biyolojik İzlemi İçin Önerilen Yöntemler). Maruziyet durumunun izlenmesi. Yani ortam havasında konsantrasyonu çok yüksek olan bir madde kanda veya idrarda bulunmayabilir. bazı durumlarda ortam ölçümlerine göre biyolojik izlem daha avantajlıdır.

metal veya kömür madenciliği. Madencilikte en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı Kas iskelet sistemi hastalıkları Titreşime bağlı beyaz parmak hastalığı Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları Epikondilit Bursit Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki astım Mesleki deri hastalıkları Sıcak stresi Mesleki kanser Biyolojik risk etkenleri. rahatsız edici. darbe gürültüsü ve yıllar içerisindeki maruziyet süresi dâhilinde günlük gürültü maruziyeti düzeyine göre belirlenir. delme. genellikle bir dereceye kadar ocak alanında işlenir. Madenler genellikle dar ve kapalı alanlardır. Çıkarılan cevherler. Aynı zamanda bazı kişiler çalışma ortamının dışında da gürültü. Metal madenciliği de çıkarılan cevherin cinsine göre sınıflandırılır. toz ya da tehlikeli maddelere maruz kalırlar. Maruziyet çalışma ortamının dışındaki faktörler nedeniyle artabilir. Madencilik pek çok farklı işin yapıldığı bir alandır. mantar enfeksiyonları Madenci nistagmusu Psikososyal sorunlar Gürültüye bağlı işitme kaybı Gürültü Gürültü. Bu oran da. Gürültüye bağlı kronik işitme kaybı riski. zararlı veya işitme duyusunu kötü etkileyen. kokleanın kümülatif gürültü maruziyetine bağlıdır. Çalışanlar her türlü alet ve makineden. yükleme ve taşıma gibi işlemlerden kaynaklanan gürültüye maruz kalırlar.1. Farklı maden tiplerinde. tetanos. Madencilikle ilgili geleneksel olarak. farklı çalışma yöntemlerinde ve farklı bölgelerdeki madenlerde çalışanların maruz kaldığı olası tehlikeler de farklı farklıdır. Gürültü maruziyeti.III. Her bireyin tehlikelere karşı verdiği tepki farklıdır. İşyerindeki potansiyel tehlikelerin düzeylerini saptamak ve kabul edilebilir bir düzeye indirmek önemlidir. istenmeyen seslere denir. yüzey veya yeraltı madenciliği gibi sınıflandırmalar yapılmıştır. Bunun için öncelikle bu iş koluna özel tehlike kaynaklarına göz atmakta yarar vardır. Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi Genel işe giriş muayenesinin ardından maden iş koluna özgü sağlık tehlikeleri göz önüne alınarak ek ve tamamlayıcı muayeneler muayene protokolüne katılmalıdır. Metal madenciliğindeki iş sağlığı tehlikelerinin çoğu bu metalurjik süreçlerle ilişkilidir. kesme. örneğin bazı genetik rahatsızlıklarda da benzer semptomlar görülebilir.3. Bu şekilde en duyarlı bireylerin bile korunacağından emin olunabilir. örneğin titreşimli el aletlerini kullanan bazı insanlarda vibrasyonun neden olduğu Beyaz Parmak sendromu semptomlarının çok azı görülürken başkalarında bu hastalık hızla kendini gösterebilir. leptospiroz. işitme 75 .

madenin geometrisi. Öte yandan. tahrik kısımları dışında. Bu gürültü matkap ucunun etkisi. sinirlilik ve yorgunluğu artırarak iş kazası riskinde artışa neden olabilir. İster kömür madenlerinde kullanılan sürekli yüzey kazıcı veya uzunayak kesici yükleyiciler olsun. İç kulakta oluşan bir fonksiyon bozukluğudur. gürültü kaynağı yardımcı donanımlardandır. matkaplar ve taşlayıcılar yüksek düzeyde gürültüye neden olmaktadır. Yeraltında yapılan patlatma. 76 . aşırı gürültü olmaz. dizelle çalışan yükleyiciler ve taşınan malzemelerden ya da insan taşıyan kaldırma araçlarından kaynaklanır. Taşıma sistemleri de gürültü yaratmaktadır. Doğal taş madenlerinde testereler. Bunların yanı sıra yardımcı donanımlar da gürültülüdür. taşıma araçları ve egzoz aksamlarıdır. Bazı madenlerde hazırlık çalışmaları için makineye bağlı darbeli matkaplar da kullanılabilmektedir. Bu nedenle. akım kaynağı ve nakil (donanım) sistemi ile kesici kısımların darbe gürültüsü nedeniyle çalışırken devamlı gürültü meydana gelir. günlük 85 ila 89 dB (A) gürültü düzeyinde maruziyet yalnızca uzun süreli etkilenme sonucunda işitme kaybına neden olurken. iletişime engel olarak. Bu işlemler sırasında kullanılan pnömatik darbeli matkap ve martopikörler bugün hala madencilikte gürültü açısından en önemli tehlikeyi kaynaklarıdır. GBİK. madencilik faaliyetleri durağan değildir ve yalnızca belirli bir yerde gerçekleşmez. Diğer darbeli maruziyetlerle birlikte maden işçileri üzerindeki kümülatif etkisi çok belirli değildir. gürültü düzeyleri değişiklik göstermektedir. Araçlarda gürültü. Öte yandan ocakta kullanılan dizel lokomotifler ile yer altı insan taşımasında kullanılan araçlarda bunlara ek olarak tekerlek-ray ikilisinin oluşturduğu darbe gürültüsü ve yapısal titreşim vardır. ister taş ocaklarında kullanılan kesme ve sondaj makineleri olsun. odyometrik olarak saptanabilen ve genellikle 1 kHz’nin üzerindeki frekanslarda gelişen işitsel keskinlik kaybını (işitme tüy hücrelerinde oluşan hasarı) ifade eder. Asıl gürültü kaynakları motorlar. Madenciliğin mekanize hale gelmesiyle başlayan ilk işlemlerden biri kayaç delme işidir. matkap gövdesini mekanik vibrasyonu ve egzozundan gelen darbeli gürültüden kaynaklanmaktadır.kaybı riskinin yanı sıra. Donanımlar ya üretimde ve galerilerin bakımının yapıldığı durumlarda olduğu gibi elle kullanılabilir ya da taş ocaklarında kesici tel yerleştirmek için sondajda ya da yer altı madenlerinde tavan saplama yerleştirmek için kullanıldığı gibi devingendir (müteharriktir). Bakımları düzenli yapıldığı sürece bantlı konveyör sistemlerinde. Madenlerin havalandırması için kullanılan gereçler(gürültünün aerodinamik akışın ortaya çıkardığı enerji ve yapısal rezonanstan kaynaklandığı emici ve üfleyici aspiratörler). açıklıklar ve duvarın pürüzlülüğünden kaynaklanan sürtünme nedeniyle yerüstünde yapılan patlatmadan farklıdır. Buna ek olarak. mekanize madenlerde maden çıkarmada kullanılan ekipman. Gürültüye bağlı işitme hasarı akut (ani gürültüden kaynaklanır. genel sanayi alanlarının aksine. Günlük 80 dB (A) ve üzeri düzeylerde gürültüden etkilenme sonucu işitme kaybı meydana gelebilir. Bu gürültü araçlardan ya da zincirli konveyör sistemlerden gelebilir. örneğin çarpışma veya patlama) veya kronik (uzun süre gürültüye maruz kalma) olarak gelişebilir. 90 dB (A) ve üzeri düzeylerde hasar riski kayda değer oranda artar.

Madencilikte yerüstü kuruluşlarında donanımlardan kaynaklanan gürültü düzeyleri Yerüstü kuruluşları / donanım Kesme makineleri Lokomotifler (elektrikli) Kasalı kamyon Yükleyiciler Uzunayak kesici yükleyici Zincirli konveyörler Sürekli yüzey kazıcı Yükleyici-damper Aspiratörler Pnömatik darbeli aletler Aralık (dB(A)) 83–93 85–95 90–100 95–100 96–101 97–100 97–103 97–102 90–110 114–120 Ortalama (dB(A)) 88 90 95 98 99 99 100 100 100 117 Belirtiler ve Bulgular Gürültüye maruziyetin etkileri kulak çınlaması ve sağırlığa kadar ilerleyebilen işitme kaybıdır. Kulak çınlaması. Makineler için geliştirilmiş yalıtım malzemeleri ya da sessiz tahrik dişlileri gibi yeni geliştirilen malzeme ve teknolojiler bulunmaktadır. Üst düzey yönetimin bu faktörler konusunda bilgi sahibi olması ve “sessiz” donanım satın alma ilkesini benimsemesi gerekmektedir. İşitme kaybı geri dönüşümsüzdür. Özellikle titreşim yayan donanımlarda eskimiş parçaların değiştirilmesi ve bakım programının iyi uygulanması da gürültüyü büyük oranda azaltabilir. örneğin pnömatik darbeli matkaplar için uzaktan kumanda sistemiyle makineyi ve makineyi kullanan çalışanı birbirinden ayırmak-uzaklaştırmak mümkün olmuştur. iskemik kalp rahatsızlıkları. Bu şekilde de gürültülü güç kaynağı ya da dişlilerin kapatılmasıyla azaltılabilecektir. Özellikle tehlikelere karşı uyarılara yönelik iletişimin sağlanması gereken yerlerde. Bazı değişikliklerin arasında hem yeni teknoloji kullanımı hem de farklı çalışma yöntemleri vardır. Gürültünün bu önlemlerle kontrol altına alınamadığı durumlarda. maruziyet altındaki çalışanların güvenli (gürültüsüz) bir şekilde çalışabilmelerini sağlaması gerekmektedir. Bunun yanı sıra KKD seçimi yapılırken diğer tehlikelerin ortaya çıkıp çıkmadığına da önem gösterilmelidir. nakliye bantlarının ayarının yapılması ve bozuk egzoz parçalarının değiştirilmesi gibi olası gürültü kaynaklarına dikkat gösterilmesi önemlidir. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerindeki diğer etkileri arasında yüksek tansiyon. sinirlilik ve uyku bozukluğu yer almaktadır. GBİK olarak darbe gürültüsünden etkilenen bireylerin yaklaşık %50’sinde görülür. Yeni aspiratör modellerine gürültüyü azaltan susturucular takılabilir. Yeni matkap ve martopikör modellerinin pek çoğu eski modellerle karşılaştırıldığında güçlerine göre daha az gürültü çıkarmaktadırlar. kulak koruyucuların koruma düzeyi gürültü maruziyetine göre ayarlanmalıdır. Bu nedenle bir ortamda ne kadar gürültü olduğu belirlenmeli ve kulak koruyucunun buna uygun frekansta olması sağlanmalıdır. Bakım yapılmasının ardından koruma ve kapakların yerine konması ve zangırdamayı önlemek için bağlantı noktalarının sıkıştırılması. Önlem Gürültüyü ortadan kaldırmaya yönelik pek çok yöntem geliştirilmiştir. işverenin uygun kulak koruyucuları (KKD) ve bunların kullanımına yönelik talimatları ve gerekli eğitimleri vererek. Modifiye edilmiş tasarım örnekleri konveyör sistemlerindeki etki noktalarını ortadan kaldıracak ya da azaltacaktır. Kirli ortamlarda 77 .

Kumlama. poker ve kompaktörler. Beyaz parmak hastalığı. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak sendromu Yükleme birimleri.       Kaya kırıcılar. Kas iskelet sistemi rahatsızlıkları Ergonomik sorunlar Tekrarlayan hareketlerin ve el emeğinin yoğun olduğu işlerde kas iskelet sisteminde hasarlanma riski yüksektir. Tüm vücut titreşimi ise özellikle bel omurlarında ve disklerinde hasarlara neden olabilir ya da var olan sorunları artırabilir. titreşim maruziyetinin özelliğine. uygunsuz duruş yaygındır ve kas-iskelet hasarlarına neden olabilir. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. kişinin geçmişi ve alışkanlıkları gibi başka birkaç etkene daha bağlıdır.kulak içi koruyucular. kas ve eklemlerde oluşan. döner aletler. taşlama makineleri ve kesici diskler. Üretim makinelerinde olduğu gibi bakım onarım işlerini yapan işçiler de titreşimli aletlere maruz kalmaktadırlar. bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi). kamyonlar. Uzun süre aynı pozisyonda çalışmak aşırı yorgunluğa neden olur. Ellerin titreşim yayan donanımlardan etkilenmesi sonucunda oluşan tekrar eden bir rahatsızlıktır. Beyaz parmak hastalığı. kazıyıcılar ve kepçeler gibi mobil araçların kullanımı tüm vücut titreşim maruziyetine neden olur. yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu diye bilinen bir rahatsızlığın bir bölümünü oluşturur. 78 . Darbeli matkaplar. kulak enfeksiyonuna neden olabileceğinden uygun bir seçenek olmayabilir. Havalı kompresörler gibi delici araçların kullanımı da el-kol titreşimine bağlı beyaz parmak sendromlarına neden olabilir. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir (daha ayrıntılı bilgi için bkz. Yontma çekiçleri. Portatif testereler. çalışma yöntemine. ya da Günde yaklaşık bir saatten uzun süre bazı döner ve diğer hareketli makineleri kullanan bir çalışan ciddi risk altındadır. Hastalığın şiddeti. Madencilikte elle taşıma. Bu nedenle başta bel ağrısı olmak üzere madencilerde kas iskelet sistemi rahatsızlıkları yaygın olarak görülür. büyük ve ağır nesneleri kaldırma işleri. Bu makine ve araç gereçlerin arasında aşağıdakiler bulunur: Düzenli olarak   Günde yaklaşık 15 dakikanın üzerinde bir süre boyunca darbe etkili ekipman kullanan. Çünkü bu işçiler titreşim maruziyeti hakkındaki ilgili yönetmeliklerde belirlenmiş maruziyet eylem sınırının muhtemelen üzerinde bir değerde tehlikeye maruz kalmaktadırlar. uzun süreli tekrarlayan çalışma hareketleri. sinirlerde. Madencilikte beyaz parmak hastalığı genellikle elle kullanılan martopikörler. damarlarda. havalı delici tabancalar ve taşlama makineleri kullanılması sonucu ortaya çıkar. Freze makineleri veya zımba tabancaları. iş göremezliğe yol açan ağrılı bir rahatsızlıktır.

örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller.  Araç gereç aparatlarının doğru seçilmesi de titreşim maruziyeti üzerinde etkili olabilir. Bu tür araç-gereç sapları titreşim kaynağından.) kullanımı. Hastalar.  El-kol vibrasyonunu azaltmak için bir başka yöntem titreşimi azaltan tamponlu tutacakların kullanılmasıdır. özellikle donma dinlenme süreleri dâhil koruyucu uygulamalar ve donanımlar. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde olabilir. Sonunda.  Bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. Birkaç parmak beyazladığında. Sonraları parmak uçları daha sık beyazlayacaktır. Önlem  Var olan çalışma yöntemleri. toplar otomatik olarak karşı denge kurmak üzere belirli bir yerde toplanır.Hastanın öyküsünde parmaklarda ve ellerde oluşmuş yaralanmalar. diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir. Bu durumda donanımlar her zaman yapılacak işe uygun ve yeterli performansı gösterecek düzeyde olmalıdır. Hastalığın ilk evresinde genel olarak parmaklarda hissizlik ve karıncalanma görülür. ayakkabı. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet. Belirtiler ve Bulgular Beyaz parmak hastalığı nöbetlerini tetikleyen faktörler genellikle soğuk havalar veya soğuk nesnelerle temastır. metiserjit. Yüzey alanı. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları. Eşmerkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir. Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç-gerece karşılık sert malzemeler Bireysel Faktörler Operatör’ ün aleti kontrolü Makine çalışma oranı Beceri ve verimlilik Bireyin titreşime duyarlılığı Sigara. Bir sonraki evrede parmak uçlarından biri geçici olarak beyazlaşacaktır ve ağrımaya başlayabilir. yapılan değişiklik daima izlenmelidir. 79 . Titreşim ayrıca titreşimi önleyici kollar kullanılarak da azaltılabilir. Bir dengesizlik meydana geldiğinde. Çalışanın etkilenme süresi olabildiğince kısa tutulmalıdır. Bu durum çoğu zaman makine kullanıldıktan sonra dahi devam eder. çalışma. sayıları gittikçe artan ve günün herhangi bir saatinde ortaya çıkan ağrı nöbetleri geçirir. yani makineden mümkün olduğunca ayrılır. daha düşük düzeyde titreşim yayan başka bir alternatifle değiştirildiğinde. dekuplaj mekanizması yaylı. uyuşturucu ve bazı ilaçların (ergo türevleri. bu hastalar için bozuk para tutmak.Titreşimin el üzerindeki etkisini belirleyen faktörler Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Her bir iş günü içindeki maruziyet süresi İşte titreşim maruziyetinin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Biyodinamik Faktörler Tutma gücü–çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı. vida benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir. düğme iliklemek. Hastalar parmaklarında dokunma duyusunu kalıcı olarak yitirebilir. başparmağınızın etkilenme olasılığı azdır. ß-adrenerjik reseptör blokörleri. ancak. El ve kolların vücuda göre konumu. Parmaklarda veya ellerde önceden var olan hastalık veya yaralanma Eldiven. Tutma yerleri teknolojik bakımdan yenilenmiş ise. Makinenin üreticisine bağlı olarak. Bu durum dönel şaftta yer alan bir konteyner içinde düzenlenen gevşek çelik toplarla elde edilir. bleomisin vb. iğne iplik kullanmak ve çivi. Son evrede ise nekroza bağlı “siyah parmak hastalığı” ve amputasyon gelişebilir. El aletleri ile çalışılan malzemenin sertliği. bu hastalık büyük olasılıkla geri döndürülemez bir aşamaya gelmiştir. üretici bilgilerinin takibinin yapılması hayati önem taşımaktadır. bir parça dengesizliği giderir.

). İşleri çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırmak. eldiven kullanmak aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyecektir. Uyuşmalar. Titreşim önleyici eldivenler yüksek frekanslı titreşimin etkisini azaltabilir. bu nedenle sadece titreşim emen eldivenler kullanmak yeterli bir kontrol önlemi olarak değerlendirilmemelidir. tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir. tendinit vb. Karpal tünel sendromu. özellikle bel bölgesi omurları ve disklerindeki zedelenmeler göz önüne alınarak. Çalışan el kol titreşiminin olduğu işte çalışacaksa veya çalışıyorsa işe giriş ve periyodik muayenelerde. Eldivenlerin hastalığa yakalanma riskini azalttığına dair bir kanıt yoktur. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir. Tüm vücut titreşiminde ise. Önlem      80 Tekrarlayan baskılardan kaçınmak. Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması. Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar genellikle geceleri ortaya çıkar. işaret parmağı. uygulanan kuvveti azaltmak ve kavrayışı gevşetmek. bel bölgesine ait muayeneler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. Örneğin. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilir. kas iskelet sistemi hastalıkları göz önüne alınarak bunlara yönelik incelemeler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:      Tekrarlayan el hareketleri. Ancak. Avuç içinde mekanik stres.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır. Bu nedenle çalışanla titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir. Fizyopatolojisinde. Ergonomik açıdan doğru donanım kullanmak (iş tezgâhları. KTS. Uygun şekilde molalar vermek.   Körelmiş testere bıçağı zamanı geldiğinde değiştirilmeli ya da bilenmelidir. Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa. tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya çıkar. İnşaat mühendislerinin kullanımı için mevcut uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri vardır. orta parmak ve yüzük parmağının radial yarısında (3. etkilenme kümülatif olabilir (Bu Rehberin son bölümünde KTS’nin teşhisinde yararlı olabilecek testler verilmiştir. El kol vibrasyonu. Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar. bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır. aynı zamanda elleri sıcak tutarak semptomları da iyileştirir. Bilenmiş kesme parçaları körelmiş parçalardan daha verimli çalışır ve bu nedenle de üretim birimi başına etkilenmeyi azaltır. Sıkı kavrama. Karpal tünel sendromu (KTS) KTS. El bilek ateli. titreşime bağlı etkilenme de azaltılır. Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak. araç ve gereçlerin sapları ile işler çalışanın çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir). .

Elleri sıcak tutmak–rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak.

Bel rahatsızlıkları
Bel rahatsızlıkları sık rastlanan mesleki yakınmalar arasındadır. Bu rahatsızlıklara her tür işte rastlanır. Her bir bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir, fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:          Elle yapılan ağır işler ve özellikle ağır ve rahatsızlık veren yüklerin kaldırılması, Yeraltı madenleri gibi farklı yerlerde elle yük taşıma, Martopikör kullanmak gibi tekrarlayan işler, Uzun mesafelerde araç kullanma ya da özellikle koltukların uygun duruma getiril(e)mediği ya da yeterince yatırıl(a)madığı durumlarda tümsekli yollarda araç kullanma, Alçalmak, eğilmek veya çömelmek (örneğin dik durmaya yetecek alan sınırlı olduğunda kötü pozisyonlarda çalışmak), Aşırı güç gerektiren yükleri itmek, çekmek veya sürüklemek, Normal beceri ve sınırlar aşılarak ve fazlasıyla yorgunken çalışmak, Sıcaklık ya da nem açısından olumsuz koşullarda çalışma, Germe, döndürme ve uzanma.

Yeraltı madenciliğinde, genellikle çalışanlar sıklıkla ciddi bir şekilde eğilmelerini ve dönmelerini gerektiren garip çalışma pozisyonlarını zorunlu kılan ve başka yerde benzeri olmayan çevresel kısıtlamalarla karşı karşıya kalırlar. Ne var ki, eğilme ve dönem faaliyetleri yerüstü madencilik faaliyetlerinde de karşımıza çıkmaktadır. Sınırlı yer (dikey ya da yatay boyutlarda) maden çalışanlarını uygun olmayan pozisyonlarda çalışmaya itmektedir ve bu da hem fiziksel çalışma kapasitelerini hem de bel üzerine uygulanan baskıyı etkilemektedir. İnsan bedeni bu tarz ortamlarda da çalışmayı sürdürebilir; ancak olağan çalışma durumlardaki kadar iyi bir performans sergileyemez. Aslında, (madencilik ortamında olduğu gibi) normalin dışındaki işler ve çevresel sınırlamalara karşın, işçiler önemli derecede performans gösterebilmektedirler. Yerin kısıtlı olması (dik duracak mekân yetersizliği), çalışanların asimetrik hareketler (eğilme bükülme) yapmaya zorlanmasına neden olmaktadır. Buna ek olarak mekânın yetersizliği, güç kaynaklarının var olmaması, çalışanın kas sistemi üzerindeki baskıyı azaltmak için kullanılabilecek mekanik araçların (vinçler, kaldıraçlar, forkliftler, vs.) da sayısını ve türlerini büyük oranda sınırlamaktadır. Bu noktada mekanik yardım alınmak istendiğinde, genellikle o çalışma ortamına özel olarak üretilmesi gündeme gelecektir ki bu da tipik bir ekipmanın alınmasından daha pahalıya mal olmaktadır. Madencilik çalışmalarından pek çoğu çalışanların diz çökme, eğilme, çömelme ve/veya yere uzanma gibi pek arzu edilmeyen pozisyonlarda çalışmalarını gerektirmektedir. Bu tarz çalışma duruşları yerüstü madenlerinde tamir ya da bakım işlerinden sorumlu personel ve kömür madenlerinde alçak ya da orta yükseklikteki damarlarda çalışan her yeraltı maden çalışanı için sık karşılaşılan durumlardır. Madencilikte en önemli sorunlardan biri de malzeme akışıdır [hem malzeme üretimi hem de araştırılıp bulunması (tedarik) açısından]. Malzeme akışının etkin bir şekilde sağlanması yerüstünde ya da yeraltında olabildiğince az taşıma hareketinin olmasıyla ilişkilendirilir. Sorunlu alanlar arasında aşağıdakiler bulunmaktadır: • Kalabalık çalışma ortamı, • Dağınık girişler ve tedarik alanları, • Düzen ve tertibin kötü olması, • Malzeme akışında gecikmeler ya da gerilemeler, • Malzeme akışında engeller, 81

• • • • • • 

Ağırlığı 25 kg’dan fazla yüklerin el-kol gücüyle kaldırılması, Materyaller için aşırı depolama süreleri, Malzemenin tek tek veya topyekün kaldırılıp taşınması, Uygun noktalarda malzeme kaldırma donanımlarının gereğinden az kullanılması, Depodaki parça ya da malzemelerin alınması için çok fazla zaman gerekmesi, Aynı malzemenin birkaç şekilde tutulması, Raylı taşıma sistemlerinde raydan çıkma.

Hem yerüstü hem de yeraltı çalışmalarında tüm vücut vibrasyonu da bel ağrısına neden olan bir başka faktördür. Madencilik iş kolunda tüm vücut vibrasyonunun, damperli kamyon, dozer, kepçe, kazıcı yükleyici, doldur-taşı-boşalt (DTB) araçları, yol düzleyici, vs. araç koltuklarından aktarılan titreşim gibi pek çok farklı kaynağı olabilir. Bu vibrasyon farklı kırıcı tipleri, titreşimli elek gibi titreşim yayan makinelerin yanında hareket ederken ya da üzerindeyken ya da bazı loder tiplerini kullanırken ayaklardan vücuda geçer. Vücudun farklı kısımlarının doğal bir (rezonans) frekansı vardır. Eğer kaynaktaki titreşim frekansı vücut parçasının rezonans frekansıyla eşleşirse, titreşim etkisi 4 kata kadar artabilir ve ciddi bel ağrısı gibi hasarlara neden olabilir. Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süreli ağrı, günlük faaliyetleri yürütme becerisinin azalması ve malulen emeklilik olabilir. Kişisel yakınmalar arasında günlük ya da sık ağrı ve ağrı kesicilerin kullanımı vardır. Önlem  Yüklerin elle taşınmasından kaçınılması, teknik yardım alınması.

Pek çok durumda, özellikle yerüstü çalışmalarında, atölyelerde, lavvarlarda ve başüstü yüksekliğinin bulunduğu diğer yerlerde malzeme taşıma araçları kullanılabilir. Yeraltı kömür madenleri gibi bazı çalışma ortamlarında malzemelerin taşınması sorununu çözmek için kolayca kullanılabilecek mekanik araçlar bulunmayabilir. Yük taşınmasından kaynaklanan bel ağrısı riskini azaltmanın en iyi yöntemlerinden biri mekanik araçlardan yardım almaktır. Bu araçların uygun ve etkili bir şekilde kullanılmasına özen gösterilmelidir. Bu bağlamda kullanılacak donanımın belirli özellikleri, kullanılacağı ortam ve ekipmanı kullanacak kişilere uygun eğitimin verilmesi gibi konular göz önünde bulundurulmalıdır. Yeni tehlikeler yaratmaktan kaçınılmalıdır. Mekanik yardım alınacak araçlar; basit araçlar, el arabaları ya da tekerlekli krikolar, konveyörler, kaldırma araçları, palet taşıyıcılar ve/veya farklı durumlar için üretilen yüksek özellikli araçlar gibi pek çok şekilde ve tipte olabilir. Bu araçların hepsinin amacı “yükü hafifletmek”, taşımayı ortadan kaldırmak ve/veya malzeme taşımayı daha etkin hale getirmektir. Bu durum verimliliği artırırken yaralanma riskini de azaltmaktadır. Bu tür araçların kullanılması genellikle sözü edilen faktörler üzerinde olumlu etki yaparak geçici ya da kalıcı maluliyet giderlerini azaltmasının yanı sıra, verimliliği de artıracaktır. Göreceli olarak kısa bir zaman dilimi içinde bu araçların maliyetini çıkartmak mümkün olur. Bu aletlerin doğru kullanımına özen gösterilmezse, onları kullanmanın da belirli riskler içerebileceğini akılda tutmak gerekir. Belirli bir yük için kullanılan donanımın yapılan işin kapasitesine uygun olması önemlidir. Ancak, aşırı kapasitesi olan donanım kullanmak da sorun yaratabilir; çünkü donanımı hareket ettirmek için daha fazla güç uygulanması gerekebilir. Kullanılan donanımın taşınan malzemelere, yapılan işlere ve kullanıldığı koşullara uygun bir şekilde dikkatli seçilmesi gerekir. Aynı zamanda erişilebilirlik ve kullanma kolaylığı da başarı sağlanması açısından kilit önem taşımaktadır. İşçiler uzak bir yerdeki mekanik aracı pek arayıp bulmazlar ya da zaman harcatan veya kullanması zor aletleri pek kullanmazlar. Buna ek olarak, bu araç tiplerinin çoğunun düzgün kullanılması için düzenli bir şekilde denetlenmesi ve bakımlarının yapılması gerektiğinin de unutulmaması önemlidir. 82

Mekanik yardım alınacak araçların kullanılacağı ortama da dikkat etmek gerekir. Eğer malzeme taşınmasına yardımcı olsun diye forkliftler veya başka bir mobil donanım kullanılıyorsa, yayalar için yürüyüş yolları oluşturmak ya da taşıma işi sırasında o alanı geçişe kapatmak gerekebilir. Çalışanların yaklaşmasını ya da destekli yüklerin altında durmalarını engellemek amacıyla bariyerler konulmalıdır. Alarmlar ya da uyarı aygıtları çalışıyor olmalı ve/veya donanımların etrafında çalışan kişilerin duyup, görebileceği düzeyde olmalıdır. Ekipmanın bu alanda kolayca manevra yapabilmesi için geçiş yollarında engellerin olmaması gerekmektedir. Eğer belirli alanlarda manevra yapmayı zorlaştıran yer kısıtlamaları varsa, manevra yeteneğini artırmak için dörtlü döner teker ya da tekerlekler kullanılabilir. Son olarak da, bu mekanik aletleri kullanacak çalışanların uygun bir şekilde eğitilmesi gerektiği de göz önünde bulundurulmalıdır. Tüm çalışanların ekipman kullanımına yönelik güvenli çalışma prosedürlerinden ve uygun çalışma yöntemlerinden haberdar olması gerekmektedir. Her ne kadar madencilik sektöründe geleneksel mekanik aletlerin kullanımını zor ya da olanaksız hale getiren benzeri olmayan çalışma ortamları olsa da, bu aletlerin kolay ve etkili bir şekilde kullanılabildiği pek çok yer de vardır. Aşağıda bunun birkaç örneği verilmiştir:  Malzeme kaldırmak için kaldıraç kullanılması. Madenlerin çalışma ortamında önemli oranda başarılı olan tekniklerden biri (hem yer altı madeninde hem de yerüstünde) ağır parça ya da malzemelerin kaldırılmasına yardımcı olmak amacıyla kullanılan standart vinç mekanizmalarıdır. Pek çok madende merkezi yükleme ve boşaltma noktalarında vinçlerin kullanılması, ağır nesnelerin elle kaldırılması sorununu büyük oranda çözmüştür. Kaldırma yastıkları. Çok yönlü araçlardır ve önemli oranda yük kaldırma kapasitesine sahiptir. Diğer kaldırma araçlarına göre daha hafiflerdir ve söndürüldüklerinde taşınması kolaydır. Kaldırma yastıkları taşıyıcı bant makaralarının bakımı için konveyör bantların kaldırılması amacıyla kullanılabilir. Bazı madenlerde kaldırma yastıkları yeraltında raydan çıkan araçların yeniden raya oturtulması için kullanılmaktadır. Kaldırma yastıkları raydan çıkan aracı kaldırmak için kullanılabilir ve bu şekilde araç kolayca ray üzerine oturtulabilir. Yastık daha sonra söndürülerek aracın raylar üzerindeki yerini uygun bir şekilde alması sağlanabilir. Ağır nesnelerin taşınması. Forkliftler ağır nesnelerin kaldırılması için kullanılan uygun donanımların tipik bir örneğidir. Forkliftler nesnenin basitçe palete yüklenerek kolay bir şekilde depolama alanından taşınmasını sağlar. Bu yaklaşımın etkin bir şekilde kullanılmasındaki kilit noktanın hem yükün bulunduğu depo alanının hem de forklift paletinin çalışanın bel hizasında bulunması olduğu unutulmamalıdır. Bu durum da yük kaldırma işlemindeki riski en aza indirir ve dik bir duruşla yapılmasını sağlar. Bu sayede bel üzerindeki baskı önemli oranda azaltılmış olur. Seyyar kaldırma araçları. Maden ocaklarındaki mekanik atölyeleri genellikle, hemen raftan alınıp kullanılabilecek seyyar kaldırma araçları gibi yardımcı makinelerin bulunabildiği yerlerdir. Gırgır vinç, vinç, el arabası, transpalet, yük paletli manuel istif arabası ve forkliftler; atölye ve yer üstü bakım tesislerinde kullanılması çok kolay mekanik yardımcılardır. Bakım işleri için genellikle rahatsız pozisyonlarda durulduğundan mümkün olan her yerde makine yardımına başvurulması özellikle önem taşır. Mermer işleme tesislerinde blok ve fayans kaldırma zor ve potansiyel tehlikeler barındıran bir ortamda (kesme makinesinin yanında) yapılan ağır bir iştir. Pnömatik ve vakumlu araçlar bu tip bir işin yapılmasında kullanılabilir ve mevcut riski de önemli oranda azaltır. Yapılan iş iyi organize edilmeli, doğal olmayan pozisyonlarda taşıma ve kaldırma işlemi asgariye indirilmelidir. İşler “doğru pozisyonda” yani genellikle çalışanın kulak, omuz ve kalçasının düz bir hat üzerinde oluğu duruş şeklinde yapılmaya çalışılmalıdır. Örneğin bir yeraltı madeninde bu durum raylarla yapılan taşıma işleminin çalışanların çalıştığı alana olabildiğince yakın bir yere uzatılmasıyla başarılabilir. Bir doğal taş işleme kuruluşunda

 

83

   

fayansları zeminden kaldırma gereksinimini ortadan kaldıracak uygun bir stand ya da platformun seçilmesiyle yapılabilir. Yapılan tüm elle kaldırma ve taşıma işlemleri için yükün sıkı bir şekilde kavranması gerektiği unutulmamalıdır. Kaygan yüzeylerin oluşması engellenmeli ve kaymayan çizmeler kullanılmalıdır. Kaldırma teknikleri kullanılmalıdır (kaldırma işleminin nasıl güvenli yapılacağı konusunda çalışanlar eğitilmelidir). Aşağıdaki durumlarda kaldırma işleminin iki kişi tarafından yapılması uygundur o Bir kaldırma ekipmanı, vinç ya da diğer mekanik yardım alınabilecek cihaz bulunmadığında, o Tek kişinin kaldırabileceğinden daha ağır bir yük olduğunda (genelde 25 kilodan fazla yükler), o Yük iki kişinin kaldırabileceğinden daha ağır olmadığında (genelde 50 kilodan daha hafif yükler), o Yükün elle taşınması zor ya da boyutu çok büyük olduğunda, o Yükün ağırlığı nesnede eşit bir şekilde dağılmamışsa.

Bazı yüklerin şekil ve ağırlıklarının iki kişinin kaldırma kapasitesini aşabileceği de unutulmamalıdır. Birden çok kişiyle yapılacak tüm kaldırma işlemlerinde, kaldırma işleminin önceden planlanarak bu işleme katılan herkesin ne yapılmak istendiğini, bunun için kullanılacak yolu bilmesini sağlamak önemlidir. Bu yolla bir kişinin üzerine çok yük binmesinin önüne geçilebilir:  Aşırı eğilmekten kaçınmak için dirsek yüksekliğine yakın yüksekliklerde çalışılmalıdır.  Olabildiğince başüstü yüksekliklere uzanmaktan ve dizüstü çökmekten kaçınılmalıdır.  Doğal olmayan pozisyonlarda çalışmaktan kaçınılamadığı durumlarda, dönüşümlü, farklı işler yapılmalı, esneme hareketleri yapılması ve sık sık kısa aralar verilmesi sağlanmalıdır.  Uzun süreler boyunca sert yüzeylerde diz çökmekten kaçınılmalıdır. Zorunlu durumlarda dizlik kullanılması sağlanmalıdır. Duruş özelliğinin, omurganın ve iskelet sisteminin sağlığının korunabilmesi için dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır: 1. Ağırlık kaldırma işlemine geçilmeden, ağırlığın kaldırılacağı yol üzerinde bulunan hareketi engelleyecek her şey yoldan kaldırılmalıdır. 2. Sağlıklı bir erişkin için optimum kaldırma yüksekliği yerden 40 santimetredir. Bu nedenle 40 cm’den daha fazla kaldırmayı gerektiren bütün cisimler için uygun yükseklikteki bir platform kullanılmalıdır. 3. Ritmik hareket etmelidir. Yürürken başın üzerindeki kitabın düşmesini engelleyecek bir hareket ve yürüme biçimi en uygun yürüyüş şeklidir. 4. Dik yürüme ve dik oturma alışkanlık haline getirilmelidir. 5. Sandalye ve yatakların uygun ergonomik özellikte olması sağlanmalıdır. 6. Öne doğru eğilerek ağırlık kaldırmaktan kesinlikle kaçınılmalıdır. 7. Sarkık, kontrolsüz hareketlerden kaçınılmalıdır. 8. Dengesiz yüklenmiş yüklerin taşınmasından kaçınılmalıdır. Taşınan yükün iyi dengelenebilmesi gerekir. 9. Ayakta dururken daha fazla güç harcamanız gerektiğinde öne doğru zorlanmadan daha çok geriye doğru zorlanma yöntemi kullanılmalıdır. 10. Uygun kaldırma, itme ve çekme hareketi için ayaklar birbirinden ayrı ve dengenin sağlanabilmesi için mutlaka bir ayağın önde olması zorunludur.

84

11. Ağırlık kaldırırken, iterken ve çekilirken kollar gövdeye yakın tutulmalı ve dizlere kuvvet verilerek uygulama yapılmalıdır. 12. Ağırlığın olabildiğince gövdeye yakın tutulması sağlanmalıdır. 13. Sırt her zaman düz tutulmalıdır. 14. Ağırlık kaldırma işlemine diz bükük ve sırt düz durumda kaldırma öncesi duruş biçiminde başlanılmalıdır. 15. Bir kişinin kendi ağırlığının yarısından fazla bir ağırlığı kaldırması, çekmesi ya da itmesi sakıncalı olabilir. Yaş grubuna ve cinsiyete göre önerilen değerlerden daha fazla ağırlık kaldırılması ya da ağırlık kaldırırken uygun teknik kullanılmaması kas iskelet sistemiyle ilgili sorunlar yaratabilir. Yaş Grupları ve Cinsiyete Göre Yük Kaldırma Sınırları Yaş Grupları İçin Yük Kaldırma Sınırları (Kg) Yaş Grubu Cinsiyet Erkek Kadın 14-16 15 10 17-18 19 12 19-20 23 14 21-35 25 15 36-50 20 13 51 ve Üzeri 16 10

Aslında kaldırılabilecek ağırlık değerlerinin hesabı çok daha karmaşıktır. [Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için “NIOSH Kaldırma Eşiti” ile ilgili bilgilerin bulunduğu (Pala K., Vaizoğlu S., Güler Ç., 2004), ve (Aslanhan, B. 2004) kaynaklardan yararlanılabilir]. Tüm vücut titreşiminin önlenmesi  Koltuklar; operatörün bindiği makinelerde uygun oturakların bulunması sağlanmalıdır. Koltuk tasarımının iyileştirilmesi titreşimin etkisini azaltabilir. Araç koltuklarının doğru bir şekilde ayarlanması konusunda operatörlere talimatlar verilmelidir. Makinelerin bakım onarım planına araç koltuğu ve aracın süspansiyonu da dâhil edilmelidir.  Araç pedallarında ve direksiyonlarında titreşimi sönümleme malzemesi kullanılmalıdır.  Yetersiz ya da bozuk parçalar uygun parçalarla değiştirilmelidir.  Araç operatörleri arasında iş rotasyonu yaparak etkilenme süresi azaltılmalıdır. Düzenli fiziksel egzersiz yapmak önerilmeli ve desteklenmelidir. Bu konuda iş yerlerinde spor salonları gibi olanaklar sağlanmalıdır.

Epikondilit
Epikondilit ya da tenisçi dirseği madencilikte en sık karşılaşılan hastalıklardan biridir. Epikondilit, tekrarlanan hareketlerin kol kasları üzerinde yaptığı baskı nedeniyle ortaya çıkar. Epikondilit tüm maden çalışanları arasında yaygın görülen bir hastalıktır. Tenisçi dirseği yalnızca spor faaliyetleri sırasında ortaya çıkan bir yaralanmayla ilişkilendirilmez; aynı zamanda aşırı ağır yükler kaldırılması nedeniyle gerçekleşen kas yırtılması ya da zedelenmesi de bu hastalığın kolayca oluşmasına neden olabilir. Fiziksel baskının ani bir şekilde gerçekleşmesi ve aşırı olması epikondilitin başlıca nedenidir. Bu hastalığa neden olan faaliyetin uzun süre yapılmamasından başka bir tedavisi yoktur. Dirsek altına uygulanacak sıkı bir bandaj semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir; ancak bu aynı zamanda daha fazla baskı uygulanmasını kolaylaştırarak daha fazla hasara da neden olabilir. Tekrarlayan bir şekilde hasarın meydana gelmesi iyileşmeyi güçleştirir. 85

Önlem Mekanize çalışma, çekme ve kaldırma ekipmanlarının kullanılması ve elle kaldırma işlemlerinin yapılmaması. Çalışanlar arasında rotasyon yapılması maruziyet oranını azaltır; güvenli kaldırma teknikleri konusunda eğitim verilmesi ve ani hareketle yük kaldırmaktan kaçınılması hastalığın insidansının düşürülmesine yardımcı olacaktır.

Bursit
Bursit, eklemlerde ortaya çıkan bir başka kas iskelet sistemi hastalığıdır. Bursaların–tendonların (kas kirişlerinin) ve kemiklerin birbirlerine yaslandıkları yerde sürtünmeyi engelleyen sinovyal sıvı keseciklerinin enflamasyonudur. Hastalık madenciler arasında, özellikle de dar alanlarda el-kol gücüyle çalışılması durumunda yaygın olarak görülür. Enflamasyon ve ağrı enfeksiyona dönüşebilir. Bursit vücudun değişik bölümlerini etkileyebilir, ancak madenciler arasında yaygın olarak sürekli diz travmasına bağlı olarak görülür (beat knee). Bursit uzun süreler boyunca diz çökmek, diz eklemlerinin fleksiyonu ve darbe görmesi nedeniyle olur. Hastalık, dirsek ve diğer eklemlerde de gelişebilir. Tedavisi dinlenerek ve ağrılı bölgeye buz uygulanması yoluyla yapılır (sargı bezi kullanılmamalıdır). Enfeksiyon şüphesi varsa, antibiyotik tedavisi gerekebilir.

Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları
Hastalığın nerede gelişeceği ya da hastalığın türü, partiküllerin boyutuna ya da solunan maddenin ne olduğuna ve solunum yollarında ya da akciğerlerde nereye kadar gittiğine bağlıdır. Maruziyetin etkileri, üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar değişiklik gösterir. Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında tutulabilir. Fakat daha küçük parçacıklar akciğerlere kadar ulaşır. Bu parçacıklar bazen çözünerek kana karışabilir. Çözünemeyen daha büyük boyuttaki parçacıklar genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır. Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır. Solunum yolundaki mukus parçacığı kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır. Parçacıklar akciğerlere ulaştığında, burada bulunan özel süpürücü hücreler bu parçacıkları kaplar ve zararsız hale getirir. Solunan parçacıklar, hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak, vücutta farklı tepkiler doğururlar (daha ayrıntılı bilgi için bkz. İSGİP projesi kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). Solunabilir ajanlar (gazlar, buharlar, tozlar ve dumanlar) Madencilikte çeşitli gaz, toz, duman, buhar ve aerosoller gibi solunabilir ajanların salınımı söz konusudur. Bu ajanlar irritanlar, kimyasal asfiksanlar, fibrojenler, alerjenler, kanserojenler ve sistemik toksinleri oluştururlar. En sık görülen hava kirleticiler solunabilir kömür tozu ve kristal silikadır. Zararlı ajanlara maruziyet, akciğerlerde akut hasara, pnömokonyozlara ve solunum fonksiyon bozukluğuna neden olabilir. Bazı hava kirleticileri akciğer kanserine neden olabilir. Bazı inhalasyon zararlıları, akciğerin yanı sıra, sistemik etkilere de neden olabilir. Bazı asfiksanlar yüksek konsantrasyonlarda, oksijenle yer değiştirerek saniyeler içinde ölüme neden olabilirler. Yeraltı kömür madenciliğinde kapalı alan ve bu kısıtlı alan içindeki havalandırma akımları, hava kirleticiler için taşıyıcılık yapabilir. Çözücüler ve temizlik maddeleri, poliüretan spreyler, yapıştırıcılar, emülsiyon sıvıları ve madencilikte kullanılan diğer ürünler çeşitli tehlikeler içerebilir. Dizel egzoz 86

dumanları, iyi havalandırılmayan alanlardan kaynaklanan karbondioksit veya metan da solunum zararı oluştururlar. Parçacıklar Serbest kristal silika maden ve taş ocağı çalışanlarının en sık karşılaştıkları tozdur. Silika içeren kayaçların delinmesi, parçalanması patlatılması veya ince silika parçacıklarının pulvarize edilmesi gibi işlemler sırasında solunabilir silika parçacıkları oluşur. Kumtaşı % 100, kayrak % 40, granit% 30’a kadar silika içerebilir. Madencilik faaliyetlerinde oluşan tozun büyük çoğunluğu, patlatma ve sonrasında da buralardaki buldozer, paletli vinç ve benzeri araçların çalışmasıyla iri, çapı 10 μm’den büyük parçacıklardan meydana gelir. Mermer ve doğal taşların kuru kesim ve taşlama işlemleri de bu boyutlarda toz üretebilir. Toprak yol üzerinde, farklı türde atık yığınları üzerinde ve yeraltında galerilerde rüzgâr esmesi sonucunda da parçacık oluşur. Daha büyük boyuttaki bu parçacıkların kişinin sağlığı üzerinde etkileri olduğu kadar rahatsızlık verici oluşu, görmeyi engellediği de unutulmamalıdır. Toz bastırma yöntemleri kullanıldığında veya gözle görünmese dahi küçük parçacıklara bağlı sağlık riskinin söz konusu olabileceği unutulmamalıdır. Taşların veya kayanın kırıldığı veya parçalandığı bölgelerdeki toz düzeylerini ve tozun içeriğini sayısal olarak saptamak amacıyla bilimsel araştırma yapılmalıdır. İnce tozun varlığının göstergelerinden birisi de dokunulmamış düz yüzeylerde birikmesidir. Araç egzozlarından ve seyyar ekipmanlardan çıkan ince parçacıklar da madenlerdeki toz kaynakları arasındadır. Silisyum (Si) yer kabuğunda oksijenden sonra en yaygın bulunan elementtir. Aynı zamanda silisyum dioksit (SiO2) olarak da bilinen bileşke silika, silisyum ve oksijen atomlarından oluşur. Mermer, kumtaşı, çakmak ve kayağan taşı (arduvaz) gibi pek çok kayacın ve bazı metal filizlerinin içinde bulunur. Silika kumun temel bileşenidir. Ayrıca toprakta, inşaat harçlarında, alçıda ve agrega içerisinde de bulunur. Bu malzemeler üzerinde yapılan kesim, kırma, parçalama, delme, taşlama veya aşındırıcı patlatma işlemleri sonucunda ince silika tozu açığa çıkar. Silika üç halde bulunur: kristalin, mikrokristalin (veya kriptokristalin) ve amorf (kristalin olmayan). "Serbest" silika, diğer elementlerle karışmamış saf silisyum dioksitten oluşur; öte yandan silikatlar (örn. pudra, asbest ve mika) SiO2‘nin kayda değer oranda katyonlar ile bileşimidir. Kömür tozu; yeraltı ve yerüstü kömür madenleri ve kömür işleme tesislerinde karşılaşılan bir tehlikedir. Karışık bir tozdur; kömürün yanı sıra silika, kil, kireçtaşı ve diğer mineral tozları da içerebilir. Kömür tozunun bileşimi kömür damarı, çevredeki tabakaların yapısı ve madencilik yöntemlerine bağlı olarak değişir. Kömür tozu, kesme, patlatma, delme ve taşıma işlemleri sırasında oluşturulur. Kömür tozu kömür işçisi pnömokonyozu (KİP)’na neden olur ve kronik bronşit, amfizem gibi kronik solunum yolları hastalıklarının oluşumuna katkıda bulunur. Antrasit gibi karbon içeriği yüksek olan sert kömürlerde, KİP riski daha yüksektir. Kömür tozuyla bazı romatoid reaksiyonlar arasında da ilişki vardır (Progressif Masif Fibrozis+Romatoid Artrit=Caplan Sendromu). Kömür, damarından kırılarak alındığında kömür tozu oluşur. Kömür tozu ayrıca patlatma, delme veya nakliye işleri sırasında da oluşur. Yer üstü kömür madenciliğinde çalışanlar, kaya deliciler ve delicilerin yardımcıları silikoz açısından en yüksek risk grubunu oluşturmaktadır. Kömür tozu 50’nin üzerinde farklı element ve bunların oksitlerini içerir; ayrıca mineral içeriği de damardan damara farklılık gösterir. Araştırmalar, kömürün sertliğinin madencilikte oluşan toz miktarı üzerinde etkisi olduğunu ve toz kontrolü için benimsenen yaklaşımları da etkilediğini göstermiştir. Kömür üretimi ve nakliyesi işlerinin herhangi hepsinde toz oluşur. Yükleyici, kepçe, dozer, dragline ve kamyon gibi yer üstünde kullanılan ekipmanlar da toz yapar. Galerilerde ve pasa toplama sahalarının etrafında ve yükleme işlerinde ortaya 87

Belirtiler ve Bulgular Silikoz. Önlem  Yerine koyma (ikame). aşağıdan yukarıya ilerleyen havalandırma (havanın malzeme nakliyesi ile aynı yönde ilerletilmesi) kullanılması ve taban yolunu ek temiz hava girişi yapılması. Silikozun kesin tedavisi yoktur.  Toz kaynağı yönünde bulunan çalışan sayısını azaltmak için kesme veya patlatma sayılarının değiştirilmesi. alfa kuvars. örneğin taş kesme makinelerinde. o Delici uçların tasarımının iyileştirilmesi ve delici uçları ve kesicilerin bakımının yapılması ve keskin tutulması. 1989).  Kontrol önlemlerine aşağıdaki örnekler verilebilir: o Toz bastırma perde ve barajları. o Kuru hava filtreleri ve toz toplama perdeleri. uzaktan kumanda kullanımı ve operatörün toz kaynağının karşı yönüne yerleştirilmesi–(sürekli ve uzun ayak madencilik sistemlerinde yaygın olarak kullanılır).. Piyal. açık ocaklarda da maden üzerindeki örtünün kaldırılması işlerinde yüksek oranda silika maruziyeti gerçekleşebilir. Yer altı maden ocaklarında kayaç içinde açılan galerilerde. Silikoz. Takip eden beş yıllık süre içinde nefes darlığı kötüleşebilir ve akciğerlerdeki hasar nedeniyle kalp üzerindeki baskı artacağından bu hastalık kalp yetmezliğine neden olabilir. o Çalışanın yalıtılması (izole edilmesi):  Mekanize ocaklarda.  Yer-üstü tesislerinde kullanılan donanım üzerine çevresel kabinler konması. o Tozun oluştuğu noktada su spreyi kullanılması. o Yeraltında galerilerde ve açık ocaklarda oluşan tozu kimyasal maddeler ile katılaştırma (kalsiyum klorür veya polimer bileşkeleri) o Havalandırma:  Operatöre giden hava hızını arttırmak ve tozun geriye doğru taşınmasını önlemek için perde yerleştirilmesi dahil  Uzunayak çalışılan ocaklarda. solunabilir tozun (çapı 10 mikrometreden küçük) akciğerlerde birikmesi sonucunda gelişir. akciğerlere hava akışının kısıtlanmasına yol açarak nefes darlığı yapar. Semptomlar. G. B. tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur. Semptomlarının ortaya çıkması için uzun yıllar (20 yıllık) etkilenim olması gerektiği bilinmektedir. o Sulu delme. KOAH. yıllar boyu silika tozu soluyan insanlarda gelişen ve bilinen en eski meslek kaynaklı akciğer hastalığıdır. kristobalit veya tridimit halinde bulunan kristalin silisyum dioksit içerikli ince. o Yeraltında ve bina içlerinde kullanılan ekipmanların motorlarının bakımının uygun şekilde yapılması ve iri parçaların çekilmesini en aza indirmek önem taşır. fakat hastalığın ilk evrelerinde silika solunumu durdurulursa hastalığın ilerlemesi engellenebilir.çıkan tozdan etkilenmeye bağlı önemli sağlık sorunları oluşur. öksürük ve nefes darlığına yol açan bronşit hastalığının ilk belirtileri olabilir. Kronik obstruktif akciğer hastalığı yaygın olarak aynı anda görülen ve solunum yolunun daralmasıyla kendini gösteren akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birlikte gelişmesinden ortaya çıkar. fakat madencilik sektöründe pek çok durumda ikame yöntemi uygulanamaz. Silikoz ile birlikte gelişen Romatoid Artrit ya da Tüberküloz prognozun kötü olacağının habercisidir (Fişek. Fakat madencilik gibi yoğun tozun olduğu iş kollarında üç yıldan kısa bir sürede semptomlar görülebilir. 88 .

yapımında asbest kullanılmış yer üstü tesis binalarından veya binalarda kullanılan yalıtım ürünlerinden kaynaklanır. N. bulundurulmasına izin verilmemelidir). sesi emme. Asbest parçacıklarının solunması yalnızca asbestozisin 89 . İşyerinden ayrılmadan önce duş almak ve temiz kıyafetler giymek. Bir hareket sonucunda. Yüksek yoğunlukta asbest liflerine uzun süre maruz kalınmasının sağlık sorunlarına yol açma olasılığı daha yüksektir. Toz maskesi kullanılıyorsa. içme ve bardak. KKD ancak. Bina yıkımı ve tadilat işlerinde daha önemli oranda maruziyet gerçekleşir: asbest varlığından kuşkulanılıyorsa alanda daha güvenli çalışma konusunda bir uzmana danışmak gerekir.. İşyerindeki diğer kirleticilere gereksiz yere maruz kalmamak için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (kirleticilerin ağız yoluyla alımını engellemek için işyerinde yeme. yüzyılın sonlarından itibaren imalat ve inşaat sanayisinde giderek yaygınlaşmıştır. aranan fiziksel özellikleri nedeniyle ticari amaçla kullanılan altı dizi doğal silikat mineraline verilen isimdir. Yangına ve ısıya dayanımı için kullanıldığında asbest lifleri çoğunlukla çimento ile karıştırılır veya kumaş veya keçelerin içine dokunur. A. asbest liflerinin fazla miktarlarda solunması sonucunda gelişir. Asbestozis. ince kristal yapısıdır. Solunum maskeleri ve diğer KKD’lerin kullanımı. havayolu hastalığı. kapıların açılıp kapanması ve hava akımı nedeniyle asbest lifleri serbest kalabilir. vb. Asbest geçmişte. Asbest madenciliği ve işleme işleri haricinde en olağan asbest maruziyeti. AB’de asbestin her türlü kullanımı ile asbest ürünlerinin çıkarılması. ayrıca alev geciktirme ve yalıtım özellikleri ile gerilime direnci. Maskeyi kullanacak kişilere eğitim verilmesi ve maskelerin kişinin yüzüne tam oturup oturmadığı da kontrol edilmelidir (Sakallı olmanın çok iyi bir maskenin koruyuculuğunu azaltacağı göz önüne alınmalıdır). mesleki solunum maruziyetlerini önlemek için başvurulan en az tatmin edici yöntem olarak görülmektedir. Asbest. maskelerin. amfibol asbest maruziyeti ile arasında güçlü bir ilişki kurulan en çok plevrada görülen bir kanser türü) ile asbestozis (bir tür pnömokonyoz) gibi ciddi hastalıklara yol açabilir. ortamda var olan tozun (veya diğer tehlike unsurunun) boyutu ve türüne göre uygun düzeyde kontrol sağlayıp sağlamadıkları değerlendirilmelidir. Belirtiler ve Bulgular  Asbest liflerinin solunması akciğer kanseri. Son yüzyılda kullanımı 500-1000 kat artmıştır (Bilir. Yıldız.  Yüksek tehlike içeren tozlar (asbest gibi) söz konusu olduğunda kullan-at tipi veya her kullanımdan sonra yıkanan iş kıyafetleri kullanılmalıdır. ortalama gerilme direnci ile ısı. örneğin makinelerin yaydığı titreşim. mezotelyoma (eskiden nadir görülen. esnekliği ve kimyasallara karşı direnci nedeniyle de bina yapımında kullanılmıştır. teknik kontroller ve toplu koruma önlemleri yerine getirildikten sonra geri kalan tehlikeyi kontrol altına almak için kullanılmalıdır. Ağır olgularda asbestozis pulmoner HT ve kalp yetmezliğinden ölüme yol açar. elektrik hasarına ve kimyasal hasara dayanıklı olması özellikleri nedeniyle 19. 2004). Asbest. Asbestoz (pnömokonyoz). üretimi ve işlenmesi yasaklanmıştır. N. Solunum yetmezliğiyle sonuçlanır. yüksek ısılarda elektrik yalıtımı sağladığından elektrik fırınlarında ve yalıtım gerektiren kablolama işlerinde. tehlikeli maddelerin bulaşmasını ve evlere taşınmasını engeller. Hastalığın patogenezi progresif ve geri dönüşsüzdür. Hepsinin ortak özelliği asbestin lifsi. uzun. Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbest. fincan. asbest madenlerinde ve yapısında asbest de bulunan cevherin madenciliğinde görülür. akciğer kanseri ve mezotelyoma riskini artırır.

İ. Anadolu’nun bazı yörelerinde beyaz toprak adı verilen bu mineralleri içeren toprak. azot oksit. Metan yanıcıdır. Bu asbest doğal süreçler sonucunda serbest kalarak mevcut maruziyete katkıda bulunabilir. En önemlileri kömür madenlerinde metan ve hidrojen sülfür. sıva ve boya malzemesi olarak evlerin duvarlarına sürülmekte ve bu nedenle bu bölgelerde mezotelyoma sık görülen bir hastalık olarak karşımıza çıkmaktadır. Dizel egzoz partikülleri (DEP) genellikle küçük çaplı (<1 mm). üretilmesi ve işlenmesi yasaklandığı için asbest içerikli ürünlerin Türkiye’de bulunma ve kullanma olasılığı da azalmıştır.). kükürt dioksit ve aldehitler akut solunum irritanlarıdır. 2011 http://www. Hastalığın iyi huylu olguları genel olguların içinde çok küçük oranda kaldığı için bu terim hemen hemen her zaman kötü huylu mezotelyomayı anlatmak için kullanılır.mesotheliomatr. Prof. mikroskopik asbest liflerinin solunum veya sindirim yoluyla vücuda alınması sonuçta mezotelyoma gelişimine neden olur. Son yıllarda yapılan çalışmalarda SV adı verilen virüsün mezotelyoma gelişimi ile ilişkili olabileceği bildirilmiştir (Barış. Azot oksitleri. vücuttaki pek çok iç organının yanı sıra göğüs ve karın boşluğunun duvarlarını çevreleyen ve koruyan mezotelyuma saldıran bir kanser türüdür. kömür ve mermer madenlerinin bulunduğu bölgelerde pek görülmez. AB’de asbestin her türlü kullanımı ve asbest çıkarılması. İç Anadolu Bölgesi’nde yaptığı araştırmalarda. Latansı uzamakla birlikte. Kömür madeni patlamalarının nedeni çoğu zaman budur. uranyum ve diğer madenlerde ise radondur. çok küçük.php.org/halk/halkicin. yanmamış hidrokarbonlar gibi birçok uçucu organik bileşikleri (UOB). Mezotelyoma nadir rastlanan. solunabilir karbon parçacıklarından oluşur. İzzettin Barış. İkinci sırada kömür tozu patlamaları gelir. 90 . Bu nedenle. azot dioksit ve sülfür dioksittir. Dr. En tehlikeli gazlar karbon monoksit. PAH ve N-PAH bileşiklerinin çoğu kanserojendir.polisiklik aromatik hidrokarbonları (PAH) ve nitro-PAH bileşiklerini de (N-PAH) içerir. Aldehitler. duman ve partikül maddelerin bir karışımıdır. Oksijen eksikliği de başka bir sorundur. toprakta bulunan bazı minerallerin de (Erionite gibi) asbest gibi mezotelyomaya neden olduğunu saptamıştır. Asbest içeren kayaçlar. Özellikle. Dizel motor egzozu. aynı zamanda pek çok olguda son derece progresif ve ölümcül bir kanser türü olan mezotelyomaya neden olabilir. Türkiye’nin bazı bölgelerinde asbest kayaçların içinde bir bileşen olarak bulunur. DEP’ne maruz kalan çalışanlarda akciğer kanseri riskinin artırdığı saptanmıştır(Daha ayrıntılı bilgi için İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi” ne bakınız). Asbeste maruz kalan kişilerde asbest ile ilişkilendirilen hastalık belirtileri. Hastalığın latansı alışılmadık derecede uzundur. Gaz.başlangıcından sorumlu değil. Gazlar ve Buharlar Tabloda madenlerde doğal olarak sık görülen gazlar listelenmiştir. Hemen daima asbest maruziyetine bağlı plörezi ile seyreden bir tablodur. asbest maruziyetinden sonraki yirmi ila elli yıl boyunca gelişmeyebilir. modern kontrol yöntemlerinin uygulanmasından önce geçmişteki bir maruziyete bağlı olarak hastalık gelişebilir. günümüzde temel olarak asbeste tadilat ve yıkım işlerinde maruz kalınmaktadır. çalışanların uygulayacakları çalışma prosedürünün ve kullanacakları uygun KKD’ın bir uzman tarafından belirlenmesi gerekir. Önlem Yalnızca özel eğitimli çalışanların asbestle çalışmasına izin verilmeli.

Oksijen eksikliği birçok şekilde oluşabilir. öksürük ve göğüs sıkışması vardır.Kömür ocaklarında meydana gelen tehlikeli gazlar ve sağlık etkileri Gaz Metan (CH4) Karbon monoksit (CO) Hidrojen sülfür (H2S) Oksijen eksikliği Patlama ürünleri Dizel egzozu Sağlık etkileri Yanıcı. Belirtiler arasında kişiyi yürümek ve hafif yükleri taşımak gibi en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır. işyerinde var olan bir alerjene aylar veya yıllar boyunca süren duyarlılık (sensitizasyon) sonucunda gelişen. Mesleki Astım Mesleki astım. Kayda değer küf oluşumu için ortamda bir su kaynağı (nem veya yerlerdeki su olabilir). Karbon monoksit sadece motor egzoz ürünü değil. Madencilik sektöründe alerjenlerden etkilenme. Azot oksitleri (NOx) dizel motor egzozu ve patlatma bir yan ürünü olarak oluşur. Diğeri de dönemsel ataklardır. Belirti ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır. maden yangınlarının da sonucudur. boğaz tahrişi. bir besin kaynağı ve üreyebilen bir varlık olmalıdır. Küf kolonileri yaygın bir şekilde maden duvarlarını kaplayabilir. Fakat sporlar çok büyük miktarlarda bulunduklarında alerjik reaksiyonlara ve solunum sorunlarına yol açabilirler. yapılan ilaçlamanın uygunluğunu değerlendirmek önemlidir. metan gibi bazı diğer gazlar tarafından yer değiştirebilir veya yanma ya da havalandırma sistemindeki mikroorganizmalar tarafından tüketilebilir. basit boğucu Kimyasal boğucu Göz. Küf sporları. patlayıcı. evlerde ve işyerlerinde bulunan tozun ortak bileşenidir. Belirtiler 91 . Mermer işleme kuruluşlarında ise. Kullanılan ahşap ilaçlı ise. Bu nedenle. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler. ahşap malzemeler üzerinde örümcek ağı gibi yayılabilir. saptanmalı ve değerlendirilmelidir. Ocak yangınları sırasında CO ölümcül konsantrasyonlara ulaşabilir. Madenci Astımı Kömür tozuna bağlı gelişebilir ve astım her türlü toza maruziyet nedeniyle kötüleşebilir. Birincisi altta yatan kronik enflamasyondur. Parlak renkli görünen küfler (turuncu. akut solunum depresyonu Anoksi Solunum irritanı Solunum irritanı. burun. Bunun yanı sıra patlama tehlikesi de oluşturabilir. dolgu işlerinde kullanılan polyester ve diğer sentetik reçineler de tehlikeli olabilir. ahşap sağlamlaştırma (tahkimat) kullanılan madenlerde söz konusu olabilir. sarı ve mor) veya jelimsi bir halde bulunan küfler özellikle endişe yaratmalı. çalışanlar izosiyanat kaynaklarından veya sentetik reçinelerden etkilenebilir (bazı ahşap ilaçlama proseslerinde arsenik bileşkeleri kullanılabilir). geri döndürülemez bir hava yolu tıkanıklığıdır. akciğer kanseri Diğer tehlikeli gazlar dizel motor egzoz gazları ve patlatma yan ürünleri olan solunum irritanlarıdır. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum.

eldivenler.  Deri kanserleri bulunmaktadır. Tozun. temizlik ve düzen ile çalışma yöntemleri uygulanabilir. Proseste veya kullanılan ekipmanda değişiklik yapılabilir (örneğin boya işleri için sprey yerine rulo kullanılması gibi). Tasarımda verilen kapasitelerin korunduğunu kontrol edebilmek için teknik önlemlerin periyodik olarak test edilmesi gerekir. Çalışanlara. Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu malzeme/kimyasal madde duyarlılığa yol açmayan maddeyle değiştirilebilir.  Akne ve folikülit. koruyucu gözlükler ve koruyucu giysiler de dâhil uygun KKD sağlanmalıdır. Emici fanla yapılan havalandırmada toz ve duman.  Eğer kullanılan maddelerin yerine başka maddeler kullanılması (ikame edilmesi) mümkün değilse. duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısını azaltan vardiya ya da yer değişiklikleri ile). Anamnezde meslek öncesi dermatoz öyküsü yoksa aşağıdaki bilgilerin öğrenilmesi gerekir: . buharın. çalışanın bulunduğu yerden geçirilmemeli.  Kontakt ürtiker.Lezyonların başlangıç yeri neresidir? 92 . dinlenme süreleri. hastalık ile işyerindeki faaliyetler arasındaki ilişki açık olmayabilir.Lezyonların anatomik lokalizasyonu şüpheli madde ile temas edilen yere uyuyor mu? . hastalığın hem prognozu hem de tedavi planlamasında önemlidir. çalışanın solunum düzeyine ulaşmadan kaynağından uzaklaştırılacak şekilde ayarlanmalıdır. etkilenme teknik kontrol önlemleri alınarak en aza indirilmelidir. o Astımlı çalışana astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı bir iş verilebilir. Bu durumda. Toz.işyerinde bulunan duyarlılaştırıcı (sensitizör) bir maddeye maruziyetin hemen ardından veya saatler sonrasında gelişebilir. Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. gaz ve duman ortaya çıkan her noktada havalandırma (yerel ve genel) yapılmalı ve yerel emici fan temin edilmelidir. tehlikeli malzemelerin kullanımı ve saklanması için uygulanacak güvenli çalışma yöntemleri konusunda eğitim verilmelidir. Hastalıkla ilişkili diğer rahatsızlıklar arasında rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) bulunabilir. buhar. Deri hastalığının meslekle ilintili olup olmadığını anlamak.Klinik görünüm kontakt dermatit ile uyumlu mu? . gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktaya yerel aspiratör konulmalıdır.  Teknik (mühendislik) kontrol önlemlerinin düzenli bakımının yapılması önemlidir. Mesleki deri hastalıkları Madencilikte karşılaşılan mesleki deri hastalıkları arasında:  Kontakt dermatit veya egzama.Mesleği dolayısıyla kişi irritan veya alerjik potansiyeli olduğu bilinen maddelerle temas ediyor mu? .  Duyarlılığa yol açan maddeleri güvenli şekilde kullanmanın yolları aranmalıdır. o Prosesin sınırlandırılması.  Solunum maskeleri. o Etkilenen çalışan sayısını ya da etkilenim süresi azaltılabilir (örneğin iş rotasyonu. toz bastırma teknikleri.

1989 Contact dermatitis and worker's compensation: criteria for establishing occupational causation and aggravation. ancak mekanize çalışmanın artmasıyla bu tehlike daha büyük önem taşır hale gelmiştir.Koruyucu önlemler alınmış mı? .Meslek dışı temas edilen maddelerin dermatit sebebi olmadığı kesin mi? . Mekanik martöpikörler. Klinik görünüm kontakt dermatit ile uyumlu mu? 2. Yama ya da provokasyon testleri olası bir alerjik nedeni belirleyebiliyor mu? 33 Kömür madencileri pek çok iş kolundaki çalışanlarla karşılaştırıldığında kimyasal iritanlara daha az maruz kalırlar.Kuşkulanılan madde ile temas kesilince dermatit düzeliyor mu ve yeniden o maddeyle temas dermatiti alevlendiriyor mu? . J Am Acad Dermatol 1989. 20: 842-8. kesiciler ve delme makinesi kullanan madenciler makine yağları ile sıkça temas halindeyken bakım onarım kısmında çalışanlarsa yakıtlarla temas halindedirler. . 1. bu madde ile çapraz alerji gösterebilecek diğer maddelerden kaçınmış mı? .Yama testi veya provokasyon testlerinde lezyonlardan sorumlu olabilecek bir madde saptanmış mı? . iş ortamında etkisinde kalınan kuşkulu irritan ya da alerjenden uzaktayken düzeliyor mu? 7. Martopikör ve kaya 33 Mathias CGT. Döküntünün anatomik dağılımı mesleki etkilenim ile uyumlu mu? 4.Meslek öncesi var olan dermatit meslek sırasında şiddetlendiğinde yeni lezyonlar oluşuyor mu? -Yeni lezyonlar oluşmadığı halde önceden var olan lezyonlar belirgin derecede şiddetlenmiş mi? Deri Hastalıklarında Meslek ile Bağlantı Mathias tanı kriterleri Aşağıdaki 7 sorudan 4'üne verilecek "evet" yanıtı.Temas ile lezyonların başlangıcı arasında süre uyumlu mu? ..İşyerinde çalışan diğer insanlarda benzer yakınmalar var mı? Meslek öncesi dermatoz tanımlayan olgularda. olası meslek bağlantısını kurmak için yeterlidir.İş ortamından uzaklaştığında iyileşen ve çalışırken alevlenen deri hastalığı mı? .Test sonucunda kişinin yalnız pozitif reaksiyon verdiği kimyasal maddeler değil. İşyerinde potansiyel irritanlardan ve alerjenlerden etkilenme var mı? 3. Etkilenme ve hastalığın başlaması arasındaki eş zamanlılık bağlantısı kontakt dermatitle uyumlu mu? 5. Mesleki olmayan maruziyetler sebeplerden dışlandı mı? 6. Dermatit. 93 .

sabunla elleri yıkama ve kurulama olanağının bulunduğu uygun yerler. bakterilerin vücuda girmesine neden olur. yüzey suyunun içindeki kimyasal bileşenler bu durumu daha da kötüleştirebilir. Stafilokok ve streptokoklara bağlı olarak çeşitli piyodermiler gelişebilir. tedavi edilmemiş ya da yeterince temizlenmemiş yaralarda biriken kömür tozunun ince parçacıklarından kaynaklanmaktadır. yağ veya kimyasal bulaşmış giysilerin işten hemen sonra değiştirilmesi gereklidir. Sızdırmaz eldivenler. Kompresörlerin kontrol ve bakımları ile doğru kompresör yağlarının kullanımıyla zararın azaltılabileceği unutulmamalıdır. bu çözüm madencilikte her zaman mümkün olmayabilir. çalışanların işlerini bitirdikten sonra. Pek çok madencinin derisinde rastlanan mavi-siyah lekeler. ellerde deri maserasyonu olması çok yaygındır. Hasarlı eldivenlerin kullanılması sahte bir güvenlik duygusu verir. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır. ayak bileğinin ön ve arka kısımlarındaki derinin kalınlaşmasına yol açabilir. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir. Meslek kaynaklı deri hastalıklarının çoğu. Ancak. derinin nemini korumak amacıyla işte ve işten sonra 94 . terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilen geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının aslında elinin nemlenmesine neden olur. Gazyağı.  Eldivenleri giyip çıkarırken içine kirletici madde kaçması engellenmelidir.  Eldivenler çalışanlara koruma sağlamakla birlikte bir risk de teşkil ederler. Lastik çizmeler. Yağlama sistemlerinde. tuvaletten sonra ve her ihtiyaç duyduklarında ellerini yıkayabilmeleri açısından çok önemlidir.  Suya ulaşmanın güç olduğu yerlerde deri dezenfektanları elleri kirletici maddelerden arındırırlar (en etkili ancak en az kuvvetli temizleyici kullanılmalıdır). yeme-içmeden önce. mesleki dermatit bacaklarda ve gövdede gelişebilir. Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilmesi ya da içi pamuk kaplama eldivenler kullanılmasıyla bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir.  Soğuk ve sıcak suyun bulunduğu. Derinin irritan ve alerjen maddelerden arındırılması için derhal suyla durulamak veya hafif bir sabunla yıkamak genellikle yeterli olur. metakarpal (tarak) kemiklerin uç kısımlarında ve elde tutulan ekipmanların devamlı sürtündüğü başparmağın iç kısmında görülür. Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı (belirli tehlike türlerine en uygun eldivenler için eldiven üreticilerinden ve rehberlerden yararlanılmalıdır) ve uygun şekilde kullanılmalıdır. Madencilikte. özellikle de kömür madenlerinde. kaya delme makineleri için özel üretilen yağların kullanılması çok önemlidir. özellikle topraklı kıyafetin deriyle sürtündüğü alanlarda görülebilir.  İşte temiz kıyafetlerle çalışılması. Hijyen büyük önem taşımaktadır ve bu tehlikenin var olduğu durumlarda kulak koruyucunun doğru seçilmesi gerekmektedir. Enfekte olmuş abrazyonlara madende çalışanlar arasında çok rastlanır. Tozun kulağa girdiği durumlarda kulakta da oluşabilir. Önlem  Olanak varsa. Derideki abrazyon. Hem doğal nedenlerden hem de tozu bastırmak için kullanılan sudan dolayı oluşan nemli koşullarda. dermatitin nedeni tozsa. Diğer bir grup sorun da deri abrazyonuna bağlı gelişen enfeksiyonlardır. ispirto veya terebentinle ellerin veya cildin temizlenmesi önlenmelidir. Deri kanseri açıkta çalışanlarda ultraviyole ışınlardan kaynaklanabilir (örneğin güneş ışığı).delme makinelerinden çıkan maddeler ciltte kontaminasyona neden olabilir. çoğalmaları için uygun bir ortam sağlar. Madenlerdeki nem ve sıcaklık bakteri enfeksiyonlarının oluşmasını kolaylaştırır (derin madenlerde sıcaklık ve nem çok yüksek olabilmektedir). Egzama bazı tozlar nedeniyle oluşabilir ve vücudun herhangi bir yerinde. Bu tür ürünlerin hijyenle ve solunum yolları ile ilgili riskleri asgariye indirdiği belirlenmiştir.  Düzenli olarak nemlendirici krem kullanılması cildin nemli ve yumuşak tutularak dermatitin önüne geçilmesini sağlar. Deriyi yumuşatan kremler. Eller üzerinde nasır yaygındır.

radona. skuamöz hücreli karsinom ve bazal hücreli karsinom oluşumuna katkıda bulunabilir. Yeraltı madenlerinde. kayaçların içindeki çatlaklardan ve kırıklardan maden ocağının havasına yayıldığı gibi. kalay ve diğer bazı madenlerde bulunan doğal radyoaktif bir gazdır. konvektif ısı alışverişini artırır. terin buharlaşmasını azaltır. Ancak. donanımlar. kurşuna. Bu parçacıklar solunduklarında akciğerlerin en derin yerlerine ulaşabilecek küçüklüktedir. Radon. çeşitli yağlara. ısının başlıca kaynağı kayanın kendisidir. uranyum. Bozunarak radon ürünlerini meydana getirir. Isıyı. kobalt bileşkelerine. bunlar da bozunarak alfa radyasyonu yayarlar. Radon maden ocakları. derin yeraltı madenlerinde önemli bir sorun olmaya devam etmektedir. silikaya. Yer altı maden ocaklarındaki suyun çalkanması önemli bir radon gazı kaynağı teşkil edebilir. özellikle dizel ekipmanlarıdır. Sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması. izosiyanatlara. kanserojen veya kanserojen şüphesi olan maddelerden etkilenmeleri nedeniyle kansere yakalanma riski daha yüksek olabilir. dolaşan hava. kimyasal maddeler her zaman deriye sızabileceğinden ‘bariyer kremler’ tam koruma sağlayamayabilir. Asbest maruziyeti halen mesleki kanserlerin açık farkla bilinen en önemli (ayrıntılar için bkz. Radonun yarı ömrü 3. Kömür madenlerinde saptanmamıştır. Madencilik sektöründe çalışanlar potansiyel olarak asbeste. 95 . Radon gazı. Uranyum madencileri arasında akciğer kanserinden ölüm oranları yüksektir. bu Rehberin Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü) nedenidir. yer altı suları ile de taşınabilir. İyonizan radyasyon Madencilik sektöründe önemli bir tehlikedir. Farklı kayaçlar farklı miktarlarda ve sürekli olarak değişen veya bozunan radyoaktif element içerir. Kayaç kırıldığında yüzey alanı büyük oranda artacağından radon gazı yayılımı da artar. pasif sigara dumanına ve benzerine maruz kalırlar. doğal radyoaktif bir gaz olan Radona dönüşür. Radon. UV ışınları (güneş ışınları) cilt kanserine neden olabilir. Pirometalurjik işlemlerde infrared etkilenimi. nem. çalışan sayısı. duman ve su buharı gibi diğer parçacıklara yapışırlar. Her 100 metre derinlikte kaya ısısı 10C artar. fiziksel aktivite.kullanılabilir. Temel sağlık zararı iyonize radyasyondur. Yerüstü madenciliğinde güneşin ultraviyole ışınlarından etkilenme. ısı stresi ve katarakta neden olabilir. Mesleki kanser Madencilik sektöründe çalışanların. Elektrolitik eritme ve rafine işlemleri sırasında elektromanyetik alanlar oluşur. Radon ürünü parçacıklar daha çok havada bulunan toz. kaynak dumanına. Isı artışının diğer kaynakları. hem yerüstü madencileri için bir tehlikedir. kobalta. Radon ve bozunma ürünleri iyonlaştırıcı radyasyon yayarlar. mağaralar ve binaların bodrumları gibi havalandırılmayan yerlerde birikir. Derin ocaklarda barometrik basınç da önemli bir sorundur. Bozunum zincirinin bir bölümünde elementler. Bazı ürünlerin yarı ömrü kısa olur (bir dakikadan az). taşların patlatılması sırasında açığa çıkabilir ya da yeraltı akılarıyla da madene sızabilen bir gazdır. dizel egzozuna. ortam hava sıcaklığı.8 gündür. Sıcak stresi Isı hem yeraltı.

bu saatlerde mola veya iç mekânlarda yapılacak işler programlanmalıdır).09 ila 0. Nikel madencilerinde nikel teması ve buna bağlı akciğer kanseri ve alerjik dermatit riski vardır. Türkiye’deki bazı maden ocaklarındaki radon konsantrasyonlarının iyi uygulama örneklerine göre yüksek olduğu saptanmıştır. Havalandırma gibi teknik kontrol önlemleri kullanılması dışında etkili bir yöntem olmadığı.  Solunum cihazı ve geçirmez giysiler gibi KKD sağlanmalıdır. Şapkasıyla (tercihen boyun koruyucusu olan). Radon gazının etkileri.3 mikrondur (dizel makine kullanılmayan ocaklarda). Burada sözü edilen risk yalnızca yaz mevsimine özgü değildir. Altın ve kurşun madencilerinde arsenikle temas ve akciğer kanseri riski vardır.  İşçilere eğitim verilmesi ve kendi sağlıklarını koruyabilmelerine olanak verilmelidir.  Tehlikeli kimyasallar kanserojen olmayan kimyasallarla değiştirilmelidir [örneğin metal işlerinde (kesimde kullanılan yağlar. Radyasyon düzeylerinin diğer maden ocaklarına göre daha yüksek olduğu uranyum madenlerinde çalışan işçilerde Radon ile kanser arasında bir ilişki gözlemlenmiştir.Bozunma süreci parçacık akciğerde iken gerçekleşirse yayılan alfa ışınları yumuşak dokuya zarar verebilir ve kansere neden olabilir. Radon yönünden zengin alanlarda sigara içmek yasaklanmalıdır. Bu durumda en iyi uygulama gazın “olabilen en düşük” düzeylerde tutulmasıdır. Bu boyuttaki parçacıklar çoğu toz maskesinden geçer. kendisi de kanserojen olan sigara dumanının solunması ile katlanarak artar. Altın madencileri ve değirmencilerinde ve civa madencilerinde civa buharına temas riski vardır.  Sigaraya özel önem verilmeli ve içenlerin bırakması için her yol denenmelidir. soğutma suları) kullanılan mineral yağ bazlı sıvıların su bazlı alternatifleri vardır]. Radon ürünlerine karşı kişisel solunum maskelerinin kullanılması etkili değildir. Belirtiler ve Bulgular Belirtilerin ve bulguların kanserin türüne göre değişiklik gösterdiği unutulmamalıdır. Kış güneşinin de UV seviyeleri çok yüksek olabilir. sıkı dokunmuş ve nefes alabilen kumaşlardan tişörtü ve pantolonuyla bütün çalışanlara uygun iş kıyafeti verilmelidir. Radon gazı ile radon ürünlerine yönelik en etkili kontrol önlemi havalandırma ile gazın seyreltilmesi ve ortadan kaldırılmasıdır. 96 . Yapılan araştırmalar sonucunda. Yer üstünden radonsuz temiz hava çeken fanların kullanılması ve yer altındaki havayı tekrar dolaştıran fanlardan kaçınılması alınabilecek en etkili önlemlerdir. Dışarıda çalışma zorunluysa çalışanlara koruyucu (yüksek koruma faktörlü (SPF 30+) cilt kremleri) verilmeli ve sık sık uygulanmalıdır. Radon yönünden zengin kapalı alanlarda yarattığı etki daha büyük ve etkilenmede o oranda yüksektir. Bu doğal süreç devamlı gerçekleşmektedir. bu nedenle havalandırma düzeneklerinin gözden geçirilmesi ve düzenli olarak denetlenmesi gerektiği unutulmamalıdır. Bu tür bir havalandırma için kullanılacak hava olabildiğince radonla kirlenmemiş hava olmalıdır. Tipik bir partikülün boyutu 0. Radon zararlı ürünler oluşturmak üzere bozunan bir gaz olduğundan bu bozunum sürecinin bir bölümü akciğerlerde gerçekleşebilir.  Günün en sıcak saatlerinde dışarda yapılması gereken işleri azaltacak şekilde çalışma programı hazırlanmalıdır (örneğin. Hava akımının düşük olduğu ve doğal havalandırmanın kullanıldığı madenlerde çalışanların risk altında oldukları bilinmektedir. (Sigara ile işyerinde kanserojen ajanlara maruziyet bir araya gelince kansere yakalanma riski artar). Radon gazının havalandırma ile çalışma ortamından hızla uzaklaştırılmasıyla işyerinde radon ürünlerinin oluşumu azaltılmış olur. Önlem  Çalışma yöntemlerini değiştirilebilir ve havalandırma mutlaka iyileştirilmelidir. Pek çok maden ocağında ise ölçüm yapılmamıştır.

İlk olarak soğuk algınlığına benzer semptomlarla ortaya çıkan bir enfeksiyondur ve böbrek ve karaciğer yetmezliğine kadar ilerler. Yemekte yiyecekleri kâğıda sarılı halde tutmak gibi önlemler de teşvik edilmelidir. Çalışanların hastalığa yakalanma riskleri konusunda bilgilendirilmeleri ve soğuk algınlığına benzer semptomlar geliştirdiklerinde hekime görünmeleri konusunda teşvik edilmeleri gerekir. On yılda bir tekrarlanan aşılarla enfeksiyona karşı direnç sağlanır. yumuşak doku ve muköz membranlardan (gözler. Yaklaşık bir haftalık kuluçka döneminden sonra çene kaslarında kasılma meydana geldiği için halk arasında kazıklı humma olarak bilinir. çivi. Hepatit. Maden ocaklarında bulunabilen diğer organik maddelerden de geçebilir. Bakteri. Maden ocaklarındaki fareleri tamamen ortadan kaldırmak zordur ancak tuzaklarla. dar ve kapalı alanlarda birlikte çalışmaktan kaynaklanan Tüberküloz. çocukluk çağında. toprakta yaşayan bir bakterinin neden olduğu. Her türlü harici yaranın en kısa zamanda iyice temizlenmesi gerekir.) olur. Not: İlkyardım yapılırken. HIV gibi enfeksiyon hastalıkları madencilerde sık karşılaşılabilen durumlardır. hastanın aşıları ile ilgili en ufak bir kuşku varsa hasta sevk edilmelidir. Hastalığa karşı geliştirilmiş bir aşı yoktur. bazen ölümcül olabilen ciddi bir hastalıktır. Hastalık. okulda ve askerlik sırasında aşılanırlar.Biyolojik risk etkenleri Nemli çalışma ortamlarından kaynaklanan Leptospirosis ve ankilostomiazis. Tam aşı kaydı bulunmayan herkesin aşılanmasına işyerinde işyeri hekiminin devam etmesi gerekir. Bu durumda hastalık ölümcül bir hal alabilir. Hastalık daha sonra solunum sistemindeki kaslar da dâhil olmak üzere vücuttaki diğer kaslara yayılır. Tetanos Tetanos. temel hijyenin (yemeklerden önce veya tuvaletten sonra el yıkamak) sağlanamadığı kömür madenleri gibi kirli ortamlarda yaygın olarak görülür. vb. Yaraya girdiğinde. fare zehirleriyle ve yiyecek kalıntılarını ocaktan çıkarmak gibi basit tedbirlerle fare popülasyonunu azaltmak için her türlü çaba harcanmalıdır. kas dokularını besleyen sinirlere saldıran güçlü bir toksin üretir. ağız. 97 . ağaç kıymığı veya dikeni gibi enfekte olmuş bir nesne aracılığıyla genellikle açık bir yaradan insan vücuduna girer. havalandırma sistemlerinden kaynaklanan Legionella kontaminasyonu. Leptospiroz (Weil hastalığı) Sıçanların (ve diğer bazı memelilerin) idrarıyla bulaşan ciddi bir hastalıktır. Türk erkekleri. Tetanos. Uygulanan tedavi ile tam iyileşme garantisi yoktur. İnsanlara bulaşması sindirim yoluyla ve cilt üzerindeki kesik ve sıyrıklardan. burun. doktor haricinde hiç kimse hastaya krem (veya başka ilaç) vermemelidir. Önlem Tetanos aşılarıyla bu hastalık iyi bir şekilde kontrol altına alınmıştır.

bakılan nesnelerin hareket ediyormuş gibi görülmesi ve görme keskinliğinde bozukluk söz konusu olabilir. Pedis’in özellikle askerlik döneminde topluma oranla yaygın görülüşü bu dönemde kapılan rahatsızlığın. Yer altı maden ocaklarında aydınlatmanın kötü olduğu yerlerde çalışan bütün çalışanlar etkilenebilir. beyin hasarı ve uyuşturucu kullanımı gibi başka faktörlerden de kaynaklanabilir. titreyen görüntüler. Gözlerin her iki yöne eşit hızda gittiği nistagmus tiplerine sarkaç tipi. Madenci Nistagmusu Gözün istemsiz ritmik veya aritmik hareketlerine nistagmus denir. Bu titremeler sonucunda. İntertrigo.Doğuştan nistagmus.Vestibüler nistagmus. Belirtiler ve Bulgular Yeraltında 25 ila 30 yıl boyunca çalışmış. Çalışanların erkek oluşu. kulak enfeksiyonu. Fiziksel belirtileri arasında karanlıkta veya loş ışıkta görme güçlüğü. Nistagmus’da göz hareketleri çeşitli yönlerde olabilir. Göz ile ilgili bu belirtilerle ilişkili olarak özellikle çömelip eğildikten sonra baş ağrısı ve baş dönmesi gibi genel rahatsızlıklar da ortaya çıkabilir.Mantar enfeksiyonları Karanlık odada “Wood ışığıyla” onikomikoz görüntüsü. Örneğin gözler sağa hızlı sola yavaş gidiyorlarsa nistagmus sağ yönlüdür.Nörolojik (merkezi) nistagmus. Hastalığın ilerleyen evrelerinde yaygın olarak psiko-nörotik belirtiler gelişir. maden çalışanlarında bot giyimine bağlı sürmesine hatta tırnağa kadar yayılmasına neden olmaktadır. baş dönmesi ve tek gözde çift görme şikayetleri olabilir. genellikle orta yaşlı veya ileri yaşlardaki kömür madencilerinde görülen meslek hastalığıdır. parlak ışığa karşı aşırı duyarlılık ve tahammülsüzlük ile göz küresinin ritmik olarak titremesi yer alır. onikomikoz gibi hastalıklar madencileri uzun yıllar rahatsız etmektedir. ıslak çalışma ve koruyucu giysilerin uzun saatler giyilmesine bağlı olarak manter enfeksiyonları gelişebilir. Nistagmus 4 grupta incelenebilir: 1. T. 98 . 2. bir yöne yavaş. karşı yöne hızlı gittiği tiplerine de yay tipi denir. Nistagmuslu hastalarda: görme azlığı. Yay tipinde gözlerin hızlı gittiği yön nistagmusun yönüdür. 3. 4. Günümüzde elektrikli madenci baş lambalarının kullanılması sonucunda hastalığın görülme sıklığı azalmıştır. Hasta nistagmusun hızlı yönüne bakarsa göz hareketlerinin frekansı ve amplitüdü artar. bir başka hastada intertrigo Madenlerde çalışanlarda sıcaklık ve buna bağlı terleme.Oküler nistagmus. Hastalık kontrol edilmezse sinirsel rahatsızlıklar madende çalışanı tamamen kısıtlayacak şekilde şiddetlenebilir. Nistagmus aynı zamanda genetik nedenlere bağlı gelişebilir. Aydınlık ve karanlık ortam arasında gidip gelmek de bir faktör olabilir.

düşük ücret gibi diğer sorunlar da yukarıda sayılan olumsuzlukları artırmaktadır. (2) İncelemede normal olarak akciğer filmi çekilmelidir. Tozla Mücadele Yönetmeliği’ne göre 2 yılda 1 risk değerlendirmesine göre periyodik sağlık kontrol sıklığına karar verilmesi gerekir. sosyal güvencenin olmaması. Madende çalışmaya başlamadan önce. İşsizlik. (*)Yeraltı Kömür Madenlerinde Güvenlik ve Sağlık‐ILO Uygulama Kılavuzu‐2011 Önlem Maden ocağının giriş bölümünde yer alan galerilerin aydınlatmasını beyaz badana veya açık renk taş tozu ile olabildiğince arttırmak yararlı olabilir. (3) Tüm çalışanlar. Kişinin gereksiz yere radyasyon almaması için yılda 1 kez yapılması uygundur). mesleki etkilenme sonucu oluşabilecek yaralanmaları ve hastalıkları teşhis etmek için sık sık tıbbi muayeneden geçme fırsatına sahip olmalıdır. (5) İşveren bu bölümde istenen bütün tıbbi muayeneleri. yaşadıkları yerlerde diğer maden çalışanlarının yaşadığı sağlık sorunları madencilerin psikolojik yapılarını olumsuz etkilemekte bunların mesleğin kaderi olarak algılanmasına neden olmaktadır. Tam kan sayımı ve kan sedimentasyonu yapılmalıdır. karanlık. Tıbbi incelemeler (1) Herkes madende çalışmaya başlamadan önce tıbbi olarak incelenmelidir. çalışacak kişilerin tıbbi olarak bu işe uygun oldukları belgelenmelidir. Bu sayede karanlığa alışma süreci daha hızlı ve rahat gerçekleşir. Gürültü düzeyi 80 dB’nin üzerinde çalışanlara odyometri testi yapılmalıdır. emeklilik sonrası hayatta kalma süresinin diğer mesleklere oranla kısa olmasının bilinmesi. Tüm tıbbi incelemelerin kayıtları ve incelemelerle ilgili olarak yapılanlar gizli tutulmalı ve ulusal mevzuatta belirlendiği gibi tıbbi tesislerde saklanmalıdır. nemli ortamlarda çalışma. çalışanlarda fiziksel hasar yapması beklenen veya onların gücünün üzerinde olduğu belli olan. Bu alanda işyeri hekimlerinin yapabileceği pek çok çalışma ile çalışanların kaygı düzeyleri. vardiyalı çalışma. iş güvencesinin olmaması. konu açıklığa kavuşturulabilir. depresyon prevalansı. Akciğer filmlerini de içine alan tıbbi muayenelerin tipi ve ne sıklıkta yapılacakları ulusal yasa veya yönetmeliklerle saptanmalıdır. belirtilerin nedenlerinin belirlenmesi için sevk edilmesi gerekir. herkese ücretsiz olarak sağlamak zorundadır. SFT yapılmalıdır. bunların nedenleri vb. Madencilerin psikolojik yapılarına yönelik elimizde yeterli veri yoktur. (4) Tüm çalışanlar. kaçak ocaklarda çalışma. yetkililer tarafından belirlenen aralıklarla periyodik sağlık kontrolünden geçirilmelidir (İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü’ne göre 6 ayda 1. Hiç kimse yer altında veya üstünde. 99 .Nistagmus semptomları olan herkesin. ağır işlerde çalıştırılmamalıdır. Meslek hastalığı nedeninin değerlendirilebilmesi için hekimin hastasının mesleğinin farkında olması gerekir. İşçileri hastalığın tehlikeleri konusunda uyarmak ve diğer insanların gözlerine doğrudan ışık tutmamaya özen göstermelerini sağlamak için verilecek eğitim önemlidir. Psikososyal Sorunlar İş kolunun tehlikeli olması.

Maden İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak maden iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir. Kanda veya idrarda kurşun. Testler konusunda ayrıntılı bilgi için bkz. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi. De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi. Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır. nikel. tam idrar tetkiki yapılmalı. Çalışma ortamı ölçüm sonuçlarına göre 80 dB ve üzerinde gürültü saptandığında odyometri ve çalışma ortamında kulak koruyucuların bulunması sağlanmalıdır. KTS yakınmaları varsa Phallen. jeolojik yapının özelliğine ve maruziyete göre yapılan RD'ne göre var olan ağır metallerin kandaki veya idrardaki düzeylerine bakılmalıdır) düzeyine bakılmalı. Göz muayenesi yapılmalıdır. Tinnel ve İskemik testler yapılmalı. bu Rehberin “XVIII. Gürültü 85 dB ve üzerindeyse odyometrik muayeneye ek olarak uygun kulak koruyucularının kullandırılması zorunludur. Solunum Fonksiyon Testleri yapılmalıdır. deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması madencilerde ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır.5 parmakda duyu kontrolü yapılmalıdır. gürültüye bağlı işitme işitme kaybının araştırılması. tam kan sayımı. karaciğer ve böbrek fonksiyon testlerine bakılmalıdır. kan sedimentasyonu. tam kan sayımı tetkiki yapılmalı. tam idrar tetkiki. kadmiyum.        100 . karaciğer ve böbrek fonksiyon testlerine bakılmalıdır. titreşim.İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit . Ölçekler ve Muayene Yöntemleri” Bölümü).Testler. Özellikle değerli maden çalışmalarında kanda siyanür aranmalı. Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmesi ve bu grafilerin A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir. Madencilerin geleneksel hastalığı olarak bilinen pnömokonyoz yönünden inceleme. Deri muayenesi yapılmalıdır. civa. COHb düzeyi. Bunların sonuçlarınormal olarak değerlendirilenler de dâhil. yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler.İSGÜM’e bildirilir. 3. kan sedimentasyonuna bakılmalı. krom (Madenin türüne.

8. yenilenmesi. onarımı. Bazı inşaat meslekleri-çalışanları 1. hastane. 9. 14. Çalışanların eğitim ve güvenlik algı düzeyleri ve işyerlerinin güvenlik anlayışları değişken olabilir. 12. kurşun. Tünel işçileri 101 . Bir grubun işini bitirdikten sonra diğer grubun çalışması. fabrika. 6. 5. Bu açığı kapatmak için sıklıkla fazla mesai. duvar kâğıdı kaplayıcılar Tesisatçılar Çatı ustaları Sac metal işçileri 10. 17. 16. betoncular Sıvacılar 11. 2. Demir ve çelik işçileri (donatı ve yapısal) Ameleler Bakım işçileri Öğütücüler İnşaat makinaları operatörleri Boyacılar. bakımı. İnşaatlar. değiştirilmesi. Kazı ustaları Duvar ustaları Marangozlar Elektrikçiler Asansör kurucular Camcılar Atık temizleyenler(örn. Bu nedenle inşaatta çalışanlar genellikle sürekli aynı işyerinde çalışmaktan çok sık sık iş değiştirmek zorunda kalan. rıhtım. 7.3. ardından bir başka grup ya da daha önceki grubun tekrar aynı ortamda çalışması şeklinde süren işlerdir. 15. İnşaat işleri farklı pek çok meslek grubunun ortak çalışması gereken işlerdir. İnşaat İş Kolunda Sağlık Gözetimi İnşaat işleri ev.III. aşırı çalışma gibi zor koşullarla yüz yüze kalırlar. köprü. yol. Hava koşulları. 18. 13. farklı meslek gruplarının bir arada bulunduğu iş alanlarıdır. 2. Yalıtım işçileri 20. bu nedenle sağlık ve güvenlik açısından pek çok riskleri barındırır hale gelir. 3. yıkılması işlerinin tamamıdır. toksik döküntüler) Mozaikçiler. Aslında bir takım işi olması gereken inşaat işleri. asbest. Bu durum çalışan ve iş açısından çeşitli olumsuzlukları içerir. 19. işyeri. havaalanı gibi her çeşit bina yapımı. 4. Deneyimsiz oldukları işleri yapmak zorunda kalabilirler. tünel. çalıştıkları her bir işte ancak birkaç haftayla birkaç ay arasında bulunan kişilerdir. inşaat sezonu gibi zorlamalarla çoğu zaman inşaatta çalışanlar yılın tamamını çalışarak geçiremezler. stadyum.

tünel yapımı. Diz travması. Bazı inşaat tehlikeleri aşağıdaki tabloda gösterilmektedir. kaynak dumanları. gürültü. ağır yük. ağır yük. kum püskürtme. gürültü. her inşaatta çalışan stres ve sıcağa maruz kalma. Silika. histoplazmozis. Kimyasal zararlar Genellikle havada. yaralanma. iskelede yüksekte çalışma. Ayakta çalışma. Silika. Sıvı. gürültü. Silika. ayakta çalışma. kepçe operatörleri Greyder. deliciler Havalı çekiç kullananlar Kazık makinası operatörleri Vinç operatörleri Vinç kulesi operatörleri Ekskavatör. Yapıştırıcılar. sıcak. Lehim dumanındaki ağır metaller. kadmiyum. tekrarlayan hareketler. titreşimli el aletleri kullanımı. Sıva tozları. asbest. Asbest. Ayakta çalışma. Ayrıca. Kaynak dumanları. yüksekte çalışma. buhar. Stres. güneşe bağlı uv etkilenimi. kurşun. dizel egzozu. hatta saatten saate değişebilir. vibrasyon. duvar ustası Seramik ustaları Marangozlar Sıvacılar Elektrikçiler Elektrik santrali yapım ve tamircileri Boyacılar Duvar kâğıdı ustaları Tesisatçılar Buhar kazanı ustaları Halı kaplamacılar Karo ustaları Mozaik zımparacılar Camcılar İzolasyon işçileri Demiryolu inşaatçıları Çatı ustaları Kaynakçılar Lehimciler Kazıcılar. vibrasyon. toz. Kaynak emisyonları. kazıcı operatörleri Asfalt işçileri Kamyon ve traktör şoförleri Yıkım işçileri Risk Çimento dermatiti. çoğu zaman iş ortamındaki diğer işlerden kaynaklanan zararlardan da etkilenir.İnşaatta çalışma çeşitli sağlık riskleri taşır. gaz. işten işe. sıcak. dizel egzozu. kurşun. ayakta çalışma. Asfalt emisyonları. 102 . taşlama. asbest. Ahşap tozu. ağır yük. ağır yük. dozer. Gürültü. Burada sadece işin birincil zararlarına yer verilmiştir. duman halinde bulunur ve solunumla alınırlar. silika tozu. Bu riskler işyerinden işyerine. sıvama. sıcak.  Silikozis. Metal dumanları. diz travması. yoğunluğuna ve ilgili işin süresine bağlıdır. yüksekte çalışma. ağır yük. Silika. soğuk. ayakta çalışma. Oluşturdukları hastalık örnekleri ise. dermatitler. Silika. ağır yük. Lehim dumanındaki ağır metaller. sıcak. yüksekte çalışma. taş vb. Bazı inşaat mesleklerinin birincil riskleri Meslek Tuğla. sigarayla birlikte inhale edilebilirler. yarı sıvı (yapıştırıcı tutkallar. asbest. zımparalama. yüksekte çalışma. Tutkal buharları. vibrasyon. ayakta çalışma. vibrasyon. Su ve gıdalarla ağızdan alınabilir. lubrikan yağlar. tekrarlanan maruziyetler söz konusudur. Kurşun dumanı ve partikülleri. ayakta çalışma. sıcakta çalışma. tutkal ve buharları. ağır yük. uygun olmayan pozisyonlarda çalışma. kaya delme işlemleri. sentetik lifler. toz. Silika. ağır yük taşıma. Vibrasyon. güneşe bağlı uv etkilenimi. Solvent buharları. Genellikle aralıklı. Çalışan sadece kendi yaptığı işten değil. soğukta. ayakta çalışma. gürültü. ayakta çalışma. sıcak. gürültü. yüksekte çalışma. kas-iskelet sistemi hastalıkları gibi ortak sağlık sorunlarıyla da karşılaşır. asbest. güneşe bağlı uv etkilenimi. toz. günden güne. toksik metaller. Katran. izolasyon. soğukta. Bazıları ciltten de emilirler. Asbest. Her bir etkenin zararı. vibrasyon. sıcakta çalışma. Yapıştırıcı buharları. katran) veya toz (çimento) formda da bulunabilirler.

çimentoyla yapılan işler Nörolojik hastalıklar. kaynakçılarda ve ağaç işleriyle uğraşanlarda akciğer kanseri ölümleri fazladır. Zorlanma ve burkulmalar. ayakta ve aşırı çalışma gibi nedenlerle tendinit. karpal tünel sendromu. Ancak. en yüksek riskli meslek gruplarından biridir. UV radyasyonun ana kaynağı güneş ve elektrik kaynağıdır. kaynakçılık Deri alerjileri. temel kazma. Lyme hastalığı. meşe. kazma. Travmatik yaralanma. sumak. radyasyon. influenza. havalı çekiç ve diğer büyük makineleri kullananlar için önemli bir sorundur. İş kazaları yönünden inşaat sektörü. boyacılarda kurşun zehirlenmesi görülebilir. Fiziksel zararlar Her inşaatta görülürler. Sıtma. İyonizan radyasyon ihtimali düşüktür. işsizlik korkusu. Tüm vücut vibrasyonu da. Biyolojik zararlar İnşaat işlerinde enfeksiyöz mikroorganizmalar. yıkım ve söküm işleri Asbestozis. Alkolizm. İş stresi. Bazı havalı çekiç operatörlerinde ve vibrasyon oluşturan araç ve makineleri kullananlarda Raynaud Sendromu görülür. organik çözücüler ve kurşun etkilenimi Asbest maruziyeti olan izolasyon işi yapanlarda. Kazı işinde çalışanlarda histoplazmozis görülebilir. Çatı ustalarında güneş ve sıcak katrana bağlı sıcak stresi riski yüksektir. en sık görülen hasarlardır. bel ağrısı gibi kronik fiziksel sorunlar sık yaşanır.    harç karma. tesisat. yalıtım (izolasyon). tekrarlanan hareketler. tüberküloz bulaşması olabilir. yıkım işleri Bronşit. işle ilgili sorunlar kolaylaştırıcı olabilir. sosyal izolasyon. ısırgan gibi bitkilerden 103 . Sarmaşık. gürültü sorununun boyutlarını da artırmaktadır. barometrik basınç bunlardandır. kalıcı olmayan çalışma koşulları gibi. sektörün bilinen diğer enfeksiyöz sorunlarıdır. biyolojik kaynaklı toksik etkenler ve sahipsiz ya da vahşi hayvan saldırıları ile karşılaşılabilir. sıcak ve soğuk. Gürültü. Sarıhumma. inşaatta çalışanlarda önemli bir sorundur. Kapalı ortamda yapılan çalışmalarda. tünel yapımı gibi işlerde radon maruziyeti söz konusu olabilir. Köprü tamircilerinde. vibrasyon. İnşaat sektöründe makineleşmenin giderek artması.

mantarlar Protozoalar Bu sağlık zararlarına bağlı olarak inşaat iş kolunda bazı meslek hastalıklarıyla karşılaşma olasılığı artmaktadır. bazıları alerjendir. kümes hayvanları Histoplazmozis Bakteriler. Arı. eşek arısı. dirsek. Bazı ağaç tozları kanserojen. örümcekler. İnşaat iş kolunda en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları. omuz. cilalar  Silika  Solventler  Tinerler  Kaynak dumanı ve gazları  Ahşap tozları     Aşırı zorlanma: sırt hasarları. karınca gibi bazı hayvan sokmaları görülebilir. Virüsler Böcekler. tutkallar  Alkali  Asbest  Asfalt  Berilyum  Karbon monoksit  Çimento  Temizlik ürünleri  Katran  Toz  Epoksi reçinesi  Gaz  İzosyanatlar  Kurşun  Yapay mineral lifler  Metaller  Boyalar. burkulma ve zorlanmalar. parazitler. İnşaat sektöründe görülen sağlık zararları Kimyasal Kas-iskelet Güvenlik  Asit  Yapıştırıcılar. deride erüpsiyona neden olabilir.kaynaklanan toksinler. mantarlar. lyme Küfler. tüm vücut titreşimine bağlı gelişen rahatsızlıklar Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki deri hastalıkları Mesleki astım Mesleki kanser Tetanos 104 . bilek problemleri Uygunsuz malzeme Ayakta çalışma Tekrarlanan hareketler Fiziksel                Soğuk Ergonomi Sıcak Gürültü Oksijen eksikliği Radyasyon Stres Güneş Vibrasyon               Bina yıkımı Kapalı alanlar Vinç kullanma Uyuşturucu ve alkol Elektrik Patlayıcılar Düşmeler Yangın ve patlama Motorlu taşıtlar Ağır ekipman İskeleler Yangın ve patlamalar Basınçlı gazlar Hava koşulları Biyolojik Sürüngenler. yılan.

kümülatif koklear gürültü etkilenimine bağlıdır. Her şantiyede bulunabilecek beton mikseri özellikle gürültü kaynağı bir makine olabilmektedir. Belirtiler ve Bulgular Gürültü maruziyetinin etkileri tinnitus ve tam sağırlığa kadar gidebilecek işitme kaybıdır. örneğin ağır kazı makineleri. Bu tür ekipmanlar da. stres. İşyerindeki ototoksik maddeler ya da titreşimden etkilenme gürültüye bağlı gelişen işitme kayıplarının daha erken ortaya çıkmasına ya da işitme kaybının daha fazla olmasında rol oynayabilir. dizel motoruyla çalışan mikserlere susturucular takılarak ve mikserin düzenli bakımının yapılmasını sağlayarak aşağı çekilebilir. bir yerden başka bir yere hareket edebilir. rüzgâr tünellerinin. havalı el aletlerinden çok elektrikli el aletlerini tercih ettiklerinde. 85 ila 89 dB (A) arasındaki düzeylerde günlük gürültü etkilenimi ancak uzun süreli maruziyet sonucunda işitme kaybına yol açarken. İnşaatlarda işler çoğu zaman açık havada.Gürültüye bağlı işitme kaybı GBİK. Düzenli bakım. gürültü düzeyleri değişir. gürültüyü kesen donanım eklenmiş (retrofit) kitler tasarlamak zordur. mesai saatleri içinde yoğunluğu önemli oranda değişebilir.’in üstündeki frekanslarda gelişen işitme keskinliği kaybıdır (tüysü hücrelerinin hasarı). hava koşullarının. Tipik bir şantiyede karşılaşılan gürültü düzeylerinin kaynakları iyi bilinmektedir. Şantiye ortamına dayanıklı. zararlı sesler grubudur. günlük 80 dB (A) veya üzerindeki gürültü düzeylerinde etkilenime bağlı gelişebilir. Önlem Şantiyede gürültüyü kontrol altına alma olanakları sınırlıdır. dizel şahmerdanlar yerine “susturuculu” şahmerdanları kullandığında en etkili çözüm bulunmuş olur. Şirketler gürültü emisyonu düşük ekipmanları talep ettiklerinde ve satın aldıklarında. iskemik kalp hastalığı. yanmalı motor egzozu susturucuları için “sanayi tipi” değil “ev tipi” susturucularda ısrar ettiklerinde. Gürültü. topografyanın. Bu etkilenim. atmosferin ve çevrenin etkileri altında yapılır. kompresörlerin ve iş makinelerinin çalıştığı zamanlarda ciddi gürültü tehlikesine rastlanabilir. İşitme kaybı geri dönüşsüzdür. Sanayinin genelindeki işletmelerin tersine inşaat iş kolundaki işlemler her zaman sabit ve tek bir yerde yürütülmez. Yıkım işlerinde ve şantiyede pnömatik matkapların. darbe gürültüsü de dâhil edilerek ve yıllara yayılmış maruziyet süresi çerçevesinde günlük gürültü etkilenim düzeyi ile belirlenir. çarpma veya patlama) veya kronik (uzun süreli gürültü maruziyetinin sonucunda) olabilir. sıkıntı ve uyku bozukluğu yer alır. yeni susturucular ile diğer değişiklikler de olumlu bir etki yaratabilir. İç kulağın işlevsel bozukluğudur. havalı değil hidrolik kaya matkaplarını seçtiklerinde. Gürültüye bağlı gelişen kronik işitme kaybı riski. İşitme kaybı. Şantiyede kullanılan diğer ekipmanlar alt yüklenicilere (taşeronlara) ait olabilir. gürültü emisyonlarını azaltacak şekilde tasarlanmamış olabilirler. rahatsızlık veren. Tinnitus (kulak çınlaması) darbe gürültüsünün ardından sıkça görülen GBİK gelişen kişilerin yaklaşık %50’sinde görülür. 105 . İnşaatlarda kullanılan tüm donanımlar (ekipmanlar) inşaat şirketine ait değildir. işitme duyusuna hasara yol açan. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerinde yarattığı diğer etkiler arasında yüksek tansiyon. Gürültüyle ilişkili işitme hasarı akut (tek bir gürültü olayından kaynaklanabilir. İnşaatlarda gürültü kaynakları. işitme testleri ile saptanabilen. gürültülü işleri etrafta az sayıda çalışanın bulunduğu zamanlarda yaptırmak) ve geçici ses barajları veya perdeleri aracılığıyla gürültülü proseslerin ses yalıtımından (örneğin kontrplak veya plastik kaplama) geçer. İnşaat şirketleri ekipman tedarikçilerinden ekipman kiralar ve şirketlerin kiralamış oldukları bu ekipmanları “iyileştirme“ özgürlükleri yoktur. kullanımı pratik. 90 dB (A) ve üzerindeki düzeylerde hasar riski önemli ölçüde artar. Bu nedenle. Gürültü düzeyleri. genellikle 1 kHz. Gürültüyü kontrol altına alma teknikleri büyük ölçüde şantiye yönetiminden (örneğin gürültülü proseslerden kaçınma. örn.

5 106 95. çekiçleme işleri ile bağlantılı kullanımına ve el ve güç aletlerinin kullanılmasına. fore) Pnömatik Kırıcı Hidrolik Kırıcı Pnömatik yonga makinesi Diğer Donanım Beton vibratörü Kompres Hava Üfleyici Elektrikli testere Elektrikli matkap Paletli kaya delici makine Ortalama Gürültü (dBA) 88 86. Bunun için işveren. İnşaat iş kolunda beyaz parmak hastalığı genellikle döner el aletlerinin. kendi sağlık ve güvenliklerini olduğu kadar iş arkadaşlarının da sağlık ve güvenliklerini riske atmadan yapabilmeleri sağlanmalıdır. bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi bölümü).5 96 90 96 96 101 Gürültü Aralığı (dBA) 85-91 79-89 89-103 79-93 84-102 <85 89-103 100-102 <85 < 85 97-102 <85 <85 <85 98 82. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır.5 102 113 82-105 62-91 94-111 90-100 87-98 78-95 100 Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir. gürültüden etkilenen çalışanların işlerini güvenli (gürültüsüz) bir şekilde. uygun KKD’ları hazır bulundurmalı ve bu KKD’ların uygun kullanım talimatlarını ve KKD konusunda çalışanların eğitimlerini sağlamalıdır. 106 . yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu olarak bilinen bir rahatsızlığın bir kısmını oluşturan bir hastalıktır. taşlama makinelerinin. (daha detaylı bilgi için bkz. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı parmaklara ve ele kan akışını sınırlayan.5 104 88.5 109 94. kan damarlarının. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı ellerin titreşim yayan donanımdan etkilenmeye bağlı gelişen tekrarlayan baskı sonucu oluşur.Gürültü kontrolünün bu önlemlerle sağlanamadığı durumlarda. darbeli el aletlerinin kalafatlama. sinirlerin. bu hastalık aynı zamanda döner aletlerle taşlaması yapılan veya cilalanan malzemelerin tutulmasına bağlı olarak da gelişebilir. kas ve eklemlerin kısıtlayıcı ve ağrılı bir hastalığıdır. Öte yandan. yıkma/kırma işi yapılmasına bağlı olarak gelişir. Sıradan bir şantiyede rastlanabilecek gürültü düzeyleri Operatördeki donanımın ses düzeyi Kazı Lastik tekerlekli yükleyiciler Kazıcı yükleyici Dozer Yol silindiri Skreyper Greyder Kamyon Asfalt serici Malzeme Taşıma Beton mikseri Beton pompası Vinç Ayaklı vinç Güç Üniteleri Jeneratörler Kompresörler Darbe Şahmerdan (dizel ve havalı) Şahmerdan (yer çekimi.

Darbeli aletlerle günde yaklaşık 15 dakikayı aşkın süre boyunca veya Bazı döner ve diğer hareketli aletlerle günde yaklaşık bir saatten fazla çalışanlar. Yontma çekiçleri. Düzenli olarak. Makine çalışma oranı. düğme iliklemek. İlk evrede genellikle parmaklarda uyuşma ve karıncalanma ile kendini gösterir.Sigara ve uyuşturucu ve bazı gerece karşılık sert malzemeler. Bu aşamanın ardından parmaklar daha sık beyazlamaya başlar. kişisel geçmiş ve alışkanlıklar gibi başka birkaç faktöre de bağlıdır. ßadrenerjik reseptör blokörleri. 107 . Her bir iş günü içindeki maruziyet süresi İşte titreşim maruziyetinin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Bireyin titreşime duyarlılığı. El aletleri ile temas edilen malzemenin sertliği. Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Bireysel Faktörler Operatörün aleti kontrolü. Titreşimin eller üzerindeki etkisini belirleyen faktörler Biyodinamik Faktörler Tutma gücü – çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet. bleomisin vb. poker vibratörler ve kompaktörler. Yüzey alanı. metiserjit. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığına yakalanan kişilerin parmaklarında kalıcı his kaybı söz konusu olabilir. Eldiven. uygulamalar ve donanımlar. taşlama makineleri ve kesici diskler. ilaçların (ergo türevleri. Bu belirtiler çoğu zaman makine kullandıktan sonra dahi devam eder.Bu tür makine ve aletler arasında aşağıdakiler sayılabilir:         Beton kırıcılar. Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç. fakat başparmağın etkilenmesi olasılığı düşüktür. Freze makinesi veya zımba tabancası. diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. Elektrikli testereler. özellikle donma. çalışmaHastanın öyküsünde parmaklarda Parmaklarda veya ellerde önceden dinlenme süreleri dâhil koruyucu ve ellerde oluşmuş yaralanmalar. ayakkabı. Bir sonraki evrede bir parmak ucu geçici olarak beyazlar ve ağrımaya başlayabilir. Beceri ve verimlilik. Hastalıkların şiddeti. çivi benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir. Son olarak. Birkaç parmak beyazladıktan sonra titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı büyük olasılıkla geri döndürülemez. Zımpara. Hastalar. bu çalışanların titreşim etkilenimleriyle ilgili yönetmeliklerde belirlenen maruziyet sınır değerinin de üzerinde olmaları olasılığı da vardır. çalışma şekli. iğne kullanmak ve vida. El ve kolların vücuda göre konumu.) kullanımı. titreşim maruziyetinin nitelikleri. bu hastalar için bozuk para tutmak. ciddi risk altındadır. Belirtiler ve Bulgular Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığının nöbetlerini genellikle soğuk hava koşulları veya soğuk nesnelere dokunmak tetikler. örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller. Darbeli matkaplar. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları. günün herhangi bir saatinde gittikçe artan sayıda ağrılı nöbetler geçirmeye başlar. var olan hastalık veya yaralanma. Ayrıca.

Karpal tünel sendromu (KTS) KTS. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilmektedir. Bu tür saplar titreşim kaynağından. dekuplaj mekanizması yaylı.  Uygun araç-gereç aparatlarının seçiminin de titreşim maruziyeti üzerinde etkisi vardır. Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar. Keskinliğini kaybetmiş kesici ve testerelerin zamanında değiştirilmesi veya bilenmesi gerekir. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. Titreşim de vibrasyonu emen malzemeden yapılmış saplarla azaltılabilir. Donanımın saplarının teknolojik bakımdan yenilenmiş olması durumunda. çalışanın maruziyet süresinin mümkün olduğunca kısa tutulması için donanım çalışma süresi boyunca tam performans göstermelidir. elektrik işleri ile el parmak ve bileklerinin tekrarlayan şekilde bükülmesini ve esnetilmesini gerektiren.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır. tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir. Bu dengeleme. titreşimi emen eldiven kullanımı aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyebilmektedir. Örneğin. Makinenin üreticisine bağlı olarak. titreşime bağlı etkilenme de azaltılır.  Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:  Tekrarlayan el hareketleri. Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak. bilyeler otomatik olarak söz konusu ağırlığın karşı istikametinde toplanarak oluşan dengesizliği bir ölçüde ortadan kaldırır.  El-kol vibrasyonunu azaltmanın bir yolu da donanımın elle temas eden kısımlarının (sapının) titreşimi azaltan pedlerle kaplanmasıdır. Kullanılan donanım söz konusu işe her zaman uygun olmalı. işaret parmağı ve orta parmak ile yüzük parmağının uzun ve radial yarısında (3. Uyuşmalar. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir.  Sıkı kavrama.Önlem  Var olan çalışma yöntemini daha düşük titreşim yayan bir alternatifle değiştirme olanağı sürekli araştırılmalıdır. pencere pervazlarının dolgu malzemesiyle tıkanması gibi işler verilebilir. yani makineden mümkün olduğunca ayrılır.  Vibrasyon sönümlendirici eldivenler yüksek frekanslı titreşimi azaltabilir. Karpal tünel sendromu tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya 108 . Eş merkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir. Bu nedenle çalışanla titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir. Fizypatolojisinde. Avuç taşlama makineleri gibi bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar geceleri ortaya çıkar. İnşaat mühendislerinin kullanımı için uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri geliştirilmiştir. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde tasarlanmış olabilir.  El-kol vibrasyonu.  Avuç içinde mekanik stres. dönen şaftın üzerindeki bir kutunun içinde serbest hareket eden çelik bilyeler yardımıyla yapılır. üreticinin verdiği bilgilere uyulması çok önemlidir. bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir. Ancak.  Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır. İnşaat sektöründe KTS ile ilişkilendirilen iş ve mesleklere örnek olarak. Bir dengesizlik oluşursa.

 Elleri sıcak tutmak–rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak.  Kalafatlama gibi tekrarlayan işler. döndürme ve uzanma hareketleri. Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süren ağrılar. titreşim 4 kata kadar arttırılmış olabilir ve şiddetli bel/sırt ağrısı gibi hasara yol açar. her gün veya sık sık ortaya çıkan ağrılara karşı ağrı kesiciler kullanılır. Önlem  Tekrarlayan baskılardan kaçınmak. yol ve bina temel inşaatlarında taş ve kaya çıkarma işleri.  Germe. aynı zamanda çevrede rahatsızlık yaratan işler arasında aşağıdakiler sayılabilir:  Ocakta patlatma yapmak. araç ve gereçlerin sapları ile işler kişinin çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir). taşıma işleri.  Kazık çakma. uygulanan kuvveti azaltmak ve kavrayışı gevşetmek yararlı olacaktır.  Ergonomik açıdan doğru donanım kullanmak (iş tezgahları.  Alçalmak.  İşleri çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırmak.  Normal beceri ve sınırlar aşılarak ve fazlasıyla yorgunken çalışmak.  Yıkım. 109 . bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir.çıkar.  Uygun şekilde molalar vermek.  Yol ve ray trafiği. Vibrasyon kaynağının frekansı vücudun bu belli kısımlarının frekansıyla eşleşiyorsa.  Merdivenler gibi uygun olmayan yerlerde yük kaldırma ve taşıma. Vücudun her bölümünün doğal (resonant) frekansı vardır.  Özellikle de sürücü koltuğu düzgün bir şekilde ayarlanmıyor veya ayarlanamıyorken ya da yay sistemi düzgün değilken uzun mesafe araç kullanmak veya bozuk yolda araç kullanmak. Etkileri çoğunlukla bel bölgesinde görülür.  El bilek ateli. İnşaatlarda tüm vücut vibrasyonuna yol açan.  Aşırı güç gerektiren yükleri itmek. eğilmek veya çömelmek (örneğin. Bel rahatsızlıkları Bel rahatsızlıkları sık rastlanan mesleki yakınmalar arasındadır. Her türlü bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir. çekmek veya sürüklemek. özellikle de ağır ve rahat taşınamayan malzemeler (25 kg ağırlığındaki çimento torbaları gibi). günlük işleri yapma becerisinin azalması ve işi bırakma gerekliliği şeklinde ortaya çıkabilir. Bu rahatsızlıklara hemen her tür işte rastlanır. montajda ayakta çalışırken iş yapılan tezgahın yüksekliği uygun şekilde ayarlanmamışsa vücut duruşu uygun olmaz). Bu vibrasyon.  Ekskavatör gibi ağır makine kullanımı. fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:  Fiziksel güç gerektiren ağır iş. etkilenim kümülatif olabilir (Bu Rehberin son bölümünde KTS’nin teşhisinde yararlı olabilecek testler verilmiştir). şantiyede kullanılan iş makineleri gibi koltuk veya ayaklar aracılığıyla bütün vücuda titreşim yayan makinelere maruz kalan kişileri etkiler. Yakınmalar kişiye göre değişir.

o Ağırlığı yükün içinde dengeli bir şekilde dağıtılmamış olan herhangi bir nesne taşınacağında. Bocurgat da. bir tamburun etrafına sarılı bir zincir veya halat ile ağır nesneleri kaldırmakta kullanılan bir araçtır. o Bazı nesnelerin iki kişinin de kaldırıp taşıyamayacağı kadar ağır veya garip şekilli oldukları unutulmamalıdır.Önlem  El-kol gücüyle yük taşınması engellenmeli.  Zorunlu olmadıkça başın üstüne uzanılmamalı ve dizlerin üzerine çökmemelidir. Kaldırma ekipmanları. İyi pozisyondan kasıt genellikle çalışanın kulak. Açıkken kolları açık bir makasa benzediği için ekipmana bu isim verilmiştir. ağır nesnelerin kaldırılmasında kullanılan.  Kaygan zeminlerin oluşması engellenmeli ve kaymayı önleyici tabanı olan çizmeleri kullanımı sağlanmalıdır. bir forklift üzerinde monte edilen ve forkliftin çatallarının aracın kendi boyundan yükseğe kaldırılmasını sağlayan bir aygıttır. Yapılacak işleri "iyi bir pozisyonda" gerçekleştirilebilecek şekilde düzenlenmelidir. İnşaat ekipmanları alınırken veya kiralanırken gereksinimlere yanıt veren ekipmanlar araştırılmalıdır. 110 . o Vinç. vinç veya başka bir mekanik yardımcı yoksa. o Vakumlu kaldırma sistemi. omuz ve kalçalarının aynı hizada olmasıdır. Bu zincir veya halatlar kancalara bağlanır. Makas liftler el kumandasıyla hareket ettirilebilir. yük kaldırma ve taşıma sırasında doğal olmayan pozisyonlardan kaçınılmalıdır. İnşaatlarda kaldırma işleri için kullanılan ekipmanların en önemli nitelikleri öğrenilmelidir. Kollu vinç.  El-kol gücüyle yük kaldırma ve taşıma işlerinde yükün üzerinde sağlam tutacak yerleri olmalıdır.  Aşağıda bazı örnekler verilmiştir: o Çift kademeli asansör. Vakumlu kaldırma araçları inşaatlarda en çok cam kaldırma işlerinde kullanılır. yukarı ve dışa doğru uzayan geniş bir direk veya kuledir.  Aşağıdaki durumlarda kaldırma işinin iki kişi tarafından yapılması uygundur: o Lift. teknik yardıma başvurulmalıdır-inşaat firmalarının çoğu. zincir veya halatlarla sarılı asansör tamburu veya makarası yardımıyla çalışan bir makinedir. Kullanılması bakımından vince benzer. Vinçler elle. havalı veya hidrolik sistemle çalıştırılır. Bu makineler sayesinde metal iskeletler gibi nesneler dik konuma getirilir. işyüküne yardımcı olması için en az bir kaldırma makinesine gerek duyar. ağır yükleri kaldırmak için emme kuvvetini kullanan vakum aracına bağlı mekanik bir araçtır. bir platformu alçaltıp yükseltmek için kapanan ve açılan kollar kullanan hareketli bir platformdur. o Makas lift. o Taşınacak nesne garip şekilli veya fazla büyükse. ray sistemi üzerinde veya motor gücüyle hareket ettirilebilir. Çatı mertekleri bina üzerinde kolaylıkla yerleştirilebilir. vinç ve bocurgat sistemleriyle donatılmıştır. bu sayede ağır nesneler kaldırılıp indirilir. Bu tür kaldırma donanımları normalde elektrikli veya hidrolik motorlarla çalışır. o Kaldırılacak nesne iki kişinin kaldırabileceğinden daha ağır değilse (50 kilodan az). motor gücüyle veya elle çalıştırılabilir. o Kollu vinç veya tek ayaklı vinç.  Yapılacak işleri düzenlerken. Silindirin veya tamburun yan tarafındaki bir manivela ile cihaz döndürülür ve nesnenin kaldırılabilmesi için halat gerdirilir. normalde ancak birçok kişinin birlikte taşıyabileceği nesneleri kaldırmalarına ve indirmelerine yarar. o Kaldırılacak nesne tek başına bir kişinin kaldıramayacağı kadar (25 kilodan fazla) ağırsa. o Bocurgat. Çift kademeli asansör bütün forkliftlerde hazır bulunmaz.  Çalışanlar kaldırma tekniklerinin kullanılması (güvenli kaldırma) konusunda eğitilmelidir.  Aşırı eğilmemek için dirseğe yakın yükseklikte çalışılması gerekir.

Çözünemeyen daha büyük boyuttaki partiküller genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır. Fakat daha küçük partiküller akciğerlere kadar ulaşır. Genellikle. Tünel inşaat işleri sayılabilir. hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak. Beton çağdaş yaşamın altyapısının son derece önemli bir parçasıdır ve yıllar geçtikçe yenilenmesi gerekir. Kazma işleri. Silikanın yanı sıra. harç karma. Var olan beton yapıların yıkımı. Dönüşümlü çalışılması. taş ve diğer silika içerikli malzemelerin kesimi ve uygulanmasında güç aletlerinin kullanılması sonucunda iş sırasında etkilenme düzeyleri çok fazla olur. Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında takılıp kalabilir. Döşeme plakaları ile taş yol yapımında kullanılan taşların kesim ve/veya delim işleri. Sıvama. Uzun süreler boyunca sert zeminde dizlerin üstüne çökmemeye çalışılması. etkilenme düzeyleri işyeri maruziyet limitini aşar (hatta iki katına çıkar). Yıkım işleri.  Doğal olmayan duruşlar engellenemiyorsa. onarımı veya düzenlenmesi işlerinde kullanılan yöntemlerin pek çoğunun oldukça fazla miktarlarda solunabilir toz üretme potansiyeli vardır.  Üzerine binilerek kullanılan araçlarda uygun oturakların olması önlemleri uygulanabilir. Zımparalama ve taşlama işleri. diz çökme zorunluluğu olan işlerde diz koruyucular kullanılması gerekmektedir.  Araç operatörlerinin rotasyonu. ayrıca kronik akciğer 111 . vücutta farklı tepkiler doğururlar. Solunan parçacıklar. Tüm vücut vibrasyonu için:  Sürücü kabininin veya operatör koltuğunun süspansiyonu. burun ve boğazda irritasyona. Yıkma ve söküm işleri Bina kumlama işleri. Bu parçacıklar bazen çözünerek kana karışabilir. Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Hastalığın nerede gelişeceği ve (üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar) türü toz parçacıklarının boyutuna. Çimento tozu gözde enflamasyona ve irritasyona.  Araçların ayak pedalları ile direksiyonlarında titreşim engelleyicilerin kullanılması. Partiküller akciğerlere ulaştığında. inşaat iş kolunda özellikle karşılaşılan iki toz türü daha vardır: çimento tozu ile talaş. Solunabilir silika tozu yapı işlerinde yaygın olarak ortaya çıkar. solunan tozun cinsine ve solunan tozun solunum yollarının veya akciğerlerin neresine ulaştığına bağlıdır. Çalışanları ve sıradan insanları silika tozuna maruz bırakabilecek yapı işleri arasında:          Yapı taşı kesimi ve diğer taş duvar işleri. Çok ince silika tozunun solunum yoluyla vücuda alınması silikoz gelişimine yol açabilir. burada bulunan özel süpürücü hücreler partikülleri kaplar ve zararsız hale getirir.  Etkilenim süresinin kısaltılması. Her zaman düzenli ve daha fazla fiziksel egzersiz önerilmelidir. Solunum yolundaki mukus partikülü kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır. Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır. vücudun esnetilmesi. görev değişimi yapılmalıdır. Çoğu durumda. sık sık kısa molalar verilmesi sağlanmalıdır.

KOAH. • Örtülmemiş stok malzemeler. Belirtiler ve Bulgular Silikozis. akciğerlere hava akışının kısıtlanmasına yol açarak nefes darlığı yapar. • Yapı işleri. Hastalık tamamen tedavi edilemez ancak. özellikle sert ağaç tozu nadir olgularda burun kanserine yol açabilir. yüzyılın sonlarından itibaren imalat ve inşaat sanayiinde giderek yaygınlaşmıştır. ortalama gerilme direnci ile ısı. AB’de asbestin her türlü kullanımı ile asbest ürünlerinin çıkarılması.  İşyerinde çalışanlara kullan-at tipi (asbest ile çalışılıyorsa) veya yıkanabilir koruyucu iş giysileri giydirilmelidir. Ağaç tozu. makinelerin toz ünitelerinden çıkarılarak torbaya konması veya özellikle basınçlı hava ile yapılan temizlik işleri sırasında ağaç tozu ortaya çıkar. rinit ve astım gibi rahatsızlıklardır. Ahşap malzemelerin özellikle testere ile kesilmesi ve kumlanması. Öksürük ve nefes darlığı ile seyreden bronşit belirtileri ortaya çıkmaya başlar. • Şantiye hazırlık işleri. söz konusu sorun veya tehlike başka yöntemlerle kontrol altına alınamadığında kullanılmalıdır. üretimi ve işlenmesi yasaklanmıştır. Toprak toza maruz bırakılır veya örtülmezse toz havada taşınabilir. Hepsinin ortak özelliği asbestin lifsi. 112 . Semptomları genellikle 20 yıl kadar uzun süreli etkilenimden sonra ortaya çıkar. sesi emme. fakat tünel inşaatı gibi mesleklerde üç yıldan kısa sürede belirtiler görülmeye başlanabilir. Bu yöntem ancak. • Taşıt hareketleri. aranan fiziksel özellikleri nedeniyle ticari amaçla kullanılan altı dizi doğal silikat mineraline verilen isimdir. ev ve diğer çalışma ortamlarına bulaşmasını engellemek için işten çıkmadan önce duş alınması ve temiz kıyafet giyilmesi sağlanmalıdır. ince kristal yapısıdır. silika solunumuna hastalığın ilk safhalarında son verilirse ilerlemesinin önüne geçilebilir. Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbest. Toprak aşağıdaki durumlarda yaygın olarak toza maruz kalır: • Yıkım işleri.  İşyerindeki diğer kirleticilere gereksiz maruziyeti önlemek için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (örneğin işyerinde yeme-içmenin yanı sıra bardak. bilinen en eski mesleki akciğer hastalığıdır. bu Rehberin Mesleki deri hastalıkları bölümü) yol açabilir. Önlem  Yerine koyma (ikame) tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur (örneğin tehlikeli maddelerin yerine daha az tehlike taşıyan maddelerin kullanılması–aşındırıcı kumlama malzemesi olarak silikalı kum veya kristalin silika içeriği %1’den fazla olan diğer maddeler kullanılmamalıdır). Rüzgâr toza maruz kalmış toprağı havalandırarak şantiye dışına çıkarır.rahatsızlıklarına (Çimentonun sağlık üzerindeki etkileri ile ilgili ayrıntılı bilgi için bkz. yaygın olarak aynı anda görülen ve solunum yolunun daralmasıyla kendini gösteren akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birlikte gelişmesinden ortaya çıkar. Araba. aksi halde bunlar aracılığıyla toz yutularak vücuda alınır). elektrik hasarına ve kimyasal hasara dayanıklı olması özellikleri nedeniyle 19. Asbest. yıllar boyu silika tozu soluyan insanlarda görülen. Bütün ağaç tozları ile ilişkilendirilen başlıca tehlikeler deri hastalıkları. çaydanlık ve benzerlerinin çalışma ortamında bulundurulmasına da izin verilmemelidir.  KKD ve solunum aygıtlarının mesleki solunum yolu etkilenimlerini önleme konusunda en az yararı olan yöntem olduğu ortaya konmuştur. Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH). uzun. Bunu takip eden beş yıllık süre içerisinde solunum sorunları kötüye gidebilir ve akciğerlerdeki hasar kalp üzerinde baskı yaratacağından bu hastalık kalp yetmezliğine yol açabilir.

 Binalarda çatı levhası (ısı spreyi). Dış cephelerde.  Alçı veya alçıpan derz malzemeleri. yüksek ısılarda elektrik yalıtımı sağladığından elektrik fırınlarında ve yalıtım gerektiren kablolama işlerinde. ayrıca alev geciktirme ve yalıtım özellikleri ile gerilime direnci.  Pürüzlü dokulu duvarlar.  Asbestli çimento levha çatı kaplamaları.  T profil tavan kaplamaları. sütun ve diğer yapı elemanlarında kullanılan yangına.  Asbestli çimento panelleri.  Isıtma kabini panelleri (asbestli çimento).  Yalıtım kabloları.  Dış cephe kaplamalarında kullanılan yalıtım malzemesi (vermikülit).  Vinil zemin kaplama (asbestli dolgu harcı). Aşağıdaki listede genellikle asbest içeren inşaat malzemeleri verilmiştir: Tavanlarda.  Döşeme. Asbest maruziyeti tipik olarak asbestten arındırma veya yıkım işlerinde gerçekleşir.  Yapışkan bantlar. temizlenecek malzemenin içeriğini bilmek çok önemlidir. Borularda. dayanıklı sprey.  Çatı yalıtım keçeleri ve sızdırmazlık malzemesi. Bu nedenle.  Asbestli çimento çatı panelleri.  Evsel su ve atık hatları.  Tiyatro perdeleri.  Alçı veya alçıpan derz malzemeleri.  Buhar ve sıcak su besleme hattı ve geri dönüşümü. kiriş.  Dolgulu tavan. Zeminlerde. Asbest geçmişte.  Akustik ve pürüzlü tavan yapımı.  Avize taban parçasının altına konan harç. esnekliği ve kimyasallara karşı direnci nedeniyle de bina yapımında kullanılmıştır. Duvarlarda.Yangına ve ısıya dayanımı için kullanıldığında asbest lifleri çoğunlukla çimento ile karıştırılır veya kumaş veya keçelerin içine dokunur. 113 .  Duvar kaplama panelleri.  Termal sprey.  Tuğla veya blok sıvası.  Soğuk su hatları.  Yağmur suyu ve kanalizasyon hatları.  Oluklu boruların birleşim yerlerindeki contalar. Değişik yerlerde.  İç cephe macunu.  Zemin yükseltici malzemeler.  Vinil asbestli kaplama malzemeleri.  Yakma fırınları (iç yalıtım).

Belirtiler ve Bulgular Asbest ile ilgili hastalıklar ondokuzuncu ve yirminci yüzyılın en önde gelen meslek hastalıkları arasında yer almaktadır. çöp şutu kullanılmamalıdır. bu Rehberin III. asbest maruziyetinden sonraki yirmi ila kırk yıl sonra gelişebilir. asbest parçacıklarının fazla miktarlarda solunması sonucunda gelişir. Önlem Yalnızca özel eğitimli çalışanların asbestle çalışmasına izin verilmeli. Asbest liflerinin solunması yalnızca asbestozisin başlangıcından sorumlu değil. Yüzeyde herhangi bir hasar varsa boyama işleminden önce her türlü hasar onarılmalıdır.3. Aşağıda yasal prosedürler anlatılmamış.  Girişin kısıtlanması. üretilmesi ve işlenmesi yasaklandığı için asbest içerikli ürünlerin Türkiye’de bulunma ve kullanma olasılığı azalmıştır. Ağır olgularda asbestozis pulmoner HT ve kalp yetmezliğinden ölüme yol açar. Hastalığın iyi huylu olguları genel olguların içinde çok küçük oranda kaldığı için bu terim hemen hemen her zaman kötü huylu mezotelyomayı anlatmak için kullanılır. Tercihen boya sprey yardımıyla uygulanmalıdır (süpürme hareketi ile). çok küçük.Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü). mezotelyoma (eskiden nadir görülen. Yüksek yoğunlukta asbest liflerine uzun süre maruz kalınmasının sağlık sorunlarına yol açma olasılığı daha yüksektir.  Hasar görmemiş asbestli yalıtım malzemeleri boyanacaksa. yüzeyleri kesinlikle kumlama işlemi ile hazırlanmamalıdır. aynı zamanda pek çok olguda son derece progresif ve ölümcül asbestle ilişkili bir kanser türü olan mezotelyomaya neden olabilir.  Asbestli çimentodan yapılmış çatıları sökmek yerine asbest içermeyen bir malzemeyle kaplanması. Asbest liflerinin solunması akciğer kanseri. çalışanların uygulayacakları çalışma prosedürünün ve kullanacakları uygun KKD’nin bir uzman tarafından belirlenmesi gerekir.  Güvenlik şeridindeki bölgede kontamine olabilecek yüzeylerin kenarları yapıştırıcı bant ile sabitlenmiş (500-gauge) polietilen örtü kullanılarak örtülmesi. fakat riski azaltmak için kişisel koruma konusunda gerekli bazı özel çalışma yöntemleri ve koşulları verilmiştir. asbestli çimento yere indirilmeli. Mezotelyoma. Hastalığın patogenezi progresif ve geri dönüşsüz olup sonucunda solunum yetmezliğine yol açar. AB’de asbestin her türlü kullanımı ve asbest çıkarılması. Hastalığın latansı alışılmadık derecede uzundur.  Asbestli çimento içeren ürünler kırılmamalıdır. Özellikle. bu da kendiliğinden sağlık sorunlarına neden olmamaktadır. Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi. var olan asbest U profillerin üzerinin örtüler ile kaplanması(ancak asbestli çimentoda delme işleminden kaçınılmalıdır). Çalışanların asbeste maruz kalabileceği durumlarda özel prosedürler uygulanmalıdır. mikroskopik asbest liflerinin solunum veya sindirim yoluyla vücuda alınması sonuçta mezotelyoma gelişimine neden olur. çünkü ortam havasında düşük düzeylerde asbest bulunmakta. Asbestozis. ender görülen. Yapılacak işi planlarken işveren aşağıdaki konular dikkate almalıdır:  İşin yapıldığı ortamda mümkün olan en az sayıda çalışanın bulunması. Bu nedenle.1. örneğin kapının kapalı tutulması ve/veya güvenlik şeridinin oluşturulması. uyarı levhalarının kullanılması. vücuttaki pek çok iç organının yanı sıra göğüs ve karın boşluğunun duvarlarını çevreleyen ve koruyan “mezotelyum”a saldıran bir kanser türüdür. 114 . günümüzde temel olarak asbeste tadilat ve yıkım işlerinde maruz kalınmaktadır (ayrıntılı bilgi için bkz. Asbeste maruz kalan kişilerde asbest ile ilişkilendirilen hastalık belirtileri. Yalnızca özel eğitim almış çalışanlara asbestle çalışma izni verilmesi gerektiğinin altı çizilmelidir. Hemen daima asbest maruziyetine bağlı plörezi ile seyreden bir tablodur. amfibol asbest maruziyeti ile arasında güçlü bir ilişki kurulan bir kanser türü) ile asbestozis (bir tür pnömokonyoz) gibi ciddi hastalıklara yol açabilir.

temizleyici solventler. Asfalt artıkları ortalıkta bırakılabilir ve tetkik edilmeden üzeri örtülebilir. Solventlere bağlı gelişen kronik beyin hasarı aşağıdaki şekilde ortaya çıkar:  Hafıza ve diğer bilişsel işlevlerin bozulması (soyutlama. Özel petrol ürünü kirleticiler arasında yakıt. kimyasallar çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilmektedir. Temel sorunların. düşünme. Ekipmanın ve güvenlik bölgesinin temizliği için ıslak bezler kullanılmalıdır. solvent. motorin. yapıştırıcı. Lif levhaları bağlamak için kullanılan reçineler formaldehit (genellikle üre formaldehit) içerir. Boyalar. yer alır. yalıtım için kullanılan köpükler ve benzerinin şantiyelerde en çok kullanılan kimyasallar olduğuna dikkat edilmelidir. fakat sağlık üzerindeki etkileri temel olarak merkezi sinir sistemi ile ilişkilidir. dermatit. MDF’nin makineden geçirilmesi ve toz oluşması sırasında ortaya çıkması olasıdır. Beton mikserlerinden sızan yıkama suları. 115 . yapımında kullanılan ve kansere yol açabilen bağlayıcı reçine tehlikelidir. planlama.  Bağcıksız botlar (bağcıklı botların asbestten arındırılması zor olabilir). Düşük düzeyde maruziyeti göz. Ancak. Solventler birkaç grup içinde değerlendirilir. işlemin ardından kayda değer bir süre boyunca çeşitli yağlar buharlaştığı için özellikle tehlikeli olabilir. Bu nedenle daha ayrıntılı bilgi aşağıda verilmiştir. çok sayıda çeşit ve farklı uygulamalarının olması nedeniyle inşaatlardaki en büyük tehlikelerden biri olarak görülmektedir. vb. sunta levha ile lif levha. elektrikli donanımlarda ve genel olarak ekipman bakımında kullanılan yakıt ve yağlar yer almaktadır. Bu bilgi malzeme güvenlik bilgi formlarında yazılıdır. Örnekler arasında mesleki astım. bu kirleticilerin pek çoğu toprak partiküllerine ve diğer yüzeylere yapıştığı için daha kolay kontrol edilebilirler. Aşağıdaki KKD’ler kullanılmalıdır:  Başlıklı tek kullanımlık iş giysisi (dış mekânlarda su geçirmez giysiler gerekebilir) -iş giysileri ters yüz ederek çıkarılmalı.). kronik bronşit. cilt hastalıkları vb. asfalt ürünleri.  Tek başına olan asbestli çimento ürünleri (1000 gauge) polietilen örtü ile çift katlı kaplanabilir ve örtü üzerine asbest ile ilgili uyarıcı etiketler yapıştırılabilir. Hemen hemen bütün hastalıklar herhangi bir kimyasal maruziyete bağlı olarak gelişebilir. kimyasallarla yapılacak işleri organize ederken başlangıç noktası kullanmakta olduğunuz veya kullanacağınız kimyasal maddeye ait İSG bilgisidir. Ahşap kullanılarak yapılan üç tür levha vardır: laminant levha. Söz konusu kimyasalın türüne bağlı olmakla birlikte. Bu nedenle. birden fazla asbestli çimento levhası ve diğer büyük parçalar ise kilitlenebilen bir konteynıra yerleştirilmelidir.  Tek kullanımlık partiküler solunum maskesi (FFP3)-en son maske çıkarılmalıdır. Asfalt döşeme işleri de. Belirtiler ve Bulgular İşyerindeki kimyasallardan etkilenme ve bu etkilenimin sağlık üzerindeki olası toksik etkileri her tür hastalık için göz önünde bulundurulmalıdır. Kompozit levhalar. gaz yağı. İnşaatlarda kullanılan petrol ürünleri arasında taşıtlarda. Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallar. astım ve rinite yol açabilir. reçine. stabilizasyonda kullanılan katkı maddeleri ile beton kürü bileşenleri gibi kimyasal kirleticiler de şantiyelerde kullanılabilir ve yüzeysel akıntılarla etrafa taşınabilirler. uygun bir asbest atık kutusuna atılmalıdır. açık toprak veya kayalardan asit ve alkali solüsyonları ile alkalin oluşturan doğal elementler gibi diğer kirleticiler de ortam kirliliğine katkıda bulunabilir. taş yüzeyleri temizlemek için kullanılan asitler. burun ve boğazda irritasyona neden olur. Boya. orta yoğunlukta lif levha (MDF). makine yağı ve gres bulunur. Formaldehit genel olarak “insanda muhtemelen kansere neden olan” kimyasallar grubunda yer almaktadır.

verniklerde. yağ giderici solvent ve solvent yorgunluk gibi akut belirtiler bildirilmiştir. şeffaf bir daha şiddetli göz iritasyonu oluşur. Glikol eterlerine aşırı maruziyet. yapıştırıcılar. Rutubet giderici kaplama malzemeleri. İşyerindeki maruziyetin insanlarda sperm sayısında azalmaya yol açtığına dair çalışmalar vardır. ksilen. Diğer belirtiler arasında baş ağrısı. ahşap ve beton üzerinde ve zeminlerde dolgu malzemesi olarak kullanılır. ahşap kaplama malzemesi ve boya olarak kullanılır. Boyalar. Önlem İşletmede kullanılan kimyasallara ait malzeme güvenlik bilgi formlarına daima başvurulmalıdır. kapatma. örneğin hızlı duygu değişiklikleri. vb. Aynı zamanda Stoddard solvent adı verilen Gözde iritasyon. Poliüretan-modifiye alkidler zemin kaplama.  Havalandırma. İspirto. özütleme çözeltisi. kafa karışıklığı. Çok düşük etkilenim düzeylerinde dahi. Yapı işlerinde kullanılan farklı organik buhar kaynakları ve sağlık üzerindeki etkileri aşağıda verilmiştir. Aromatik hidrokarbonlar (toluen. Kimyasal maruziyeti engellemede dikkate alınan genel ilkeler aşağıdaki gibidir (daha fazla ayrıntı için bkz. taşınmalı. alkolün etkilerine benzer intoksikasyona (glikol eterlerle çalışırken baş dönmesi. prenarkotik sendrom (baş ağrıları. temizleyici olgusunda baş ağrısı.  Önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda KKD son seçenek olarak başvurulacak yöntemdir. cilalarda ve asfalt ürünlerinde kullanılır. ahşap koruyucularda. İspirto (çözücü madde) Göz.) merkezi sinir sistemine zarar verebilir. inisiyatif ve enerji.  İnşaatta çalışanlar için sosyal tesisler sağlanmalıdır.) Glikol Yaygın olarak boya. olarak aerosollerde. burun ve boğaz için iritandır. Göz. 116 . iritasyonlara neden olma potansiyeli fazladır.  Kimyasallar uygun şekilde depolanmalı. Duygusal kontrol ve motivasyonun bozulması. reçineler Sağlık Üzerindeki Etkisi Gözde ve solunum yollarında iritasyona yol açar. Daha yüksek düzeylerde solunumda iritasyona yol açar ve parafinden elde edilen renksiz. kullanılmalı ve (uygun şekilde bertaraf edilmesi için) atılmalıdır. titreme. denge bozukluğu. denge kaybı. Yağ giderici solventler. kilo kaybı ve kişilik değişikliği yer alır. baş dönmesi ve solvent. etilen glikolün alkil eterleri bazlı bir solvent grubu Karışımlar – örn.  Kapsülleme. anemiye (kırmızı kan hücresi eksikliği). duyarlılık. Birkaç mesleki etkilenme sıvıdır. halsizlik. Solventlerin yalnızca solunum yoluyla değil aynı zamanda deri yoluyla da vücuda girebildiği unutulmamalıdır.  İkame (zararlı maddenin yerine daha az zararlı bir madde kullanılır-örneğin MDF yerine formaldehit içermeyen daha güvenli malzemelerin kullanımı düşünülmelidir). astım veya diğer alerjik belirtilere yol açar. ispirto. iştah kaybı. burun ve boğaz irritasyonu. yaygın kullanılan organik bir solvent. Sert poliüretan köpükler öncelikli olarak yalıtım amaçlı kullanılır. yorgunluk. bulantı. uyuşukluk veya anormal yorgunluk) ve göz. bu Rehberin Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü ve İSGİP Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). kaplama malzemeleri eterler(Cellosolve) ile cilalarda kullanılan. vb. sarhoşluk hissi. boyalarda. burun veya deride duyarlılığa neden olabilir. daha yüksek maruziyetlere ve aerosol maruziyetine yol açabilir. sersemlik hissi. Gaz Türü Aldehitler (formaldehit gibi) Diizosiyanatlar Kaynak MDF-Orta yoğunluklu lif levhalar. "sarhoşluk". Spreyle boyama.

altı değerlikli krom alerjisi riski artar.  Akne ve folikülit. genellikle mineral ve çözünür yağlara maruz kalan inşaat sektörü çalışanlarında görülür.  Zift veya asfalt. yapıştırıcı veya diğer yüzey kaplama malzemelerinde kullanılan solventler.  Kontakt dermatit veya egzama. Alerjik dermatit bir alerjene ya da sensitizöre (duyarlılık arttırıcıya).  Yağ gidericiler. ancak zararlı maddelerle sık sık temas eden duvar ustaları. Toksik dermatit çoğunlukla derinin suyla (suyla çalışma) veya tahriş edici maddelerle tekrarlayan veya uzun süreli maruziyeti sonucunda oluşur. komedonlar ve püstüllerden oluşan daha çok yağlarla temas eden çalışanların kol ve uyluklarında görülen döküntülerdir. genelde tehlikeli bir maddeye maruziyetten dolayı oluşur. duvarcı ustaları. 1/3’ini ise alerjik kontakt egzama olguları oluşturur. UV ışınlar (örneğin güneş ışığı). Egzama olgularının 2/3’den fazlasını toksik kontakt egzama. ameleler.  Boya. Maruziyet altındaki çalışanlar arasında beton düzleyiciler. kaşıntı. derinin ıslak veya kuru çimento ile temasına bağlı olarak gelişebilir. Bunların iyileşmesi aylar alır ve hatta deri grefti yapılması gerekebilir. Alerjik dermatit. En yaygın deri hastalığı kontakt dermatittir (kontakt egzema olarak da bilinir).  Akrilik sızdırmazlık malzemeleri. hazır beton kamyonu şoförleri.Mesleki deri hastalıkları İnşaat iş kolunda görülen mesleki deri hastalıkları arasında. tufal kırıcılar ve deterjanlar. Bütün inşaat işçileri risk altındadır. polisiklik aromatik hidrokarbonlar. Kesik ve sıyrıklar da dâhil deridevar olan sorunlar alerjik dermatitin oluşumunda önemli rol oynar. katran ve katran ürünleri deri kanserine neden olabilir. Islak çimento ile temas sonucu ciddi yanıklar veya ülserler oluşabilir. döküntü ve kanamalar yer alır. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir. marangozlar. yol inşaat işçileri ile boya ustaları özellikle riskli gruplardır. Duyarlı hale gelince de bu sorun genellikle yaşam boyu sürer ve çok küçük miktarlarda da olsa en ufak etkilenme yeni bir atağa neden olur.  Kontakt ürtiker. Etkilenen kişinin bağışıklık sistemi reaksiyon verdiğinde. şişlik. çatı ustaları. çimentoda bulunan altı değerlikli kroma (kromat) karşı gelişen alerjik reaksiyonun neden olduğu bir rahatsızlıktır. Deriye bulaşmış çimento yıkanmadan uzun süre boyunca deri üzerinde kalırsa. inşaatta çalışanlar. fayansçılar.  Epoksi reçineleri ve sertleştiriciler. Belirtiler ve Bulgular Mesleki deri hastalıklarının çoğu.  Deri kanseri bulunmaktadır. Folikülitin sık karşılaşılan semptomu papüller. iş kazası olarak değerlendirilmesi gereken bir olaydır. Çimento yanığı. Islak çimentonun içinde bulunan alkalilere uzun süreli maruziyetin deriyi kemiğe kadar tahrip ettiği gözlenmiştir. Semptomlar arasında kızarıklık. mazot. 117 . kuruluk. çatı ustaları ve diğerleri yer alır. öndökümlü betonla çalışanlar. İnşaat iş kolunda en çok deri hastalığına neden olan maddeler aşağıda sıralanmıştır:  Çimento tozu ve ıslak çimento. duyarlı hale gelirler. su toplama. çatlama.  Benzin. Hem irritan hem de alerjik dermatit. yağ ve gresler. Dermatit deride meydana gelen enflamasyon nedeniyle oluşur. Folikülit saç köklerinde meydana gelen bir enflamasyondur.

 Eldivenler. kimyasal ile kullanıcının derisi arasında güvenli bir çalışma mesafesi sağlanır.  Çabuk donan alçı. Mesleki astım Mesleki astım işyerinde karşılaşılan bir alerjene karşı aylar ya da yıllar içinde geliştirilen duyarlılık dolayısıyla oluşan ve tedavisi olan bir solunum yolu rahatsızlığıdır. sabunla elleri yıkama ve kurulama olanağının bulunduğu uygun yerler. Örneğin. Bu alerjenler hava kanallarından. ısıtma ve soğutma sistemlerinden ve yüzeylerden geçerek.  İşte temiz kıyafetler giyilmeli ve yağlanmış ya da kimyasal madde bulaşmış iş kıyafetleri işten hemen sonra değiştirilmelidir. terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilir. İnşaat sektöründe kullanılan aşağıdaki ürünler alerjiktir:  Portland çimento. küf ve kimyasallar gibi çevresel alerjenlerin havaya karışmasına yol açar. Örneğin. parafin. kontakt alerjen içeren bir yapıştırıcı yerine deride duyarlılığa yol açmayan alternatif bir ürün seçilmelidir.  Soğuk ve sıcak suyu olan. Yapı işleri toz. Soruşturma yürütmeden bu unsurlardan birisinin sorunun nedeni olduğunu varsaymak bu rahatsızlığın gerçek nedenini bulmamızı engelleyebilir. tuvaletten sonra ve her ihtiyaç duyduklarında ellerini yıkayabilmeleri açısından çok önemlidir. derinin nemini korumak amacıyla işte ve işten sonra kullanılabilir. Hasarlı eldivenlerin kullanılması kişide yanlış bir güvenlik duygusuna neden olabilir.  Olanak varsa. kimyasal maddeler her zaman deriye sızabileceğinden ‘bariyer kremler’ tam koruma sağlayamayabilir. çimento kullanılan bir şantiyede çalışanlar arasında dermatitin yayılması ıslak çimento ile yapılan işlerden veya bu prosesin içinde bulunan bir alerjenden kaynaklanıyor olabilir. Deriyi yumuşatan kremler. yeme-içmeden önce. Geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının ellerinin aslında suyla yapılan bir çalışma yapıyormuşçasına ıslanmasına neden olur. Aynı zamanda eller ya da cildin herhangi bir yerinin gaz yağı. Su geçirmez eldivenler. Bu yüzden.  Düzenli olarak nemlendirici krem kullanılması cildin nemli ve yumuşak tutularak dermatitin önüne geçilmesini sağlar. varolan belirtilerinin kötüleşmesine neden olur. çalışanların işlerini bitirdikten sonra. derinin madde ile temasını kesmek veya etken maddenin sıçramasını ya da deriye nüfuz etmesini önlemek için iş prosesinin yeniden tasarlanması düşünülmelidir. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır. 118 . Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilerek bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir. Ancak. alerjik reaksiyonu olan kişilerin alerjilerinin tetiklenmesine.  Eldivenleri takıp çıkarırken içlerine kirletici madde bulaştırmamaya özen gösterilmelidir. cihazlardan. Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı (özel tehlike türlerine karşı en uygun eldiven tipleri hakkında eldiven üreticilerinden ve rehberlerden yararlanılmalıdır) ve uygun şekilde kullanılmalıdır.Önlem  Belirli bir deri rahatsızlığının nedenini doğru saptamak önemlidir. Ancak. Böylece el dermatiti etkin bir biçimde önlenmiş olur. Derinin iritan ve alerjen maddelerden arındırılması için derhal suyla durulamak veya hafif bir sabunla yıkamak genellikle yeterli olur.  Sönmüş kireç. çalışanlara koruma sağlamakla birlikte kendisi de risk oluşturabilir. bu önlemi uygulamak her zaman mümkün olmayabilir. mineral yağı ya da terebentinle temizlenmesi engellenmelidir. Örneğin.  Suya ulaşmanın güç olduğu yerlerde deri dezenfektanları elleri kirletici maddelerden arındırırlar (en etkili ancak en az kuvvetli temizleyici kullanılmalıdır).  Geç donan alçı. yapıştırıcı uygularken eller yerine spatula gibi bir gerecin kullanılmasıyla.

merdivenleri çıkamadığınızı ya da çocuklarınızla oyun bile oynayamadığınızı bir düşünün. Ancak bazen de belirtilerin ortaya çıkması birkaç saat sürebilir.    Sızdırmazlık macunu (hazır karışım). vardiya ya da yer değişiklikleri sağlanabilir. Hastalıkla ilişkili diğer rahatsızlıklar arasında rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) bulunabilir. doğal olarak bu iş kolunda yaygın görülürler. öksürük ve göğüs sıkışması vardır. Çalışanlara çalışma ortamındaki tehlikeleri anlatmak önemlidir ve iş güvenliğini sağlamak için çalışanlara uygun eğitimin verilmesi gerekir. Kristalin silika (kuvartz). bir besin kaynağı ile büyüyebilen bir maddenin olması gerekir.  Duyarlılığa neden olan materyallerle çalışmanın güvenli yolları vardır. koruyucu gözlük ve iş kıyafetinden oluşan KKD’ler toplu koruma önlemlerinin yetersiz kaldığı durumlarda kullanılmalıdır. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum. Poliüretan reçine. Semptomlar arasında en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır. Küf sporları. Güvenli çalışma ve düzen ve temizlik yöntemleri konusunda çalışanlara eğitim vermek yaralanmaların önüne geçmenin en iyi yoludur. proses çevreleme. o Havalandırma (hem yerel hem de çevresel). 119 . Semptomlar işyerinde bulunan bir maddeye maruziyetin hemen ardından gelişebilir. buharın. eski evlerde tadilat ve tamirat işleri yapan çalışanlarda alerjik reaksiyona ve solunum sorunlarına yol açarlar. Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak. sporların miktarı fazla olduğunda. kaplama altı çıtası. gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktaya yerel aspiratör ve iyi ve güvenli kapatmalar yapılmalıdır. ortamda bir su kaynağının (gözle görülmeyen rutubet de olabilir). Ancak. Alışveriş dahi yapamadığınızı.  Solunum maskeleri. halılar ve halı altlıkları gibi yaygın kullanılan yapı malzemeleri küfler için besin kaynağıdır. Ciddi oranda küf oluşumunun meydana gelebilmesi için. akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. eldivenler. proseste ya da ekipmanda değişiklik (örneğin boyama için sprey uygulaması yerine rulo fırça kullanmak). Kontraplak. toz azaltma teknikleri. o Etkilenen çalışan sayısı ya da etkilenme süresi azaltılmalıdır. alçıpan. İzosiyanatlar. Küfler. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler.  Eğer işyerinde kullanılan maddelerin değiştirilmesi mümkün değilse. dinlenme süreleri. Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu materyali/kimyasalı farklı bir maddeyle değiştirmek ya da astımlı çalışanı astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı bir yere yerleştirmek. Bu durum da hastalığın herhangi bir işyeri faaliyetiyle olan bağlantısının açıklanmasını geciktirebilir hatta engelleyebilir. evlerde ve işyerlerinde bulunan tozun ortak bileşenidir. iyi düzen. örneğin iş rotasyonu. Belirtiler ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır: biri altta yatan kronik enflamasyon ve diğeri de dönemsel ataklar. etkilenme mühendislik kontrol önlemleri kullanılarak en aza indirilmelidir. Tozun. duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısı azaltılabilir. geceleri de ortaya çıkabilir. tertip ve çalışma uygulamaları yapılabilir. Diğer alerjenler için ise kullanılan kimyasallara ait malzeme güvenlik bilgi formları kontrol edilmelidir.

İSGİP kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi’nde Mesleki Kanserler bölümü). kas dokularını besleyen sinirlere saldıran güçlü bir toksin üretir. kaynak dumanlarına. sık dokunmuş ve nefes alan kumaşlardan gömlek ve pantolonlar da dâhil olmak üzere uygun iş kıyafeti olmalıdır.  Solunum maskeleri ve gaz geçirmez elbise gibi KKD’ler sağlanmalıdır. UV ışınları (güneş) cilt kanserine yol açabilir. bu saatleri molalara veya iç mekânlarda yapılacak işlere denk getirmeye çalışmak). organik solventlere.  Tehlikeli kimyasallar yerine kansere yol açmayan kimyasallar kullanılmalıdır (örneğin metal işleme sıvıları arasında mineral yağı bazlı sıvılar-kesme yağları. Burada söz konusu olan risk yalnızca yaz mevsimine özgü olmayıp kışın da güneş ışınları çok yüksek UV düzeyindedir. Yaklaşık bir haftalık kuluçka döneminden sonra çene kaslarında kasılma meydana geldiği için halk arasında kazıklı humma olarak bilinir. kuruma ve katrana maruz kalabilirler. Bütün çalışanların enselerini koruyan şapkaları.çalışanlara koruyucu verilmesi sağlanmalıdır (çalışanlara yüksek koruma faktörlü (SPF 30+) kremler verilmeli ve sık sık uygulanmalıdır). Önlem  Çalışma yöntemleri değiştirilebilir (örneğin ahşap malzemeler şantiyeye getirilmeden önce makine işlerinin çoğu bitmiş olmalıdır). dizel egzozuna. beton tozuna. Yaraya girdiğinde. soğutma sıvıları-yerine su bazlı alternatifler kullanılabilir).Mesleki kanser İnşaat iş kolunda çalışan kişiler kanserojenlere ya da kanserojen olduğundan şüphe duyulan maddelere maruziyet nedeniyle artan bir kanser riskiyle karşı karşıya kalabilirler. insan yapımı mineral liflerine (örneğin cam yünü). Sigara içimi ve işyerinde kansere neden olan ajanlara maruziyetin bir araya gelmesi kanser riskini artırmaktadır. potansiyel olarak asbeste. dumana. Asbest maruziyeti mesleki kanserlerin halen bilinen en önemli nedenidir (ayrıntılı bilgi için bkz. ağaç kıymığı veya dikeni gibi enfekte olmuş bir nesne aracılığıyla genellikle açık bir yaradan insan vücuduna girer. silikaya. ağaç tozuna. Bu durumda hastalık ölümcül bir hal alabilir. toprakta yaşayan bir bakterinin neden olduğu ve bazen ölümcül olabilen ciddi bir hastalıktır. çivi.  Sigara içimi önlenmelidir. Vücuttaki her türlü yaranın hemen iyice temizlenerek antiseptik krem uygulanması gerekir. 120 . asfalt buharına. bu Rehberin Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü). Bakteri. çeşitli yağlara. günün en sıcak saatlerinde dışarda yapılacak işleri en aza indirecek şekilde programlanmalıdır(örneğin.  Çalışanlara eğitim ve kendilerini korumak için uygun araçlar verilmelidir. Önlem Tetanos aşılarıyla bu hastalık iyi bir şekilde kontrol altına alınmıştır. Geniş bir meslek grubunu oluşturan inşaat sektörü çalışanları. formaldehite. Hastalık daha sonra solunum sistemindeki kaslar da dâhil olmak üzere vücuttaki diğer kaslara yayılır.  Çalışma saatleri. Belirtiler ve Bulgular Belirtiler ve bulgular söz konusu kanser türüne bağlı olarak değişiklik gösterebilir (ayrıntılı bilgi için bkz. Tetanos Tetanos. kurşuna. izosiyanat.

İnşaatlardaki yoğun toz maruziyeti nedeniyle solunum yolları ve akciğerin incelenmesi. Bunların sonuçları-normal olarak değerlendirilenler de dâhil. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi. De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi. Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır. böbrek fonksiyon testleri ve tam idrar tetkiki. karpal tünel semdromu yakınmaları varsa Phallen. GBİK’in araştırılması. Tam Kan Sayımı. Testler konusunda ayrıntılı bilgi son bölümde verilmiştir).5 parmakta duyu kontrolü yapılmalıdır. titreşim. Solunum Fonksiyon Testleri. Kimyasal madde maruziyeti olanların karaciğer fonksiyon testleri.İSGÜM’e bildirilir). Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisi çekimini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmelidir. 3. deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması inşaat çalışanlarında ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır. Kan sedimentasyonu.İnşaat İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak inşaat iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir.        121 . Odyometri testi. Kimyasal madde maruziyeti olanlarda o kimyasalın kendisinin ya da metobolitinin kanda veya idrardaki düzeyi analizi. Tinnel ve İskemik testler yapılabilir. yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler. (Tünel ve tozlu işlerde çalışanların PA akciğer grafileri A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir.

122 .

çinko ve kurşun içeren partiküller. karbon monoksit. kükürt dioksit. galvanizleme. 123 . karbon monoksit. civa ve siyanit (altın arıtma) Fırınlar ve erimiş metalden kaynaklanan parlama ve kızılötesi radyasyon. Sinterleme. kurşun. Eritme ve Arıtma Birincil eritme ve arıtma. sırt ve üst ekstremite hasarları Diğer tehlikeler Metallerin eritilmesi sırasında karşılaşılan sağlık tehlikeleri Eritilen metal Bakır Kurşun Çinko Alüminyum Altın Sağlık Tehlikeleri Bakır. Dökümcülük. Sıcak veya soğuk dövme. arsenik. kadmiyum civa. kriyolit ve hidroflorik asit dumanları. Eritme ve arıtma işlemleri pirometalurjik veya hidrometalurjik tekniklerle yapılır. sülfürik asit. Kükürt dioksit. siyanit tozları. kükürt dioksit. gazlar. nikel karbonil (nikel arıtma). Cevher ve hurda eritme ve arıtma. floridler (alüminyum eritme). kurşun. silika.III. Son ürünü elde edinceye kadar taşlama. Kükürt dioksit. ısıl işlem. Kimyasal tehlikeler Çeşitli zararlı tozlar. 4. parlatma. civa. silika. arsenik. sıcak stresi ve elektrik tehlikeleri. karbon monoksit. 5. Metal işleme sanayisi ise farklı sektörlerin ihtiyaç duyduğu makine ve makine parçaları. zımparalama. çinko. 3. dumanlar ve diğer kimyasallara maruziyet. alet ve araçların üretimini yapar. yüzey işleme ve kaplama işlemleri (elektro-kaplama. gürültü. hidrojen siyanit ve arsin gazı. alüminyum oksit. İkincil eritme ve arıtma. Metal İş Kolunda Sağlık Gözetimi Metal İşleri Metal eritme ve arıtma sanayisinde saf metalleri elde etmek için metal cevherleri ve hurdaları işlenir. kadmiyum içeren partiküller. karbon monoksit. Temel metal işleme teknikleri şunlardır: 1. Kaynakçılık ve metal kesme. elektrik tehlikeleri.3. 3. antimon. arsenik (bakır ve kurşun eritme ve arıtma). 2. arsenik. flolrit ve aluminyum florit tozları. toz boya ve benzeri) gibi çeşitli teknikler kullanılır. elektrik tehlikeleri. karbon dioksit. İşlemler çeşitli tehlikeler taşırlar. presleme. gürültü. karbon monoksit. sıcak stresi. kadmiyum). kostiksoda. Tornacılık. eloksal. sülfürik asit. gürültü. gürültü. antimon. sıcak stresi ve elektrik tehlikeleri. kükürt dioksit. hurdalardan ve işlem atıklarından metalin yeniden kazanılması işlemidir. toksik metaller (kurşun. Arsenik. 6. krom. gürültü ve sıcak stresi. zenginleştirilmiş cevherlerden metal elde etme işidir. Boksit.

organik fosforlu bileşikler. 4. aminler. Silika. karbon dioksit. silika. 6. magnezyum ve daha toksik metallerden berilyum. Kalıptan metal çıkarma (sarsak). organik çözücüler. bakır. kil ve organik yapıştırıcılar. Temizleme. çinko. furanlar. 2. Demir. krom. sıcak stresi. tozlar. 5. talk. ahşap tozları. Kalıp içine metal dökme. Alüminyum. sodyum silikat. piridin bileşikleri. kadmiyum ve toryum da katkı maddesi olarak kullanılmaktadır. 7. grafit (yangın riski). Kaynak teknikleri. baryum. fosforik veya sülfonik asitler. trikloretilen. formaldehit reçineleri.Dökümcülük Dökümcülükte sırasıyla şu iş ve işlemler yapılır: 1. ve diğer maddeler eklenir. bakır. kadmiyum. Dökümhanelerin sağlık tehlikeleri Demir dökümhanesi İş Eritme ve saflaştırma Kalıp hazırlama Kalıp yapma Çekirdek kalıp yapma Kalıp kırma. Dökümcülük sektöründe en çok gri ve sfero demir dökümü yapılır. kum tozları. Döküm işleminin çeşitli aşamalarında farklı sağlık zararları söz konusudur. krom. Birbirini izleyen bu işlemler genellikle ayrı ayrı yapılır. yağ buharları. karbon dioksit. Kalıptaki metal dökümü soğutma. çekme gibi işlemlere tabi tutularak belirli şekillere sokulur. furfuril alkol. fosforik asit. Bükülebilir demir dökümünde ise magnezyum. Çoğu zaman soğuk çelik 124 . ortam ısısında kesme. alüminyum. Bu katkı maddelerinin ortam zararları azdır. nikel. fenol veya üre-formaldehit reçinesi. kromik asit buharı. kömür tozu. Dövme ve Presleme Metal parçalarına yüksek basınç uygulanarak şekil verilmesi işlemleridir. üre ve fenol. Gürültü. fosfin. vanadyum pentoksit. kurşun. azot oksitleri. veya klor. Alüminyum ve magnezyum dumanları. kompleks hidrokarbonlar. çinko. nikel. presleme. florospar-florit tozu. Akrolein. çelik. Döküm ve ateş hazırlama. antimon. şerit veya rulo halindeki metal. karbon monoksit. Ancak son yıllarda titanyum. Gri demir dökümhanelerinde demir veya pik demir (külçe) kullanılır. asbest. pirinç ve bronz geleneksel döküm metallerdir. izosiyanatlar -metilen difenil izosiyanat (MDI). sodyum silikat ve silika karışımı. seryum. Formaldehit. Metal dumanları. karbon monoksit. Maça kalıp hazırlama. magnezyum. Metal eritme ve arıtma. 3. dökümü çıkarma Çapak giderme Diğer dökümhaneler Çelik Hafif alaşım Bronz ve pirinç Basınçlı döküm Hassas döküm Kalıptaki silika sıcak etkisiyle tridimit ve kristobalite dönüşür. Preslemede genellikle yaprak. Gürültü. Tehlikeler İnfrared (Kızılötesi) ve Ultraviyole (UV-Morötesi) radyasyon.

sırt. Bu işlemler sırasında çeşitli sağlık tehlikeleri ortaya çıkabilir. sodyum nitrit. sülfonat emülgatörler. petro sülfonatlar. sodyum karbonat. Pres ve Dövme işlemlerinde sağlık tehlikeleri Pres İşlemleri  Kalıp yağları: Petrol ürünleri. Daha ince ve pürüzsüz bir ürün isteniyorsa. sodyum silikat.rulolar kullanılır ve otomobil ve çeşitli araçların plaka kısımları üretilir. vibrasyon ve gürültü. selüloz türevi koyulaştırıcılar. alkanolaminler. göz yaralanmaları Sıcak stresi Gürültü Vibrasyon Metal işleme sıvıları Yüzey temizleyiciler Asitler İyonizan radyasyon Zararlı gazlar ve buharlar:  Kurşun Azot oksitleri   Krom  Nikel  Demir oksit  Ozon  Yüksek fırın gazları  Kok fırını gazları  Karbon monoksit  Kükürt dioksit 125 . korozyon inhibitörleri ve biyositler  Kaynak emisyonları  Formaldehit  Nitrozaminler  Sistemdeki mikrobiyolojik kirlenmeler Dövme İşlemleri  Ellerde laserasyon riski  Kas iskelet sistemi yaralanmaları riski  Sıcak stresi  Kalıp yağlarının pirolizi ve aerosolleşmesi: grafit çamurları. hayvansal ve bitkisel yağ asidi türevleri. omuz ve üst ekstremite kas iskelet sistemi problemleri. petrol ürünleri. koyulaştırıcı polimerler. Haddehanelerin sağlık tehlikeleri           Kazalar Yaralanmalar Yanıklar. bu kez soğuk haddeleme yapılır. Sonra yüzey temizliği için sülfürik ya da hidroklorik asit banyolarına alınır. boratlar. sodyum nitrat. makine yağlarının buharları gibi çeşitli sağlık tehlikelerini barındırır. Çalışma koşulları tekrarlanan gerilme hasarları. silikon yağları ve biyositler Haddehaneler Sıcak çelik plakalar sıcak şerit değirmenlerinde çekilerek ince uzun levha bobinlerine dönüştürülür. klorlu yağlar ve mumlar.

aşırı yorgunluk.Kaynakçılık ve Sıcak Kesme Kaynakçılık sıcak veya basınç altında metal veya plastik parçaların birleştirilmesi işlemlerinin genel adıdır. azot dioksit. Metal dolgu veya elektrot çeliğinin nikel veya krom gibi çeşitli bileşenleri. Metal sektörünün en yüksek riskli alanlarından biridir. En çok karşılaşılanlarının tanımları ve tehlikeleri özetlenmiştir. Kaynak teli kılıfları (örneğin inorganik florit). Kaynakçılık ve sıcak kesme işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yangın. basınçlı gaz silindirleri. ultraviyole radyasyon.                Metal sektöründe çok çeşitli kaynak teknikleri kullanılmaktadır. helyum. 126 . Fiziksel zorlanma. patlamalar. bu tür donanımlardan güvenli bir uzaklıkta tutulmalıdır. irritanların parçalanma ürünleri. Koruyucu olarak inert gaz kullanımı (karbon dioksit. Kapalı alanlar. gürültü. metal yüzey kirlilikleri. hafif çelik tellerde bakır. sadece özel araçlarla ve özel önlemlerle ele alınmalıdır. Elektrik tehlikeleri. gresler. ozon) veya klorlu hidrokarbonlarla (fosgen) etkileşimi. argon). karbon monoksit. karbon dioksit gibi gazlar. İyonizan radyasyon: Kaynağın X ışını veya gama ışını ile incelendiği kaynak atölyelerinde uyarı. dumanlar. kas iskelet hasarları. yanıklar. Sıcak ve UV ışığın ortam havasıyla (azot dioksit. galvanizde çinko. levhaları bulundurulmalı ve talimatlara kesinlikle uyulmalıdır. Sıcak stres. Gürültü. ozon. floritler. UV radyasyon: Ağrılı konjunktivit (foto-oftalmi) –kaynakçı gözü. Radyoaktif kaynaklar. radyan ısı (infrared radyasyon) metal dumanları ve diğer kirleticilerin solunması. karbon monoksit. Boyalar. İşçiler. Metal dumanı ateşi. Kaynak telleri: kaplama çinko ve kadmiyum.

yangın. yanıklar. yangın. Kaynak alanı kaynatılacak metalle aynı özelliklere sahip çıplak telle sürekli beslenir. UV radyasyon. azot dioksit. İki metal yüzeyi metal erimeden yapıştırılır. yangın. elektrik. Düzgün kesim yüzeyi sağlar. Alevle oyma. infrared radyasyon. metal dumanları. ozon. floritler. infrared radyasyon. tungsten ark kaynağı Tungsten elektrot tükenmez. yangın. patlama. infrared radyasyon. Pirinç kaynağı Lehimleme Lehimler. infrared ve UV radyasyon. karbon monoksit. yanıklar. patlama. Metal dumanları (özellikle kadmiyum). karbon dioksit. elektrik tehlikeleri. karbon monoksit. Sonra metal tel kaynağı kullanılır. Gazaltı kaynağı Tungsten inert gaz kaynağı. yanıklar. Isıtma bir lehim havyasıyla da yapılabilir. UV radyasyon. Koruyucu kaplamalı metal elektrotlar kullanılır Tehlikeleri Metal dumanları. azot dioksit. Gaz basınç kaynağı Elektrot-ark kaynağı Tozaltı kaynağı Parçanın üzeri granül halinde kaynak tozuyla kaplanır. floritler. ozon. yanıklar. yanıklar. gürültü. yangın. floritler. 127 .Kaynak işlemleri ve sağlık tehlikeleri Kaynak işlemi Kaynak Tanım Kaynak alevi metal yüzeyini eritir ve dolgu çubuğu bu boşluğu doldurup şekillendirir. azot dioksit. Dolgu metalinin erime sıcaklığı 450 ° C üzerindedir. azot dioksit. yanıklar. ozon. karbon monoksit. yangın. elektrik. yangın. yanıklar. metal dumanları. gürültü. Floritler. yanıklar. patlama. Pirinç kaynağı gibidir. dolgu metali eritme ısısının 450 ° C'den düşük olmasıdır. karbon monoksit. Metal dumanları. kurşun dumanları. Farkı. gürültü. azot dioksit. patlama. gürültü. yanıklar. elektrik. florits. Metal kesme ve delme Metal dumanları. delme işlemleri ise düzgün yüzey sağlamaz. gürültü. metal dumanları. karbon monoksit. UV radyasyon. dolgu metali elle ark içine doldurulur. direnç ısıtma ve indüksiyon ısıtma yöntemleri kullanılabilir. infrared radyasyon. Parçalar basınç altında gaz jetleri tarafından ısıtılır ve birlikte dövme haline getirilir. Alev ısıtma. infrared radyasyon. yangın. azot dioksit. ozon. gürültü. Metal alevle ısıtılır ve basınçlı saf oksijenle jet kesme yapılır. gürültü. Metal dumanları. infrared radyasyon. azot dioksit.

Elektron ışın kaynağı Lazer kaynak ve delme X ışını. Metal dumanları. Genellikle döküm veya dövmenin onarımında kullanılır. Elektrik. kapalı alan. yanıklar. UV ve infrared radyasyon. yanıklar. gürültü. azot dioksit. Katkı maddesi olarak kullanılan biyositlerin etkilerini yitirmeleri nedeniyle bu sıvılarda bakteriyel kontaminasyon ve kolonizasyonlar olur. karbon monoksit. yangın. Ozon. inert gazın ince bir kanaldan geçirilerek iyonize edilip 33. Farkı. yanıklar. yangın. Lazer ışını parçaları eritir. elektrik.400°C gibi yüksek ısı elde edilmesidir. yangın. patlama. Thermite kaynağı Alüminyum tozunun metal oksit tozlarıyla karışımı bir potada eritilir. metal tozları. Yangın. Bu sıvılarda Lejyonella türleri ve hipersensitivite 128 . metal dumanları. infrared radyasyon.Plazma ark kaynağı tungsten ark kesme Elektrik direnç kaynağı Tungsten inert gaz kaynağı gibidir. lazer. deler. Sistemde soğutmak. metal kaplamalarının parçalanma ürünleri. elektrik. UV radyasyon. işlem kalitesini artırmak ve kesici delici yüzeylerin ömrünü uzatmak amacıyla sıvı ve yağ bazlı metal işleme sıvıları kullanılır. X ışını. Vakumlu bir odadaki parçaya elektron tabancasıyla yüksek voltajlı atış yapılır. Kaynak veya dolgu maddesi kullanılmaz. İki elektrota yüksek akım düşük voltaj verilerek kaynak alanında yüksek ısı elde edilir ve basınçla birleştirme elde edilir. kaynatır. floritler. metal dumanları. gürültü. yanıklar. kaynatılacak yüzeye akıtılır. Tornalar Sinterlenmiş metallerden oluşan kesici delici uçlara sahiptirler. ozon. elektrik. yanıklar.

solunum korunmasız yoğun kullanımda zımparalanan yüzeye de bağlı olarak akciğer etkilenmeleri söz konusudur. solunum fonksiyonlarının bozulması gibi akciğer hastalıkları gelişebilir. Metal İşleme Sıvıları. Tebeşir. kimyasallar ve katkı maddelerinden kaynaklanan riskleri taşır. 129 . vibrasyon. Solunabilir çaptaki aerosollere bağlı olarak lipoid pnömoni. silisyum karbür. Ayrıca kansere neden olabilirler. vibrasyon. zımpara. Soğutma Sıvıları Sıcak. kronik bronşit. duman. akut solunum yolları irritasyonu. Yağların biyolojik kontaminasyonuna bağlı olarak altta yatan deri hastalıkları alevlenebilir. Sıvılar bakteri ve mantarlarla kolayca kontamine olur. Yağlar meslekidermatitin sık nedenlerindendir. toz. Göz hasarları. ponza. buhar. astım. Taşlama taşlarında en çok alüminyum oksit ve silikon karbür kullanılır. Diğer sağlık tehlikeleri gürültü. çakmak taşı gibi doğal aşındırıcıların yerini bugün büyük ölçüde erimiş alüminyum oksit. Zımpara ve parlatma bantlarında alüminyum oksit. Bu nedenle torna makinelerinin bu soğutma sıvıları en geç altı ayda bir değiştirilmelidir. tripoli.pnömonisine neden olan çeşitli etkenler saptanmıştır. kumtaşı. Sanayi Yağları. Deri ve akciğer sorunları ile sistemik toksik etkilere yol açabilirler. elmas. kalay macun ve demir oksit gibi ince taneli malzemeler de özellikle parlatma ve polisaj için kullanılır. metal talaşı sıçramalarına bağlı göz ve vücut yaralanmaları sayılabilir. silisyum karbür (karborundum) ve sentetik elmas gibi yapay aşındırıcılar almıştır. Zımparalama ve Parlatma Doğal korundum (kristalize alüminyum) zımpara taşı (alüminyum oksit). Mikroorganizmaların yağın yapısını değiştirmesine bağlı direkt toksik etkiler görülebilir. granit ve çakmaktaşı kullanılmaktadır. Doğal ve yapay elmaslar önemli uygulamalar için kullanılır. metal tuzları. kaza ve özellikle el yaralanmaları.

kalay ve titanyum da hurdadan yeniden kazanılan metallerdendir. kanserojen(krom) çeşitli kimyasallara maruziyet Cam ve emaye Gravür Galvanizasyon Isıl işlem Metal kaplama Fosfatlama Plastik kaplama Astarlama Metal Yeniden Kazanma Demir dışındaki metal sanayisinin ikincil üretiminin %95’ini alüminyum.metal dumanı ateşi Kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon Kimyasal duyarlandırıcılara maruziyet Toksik. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. toz patlaması riski. kadmiyum. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. duyarlandırıcı. bakır. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. karbon monoksit maruziyeti. siyanit maruziyeti. ergonomik tehlikeler Öğütücü ve taşıyıcılardan kaynaklanan fiziksel tehlikeler. kıymetli metaller. yanık tehlikesi Yanık tehlikesi. hidrojene bağlı patlama riski. toz maruziyeti Hidroflorik asit maruziyeti. metal dumanı ateşi. kurşun ve çinko oluşturur. Magnezyum. değişik sağlık tehlikelerini barındırır. asetilen. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. yangın riski Yanık tehlikesi. yanıcı. siyanitler. yanık tehlikesi. çinko.Metallerin Yüzey İşlemleri Metal yüzeyine çeşitli özellikler ve görünüm kazandırmak amacıyla farklı tekniklerle yapılan işlemlerdir. elektrik çarpması. toz patlamaları. selenyum. ıslak çalışmaya bağlı kayma ve düşme tehlikeleri. kobalt. Metal yüzey işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yüzey işlemi Elektrolitik parlatma Elektro-kaplama Tehlikeleri Kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon Krom ve nikel maruziyetine bağlı kanser riski. 130 . civa. Her bir işlem. Sağlık tehlikeleri Tabloda özetlenmiştir. kurşun maruziyeti Yanık tehlikesi. nikel.

karbon monoksit. sıcak etkisi. asit buharları. Kesme. antimon). karbon monoksit. Solventler. Toz. gürültü. sıcak. rahatsızlık veren. ısı. metal oksitleri. sodyum karbonat. darbe 131 . selenyum dumanları. Uçucu civa. kurşun. metal partikülleri. alaşım metalleri ve lehim maddeleri. asit buharları. hidrokarbonlar. çinko dumanları. gürültü. organikler ve asit buharları. lehim giderme sırasındaki hava kirleticiler. hidrojen klorit. azot oksitleri. . curuf. gümüş. Kurşun Bakır Alüminyum Metal sanayisinde en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı El kol vibrasyonu sendromu (beyaz parmak hastalığı) Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki deri hastalıkları Mesleki astım Mesleki kanser Fotoelektriğe bağlı gelişen keratokonjonktivit Gürültüye bağlı işitme kaybı (GBİK) GBİK işitme testi ile saptanabilen. kükürt dioksit. Dumanları. kadmiyum toz ve dumanları. İç kulağın işlevsel bozukluğudur. Bu etkilenim. gürültü. az miktarda metaller. aldehitler. gürültü. kükürt dioksit. sıcak. Gürültüye bağlı gelişen kronik işitme kaybı riski. toz. Toz. hidrojen klorit. kloritler. floritler.Metal yeniden kazanma işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yeniden kazanma Kalay Kobalt Selenyum Kadmiyum Kıymetli metaller: altın. sülfürik asit buharları. kümülatif koklear gürültü etkilenimine bağlıdır. amonyum klorit. metal dumanları. bakır. zararlı sesler grubudur. asit buharı. Çinko. solventler. gürültü. yanma gazları. solventler. alaşım metalleri. siyanür. yağ buharları. organikler. Toz. Alüminyum. karbon monoksit. kükürt dioksit. hidrokarbonlar. asit ve asit buharları. örn. yanma gazları.’in üstündeki frekanslarda gelişen işitme keskinliği kaybıdır (tüysü hücrelerinin hasarı). manganez ve krom içeren parçacıklar. sodyum hidroksit. dumanlar. çinko klorit. florit. yağ buharları. aldehitler. lehim kirlilikleri. amonyak. Toz ve dumanları. Gürültüyle ilişkili işitme hasarı akut (tek bir gürültü olayından kaynaklanabilir. çarpma veya patlama) veya kronik (uzun süreli gürültü maruziyetinin sonucunda) olabilir. yağ ve gaz yanma ürünleri. asit buharları. toz. parçalama. nonspesifik toz ve aerosoller. yangın riski. nonspesifik gazlar ve buharlar. ısı. klorit. ağır organikler. sıcak etkisi. çinko karbonat. çinko klorit. Metal duman ve partikülleri(kurşun. Gürültü. demir. platin. florit. yanma gazları. sıcak etkisi. genellikle 1 kHz. curuf ve artıklar. klorit. sıcak. işitme duyusuna hasara yol açan. çinko hidroksit. palladyum Nikel Civa Magnezyum Çinko Maruziyetler Toz. kurşun ve kadmiyum dumanları. kadmiyum. alüminyum. kostik. solventler. gürültü. ağır organikler. klor. kükürt oksitleri. ağır metaller.

Bu tür gürültüler genellikle kısa süreli olduğu için.99 dB(A).     Metal imalatında. Kulak çınlaması. Metal imalatı yapılan işyerlerindeki gürültü düzeylerinin yaklaşık 80 ila 125 dB(A) arasında değiştiği bilinmektedir. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerindeki diğer etkileri arasında yüksek tansiyon. sinirlilik ve uyku bozukluğu yer almaktadır. İşyerinde ototoksik maddelere maruziyet veya titreşim gürültüye bağlı gelişen işitme sorunları üzerindeki olumsuz etkiyi artırır. Bununla birlikte. GBİK olarak darbe gürültüsüne maruz kalan bireylerin yaklaşık %50’sinde görülür. örneğin sabahın erken saatlerinde veya akşamüstü. 97-106 dB(A). bu göreceli olarak kısa süren maruziyetler vardiya başına pek çok kez meydana gelir ve bu nedenle işitme duyusu üzerinde ciddi bir tehlike yaratır. Gürültünün bu önlemlerle kontrol altına alınamayacağı yerlerde işveren. Çeşitli üretim işlemlerinden gürültülü işlerin vardiyanın belirli bir bölümünde. Yüksek düzeyde gürültü yaratan kaynak ve oluk açma işleri de gürültü kaynakları arasındadır. metal saclardan çıkan çarpma sesleri gibi darbe gürültüleri potansiyel olarak makinelerden gelen seslerden daha tehlikelidir. örneğin balyozla metal bir levhaya birkaç şiddetli vuruş ya da kaynakların yüzeyini temizlemek için avuç taşlama makinesi kullanılması gibi durumlarda KKD’ların kullanımı genellikle gözardı edilmekte ya da hiç düşünülmemektedir. testere kesiciler. iskemik kalp rahatsızlıkları.  Sessiz donanım ve prosesleri seçmek sayılabilir. 90 dB (A) ve üzerindeki düzeylerde hasar riski önemli ölçüde artar. Bu işyerlerinde en sık karşılaşılan gürültü kaynakları elektrikli taşlama makineleri. Belirtiler ve Bulgular Gürültüye maruziyetin etkileri kulak çınlaması ve sağırlığa kadar ilerleyebilen işitme kaybıdır.gürültüsü de dâhil edilerek ve yıllara yayılmış maruziyet süresi çerçevesinde günlük gürültü etkilenim düzeyi ile belirlenir. metal pres makineleri. stres. 102-107 dB(A). operatörün maruz kaldığı bazı tipik gürültü kaynakları: Metal nesneler üzerinde balyoz darbe sesleri Zımba presi Taşlama Oluk açma 115-120 dB(A). Önlem Metal imalat sanayisinde gürültü etkilenimi öncelikli olarak mühendislik ve/veya idari denetim önlemleri uygulanarak kontrol altına alınmalıdır. gürültüyü kontrol altında tutabilmek için alınabilecek idari önlemlere örnek olarak verilebilir. 97. Gürültünün kontrolü için uygulanabilecek mühendislik önlemleri arasında:  Havalı kompresörler ve hidrolik presler gibi gürültülü makineleri ayrı kapalı yerlerde konumlandırmak.  Gürültülü işlerin yapıldığı yerlerde taşınabilir gürültüyü kesen kabinler kullanmak. gürültüye maruz kalan çalışanların işlerini güvenli (gürültüsüz) bir şekilde ve kendilerinin veya iş arkadaşlarının sağlık ve güvenliğine karşı risk taşımayan bir ortamda çalışabilmeleri için uygun kişisel koruyucu kulaklıkların yanı sıra bu kulaklıkların kullanım talimatlarını sağlamak ve çalışanlarına gürültünün zararları ve KKD 132 . metal balyozlama veya malzemelere darbe uygulanan işlemlerdir. daha sessiz işlerin de vardiyanın diğer zamanlarında yapılacak şekilde programlanması. İşitme kaybı.  Operatörler için ses geçirmez kabinler hazırlamak. Ayrıca. İşitme kaybı geri döndürülemez. 85 ila 89 dB (A) arasındaki düzeylerde günlük gürültü etkilenimi ancak uzun süreli maruziyet sonucunda işitme kaybına yol açarken. günlük 80 dB (A) veya üzerindeki gürültü düzeylerinde etkilenime bağlı gelişebilir.

Beyaz parmak hastalığı. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Beyaz parmak hastalığı. sinirlerde. Sonunda.kullanımı ile ilgili eğitim vermek durumundadır. El aletleri ile temas edilen malzemenin sertliği. Belirtiler ve Bulgular Beyaz parmak hastalığı ataklarını tetikleyen faktörler genellikle soğuk havalar veya soğuk nesnelerle temastır. iş göremezliğe yol açan ağrılı bir rahatsızlıktır. bleomisin vb. Bireyin titreşime duyarlılığı. ve donanımlar. diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. döküm temizleme işlerinde kullanılması sonucu ortaya çıkar. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir (daha detaylı bilgi için bkz. bu hastalık büyük olasılıkla geri döndürülemez bir aşamaya gelmiştir. Hastalığın ilk evresinde genel olarak parmaklarda hissizlik ve karıncalanma görülür. El ve kolların vücuda göre konumu. Metal iş kolunda beyaz parmak hastalığı genellikle döner el aletleri. çalışma-dinlenme Hastanın öyküsünde parmaklarda ve Parmaklarda veya ellerde önceden var olan süreleri dâhil koruyucu uygulamalar ellerde oluşmuş yaralanmalar. Bireysel Faktörler Operatör’ ün aleti kontrolü. yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu diye bilinen bir rahatsızlığın bir bölümünü oluşturur. darbeli el aletlerinin özellikle kalafatlama. dönel aletlerle taşlaması yapılan. Yüzey alanı. kişinin geçmişi ve alışkanlıkları gibi başka birkaç etkene daha bağlıdır. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet. Ellerin titreşim yayan donanımlardan etkilenmesi sonucunda oluşan ve tekrar eden bir rahatsızlıktır. Birkaç parmak beyazladığında. çalışma yöntemine. taşlama makineleri. kas ve eklemlerde oluşan. ancak. Aynı zamanda. düğme iliklemek. 133 . Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. başparmağın etkilenme olasılığı azdır. vida benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir. sayıları gittikçe artan ve günün herhangi bir saatinde ortaya çıkan ağrı nöbetleri geçirir. Sonraları parmak uçları daha sık beyazlayacaktır. Hastalar. Hastalığın şiddeti. balyozlama. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları. titreşim maruziyetinin özelliğine. iğne iplik kullanmak ve çivi. damarlarda. Bu durum çoğu zaman makine kullanıldıktan sonra dahi devam eder. ayakkabı. bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi bölümü). özellikle hastalık veya yaralanma.) kullanımı. donma Bir sonraki evrede parmak uçlarından biri geçici olarak beyazlaşacaktır ve ağrımaya başlayabilir. türevleri. Makine çalışma oranı. örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller. Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç-gerece Sigara ve uyuşturucu ve bazı ilaçların (ergo karşılık sert malzemeler. Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Her bir iş günü içindeki etkilenim süresi İşte titreşim etkileniminin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Biyodinamik Faktörler Tutma gücü – çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı. kumlanan veya cilalanan metal malzemelerin tutulması da bu rahatsızlığın oluşmasında etkilidir. bu hastalar için bozuk para tutmak. Titreşimin el üzerindeki etkisini belirleyen faktörler aşağıdaki tabloda verilmiştir. Hastalar parmaklarında dokunma duyusunu kalıcı olarak yitirebilir. Beceri ve verimlilik. metiserjit. ß-adrenerjik reseptör blokörleri. Eldiven.

Makinenin üreticisine bağlı olarak. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilebilir.  Avuç içinde mekanik stres. dönen şaftın üzerindeki bir kutunun içinde serbest hareket eden çelik bilyeler yardımıyla yapılır. bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir.  Uygun araç-gereç aparatlarının seçiminin de titreşim maruziyeti üzerinde etkisi vardır. Kullanılan donanım söz konusu işe her zaman uygun olmalı. Keskinliğini kaybetmiş kesici ve testerelerin zamanında değiştirilmesi veya bilenmesi gerekir.  Sıkı kavrama. Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar.  Vibrasyon sönümlendirici eldivenler yüksek frekanslı titreşimi azaltabilir.  Titreşim. Titreşim de vibrasyonu emen saplarla azaltılabilir. yapılan değişikliğin yararı incelenerek gözlenmelidir. Bu nedenle işçiyle titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir. Bu tür saplar titreşim kaynağından.Önlem  Çalışma yöntemleri daha düşük düzeyde titreşim yayan başka bir alternatifle değiştirildiğinde.  Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa. Bu dengeleme. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. Donanımın saplarının teknolojik bakımdan yenilenmiş olması durumunda. bilyeler otomatik olarak söz konusu ağırlığın karşı istikametinde toplanarak oluşan dengesizliği bir ölçüde ortadan kaldırır. tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir. Karpal tünel sendromu (KTS) KTS. çalışanın maruziyet süresinin mümkün olduğunca kısa tutulması için donanım çalışma süresi boyunca tam performans göstermelidir. Ancak. eldiven kullanımı aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyecektir. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir. titreşime bağlı etkilenme de azaltılır. Fizyopatolojisinde. 134 . Eşmerkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir. İnşaat mühendislerinin kullanımı için uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri geliştirilmiştir.  Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması ve uygunsuz pozisyonda çalışma. Avuç taşlama makineleri gibi bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. üreticinin verdiği bilgilere uyulması çok önemlidir. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde tasarlanmış olabilir. yani makineden mümkün olduğunca ayrılır. dekuplaj mekanizması yaylı. Örneğin.  El-kol vibrasyonunu azaltmanın bir yolu da donanımın elle temas eden kısımlarının (sapının) titreşimi azaltan pedlerle kaplanmasıdır. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:  Tekrarlayan el hareketleri. Bir dengesizlik oluşursa.

 İş yapılan yer çalışana uygun bir şekilde düzenlenip doğru ayarlanmamış olduğu halde uzunca bir süre iş başında oturmak (örneğin cilalama makinesiyle çalışırken sırt desteğinin olmaması). Uyuşmalar. bakım işçileri. montajda ayakta çalışırken iş yapılan tezgâhın yüksekliği uygun şekilde ayarlanmamışsa vücut duruşu uygun olmaz). çekmek veya sürüklemek. döndürme ve uzanma gerektiren işler. 135 .  Ergonomik açıdan doğru donanım kullanılmalıdır (iş tezgâhları. bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir. fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:  Fiziksel güç gerektiren ağır iş. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır. araç ve gereçlerin sapları ile işler çalışanın çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir). Bel rahatsızlıkları Bel rahatsızlıkları sık rastlanan meslekle ilgili yakınmalar arasındadır.  Germe.yararlı olacaktır.  El bilek ateli.  Normal beceri ve sınırlar aşılarak çalışmak veya fazlasıyla yorgunken vücudun dinlenmesine fırsat vermeden çalışmak. montaj hattı çalışanları Montaj çalışanları Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak. maruziyeti kümülatif olabilir. orta parmak ve yüzük parmağının uzun ve radial yarısında (3.  Aşırı güç gerektiren yükleri itmek.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır.  Elleri sıcak tutmak –rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak. uygulanan kuvvet azaltılmalı ve kavrayışı gevşetilmelidir. taşıma işleri. fabrika işçileri Boyacılar.Metal iş kolunda KTS ile ilişkilendirilen iş ve meslekler İşler Konveyör bantlar üzerindeki malzeme ile çalışma Cırcırlı tornavida ile iterek yapılan işler Sprey tabancası kullanma Ovalama Küçük parçaların montajı Anahtar çevirme Dış baskı yaratan tam olmayan eldiven giymek Araç-gereçleri avuç içinde bastırmak Havalı el aletleri kullanmak Meslekler Montaj hattı çalışanları Mekanik işçileri Boya ustaları Temizlik görevlileri Elektronik sanayii çalışanları Çilingir Mekanik işçileri.  Alçalmak.  İşler çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırılabilir. Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar genellikle geceleri ortaya çıkar. Bu rahatsızlıklara her tür işte rastlanır. Önlem  Tekrarlayan baskılardan kaçınılmalı. eğilmek veya çömelmek (örneğin.  Tekrarlayan işler.  Doğal olmayan yerlerde yük kaldırma ve taşıma.  Uygun şekilde molalar verilmelidir. özellikle de ağır ve rahat taşınamayan malzemeler (uzun metal borular gibi). teslimat işleri gibi. KTS tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya çıkar. elde paketleme. işaret parmağı. Her bir bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir.

 El-kol gücüyle yük kaldırma ve taşıma işlerinde yükün üzerinde sağlam tutacak yerleri olmalıdır. kurşun veya başka maddeler içerebilir. o Paletlerin paketlenmesi. rulolu konveyörler. döküm temizleme. boru kaldırma ekipmanları. 136 . burada bulunan özel süpürücü hücreler parçacıkları kaplar ve zararsız hale getirir. varil taşıma–bidon/makara döndürücüler. döndürülebilen ve kaldırılabilen masalar gibi teknik yardıma başvurulmalıdır. omuz ve kalçalarının aynı hizada olmasıdır). Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır. yük kaldırma ve taşıma sırasında doğal olmayan pozisyonların kullanılmasını önlenmeli. Toz solunabilir ince parçacıklar halinde olur ve dökümhaneyle kullanılan proseslere bağlı olarak. taşlama ve kum püskürtme işlemleri sırasında ortaya çıkan toz olabilir. partiküllerin boyutuna ya da solunan maddenin ne olduğuna ve solunum yollarında ya da akciğerlerde nereye kadar gittiğine bağlıdır. palet makarası vb. üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar değişiklik gösterir.  Kaldırma tekniklerinin kullanımı (güvenli yük kaldırma) eğitimi verilmelidir. vücutta farklı tepkiler doğururlar (daha ayrıntılı bilgi için bkz. palet ve konteynerler–hidrolik transpalet. vb. tekerlekli alet kutuları.  Düzenli ve daha fazla fiziksel egzersiz önerilmelidir. makaralı kamyonlar. Maruziyetin etkileri. hatta tartı makineleri vb. valfli kaldırma basamakları vb. vb. gibi kaldırma cihazları. Yakınmalar kişiye göre değişir. Solunan parçacıklar. torba. önemli oranda silika. o Kurulum ve bakım işleri–araç üzerinde kaldıraç. döküm kumu ile dökümlerin itip çıkarılması ve silkelenmesi (sarsak). bidon. sürgülü kızaklar (az sürtünmeli yüzey). ayakkabı tabanlarına kaymayı engelleyici malzeme konulmalıdır. makara. Metal sektöründe kullanılabilecek bazı örnekler aşağıda verilmiştir: o Çanta. palet taşıyıcılar. paketten çıkarılması. İSGİP projesi kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). palet eğicisi. o Balya. fırınlardan çıkan toz. plaka taşıma arabaları. Çözünemeyen daha büyük boyuttaki partiküller genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır. günlük işleri yürütme becerisinin azalması ve hatta işi bırakma gereği doğabilir. Partiküller akciğerlere ulaştığında. Önlem  Yüklerin el-kol gücüyle taşınmasını engellenmeli. Solunabilir silika tozu. varil kamyonları. zımparalama. Solunum yolundaki mukus partikülü kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır.  Kaygan zemin oluşumu önlenmeli. o Sac malzemelerin taşınması–forkliftler. o Silindir taşıma römorku. günlük veya sık sık yaşanan ağrılara karşı ağrı kesiciler kullanılabilir. o Metal boruların taşınması–vinç. fıçı. hidrolik kaldırıcılı. vakumlu kaldıraçlar.Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süreli ağrı. kaldırma kancaları vb. taşıma–forklift. Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında tutulabilir. Genellikle bel bölgesinde ortaya çıkar. Fakat daha küçük parçacıklar akciğerlere kadar ulaşır. teknik yardıma başvurulmalıdır. yapılacak işler "iyi bir pozisyonda" gerçekleştirilebilecek şekilde düzenlenmelidir (iyi pozisyondan kasıt genellikle çalışanın kulak. kutu vb. Yüksekliği ayarlanabilir cihazlar.  Yapılacak işleri düzenlerken. hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak. Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Hastalığın nerede gelişeceği ya da hastalığın türü. Bu partiküller bazen çözünerek kana karışabilir.

malign mezotelyomaya yol açmaktadır. bu tür durumlarda metaller kana karışabilir. Dumanın %90’ı çubuktan çıkar). bu gazlar da sağlık sorunlarına yol açabilir. Kaynak dumanları bu durumun tipik olmakla birlikte. Alan (özellikle dar ve kapalı alanlar). ya da korunmalı metal ark kaynağı gibi). Söz konusu tehlike aşağıdaki öğelere bağlıdır:    Kaynak yöntemi (MIG. Dolgu metalleri ve adi metaller (yumuşak çelik ile paslanmaz çelik gibi). Hastalık akciğerlere giren ve akciğerlerden çıkan hava akışını sınırlandırarak nefes darlığına yol açar. asbest materyallerinin en çok kullanıldığı iş kollarından biridir. Metal sanayisinde toz denince. nikel ve krom içerir. o Bazı boyalarda bulunan kurşun. Havalandırma. Asbest liflerinin solunumu yalnızca asbestozise yol açmakla kalmayıp. söz konusu olan metal dumanı da olabilir. o Bazı boya ve dolgu malzemelerinde bulunan kadmiyum. Ayrıca. Kaynak dumanları ile kaynak gazları tehlikeli maddelerin karmaşık karışımlarıdır ve pnömokonyoz adı verilen akciğer rahatsızlıklarına yol açabilirler (örneğin demir oksit solunumu nedeniyle sideroz veya alüminyum solunumu nedeniyle alüminoz gelişebilir. Bu kontrol önlemleri arasında havalandırma ve partiküllerin havaya karışmasını 137 . Semptomları. yıllar boyunca silika tozu solumuş kişilerde görülen bilinen en eski meslek kaynaklı akciğer hastalığıdır. tersanelerde çalışan kişiler de asbeste maruz kalmaktadırlar. Hastalığın patogenezi ilerleyici ve geri dönüşsüzdür ve solunum yetmezliğine yol açar. öksürük ve nefes darlığına yol açan bronşit hastalığıyla birlikte başlar.Metal imalat sanayi. sıklıkla bir arada bulunan ve hava yollarını daraltan akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birleşimidir. Belirtileri. o Galvanize metallerde veya boyada bulunan çinko. o Alüminyum ve alaşımları. Ağır olgularda. ancak silika solunumu erken evrelerde durdurulursa hastalığın ilerlemesi de durdurulabilir. Belirtiler ortaya çıktıktan sonraki beş yıl süresince solunum sorunları kötüleşebilir ve akciğerlerdeki hasar kalbi de zorladığı için bu hastalık kalp yetmezliğine yol açabilir. etkilenmeyi izleyen 20 yıl sonrasına kadar bir süre içinde ortaya çıkabilir. Asbestozis. yüksek ısıya direnci ve dayanıklılığı nedeniyle. Kaynak işi metal dumanı açığa çıkarır. tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur (örneğin tehlikeli maddelerin yerine daha az tehlikeli maddelerin kullanılması –aşındırıcı püskürtme malzemesi olarak %1’den fazla kristalize silika içeren silika kumu veya başka malzemeler kullanılmamalıdır). asbest lifinden etkilenen kişilerce yüksek miktarda asbest parçacıklarının solunarak akciğerlere yerleşmesi sonucu gelişir.  Sıkı mühendislik kontrollerinin uygulanması havadan kaynaklanan etkilenmeyi önlemenin en iyi ikinci yoludur. tek örneği değildir. Kaynak çubuğunun materyali (elektrot) (az duman çıkaran kaynak çubukları kullanılmalıdır. Önlem  Yerine koyma (ikame etme). Bu sektörde asbest. Bu hastalığın kesin tedavisi yoktur. Kaynak yapılan metallerin üzerindeki boya ve diğer kaplamalar. TIG. Kaynak prosesinde açığa çıkan kimyasalların kana karışması nedeniyle ortaya çıkan sağlık sorunları için aşağıda yer alan bu Rehberin Kimyasalların yol açtığı meslek hastalıkları bölümüne bakınız).    Belirtiler ve Bulgular Silikozis. pek çok kez aynı zamanda hızla ilerleyen ve ölümcül asbest kaynaklı kansere. o Paslanmaz çelik. KOAH. asbestoz pulmoner HT veya kalp yetmezliği nedeniyle ölümle sonuçlanabilir. o Karbon çelik diğer bazı metallerden daha fazla oranda manganez içerir. yalıtım özellikli metal malzemelerin imalatında yaygın olarak kullanılmaktaydı.

presleme ve metal taşlama işlerinde kullanılır (daha ayrıntılı bilgi için bkz. yalnızca diğer yöntemlerin sorun veya tehlikeleri ortadan kaldıramaması durumunda kullanılmalıdır. çok sayıda çeşit ve uygulamalarının olması nedeniyle metal sanayisindeki en önemli tehlikelerden biri olarak düşünülmektedir. Kimyasalın cinsine bağlı olarak çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu risk faktörüne bağlı olarak gelişen metal-sağlık etkilerinin kaynaklarına aşağıdaki Tablo’da yer verilmiştir. ortamdaki tozun da yutulması durumu söz konusu olduğundan işyerinde bardak. gösterilebilir. kronik bronşit. Etkili çalışmalarını sağlamak için toz kontrol sistemlerinin rutin bakımı yapılmalıdır. 138 . Bu bilgilere. mesleki solunum yolu etkilenimlerini önlemek için uygulanabilecek en az yararı olan yöntem olarak gösterilmektedir. bu nedenle de kimyasallarla yapılan çalışmaları düzenlerken başlangıç noktası kullanılan ya da kullanılacak olan kimyasala ilişkin sağlık ve güvenlik bilgileridir. Koruyucu donanım ve solunum aygıtlarının kullanımı. çaydanlık vb. Toksik metal dumanlarına metal iş kolunda tipik olarak rastlanır. İşyerinde kimyasal tehlikelerden etkilenim ve bunların sağlık üzerindeki olası toksik etkileri her türlü hastalık için dikkate alınmalıdır. malzeme güvenlik bilgi formlarından ulaşılabilir. Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallar. makine yağı ve metal giderim sıvısı adını alırlar. bunun yanı sıra çalışma ortamında yeme içmeye izin verilmemelidir). bu Rehberin Mesleki cilt hastalıkları bölümü). Bu yöntem. Bunların örnekleri arasında mesleki astım.   önleyen bir proses tasarımı da yer alır (örneğin kaynak işleri). Belirtiler ve bulgular Metal işlerinde kullanılan sıvılar çeşitli oranlarda karmaşık karışımlar olup aynı zamanda kesme sıvısı. İşyerinde tek kullanımlık (asbestle çalışıyorsanız) veya yıkanabilen koruyucu giysiler giyilmesi sağlanmalıdır. delme. ev ve diğer çalışma alanlarının kontaminasyonunu engellemek amacıyla çalışanların işten çıkmadan duş alarak temiz kıyafetler giymesi sağlanmalıdır. deri hastalıkları vb. İşyerindeki diğer bulaşıcılara gereksiz bir maruziyeti önlemek için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (örneğin. bulundurulması önlenmeli. Bu sıvılar yıl boyunca kesim. Neredeyse her türlü hastalığa herhangi bir kimyasal maruziyeti yol açmış olabilir. Araç. frezeleme.

kaynak elektrotları ve kaplanmış mesleklerde kanser riskinin arttığı tespit edilmiştir. Bakır Monel. Bazı formları kanserojendir (altı değerlikli krom zamanda kaplama malzemesi olarak da bileşikleri). duyarlılık. Manganez Çoğu kaynak prosesi. "Metal Dumanı Ateşi. Çinko Galvanize ve boyalı metaller. Kurşun Lehim. Kurşun zehirlenmesine yol açabilir. Demir Oksitler Bütün demir veya çelik kaynak proseslerinde Sideroz – akciğerlerde toplanan partiküllerin yol açtığı iyi huylu bir en önemli kontaminandır. kullanılır. düşünme hali. Kronik etkileri arasında bronşit. Nikel Paslanmaz çelik. özellikle pirinç dökümün içinde bulunan çinkonun solunması metal dumanı ateşine yol açabilir. Akut etkisi gözlerde. planlama. bronz gibi bazı alaşımlar. Bakır. Aynı gelişebilir. Bazı kişilerde deri iritasyonu malzemelerin çoğu. akciğer hastalığıdır. çelik Sinir sistemi. üzerinde kronik etkileri vardır. Duygusal kontrol ve motivasyonun bozulması. özellikle yüksek “Metal Dumanı Ateşi. Akut belirtileri arasında burun ve akciğerlerde iritasyon yer almaktadır. paslanmaz çelik. pirinç ve dolgu malzemeleri. maruziyet sonucunda kemik ve eklem rahatsızlıkları gelişebilir. çinko. retinit." kanserojendir. Metal Dumanı Ateşi. örneğin bakır. Hastalar genelde işi bıraktıktan sonra tam olarak iyileşirler. çelik. alaşımlar. Vanadyum Bazı çelik alaşımları. Dumanlar kaynak işi. sindirim sistemi ve zihinsel kapasite üzerindeki astar veya kaplamalar. inisiyatif ve enerji. ısıl kesim veya erimiş metalden kaynaklanmış olabilir. Metal dumanlarının veya oksitlerinin. yüksek alaşımlı Akut etkisi göz. Solventlerden kaynaklanan kronik beyin hasarı aşağıdaki belirtilerle kendini gösterir:   Hafızanın ve diğer bilişsel fonksiyonların bozulması (dalgınlık. Kanserojen olduğundan kuşkulanılmaktadır. Uzun vadeli için normal elektrot örtüsü ve eritgen madde.). yani duygusal bağımlılık. magnezyum. Maruziyet sona erdiğinde genellikle temizlenir. nikel Akut etkileri göz. burun ve boğaz irritasyonu ve nefes darlığıdır. böbrekler. bulantı ve Ayrıca bazı kaynak elektrotları. Dermatit ve çelik. akciğerlerde sıvı birikimi ve zatürre yer alır. ciltte ve solunum yollarında irritasyondur. problemleri yer alabilir. Kaynak Bazı alaşımların içindeki alüminyum bileşeni. Diğer kronik etkileri arasında soluk borusunda yarattığı hasar sayılabilir. demir. demir. pirinç ve bronz alaşımları. 139 . burun ve boğazda irritasyon.Metal türü Alüminyum Berilyum Kadmiyum Oksitler Solunum sisteminde iritasyon. Gribe benzeyen bu hastalık dumanların solunmasından birkaç saat sonra aniden gelişir. göğüs ağrısı ve solunum güçlüğü. Boyama ve kaplama. burun ve boğazda irritasyondur. vb. "Metal Dumanı Ateşi. Kadmiyum içerikli paslanmaz çelik veya kaplı malzemeler. paslanmaz çelik. yağ giderme ve endüstriyel temizleme ile diğer metal işlerinde organik solventlerden etkilenim görülebilir. Semptomları arasında titreme ve terleme yer alabilir ve genellikle 36 saate kadar devam eder. pirinç." Florürler Hem düşük hem de yüksek alaşımlı çelikler Akut etkisi gözlerde. burun ve boğazda iritasyondur. Kronik etkileri arasında böbrek rahatsızlıkları ve amfizem yer alır. Kronik etkileri arasında akciğerlerde aşırı sıvı birikmesi yer alır. Birkaç grup solvent vardır. alüminyum alaşımlarında ve elektrik bağlantılarında bulunan sertleştirme ajanı. çinko alaşımı. Sağlık üzerindeki etkisi Solunum iritanı. Kaynak dışındaki malzemeler. Akut etkileri arasında göz.” kronik etkileri arasında merkezi sinir sistemi mukavemetli çelikler. kaynak elektrotları. Krom Paslanmaz çelik ve yüksek alaşımlı Akciğer kanseri riskini arttırır. akciğer rahatsızlıkları ile de ilişkilendirilir. magnezyum. Molibden Çelik alaşımlar. boğaz ağrısı ve kuruluğu. ancak bunların sağlık üzerindeki etkileri temel olarak merkezi sinir sistemine aittir. nikel alaşımları.

derinin tahriş edici yüzey etkin maddelerle yakın teması sonucunda toksik el egzamasına yol açabilir.  Önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda KKD kullanımı son seçenek olarak değerlendirilmelidir.  İkame (zararlı maddenin yerine daha az zararlı bir madde kullanılmalıdır). boyalar.  Havalandırma (kaynağında yerel havalandırma sistemi kurmak genel havalandırmadan daha etkilidir). Metal kaplamada kullanılan poliüretan boya. yağ gidericiler. Alerjik kontakt dermatitte deri bir alerjenle temas ettiği için duyarlı hale gelir.  Kontakt dermatit veya egzama. prenarkotik sendrom (baş ksilen.) merkezi sinir sistemine zarar verebilir. Çok düşük etkilenim düzeylerinde dahi. sıçrama ya da sıvı bulaşmış parçaların ellenmesi durumunda olur. Metal işlerinde kullanılan sıvılar arasında vernikler. denge bozukluğu. Fosgen Üzerinde artık yağ giderici solvent kalmış metal.Metal sanayisindeki farklı organik buharların kaynağı ve sağlık üzerindeki etkileri Gaz tipi Aldehitler (formaldehit gibi) Diizosiyanat Kaynağı Yapıştırıcılar ve pigmentlerle metal kaplama. Toksik dermatit çoğunlukla derinin suyla (suyla çalışma) veya tahriş edici maddelerle tekrarlayan veya uzun süreli maruziyeti sonucunda oluşur.) ağrıları. astım veya diğer alerjik belirtilere yol açan duyarlılıklara neden olma potansiyeli fazladır. burun ve boğaz irritasyonu. Metal işlerinde kullanılan sıvılar kesme. Sağlık üzerindeki etkisi Gözler ve solunum yolu için iritandır. Önlem İşyerinde kullanılan kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına her zaman başvurulmalıdır (formların güncel olmasına dikkat edilmelidir). Lehimlerde bulunan en önemli alerjen reçine. Egzama olgularının 2/3’den fazlası toksik kontakt egzama. böbreklere ve diğer inhibitörü ile kaynak/gaz kesimi radyasyonunun organlara hasar verebilir. reçineler Göz. maddeler bulunmaktadır. delme ya da taşlama için işleme proseslerinde kullanılan sıvılardır. 1/3’i ise alerjik kontakt egzama olgularıdır. solvent ile kaynak/gaz kesimi Semptomlar geç ortaya çıkabilir.  İşe giriş ve AKM’lerin (periyodik muayene) yapılması sağlanmalıdır. Bu sıvıların kullanılmasındaki amaç sürtünmeyi azaltmak ve ortaya çıkan ısıyı yok etmektir.) Solventler (toluen. burun ve boğaz için iritan. Boyalar.  Akne ve folikülit.) Fosfin Pas inhibitörleri ile kaplı metal. vb. tepkimesi sonucu oluşur. Bu tür etkilenmelerin sık rastlanan örnekleri arasında temizleyiciler. Göz. halsizlik. kromat ve nikel bileşenleri gibi bir dizi alerjen vardır. (Fosfin. Deri etkilenimi elleri sıvıya daldırma. Kimyasal maruziyetini önlemede izlenen genel ilkeler aşağıdaki gibidir (ayrıntılı bilgi için bkz.  Deri kanseri.  Kontakt ürtiker. elektrolizle kaplama işinde kullanılan metaller –nikel sülfat ve potasyum dikromattır. radyasyonunun tepkimesi sonucu oluşur. 140 . Yağdan arındırma için kullanılan solventler. burun ve solunum sistemi için şiddetli irritandır. epoksi akrilatlar. yapıştırıcılar. yapıştırıcılar.  Kapatma (açık prosesler ve vasküler kapatma). yağ. İrritanlar çoğunlukla sıvı halde bulunurlar. vb. bu Rehberin Tozdan kaynaklanan meslek hastalıkları bölümü). Eldiven kullanımı. sersemlik hissi. yorgunluk. Mesleki deri hastalıkları Metal iş kolunda görülen mesleki deri hastalıkları arasında. vb. (Fosjen. pas Gözler ve solunum sistemi için iritandır. Göz.

Semptomlar arasında kızarıklık. Folikülitin sık karşılaşılan semptomu papüller. kontakt alerjen içeren bir yapıştırıcı yerine deride duyarlılığa yol açmayan alternatif bir ürün seçilmelidir. En yaygın deri hastalığı kontakt dermatittir (egzema olarak da bilinir). Böylece el dermatiti etkin bir biçimde önlenmiş olur. Önlem  Belirli bir cilt rahatsızlığının nedenini doğru tespit etmek önemlidir. Dermatit deride meydana gelen enflamasyon nedeniyle oluşur. Duyarlı hale gelince de bu sorun genellikle yaşam boyu sürer ve çok küçük miktarlarda da olsa en ufak maruziyet yeni bir atağa neden olur. Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı ve uygun şekilde kullanılmalıdır. döküntü ve kanamalar yer alır. Herhangi bir soruşturma yürütmeden sorunun nedeninin bunlardan biri olduğunu kabul etmek bu rahatsızlığın gerçek nedenini gizleyebilir. UV ışınlar (örneğin. Deriyi hemen suyla durulamak ya da sabunla yıkamak iritan ve alerjenlerden kurtulmak için genellikle yeterli ve en etkili yoldur.  Hava yolu ile bulaşan kirleticilerin. yapıştırıcı uygularken eller yerine spatula gibi bir gerecin kullanılmasıyla. Örneğin. genellikle mineral ve çözünür yağlara maruz kalan metal sektörü çalışanlarında görülür. Belirtiler ve Bulgular Meslek kaynaklı deri hastalıklarının çoğu. derinin madde ile temasını veya etken maddenin sıçramasını ya da deriye işlemesini önlemek için iş prosesinin yeniden tasarlanması düşünülmelidir. parafin. kimyasal ile kullanıcının derisi arasında güvenli bir çalışma mesafesi sağlanır. mineral yağı ya da terebertinle temizlenmesi engellenmelidir. bu önlemleri uygulamak her zaman olanaklı değildir. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır. su toplama. şişlik. 141 . katran ve katran ürünleri deri kanserine neden olabilir. genelde tehlikeli bir maddeye maruziyetten dolayı oluşur. Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilerek bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir. Örneğin. yerel havalandırma sistemleri ile kapalı kabinler gibi yollarla etkin bir şekilde kontrol altına alınması da. terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilen. bir fabrikada metal işlerinde kullanılan sıvılarla temas eden çalışanlarda meydana gelen bir dermatit salgını sulu çalışma ya da prosesin bir parçası olan bir alerjenden kaynaklanıyor olabilir. duyarlı hale gelirler. Folikülit saç köklerinde meydana gelen bir enflamasyondur.  Olanak varsa.  Eldivenler çalışanlara koruma sağlamakla birlikte kendileri de risk oluşturabilirler. Etki altında kalan kişinin bağışıklık sistemi tepki verdiğinde. Alerjik dermatit bir alerjene ya da sensitizöre (duyarlılık arttırıcıya). en etkili ama en zayıf temizleyiciler tercih edilmelidir. çatlama. kaşıntı. kaynak arkından çıkan yapay ışık).  Deri dezenfektanları ve temizleyicileri deriyi kirleticilerden arındırır. polisiklik aromatik hidrokarbonlar. Örneğin. geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının sanki suyla yapılan bir çalışma yapıyormuşçasına etkilenmesine neden olur. Bu yüzden. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir. Hasarlı eldivenlerin kullanılması kişide sahte bir güvenlik duygusuna neden olabilir. Ancak.  İşte temiz kıyafetler giyilmeli ve yağlanmış ya da kimyasal madde bulaşmış iş kıyafetleri işten hemen sonra değiştirilmelidir. kuruluk. Aynı zamanda ellerin ya da derinin herhangi bir yerinin gaz yağı.Bu sıvılar ve sıvıların içindeki katkı maddeleri çok kullanışlıdır ancak çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilirler. komedonlar ve püstüllerden oluşan daha çok yağlarla temas eden çalışanların kol ve uyluklarında görülen döküntülerdir. Su geçirmez eldivenler. özellikle kaynak ve lehimleme gibi hava yolu ile bulaşan kirleticilerin arttığı işlemler sırasında kimyasalların deride birikmesinden kaynaklanan etkilenimleri azaltmaya yardımcı olabilir.

geceleri de ortaya çıkabilir. örneğin iş rotasyonu. dinlenme süreleri. presleme) risk altındadır. toz azaltma teknikleri. o Etki altında kalan çalışan sayısını ya da etkilenim süresi azaltılabilir. Etkilenme hem maça yapma hem de itiş kısmında olur. Nemlendirici kremleri düzenli bir şekilde kullanmak derinin su kaybetmesinin önüne geçerek yumuşak tutar ve dermatit oluşmasını engeller. o Havalandırma (hem yerel hem de çevresel). tel çekme. Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. eldivenler. gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktada yerel aspiratör ve iyi ve güvenli kapatma uygulamaları yapılmalıdır. Çalışanlara iş ortamındaki tehlikeleri anlatmak önemlidir ve iş güvenliğini sağlamak için çalışanlara uygun eğitimin verilmesi 142 . duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısını azaltan vardiya ya da yer değişiklikleri gibi. Ancak bazen de belirtilerin ortaya çıkması birkaç saat sürebilir. proseste ya da donanımda değişiklik (örneğin boyama için sprey uygulaması yerine rulo fırça kullanmak). taşlama. buharın. Diğer alerjenler için kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına bakılmalıdır. sondaj. Tozun. Metal iş kolunun diğer faaliyetlerinde metal işleme sıvılarının (özellikle sentetik olanlar) mesleki astıma yol açtığı gösterilmiştir. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler. nikel ve alüminyum yapılan kaynağın türüne göre alerjen olarak sınıflandırılır. tertip ve çalışma uygulamaları. Hastalıkla ilişkili olarak rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) gibi diğer rahatsızlıklar da bulunabilir. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum. örneğin proses kapatma. Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu materyal/kimyasal farklı bir maddeyle değiştirilebilir ya da astımlı çalışan astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı başka bir yere yerleştirilebilir. öksürük ve göğüs sıkışması vardır. Dökümhanelerde difenilmetan diizosiyanat. Kaynak yapan ve metal parçalarının imalatında ve işlemesinde çalışanlar (örneğin kesme. etkilenim mühendislik kontrol önlemleri kullanılarak en aza indirilmelidir. Belirtiler arasında kişiyi en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır.  Eğer işyerinde kullanılan maddelerin değiştirilmesi mümkün değilse. Belirtiler işyerinde bulunan bir maddeden etkilenmenin hemen ardından gelişebilir.  Solunum maskeleri. Fakat ‘koruyucu kremler’ tam bir bariyer koruması sağlamazlar çünkü kimyasallar bir şekilde deriye nüfuz ederler. Mesleki astım Meslek kaynaklı astım işyerinde karşılaşılan bir alerjene karşı aylar ya da yıllar içinde geliştirilen duyarlılık dolayısıyla oluşan ve tedavisi olan bir solunum yolu rahatsızlığıdır.  Duyarlılığa neden olan materyallerle çalışmanın güvenli yolları vardır. Kaynak işinde kromiyum. merdivenleri çıkamadığınızı ya da çocuklarınızla oyun bile oynayamadığınızı bir düşünün. dökümlerdeki boşlukları oluşturan maça parçalarını meydana getiren kumu yapıştırmak için “soğuk kutu” sisteminin bir parçası olarak kullanılmaktadır. Bu durum da hastalığın herhangi bir işyeri faaliyetiyle olan bağlantısının açıkça gösterilmesini geciktirebilir hatta engelleyebilir. iyi düzen. Belirtiler ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır: biri altta yatan kronik enflamasyon ve diğeri dönemsel ataklardır. Yumuşatıcı kremler derinin nemini korumak amacıyla hem çalışırken hem de mesai sonrası kullanılabilir. kobalt. koruyucu gözlük ve iş kıyafetinden oluşan KKD’lar kullanılabilir. Alışveriş dahi yapamadığınızı.

dizel egzozu. mesane ve cilt kanserine neden olabilir. 143 . oksit. nikel ve arsenik bileşenleri ve ikinci el duman. Önlem  Çalışma yöntemlerini değiştirilebilir (örneğin sıcak su kullanımı/sabunla yağ giderme. Kadmiyum. krom IV. formaldehid.  Solunum maskeleri ve gaz geçirmez elbise gibi KKD'ler sağlanmalıdır. ● Mekanik yağların kullanımı. nikel sülfit. Dökümcülük ve maden dökümcüsü yapan işçiler polisiklik aromatik hidrokarbonlara maruz kalmaktadır ve bu da akciğer. Yıllar içerisinde metal işlemede kullanılan yağların solunmasının akciğer kanserine yol açabileceğine dair kanıtlar vardır. benzen. soğutma sıvıları) yerine su bazlı alternatifler vardır). silika.kadmiyum imalatı. Mesleki kanser Metal sektöründe çalışan kişiler kanserojenlere ya da kanserojen olduğundan kuşkulanılan maddelere maruziyet nedeniyle artan bir kanser riskiyle karşı karşıya kalabilirler. İşyerine ve işyerinde yapılan işlemlere ilişkin önemli kimyasal etkilenimleri arasında diğer kimyasalların yanı sıra asbest. Diğer kanserojenlerin belirlenmesi için malzeme güvenlik bilgi formlarına bakılması gerekmektedir.gerekir. ● Kromat imalatı. berilyum gibi kimyasallar aşağıda belirtilen sanayi alanlarında deri kanserine neden olabilir: ● Demir ve çelik dökümhaneleri. ● Nikel . ● Demir ve metal eşya imalatı. Silika tozu çelik imalatında karşılaşılan bir tehlikedir ve akciğer kanseriyle ilişkilidir. duman ve katrana maruziyet bulunmaktadır. kromat.  Kansere yol açtığı bilinen kimyasallar fiziksel kapatma ve yerel havalandırma yöntemiyle kontrol edilmelidir. metal işleme sıvılarının yerine alternatif işleme yöntemlerinin kullanılması). Mineral yağı içeren çözünmez sıvılardan etkilenmenin tekrarlanması aynı zamanda deri kanserine de neden olabilir. ● Metal dökümü ve kaynak işleri. Metal işlemede kullanılan sıvıların ve yağların (mineral yağlarının) akciğerler üzerindeki etkisi konusundaki bilgiler sınırlıdır. ● Kadmiyum alaşımları ve pigmentler. Sigara içmek ve işyerinde kansere neden olan ajanlara maruziyetin bir araya gelmesi kanser riskini artırmaktadır. epoksi sertleştiriciler. düzen ve temizlik yöntemleri konusunda çalışanlara eğitim vermek yaralanmaların önüne geçmenin en iyi yoludur.  Çalışanlara eğitim verilmeli ve kendini koruma yolları sağlanmalıdır. kloroform. Asbeste maruziyet hala meslek kaynaklı kanser olgularının bilinen en önemli nedenidir.  Sigara içimi önlenmelidir. Belirtiler ve Bulgular Belirtiler ve muayene bulguları kanserin türüne göre değişiklik gösterir. Güvenli çalışma. ● Kadmiyum oksit imalatı.  Tehlikeli kimyasallar yerine kansere neden olmayan kimyasallar kullanılmalıdır (örneğin metal işleme sıvıları arasında mineral yağı bazlı sıvılar (kesme yağları.

● Yakında bulunan diğer işçileri korumak için en az 2 metre yükseklikte paravanlar kullanılmalıdır. Fakat alüminyum gibi hafif metallerde MIG kaynağı yaparken ve MSG kaynağı için yüksek filtre derecesine gerek duyulur. Filtre camları siper numaralarına göre derecelendirilmektedir. Çok ender de olsa etkilenmenin uzun sürmesi ve tekrarlanması durumlarında lenste kalıcı hasar meydana gelebilir. Belirtiler ve Bulgular Bir kişi. Kaynak işlemi hem kaynakçıya hem de kaynak işi yapılan yerin yakınlarında çalışan kişilere zarar verebilir. Önlem Önleme için tek ilke koruyucu olmadan hiçbir zaman ark kaynağına bakmamaktır. ark göz sendromu neredeyse her zaman geçicidir. Bu rahatsızlığa aynı zamanda “ark göz” adı da verilir. belirtiler etkilenmeden üç ila altı saat sonra gelişir. 144 . Bu ilkeye dayanarak aşağıdaki adımlar atılabilir: ● Kaynak yapan kişinin arktan yayılan ışınlardan kaynakçı el maskesi ya da kaynakçı baş maskesi ve koruyucu giysi kullanılmasıyla korunması gerekmektedir. kornea yanıklarının en yaygın görülen nedenlerinden birinin metal kaynağı veya ağır gazlı kesim işlemleri sırasında ortaya çıkan parlak elektrik arkından kaynaklanmasından ileri gelir. Neyse ki. kaynak işleminin yapıldığı yerin hemen yakınında çalışan veya kaynakçıya yardım eden kişiler daha çok etkilenirler. Çoğu durumda. Bu derece geçmesine izin verilen ışık miktarını belirtmektedir. Tipik olarak gözde kaşıntı ve kanlanma oluşur. Ark göz rahatsızlığının olası semptomlarından herhangi birini yaşayan bir kişi gözlerini temizlemek için suya tutmalı ve olabildiğince çabuk bir şekilde tıbbi yardım almalıdır.Fotoelektriğe bağlı gelişen keratokonjonktivit Keratokonjonktivit gözün dış katmanının (kornea ve konjonktiva) ultraviyole radyasyon nedeniyle zarar görmesine bağlı olarak gelişen bir rahatsızlıktır. Bu adlandırma. Filtre derecesi kaynak prosesine ve akım düzeyine göre belirlenir. Belirli bir akım düzeyi için çelik gibi ağır metallerle MMA ve MIG kaynağı yapılırken aynı derecede filtre kullanılabilir. ● Işık filtreleyen perdeler ve yansımayı azaltan yüzeyler hem kaynak çalışanlarının hem de alandaki gözlemcilerin korunmasına yardımcı olur. Ultraviyole ışınlara uzun süreli maruziyet kalıcı görme sorunlarına yol açabilir. Koruyucu maskenin kızılötesi ve ultraviyole ışınları emecek şekilde koyu filtre camı olması gerekir. Aşırı gözyaşı salgısı üretilebilir. KKD kullanmadıkları için. etkilenmenin hemen ardından göz ağrısını veya görme sorunlarını fark etmeyebilir. yani derece ne kadar düşükse filtre de o kadar incedir. Görüntü lekeli ya da bulanık hale gelebilir ve tedavi olmazsa geçici körlük oluşabilir.

İSGÜM’e bildirilir). GBİK’in araştırılması. Odyometri testi. deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması metal sektöründe çalışanlarda ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır.Metal İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak metal iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir. Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır. Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisi çekimini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmeli. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi. De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi.        145 . 3. Metal iş kolundaki yoğun toz ve duman maruziyeti nedeniyle solunum yolları ve akciğerin incelenmesi. (Kaynak ve tozlu işlerde çalışanların PA akciğer grafileri A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir. titreşim. Tam Kan Sayımı Kan sedimentasyonu Kimyasal madde maruziyeti olanlarda o kimyasalın ya kendisinin ya da metobolitinin kanda veya idrardaki düzeyi analizi. karpal tünel semdromu yakınmaları varsa Phallen. Kimyasal madde maruziyeti olanların karaciğer fonksiyon testleri. Testler konusunda ayrıntılı bilgi son bölümde verilmiştir). Tinnel ve İskemik testler yapılabilir. Bunların sonuçları-normal olarak değerlendirilenler de dâhil. böbrek fonksiyon testleri ve tam idrar tetkiki (TİT).5 parmakta duyu kontrolü yapılmalıdır. Solunum Fonksiyon Testleri. yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler.

146 .

durumları ve işle ilgili hastalık ya da meslek hastalığı dışı sorunlarda da) saptanan sağlık sorunu ile kişinin işi arasındaki uyum yeniden değerlendirilmelidir. Maddesinde “atmosfer basıncından daha yüksek basınçlı yerlerde ve dalgıç odalarında yapılan çalışmalarda alınacak genel tedbirler” yazılmıştır.2001). Adaptasyon muayenesi ya da erken kontrol muayenesi kavramına ulusal mevzuatımızda adı geçen tüzük dışında rastlanılamamıştır. İşe giriş muayenesinde çalışana. etkenin sağlık sorununa ilişkin belirtileri ve bulgularının ortaya çıkmasına yetecek kadar uzun) bir süre olmalıdır. geri dönüşümsüz bir düzeye ulaşmadığı ve tedavi olasılığının hala çok yüksek olduğu). süre belirtilmeden “sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak. çalışma ortamından kaynaklanabilecek sağlık sorunları konusunda bilgi verilmeli. Erken Kontrol ve İşe Dönüş Muayenesi Ülkemizdeki çalışma yaşamına ilişkin mevzuatta işyeri hekiminin görevleri arasında açıkça belirtilmeyen erken kontrol muayeneleri birçok ülkede uygulanmaktadır. Sadece iş kazaları veya meslek hastalığı kuşkusu nedeniyle değil sağlıkla ilgili tüm sorunlarda (iş dışı kaza. Erken dönemde çalışma ortamından kaynaklanan etkileşimler belirlenmekte ve önlemler alınmaktadır. sağlık durumu ile iş koşulları arasında olumsuz etkiden şüphelenen çalışanın erken kontrol muayenesine gelmesi sağlanmalıdır. aile hekimi ya da dermatoloji uzmanının yazdığı kortizonlu kremi aralıklı olarak 6 aydır kullanan çalışanın nikel karbonile karşı alerjisi (nikel dermatiti) iyi sorgulanmazsa çok rahat atlanabilir. Erken kontrol muayenesinin süresini belirlerken. 147 . dermatit tedavisi ön plana çıkacağından sorun sürer gider (Emiroğlu. Ancak bu süre. erken duyarlılığın ortaya çıkmasına izin verecek (hekimin muayenede veya laboratuvar yöntemleriyle saptayabileceği. Her etken için meslek hastalıkları tanı rehberlerinde süreler belirtilmiştir. 82. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’nün 82. Yeni işe giren kişide oluşacak duyarlılığın bir yıl sonraki muayenede değerlendirilmesi için beklemek doğru değildir. İşine devam edip edemeyeceği gerekirse aynı işyerinde başka bir bölümde çalışması kararı işyeri hekiminin sorumluluğundadır. Pek çok işyerinde uygulanmamaktadır. Çalışanlarda kronik hastalıklar nedeniyle oluşabilecek duyarlılıklar da ancak erken muayene ile belirlenebilir. optimum dönemi aşmamalıdır.IV. işe başladıkları günden itibaren (15) gün sonra adaptasyon muayenesine tabi tutulacak ve işin devamı süresince de. Bu durumda nikel karbonil ile karşılaşmadan günlük yaşamını ve iş faaliyetini sorunsuz olarak sürdürebilecek olan kişinin. eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek” işyeri hekiminin görevleri arasında sayılmıştır. bunların periyodik genel sağlık muayeneleri yapılacaktır” denilmiştir. C. hastalığın çalışana zarar vermeye başlamasından önce olmalı (hastalığın ilerlemediği. Bir yıl sonra yapılan periyodik muayeneye geldiğinde. Eğer bir işyerinde bir çalışanda işyerindeki etmenlerden dolayı meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık saptanırsa meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık tespit edilen çalışanın çalıştığı bölümdeki diğer çalışanlarında işyerindeki etmenlerden etkilenmeleri söz konusu olabileceğinden diğer çalışanlarında erken kontrol muayenelerinin yapılması gerekmektedir. yaralanma vb. Eski yönetmeliklerde “sağlık nedeniyle üç haftadan uzun veya meslek hastalıkları veya iş kazaları nedeniyle veya sık tekrarlanan işten uzaklaşmalarda. gelişecek reaksiyon ile ilgili değerlendirmesi çalışma ortamı dikkate alınmadan yapılırsa. işe dönüş muayenesi yapar” diye işyeri hekiminin görevleri arasında sayılmıştır. Son düzenlemelerde. İşe dönüş muayenesi ise. işyeri hekiminin önemi tam kavranmamış görevlerinden biridir. Maddede “Bu gibi işlerde çalışanlar.

Kaza. çoğu kişisel yaralanmalara. • İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle. • Sigortalıların.G: 8 Mayıs 2008/ 26870 148 . etrafa zarar verecek nitelikteki olaylar” olarak tanımlamaktadır. 34 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu. işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında. herhangi bir kasıt söz konusu olmaksızın meydana gelen. çalışılan bölüm gibi çeşitli özelliklere göre hesaplanabilir. Diğer işyerleriyle karşılaştırma yapabilmek için İş Kazası Sıklık Hızı (İKSH) [Bir yıl içinde meydana gelen kaza sayısının. çalışanın çalışma süresi (kıdem).G: 16 Haziran 2006/ 26200 ve 5754 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. makinelerin ve araç gereçlerin zarara uğramasına.IV. cinsiyet. iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda. çalışan sayısına bölünmesiyle elde edilir (ve yaş. • Sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada. ILO ise. “dik duran domino taşları” modeli adını verdikleri yöntemle kaza incelemesi yaptıkları görülmektedir. Kazanın oluşumunu inceleyen araştırmacıların. (çalışan sayısı x günlük çalışma saati x yıllık çalışma günü) ne bölünmesiyle elde edilen rakamın bir katsayıyla çarpılmasından elde edilir. beklenmedik ve sonucu istenmeyen bir olayı belirtmektedir. görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda. Genel olarak “kaza” kavramı. R. bilinmeyen ve kontrol altına alınmamış olan. “Önceden planlanmamış. üretimin bir süre durmasına yol açan bir olay” olarak tanımlamaktadır. R. Ülkemizdeki düzenlemelere göre ise iş kazası. İş kazaları WHO iş kazasını. meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır34.1. dıştan ve ani bir etkiyle meydana gelen ve kişilere zarar veren istenmeyen bir olaydır. “Önceden planlanmamış. eğitim düzeyi. • Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının. • Emziren kadın sigortalının.)] ve İş Kazası Ağırlık Hızı (İKAH) ’nın [iş kazası nedeniyle toplam işgöremezlik süresinin (saatinin).

Buna göre. Ayrıca kazaların temel nedenleri (4M) ile açıklanmaya çalışılmıştır. koruyucusuz donanım. bilgilendirme. oysa görülen ölümlerin %42’si inşaat sektöründe görülmektedir. Kişisel eksiklikler. en yüksek ölüm oranları. makine. 3. inşaat sektörüne aittir. Zarar (ölüm veya yaralanma). %19’u ise makinelerin arasına sıkışmaktan ve çarpmalardan ve %18’ise elektrik çarpması gibi tehlikelere maruz kalmaktan kaynaklanmaktadır (Gönel. 1. 149 .Yönetim (Management): Yönetimsel faktörler. kaza zinciri faktörleri şöyle sıralanmaktadır: Doğa koşulları (doğal yapı). İnşaat sektöründe görülen iş kazası sonucu ölümlerin %30’u düşmelerden. Japonya’da ise işgücünün %10’u inşaat sektöründe çalışmakta. İnşaat sektörü. S. İş kazalarının oluşumunda temel nedenler olarak görülmektedir. Güvensiz durum ve davranışlar. ABD’de işgücünün %5’i inşaat sektöründe çalışırken.).. dünyanın hemen her yerinde en çok ölümlü iş kazasının görüldüğü sektörlerden biridir. Kaza. görülen iş kazası sonucu ölümlerin %15’i inşaat sektörüne aittir. çalışma metotları ve çevresel faktörler.Makine (Machine): Uygun olmayan. 2010). İstatistiklerin de gösterdiği gibi.İnsan (Man): Hatalara neden olan insan faktörü.%26’sı taşıma(yüksekten düşen nesneler) sırasındaki kazalardan.Yıl içinde meydana gelen kaza sayısı İKSH= Çalışan sayısı ************************************************************************************************ İş kazası nedeniyle toplam işgöremezlik süresi (saat) İKAH = çalışan sayısı x günlük iş saati x toplam iş günü sayısı (k sabiti genelde 1 milyon alınır ve bir milyon iş saatinde ne kadarlık bölümünün iş kazası nedeniyle kaybedildiği ifade edilir. Ortam-Çevre (Media): Bilgi. xk Bu modele göre. 2. 4. tesis gibi fiziksel faktörler. tezgâh.

kazanın olduğu yerdeki kolluk kuvvetlerine derhal ve SGK'na en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirmekle yükümlüdür. iş kazalarının metalden eşya imali. İş Sağlığında Kayıt Sistem) ile yapılmalıdır (Tozan. Hizmet sözleşmesine bağlı olarak çalışan sigortalının meslek hastalığını bildirme yükümlüsü onları çalıştıran işverenleridir. işten fiilen ayrıldıktan en geç ne kadar zaman sonra meydana çıkması hâlinde sigortalının mesleğinden ileri geldiğinin kabul edileceği Meslek Hastalıkları Listesine göre saptanır. Herhangi bir meslek hastalığının klinik ve laboratuvar bulgularıyla kesinleştiği ve meslek hastalığına yol açan etkenin. ILO’nun meslek hastalıkları listesi ve daha ayrıntılı bilgi için bkz. R. diyabet gibi kronik sağlık sorunları ortaya çıkabildiği gibi bazı çalışanlar da büyük cerrahi operasyonlar geçirebilirler. 2011). Ayrıca 4857 sayılı İş Kanununa göre ÇSGB Bölge Çalışma Müdürlüğü’ne iki iş günü içinde bildirim zorunluluğu da vardır. Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun kararı ile meslek hastalığı sayılabilir. söz konusu hastalık. İşyerinde çalışanlardan birine meslek hastalığı tanısı konulduğunda. C. önlemler alınmalıdır. gerekli ek ve tamamlayıcı muayeneleri yapılmalıdır. Bazen çalışanlardan birinde ortaya çıkan bir hipertansiyon. SGK ve Bölge Çalışma Müdürlüğüne bildirimlerde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” (bkz. Meslek Hastalıkları Meslek hastalığı: Sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık. c) C Grubu: Pnömokonyozlar ve diğer meslekî solunum sistemi hastalıkları.SGK istatistikleri değerlendirildiğinde. İşveren iş kazasını. İSGİP kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). a) A Grubu: Kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları. Bu durumlarda da işe dönen. ç) D Grubu: Meslek bulaşıcı hastalıklar. maden ve inşaat işkollarında daha fazla olduğu. tedavisi tamamlanan çalışanın da görüşü alınarak hastalığa neden olan çalışma ortamı dışında. inşaat ve metal iş kolları başta gelmektedir.2. Ayrıca çalışma ortamına yönelik gerekli düzenlemeler. iş gününün ilk saatlerinde ve mesainin son saatinde artış gösterdiği. olmak üzere beş grupta toplanmıştır (Meslek hastalıkları tanı süreci. d) E Grubu: Fizik etkenlerle olan meslek hastalıkları. 35 Çalışma Gücü Ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği. o bölümde çalışanların tümü sağlık kontrolünden geçirilmeli. 150 . b) B Grubu: Meslekî cilt hastalıkları. Meslek Hastalıkları Listesinde.G: 11 Ekim 2008/27021. meslek hastalıkları listesindeki yükümlülük süresi aşılmış olsa bile. bedensel veya ruhsal özürlülük hâllerini ifade etmektedir35. çalışanın eğitimi ve yetenekleri doğrultusunda başka bir bölümde çalışması sağlanmalıdır. Ölümlü iş kazalarında da maden. Meslek hastalıkları listesi Meslek hastalıkları. Kendi adına bağımsız çalışan sigortalının tutulduğu meslek hastalığını bildirme yükümlüsü ise kendisidir. Ülkemizde hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı ve bu hastalıkların. işe yeni başlayan acemi çalışanlarda daha sık görüldüğü ve özellikle kazaların büyük bölümünün 1-3 çalışanın olduğu küçük ölçekli işyerlerinde meydana geldiği görülmektedir. işyeri incelenmesiyle kanıtlandığı hâllerde. IV.

Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’na hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde bildirimi zorunludur. 151 . Bu bildirimde de “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır.

152 .

Kadın çalışanların ağır ve tehlikeli işler kapsamında hangi iş kollarında çalıştırılacağı belirtilmiştir. • • • • • Kurşun ile çalışan çalışanların. Civa ile çalışan çalışanların. her 3 ayda bir. her 6 ayda bir Diğer iş kollarında muayene aralığı 1 yıldır.V. her 3 ayda bir. Aralıklı Kontrol Muayenesi (Periyodik Muayene) Ağır ve tehlikeli işler kapsamında çalışan tüm çalışanların en az yılda bir kez hekim raporu ile çalışmalarında sakınca olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. • Risk gruplarına göre AKM: • • • Hangi işte çalışırsa çalışsın 13-16 yaş arası çocukların işe giriş muayenesinde (İGM) çalışmalarında sakınca olmadığının hekim raporu ile belirlenmesi ve bu muayenelerin 6 ayda bir tekrar edilmesi gerekir. Bazı iş kollarında ve risk gruplarında bu muayeneler daha kısa aralıklarla yapılmalıdır. bu işçilere her 6 ayda bir kontrol muayenesi zorunluluğu getirilmiştir. Arsenik ile çalışan çalışanların. Tozlu işlerde çalışan çalışanların. 153 . Ağır ve tehlikeli işlerde çalışan 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç işçiler için bu muayeneler en az 6 ayda bir yapılmalıdır. İnsektisitler ile çalışan çalışanların. Ayrıca kadın çalışanların hangi işlerde gece postalarında çalıştırılacağı belirlenmiş. 16-18 yaş grubunun (genç işçilerin) hangi işlerde çalıştırılacağı belirlenmiştir21. her 6 ayda bir. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayenesinden geçmesi önerilmektedir. her 6 ayda bir.

154 .

Çalışan işten ayrıldıktan sonra dahi çeşitli meslek hastalıkları ortaya çıkabilir. İşten Ayrılma ve Geç Muayene Ülkemizde çalışan işten ayrılırken ve ayrıldıktan sonraki yıllarda etkilendiği risklerle ilgili sonradan geç muayeneler yapılmamaktadır. Gelişmiş ülkelerde dahi tüm kanserlerin 1/10'unun mesleki olduğu gerçeğinin yorumu bu oranın Türkiye'de daha fazla olabileceği şeklindedir. Bu nedenledir ki. C). işten ayrıldıktan sonraki yıllarda yapılacak geç muayenelerle ilgili ise yasal düzenleme yoktur. Geç muayenelerin yapılabilmesi için ulusal sağlık hizmet ağının örgütlü yapılanması. İşten çıkış muayeneleri yasal zorunluluk olup. Bir çalışanın işten ayrıldıktan sonra dahi işyerinde maruz kaldığı etkenden dolayı meslek hastalığının ortaya çıkması için gereken en uzun süreye yükümlülük süresi denilir. Çünkü meslek hastalıklarının latent süreleri farklıdır. 155 . Özellikle bilinen kanserojen ve şüpheli kanserojen maddeler ve radyoaktif ışınlarla çalışanlar işten ayrıldıktan sonra yaşam boyu izlenmelidir (Emiroğlu. kayıt sisteminin de düzenli olması gerekir. Geç muayenelerle ilgili yasal düzenlemeler yapılmalı ve genel organizasyon sağlanmalıdır.VI. ülkemizde SGK'ya yapılan bir tane dahi mesleki kanser bildirimi bulunmamaktadır. Meslek hastalıklarının yükümlülük süreleri yasal mevzuatta verilmiştir. Meslek hastalıklarının ortaya çıkma sürelerinde farklılık olabilir.

156 .

Daha sonra gerekli tedavi. Erken Tanı AKM’nin ne kadar düzenli yapıldığına bağlı olarak erken tanı olasılığı artmaktadır. Örneğin. AKM’ye (periyodik muayenelere) verilen önem ile hastalığın saptandığı dönem arasında doğrudan ilişki vardır.VII. Tüm bunların üstüne gerekli laboratuvar incelemeleriyle. OSGB hekimi. 36 Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastanelerine. İGM ve AKM sonucu alınan önlemlere rağmen meslek hastalığı veya işle ilgili bir hastalık saptanmışsa diğer çalışanlara yönelik yeni koruyucu önlemlerin alınması ve hastalığın veya kazanın oluşturabileceği olumsuz psikolojik ve organik zararlar için çevreye yönelik önlemlerin sürdürülmesi gerekir. TSM hekimi. benzenin erken dönemdeki kan tablosu bozuklukları ileri dönemde aplastik anemi ve lösemi gibi malign değişimlere de neden olabilir. biyolojik izlemle. İşyeri hekimi. Bu işlemleri yapmaktaki amaç. Halen geri döndürülebilen bir evrede erken tanı koymak bu nedenle çok önemlidir. Böylece henüz maluliyet gelişmeden erken tanı koymak mümkün olacaktır. meslek hastalıklarından veya işle ilgili hastalıklardan şüphelendiği çalışanları meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına36 meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık şüphesi ile sevklerini yaparak ileri tetkiklerinin yapılmasını sağlamalıdır. yer-iş değişikliği ile çalışanın sağlık gözetimi devam ettirilmelidir. zararlı etkenleri saptamak. aile hekimi veya ikinci basamakta hastanede çalışan hekim. Bir işyerinde çalışan için erken tanı. işyeri RD sonuçlarına ulaşmalı ve risk yönetimi becerisi kazanmalıdır. çözücüler organizmada geri dönüşü olmayan zararlara yol açabilir. bireysel farklılıklar nedeniyle gözden kaçabilecek etkilenimler erken dönemde yakalanabilecektir. aynı bölümdeki diğer çalışanlar için koruyucu önlemi gündeme getireceğinden. erken tanıların artması toplumsal erken tanıyı sağlayacaktır. rehabilitasyon. Sağlık Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Hastanelerine veya Devlet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanelerine. izlemek ve riski kontrol altında tutmaktır. Hekim işyeri durum saptaması yaparak çalışma ortamı koşulları ve çalışma ilişkilerini incelemeli. 157 .

158 .

incinmiş olan. Mesleki rehabilitasyon Özürlülerin işgücü piyasasında ihtiyaç duyulan. özürlü veya hasta olan kişilerin işten kopmamaları. Mesleki Rehabilitasyon Meslek hastalıklarının tanı sürecinde çalışanın sağlığının olumsuz etkilenmesine neden olan etkenden uzaklaştırılması için. uygun donanımlarla çalıştırılabilir. Yer-İş Değişikliği. mesleğe hazırlık. 159 . meslek edindirme. ya istirahat raporu verilir ya da yer veya iş değişikliği yapılır. işgücü piyasasında gerek duyulan. Ancak kişisel koruyucu kullanımından önce zararlı etkenin kaynağında ve çalışma ortamında önlemler alınmalı. MESLEKİ REHABİLİTASYON Çalışma gücünün en az % 40’ını kaybetmiş olanların (özürlülerin). R. mesleğe hazırlık. 2001). işe yerleştirme ve takibine mesleki rehabilitasyon adı verilir37. meslek edindirme. iş-çalışan uyumunu sağlamak üzere çalışanın yerinin/işinin değişimine karar verilebilir. Örneğin. İGM’de saptanamayan bir durum sonradan ortaya çıkarsa veya işe başladıktan sonra kullanılan bir kimyasal madde veya etkene karşı reaksiyon gelişirse ya da çalışanda kronik hastalıklar nedeniyle duyarlılık oluşursa. Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri nedir? Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri (Vocational Rehabilitation Service-VRS). geliştirme ve değiştirme eğitimi. mesleki rehberlik. İş değişimlerinde danışmanlık görevi işyeri hekiminindir22.G: 2 Mayıs 2006/26156. toksik gazlarla çalışılan bir ortam yerine odyolojik tetkikleri uygunsa gürültü düzeyi yüksek yerde kulak koruyucuları kullanmak koşuluyla çalıştırılabilir. C. istihdamlarını kolaylaştırmak ve mesleklerinde ilerlemelerini sağlamak amacıyla devamlı ve koordinasyon içinde sosyal ve tıbbi rehabilitasyon. ilgi ve yeteneklerine uygun mesleklerde yetiştirilerek. çalışanda gelişen hastalık meslek hastalığını taklit edebilir veya iş gücü kaybına neden olacak kadar ciddi klinik tablo ile kendini gösterebilir. işe yerleştirme ve takibidir. 37 Özel Mesleki Rehabilitasyon Merkezleri Hakkında Yönetmelik. ya hastaneye yatırılır. ilgi ve yeteneklerine uygun mesleklerde yetiştirilerek istihdamlarını kolaylaştırmak ve mesleklerinde ilerlemelerini sağlamak amacıyla devamlı ve koordinasyon içinde sosyal ve tıbbi rehabilitasyon. mesleki rehberlik. buna rağmen risk faktörü varlığını koruyorsa yer değişikliği önerilmelidir. riskler en aza indirilmeli. açık emek pazarında bağımsız olarak çalışabilmeleri için yardımcı olmak üzere mesleki rehabilitasyonla istihdam yardımını birleştirir. Bu nedenle "uygun işe uygun çalışan" anlayışı çalışma ortamında yorumlanmalıdır (Emiroğlu. İş değişikliği yapılmaması durumunda. işe yerleştirilmeleri ve çalışabilmeleri için yardımcı olmak üzere yapılan hizmet ve kolaylaştırıcı uygulamalara verilen addır. Aslında ilk iki durumun sonunda da işyerine gelen çalışanın etkilenme ve ortam koşullarına bağlı olarak iş veya yer değişikliği gene gündemde olması ve işyeri hekimince çözüme kavuşturulması gereken bir sorundur. İşitme kaybı başlamış olan bir işçi gürültülü ortamda değil de laboratuvar tetkikleri uygun ise gaz ortamında.VIII. Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri (MRH). çalışan.. geliştirme ve değiştirme eğitimi. hemoglobin değeri düşük olan veya sonradan düşen çalışan. engelliliği bulunan veya sağlık sorunları olan kişilere.

Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik. 2. işe yönlendirme ve izleme bölümü: Özürlünün kişisel özellikleri. iş ile uyumlandırılması ve bu süreç sonunda fizyoterapi ve rehabilitasyon birimi ile birlikte kişinin uygun iş kursuna yönlendirilmesi yapılır. hareket etme. fiziksel kondisyon geliştirici egzersiz eğitimi. 15 yaşını doldurmuş ve özürlülük oranının en az % 40 olduğunu yetkili hastanelerce belgeleyenler bu hizmetlerden yararlanabilmektedir38. hijyenik eğitim. verimlilik ve güvenlik açısından iş adaptasyonu ve iş yeri organizasyonu işlevlerini üstlenen bölümdür. sağlık sorunları. Bu süreçte özürlünün bireysel özellikleri. İşe yerleştirilen özürlünün izlenmesi. mobil değerlendirme ve mesleki rehberlik yapılır. Mesleki Rehabilitasyon Merkezleri 3 bölümden oluşur. Bu bölümde. özürlü ile işveren arasındaki bağlantıyı kuran bölümdür. MRH iş arayanlara iş bulmalarında ve işlerini korumalarında yardımcı olur ve güvenlikli ve sürdürülebilir iş sağlamak için işverenlerle yakın bir şekilde çalışılır. mobil değerlendirme. mesleki gelişim ve uyum. sağlık sorunları. işe yönlendirme ve izleme hizmetlerini sunan. tıbbi değerlendirme. Özürlü kişilere ev ve merkezde yaşadıkları psikososyal sorunlarına yardımcı olmak için bireysel ve grup programları ve danışmanlık hizmetleri verilir. ilgileri ve becerileri belirlenir. özgeçmişi ile başvuru formları. bireysel ve grup programları ile danışmanlık hizmetleri verilir. en az haftada bir gün ve üç ay boyunca devam etmelidir. ● Fizyoterapi (Fizik tedavi) ve rehabilitasyon: Yararlanıcının varolan fiziksel ve zihinsel yetenek düzeyi. kuvvet. mesleki eğitim belge ve sertifikasyonuna göre durumunu değerlendirip yararlanıcıya mesleki bilgilendirme. ● Ergoterapi: Çalışma kapasitesinin değerlendirilmesi. R. hız. ● Mesleki rehberlik: Özürlünün özelliklerine ve varolan fırsatlara göre mesleki bilgilendirme. 160 . sigara bıraktırma eğitimleri verilir. yapıldığı bölümdür.G: 16 Aralık 2010/27787. sağlıklı yaşam için kardio-vasküler efor kapasitesinin belirlenmesi. dayanıklılık. diyet. tıbbi değerlendirme. Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü’ne kayıtlı. stres. yetenek ve becerileri ile işin gerekleri karşılaştırılarak uygun mesleki eğitim alanına yönlendirilir. iş ve özürlünün birbirine uyumlandırılması ile verimliliğin artırılması. işveren ile uyumlandırma. Mesleki eğitim bölümü: En az altı haftalık kursların düzenlendiği bölümdür. yeterlilikleri. 1. yeterlilikleri. özgeçmişi. mesleki danışmanlık. Ayrıca bu bölümde işe yerleştirilen özürlüyü işyerinde izleme. Bu bölümde özür ve yaşam biçimi arasındaki ilişkinin belirlenmesi. ● Sosyal rehabilitasyon: Bu süreçte özürlü kişilerle evde. 3. Özürlü bireylere verilecek kursların programları. kurs sonucu başarı durumu değerlendirilerek yararlanıcı ve işveren arasında bağlantı kurulur. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından çıkartılan yukarıda sözü edilen yönetmelik gereği açılabilen ve Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği’ne de bağlı olarak çalışan Özel Mesleki Rehabilitasyon Merkezlerinde şu hizmetler verilmektedir. eğitsel-mesleki gelişim ve yönlendirme iş ve mesleki danışmanlık çalışmalarını kapsar. ilgilerinin ve becerilerinin belirlendiği. il milli eğitim müdürlüklerince onaylanan eğitim programlarına göre yürütülür. yararlanıcının ilgi. başvuru formları. duruş. Ayrıca çalışma kapasitesinin değerlendirilmesi. 38 Özürlülük Ölçütü. doğru oturma. merkezde ve sosyal çevrelerinde psikososyal uyumlarını desteklemek için resmi/resmi olmayan kurumlarla etkin bir iletişim kurmalarını sağlamak amacıyla çalışmalar yapılır. Mesleki rehberlik ve danışmanlık. el becerileri gibi parametrelerin işin gerektirdiklerine göre geliştirilmesi sağlanır. Fiziktedavi (fizyoterapi) ve rehabilitasyon bölümü: Yararlanıcının varolan fiziksel ve zihinsel yetenek düzeyi.MRH’ nin hedefi özürlü çalışana yardımcı olmaktır. çeviklik. ağırlık kaldırma ilkelerinin öğretilmesi. ● Mesleki eğitim: Bireylerin yönlendirildikleri ve eğitim sonrasında sertifikalandırıldıkları iş kursunda eğitim almaları sağlanır. Yararlanıcının gereksinimlerinin belirlenmesinden sonra gerekli fiziktedavi ve rehabilitasyon hizmetleri bu bölümde yerine getirilir.

kimi iller yalnızca kendi illeri için özel tebliğler çıkarmış. gıda işyerlerinde ve sıhhi müesseselerde çalışanların bulaşıcı hastalık taşıyıcılığı yönünden her 3 ayda bir muayene olma ve sağlık raporu alma zorunluluğu getirilmiş ve bu sağlık muayenelerinin de ücretsiz olarak belediye tabipleri veya hükümet tabipleri tarafından yapılacağı belirtilmiştir. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacakların İşe Giriş ve Periyodik Muayenesi Tüm işe giriş ve AKM’sinde gösterilen titizlik burada da gösterilmelidir. portör muayenesine esas laboratuvar tetkiklerinin. 3153 Sayılı Radyoloji. Hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir21. çalışma ortamını tanıması gerekmektedir. IX. Örneğin özel hastanelerden alınacak muayene raporları Yönetmeliğe göre geçersizdir. 2219 Sayılı Hususi Hastaneler Kanunu kapsamında Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı özel hastaneler. Bu karışıklığı önlemek üzere Sağlık Bakanlığı yeni bir düzenlemeye gerek duymuş ve bu çerçevede. 161 . İSGB. Portör Muayenesi 1593 Sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 126 ve 127. İşin devamı süresince de bu işlerde çalıştırılmalarında bir sakınca olmadığının 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç çalışanlar için en az 6 ayda bir. 2. 1. Ülke genelinde bugüne kadar birçok ilde farklı düzenlemeler yapılmış. Ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılacak çalışanlar (kadınlar dâhil) ile 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç çalışanların işe girişlerinde. 9 Mart 2000 gün ve 23988 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik” de tanımlanan özel sağlık kuruluşları. özellikle büyük illerimizde söz konusu iş kollarında çalışanların fazlalığı karşısında resmi kurumlar ve belediyelere ait laboratuvarların portör muayenesi ve tetkikleri yönünden yetersiz kalması. çalışanların iş kaybına ve bu muayeneden kaçınmasına yol açtığı bilinmektedir. özel bazı çalışanlar için ayrıntılı muayene ve tetkikler gerektiren durumlarda yapılan muayenelerdir. Ancak. işin niteliğine ve koşullarına göre bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı olduklarının fizik muayene ve gerektiğinde laboratuvar bulgularına dayanılarak hazırlanan hekim raporu ile belirlenmesi zorunludur. OSGB. Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müessesleri Hakkında Kanun ile 992 Sayılı Seriri Taharriyat Ve Tahlilat Yapılan ve Masli Teamüller Aranılan Umuma Mahsus Bakteriyoloji ve Kimya Laboratuvarları Kanunu kapsamında Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı radyoloji laboratuvarları ile tıbbi tahlil laboratuvarları tarafından yalnızca kendi il sınırları içinde yapılması. Sağlık Ocağı. diğerleri için de en az yılda bir defa hekim raporu ile saptanması zorunludur. IX. Ağır ve Tehlikeli İşlerde çalışacakların işe giriş ve AKM’nin Yönetmelikte belirtilen sağlık birimlerinde yapılması gerekmektedir. Bu raporlar işyeri hekimi. Madde hükümlerinden anlaşılacağı üzere. İl Hıfzıssıhha Kurulu Kararları almış bu da toplum sağlığının korunması gibi hassas bir konuda farklı uygulamalar yapılmasına neden olmuştur. Ayrıca. Özelliği Olan Muayeneler İGM ve AKM’nin yetersiz kaldığı. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu.IX. Ancak ağır ve tehlikeli işlerde çalışacak olanların yapacakları/yaptıkları iş ile yaş ve cinsiyetleri Yönetmelikte belirtilmiştir. sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi. işyeri ortak sağlık birimi. işçi sağlığı dispanserleri. Ayrıca sağlık raporunu verecek hekimin işyeri çalışma koşullarını bilmesi. resmi sağlık kurum ve kuruluşlarının yanı sıra.

mevzuatta öngörülen şekil ve sürede İl Sağlık Müdürlüklerine derhal bildirimde bulunulması. Resmi ve özel sağlık kuruluşlarında yapılan mikrobiyolojik ve radyolojik tetkiklerin sonuçlarını gösterir raporların 2 yıl süre ile saklanması ve tetkiklerin güvenirliğinin incelenmesi veya laboratuvarlar arası uyumsuzlukların tespiti amacı ile Sağlık Müdürlüğünce yaptırılacak inceleme ve tetkik bedelinin ilgili özel sağlık kuruluşu tarafından karşılanması. en az yılda bir) Akciğer grafisi (Tüberküloz yönünden. çalışanlarda ise periyodik portör taraması şeklinde yapılması ve sonuçlarına göre etkili bir surveyans sistemi uygulayarak laboratuvarlarda ve kliniklerde tanısı konulup. Gaita kültürü. 2. Ancak. Kanun uyarınca portör muayenelerinin ücretsiz olarak yapılması zorunlu olduğundan. İhbarı zorunlu hastalıkların tespiti halinde. Akciğer grafisi istenen kişilerin Sağlık Bakanlığı’na bağlı kuruluşlar (yataklı tedavi kurumları. Portör muayenesine esas olarak yapılacak laboratuvar tetkiklerinde alınacak ücretler kamu ve özel sağlık kuruluşlarında. portör muayenesi yapılan sağlık kuruluşlarınca muayene ücreti talep edilmemesi gerekmektedir. radyoloji uzmanı sorumluluğunda olmak ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumundan lisans almak suretiyle bir arabaya monte edilmiş gezici röntgen cihazı ünitelerinde portör muayenesi için mikrofilm veya standart akciğer grafisi tetkiklerinin. 3. “Madde 126. 2005/9 27 Ocak 2005-1059. Gıda işi ile uğraşanlarda ve sıhhi müesseslerde çalışanlarda portör taraması için yapılacak tetkikler şunlardır. giardia lamblia kistleri ve helmint yumurtaları yönünden. birinci basamak sağlık kuruluşları tarafından görülmek ve tasdik edilmek kaydı ile geçerli sayılması. (Salmonella ve shigella yönünden. histolytica kistleri. muayeneye istinaden gerekli tetkiklerin resmi kurum ve kuruluşlar dışında özel sağlık kurum ve kuruluşlarında yapılması halinde. en az 6 ayda bir) Boğaz ve burun kültürü (Staphylococcus aureus yönünden. hijyen konusunda bu iş yerlerindeki meslek ve faaliyetin gerektirdiği eğitimi vermeye veya çalışanların bu eğitimi almalarını sağlamaya. 162 .Gıda üretim ve satış yerleri ve toplu tüketim yerleri ile insan bedenine temasın söz konusu olduğu temizlik hizmetlerine yönelik sanatların ifa edildiği iş yeri sahipleri ve bu iş yerlerinin işletenleri. yalnızca kendi il hudutları dâhilinde yapılması. Portörlüğü tespit edilenlerin geçici işten uzaklaştırılması veya işyerinde yaptığı işin geçici olarak değiştirilmesi de dâhil olmak üzere hastalık yayılımını engelleyecek önlemler alınmalıdır39. 4. birinci basamak sağlık kuruluşları ve Verem Savaş Dairesi Başkanlığına bağlı gezici tarama grupları) Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı özel radyoloji laboratuvarları. en az yılda bir) Dışkının mikroskobik incelenmesi (Entamoeba. belirtilen eğitimleri almış kişileri 39 TC Sağlık Bakanlığı Portör Muayenesine Esas Laboratuvar Tetkikleri Genelge. 5.1. işe giriş muayenesi ile birlikte. bütçe uygulama talimatında yer alan miktarlardan daha az miktarlarda olamaması gerekmektedir. en az yılda bir) Bu tetkiklerin yeni işe başlayanlarda. İşyeri hekimleri aşağıda sözü edilen Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hususları göz önüne alarak portör muayenelerinin yapılmasını sağlamalıdır. çalışanlarına. a) 126'ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. 2 Kasım 2011 Tarih 28103 Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (Karar Sayısı: KHK/663) ile 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun. taşıyıcılık özelliği olan enteropatojenlerle ilgili kaynak ve bulaşma yolları çalışmaları yapılmalıdır.

birinci fıkrada belirtilen iş yerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamazlar. bu iş yerlerinde çalışmaya engel bulaşıcı hastalıkların ve cilt hastalıklarının neler olduğuna.2006 tarihinden itibaren beş yıl süreyle aranmaz. Tarım ve Hayvancılık Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. sürücü adaylarının genel sağlık muayeneleri pratisyen tabip veya uzman tabip tarafından bu Yönetmelik hükümlerine göre yapılır. bu maddenin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde yürürlüğe konulur ve anılan yönetmelik yürürlüğe girinceye kadar ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edilir. analiz masrafları iş yeri sahipleri ve işletenlerince karşılanmak üzere ilgili kurumlar tarafından yapılır. İlkokul mezunu olmaları yeterli sayılır. iyileşme hâlinin belirlenmesine. A2. Aile hekimliği uygulamasına geçilmiş illerde bu raporlar TSM tarafından da verilebilir. hangi meslek ve sanat erbabının 126'ncı madde kapsamında olduğuna ilişkin usul ve esaslar.07. C. B. Bu husus Emniyet Genel Müdürlüğü’ne bildirilir. Sürücü Muayenesi “Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik” gereğince.) yaşını bitirmiş olmaları zorunludur. “Madde 127-126'ncı maddede belirtilen iş yerlerindeki hijyen eğitimine yönelik hususlara. Tabiplerce verilen sağlık raporlarında hekimin kaşe ve imzasının bulunması gerekir. 126'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması hâlinde doğacak hukukî sorumluluklar ile bu durumdan zarar gören kişi veya kurumların hukukî yol vasıtasıyla talep edebilecekleri tazminat ödemeleri veya olabilecek diğer ödemeler iş yeri sahiplerine ve işletenlerine aittir.D ve E sınıfı sürücü belgesi alacakların yirmi iki. F ve H sınıfı sürücü belgesi alacakların on yedi.çalıştırmaya. Sağlık. gerekmekle birlikte bu koşul 05. C. Bu tabipler bir daha sürücü adayı sağlık raporu veremez. Bizzat çalışmaları durumunda. (Üniversitelerin sürücü eğitimi veren yüksekokulları ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin askeri ihtisas görevleri için subay ve astsubay sınıf okullarında ve uzman jandarma okullarında açılan sürücü eğitimi kurslarından mezun olanlarda bu şart aranmaz. bizzat çalışan iş yeri sahipleri ve işletenleri de dâhil olmak üzere. G ve H sınıfı sürücü belgesi alacakların ilkokulu. iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu fıkra kapsamındadır. alınacak bir raporla hastalıklarının iyileştiği belgeleninceye kadar. 3. A1.” b) 127'nci maddesi aşağıdaki şekilde düzenlenmiş ve Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir. Bulaşıcı bir hastalığı olduğu belgelenenler ile iş yerinin faaliyet ve hizmetlerinden doğrudan yararlananları rahatsız edecek nitelikte ve görünür şekilde açık yara veya cilt hastalığı bulunanlar. D ve E sınıfı sürücülerin en az ortaokulu veya 8 yıllık temel eğitimi bitirmiş bulunmaları. B ve G sınıfı sürücü belgesi alacakların on sekiz. 126 'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması durumunda. A2. İçişleri ve Gıda. Tabiplerce verilen raporların gerçeğe uygun olmamasının tespiti halinde bu raporlar geçersiz sayılır ve sorumlular hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur. çalışan kişiler ise bu eğitimleri almaya mecburdurlar.” “GEÇİCİ MADDE 1-127'nci maddede belirtilen yönetmelik. bu hastalıkla alakalı gerekli incelemeler. hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle yükümlüdür.” IX. Sürücü Belgesi Alacaklarda Öğrenim Koşulları: F. 163 . Sürücü Belgesi Alacaklarda Yaş Şartı A1. Çalışanlar.

Alınan molalar günlük dinlenme süresi olarak sayılmaz. Şoförler her 24 saat içerisinde 11 saat kesintisiz dinlenecektir. Bu şoförler sürekli 4.5 saatlik araç kullanma süreleri içerisinde en az 15 dakikalık molalar şeklinde de kullanılabilir. feribotta veya trendeki bekleme süresi ile araç kullanılmadan geçen süre. Aracın en az iki şoförle kullanılması durumunda her 30 saatlik sürede her bir şoför en az 8 saat kesintisiz olarak dinlenecektir. Bu şoförler en fazla 6 günlük araç kullanma süresinden sonra 1 günlük hafta tatilini kullanmak zorundadırlar.5 tonu geçen araçların şoförleri ile ticari amaçla yolcu taşımacılığı yapan ve taşıma kapasitesi şoförü dahil 9 kişiyi geçen araçların şoförlerinin 24 saatlik herhangi bir süre içinde. 11 saatlik kesintisiz günlük dinlenme süresi haftada 3 defadan fazla olmamak üzere en az 9 saate indirilebilir.5 saatlik araç kullanma süresi sonunda. Şoförlerin çalışma ve dinlenme süreleri (1) Şoförler ve bunları çalıştıran yetki belgesi sahipleri.26 Eylül 2006 İçişleri Bakanlığı tarafından “Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik” çıkartılmıştır. yataklı ve yapılışlarında özel dinlenme yeri olan araçlar ile şoförün rahat uyuyabileceği şekilde bölümleri bulunan 164 . Bu molalar sürekli 4. silah. a) Taşıtın niteliğine uygun sürücü belgesine sahip olmaları. çalışma ve dinlenme süreleri bakımından 20/7/1999 tarihli ve 4411 sayılı Kanunla katılmamız uygun bulunan Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Yapan Taşıtlarda Çalışan Personelin Çalışmalarına İlişkin Avrupa Anlaşması (AETR) ile 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile 18/7/1997 tarihli ve 23053 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümleri ve ilgili diğer mevzuata uymak zorundadırlar. başka iş olarak addedilemez. toplam olarak 9 saatten ve devamlı olarak 4. insan ve gümrük kaçakçılığı ile terör suçlarından dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza almamış olmaları şarttır. Birleşik 2 hafta içinde toplam araç kullanma süresi 90 saati aşamaz. Ve bu durumda günlük dinlenme süresi 1 saat daha eklenerek 12 saate çıkartılır. biri en az 8 saat kesintisiz olmak üzere iki veya üç ayrı süre halinde kullanılabilir. Ticari amaçla yük taşımacılığı yapan ve azami ağırlığı 3. (ç) ve (d) bentlerindeki şartlar aranmaz. e) Tehlikeli madde taşıyan taşıtları kullananlarının. Bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetlerde çalışan/çalıştırılan şoförlerin. ilgili mevzuatın öngördüğü eğitimi aldığını gösteren belgeye sahip olmaları. Bu süre. b) İlgili mevzuatın öngördüğü mesleki yeterlilik belgesine sahip olmaları. eğer istirahata çekilmiyor ise en az 45 dakika mola almaları mecburidir. Günlük dinlenme süresi. c) Büyük otobüs kullananlarının 26 yaşından gün almış olmaları. araç kullanma süresinden sonra 2 günlük hafta tatilini kullanmak zorundadırlar. Hareket halindeki bir araçta. d)Şoförlük mesleği bakımından bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir sağlık raporunu yetkili sağlık kuruluşlarından her beş yılda bir almaları. ç) 63 yaşından gün almamış olmaları. Bu molalar süresince şoförler başka bir işle meşgul olamazlar. Düzenli seferler haricindeki uluslararası yolcu taşımacılığı söz konusu olduğunda şoförler 12 gün süreyle araç kullanabilirler. bu kişilerden birinci fıkranın (b). (c).5 saatten fazla araç sürmeleri yasaktır. (2) D3 veya K2 yetki belgesi alan ve tek araç sahibi olan gerçek kişilerin kendi adlarına tescil edilmiş taşıtı bizzat kendilerinin sürücü olarak kullanmaları halinde. Daha sonra da Ulaştırma Bakanlığı’ndan Karayolu Taşıma Yönetmeliği çıkarılmış ve 4 kez de değişiklik yapılmıştır. Hafta tatili en az 24 saattir. Son değişiklik 31 Aralık 2010 da yapılmış ve buna göre profesyonel olarak şoförlük yapacak olanların bedensel muayene ile birlikte psikoteknik açıdan muayenelerinin 5 yılda bir yapılması gerektiği belirtilmiştir. f) Uyuşturucu.

. . Bu şekilde kesintiye uğrayan dinlenme süresi 2 saat uzatılır. 165 . Bu şoförlerin araçlarının feribotla veya trenle taşınması durumunda günlük dinlenme süreleri bir kez olmak üzere kesintiye uğrayabilir. işyeri yoksa araçlarında muhafaza etmeleri veya ettirmeleri. Yük ve yolcu taşıması yapan araç işletenleri ile bu araçları sürenlerden. Psikoteknik Değerlendirme ve Psikiyatri Uzmanı Muayenesi Ticari olarak yük/eşya ve yolcu taşımacılığı yapan sürücülerin beden ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir raporu yetkili sağlık kuruluşlarından her beş yılda bir almaları zorunludur. 5 yıl süreyle de işyerlerinde. ekte yer alan 4 sayılı Cetvel ’de tanımlanan usul ve esaslara uygun olarak. psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesine tabi tutulurlar.araçlarda.Şehirlerarası yük ve yolcu nakliyatı yapan araçlarda. feribota binmeden önce veya indikten sonra 1 saati aşamaz. kayıt tarihinden itibaren 1 ay süreyle araçlarda. il. garajda veya yerleşim yerleri dışındaki karayollarında platform dışında park edip gerekli tedbirler alınarak geçirilebilir. A1 Sınıfı (mopet-motorbisiklet) A2 Sınıfı (motorsiklet) A1. R.A2 Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 17 (Yaşını doldurup 18 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Mobilet.Trafiğe çıkardıkları taşıtların cins ve plakalarını. kamyon ve çekici araçlarında takoğraf cihazı bulundurmaları ve bunların işler durumda olmalarını sağlamaları. Günlük dinlenme süresinin iki bölümü arasındaki süre mümkün olduğunca kısa olmalıdır ve gümrük işlemleri de dâhil gemiye.Yük ve yolcu nakliyatı yapan kuruluş yetkililerinin şoförlerin çalışma sürelerini ve bu süre içerisindeki kural dışı hareketlerini izlemeleri ve kuralları ihlal etmeyi itiyat haline getiren şoförleri eğitmeleri ve bu konuda önleyici tedbirler almaları. ilçe veya durak yerlerinde yedek şoförleri hazır bulundurmaları zorunludur. . Muayene sonucu durumu uygun bulunan sürücülerin sürücü belgeleri Kanunun ilgili maddesinde belirtilen sürenin sonunda iade edilir40.G: 11 Haziran 2009/ 27255.Otobüs. gün ve saati ile gidilecek yeri kaydettikleri bir defter veya liste düzenleyerek kayıtlarını tutmaları. şoförlerin gideceği yer ve güzergâhları dikkate almaları ve buna göre uğrayacağı. şoförlerin kimler olduğunu. Motosiklet. . Scooter 40 Karayolu Taşıma Yönetmeliği.Araçlarına ait takoğraf kayıtlarını. araçlar park yerinde. bu Yönetmeliğin öngörmüş olduğu çalışma ve dinlenme sürelerini göz önünde bulundurmak suretiyle. Kanunun ilgili maddelerinde tanımlanan nitelikteki trafik suçlarını işleyen sürücüler. . işe çıkış yer. Araç işletenlerinin.

B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilir. Minibüs.B Sınıfı (Otomobil) B Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 18 (Yaşını doldurup 19'dan gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil. 2) Ticari araç kullanamaz. Çekici. Otobüs F Sınıfı (Lastik Tekerlekli Traktör) F Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Lastik tekerlekli traktör G Sınıfı (İş Makinaları) G Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 18 (Yaşını doldurup 19'dan gün almış olmak. Kamyon. Monoküler Ehliyet İçin Yaş Sınırı: Aşağıdaki almak istediği ehliyet sınıfına göre (Yaşını doldurup gün almış olmak. Kamyon. 166 . Tır) D Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil. Minibüs. A2. sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) Kullanabildiği Araçlar: Özel Otomobil (Engellilere Yönelik) Monoküler kişiler. Kamyonet D Sınıfı (Çekici. Tır E Sınıfı (Otobüs) E Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil. Minibüs. Kamyonet. sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) 1) A1. Kamyonet. sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) Kullanabildiği Araçlar: İş Makinaları H Sınıfı (Engelliler İçin) H Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 17 (Yaşını doldurup 18 gün almış olmak.

l) Ruh hastalığı (ağır akıl hastalığı. i) Periferik sinir sistemi hastalıkları. kas-sinir kavşak hastalıkları). raporun verildiği ilin Sağlık Müdürlüğüne yapılır. k) Kas hastalıkları (myopati. kronik böbrek yetmezli ği ve diğer hayati öneme haiz organlarda dekompanse yetmezlik). demans. g) Ağır diabetes mellitus hastalığı. Bu kurul raporuna göre işlem yapılır. Bu Yönetmeliğe göre sürücülüğe engel hali tespit edilen veya hakkında karar verilemeyen sürücü adayı ilgili uzman tabip/tabiplere gönderilerek uzman muayenesi istenir ve verilecek rapor doğrultusunda işlem yapılır. ö) Görme alanının uygun olması. kalıcı pil implantasyonu). sürücü adayında. ğ) Kalp-damar hastalığı(anjinal yakınma. r) Gece körlüğü (Varsa gün doğumundan bir saat önce ile gün batımından bir saat sonraki zaman dilimi içerisinde kullanılabilir. ş) Pitozis-hemipitozis. angioplasti. ı) Santral sinir sistemi hastalıkları. u) Blefarospazm. kalp yetmezliği. ü) Monoküler görme yönünden genel olarak değerlendirme yapılır.). s) Derinlik duyusunun normal olması. j) Epilepsi. o) Görme derecelerinin uygun olması. 167 . akut koroner sendrom tanısı. n) Psikotrop madde bağımlılığı.). f) Kas. itiraz edilen branşla ilgili olarak en az 3 uzman hekimden oluşan bir kurulda sürücü adayının değerlendirilmesi sağlanır.Sağlık kurullarınca verilecek sürücü olur raporlarının düzenlenmesine esas olan sağlık muayenesinde sürücü adaylarında aranılacak sağlık şartları ile muayenelerine ilişkin esaslar Tabip tarafından. muayeneyi yapan tabip tarafından uygun rapor verilir. Verilen karar kesin olup itiraz hakkı yoktur. a) İşitme kaybı. HT. d) Eklem hareketlerinde kısıtlama. ağır davranış bozukluğu). b) Günlük hayatı kısıtlayan denge problemi. katarakt. baş dönmesi nedeni olabilecek bir hastalık. Sağlık Müdürlüğü tarafından. Bu konuda İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılmış Yönetmelikte belirtilen kriterlere göre sürücülüğe engel hali olmayanlara. ç) Malign tümör hikâyesi. progresifmuskuler distrofi. tendon ve bağ lezyonları. gündüz aşırı uyuklama hali). afaki. m) Alkol bağımlılığı. t) Diplopi ve paralitik şaşılığı. progresif göz hastalığı. Uzmanlar kuruluna da itiraz olduğu takdirde Sağlık Bakanlığınca belirlenecek bir kurul tarafından sürücü adayının değerlendirilmesi yapılır ve karar verilir. e) Ekstremite noksanlığı. p) Renk körlüğü (Herhangi bir koşul aranmadan sürücü olabilirler. Raporlara karşı itiraz. zeka geriliği. kişilik bozukluğu. c) Uyku bozukluğu (Obstrüktif uyku apnesi sendromu. h) Organ yetmezliği (organ nakli geçirilmiş olması.

a) Santral 20 derece içerisinde skotom olmamalıdır. b) İkinci grup sürücülerde düzeltmeli veya düzeltmesiz olarak bir gözün görmesi 6/10 dan aşağı olmamak şartıyla her iki gözün görme derecesi toplamı 14/20 olmalıdır. iki gözü olanlarda normal olmalıdır. b) İkinci grup: C. Tek gözde santral skotom olanlar ve bu maddenin ikinci fıkrasının (ç) bendindeki görme derecesine sahip olanlar monoküler sürücü belgesi alabilir. 120 dereceden daha az görme alanına sahip olanlar sürücü belgesi alamaz.Göz muayenesine ilişkin esaslar (1) Göz muayenesi açısından sürücü belgeleri aşağıda belirtildiği şekilde iki gruba ayrılır. İki gözden herhangi birinde 120 dereceden az görme alanı olanlara monoküler sürücü belgesi verilir. iki gözü olanlarda. b) Periferik görme alanı. başkaca kayıp alana dokunmayan. 2) Hemianopsi ya da kadranopsi uzantısı olan santral görme alanı kayıplarından. Her iki gözde santral skotom olanlar. E. gece körlüğü. c)10/10 görme durumu: gözlük veya kontakt lensle iyi aydınlatılmış ortamda araçlarından 20 metre mesafeden 79 mm yükseklik x 50 mm genişlikteki şekil veya bir yazıyı okumalarını gerektirir. Ancak araç kullanırken kontakt lenslerin takılması zorunludur.5 ve sol göz 0.5) sürücü belgesi alamaz. retinapati gibi organik ve ilerleyici tabiatta olan hastalıklarda görme alanı defektlerinde normal binoküler görme alanı şartı aranır(Bu maddenin dördüncü fıkrasının (a) bendi uygulanır. (4) Görme alanı. gün batımından bir saat sonra araç kullanabilirler. a) Birinci grup: A1. d) Gözlerin her ikisi birden kullanılıyor ise her iki gözde görme gücü toplamları 10 / 20 den daha az olan ve her iki gözün görme derecesi ayrı ayrı en az 0. (2) Görme derecesi. 168 . Homonium ya da bitemporal defektler-hemianopik ya da kadranopik defektler sürüş için güvenli kabul edilmez ve bu şahıslar sürücü olamaz. (6) Gece körlüğü olanlar gün doğumundan bir saat önce. B. Monoküler olanlarda en az üzerinden bir yıl geçmiş olmalıdır. D. a) Birinci grup sürücülerde düzeltmeli veya düzeltmesiz olarak bir gözün görmesi 2/10 dan aşağı olmamak şartıyla her iki gözün görme derecesi toplamı 10/20 olmalıdır. (8) Pitozis-Hemipitozis. yatay hattı kesen ya da yatay hatta dokunan.). ç) Monoküler sürücülerde görme gücü gören gözde 10/10 olmalıdır. yatay düzlemde her iki gözde ayrı ayrı görme alanı 120 dereceden daha az olamaz. glokom. H. (3) Görme Düzeltmesi. dik uzanımlı görme alanı kayıplarıdır. (5) Derinlik duyusu. b) Kontakt lens ile düzeltme kabul edilir. Ancak araç kullanırken sürücü gözlüğünü takmak zorundadır. herhangi bir koşul aranmadan sürücü olabilir. G. yatay düzlemde uzanan 3 veya daha fazla kayıp kümesi ya da herhangi bir uzunlukta ancak tek nokta genişliğinde. F. 1) Santral 20 dereceye kadar olan alanda küme şeklinde veya tek nokta tarzında kayıp olmamalıdır. hiçbir sınıf sürücü belgesi alamaz. (7) Renk körlüğü olanlar.5 olmayan (sağ göz 0. ç) Kabul edilmeyen santral görme kayıpları. c) Periferik görme alanı kayıpları. A2. a) Gözlükle düzeltme kabul edilir.

a) Görme gücü kriteri. b) Grup 1 ve Grup 2 sürücü belgeleri için tıbbi destek alınarak iyi bir fonksiyonel adaptasyon ve rehabilitasyon sağlanmış ise. Tek taraflı pitozisi olup pupili kapalı kişiler monoküler gibi işlem görür. üst kapak kenarı primer pozisyonda iken pupillanın üst kenarına kadar iniyor.0 görme keskinliği olmalıdır. b) Tek veya iki taraflı afak olanlar ameliyattan 6 ay sonra bu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendindeki görme şartlarına sahip iseler birinci grup sürücü belgesi verilir. 169 . durağan olan 9 aylık ya da daha fazla süreli diplopide. fakat pupilla alanını engellemiyorsa ve görme dereceleri ikinci maddeye uygun ise sürücü belgesi verilir. bu sürenin sonunda sürüşe izin verilebilir. b) Orta derecede (1 dakikada 5-10 kez) ise. (10) Şaşılığı mevcut olup da binoküler görmesi olan ve görme dereceleri bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uygun olanlara sürücü belgesi verilebilir. a) Hafif (1 dakikada 5 kez) olduğu durumlarda tıbbi görüş doğrultusunda sürüşe devam edilebilir. (14) Progresif hastalıklar: Görmeyi zamanla azaltabilecek (katarakt. b) Görme alanı. (13) Afaki. tıbbi görüş doğrultusunda ve tıbbi kanaatte öngörülen aralıkta muayene ve kontrolleri yapılmak üzere bu maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarındaki şartları taşımak kaydıyla sürüşe izin verilir. diğer gözü yok ise veya sadece bir gözünü kullanabiliyor diğer gözde görme yeterli değilse (Bu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi) (Monoküler vizyon var ise). a) Tek veya iki taraflı afak olanlara ikinci grup sürücü belgesi verilmez. botilinum toksini kullanımı ile kontrolü kabul edilir. c) Ciddi (1 dakikada 10’dan fazla) blefarospazmda ara ara tedavi edilebiliyor olsa dahi sürüşe izin verilmez. b) Monoküler veya binoküler kişilerde. a) Grup 1 için özellikli gözlükler veya kapama ile diplopi kontrol edilebiliyor ve sürücü sürme işlemi sırasında bunlara dikkat edebiliyorsa. (12) Katarakta. c) Psödoafaklar. 9 ay sonra kapama için monokülarite kriterine uymak koşulu ile ilgili merkez görüşü alınarak sürmeye devam edebilir. (11) Blefarospazm. şahsın yatay görüş alanı 120 dereceden daha az olamaz. gören gözün en az 1.a) Görme derecesi ne olursa olsun iki gözünde tam pitozisi olanlara sürücü belgesi verilmez. bu sürücülerin muayeneleri yılda 1 kez tekrarlanır. rehabilite edilemeyen diplopi gibi ilave durumlar olmadıkça. Bir gözün kapatılarak araç kullanılması bu grup için söz konusu olamaz. makula dejenerasyonu. görme dereceleri bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uygun ise Grup 1 ve Grup 2 sürücü belgesi alabilir. ameliyatla düzeltilmiş veya ameliyatsız olarak hemipitozisi olanlarda. (9) Diplopi ve paralitik şaşılığı olanlara görme dereceleri ne olursa olsun sürücü belgesi verilmez (monokülerler dahil). Diplopi tanısı konulduğu anda sürücünün sürücü belgesine el konulur. c) Grup 2 sürücü belgesi için diplopi geçmiyor veya rehabilite edilemiyor ise sürüş izni verilmez. her bir grup için asgari standartlar mevcut olmak koşuluyla. Tek veya iki taraflı olduğu belirtilerek ilgili madde uygulanır. retinapatiler gibi) hastalıklarda görme durumu bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uysa dahi. (15) Şahsın tek gözü var.

c) Kalp atım sayısı çok düşük (dakikada 40’ın altı). 7) Gece araç kullanamaz (Gece: gün batımından bir saat sonrası ile gün doğumundan bir saat öncesidir. testi pozitif kılacak kriterler saptanmamış ise sürücü belgesi verilir. yerleşim yeri içinde 50 km. 3) Kendileri açısından konulan kurallara uyup uymadıklarının denetlenebilmesi için sürücü belgelerine monoküler ibaresi yazılır. B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilir. A2. ç) Kalıcı pil implantasyonu ve başarılı kateter ablasyonu yapılan Grup 2 deki adaylara işlemden 6 hafta sonra sürücü belgesi verilir. akut koronersendrom (Stabil olmayan angina pektoris. e) HT’si olan ve maksimal tedaviye rağmen istirahat TA: 200/120 mmHg'nin üzerinde olan Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez.c) Eğer şahıs herhangi bir nedenle hayatının herhangi bir durumunda tek gözlü (monoküler) olma durumuna gelmiş ise olayın üzerinden en az 1 yıllık adaptasyon süreci geçmeli ve sonunda şahsın 120 dereceden daha az olmamak koşuluyla görüş alanına sahip olduğu saptanmış olmalıdır. nöropati gibi gelişmiş olanlara ve insülin kullanmak zorunda olup kan şekeri regulasyonu sık hipoglisemiler nedeniyle sağlanamayan labil kan şekerine sahip olanlara ve bu durumu sağlık kurulu raporu ile saptananlara) sürücü belgesi verilmez. nefropati. ç) Monoküler kişiler. d) İmplante edilebilir kardiyoverterdefibrilatör implantasyonu yapılmış olan Grup 1 ve Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez. b) Anjiyoplasti işlemi uygulanmış Grup 2 deki adaylara işlemden 6 hafta sonra yapılacak olan egzersiz testinde. Grup 2. ST yükselmeli miyokard infarktüsü ve ST yükselmesiz miyokard infarktüsü) tanısı almış olanlara ve koroner arter bypass cerrahisi uygulanan Grup1 ve Grup 2 deki sürücü adaylarına gerekli medikal tedavi ve/veya invaziv girişimleri tamamlandıktan 6 hafta sonra yapılacak olan egzersiz testinde. sağında ve solunda olmak üzere en az 3 ayna bulunması zorunludur. yerleşim yeri dışında 18/7/1997 tarihli ve 23053 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 100 üncü maddesinde belirtilen hız sınırlarından 10 km daha az olmalıdır. a) Ağır diyabetes mellitus olgularında (diyabetik kronik komplikasyonlar örneğin.) İç hastalıkları muayenesine ilişkin esaslar (1) İç hastalıklardan diyabetesmellitusda. testi pozitif kılacak olan kriterler saptanmamış ise sürücü belgesi verilir. 6) Kullanacakları araçların azami hız sınırları. 170 . 5) Sürücü belgesi aldıktan sonra yıl bir kez göz hekiminden sağlık raporu almaları zorunludur. 4) Kullanacakları araçların içinde. atrioventriküler bloklu ve hasta sinüs sendromu olanlardan kalıcı kalp pili takılmamış olanlara sürücü belgesi verilmez. b) Kontrollü diyabetlilere. A ve B sınıfı dışında kalan sürücü adayları olup bunlardan: a) Anjinal yakınması olanlara. 2) Ticari araç kullanamaz. 1) A1. belirli aralıklarla muayene ve tetkik edilmek üzere sürücü belgesi verilebilir. Grup 1. A ve B sınıfı sürücü belgesi verilecek sürücü adayları. (2) Kalp-Damar Hastalıkları. retinopati.

(4) Sürücü adaylarında yapılacak laboratuvar testleri doktorun takdirine bağlıdır. solunum bozukluğu ve ileri derecede konuşma bozukluğu olmamalıdır. G Sınıfı Sürücü Belgesi alacak olanlarda işitme tam olmalı. Bunların kullandıkları aracın arka camının sol ve sağ üst köşelerine işitme ve konuşma engelli olduklarını belirleyen işaretler yapıştırılması ve yeterince dikiz aynaları ile araçların donatılması gereklidir. bu kişilerin ticari araç kullanamayacakları ancak. a) Hayati önemi haiz organlarında dekompanse yetmezliği olanlara sürücü belgesi verilmez. a) Labirent fonksiyonunu bozacak kulak-burun-boğaz hastalığı bulunanlara. ticari olmamak koşuluyla sadece otomobil kullanmak üzere H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. (3) Organ yetmezliğinde. g) Kalp yetersizliği ve kapak hastalığı tanısı konan ve ağır semptomatik (NewYork Kalp Cemiyeti Sınıf 3-4) olan Grup 1 ve 2’deki adaylara sürücü belgesi verilmez(bkz. skatrisiel otit. doğuştan veya sonradan meydana gelen ileri derecede şekil bozukluğu ve harabiyet olmamalıdır. Bölüm). d) Rudimental aurikula ve dış kulak yolu atrezisi olmamalı. (b) bendine göre değerlendirilir. kolesteatomlu veya kolesteastomsuz kronik otit. XVIII. a) İşitme normal olmalıdır. Diğer konjenital hastalığı olanlar ve başarılı cerrahi onarım yapılmış olanlara belirli aralıklarla kontrolden geçmek kaydıyla sürücü belgesi verilir. ilgili uzmanın görüşü alınmak suretiyle sürücü belgesi verilir. B Sınıfı Sürücü Belgesi alıp da ticari araç kullanacaklarda C. e) Otoskleroz. E.f) Hipertrofik kardiyomiyopati ve dilate kardiyomiyopati tanısı konmuş semptomatik olan Grup 1 ve Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez. Ayrıca. görme derecesi sürücü belgesi almaya elverişli olan işitme ve konuşma engellilere. b) İşitmeyi yukarıda tarif edilenden daha kötü olan olgularda. işitme cihazı ile kullanabilecekleri belgelerine işlenir. E. timpanoskleroz. sürücü belgesi verilmez. gibi ilerleyici kulak hastalıklarında yukarıdaki şartları taşımak koşuluyla en az 2 yılda bir muayene kaydı istenir. B Sınıfı Sürücü Belgesi alıp da bu durumda olanların ticari araç kullanamayacakları belgelerine işlenir. b) Büyük organ nakli geçirmiş olanlara veya kronik böbrek yetmezliği olup diyaliz tedavisi görenlere. presbiakuzi. bir kulağı normal olmak koşuluyla. işitme düzeyi işitme cihazı ile kötü işiten kulakta en fazla 50 dB olmak kaydıyla B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilirler. İşitme cihazı kullandıkları halde B Sınıfı Sürücü Belgesi alanların ticari araç kullanmayacakları belgelerine işlenir. D. G Sınıfı Sürücü Belgesi alamaz. D. eğer iki ve tek taraflı rudimental aurikula ve dış kulak yolu atrezisi bulunanlarda iletim tipi işitme kaybı varsa. c) İşitme cihazı kullananlar A1. ğ) Konjenital kalp hastalığı tanısı konmuş olanlardan kompleks veya ciddi kardiyak sorunu olanlara sürücü belgesi verilmez. A2. ç) E Sınıfı Sürücü Belgesi alacak olanlar ile B Sınıfı Sürücü Belgesi alacaklardan ticari taşıt kullanacak olanlarda. ileri derecede ses kısıklığı. Normal kulak hava yolu eşiği 25 dB’den iyi işitmek üzere diğer kulaktaki kayıp 50 dB olmalıdır. her iki kulakta 50 dB’den fazla işitme kaybı olan ve/veya işitme cihazından fayda görmeyen olgular bu kapsamda değerlendirilir. Kulak-burun-boğaz muayenesine ilişkin esaslar (1) İşitme kaybında. 171 . f) Bedenen ve ruhen sağlam. (2) Günlük hayatı kısıtlayan denge problemleri ile ilgili. C.

(3) Uyku bozuklukları (Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu. kalça ve diz artrodezinde veya fonksiyonel olmayan ankilozlarda sürücü belgesi verilmez. b) Polisomnografi raporuyla apne/hipopne indeksi 15’den yüksek olanların profesyonel ehliyet alabilmeleri için medikal ve/veya cerrahi müdahaleler ile indeksleri 15’in altına inmeli ya da sürekli CPAP veya BPAP kullanmalıdırlar. Lumbal vertebra eğilme ve dönme hareketlerini %75’den fazla engelleyen durumlarda da sürücü belgesi verilmez. B. dirsek. C. Ortopedi uzmanının ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon 172 . E. gündüz aşırı uyuklama hali) ile ilgili. E. F ve H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. dirsek eklemlerinin fonksiyonel ankiloz ve artrodezlerinde. b) Diğer eklem hareketleri: Her iki omuz. a) Uzak metastazı olmadığı sürece B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilirler. Profesyonel ehliyet talep eden 45 yaşından büyük ve vücut kitle indeksi 25 ve üzerinde olanlardan ise mutlaka polisomnografi raporu istenir (Bu kişiler çalıştıkları sürece her sene bu testi tekrarlamak ile yükümlüdürler. Ortopedi muayeneye ilişkin esaslar 1) Eklem hareketlerinden. Tedaviye hasta uyumu ile birlikte belirtilerin kontrol altına alındığının ve/veya apne/hipopne indeksinin 15 veya altına indiğinin ilgili uzman hekim tarafından rapor ile tespit edilmesi halinde ve yıllık kontrol muayeneleri şartıyla ehliyet verilebilir. ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanının raporu ile H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. b) Kalıcı trakeostomisi. A2. a) Bir elin başparmak veya başparmak dışında iki parmak noksanlığı veya noksan sayılacak şekilde fonksiyon kaybı olanlarda. (4) Malign (Kötü huylu) tümörler ile ilgili. G sınıfı sürücü belgesi alabilirler. D.). omuz. Bundan daha az hareket sınırlılığı yapan el parmaklarında fonksiyonel durumdaki ankiloz ve artrodezlerde ortopedi uzmanı ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu ile A1. Bir eldeki baş ve işaret parmağı dışındaki iki parmaktaki ankilozlarda C. A2. (5) 45-60 yaş arası 5 yılda bir. Ancak simetrik büyük ve eklemlerin ve aynı taraf diz. c) Mevcut sürücü belgesine yukarıda tanımlanan koşullarda baş dönmesi nedeni olabilecek hastalıklardan herhangi biri teşhis edildiğinde el konması için gerekli bildirim yapılır. G sınıfı dışında sürücü belgesi yine ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarının raporu ile verilebilir. 60 yaş sonrası ise 3 yılda bir sağlık kontrolü gereklidir. kalça. Tedavi bitiminde sürücü belgesinin iadesi için gereken sürenin tespitinde yukarıda belirtilen süreler dikkate alınır. a) Vertebra (boyun ve bel) hareketleri: Kişinin baş ve boynunu arkaya döndürmesini ve bakmasını %50’den fazla engelleyen boyun vertebra ve boyun bölgesi hastalıklarında sürücü belgesi verilmez. c) El eklemleri: Her iki elin baş ve işaret parmaklarının hareketlerinin %75’ten fazla kaybında Ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanı raporu ile F ve H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. lokorejyonel ve/veya uzak metastazı olmadığı sürece A1. D. Aksi taktirde her iki gruptaki adaya da sürücü olur raporu verilmez veya verilmiş olan sürücü belgesi geri alınır. (2) Ekstremite noksanlığında. tanıklı uyku apnesi ve/veya yoğun gün boyu uyuklama hali olup ilgili uzman hekim tarafından Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu olduğu düşünülen adaylardan polisomnografi raporu istenir. a) Her sürücü adayına uygulanacak anketin incelenmesi sonucunda horlama.b) Baş dönmesi nedeni olabilecek hastalıklardan herhangi biri te şhis edildiğinde sürücü belgesi alması için gereken medikal ve/veya cerrahi müdahalelerden sonra sorumlu hekim ya da sağlık kuruluşunun yazılı kanaatine göre en erken 6-12 ay sonra sürücü belgesi alabilir.

periferik nöropatiler gibi) hangi tür bir aracın kullanılabileceğinin sağlık kurulu raporu ile tespit edilmesi kaydıyla özel donanımlı motorlu araç kullanılmasına izin verilir. 2) Her özürlü için kullanılacak özel tertibatlı araç. ç) Psikotrop maddelere bağımlı olanlar veya bağımlı olmasa da düzenli olarak kullananlar sürücü belgesi alamaz. F. sürücü belgesi verilmez. B ve H sınıfı. c) Alt ekstremite diz altı amputasyonlarında protezle fonksiyon kazananlara B. 1) Bu fıkranın (a) bendine uymayan durumlar için. ortopedi ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının veya nöroloji uzmanının vereceği rapora göre işlem yapılır. Sağlık kurulu raporunda özürlülüğün ilerleyici veya statik olup olmamasına göre hastaya periyodik kontrollerin gerekli olup olmadığı belirtilir. multpl skleroz. ortopedi uzmanı ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı raporu uyarınca H sınıfı sürücü belgesi verilir. araç kullanmasını ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde ileri derecede bozuk olanlara. ortopedi ile fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının bulunduğu heyetçe tanımlanır. c) Geçmişte alkol bağımlılığı olanlar belirgin bir dönem alkol almadıklarını kanıtladıklarında bağımlılık konusunda uzman hekimin fikri ve düzenli tıbbi kontrollerle B sınıfı sürücü belgesi alabilir. a) Santral sinir sistemi ile ilgili doğuştan veya sonradan geçirilmiş veya cerrahi girişime bağlı hastalıklarla ortaya çıkan uzuvların parezi ve paralizileri (duyusal. travma veya beyin sinir ameliyatına bağlı oluşmuş ağır akıl hastalığı olanlar. her iki el başparmak noksanlığı ve ileri derecede fonksiyon kaybı olanlara F Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. koordinasyon ve denge açısından). motor nöron hastalıkları. Bunun dışındaki alt ekstremite noksanlık veya amputasyonlarında. Ancak. b) Alkol bağımlılığı olanlar veya alkollü araç kullanmaktan vazgeçmeyenlere sürücü belgesi verilmez. nöroloji uzmanının kanaatine göre sürücü belgesi verilebilir.uzmanının görüşleri doğrultusunda A. ileri derecede artrit gibi) ve kronik nörolojik bozuklukların sonucu olan özürlülük hallerinde (Örneğin. a) İster doğumsal isterse hastalığa. diz ve ayak bileği eklemlerini veya bu eklemleri oluşturan kemik hareketlerini %50’den az bozduğu ortopedi veya nöroloji uzmanınca belirlenenlere R ve H Sınıfı sürücü belgesi. Hafif derecede bozukluğu mevcut olanlara. motor. kalıcı ekstremite bozukluklarına bağlı özürlülük hallerinde (Örneğin. amputasyon. ortopedi ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı tarafından özel tertibatlı araç kullanabilecek durumda olmadığı bildirilenlere H Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. G sınıfı. demans (bunama) ve/veya yaşlılığa bağlı davranış bozukluğu olanlar. muhakeme. a) Kas. parkinson. hemiplaji/serebral palsi. b) Üst ekstremitenin dışında extremite noksanlığı (doğuştan veya sonradan) halinde Ortopedi ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu uyarınca H Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. (2) Sinir Hastalıklarından. davranış ve uyumu belirgin ölçüde bozacak düzeyde kişilik bozukluğu. Ruh ve sinir hastalıkları muayenesine ilişkin esaslar (1) Ruh hastalıklarından. 173 . (3) Kas. daha fazla bozukluklarda H sınıfı sürücü belgesi verilir. dürtü kontrol bozukluğu ve ağır davranış bozukluğu olanlar uzman hekim tarafından dikkate alınır. tendon ve bağ lezyonları. tendon ve bağ lezyonları kalça. Üst ekstremitenin tek taraflı noksanlığında da Ortopedi uzmanının kanaatiyle. protezle fonksiyon uyumu iyi olmadığı. Bu gibi durumlarda sürücünün ne tür bir cihaz ile veya hangi becerilere sahip olursa ne tür modifikasyonlar yapılmış araç kullanabileceğinin konunun uzmanınca saptanması kaydı ile özel sürücü belgesi almaya hak kazanır. H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. zeka geriliği olanlar.

174 . c) Epilepsi tespitinde sürücü belgesi verilmez. İş makinesi operatörlerinin sağlık muayenesinde Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nce hazırlanan “Sağlık Kurullarınca Verilecek Sürücü Olur Raporlarının Düzenlenmesine Esas Olan Sağlık Muayenesinde Sürücü Adaylarında Aranılacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine İlişkin Esaslar” göz önünde bulundurulmalıdır. Nöroloji uzmanının kanaatine göre hafif vakalara yılda 1 kez muayene olmak kaydıyla A1. nöroloji uzmanının kanaatine göre sürücü belgesi verilebilir. 41 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 42 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin üçüncü paragrafındaki değişiklik. Milli Eğitim Bakanlığından izin alarak ve gerekli koşulları yerine getiren sürücü kursları ve Makine Mühendisleri Odası gibi kuruluşlar iş makinası operatörlük eğitimi verebilirler. (3) Kas Hastalıklarından. İş Makinesi Operatörü Muayenesi G sınıfı sürücü belgesi kapsamındaki iş makinelerinin sürücülerinin ve operatörlerinin eğitimleri ve eğitimde başarılı olanların sınav başarı belgeleri Milli Eğitim Bakanlığınca veya Milli Eğitim Bakanlığınca yetkilendirilen kurumlarca verilir. myotonisi ve kas-sinir kavşak hastalıkları olan şahıslara sürücü belgesi verilmez.G: 1 Ağustos 2008/ 26954. CİNSİ : MİKTARI : 2 Adet Büyük sargı bezi (10 cm x 3-5 m) Hidrofil gaz steril (10x10 cm 50’lik kutu) 1 Kutu Üçgen sargı 3 Adet Antiseptik solüsyon (50 ml) 1 Adet Flaster (2 cm x 5 m) 1 Adet Çengelli İğne 10 Adet Küçük makas (paslanmaz çelik) 1 Adet Esmark bandajı 1 Adet Turnike (En az 50 cm örgülü tekstil malzemeden) 1 Adet Yara bandı 10 Adet Alüminyum yanık örtüsü 1 Adet Tıbbı eldiven 2 Çift El feneri 1 Adet IX. Araçlarda bulundurulması gereken ilk yardım malzemeleri Araçlarda aşağıda belirtilen ilk yardım malzemeleri bulundurulması zorunludur. Bu kurumların işleyişine ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak öğretim programları Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenir41. R. Hafif derecede güçsüzlüğü varsa. 4. F ve H sınıfı sürücü belgesi verilebilir. B.b) Periferik sinir sisteminin etkilenmesi sonucu ortaya çıkan uzuvlarda parezi ve paraliziler araç kullanmayı ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde ileri derecede ise sürücü belgesi verilmez. Şüpheli durumlarda klinik gözlem ve EEG tetkiki dikkate alınır. A2. myopati ve progresifmuskuler distrofisi. İki ayağı felçli (parapleji). diğer vücut fonksiyonları normal olan şahıslara H sınıfı sürücü belgesi verilebilir.

Yüksekte çalışacak olanlara işe giriş muayenesi: Genel işe giriş muayenesi (öz geçmiş. köprü. Yüksekte Çalışanların Muayenesi Yüksekte çalışma kavramı ülkelere göre değişlik göstermektedir. yapı iskelesi. kuyu açma. a) İlk (erken) kontrol muayenesi. liman. ayrıntılı baş-vücut denge işlevinin muayenesi ile görme ve işitme muayenesi. c) Baş ve boyun travması geçirenler. metro. a) Kadınlar. Kalp yetmezliği. R. görme bozukluğu. hipotansiyon. kreatinin. vertigo semptomu olanlar. 2008). metabolizma (kan şekeri). 42 Yapı İşlerinde İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü. TİT.8 m. Ayrıca 3. b) Periyodik muayeneler. işler. hemogram. iskele. 175 . dolaşım sistemi hastalıkları (HT.2 m kabul edilmektedir. ayrıntılı meslek öyküsü. 18 yaş altında olanlar. inşaat. Yüksekte yapılan işlerde çalışamayacaklar. geçirilmiş miyokard infarktüsü). vinç operatörü vb. direkte çalışma. böbrek hastalıkları. Amerika’da 1. fizik muayene). alkol ve uyuşturucu alışkanlığı olanlar. oluk ve her türlü dış boya işleri yapanlara. ek cetvel) b) Kronik hastalar.IX. baca. EKG. Konunun uzmanları ise “kişiden kişiye değişen bu ölçünün hesabında insan bedeninin baz alınması gerektiğini ve L-2 vertebranın (2. ilaç. psikiyatrik hastalıklar. prefabrik yapı montaj. akciğer grafisi (toz riski varsa) ve odyolojik muayene (gürültü riski varsa). kiremit döşeyicilerine. yüksekte temizlik. galeri ve benzeri derinliklerde çalışanlara güvenlik kemerleri verilecek ve işçiler de verilen bu kemerleri kullanacaklardır” denilmektedir42. Yüksekte yapılan aşağıda belirtilen işlerde çalışacaklara iş risklerine uygun işe giriş muayenesi yapılmalıdır. 5. nörolojik hastalıklar (epilepsi). arterioskleroz. çelik yapı montaj. bedensel engelliler. gırgır vinçlerini çalıştıranlara ve kuyu. A. kalp ritim bozukluğu. Bel omuru) üzerindeki yüksekliklerde yapılan çalışmaların “yüksekte çalışma” kabul edilmesi gerektiğini vurgulamaktadırlar. Yüksekte çalışacak olanlara ek laboratuvar muayenesi. tünel. bedensel engelliler. (Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü.G: 12 Eylül 1974-15004. kronik hastalar ve yaşlılar için. gemi yapımı. lağım.4 metre üzerinde çalışırken düşen insanların % 85’inin hayatını kaybettiğini belirtmektedirler (Kaya. kule. Ülkemizdeki düzenlemelerde “Yüksekliği tabandan itibaren 3 metreden daha fazla olan ve düşme veya kayma tehlikesi bulunan yerlerde çalışanlarla. Yüksekte yapılan işler: Yapı işleri. onarım işleri (bina dış yüzeyi). Kimi kaynaklarda 2 metrenin üzerindeki çalışmalar yüksekte çalışma olarak kabul edilirken Avrupa’da 1. Yüksekte çalışacak olanlara AKM’si. yılda bir kez yapılmalıdır. d) Yükseklik korkusu (akrofobi) olanlar. soy geçmiş.

Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren. Gece çalıştırılacak işçilerden işe başlamadan önce sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğuna dair sağlık raporunun alınması gereklidir. çıkış süreleri için ilgili mevzuatta belirlenen esas ve süreler dikkate alınmalıdır43. 3) Bir dalgıç. IX. solunum ve kemik sistemleri üzerinde gerekli incelemeler yapılmalı ve sağlık yönünden sakınca görülenler. özel durumlar dışında çalışanların gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez. 44 İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü. Gece sayılan dönem içinde genel sebeplerle fazla çalışma yapılamaz. dolaşım. Yeraltı Çalışanlarının Muayenesi Yeraltında. kontrol ve tedavi altına alınmalıdır44. 2) Dalgıç odalarında 24 saatte su altındaki çalışma süresi. Gece Çalışması Yapacakların Sağlık Muayenesi Çalışma hayatında gece. Gece çalıştırılan çalışanların. kalkış. İşveren çalışanların sağlık kontrollerinin masraflarını karşılar. kontrol ve tedavi altına alınmalıdır. nemli. 3) Yeraltında.G. Romatizma ve göz hastalığı olanlar. Ek ve tamamlayıcı muayene olarak. iyice ayarlanmalı ve durum.IX. nemli. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve özellikle E.00’de başlayarak en erken sabah 06. bir günde 2 defadan fazla dalmamalıdır. eklemler ve göz üzerinde durulmalıdır. 6. işe başladıkları günden itibaren 15 gün sonra adaptasyon muayenesine çağırılmalı ve işin devam süresince de. Ayrıca kapalı yerde kalma korkusu (klostrofobi) olanlar yer altı işlerinde çalıştırılmamalıdır. hava akımı olan ve yetersiz ışıklı işyerlerinde çalışacak olanların. işin özelliğine göre. dalma derinliklerine ve basınca göre. iyi işleyen kontrollü ve hassas yazıcı bir manometre ile izlenmelidir. kişi başına. iniş. 176 . en geç 20. en az 5 saat geçmelidir. 22 metreden fazla derinliğe. işe alınırken. sedimantasyon hızına bakılmalı ve klinik yöntemlerle romatizma hastalığı aranmalıdır. derinliği ve bu derinlikteki basınca uygun şekilde düzenlenmeli. bu işlerden ayrılarak. 5) Bu gibi işlerde çalışanlar.G: 15 Nisan 2004/ 25434. ve solunum fonksiyon testleri ile birlikte kalp dolaşım. çalıştıkları işlerden ayrılmalı. 4) Periyodik olarak genel sağlık muayeneleri yapılmalıdır. R. 1) Dalgıç odalarında. mümkünse gündüz postasında durumuna göre bir iş verecektir. bunların periyodik genel sağlık muayeneleri yapılmalıdır. hava akımı olan ve yetersiz ışıklı işyerlerinde yapılan çalışmalarda nemin hava akımının ve yetersiz ışığın zararlı etkilerinden korunmak için. bu işlere alınmamalıdır. R. saatte en az 40 metreküp hava sağlanmalı ve bu havadaki karbondioksit miktarı % 0. KKD’ler sağlanmalıdır. 4) Bu gibi işlerde çalışacak olanlar. en geç iki yılda bir defa işveren tarafından periyodik sağlık kontrolünden geçirilmesi gerekmektedir.00’ya kadar geçen ve her durumda en fazla onbir saat süren dönemdir.G: 11 Ocak 1974/14765. Dekompresyon zamanı. işe alınırken genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve özellikle kaslar. 7. bu işlere alınmamalıdır. Bu konuda var olan mevzuata göre. Özellikle romatizma ve göz hastalığı görülenler. 1) Yeterli suni aydınlatma sağlanmalıdır. Atmosfer basıncından daha yüksek basınçlı yerlerde ve dalgıç odalarında yapılan çalışmalarda ise.1’i geçmemelidir. İşveren gece postalarında çalıştırılacak çalışanların listelerini ve bu işçiler için işe başlamadan önce alınan ve periyodik sağlık raporlarının bir nüshasını ilgili 43 Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedibuçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik. 2) Çalışanlara. solunum ve kemik sistemi hastalığı ve rahatsızlığı görülenler.K. Özellikle kalp. Bu 2 dalma arasında.

emziren kadın işçiler ise doğum tarihinden başlamak üzere altı ay süre ile gece postalarında çalıştırılamazlar. Kadın işçiler. işe başlamadan önce işyeri hekimi. Ancak gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.G: 9 Ağustos 2004/25548. Emziren çalışanın doğumu izleyen 6 ay boyunca gece çalıştırılması yasaktır. 47 Gebe ve Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik. On sekiz yaşını doldurmuş kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlenmiştir. Kadın işçiler her ne şekilde olursa olsun gece postasında yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Güvenlik Kurumu. Emziren kadın işçilerde bu süre. gece postalarında çalıştıracakları kadın işçileri. 46 Kadın İşçilerin Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik. Postası değiştirilecek çalışanın kesintisiz olarak en az on bir saat dinlendirilmesi gereklidir. Kahve /Sigara tüketiminde artma. kısa aralarla uyanma. sağlayacakları uygun araçlarla evlerine en yakın merkezden işyerine götürüp getirmekle yükümlüdür. Bu çalışanların anılan sürelerdeki çalışmaları. Ayrıca. işyeri ortak sağlık birimi. kadın çalışanın isteği üzerine. Kadın çalışanların.G: 7 Nisan 2004/25426. R. uykuya geç dalma. gece postalarında çalıştırılabilmeleri için. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik. Aşırı iş yükü nedeniyle öz bakımını ihmal etme. çalışmalarına engel bir durumun olmadığına dair sağlık raporlarının alınması şarttır. Kadın çalışanın kocası da işin postalar halinde yürütüldüğü aynı veya ayrı bir işyerinde çalışıyor ise. gebe olduklarının hekim raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar47. gebe olduklarının doktor raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar. sağlık ocağı. Ciltte bozulma. ana ve çocuğun sağlığı açısından gerekli olduğunun işyeri hekimi. aksama. Hükümet veya belediye doktoru raporuyla belgelenmesi halinde. KAH. 177 . Hükümet veya belediye doktorlarına muayene ettirilerek. geçiştirme.G: 14 Temmuz 2004/ 25522. olanak oranında karşılanır. posta değişim saatlerinde alışılmış araçlarla gidip gelme zorluğu bulunan işyeri işverenleri. R. beslenme ve uyku düzeninin önemli olduğu HT. işçi sağlığı dispanserleri. işçi sağlığı dispanserleri. Bu çalışanların muayeneleri her altı ayda bir tekrarlanır. Gece ve gündüz çalıştırılan ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde. toplam uyku süresinde kısalma. Gece Çalışmasının Çalışanların Sağlıkları Üzerine Fiziksel Etkileri • Uyku sorunları: Uyku uyuyamama. Belediye sınırları dışındaki her türlü işyeri işverenleri ile belediye sınırları içinde olmakla beraber. Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik. • • • • • 45 4857 Sayılı İş Kanunu RG:10 Haziran 2003/25134. çökkünlük. gece çalıştırılması. Gündelik düzenli işlerde (yemek vb. bir hafta gece çalıştırılan işçiler bir sonraki hafta gündüz postasında çalıştırılmalıdır. Fiziksel (bedenen) ve zihinsel yorgunluk.G: 6 Nisan 2004/25425. R. atlatma. diyabet gibi kronik hastalığı olanların işyeri hekimince olanaklar ölçüsünde gece çalışmasının önüne geçilmesi sağlanmalıdır. R. Sanayiye ait işlerde on sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç çalışanların gece çalıştırılması yasaktır45.Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne vermekle yükümlüdür. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Güvenlik Kurumu. işverence. Kadın işçiler. toplam uyku süresi sabit kalsa da tam dinlenemeden uyanma gibi sorunlar. işyeri ortak sağlık birimi. bir yıla kadar uzatılır. Aynı işyerinde çalışan karı kocanın aynı gece postasında çalışma istekleri. İşçi bu süre kadar dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz. kocasının çalıştığı gece postasına rastlamayacak şekilde düzenlenir. Gece çalışacak çalışanların güvenliği sağlanmalı. vardiya dönüşümlerine dikkat edilmelidir. sağlık ocağı. gündüz postalarına rastlayacak şekilde düzenlenir46. rutinlerde) bozulma.

Bacak ağrısı. İlgi kaybı (sosyal aktivitelere karşı).• • • • • • • • • Kronik hastalığı yönetememe (Tip 1 diyabet. Anksiyete (hata yapma. çinko. Konstipasyon / bağırsak sorunları/ hemoroid. öfke (herkesin dinlenme saatinde çalışma). Çaresizlik. tarım ilaçları kullanımı. pnömokonyoz yapan tozlu işler. Antidepresan / anskiyolitik kullanımı gereği. derinlik veya 2. Psikolojik tükenme. akümülatör sanayii işleri. Vardiyada tek başınalık/desteksiz hissetme. cam. Aşırı suçluluk (yetersiz bakıma yönelik). 178 . Ajitasyon. karpit. derinlik veya 3-3. alüminyum. Sosyal ayrımcılığa maruz kalma.5 Saat ve Daha Az Çalışması Gerekenler Bir çalışanın sağlık koşulları nedeniyle günde ancak yedi buçuk saat çalıştırılabileceği işler şunlardır: Kurşun ve arsenik işleri. unutkanlık.5-3 (2. Yedi buçuk Saatten Daha Az Çalıştırılacak İşler Bir çalışanın günde yedi buçuk saatten daha az çalıştırılması gereken işlerle bunların her birinde en çok kaçar saat çalıştırılacağı aşağıda gösterilmiştir. varis. kauçuk işlenmesi. derinlik veya 2-2. çıkış. Hastalık sürecinde uzama/ iyileşmede gecikme. iş arkadaşlarından yoksunluk-sosyal ve fiziksel yalıtılmışlık). Sağlık Koşulları Bakımından Günde En Çok 7. HT’nin kontrol altına alınmasında güçlük. unutma.5 (2 hariç) kg/cm2 basınçta 7 saat. epilepsi ve nistagmusta nöbetlerin ortaya çıkmasında suni ışığın rolü).5 (3 hariç) kg/cm2 basınçta 5 saat. Gebelik komplikasyonları. bakır. Sırt ve bel ağrıları. geçiş dâhil). kaplamacılık işleri.5 hariç) kg/cm2 basınçta 6 saat. 1) 20-25 (20 hariç) m. asit. kaynak. dikkate alınmama. Değersizlik.5-4 (3. rahatlayamama.5 hariç) kg/cm2 basınçta 4 saat. Dayanıklılıkta/güçte/mücadele gücünde azalma. huzursuzluk. madenlere su verme işleri. 1 nöbette 2-3 kez hipoglisemi. Kırılganlıkta artma /Hassasiyet /Çabuk sinirlenme. Kendini güvende hissetmeme. Gastrit / ülser. Çalışma Saatlerinin Çalışanların Psikolojik Sağlıkları Üzerine Etkileri • • • • • • • • • • • • • • • Spontan dikkatin azalması. radyoaktif ve radyoiyonizan maddelerle yapılan işler. Ürtiker. döküm sanayi. a) Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işler (iniş. Yalnızlık (işte. 3) 30-35 (30 hariç) m. yeraltı işleri. civa. demir ve çelik. gelecek ile ilgili kaygı-korku). gürültülü işler (85 dB ve üzeri). Kişisel değerlerde farklılaşma. 2) 25-30 (25 hariç) m. Duygusal dalgalanma. mutsuzluk. 8. derinlik veya 3. Emzirememe/ kesintiye uğrama. IX. su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işler. havagazı ve kok fabrikalarıyla termik santrallerdeki işler. 4) 35-40 (40 hariç) m. çimento sanayi.

c) Kurşun işleri. 179 . d) Karbon sülfür işleri. 2) Elementer civa bulunan ocaklarda görülen işler 6 saat. Kurşun izabe fırınlarının teksif odalarında biriken kuru tozları kaldırma işleri 4 saat. çözelti olarak hazırlanması ve uygulanması işleri 6 saat. 48 Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedibuçuk Saat veyaDaha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik. R. 40 metreye kadar olan derinliklerde 1/2 saattir). yukarıda belirtilen günlük en çok iş sürelerinden sonra diğer herhangi bir işte çalıştırılmazlar. 18 metreye kadar 3 saat. Yönetmelik kapsamına giren işlerde fazla çalışma yapılamaz48.G: 15 Nisan 2004/ 25434. Karbonatlı ve organik fosforlu ensektisitlerin yapımı. Yönetmelik kapsamına giren işlerde çalıştırılan işçiler. Karbon sülfürden etkilenme tehlikesi bulunan işler 6 saat.(Dalgıçlar için bu süreler. b) Civa işleri. e) Ensektisitler. 1) Civa izabe fırınlarında görülen işler 6 saat. paketlenmesi.

180 .

Planlı ve programlı öğretme etkinliklerine öğretim denilmektedir. tutumları ve değerleri. Olumlu eğitim atmosferi yaratarak. Öğrenme. Çalışanların Sağlık ve Güvenlik Eğitimleri Çalışanların sağlık gözetiminde eğitimin yeri çok önemlidir. Uygun oturma düzeniyle. Eğitim yoluyla olan değişme bireyin yeni bir davranışı kazanması biçiminde olabileceği gibi. istendik ya da istenmedik davranışlar oluşabildiği gibi yanlış davranışlar da edinilebilir. Katılımcıların gerçekten ihtiyacı olan konularda. öğrenmeyi sağlama ve rehberlik etme etkinliğidir. Olabildiğince çok duyu organına hitap ederek. eskiden sahip olduğu istenmeyen nitelikteki davranışlarını bırakması biçiminde de olabilir. tedavi olanaklarından yararlanmaları ve olumlu bir çevre yaratmalarını sağlayacak davranış değişikliğini oluşturmaktır”. Sağlık eğitiminin amacı. İş kazaları ve meslek hastalıkları ile işle ilgili hastalıkların önlenmesinde ve sağlığın geliştirilmesine yönelik çabalarda “olumlu davranış değişikliğini sağlayacak” eğitim tekniklerinden yararlanılmalıdır. Planlanarak. kasıtlı olarak istendik davranışlar oluşturma sürecidir. Öğretme. Yetkin eğitmen(ler)le.) Duyurusu önceden yapılarak. öğrenilmiş bir davranıştır. İşyerlerinde planlanan eğitimlerin. Eğitim yoluyla bireylerin bilgi ve becerileri. hedeflenen yönde (istendik) ve amaçlı olarak (kasıtlı) değiştirilebilir. sağlıklı yaşam için kişilerin sağlıklarını korumalarını ve geliştirmelerini. Grubun büyüklüğüne göre uygun ortamda. bireyin çevresiyle etkileşimde bulunarak geçirdiği yaşantıların ürünü olan kalıcı izli davranış değişikliğidir. Eğitim ise. İnteraktif yöntemler kullanarak. amaçları. hatalı maske kullanımının gözlendiği bir işyerinde “doğru toz maskesi kullanma eğitimi” de planlanabilir. Yönetimin onayı ve katılımı sağlanarak. Olanak varsa beceri uygulatmaya yönelik.X.(yıllık çalışma planında yer almalı. Sigara içme istendik olmamakla birlikte. beklentileri. Tozlu ortam çalışmalarında işe girişte “toz maskesi kullanma eğitimi” verilebileceği gibi. 181 . bireyin davranışlarında kendi yaşantıları yoluyla. “bireyin ve toplumun gereksinimlerini karşılayacak. Öğrenme sonucu. • • • • • • • • • • • • Yetişkin eğitimi ilkelerine uygun.

Çalışanlar sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının tesisi için işyerinde düzenlenecek olan İSG eğitimlerine katılmak ve bu konudaki talimat ve prosedürlere uymakla yükümlüdürler.G: 07 Nisan 2004/25426. a) Genel İSG kuralları. c) Kaza. işyerlerinde sağlıklı ve güvenli çalışma ortamının kurulması için gerekli önlemleri almakla yükümlü kılınmıştır. işyerinin faaliyet alanına göre değişiklik gösterse de. Genelde işyerlerinde düzenlenecek eğitimlerin. son-test. alt işverene ait çalışanların eğitimlerinden. Çalışanları. Çalışanlara verilecek eğitim. çalışanların bu programlara katılmasını sağlamak ve verilecek eğitim için uygun yer. alt işverenle birlikte sorumludur. eğitimlerin düzenlenmesini. Katılımcıların beklentilerini değerlendirerek yapılmasına özen gösterilmelidir. yaralanma ve hastalıktan korunma prensipleri ve korunma tekniklerinin uygulanması d) İş donanımlarının güvenli kullanımı. 182 . İşverenler. Asıl işveren-alt işveren ilişkisi kurulan işyerlerinde. 49 Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik. b) İş kazaları ve meslek hastalıkların sebepleri ve işyerindeki riskler. İşyerindeki eğitimler bir zorunluluk ya da yasal yükümlülüğün yerine getirilmesi olarak algılanmaktadır. R. pahalı olduğu düşünülmektedir. araç ve gereç sağlamak işverenin görevidir49. Gerçekte eğitime ihtiyacı olanın gönderilmez (yine aynı gerekçeler). yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek. imzalı katılımcı listesi). asıl işveren. Raporlanarak (yıllık çalışma raporunda yer almalı). onların karşı karşıya bulundukları mesleki riskler ve bunlarla ilgili alınması gerekli önlemler konusunda işyerlerinde İSG eğitim programlarını hazırlamak. Bu nedenle eğitimlere sürekli işini kaytaranlar gönderilir (iş kaybını azaltmak için). zaman ve para kaybına yol açacağı.• • • Kayıt altına alınarak (ön-test.

bu konudaki mevzuatta belirtilen hususları kapsayacak şekilde uygulanmasından işveren sorumludur. f) Yasal mevzuat ile ilgili bilgiler. riskleri ve önlemleri. verilecek eğitimin çeşidine göre. Bazı büyük kuruluşlar kendi bünyeleri içinde “ilkyardım eğitim merkezleri” açarak bu konuda hayli yol katetmişlerdir. p) Elektrik. Ek-12 Bazı Yönetmeliklerde Belirtilen Çalışanlara Verilecek Eğitim Konuları). 183 . kurtarma konularını kapsamalıdır. Bu maddede belirtilen eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerinin 4857 sayılı İş Kanunu ve alt düzenlemelerinde yer alan eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri yerine geçmeyeceğinin de altı çizilmiştir50. eğitim amaçlı merkezlerden. Yıllık Çalışma Planı hazırlanırken eğitim konularının bu başlıkları da içermesine özen göstermelidir (bkz. çalışanların yılda en az bir kez olmak üzere konuyla ilgili yeterli ve uygun eğitimi almalarının sağlanacağı belirtilmiştir. iş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik eleman ile işyeri hekiminden yararlanılacağı gibi. r) İlkyardım. m) Yangın olayı ve yangından korunma. ancak İl Sağlık Müdürlüğü’nden yetki almış eğitim kurumlarınca verilebilen “ilkyardımcı eğitimi” de önemlidir. k) Kimyasal. uzmanlık konularına göre.2004/25406. Tüm kurum ve kuruluşlarda çalıştırılan her yirmi personel için bir. j) Uyarı işaretleri. yetkilendirilmiş merkezden en az “Temel İlkyardım Eğitimi” sertifikası almış ilkyardımcının bulundurulması zorunludur51. satıldığı ve kullanıldığı işyerlerinde işyeri sahip ve işletenlerince. kuruluş ya da firmalardan. Sağlık Bakanlığı’nca hazırlanan uçucu maddelerle ilgili yönetmelikte bunların üretildiği. ilgili mevzuata göre ağır ve tehlikeli işler kapsamında bulunan işyerlerinde. Eğitimin planını yapan işyeri hekimi.2002/24762 Değ. İSG konularında İş Müfettişi olarak görev yapmış olanlardan yararlanılabilir. Uzman kişi veya kuruluşlardan hizmet alınması durumunda çalışanlara verilecek eğitimin. R.03. Yönetmelik eklerinde eğitim konuları verilmiş. İSG eğitimlerinde. depolandığı. g) İşyerinde güvenli ortam ve sistemleri kurma. 50 Sağlık Bakanlığı Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunması Hakkında Yönetmelik. her on personel için bir olmak üzere. işveren ve işçi kuruluşları veya bunlar tarafından birlikte oluşturulan ortak eğitim merkez ve birimlerinden. n) Termal konfor şartları. R.e) Çalışanların yasal hak ve sorumlulukları. iş sağlığı güvenliği kurul üyeleri ve işveren bu konu başlıklarından haberdar olmalıdır. h) KKD kullanımı. diğer işyerlerinde ise koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında toplum sağlığı merkezlerince verileceği ifade edilmiştir. i) Ekranlı ekipmanlarla çalışma. İşyerinde çalışan sayısına göre bu hizmetin yerine getirilmesi ve 3 yılda bir ilkyardımcıların güncelleme (yenileme) eğitimlerine katılması zorunludur. bu hizmeti veren veya vermeye yetkili kurum. 51 İlkyardım Yönetmeliği. İSG'ye ilişkin pek çok yönetmeliğimizde eğitime ilişkin konu başlıkları verilmiştir. l) Temizlik ve düzen. fiziksel ve biyolojik maddelerle ortaya çıkan riskler. İşyerlerinde yine eğitim faaliyetleri içinde sayılması gereken.05. Bu eğitimin işyeri hekimi bulunan yerlerde işyeri hekimlerince.G: 22.G: 5 Ağustos 2010/27663. eğitim müfredatının ayrıca Sağlık Bakanlığınca yayımlanacağı yazılmıştır. o) Ergonomi. iş güvenliği uzmanı. 18. işçi veya işveren kuruluşlarınca kurulan eğitim vakıflarından. tehlikeleri.

184 .

iş güvencesi. kadın. yeryüzü mal varlığının ise yüzde birine sahiptirler. Yaptıkları işler genellikle tehlikeli işlerdir. Sayıları bile net olarak bilinmemektedir. Grubun başında bulunan kişinin ya da işverenin insafına kalmıştır. denetim dışı çalışırlar. kronik hastalığı olanlar. toplayıcılık gibi kırsal alanlardaki tarım işlerinde. XI. 2 yaşından küçük çocuğu olan kadın çalışanlar. badana. eğitimsiz … •Organize olmayan (olamayan) kişiler –Dağınık çalışanlar. İş bitene kadar çalışılabildiği kadar çalışılır. tuğla-kiremit fabrikası ya da inşaat işleri gibi geçici işlerin yapıldığı yerlerde. engelli çalışanlar ve eski hükümlü çalışanlardır. çalışan nüfusun üçte birini oluşturan kadınlar. hamal gibi kayıt dışı işlerde ya da kendi evinde “parça başı” çalışan kişilerdir.XI. yaşlı çalışanlar. boya. Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar Kimler “duyarlı” grup* •Demografik nedenle “duyarlı” –Çocuk-genç / kadın / yaşlı •Sağlık-sosyal sorunları olanlar –Hasta-sakat. Çalışma koşullarını işveren belirler. çalışma yerlerinin hemen yanında işverenin belirlediği çadır. Ayrımcılığa maruz kalırlar. yoksul … •Göçmenler – “sığınmacı” *(Nazmi Bilir-İSGİP Projesi-Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar Sunumu) Çalışma yaşamında incinebilir ya da hassas gruplar olarak belirtilenler çocuk ve genç çalışanlar. bir yerdir. biyolojik ve ruhsal etkilenme düzeyleri diğer çalışanlara göre daha yüksek olduğundan özel olarak korunması gerektiği bilinmektedir. göçmen çalışanlar gibi grupların katılmasıyla daha da genişletilmektedir. cinsel istismara açık çalışırlar. dünya gelirinin onda birine. Çalışma Yaşamında Kadınlar Dünya nüfusunun yarısından fazlasını. Düşük ücretle. Bunlar daha çok çapacılık.  20 yaşındaki bir kadının kaldırma gücü. Fiziksel. birden fazla iş kazası geçirenler. pazarcılık. sözel. sosyal güvence ve sendikal örgütlenme hakkı olmaksızın çalışırlar. taşeron çalışanları. Yaşam alanları. Bazı kaynaklarda çalışma yaşamının risk grupları olarak adlandırılan bu kişilerin karşılaştıkları riskler nedeniyle fiziksel. Sorunları bilinse de çok yerde dile getirilmez. seyyar satıcı. işporta. Günlük çalışma süresi belirsizdir. Dinlenme araları veya tatil yoktur. 1. kadın çalışanlar. eğitimsiz … •Ayrımcılık konusu –ırk-dil-din-siyasi görüş … “azınlık gruplar” •Kolay “manipule” edilenler – sömürülenler –Çocuk. baraka vb. 185 . İSG hizmetlerinden yoksun. aynı yaştaki bir erkeğin %65’idir. Bazen bu gruplar emzikli kadın işçiler.

Bu nedenle sıcağa dayanma gücü erkeklerden daha azdır (1985 NIOSH kriterlerine göre. 55 yaşında bir kadında bu oran %55’e düşmektedir. Bu nedenle kadınlar.  Çalışma bölgesi ve çalışma düzeni.  Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın yalnız çalıştırılmaması esastır. ayrıca hamileliğin gelişimine göre gerekli önlemler alınmalıdır. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların çalışma saatleri ve ara dinlenmeleri geçici olarak yeniden düzenlenmelidir.  Gebe. zihinsel ve bedensel yorgunluğu da kapsar. fiziksel ve zihinsel yorgunluğun önüne geçilmelidir. femur-tibia arasındaki açıyı küçültmekte. N. A. gebe.  İş stresi ile ilgili olarak. erkekler için 25. pestisid.. duruşları. gebe.  Çalışanın uygun tıbbi ve diğer destekleri alabilmesi için gerekli düzenlemeler yapılmalı.  Gebeliğin durumuna göre yorgunluğun ve diğer postüral sorunların azaltılması veya ortadan kaldırılması için dinlenme araları gereksinime göre daha sık ve uzun olarak düzenlenmelidir. müşterilerle ve üçüncü kişilerle ilişkiler. Yıldız.N. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların postüral (duruş) sorunlarını ve kaza riskini azaltacak şekilde yeniden düzenlenmelidir. Ancak zorunluluk halinde gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın yalnız çalıştırılması gerektiğinde işyerinde bulunan diğer çalışanlarla kolayca iletişim sağlayabilmeleri için gerekli önlemler alınmalıdır. ayakta çalışması gereken işlerde. Erkeğe oranla daha geniş olan erkek pelvisi. Çalışmanın böyle düzenlenmesinin mümkün olmadığı durumlarda dinlenme araları artırılmalı. Kadınların solunum kapasiteleri erkelerden % 11 daha azdır. kadınlar için 24.  Çalışma hızının. bu da kadınlarda diz dislokasyonlarını kolaylaştırmaktadır. fiziksel ve biyolojik etkenlerin ve sanayi proseslerinin işçiler üzerindeki etkileri değerlendirilerek bunlar için alınacak önlemler aşağıda belirtilmiştir. merdiven gibi yüksek ve düşme tehlikesi olan yerlerde olmaması için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. mümkün olan durumlarda oturması sağlanmalı.4 olarak belirtilmiştir).5. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların güvenlik ve sağlığı için tehlikeli sayılan kimyasal.  Yüksekte çalışmalarda. Bu kadınların olabildiğince oturarak çalışmaları sağlanmalıdır.  Düşük veya ölü doğum yapmış veya doğumdan sonra bebeğini kaybetmiş işçiyi stresten korumak için özel itina gösterilmelidir. Kadınlar erkeklere oranla daha fazla yağ dokusu içermektedir. iş yükü. yağda çözünen maddelere (solvent. performans ve verimliliği olumsuz etkilemektedir (Bilir. işini kaybetme korkusu gibi stres faktörlerinden koruyucu önlemler alınmalıdır. çalışma saatleri.  Gebe çalışanın. sürekli oturarak veya ayakta çalışması engellenmelidir. kadınlarda disk hernisi riskini artırmaktadır. Bu önlemler. Kadınların vücudunda bulunan su miktarı erkeklerden daha azdır. saatlerinin ve işteki yoğunluğun çalışanın önerileri dikkate alınarak olabildiğince uygun hale getirilmesi için gerekli koşullar sağlanmalıdır. Söz konusu çalışanların çalışma saatlerinin gece süresine ve gebe çalışanların çalışmalarının günün erken saatlerine rastlamaması için gereken önlemler alınarak. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanı iyi. Kadın kas kütlesi erkeğe oranla daha azdır.. çalışma ortamında uygun sıcaklık. çalışanların yaptıkları işle bağlantılı hareketleri. Kadınlara özgü adet kanamaları ve buna ilişkin düzensizlikler kadının dikkat. çalışma koşulları. 186 . HASAK) Gebe. gebe çalışanın çalışma yerlerinin platform.         İtme-çekme gücü ise aynı yaştaki erkeğin % 75’idir. Kadın omurgasının erkek omurgasından uzun olması. özellikle gebelikte vücut ağırlık dağılımının değişmesi nedeniyle. Kadınların hemoglobin düzeyleri erkelerden % 20 daha azdır. karsinojen) daha fazla maruz kalmaktadır. acil yardım prosedürlerinde bu durum göz önüne alınmalıdır.

yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın. gebe çalışanın sigarasız ve dumansız bir ortamda gerekli aralıklarla oturarak veya rahatça uzanacak şekilde fiziksel ve zihinsel olarak dinlenmesini sağlayacak koşullar sağlanmalıdır. kullanıldığı işlerde gebe. en düşük maruziyet etkin değeri olan 80 dB(A) yı geçmemesi sağlanmalıdır. bu gibi yerlere girmemeleri için sağlık ve güvenlik işaretleri yönetmeliğine uygun uyarı levhaları konulmalıdır. delicilerde çalıştırılmaları yasaklanmıştır. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın sık tuvalete gitme gereksinimi göz önüne alınarak uzun süreli çalışmalar ve ekip çalışmaları bu gereksinime uygun olarak düzenlenmeli. ayrıca enfeksiyon ve diğer hastalıklara karşı gerekli hijyen koşulları sağlanmalıdır. emziren ve yeni doğum yapmış işçi. gebe işçi. Ancak. 10. beslenme molasının. Eğer gürültü düzeyi düşürülemiyorsa çalışanın yeri değiştirilmelidir. grup 3 ve grup 4 biyolojik etkenlerin risk oluşturduğu yerlerde ve işlerde çalıştırılmaları yasaklanmıştır. üreme için toksik ve emzirilen çocuğa zararlı olabilen kimyasalların üretildiği. d) Çalışma koşulları ile ilgili olarak. Bu tür işlerde RD gözden geçirilmeli. mutajen. Dinlenme ve diğer iyileştirici olanakların sağlanması ile ilgili olarak. a) Fiziksel etkenlerden. 5) Gebe. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın yaptığı işin niteliği göz önünde bulundurularak çalıştığı yerlerin sıcaklığının ve basıncının sağlık riski yaratmayacak düzeyde olması sağlanmalıdır. ani darbelere. kanserojen. çok toksik. uzun süreli titreşime maruz kalacağı işlerde ve iş makinelerinde. Ancak çalışanın bağışıklığı varsa durum değerlendirilmesi yapılarak çalışmasına izin verilebilir. KKD’lerle de olsa limitleri aşan gürültülü ortamda gebe çalışanların çalıştırılmaları yasaklanmıştır. özellikle karın bölgesini etkileyen düşük frekanslı uzun süreli titreşim ve sürekli sarsıntıdan etkilenmesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır. 1)Şok ve titreşim ile ilgili olarak. Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın. zararlı. toksik. Gebe. 4)Gebe. fiziksel ve biyolojik etkenlerin ve sanayi proseslerinin çalışanın üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi sonucu. işlendiği. Emziren işçi de radyasyonla kirlenmiş olan yerlerde ve işlerde çalıştırılmamalıdır.6. çalışanın çalıştırılmasında zorunluluk varsa ve teknik olarak bu maddeler daha az zararlı olanlarla değiştirilemiyorsa. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın güvenlik ve sağlığı için tehlikeli sayılan kimyasal. gebe işçi iyonize radyasyon kaynaklarının bulunduğu yerlerde çalıştırılmaz. 3)İyonize radyasyon ile ilgili olarak. ancak her türlü önlem alınarak ve sağlık durumları ile maruziyet düzeyleri sürekli kontrol altında tutularak çalıştırılabilir. Gebe. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın çalıştırılması esas olarak yasaktır. gebe çalışanın çalıştığı yerdeki gürültü düzeyinin. gerektiğinde iş değişikliği sağlanmalıdır. gebe.2004 tarihli ve 25488 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelikte tanımlanan grup 2. temiz içme suyu sağlanmasının ve diğer tüm ihtiyaçlarının kendileriyle de görüşülerek karşılanması sağlanmalıdır. mutajen ve üreme için toksik maddelerle. bunlar için alınacak genel önlemlerle birlikte aşağıda belirtilen durumlarla ilgili riskler ve alınacak özel önlemler belirtilmiştir. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın iyonize olmayan radyasyon kaynaklarından etkilenmesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır. kişisel gereksinimleri göz önüne alınarak. emzirilen çocuğa zararlı olabilen kimyasalların dışındaki maddelerle. 1) Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın kendilerinin ve bebeklerinin sağlığını olumsuz etkileyecek şekilde elle yükleme ve araçsız taşıma işlerinde çalıştırılmaları yasaktır. c) Kimyasal etkenler ile ilgili olarak. 187 . sarsıntıya. gebe çalışanın. b) Biyolojik etkenler ile ilgili olarak. Vücudun alt kısmını. alerjik. 2) Gürültü ile ilgili olarak.

18 yaşını doldurmamış olan herkes “küçük” olarak adlandırılmaktadır. zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. Türkiye’nin de onayladığı 138 sayılı İstihdama Kabulde Asgari Yaş Sözleşmesi ile çalışma yaş sınırını 15 olarak kabul etmiştir. 18 yaşına kadar her insan çocuktur. 15 yaşın altında. gebe. Mental gelişmeleri tamamlanmamıştır. Ali Naci Yıldız ‐2004) “Çalışan çocuk”. yeni doğum yapmış ve emziren işçiyi tam koruyacak şekilde vücuduna uygun olmalı. İşyeri hekimi çalışanın yaşına uygun işte çalışmasını sağlamalıdır.Çalışma Yaşamında Çocuk ve Genç Çalışanlar (Çırak ve Kalfalar) Çocukların fiziksel gelişmeleri tamamlanmamıştır. Toplam maruziyet süreleri küçük yaşta çalışmaya başladıklarından. Öte yandan. Çocukların eğitim gereksinmesi vardır. Çocuğun emeği ucuzdur. ülke içinde kırsal alandan kentsel alana farklılıklar göstermektedir. Türkiye’nin de imzaladığı Birleşmiş Milletler’ in Çocuk Haklarına Dair Sözleşmesi’nin1. bedensel. Çocuklar deneyimsizdir. ILO’nun 87. maddesine göre. ILO’nun çocuk çalışan tanımında benimsediği yaş sınırı ise 15’tir. Genel Konferansında kabul edilen 182 sayılı En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliğinin Yasaklanması ve Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Acil Eylem Sözleşmesi’nde “çocuk” terimi ile 18 yaşın altındaki herkes ifade edilmektedir. Çocuklar oyun oynama isteğindedir. Çocuklar meraklıdır. XI. ILO. Uygun koruyucu sağlanamadığı durumlarda işçi bu işlerde çalıştırılamaz. gelişmiş bir ülkeden gelişmekte olan bir ülkeye. 2) Kişisel koruyucular gebe. özellikle kronik etkisi olan ortam faktörleri bakımından çocuk işçileri daha riskli hale getirmektedir. Onbeş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. ondört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar. (İş Sağlığı ve Güvenliği‐Nazmi Bilir. ILO. Risk kavramı ve risk bilinci tam olarak gelişmemiştir. İşyerindeki düzenekler ve düzenlemeler çocuklara göre değildir. Ancak. 188 . Bazı çevre faktörleri çocukları daha fazla etkiler.2. İş Kanunu çalışma yaşını 15 olarak belirlemiştir. Ayrıca. 146 sayılı tavsiye kararıyla da taban yaşının yukarıya çekilmesini benimsemektedir. 15-24 yaş grubundaki kimseleri genç çalışan kabul etmekte. Bu kavram ve tanımlar bir ülkeden diğerine. aile bütçesine katkıda bulunmak amacıyla çalışma hayatına atılan çocuklara “çalışan çocuk” ya da “çocuk işçi” denilmektedir. Buna göre.Gebelik süresi boyunca hiçbir surette elle taşıma işi yaptırılmaz. “genç çalışan” kavramları farklı sosyal yapılara sahip toplumlarda farklı anlamlar taşımaktadır. Medeni hukuktaki rüşt yaşı dikkate alındığında. hayatını kazanmak. bu kişilerin hareketlerine engel olmamalı ve vücut ölçüleri değiştikçe yenileri sağlanmalıdır. yeni doğum yapmış ve emziren işçi günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz48.

Ayrıca Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu da bu grupta ele alınmaktadır: Çocukta 7 yaşından önce başlayan. doğuştan veya sonradan herhangi bir nedenle bedensel.3. çalıştıkları halde ücret ödenmeyen özürlü oranı. spastikler ve spina bifida olanlar bu gruba girmektedir. kemik hastalığı olanlar. düşünce ve davranışlardaki normalden farklı örüntüler nedeni ile günlük yaşam aktivitelerine tamamlamada. Özürlülerin toplumla bütünleşmelerini arttırmak. Zekâ geriliği olanlar (mental retardasyon). ruhsal. ayrımcılığı azaltmak amacıyla pek çok yasa çıkarılmasına rağmen özürlülerin istihdamlarıyla ilgili önemli değişmeler olmamıştır. 2002 Türkiye Özürlüler Araştırması'na göre nüfusumuzun %12. Süreğen (Kronik) Hastalık: Kişinin çalışma kapasitesi ve fonksiyonlarının engellenmesine neden olan. yokluk. konuşmak için alet kullananlar. Down Sendromu. sürekli bakım ve tedavi gerektiren hastalıklardır (kan hastalıkları. rehabilitasyon. İşitme cihazı kullananlar da bu gruba girmektedir. İş bulamayan. endokrin ve metabolik hastalıkları. bacak. eksiklik. sindirim sistemi hastalıkları. Fenilketonüri (zekâ geriliğine yol açmışsa) bu gruba girer. 2008). Özürlü erkekler %32. en az iki ortamda (ev. Görme kaybı ile birlikte göz protezi kullananlar. sinir sistemi hastalıkları. bir taraftan çalışma dünyasından uzak tutulurlarken. eksiklik ve fonksiyon kaybı olan kişidir. ayak. İşitme Özürlü: Tek veya iki kulağında tam veya kısmi işitme kaybı olan kişidir. felçliler. renk körlüğü. Kol.29'u özürlüdür. Türkiye Özürlüler Araştırmasına göre(2002) Türkiye’de özürlülerin iş gücüne katılım oranı %21. şekil bozukluğu. Özürlüler. Ortopedik Özürlü: Kas ve iskelet sisteminde yetersizlik. afazi. pek çok ülkede işyerlerinin belirli oranda özürlü çalıştırmalarıyla ilgili yasal zorunluluklar getirilmiştir (Barnes & Mercer. gırtlağı alınanlar. zihinsel. Zihinsel Özürlü: Çeşitli derecelerde zihinsel yetersizliği olan kişidir. fazlalık. korunma. ülkelere göre değişse de dikkati çekecek kadar yüksektir. serebral palsi. idrar yolları ve üreme yolları hastalıkları. kalp-damar hastalıkları. HIV). cilt ve deri hastalıkları. Görme Özürlü: Tek veya iki gözünde tam veya kısmi görme kaybı veya bozukluğu olan kişidir. günümüzde bu anlayışın aksine özürlülerin bağımsız yaşamaları ve topluma katılımları ve toplumla bütünleşmeleri amaçlanmaktadır.Çalışma Yaşamında Engelliler (Sakat İşçiler) Engellilik (hatalı bir söylemle özürlü olma). okul) 6 ay süreyle yaşına ve gelişim seviyesine uygun olmayan dikkat eksikliği. hareket kısıtlılığı. Dil ve Konuşma Özürlü: Herhangi bir nedenle konuşamayan veya konuşmanın hızında. solunum sistemi hastalıkları.71’dir. İşittiği halde konuşamayanlar. parmak ve omurgalarında kısalık. kişiler arası ilişkilerini devam ettirmede güçlük yaşayan kişidir. Ruhsal ve Duygusal Hastalığı Olan: Duygu. dil-dudak-damak-çene yapısında bozukluk olanlar bu gruba girmektedir.XI. danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişidir. Özürlülere sağlanan hak ve hizmetlerden yararlanabilmek için özürlülük durumunun ve özür oranının belirtildiği sağlık kurulu raporu alınması gerekmektedir. bakım. duygusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan. aşırı hareketlilik. kas güçsüzlüğü. Depresyon şizofreni gibi hastalıklar bu gruba girmektedir. hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileriyle görülen bozukluktur.22 oranında iş gücüne katılırlarken. özürlü kadınlarda bu oran çok daha düşüktür 189 . akıcılığında. İkinci dünya savaşından sonra milyonlarca özürlü iş hayatında kendilerine yer bulmakta zorlanınca. gece körlüğü (tavuk karası) olanlar da bu gruba girmektedir. kekemeler. ifadesinde bozukluk olan ve ses bozukluğu olan kişidir. kanserler.

engelli olmayanlardan daha düşük ücret aldıklarını. Yaşlılığı geciktirmede dengeli beslenme. Düşük ücret. diyabet gibi hastalıklar sık görülür. promosyon verme aşamasında ya da iş değiştirme sırasında olabilmektedir. Ancak çalışma yaşamında yaşlı çalışan denildiğinde 50 yaş. özürlülerin toplumda karşılaştıkları en önemli ayrımcılıklardan biridir. Hücre sayıları azaldığı gibi hücre fonksiyonları ve içerikleri de değişir. Düşük işe yerleştirme oranları.2002). Hem kadın oldukları için hem de özürlü oldukları için insanların önyargıları daha fazladır. kalp-damar hastalıkları olan bireylerde çok erken yaşlarda korunma önlemleri alınmalı ve buna tüm yaşam boyunca uyulmalıdır. vücut direncinin azalması. kalp damar hastalıkları. eğitim. Bu dönemde bedensel fonksiyonlar da yaşlanmayla birlikte yavaşlamaktadır. Yine bu kronik hastalıklar nedeniyle kullanılan ilaçlar da uykuyu bozabilmektedir. ilk işe alma aşamasında. Kadın özürlüler ise iki kat daha fazla ayrımcılığa uğramaktadırlar. eklem bozuklukları. daha doyurucu işlere daha az geçiş yaptıklarını. Özürlüler arasında işsizlik oranının yüksek olması yoksulluğu da arttırmaktadır. özürlülere beklenenden daha düşük ücret önerilmektedir. Bu nedenle kaslar zayıflar. Alzheimer. hareketli yaşam ve stresle baş edebilme yeteneğinin çok büyük bir önemi vardır. yüksek tansiyon. kadınların aktif olarak iş aramalarına rağmen istihdam sorunu yaşadıklarını göstermektedir. Bir azınlık olarak görülen özürlülere (Hahn. Yaşlı erişkinlerdeki uyku bozuklukları da yaygındır. Yürüme.29’dur. stres veya bazı kronik hastalıklar da olabilir. Bu oran erkeklerde ve kadınlarda sırasıyla %67. 2004). 1999) iş yerlerinde ayrımcılığın nerede. Antioksidan maddeler serbest radikallerin zararlı etkilerini önler. Yaşlılıkta dolaşım bozukluğu. eklemlerde kireçlenmeler başlar. Ailede tansiyon yüksekliği.(%6. Yaşlanmayla birlikte diyete devam edilmelidir. kalp hastalıkları. Kemikleri ve kas gücünü korumak için haftanın 4-5 günü 20 dakika ile 1 saat arasında egzersizler yapılmalıdır. maaş artışlarında. işveren önyargılı olmasa bile iş yerinde ayrımcılık olabilmektedir (O’Hara.78ve %93. Artan serbest radikaller hücre zarı ve hücre içinde ciddi bozukluklara yol açar. depresyon uyku yapısını bozmaktadır. Düşük ücret verilmesinin. Pek çok çalışma kadınların iş yerlerinde daha çok ayrımcılığa maruz kaldıklarını. artroz gibi yaşlılıkta sık görülen rahatsızlıkların altında bu serbest radikallerin aşırı oluşması yatmaktadır. ip atlamayı da içine alan bir egzersiz programı rahatlıkla uygulanılabilir. ne zaman ve nasıl olduğunu saptamak zordur. E vitamini C vitamini ile 190 . hatta son dönemlerde çıkan yayınlarda 45 yaş ve üzerindeki çalışanlar anlaşılmaktadır. XI. çabuk yorulma. İş gücüne dâhil olmayan özürlülerin oranı %78. Ayrıca. felçler. Bu oranlar özürlülerin çok büyük ölçüde üretim dışı bırakıldıklarının ve başkalarına bağımlı yaşamaya mahkûm edildiklerinin bir göstergesidir. özürlülerde iş için aranan önemli bir özelliğin olmamasından mı (örn. şeker hastalığı. Depresyon bu yaş gurubunda sıktır. daha az istihdam edildiklerini. Sevilen kişilerin kaybı da insomniye (uykusuzluk) ve gündüz aşırı uyku haline yol açmaktadır. ilerideki ücretlerin de düşük olmasına yol açmaktadır. yüzme. Ayrıca. 4. ısı değişimlerine duyarlılık gibi belirtiler ortaya çıkar. Bir işte çalışma özürlüye hem maddi kaynaklar sağlaması hem de onların toplumla bütünleşmeleri açısından önemlidir. belirli bir beceri) yoksa ayrımcılıktan mı kaynaklandığını belirlemek zordur.29’dur (Türkiye Özürlüler Araştırması. özürlü kadınların işsizlik oranlarının yüksek olduğunu. Bunun nedenleri kafeini fazla almak veya gece geç saatte egzersiz yapmak olabildiği gibi hastanede yatmak. özellikle hanımlar için merdiven inip çıkma. Bu yapısal çöküşle birlikte yenilenme işlemi de yavaşlar ve durur. Gözlerde uyum yeteneğinin azalması ile yakını görememe.. Çalışma Yaşamında Yaşlılar (Yaşlı Çalışanlar) İnsan hayatının 65 yaştan sonraki dönemi yaşlılık dönemi olarak adlandırılır. Ayrımcılık. Bunların arasında E vitamini çok önemlidir.71). tat duyusunun bozulması. Yaşlanmada serbest radikallerin de rolü vardır.

“Yaşlı” --. Yaşlı bir birey olarak. Diyabet. Özellikle işyerinde sağlığı geliştirme ile ilgili yapılacak çalışmalara kronik hastalığı olan çalışanların katılmasına özen gösterilmelidir. mental fonksiyonlarda azalma.. işitme. onların yaşamını zenginleştirecek.. Çalışma hayatında ise yaşlılık – 45 – 50 yaş olarak kabul edilmektedir. deneyimli bir işyeri hekiminin görev yaptığı büyük bir fabrika ziyaretinde diyabetlilere “diyabetik ayak” konusunda verilen eğitim işyeri hekimi adaylarına örnek olmuştur. işyeri fizik egzersizlerinde. romatizma.. Cinsiyete ilişkin bir takım hormonal değişimlerin. kronik akciğer hastalığı.deneyimli (olumlu) --. Yaşlılıkta dejeneratif hastalıklar (kalp-damar. 191 . yaşlı kişinin de aktif ve bir anlamda üretken bir yaşam sürdürmesini sağlayacaktır. tanınmayan kişi haline doğru gidiş başlamıştır. kronik karaciğer hastalığı. beslenmeyle ilgili eğitim ve diğer etkinliklerde kronik hastalığı olanların da yer alması sağlanmalıdır. Yaşlılıkta sorunlar: – Fizyolojik değişiklikler • Görme. Çünkü senelerdir süregelen yetenekler silinmiş.birlikte alınmalıdır. Kalp hastalıkları. • • • Demografik yaşlılık – 65 yaş ve üzeridir (emeklilik). Bu vitamin ve mineralleri içeren gıdaların düzenli alınması yarar sağlayacaktır. kronik böbrek yetmezliği. hareket. .“aşırı güven” (yüksek kaza riski) Emeklilik dönemi. Kanser vb. faaliyetler kaybolmuş ve toplumda bilinmeyen. Yaşlılık ve Hastalıklar Yaşlılıkta ortaya çıkan bedeni değişiklikler kişinin faal hayatında kısıtlamalar yapar. Pek çok kronik hastalıkta (HT. obezite. Çinko ve selenyum da antioksidan olarak çok önemlidir. diyabet vb. performans kayıplarının ve bedensel yakınmaların yoğun olarak hissedildiği bu dönemler (kadınlarda menopoz. KAH. Aday oldukları işin sağlıklarını olumsuz etkileme olasılığı dışında başka bir ayrımcılığa göz yumulmamalıdır. Kronik hastalığı olanların sağlık durumları daha sık kontrol edilmeli. Sigarasız işyeri çalışmalarında. Çalışma Yaşamında Kronik Hastalığı Olanlar HT. Kronik hastalığı olanların İGM’sinde sağlık durumlarına uygun bir işe yerleştirilmesi ve bunun sürdürülmesi önemlidir. hareketsiz yaşam var olan hastalığın prognozunu olumsuz etkilemektedir. birkaç yıl farklılık olmakla birlikte hem kadın hem erkek için ‘yaş dönümü’ ne rastlar. – Patolojik durumlar • Kronik-dejeneratif hastalıklar. Bu da yaşlıyı oldukça etkiler. • • XI. İşyeri hekimliği eğitimlerinden birinde. Bunlar sosyal şartlardaki hızlı değişikliklere ayak uyduramadığından toplum içindeki yerleri sarsıntıya uğrar. şeker gibi öldürmeyen ama tıbbın iyileştiremediği ve ancak belirtilerini hafifletebildiği) ortaya çıkar.. kronik hastalığı olanlar da diğer hassas gruplar gibi çalışma yaşamında özel olarak gözetilmesi gereken gruplardandır. KOAH. Yapacakları işin varolan kronik hastalıklarını azdırabileceği göz önüne alınmalıdır. . 5. KAH. HT.. erkeklerde andropoz çağı olarak adlandırılır) emeklilik psikolojisiyle birleştiğinde en hafif haliyle depresyona neden olabilir. yılların kişiye kazandırdığı bilgi ve tecrübelerin yanısıra bugünün yaşamını destekleyici geleneklerin de çocuklara ve torunlara aktarılması. hastalıkları ile ilgili özel eğitimler planlanmalıdır.) sigara.

İki büyük ekonomik krize rağmen Türk ekonomisindeki yüksek büyüme oranı ve Türkiye’nin coğrafi konumu.) sağlık sorunları. ülkemizde bulunan toplam kaçak göçmen işçi sayısıyla karşılaştırıldığında. çoğunlukla işverenleri. Dahası yapılan araştırmalarda göçmen işçilerde iş kazası oranının Alman işçilere göre 2/3 oranında daha yüksek olduğu belirlenmiştir (Health&Safety Executive. klasik iş stresinden daha çok etkilendikleri tespit edilmiştir. Nitekim göçmen işçiler çoğunlukla işyerinden kaynaklanan stresin yoğun olduğu ve mavi yakalı olarak adlandırılan işlerde (blue collor jobs) çalışmaktadırlar. İSG' nin oluşturduğunu belirtmişlerdir. meslektaşları veya müşterileri tarafından uygulanan cinsel tacize ve fiziksel şiddete uğradığı tespit edilmiştir (Ambrosini ve Barone. 2009). 2006). söz konusu işler. Ayrıca yerli işçilere göre çalışma koşulları ağır olan göçmen işçiler. Dolayısıyla kaçak göç olgusu kayıt dışı ekonomiden beslenmektedir. Bundan başka göçmen işçiler. Örneğin Almanya’da göçmen işçiler önemli ölçüde yüksek sağlık riskleri içeren işlerde çalıştırılmaktadır. Çalışma Yaşamında Gezici. 2009). Dışişleri Bakanlığı’nın verilerine göre 1995-2007 yıllarında yakalanan yasadışı göçmen sayısı 700. Yapılan araştırmada ayrıca göçmen çalışanların. Yukarıda sıralanan etkenler dikkate alındığında göçmen çalışanların. tehlikeli (Dangerous) ve nitelik gerektirmeyen (Demeaning) işler olarak adlandırılmaktadır. neme ve kire diğer işçilere göre daha fazla maruz kalmaktadırlar. İSG alanında çeşitli sorunlarla karşı karşıya oldukları görülmektedir. İş ilişkilerinin değişmesi. Ülkemize gelen yabancıların aldığı çalışma izin sayısı. akşam ve gece çalışmaları. çalışma koşulları içinde en olumsuz alanı. Göçer ve Göçmen İşçiler Göçer işçi denildiğinde para kazanmak ve bir iş yapmak için yaşadığı yerden ayrılarak. yerli işçilerle karşılaştırıldıklarında fazla çalışma. Bu işçiler. Çalıştıkları işlerin kendi vasıflarının altında kaldığını. ayrıca bazı özel sağlık risklerine de maruz kalabilmektedir. 2006). Coğrafi konumu nedeni ile önemli ölçüde yasadışı göçe maruz kalan Türkiye’de (International Organization for Migration. gıda. Sonuç olarak Türkiye. pis (Dirty). sıcağa. 2006). özellikle tekstil. Nitekim göçmen çalışanların genellikle ‘3-D’ olarak kısaltılan ve yerli işgücünün yerine getirmekten kaçındığı işlerde çalıştığı ifade edilmektedir. Bunlar kendi ülkelerinde maruz kaldıkları (örneğin parazit hastalığı vb. çok küçük bir oranı oluşturmaktadır. eğlence ve yasadışı olmakla birlikte fuhuş sektöründe çalışan kaçak göçmen sayısının giderek artmasına yol açmıştır. inşaat. Hollanda’da yapılan bir araştırma sonucunda göçmen çalışanların radyoaktif ya da diğer tehlikeli maddelere maruz kaldıkları. Göçmen işçi ülke sınırlarının dışında bir başka ülkeye göçen çalışanları tanımlamak için kullanılmaktadır. ağır yükleri kaldırmakta veya taşımakta. işin yapıldığı yerde geçici olarak gelerek hayatını kazanmaya çalışan ifade edilmektedir. Geçici. 2008). soğuğa. günümüzde göç alan bir ülke konumuna gelmiştir (Pehlivanoğlu. çalışma ortamında yüksek derecede baskıya maruz kaldıklarını ve yapılan işin monoton bir yapıya sahip olduğunu bildirmişlerdir (European Agency For Safety and Health At Work. Ayrıca göçmen çalışanların. göçmen çalışanların İSG’ni etkilemektedir (Health&Safety Executive. göç edilen ülkeye özgü olan ancak göçmen çalışanların bağışıklığı olmadığı hastalıklar ve yeni bir ortama alışma sürecine özgü fiziksel ve psikolojik koşullardan kaynaklanan hastalıklar ve rahatsızlıklardır (ILO. 192 . eşit işlem borcuna aykırı uygulamalar. aşırı sıcaklık ve gürültü altında gerekli izolasyon yapılmadan çalıştıkları görülmüştür. 6. 2007). hatta bazı eyaletlerde bu oranını dört katına kadar çıktığı belirlenmiştir (HSE. Göçmen çalışanların maruz kaldığı sağlık riskleri de üç grupta toplanmaktadır. atipik istihdam biçimlerinin ortaya çıkması. 1999:197). Şöyle ki. Bu sebeplerdir ki göçmen işçiler. çalışma saatlerinin uzunluğu ve çalışma yaşamı temposundan kaynaklanan stres. ABD’de yapılan bir araştırmaya göre Meksikalı göçmen çalışanların ölüm oranının aynı işi yapsalar dahi yerli işçilere göre daha fazla olduğu.000’i geçmiştir (Türkiye’nin Yasadışı Göçle Mücadelesi.XI. 2009). hafta tatillerinde çalışma ve vardiyalı çalışma ile daha fazla muhatap olduklarını da ifade etmişlerdir.

uzun süre çalışma. amacına uygun şekilde sadece uzmanlık gerektiren devam arz etmeyen kısa süreli ve kısıtlı sayıdaki iş kolunda. Göçerlerin sorunları da göçmen çalışanların sorunlarına çok benzemektedir. alt işverenin çalışanlarını karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan. Taşeron sistemine. iş güvencesinin olmaması. Asgari ücretin üzerinde maaş alan sınırlı sayıda çalışanın da sigorta primleri asgari ücret üzerinden yatırılmakta ve SGK zarara uğratılmaktadır. Sendikal örgütlenme. Maaşlar düşürülmekle kalmayıp döner sermaye ve bankaların verdiği promosyonlar gibi ek ücretler verilmemektedir. sigortasız çalıştırılma. İş tanımı açık olmaması nedeniyle sendikal örgütlenme. 193 . İlk kez 1936 tarihli 3008 sayılı İş Kanunu ile hukukumuza girmiştir. Tüm bu etmenler taşeron işçide ve çalışanın sosyal ortamında psikososyal sorunlara neden olmaktadır. tehlikeli ve kirli işlerde çalıştırılma. düşük ücret. Taşeron çalışanları. Bu ilişkide asıl işveren. Neredeyse tüm iş kollarına yayılmış olan kuralsız taşeronlaşma sona erdirilmeli. Sigortasız çalıştırılarak çalışanın sağlık hakkı alınmaktadır. barınma. XI. toplu sözleşme ve grev hakkı verilmemektedir. İSG hizmetlerinden ve iş yeri eğitimlerinden yararlandırılmayıp iş kazaları ve meslek hastalıklarına neden olunmaktadır. Her yıl yenilenen sözleşme ile girdi çıktı yapılarak kıdem tazminatı ve izin/rapor hakları verilmemektedir. işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği çalışanlarını sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Aynı iş yerinde kadrolu işçi-taşeron işçi ayrımı meydana getirilerek işyerindeki iş barışı bozulmaktadır. İşverenin verdiği her işi yapmakta. istismar gibi sorunlar bu çalışanların ek sorunlarıdır. 52 4857 Sayılı İş Kanunu. Alt İşveren İşçileri (Taşeron çalışanları) Bir işverenden. Varolan tüm çalışanların sorunlarına ek olarak.                Bir yıldan uzun olmayan sözleşmeler ile her an işten çıkarılma korkusu taşımaktadır. pamuk vb. iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur52. dil. tarım işlerinde göçer işçiler çalışmaktadır.Ülke sınırları içinde de özellikle fındık. R. İSG hakları verilerek devam edilmesi gerekmektedir.G: 10 Haziran 2003/ 25134. 7. Maaşlar ödenmesi gereken sürede ödenmemektedir. Sözleşmedeki yıllık maaştan yol parası çıkarılarak maaşlar düşürülmektedir. iş tanımı açıklığını kaybetmektedir.

194 .

. A. Bu amaçlar işçiler ve işveren tarafından benimsenmiş olmalı. Programa işverenin katılımı sağlanmalı.6’sı. Herkes sigarayı bırakmalıdır ama çalışanlar özellikle bırakmalıdır. Sigara içenler için yapılan sağlık harcamalarının. Programın sonuçları değerlendirilmeli ve katılımcılara bilgi verilmelidir. 1990’ lı yılların sonunda hastalıksız olarak uzun yıllar yaşam ve yaşam kalitesinin artırılması hedeflenmiş . Sigarayı bir kez deneyen 4 kişinin 3 tanesi sigara bağımlısı haline gelmektedir. XII. Normal vücut ağırlığının %30 üzerinde olan kişiler için yapılan sağlık harcamalarının da normal ağırlıkta olanlardan % 11 daha fazla olduğu saptanmıştır (Bilir.4) sigara kullanmaktadır. Katılımcıların istek ve gereksinimleri öğrenilmeli. 2004)..XII. “bedensel. Sigaranın ülkemiz insanlarına getirdiği mali yük yılda yaklaşık 25 milyar TL’dir. “insanların kendi sağlıklarını belirleyen faktörleri kontrol etmeleri ve bu yolla kendi sağlıklarını geliştirmeleri” ni ifade etmektedir. Egzersiz yapmayanlar için yapılan sağlık harcamalarının. Türkiye’ de erkeklerin % 50. ABD’ de yapılan bir çalışmada. sigara kullanan kişi sayısı bakımından dünyada 7. İşyerinde Sağlığı Geliştirme Çalışmaları Son 50-60 yıl içinde ortalama insan ömrü 20 yıl kadar uzamıştır. sırada yer almaktadır. Çalışmalarla ilgili düzenli kayıt tutulmalı. Kişisel bilgilerin gizliliği sağlanmalı. WHO “yaşama yıllar katın” (add years to life) sloganıyla insan ömrünü uzatmaya yönelik çabaları desteklemiştir. genelde ise 18 yaş üstü her 3 kişiden biri (% 33. Sağlık. Programa katılanlardan geri bildirim alınmalı. 195 . sigara içmeyenlerdeki harcamalardan % 10-18 daha fazla olduğu. düzenli olarak egzersiz yapanların sağlık harcamalarından % 14.6’sı. Sigarasız İşyerleri Türkiye. Yıldız. İşyerinde sağlığı geliştirme Programı:           Programın amacı net olarak belirlenmiş olmalı. 1. ruhsal ve sosyal yönden tam iyilik hali” olarak tanımlanmaktayken. Programın finansı sağlanmış olmalı. “yıllara yaşam katın” (add life to years) sloganı ile son 25 yıldır WHO sağlığın geliştirilmesine yönelik konuları gündeme getirmiştir. Programın sürdürülmesi için uygun yer ve zaman ayarlanmış olmalı. Sağlığı geliştirme. N. Sadece bu rakamlar bile sigaradan uzak durulması için yeterlidir.N. kadınların % 16.

obstrüktif) Mesane kanseri hastalığı Kronik bronşit. Benzeri yaklaşımlarla sağlıklı beslenme. obstrüktif akciğer hastalığı Obstrüktif akciğer hastalığı Akut havayolu (Bisinozis) Kronik bronşit Akciğer kanseri Kronik bronşit. tozlar Akciğer kanseri Kronik akciğer (restriktif.. Çalışanlar arasında sigara içmekte olan 330 kişinin 150 kadarı bu çalışmalar sonucunda sigarayı bırakmayı başarmışlardır. ticaret. akciğer hastalığı tıkanıklığı obstrüktif İşyerleri organize topluluklar olduğu için. Ülkemizde tütün ürünleri. Mc Graw Hill Medical California. 196 . kültürel. kaya kesiciler. Edited by Joeph LaDou.Meslek ile Sigara İçiminin Hastalığın Ortaya Çıkışındaki Etkileşimi53 Meslek Etkilenim Hastalık Sigara-Meslek Etkileşimi (Hastalığın Oluşumunda Tek Tek Etkilerinin Birlikte Durumu) Çarpımı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Toplamı Toplamı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Toplamı Muhtemelen çarpımı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Asbest işçileri Alüminyum döküm işçileri Çimento işçileri Klor üretimi Kömür madencileri Bakır izabe işçileri Tahıl işçileri-çiftçilerdeğirmenciler Taş ocağı. eğlence ve benzeri amaçlı özel hukuk kişilerine ait olan ve birden çok kişinin girebileceği (ikamete mahsus konutlar hariç) binaların kapalı alanlarında. dökümhane işçileri Tekstil işçileri Uranyum madencileri Kaynakçı Asbest Polinükleer hidrokarbonlar Çimento tozu Klor Kömür Tozu Sülfür dioksit Arsenik Tahıl tozu Silika tozu Pamuk. c) Taksi hizmeti verenler dâhil olmak üzere karayolu.L. Hua. üretim. 53 Benowitz. özel eğitim ve öğretim kurumları dâhil olmak üzere ilk ve orta öğrenim kurumlarının. Ed. sağlık. İşveren ile birlikte yapılacak uygun programlarla çalışanlara çeşitli konularda eğitim verilebilir. dershaneler. obstrüktif akciğer hastalığı Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) KOAH KOAH Akciğer kanseri Kronik bronşit. fizik aktivite ve egzersiz konularında da eğitici çalışmalar yapılması mümkündür. ALANGE medical book. N. Hem ülkemizde hem de diğer ülkelerde bu tür eğitim çalışmalarının çok iyi örnekleri bilinmektedir. metal dumanı. b) Koridorları dâhil olmak üzere her türlü eğitim. Örneğin Ankara’da 600 dolayında erkek çalışanın olduğu bir işyerinde sigara konusunda yapılan eğitim çalışmasında çok başarılı sonuç elde edilmiştir. keten. kenevir tozu Alfa radyasyon İrritan gazlar. N.2007 “Smoking & Occupational Health” Current Occupational & Environmental Medicine 4. kültür ve sosyal hizmet binalarının kapalı ve açık alanlarında. ç) Okul öncesi eğitim kurumlarının.. denizyolu ve havayolu toplu taşıma araçlarında. a) Kamu hizmet binalarının kapalı alanlarında. sosyal. sağlık eğitimi çalışmaları bakımından çok uygun ortamlardır. spor. demiryolu. 2005). Böylelikle çalışanların sağlıklarını koruma bakımından işyeri risklerine yönelik çalışmaların yanı sıra sağlıklı yaşamın genel kurallarına da yer verilmiş olur (Bilir. F.

kas-iskelet sistemi hastalıkları gibi pek çok sağlık sorununun oluşmasına zemin hazırlamakta. Sigarasız işyeri için en önemli adım işveren. Bu nedenle obezite ile mücadele etmek ülkemizin geleceği için son derece önemlidir. Yapılan araştırmalar dünyada olduğu gibi ülkemizde de fazla kilolu olma ve obezite sıklığının giderek arttığını ve obezitenin özellikle çocuklarımızı ve gençlerimizi etkisi altına almaya başladığını göstermektedir. Obezite ile Mücadele ve Sağlıklı Yaşam İçin Spor Günümüzde teknolojinin hızlı ilerlemesiyle ortaya çıkan yeniliklere bağlı olarak ve insanlar gün geçtikçe değişen bir yaşam tarzı sürdürmektedir. spor gibi birçok alanı doğrudan ilgilendiren geniş kapsamlı çalışmalardır (Türkiye Obeziteyle Mücadele ve Kontrol Programı 2010-2014). iş güvenliği uzmanı. iletişim. solunum sistemi hastalıkları. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün hazırladığı “Dumansız Hava Sahası Uygulama Rehberi” ne www. Bu konuda yasal yükümlülükler yerine getirilmelidir. “Türkiye Hastalık Yükü Çalışması” sonuçlarına göre yüksek beden kütle indeksi (BKİ)'ne atfedilebilir hastalık yükü ve ölüm sayılarının nedenlere göre dağılımı aşağıda gösterilmiştir. Beslenme tarzındaki değişiklikler ve fiziksel hareket azlığı gibi bir takım olumsuz koşullar bir araya geldiğinde obezite (şişmanlık) riski artmaktadır. şeker hastalığı. Günlük yaşamda pek çok iş makinelerle yapılmakta. gıda. obezitenin önlenmesinde koruyucu sağlık hizmetleri yaklaşımı çok büyük bir önem taşımaktadır. kafeterya. sağlık işçileri vb. çok kısa mesafelere bile arabayla gidilmekte ve insanlar daha az hareket etmektedir. Gelişen teknoloji aynı zamanda insanların beslenme alışkanlıklarını da olumsuz yönde etkilemektedir. yüzyıl insanı için. Uzun. XII. etkin ve yaygın eğitim çalışmalarının hızla yaşama geçirilmesi konusunda bilinçli ve istekli bir çaba içinde olmalıdır.org. kalp-damar hastalıkları. hayat kalitesi ve süresini olumsuz yönde etkilemektedir. 197 . işveren vekili. ABD’de tütün kullanımına bağlı meydana gelen sağlık sorunlarından sonra önlenebilir ölümlerin ikinci en sık nedenidir. işyeri hekimi.G: 26 Kasım 1996/22829 .havanikoru. İşyerleri de bu yasağın içindedir. birahane gibi eğlence hizmeti verilen işletmelerde. eğitim. yüksek tansiyon. 54 4207 Sayılı Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun. Halk sağlığı önlemleri içinde en başta obezitenin engellenmesi ve tedavisi yer almalıdır. sağlıklı ve mutlu bir yaşam beklentisi içindeki 21. pazarlama. Koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında sağlık otoriteleri toplumun her kesimine ulaşmalı. Obezite. şehirleşme. Obezitenin en önemli nedenlerinden olan yetersiz beslenme ve fiziksel aktivite yetersizliği. tüketilemez54. bazı kanser türleri. 3 Ocak 2008 tarihli 5727 sayılı Kanun.Değ. R. ulaşım. sendikacılar. lider konumundaki kişilerin bu ekipte yer almaları ve hep birlikte davranmalarıdır. 2. İşyerinde hiç kimsenin sigara içmesine göz yumulmamalıdır. Obezite kontrol çalışmaları uzun soluklu çalışmalar olup sağlık.tr adresinden ulaşılabilir ve işyerindeki sigara ile ilgili sorunların çözümünde yol gösterici olacaktır.d) Özel hukuk kişilerine ait olan lokantalar ile kahvehane. Obezite ile mücadele gerçekte pek çok hastalıkla mücadele demektir.

3 * Kaynak: Türkiye Hastalık Yükü Çalışması 2004.674'dür. diabetes mellitusda 7.583 2.796 146.859 7.674 0 724 646 235 317. Önlenebilecek DALY sayısı toplam DALY' nin %7. İşyerinde sağlık. dolaylı olarak da verimin artmasına katkı sağlar. Yıldız.141 6. Ayrıca çalışanlar arasındaki iletişimin ve dayanışmanın güçlenmesine.240 61.930 152. iskemik inmede 11. kişisel hijyen. turnuvalar. Fizik hareketliliği artırıcı sportif faaliyetler ile obeziteyle mücadele çalışmaları da kronik hastalıkların kontrolünde ve korunmada rol oynar.921 0 7.300 2.1 0. Toplamda ise 57.109. Obezitenin önlenmesi ile önlenebilecek DALY sayıları iskemik kalp hastalığında 346. beslenmenin düzenlenmesi ve eğitim çalışmalarıyla 2-3 yıl içinde kontrol altına alınabilmiştir. Tüm bu sayılar dikkate alındığında.504 4.723 93. diabetes mellitusta 152.3'ünü oluşturmaktadır.794 73.294.930 olarak hesaplanmıştır.6 0. çalışanların önemli bir bölümünde saptanan kan kolesterol yükseklikleri. stresle başa çıkma yolları konusundaki eğitimler sağlığı geliştirmenin ilk adımları olabilir. işyeri hekimlerinin çalışanların yaşam tarzlarını olumlu yönde değiştirmeye yönelik çabaları işverenlerce desteklenmelidir. (YLL: Kaybedilen yaşam yılı. iskemik inmede 146. Ülkemizin önde gelen demir-çelik fabrikalarından birinde 2000’li yılların başında yapılan bir çalışmada.109 7. İşyerlerinde düzenlenebilecek sportif faaliyetler.151 787.718 717 651 346. Düzenli olarak fizik aktivite yapanlarda hem egzersiz sırasında hem de egzersizden sonraki birkaç saat boyunca enerji kullanımı artar (Bilir.N. 198 ..3'ünü oluşturmaktadır.032 228.1 0. 2004).240. A. YLD: Sakatlıkla kaybedilen yaşam yılı.581.136 78.0 İskemik kalp hastalıkları Hipertansif kalp hastalıkları İskemik inme Diabetes Mellitus Osteoartritler Meme kanseri Kolon ve rektum kanserleri Korpus uteri kanseri 29. DALY: Sakatlığa bağlı kaybedilen yaşam yılı) Görüldüğü gibi.143 ölüm önlenebilmekte olup bu tüm ölümlerin %13. obezitenin önlenmesi ile önlenebilecek ölüm sayıları iskemik kalp hastalığında 29.790 57.035 8.294 61.079 28.174 11.183 7. N.2 0.6 1. işyerinde açılabilecek egzersiz odaları yerinde ve yararlı girişimler olarak değerlendirilmelidir.073 53.581 7.730 TOPLAM 57. sağlıklı ve dengeli beslenme.034 1.Yüksek Beden Kitle İndeksine Atfedilebilir Hastalık Yükü ve Ölüm Sayılarının Nedenlere Göre Dağılımı (*) Neden Atfedilen Ölüm Atfedilebilir YLL Atfedilebilir YLD Atfedilebilir DALY Toplam DALY İçindeki Atfedilebilir DALY Oranı 3.4 0.143 559.319 61.4 1.

Ağır ve Tehlikeli işler Muayene Formu. Yine aynı gerekçeyle muayeneden sonra işyeri hekiminin imzasının yanına çalışanın muayene olduğu tarihi el yazısıyla yazarak imzasını atması önerilmektedir. Periyodik (Aralıklı Kontrol) Muayene Formu. mühürlenmelidir. Ancak denetimlerde ıslak imzalı formlar geçerli olmaktadır. Bu formların Hasta Hakları Yönetmeliği ve etik kurallar ve düzenlemelerde geçen bazı maddeler nedeniyle kilit altında tutulması zorunludur. Bu nedenle aşağıda verilen form (ilgili yönetmeliklerin bir bölümünün eklerinde verilmiştir) başlığı değiştirilerek kullanılabilmektedir. 199 .XIII. İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi İşyerinin: Ünvanı : Adresi : Tel : Faks : e-posta : ÇSGB Bölge Sicil no: SSK sicil no : Faaliyet alanı : Yer aldığı risk grubu : Çalışan işçi sayısı : İşyeri hekiminin: Adı soyadı Diploma no Sertifika no Uzmanlık alanı Çalışma süresi Adres Tel Faks e-posta : : : : : : : : : İŞYERİ HEKİMİ SÖZLEŞMESİ Çalıştığı diğer işyerlerinin: Unvanı : ÇSGB Bölge Sicil no: SSK sicil no : Özel hükümler: Tarih: İşveren İmza İşyeri Hekimi İmza İşe Giriş Muayene Formu. Ayrıca hukuksal açıdan sorun yaşamamak için tüm muayene formlarında fotoğraf yapıştırılıp. Gece Postalarında Çalışacak Kadın İşçilerin Muayene Formları gerek şekil gerek içerik açısından birbirinin aynıdır. Burada verilen bilgiler etik sorunlara neden olmamak için yalnız sağlık personelinin açabileceği şifreli bilgisayar ortamında da saklanabilir.

Balgamlı öksürük .Deri hastalığı Hayır Evet Tarih Hayır Evet Tarih 200 .İşitme kaybı .Nefes darlığı .Şeker hastalığı .Göğüs ağrısı . Özgeçmişi Kan grubu Konjenital/kronik hastalık Bağışıklama .Çarpıntı . 3.Mide veya oniki parmak ülseri .Sırt ağrısı .Diğer (Belirtiniz) 2.AĞIR VE TEHLİKELİ İŞLERDE ÇALIŞACAKLARA AİT İŞE GİRİŞ / PERİYODİK MUAYENE FORMU İŞYERİNİN Sicil no Unvanı Adresi Tel ve faks İŞÇİNİN Adı ve soyadı Cinsiyeti Eğitim durumu Medeni durumu Ev Adresi Tel Mesleği Yaptığı iş Çalıştığı bölüm Daha önce çalıştığı yerler 1.Hepatit .Eklemlerde ağrı . 2.Sarılık .Görme bozukluğu .Sinir sistemi hastalığı .Kalp hastalığı . Son bir yıl içinde aşağıdaki yakınmalardan herhangi birini geçirdiniz mi? . Son bir yıl içinde aşağıdaki hastalıklardan herhangi birini geçirdiniz mi? .İshal veya kabızlık .Tetanos .Diğer Soy geçmişi Anne Fotoğraf Çocuk sayısı İşkolu Yaptığı iş Giriş-çıkış tarihi Baba Kardeş Çocuk TIBBİ ANAMNEZ 1.Böbrek rahatsızlığı .

.... Şu anda herhangi bir tedavi görüyor musunuz? 9. Sigara içiyor musunuz? Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Bırakmış Evet Hayır Bırakmış Evet Evet ise tanı Evet ise nedir Evet ise nedir Evet ise tanı Evet ise nedir ve oranı Evet ise nedir .. 1...sıklıkla içmiş FİZİK MUAYENE SONUÇLARI a) Duyu organları ....... Son bir yıl içinde Meslek Hastalıkları Hastanesi’ne gittiniz mi? 7......... 201 ....... Son bir yıl içinde hastanede yattınız mı? 4...... 2.Besin zehirlenmesi ....ay/yıl önce .......………………………………………………..SFT d) Psikolojik testler e) Diğer KANAAT VE SONUÇ: / / BMI: mm-Hg dk..yıldır ..yıl içmiş .Kulak-Burun-Boğaz ..Raporda işaret edilen arızalar tedavi edilmek koşuluyla elverişlidir.........işinde/işyerinde bedenen çalışmaya elverişlidir..sıklıkla .Odyometre ....Göz .........İdrar b) Radyolojik analizler c) Fizyolojik analizler .. Alkol alıyor musunuz? ... / .... İMZA TARİH: ....Kan .... Son bir yıl içinde iş kazası geçirdiniz mi? 6.....yıldır ....Diğer (Belirtiniz) 3................... Son bir yıl içinde önemli bir ameliyat geçirdiniz mi? 5....yıl önce ........... / .... Son bir yıl içinde Maluliyet aldınız mı? 8......ay/yıl içmiş .Deri b) Kardiyovasküler sistem muayenesi c) Solunum sistemi muayenesi d) Sindirim sistemi muayenesi e) Ürogenital sistem muayenesi f) Kas-iskelet sistemi muayenesi g) Nörolojik muayene Ğ) Psikiyatrik muayene h) Diğer -TA -Nb -Boy: Kilo: LABORATUVAR BULGULARI a) Biyolojik analizler ......adet/gün .adet/gün içmiş 10...........

) 202 .PERİYODİK MUAYENELER: (Bu kısma. Periyodik muayenede yapılan tetkiklerin sonuçları rapor ekinde bulunacaktır. meslek hastalıkları da dikkate alınarak periyodik muayene sonuçları yazılacaktır.

Oysa birinci basamakta çalışan hekim./3. aile hekimi veya ikinci basamakta hastanede çalışan hekim meslek hastalıklarından veya işle ilgili hastalıklardan şüphelendiği çalışanları meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına (Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastanelerine. İşyerinde tutulan sağlık gözetimi kayıtlarının istatistikleri çıkartılmalı... OSGB hekimi. Bu destek üst basamakta çalışan uzman hekim tarafından sağlanmalıdır.İMZA Not : SSK ‘ lı hastalar için düzenlenen faturalar ilgili sağlık kuruluşunun muhatabı olan SSK Sağlık İşleri İl Müdürlüğüne gönderilecektir Sevk zincirinin henüz oturtulmamış olması nedeniyle yukarıdaki formun yaygın olarak kullanıldığı söylenemez... İşyeri hekimi “çalışanın döndüğünde işine devam edip edemeyeceği.. hastalığın prognozu hakkında bilgiler çok değerlidir. hangi teşhisin konulduğu. Sağlık Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Hastanelerine veya Devlet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanelerine) meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık şüphesi ile sevklerini yaparak ileri tetkiklerinin yapılmasını sağlamalıdır. Basamak Sağlık Kuruluşuna Sevk Formu: Sağlık Bakanlığı . hangi işlerde çalışabileceği.. İşyerinde işgücü ve işgünü kayıplarına neden olan sağlık sorunları saptanıp bunların önlenmesine yönelik gerekli koruyucu ve önleyici tedbirler alınıp gerekli sağlık gözetimleri yapılmalıdır. 2 ya da 3. İşyeri hekimi. KAŞE . TSM hekimi..Sosyal Sigortalar Kurumu Sağlık Hizmetleri Protokolü Ekinde verilen sevk formu aşağıdadır. HASTA SEVK FORMU HASTA BİLGİLERİ ADI SOYADI TC KİMLİK NO KURUM SİCİL NO YAKINLIK DERECESİ KURUMU : BAĞ-KUR SSK EMEKLİ SANDIĞI YEŞİL KART KENDİSİ BAKMAKLA YÜKÜMLÜ EMEKLİ SEVK EDİLEN KURUM BİLGİLERİ ADI : PROTOKOL NO TARİH : : ÖN TANI : SEVK EDİLEN HASTANE/BRANŞ Dr……………….. Aşağıda İstanbul’da aktif çalışan bir işyeri hekimimizin hazırlamış olduğu ve halen kullanmakta olduğu 203 . hangi ortamlardan ne süre uzak durması gerektiği” konularında kendisine bilimsel destek aramaktadır. İşçiye gittiği hastanede neler yapıldığı. basamağa yönlendirdiği hastasıyla ilgili bilgileri edinmek zorundadır.2. analiz edilmeli ve değerlendirilmelidir.

……….. ……………………………………………………………. uyarı ve önerilerinizi yazabilirsiniz.…… KARAR: Reçetesi düzenlendi../………/201… Doktor Kaşesi/İmza: C Gece Çalışması Yapması: UYGUNDUR UYGUN DEĞİLDİR Yasal Fazla Mesai Süresini: ÇALIŞABİLİR ÇALIŞAMAZ Üstteki "İş ile ilgili Öneri ve Uyarılar" bölümüne kanaatinizi. Form İş Hekimi Dr.. Uzmanı Sayın Doktor. ... Çalıştığı Bölüm/Yaptığı İş: ………………………………………………. Süre için ……………………………………………….sevk formu ise 2. Uyarı ve Önerilerin………………………………………………………………………... Suat Sarp taraf ından hazırlanm ış tır.…… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… Mevcut işini yapmasında sakınca olup olmadığı Sağlık Kurulu raporuyla belirlenmelidir. Aşağıda sağlık bilgileri belirtilen çalışanımızın tarafınızdan değerlendirilmesi ve tedavi düzenlenmesi sonrasında.. ……………………………………………………………... gerek işgüvenliği açısından kurumumuz için çok değerlidir.. …… / …… / 201. Mevcut Bulgular/Tetkik Sonuçları: ……………………………………………………………. ve 3...……. formun tıbbi kanaatinize göre doldurularak tarafımıza dönüşünün sağlanması gerek işçi sağlığı.. Kontrole çağrıldı (……… gün/hafta/ay so Kontrolde değerlendirilecekler: Periyodik olarak (……………. Mevcut işini yapmasında sakınca olup olmadığı ……. İstirahat raporu düzenlendi (……… gün). Ay sonraki kontrolde belirlenecektir. Mevcut işini yapması sakıncalıdır... ……………………………………………………………... A TANI: ……………………………………… SONUÇ ve ÖNERİLER: ……………………. B Mevcut işini yapmasında sakınca yoktur....…………….…………… ……………………………………………………. İşyeri Sağlık Birimi Çalışanın İmzası: LÜTFEN SEVK BİLGİ DÖNÜŞ FORMUNUN İLGİLİ / / BÖLÜMLERİNİ TIBBİ KANAATİNİZE GÖRE DOLDURUNUZ! ÇALIŞANIMIZIN Adı-Soyadı: Başvuru Şikayeti: ……………………………………………………………. Basamak hekimlerince doldurulup.. 204 . ………………………………………………… İş ile ilgili Öneri ve Uyarılar: …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… Tarih: ………. Sürekli …………...…..…….…… …………………………………………………….…… ……………………………………………………. çalışmalarınızda başarılar dileriz. Ön Tanı: ……………………………………………………………. Katkınız için teşekkür eder. ay ara………………………………………………… ………………… Bölümüne yönlendirildi. ……………………………………………………………. İstenen/Önerilen Tetkikler: …………………………………………………………….…….……... ……………………………………………………………. işyeri hekimine geri dönmesi bakımından daha kullanışlı görülmektedir..

adresi. yaşı. adı ve soyadı. imzası. yaşı. sağlık kuruluşunda gerçekleştirilen tüm muayene işlemleri için ortak olarak kullanılamaz. düşünceler. Defterin her bir sayfası kullanılmadan önce numaralandırılmalı. soyadı. Defterin her bir sayfasında sırası ile yer alacak sütunların başlıkları şunlardır. Bu bilgileri onaylanan yetkilinin adı. Defterin numaralandırılmış her sayfası İl Sağlık Müdürlüğünce mühürlenir. imzası. onay tarihi ve kurum mühürü. Defterin her bir sayfasında sırası ile yer alacak sütunların başlıkları şunlardır. Defter 3 nüsha otokopili olarak hazırlanmış olarak piyasada bulunmaktadır. 55 TC Sağlık Bakanlığı Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Genelgesi. defterin hangi özel sağlık kuruluşu tarafından kullanılacağı. sıra numarası. tarih. onay tarihi ve kurum mührü. İş Göremezlik Belgesi [(2 güne kadar) İstirahat] formu İşyeri hekimleri 2 güne kadar hastalık veya iş kazası nedeniyle istirahat raporu düzenleyebilmektedir. defterin kaç sayfadan oluştuğu. soyadı. Eğer işyerinde varsa İş Güvenliği Uzmanı ile birlikte doldurulup. bir kopyası işyeri hekimince saklanmalıdır16. Defter matbu olarak basılı olmalıdır. Defterin hangi özel sağlık kuruluşu tarafından kullanılacağı. Sağlık kuruluşunda bulunan her bir laboratuvar birimi için (biyokimyasal ve radyolojik tetkikler için) ayrı Laboratuvar Kayıt Defterleri kullanılır. Laboratuvar Kayıt Defteri: Laboratuvar Kayıt Defterinin taşıması gereken özellikler aşağıda belirtilmiştir. adresi. aynı hekimin sağlık kuruluşunun farklı birimlerinde (örneğin. ilk sayfasında aşağıdaki bilgileri içeren ve İl Sağlık Müdürlüğünce doldurulmuş bölüm yer almalıdır. Protokol Kayıt Defteri. Bir sonraki ay yapılacak toplantıdan önce gözden geçirilmesi yararlı olur. sıra numarası. istenen tetkik. Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinde kullanılacak Protokol ve Laboratuvar Kayıt Defterleri yukarıdaki bilgiler göz önüne alınarak Sağlık İl Müdürlüğünce onaylandıktan sonra kullanılmalıdır. Defterin her bir sayfası kullanılmadan önce numaralanmış olacaktır. 205 . muayeneyi yapan hekimin kaşesi ve imzası. defterin söz konusu sağlık kuruluşuna onaylanan kaçıncı defter olduğu. Onaylı Defter: Defterin alınması ve saklanması işverenin görevidir. Defterin ilk sayfasında aşağıdaki bilgileri içeren ve İl Sağlık Müdürlüğünce doldurulmuş bölüm yer almalıdır. Örneğin. Sağlık kuruluşunda bulunan her bir tıp dalı.İş Sağlığı ve Güvenliği Kurul Karar Defteri: Defter kurulun sekretaryasını yürüten İş Güvenliği Uzmanı tarafından saklandığından. defterin söz konusu sağlık kuruluşuna onaylanan kaçıncı defter olduğu. cinsiyeti. Ancak. Buna göre hasta muayenesinde kullanılan defterin haricinde Acil Müdahale Odası ve varsa Laboratuvar için ayrı ayrı protokol defterleri bulundurulmalıdır. iç hastalıkları kliniğinde ve acil ünitesinde) hizmet sunması durumunda ayrı Protokol Kayıt Defterleri kullanılır55. aynı uzmanlık ya da tıp dalında aynı muayene odasını paylaşan hekimler ortak Protokol Kayıt Defteri kullanabilirler. Protokol Kayıt Defterleri: Protokol kayıt defterleri İl Sağlık Müdürlüğü’nden onaylı olmalıdır. Defter matbu olarak basılı olacaktır. 2006-104. cinsiyeti. tarih. Protokol Kayıt Defterinin taşıması gereken özellikler aşağıda belirtilmiştir. tetkiki isteyen hekimin kaşesi ve imzası. Bu bilgileri onaylanan yetkilinin adı. adı ve soyadı. her ay yapılan toplantıdan sonra tutanağın fotokopisi işyeri hekimince dosyalanarak saklanmalıdır. Defterin numaralandırılmış her sayfası İl Sağlık Müdürlüğünce mühürlenir. karar. Laboratuvar Kayıt Defteri. sağlık kuruluşunda gerçekleştirilen tüm laboratuvar işlemleri için ortak olarak kullanılamaz. sonuçlar. söz konusu sağlık kuruluşunun hangi kliniğinde (tıp dalında) veya bölümünde kullanılacağı. defterin kaç sayfadan oluştuğu. özel hizmet birimi ve acil ünitesi veya benzeri diğer muayene hizmeti sunulan birimler için ayrı Protokol Kayıt Defterleri kullanılır. tanı. söz konusu sağlık kuruluşunun hangi laboratuvar biriminde kullanılacağı.

. / 2011 ……. KİMLİK NO : PROTOKOL SIRA NO: İŞBAŞI İSTİRAHAT Polikliniğine Sevki Uygundur TEŞHİS: SEVK : HASTANE …………………………… / / ……… / …….… TC. TESCİL NO : 42089 206 .Sigortalının Adı Soyadı: TC Kimlik No / Sicil Numarası: Hastalandığı Tarih-Saat: İşyeri Hekimine Başvurduğu Tarih-Saat: İşe Başlayabileceği Tarih-Saat: İşyeri Hekimi (Kaşe-İmza) ….Çetin BİLGİN SİCİL NO : 15977 DİP. Saat: KAŞE İMZA DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI : T. / 2011 tarihine kadar istirahatlıdır / 2011 tarihinde çalışabilir . SAĞLIK SERVİSİ ADI : SOYADI: DÜZENLEYEN ………… İŞYERİ HEKİMİİ SİGORTA SİCİL NO: POLİKLİNİK TARİHİSAAT .…… /..…. /…. İŞBAŞI / İŞ GÖREMEZLİK BELGESİ SAĞLIK TESİSİ: ………….……...

5... DFenne ve usule uygun olarak düzenlenmeyen belgelerden dolayı oluşacak Kurum zararından..…/.… tarihine kadar istirahatlıdır . poliklinik tarihi ile poliklinik defter sıra numarası yazılacaktır. işyerinde “çalışmamıştır belgesini” düzenlemesi için işverene ibraz edecektir.. kontrolü isteniyorsa “kontrol” kelimesinin yanındaki kutuya (x) işaret konulacaktır. 16.…/. bölümde 10 güne kadar ayaktan istirahat halinde doldurulacak bilgiler... 7. bölümde kontrol kararı verildiği takdirde ikinci 10 güne kadar ayaktan istirahat halinde doldurulacak bilgiler yer almaktadır. kontrolü isteniyorsa “kontrol” kelimesinin yanındaki kutuya (x) işaret konulacaktır.22)Hastanede yatış varsa yatış-çıkış tarihleri yazılacaktır.… tarihine kadar istirahatın Devamına..13. doldurulmadan birinci nüshası imha edilip. sigortalı kontrol için geldiğinde istirahatı uzatılması gerekiyor ise.6)Sigortalıya ait bilgiler yazılacaktır.…/. belgenin ikinci nüshası Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek üçüncü nüshası sigortalıya verilecektir.…/.23)Raporu düzenleyen hekim tarafından doldurulacak ve açık imza ile imzalanacaktır.9. 21)Birinci satıra kontrol muayenesine gerek görülenlere kontrol sonucunda istirahat gerekiyorsa ilk 10 günlük istirahatın bitim tarihinden sonraki tarih ile ikinci defa verilecek 10 güne kadar istirahat bitim tarihi yazılacaktır.…/.…/./…. birinci nüsha Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek. Alt satıra istirahat süresi sonunda sigortalı çalışacak ise “çalışır” kelimesi. SOYADI: (6) EV ADRESİ: (2) DÜZENLEYEN POLİKLİNİK: (4) SİGORTA SİCİL NO : (5) TC. A1. I...19.İŞ GÖREMEZLİK BELGESİ (1) SAĞLIK TESİSİ: (3) ADI.. Alt satıra istirahat süresi sonunda çalışacak ise “çalışır” kelimesi. Sigortalı geçici iş göremezlik belgesini. III. ilk iki nüshanın arka yüzü boş. kalan iki nüshasının birinci nüshası Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek.. Kontrolsüz on güne kadar istirahat verilmiş ise.24)Sağlık tesisi yetkililerince doldurulup imzalanacaktır.… tarihinde çalışır kontrol (16)DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI: SİCİL NO: DİPLOMA TESCİL NO: İMZASI (17)ONAY İSİM KAŞESİ: MÜHÜR: İMZA: (III) İKİNCİ ON GÜNE KADAR AYAKTAN İSTİRAHATLER İÇİN DOLDURULACAK BÖLÜM (18) TEŞHİS: (19) POLİKLİNİKTARİHİ: …...2)İstirahatın verildiği sağlık tesisi ile polikliniğe ait bilgiler yazılacaktır..…/. bölümde sigortalı bilgileri.… tarihinden .20) İstirahat verilmesi gereken teşhis okunaklı ve açık şekilde..12. 17. üçüncü (son) nüshanın arka yüzünde form ile ilgili “açıklama” bilgileri olacak ve bu form sağlık tesislerince basılacaktır.18.. Her iki durumda da asıl nüsha. 14)Birinci satıra istirahat süresini belirtir tarihler yazılacaktır.4.…/. CBu form üç nüsha olup.. (21).8..…/.10)Hangi sigorta kolundan istirahat verilmiş ise o kutuya (x) işaret konulacaktır. 3../…..… tarihinde çalışır kontrol (23)DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI: SİCİL NO: DİPLOMATESCİL NO : İMZASI (20) P OLİKLİNİKDEFTER SIRANO: (22) Hastaneye Yatış Tarihi Hastaneden Çıkış Tarihi: (24)ONAY İSİM KAŞESİ MÜHÜR İMZA : : : Örnek No: 25 (Ön Yüz) AÇIKLAMA Bu form üç bölümden oluşmakta olup. II. ikinci kopya nüshası sigortalıya verilecektir. Örnek No: 25 (Arka Yüz) 207 . raporu veren hekim sorumlu tutulacaktır.…/. düzenlendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecektir.…/. ikinci ve üçüncü nüsha kontrol muayenesine gelirken getirilmesi için sigortalıya verilecek.. 15. 11.…/. BKontrollü istiharat verilirse.… den . KİMLİKNO: TEL: (II)BİRİNCİ ON GÜNE KADAR AYAKTAN İSTİRAHATLER İÇİN DOLDURULACAK BÖLÜM (7) İŞ KAZASI (11) TEŞHİS: (8) MESLEK HASTALIĞI (12) POLİKLİNİKTARİHİ: (9) HASTALIK (10) ANALIK (13) POLİKLİNİK DEFTER SIRANO: (15)Hastaneye Yatış Tarihi Hastaneden Çıkış Tarihi (14).

./…/...Kazazede veya Kazazedelerin / Meslek Hastalı ğ ı Tanıs ı veya Ş üphesi İle Hastaneye Sevk edilenin Do ğ um Tarihi : …/…/…… Ad ı Soyad ı: Cinsiyeti: E K T..C.....İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM FORMU T...K 4-a Medeni Hali: Evli Okur Yazar Değ il İlkö ğ retim Bekar Dul Orta ö ğ retim Hükümlü Stajyer-Çırak Diğ er Üniversite Y./…/. Okur yazar Öğ renim Durumu : Yüksek Okul İstihdam durumu: 5510 S./….. 4 Kaza An ında Yaptığ ı İş : 5 Kazan ın sebebi: Kaza sonucu iş göremezliğ i Var Yok Derhal ölüm 6 Yaran ın türü: 7 Yaran ın Vücuttaki Yeri: 8 İş yerinin büyüklü ğ ü: 9 Çalış ılan Ortam: 10 Çalış ılan çevre: 11 Kaza An ında Kazazedenin Yürütmekte Oldu ğ u Genel Faaliyet: 12 Kazadan Az Önceki Zamanda Kazazedenin Yürüttü ğ ü Özel Faaliyet: 13 Olay ı Normal Seyrinden Sapt ıran Kazaya Sebebiyet Veren Olay (Sapma): 14 Yaralanmaya Sebep Olan Hareket (Olay): 15 Özel Faaliyet Sıras ında Kulland ığ ı Materyal (Araç): 16 Sapmaya Sebep Veren Materyal (Araç): 17 Yaralanmaya Sebep Olan Hareket Sırasında Kullan ılan Materyal (Araç): 18 Kazay ı Gören :Var Yok Şahitlerin Adı Soyadı : Şahitlerin imzas ı : Şahitlerin Adresi 19 Kazan ın Olu ş Şeklini ve Sebebini Açıklay ın ız : 208 ...K 4-b Kendi ad ına ve hesab ına Çalış ma Şekli : Tam zamanlı Kısmi zamanlı Diğ er Prim ödeme hali: sona erdi sona ermedi Sona erdi ise. Lisans Doktora Eski Hükümlü Daimi Mevsimlik Geçici Özürlü Ödünç çalış an Terör Mağ duru Alt iş verene ait çalış an 5510 S.... Stajyer-çırak Terör M ağduru Genel Toplam 2... erdiğ i tarih : …/…............ SO SYAL GÜVENLİK KURUMU İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞ I B İLDİRİM FO RMU EK:7 Bağ lı bulundu ğ u İl : Vergi Dairesi ve Numaras ı: İş yerinin Unvan ı ve Adresi : İş çi Say ıs ı: Erkek Özürlü 1-İş yeri Bilgileri Sicil No: Tel: Fax: Kad ın Hükümlü Çocuk Eski Hük. Kaza Gününde İş baş ı Saati : . derece yakın ın ın : Ad ı Soyad ı ………………………………… Açık Adresi…………………………… …………………………………………………………………………………………… İş kazası Halinde Doldurulacaktı r 3 Kaza Tarihi : .. Son bir y ıl içindeki toplam ücretli izin gün say ıs ı: Son iş yerine giriş tarihi: …/…/…. Uyru ğ u (Yabancı ise ülke ad ı): Esas İş i (Mesleğ i) : İş çinin 1............. Kimlik No: SSK Sicil No: Bağ -Kur Sicil No: İş e Giriş Tarihi : ..C . Kazan ın saati : .

Hast. Md...(5510 say ı l ı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağ l ı k Sigortas ı Kanunu Md.İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM FORMU (devam) Meslek Hastalığ ı Halinde Doldurulacaktır 21-Düzenlenme tarihi: ...6. 3 ile 19 uncu bölümler sadece kaza bildiriminde. 14. Rehberin III. Arama motoru ilgili bölümlerdeki tan ı mlay ı cı baş l ı kları ekrana getirecektir. 8. 2 ve 21 inci bölümler hem kaza hemde meslek hastal ı ğ ı bildirimi durumunda. (4857 say ı l ı İş Kanunu md. Bu alanlara konu ile ilgili tan ı mlay ı cı kelime yazı ld ı ğ ı nda da arama motoru devreye girecektir. d) 5. 20 nci bölüm ise sadece meslek hastal ı ğ ı bildiriminde doldurulacakt ı r. 12. 10.2. C. ekrana gelen bu baş l ı klardan en uygun tan ı mlama seçilmelidir. c) 1.14) b) İş verenler i ş yerinde meydana gelen i ş kazas ı n ı ve tespit edilecek meslek hastal ı ğ ı n ı en geç iki i ş günü içinde yazı ile T. 77) Bu bildirimi zaman ı nda yapmayan i ş verenlere ayn ı kanunun 105 inci Maddesi uyarı nca idari para cezas ı uygulan ı r. 16. Ekrana gelen bu tablolardan seçim i ş lemi yap ı lacakt ı r. Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesi Tarihi: İş veren veya Vekilinin Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesi İle Sevk Ad ı Soyad ı ve İmzas ı edilenin Çalış tığ ı Bölüm / İş : Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesinin Türü: Meslek Hastalığ ın ın Periyodik Muayene İle Diğ er Saptanma Şekli: Meslek Hast. bu 20 209 .13. Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi Bölümü) PNÖMOKONYOZ İZLEME BİRİMİNE GÖNDERİLECEK BİLGİ VE BELGELER (ayrıntılı bilgi için bkz... kazan ı n saati ve esas i ş i (mesleğ i) bölümleri seçildi ğ inde konu ile ilgili tablolar ekrana gelecektir. 15. 7. 11./…/... Çal ı ş ma ve Sosyal Güvenlik Bakanl ı ğ ı Bölge Müdürlü ğ üne bildirmek zorundad ı r. 13.2. 17. 9. e-posta adresi: Üst Kurum Sevki İle Not: a) İş verenler i ş yerinde meydana gelen i ş kazas ı n ı kazadan sonraki üç i ş günü içinde ve tespit edilecek meslek hastal ı ğ ı n ı ise ö ğ rendi ğ i günden baş layarak üç i ş günü içinde Sosyal Güvenlik İl/Merkezi Müdürlü ğ üne bildirmekle yükümlüdürler.

Yaptığı İş 11. Aşağıdakilerden hangilerini geçirdi? Meslek hastalığı Hayır ( ) Evet ( ) İş Kazası Hayır ( ) Evet ( ) 16. Başka önemli hastalık geçirdi mi? Hayır ( ) Evet ( ) 15. 56 Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik. tozlu ortamlarda çalışanlar için doldurulacaktır56. İkametgâh Adresi 5. Adresi 2. Sigara Kullanma alışkanlığı Hayır ( ) Evet ( ) Paket/gün ( ) Yıl ( ) Bırakmış( ) Paket/gün ( ) Nedir: Nedir: Nedir: Nedir: : : : : : : : : : : : : : Bölüm/Yaptığı İş: Hayır Süre: Sürekli Bazen Süresi Tarih: Yıl önce ( ) Yıl içmiş ( ) (*) Maden. İşçi Adı. Soyadı 3. Taş Ocakları vb. 26 Şubat 2000/ 23976. R.İşyeri Unvanı. Cinsiyeti 8. İşçi Sigorta No 4. Sağlık yakınmaları: Öksürük Balgam Hırıltılı solunum Göğüste sıkıntı hissi Solunum zorluğu Nefes darlığı Hemoptizi 13. Yaşı 7. 210 . Meslek Öyküsü İşkolu 12.Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu (*) No Tarih 1. Daha önce akciğer hastalığı geçirdi mi? Hayır ( ) Evet ( ) 14. Öğrenim Durumu 9. Çalıştığı Bölüm 10.G: 14 Eylül 1990/20635 Değ. Doğum Yeri 6.

Dinlenme aralarının yetersizliği. Güçlü havalandırma veya mide bulantılarına neden olabilecek kokulara veya kötü havalandırmaya maruziyet Ayakta durma. O R A T. Çocuk Bakım Yurdu. D O L A Ş I M S. yıkanma imkanları. İş ve mahallini bırakmada zorluk Koruyucu elbise ve ekipmanın kullanılması. S İ N D İ R İ M S.S. yeme. Anaokulu T A R İ H A Ğ I R L I K B O Y D İ Ş L E R G Ö Z K B B S O L U N U M S. Akşam veya gece çalışması. S İ N İ R Ve H. koordinasyon. R Ö N T G E N T E Ş H İ S Yapılan Tedavi ve Öneriler Hekim Adı soyadı İmza 211 . hareket etme hızı ve uzanmada zorluk Yorgunluk/stres Dengenin korunması (Emziren kadınlar için de geçerlidir). yük taşıma ve duruş vaziyetleri Düzenli beslenme. uygunluğu. Tuvaletin yakınlığı.Gebe İşçilerin Sağlığını İzleme Formu48 Gebelikte Karşılaşılan Sağlık Problemleri Sabah kusmaları İşyerinde Çalışanı Etkileyen Hal ve Durumlar Erken çalışma saatleri. Uzanma ve eğilme gerektiren postürler Elle taşıma. Yüksekte çalışma. Daralan çalışma alanı. L A B. Dar alanda çalışmanın getirdiği problemler Fazla çalışma. Uzun süreli çalışma İş yorgunluğu Islak ve kaygan zeminde yapılan çalışmalar Sırt ağrısı Varis veya diğer dolaşım problemleri Beden ölçülerinin büyümesi Beden ölçülerinin büyümesinden dolayı beceriklilik. Hijyen. içme imkânları. Sağlık Muayene Kâğıdı48 …………………… İşyeri Emzirme Odası.

Ancak Sağlık Bakanlığı’nın güncel aşı kartlarının kullanılması daha uygun olacaktır48. 57-64 ) ………………………… İlçe Sağlık Grup (TSM) Başkanlığına/İl Sağlık Müdürlüğüne GÖNDERENİN: ADI SOYADI MESLEĞİ KURUM ADRESİ İŞ ADRESİ ……………………………………………………………………….Aşı Kartı Aynı Yönetmeliğin 8. İş Kazaları ve Meslek Hastalığı şüphesi veya tanısının da bildiriminin zorunlu olduğu unutulmamalıdır (Bu bildirimler ise ÇSGB.. ………………………………………………………………………...SGK’ya yapılmaktadır). ………………………………………………………………………. Form No : 014 BİLDİRİMİ ZORUNLU HASTALIKLAR FİŞİ ( U. (Form 014 Arka Yüz ) HASTANIN KİMLİK BİLGİLERİ CİNSİYETİ T.C KİMLİK NO SOYADI ADI BABA ADI DOĞUM TARİHİ MESLEĞİ HASTANIN AİLE HEKİMİ BİLGİLERİ AİLE HEKİMİ NUMARASI: AİLE HEKİMİ ADI SOYADI: HASTANIN ADRES BİLGİLERİ İLİ İLÇESİ MUHTARLIĞI SOKAĞI EV NO EV ve CEP TELEFONU ÖLMÜŞSE TARİHİ : DÜŞÜNCELER : HALEN YATTIĞI YERİN ADRESİ BAŞLADIĞI TARİH TEŞHİSİ Olası□ Kesin □ E□ K□ HASTALIĞIN ADI: HASTALIK DURUMU 212 .. ………………………………………………………………………. Hıfzıssıhha Kanunu Mad. Ekinde verilmiştir. Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi: Bu formla aşağıdaki listelerde belirtilen hastalıkların Sağlık Bakanlığı’na bildirim yapılmaktadır.

0(312) 435-6937]. bütün sağlık kuruluşlarınca tespit edildiği anda ihbarı zorunlu olan hastalıklardır. 0(312) 435-2979. “GRUP A” HASTALIKLAR: Grup A bildirimi zorunlu hastalıklar listesi             AIDS AKUT KANLI İSHAL BOĞMACA BRUSELLOZ DİFTERİ GONORE HIV ENFEKSİYONU KABAKULAK KIZAMIK KIZAMIKÇIK KOLERA KUDUZ ve KUDUZ RİSKLİ TEMAS            MENİNGOKOKSİK MENEN J İT NEONATAL TETANOS POLİOMİYELİT SİFİLİZ SITMA ŞARBON ŞARK ÇIBANI TETANOS TİFO TÜBERKÜLOZ AKUT VİRAL HEPATİTLER “GRUP B” HASTALIKLAR: Bu grupta bulunan hastalıklar. ülkemizdeki hangi sağlık kuruluşu tarafından tespit edilmiş olursa olsun. her sağlık kuruluşundan yapılmaz! Bildirimler. Grup B’de yer alan hastalıklar aynı zamanda WHO’nun Uluslararası Sağlık Düzenlemeleri (1969-International Health Regulations) çerçevesinde uluslararası bildirimi zorunlu olan hastalıklardır. İl Sağlık Müdürlükleri ve TSHGM Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı hastalıkla ilgili araştırmayı birlikte yaparlar. Bildirimler Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü (TSGHM) Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığına telefon açılarak yapılacaktır [0(312) 435-3215. Ayrıca İl Sağlık Müdürlüğüne de hemen telefonla bildirilir. 213 . Grup B bildirimi zorunlu hastalıklar listesi     ÇİÇEK SARI HUMMA EPİDEMİK TİFÜS VEBA “GRUP C” HASTALIKLAR: Bu grupta bulunan hastalıkların bildirimleri.BİLDİRİMİ ZORUNLU HASTALIKLAR Bu grupta bulunan hastalıkların bildirimi. Türkiye genelinde hizmet veren bütün sağlık kuruluşlarından yapılır. Form 014 adıyla bilinen “Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi” İşyeri Sağlık Birimi veya Ortak Sağlık Güvenlik Birimi tarafından doldurularak bağlı olduğu ilçedeki Toplum Sağlığı Merkezi’ne iletilir. bu dokümanın Grup C hastalıklar için hazırlanmış “Standart Tanı Kriterleri” kısmında. “Sürveyans Tipi” bölümünde belirtilen sağlık kurum ve kuruluşlarından yapılır.

İl Halk Sağlığı Laboratuvarları. özel dal hastaneleri. “Sürveyans Tipi” bölümünde belirtilmiş olan laboratuvarlardan yapılır. SHIGELLA SP.  Grup C hastalık bildirimleri tanımlanan sağlık kuruluşlarından İlçe sınırlarında hizmet verenler İlçe Grup Başkanlıklarına (TSM) veya İl merkez sınırları içinde hizmet verenler İl Sağlık Müdürlüğüne “Form 014” ile GÜNLÜK olarak yapılır. 214 . bu dokümanın Grup D için hazırlanmış “Standart Tanı Kriterleri” kısmında.COLI     GIARDIA INTESTINALIS SALMONELLA SP. Grup C bildirimi zorunlu hastalıklar listesi        AKUT HEMORAJİK ATEŞ CREUTZFELDT-JAKOB HASTALIĞI EKİNOKOKKOZ H. LISTERIA MONOCYTOGENES Zehirlenme Bildirimi57 Zehirlenme Vaka Bildirim Formu: Her zehirlenme vakası için düzenlenir. 2009/29. INFLUENZA Tip b (Hib) ENFEKSİYONU İNFLUENZA KALA-AZAR KONJENİTAL RUBELLA         LEJYONER HASTALIĞI LEPRA LEPTOSPİROZ SUBAKUT SKLEROZAN PANENSEFALİT (SSPE) ŞİSTOZOMİYAZ TRAHOM TOKSOPLAZMOZ TULAREMİ “GRUP D” ENFEKSİYON ETKENLERİ: Bu grupta diğerlerinden farklı olarak bildirimi zorunlu olan hastalık değil enfeksiyon etkenidir. devlet hastaneleri. eğitim araştırma hastaneleri. Grup D enfeksiyon etkenlerinin bildiriminden sorumludurlar. Bölge ve Merkez Hıfzıssıhha Laboratuvarları. Grup D içinde yer alan enfeksiyon etkenlerinin herhangi biri için standart kriterler uyarınca pozitif bir bulgu elde ettiğinde.Buna göre. üniversite hastaneleri ile her türlü özel sağlık kuruluşları) tarafından. GÜNLÜK olarak Kurumunun bildirim sorumlusuna “Grup D Enfeksiyon Etkenleri Bildirim Fişi” ile bildirir. Söz konusu enfeksiyon etkenlerinin bildirimleri de her sağlık kuruluşundan değil. Formun doldurulması ve bildirimi tüm sağlık kurum ve kuruluşları (sağlık ocakları. toplum sağılığı merkezleri. Üniversite ve Askeri Hastanelerin laboratuvarları ile diğer kamuya ait hastanelerin laboratuvarları. Devlet Hastaneleri. aile hekimleri. sağlık grup başkanlıkları. Tanımlanan laboratuvarlar. Buna göre. İl Sağlık 57 TC Sağlık Bakanlığı Zehirlenme Bildirimleri Genelgesi. ilçe hastaneleri. Grup D bildirimi zorunlu enfeksiyon etkenleri ve hastalıklar listesi      CAMPYLOBACTER JEJUNI CHLAMYDIA TRACHOMATIS CRYPTOSPORIDIUM SP ENTAMOEBA HISTOLYTICA ENTEROHEMORAJİK E.

Saat: ….C. elektronik ortam../……/…….Dakika Tarih:……. kurye.. Sonrasında oluşturulan rapor TSHGM’ye gönderilir./……/……. ile) telefon teyidi alınarak yapılır.. E K : : : : ……. Kimlik Numarası Soyadı Adı Baba Adı Yaşı Cinsiyeti Mesleği HASTANIN ADRES BİLGİLERİ İli İlçesi Mahallesi Sokağı Apartman Numarası Daire Numarası Ev / Cep Telefonu ZEHİRLENME BİLGİLERİ Başvuru Zamanı Zehirlenmeye Neden Olan Etken Zehirlenmenin Olduğu Yer Olay Zamanı (İlk Maruziyet) Maruz Kalma Süresi Şikâyetler Şikâyetlerin Başladığı Zaman Antidot Adı Ölüm Zamanı Düşünceler Tarih:……... İl Sağlık Müdürlüğü tarafından olabilirliği göz önünde bulundurularak bildirimi yapılan vakanın haricinde vaka olup olmadığı araştırılır./……/……..:….. FORM 018/C ZEHİRLENME VAKA BİLDİRİM FORMU ………………………………………İl Sağlık Müdürlüğüne BİLDİRENİN Adı Soyadı Mesleği Kurum Adı Adresi Tarih HASTANIN KİMLİK BİLGİLERİ T.:…. Saat: …... Saat …. Tarih:……. …. Saat: …. Tarih:……..:….Müdürlüğüne 24 saat içinde (faks./……/……. Saat: …./……/……. Gerekli durumlarda bir sağlık müdür yardımcısının başkanlığında ilgili şube müdürlükleri ile koordineli olarak epidemiyolojik araştırma yapılır.Gün …. 215 .:…. vb.

Soyad. saat. bitki. Olay Zamanı: zehirlenmenin ilk başladığı/maruz kalmanın ilk başladığı zaman. tarih. TC Kimlik No. 1. vii. hangi tür antidot kullanılacağına ilişkin konularda “Birinci Basamağa Yönelik Zehirlenmeler Tanı ve Tedavi Rehberleri” adlı yayından yararlanılabilir. Maruz Kalma Süresi: Zehirlenmeye neden olan etkenle etkileşim süresini ifade eder. tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. Maruz Kalma Süresi: Zehirlenmeye neden olan etkenle etkileşim süresini ifade eder. gaz vb. Ad. 3. tüp gazı ile zehirlendi. Ölümün bildirimden sonra olması durumunda ise bildirimi yapan bu bilgiyi de sağlık müdürlüğüne ileterek bildirimi tamamlayacak. ii. tuz ruhu ile. 2. Şikayetler: Şikayetlerin ne olduğu açıkça belirtilecektir. Cinsiyet: seçilip işaretlenecektir. formu dolduran kişi tarafından yukarda belirtilenlerin dışında ifade edilmek istenen başka bir şey varsa doldurulacaktır. İkinci Bölümde hastanın kimlik bilgileri yer alır. Fare zehiri ile. iii. iv. Hastanın son durumu İl Sağlık Müdürlüğü tarafından takip edilerek ölüm olayının gerçekleştiği durumlarda GG/AA/YYYY SS:DD olarak bu alan doldurulacaktır. …pastanesinde. Bağlı Bölge: Hastanın adresinden hangi sağlık ocağı/aile hekimi bölgesinde olduğu bulunarak seçmeli alandan işaretlenecektir. örümcek ısırdı. 216 . Ölüm Tarihi: Formda daha sonra düzeltme yapılabilecek tek alandır. Birinci Bölümde bildirimi yapan personele ve müdahalenin yapıldığı kuruma ait bilgiler ve formun düzenlenme tarihi doldurulur. saat. kurşun ile. 1. yılan ısırdı. Dördüncü bölümde zehirlenmeye ait bilgiler yer alır. civa ile. Örn. ii.tusak. Şikâyetlerin Başladığı Zaman: Hastanın ilk şikâyetlerinin başladığı zamanı ifade eder. Kurum Bilgileri: i. Ölüm Zamanı: Eğer hasta öldü ise ölüm tarihi ve saati belirtilecektir. Bu yayına http://www. v. dakika olarak belirtilmelidir. 2. seçmeli alan olup. Antidot verildi ise hangi antidot olduğunun adı açık ve net olarak yazılacaktır. GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir. tarım ilacı ile. saat. Düşünceler: Bu bölüm. açık olarak yazılmalıdır. Zehirlenmeye neden olan etkenin sınıflandırılmasında ayrıca vakanın bulgularına. Hasta Kimlik Bilgileri: i. Meslek Grubu seçmeli alandan seçilerek işaretlenecektir.Form 018C Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun Doldurulmasına Ait Açıklama Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun Doldurulması: Dört bölümden oluşmaktadır. Antidot: Eğer hastaya antidot verildi ise seçmeli alandan işaretlenecektir. kurum bilgileri. x. 3. Şikâyet: Hastaya rahatsızlık veren tüm yakınmaları açık olarak yazılacaktır. Yaş manüel olarak girilecektir. filyasyon çalışması yapılırken sorun yaşanmaması için tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. Arı. dakika olarak belirtilmelidir. Sağlık Müdürlüğü de ölüm bildirilmeyen vakaların akıbetini takip edecek. mazot ile. vi. tanımı yapılmış kurumlar arasından seçilip işaretlenecektir. tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. benzin ile.tr/e-kütüphane bölümünden ulaşılabilir. hangi kurumlardan zehirlenme vakası bildirilmişse. ii. Tarih. Antidot: Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Zehir Araştırma Müdürlüğüne 114 numaralı telefon aranılarak ulaşılıp antidotlar ile ilgili bilgi alınabilir. Zehirlenmeye Neden Olan Etken: Bu bölümde zehirlenmeye sebep olan kimyasal. iv. akrep. vii. …banyosunda. Vaka Bilgileri: i. konserve yedi. viii. v. dakika olarak belirtilmelidir. şeklinde açık ve net ifadeler kullanılacaktır. dakika olarak belirtilmelidir. saat. Olay Zamanı (İlk Maruziyet): Zehirlenmeye neden olan etkenle ilk temas saatini ifade eder. Şikâyet Başlangıcı: GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir. gıda. arsenik ile. …atölyesinde vb. vi. iv. iii. Tarih. hasta kimlik bilgileri. soba ile. ix. hayvan. Kuruma Başvuru Tarihi: Sağlık kurumuna müracaat tarihi GG/AA/YYYY SS:DD (tarih. Örn. mantar yedi. saat. …bitki yedi vs. 4. GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir.gov. Zehirlenmenin Olduğu Yer: Mekân olarak belirtilecektir. iii. Üçüncü bölümde hastanın adres bilgileri yer alır. çamaşır suyu ile. dakika) olarak girilecektir. vaka bilgileri olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır.saglik. böcek soktu. Başvuru Zamanı: Vakanın sağlık kurumuna başvurduğu zaman tarih. Zehirlenme nedeni programda belirtilmiş olan seçmeli listeden işaretlenecektir. Form 018C Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun TSİM (Temel Sağlık İstatistikleri Modülü)’e Kaydedilmesine Ait Açıklama: Veri giriş ekranı. ii. i. Bildiren Kurum. Terapötik ilaçların hangi grubundan olduğu belirtilmelidir.

sülfirik asit. tuz ruhu-hidroklorik asit) Kireç ve yağ çözücüler (sodyum hidroksit) Lavabo açıcılar (sodyum hidroksit. nitrik asit. potasyum hidroksit) Fırın temizleyicileri (sodyum hidroksit) Ağır Metallerle Zehirlenmeler Kurşun Civa Arsenik Karbonmonoksit Zehirlenmesi Organofosfatla Karbamatla Yabanıl Ot Öldürücülerle Zehirlenme Mantar öldürücülerle Zehirlenme Kemirgen öldürücülerle Zehirlenme Böcek Öldürücülerle Zehirlenmeler Deniz ürünleri ile zehirlenmeler Balık 217 .Zehirlenme Nedenleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 Botulizm Besin kaynaklı botulizm Opoid Analjezikler Kannabinoidler Belirtilmemiş Uçucu Maddelerle Salisilat Terapötik İlaçlarla Sedatif Hipnotik ve Anksiyolitik İlaçlar Antiepileptik Sedatif Hipnotik Amfetaminler Antidepresan Antipsikotik Antikolinerjik Beta Reseptör Blokörü Demir İçeren İlaçlar Kardiyak Glikozidlerle Kalsiyum Kanal Blokörü Klasik Antihistaminik Bağımlılık Yapan Maddelerle Zehirlenmeler Etil alkol Metil alkol Naftalin Alifatik hidrokarbonlar (Petrol Ürünleri) Zehirlenmeler Benzen Toluen Ksilen Organoklorla Kloroform Trikloretilen Trikloretan Perkloroetilen Metilen Klorür Benzin Gaz Yağı Tiner Vernik Aromatik hidrokarbonlar Halojenli (klorlu) hidrokarbonlar Belirtilmeyen Tüp Gaz Zehirlenmeleri Bütan (evlerde kullanılan tüp gaz) Propan (sanayi tipi LPG) ile zehirlenmeler Tuvalet temizleyicileri (kezzap.

yanlışlıkla ya da özkıyım amacıyla yenmesi Sobadan sızan odun. kömür Fabrika gazları Yangınlarda Kötü baca sistemi olan yerlerle Hava dolaşımının iyi olmadığı yerlerde 218 . Bitkilerin tedavi amacı ile. Doğada yetişen toksik madde içeren mantarların yenmesi ile zehirlenme Diğer Zehirli Hayvan Isırma ve Sokmaları Yılan Isırması Akrep Sokması Örümcek ısırığı Arı sokması Doğada bulunan her türlü zehirli böcek ve hayvan ısırık (köpek hariç) ve sokmaları Parasetamol Freon (Buzdolabı Gazı) Doğalgaz Egzoz gazları ile kapalı garajlarda Lityum Kokain Sempatomimetikler Alkollerle Zehirlenmeler Hidrokarbonlu Bileşiklerle Zehirlenmeler Karbontetraklorür Belirtilmeyen Tarım ve Böcek İlacı İle (İnsektisitlerle) Zehirlenmeler Piretrin ve Piretroidle Amitraz (Kenaz)'la Fösfin ve Fosfürlerle Zehirlenme Fumigantlarla Zehirlenme Her türlü deterjan Belirtilmeyen Ev Kimyasalları ile Zehirlenmeler Ağartıcılar (çamaşır suyu-sodyum hipoklorid) Parlatıcılar (sitrik asit) Metal Parlatıcılar ve pas gidericiler (okzalik.60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 Kabuklu deniz hayvanları Mantar Zehirlenmesi. tuzsuz ya da şekersiz ortamda depolanmış besinlerle Halisünojenler Etilen glikol Bitkilerle Zehirlenmeler. jambon gibi vakumlu. fosforik ve kromik asitler) N-Hekzan Neft Yağı Yenilen ve içilen her türlü gıda ile meydana gelen zehirlenmeler Et ve et ürünleri ile zehirlenmeler Et suyu Domuz eti Dana veya koyun eti Kümes hayvanları ile Salam Sosis Süt ve süt ürünleri ile zehirlenmeler Çiğ süt Peynir Krema Dondurma Yumurta Kurutulmuş yiyecekler Dondurulmuş gıdalar Çiğ sebze meyve salatalar Su ve buz Deli Bal Gıdalara bulaşmış ilaç ve kimyasal atıklar Ticari ya da evde hazırlanmış konserve Sucuk.

Sodyum Nitrit. B Ve E) Morfin Dmsa (Dimercaptosuccinic Acid) Succimer D-Penicilamin (50 Tablet. Kutu) Benzodiazepinler Pralidoksime Tuzları (2.Antidot Listesi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 Atropin Difenhidramin Hidroksikobalamin İnsülin Kalsiyum Calcium Edtate De Sodium Glukoz Digoxin İmmune Spesifik Antikor Digifab (Digoxin İmmune Fab) Metilen Mavisi (10 Ml) Etil Alkol (%10) Dopamin Dicobalt Edta (Kelocyanor) (6 Amp) K1 Vitamini (Fitonadion) Adrenalin (Epinefrin) Penisillamin Dmps (Dimercaptopropane-1-Sulfonate) Botulismus Polivalan Antiserumu (Tip A. Sodyum Thiosülfat ) (Bir Hastalık Kit) Akineton Tiamin (B1 Vitamini) 219 .Pam) (200 Mg 10 Amp) Sodyum Nitroprussid Dimercaprol ( Bal) (British Anti-Lewisite ) Flumazenil Fomepizol ( 4-Methypyrazole ) (1kutu=5 Amp) Deferoksamin (Desferrioksamin) Lökovorin Kalsiyum (Kalsiyum Folinat) Physostigmin Salicylat (5 Amp) Nalokson Fenitoin Etanol Haloperidol Silibinin (4 Vialık Kit) N-Asetilsistein (Nas) Yılan Antivenomu Piridoksin (B6 Vitamini) Siyanür Antidot Kiti (Amil Nitrit.

İşyeri Sağlık Birimi Yıllık Çalışma Planı Takvimi 220 .

İşyeri hekimi. Yazılı bir tehlike belirleme ve risk değerlendirmesi belgeniz var mı? 17. Değerlendirmesi ve Kontrol Edilmesi 16. Çalışanların iş kazalarını ve meslek hastalıklarını amirlerine ve yöneticilere.. yürüttüğü faaliyetleri Kurula bildiriyor. Ek ve tamamlayıcı muayeneler yapılıyor mu? (Biyolojik monitörizasyon ve teknik ölçümler) 26. yasalara ve iyi uygulamalara uygun olarak ve tehlike belirleme ve risk değerlendirmesi çalışmalarını esas alarak sağlık gözetimi yapıyor mu? 22. aşılama ve portör muayeneleri yaptırılıyor mu? Orta İyi Açıklamalar Orta İyi Açıklamalar 221 . araç-gereç ve malzeme alınırken İSG gözetilerek işyeri hekimi görüşü alınıyor mu? 11. İş sağlığı için ayrı bir bütçe ayrılıyor mu? 6. işe uygunluk değerlendirilip raporlanıyor mu? 24.İSG politikası ve İSG organizasyonu 1. ilgili diğer hastalıklar. Risklerin Belirlenmesi. gereğinde iş değişikliği önerisinde bulunuluyor mu? 25. İşyeri hemşiresi var mı?) 3. İşletmenin İSG politikası iş sağlığını kapsamakta yaralanma ve meslek hastalıkları/işle ilgili hastalıkların önlenmesi konusunda taahhütte bulunmakta mıdır? 2. İSGB-OSGB personelinin işbirliğini ve İSG politikalarının oluşturulmasına ve sürdürülmesine katılımını sağlıyor mu? 8. iş kazalarımeslek hastalıkları. genel sağlık durumu. tahliller. İşyeri hekimi koruyucu donanımların satın alımı ve kullanımı ile ilgili tavsiyede bulunuyor mu? 13. görev ve sorumlulukları açık bir şekilde tanımlanmış kendine ait bir İSGB ya da sözleşmeli bir OSGB var mı? (Sözleşmeli işyeri hekimi var mı? -Tam zamanlı……. İSGB ekibi sağlık alanında yapılacak iyileştirmelerle ilgili yıllık hedeflerin de içinde yer aldığı yıllık plan hazırlanırken yapılan çalışmalara katılıyor mu? 10. endüstriyel hijyen ölçümleri yapıyor mu? 19. Yönetimin gözden geçirilmesi sonucu elde edilen bulgular işyeri hekimine bildiriliyor mu? 15.. kullanılan kimyasalların MGBF’larına ulaşabiliyor mu? 18. İSG’nin işletme faaliyetleriyle bütünleştirilmesi 9. İş sağlığı hizmetleri için ayrılan süreler yeterli mi? 5. mesleki geçmiş. işletmede meydana gelen kazalar ve kaza soruşturmaları ile düzeltici ve önleyici eylem kararları hakkında bilgilendiriliyor mu? 4. Periyodik muayeneler yapılıyor ve raporlanıyor. -Yarı zamanlı…….İSGİP İSG. Makine. Kişisel tıbbi kayıtlarda Türkiye'deki mevzuatla uyum içerisinde. işle ilgili hastalıklar. mesleki maruziyetler. İşyeri hekimi İSG Kuruluna katılıyor. biyolojik izleme vb. Yeni prosesler ve işler planlanırken İSG gözetilerek işyeri hekimi görüşü alınıyor mu? 12. İşveren. Bulaşıcı hastalıkların kontrolü. Kurul çalışmalarından haberdar ediyor mu? Zayıf 14.YS Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu Zayıf 1. Mesleki sağlık ile ilgili tehlikeler ve riskler düzenli olarak belirlenip değerlendiriliyor mu. tıbbi muayeneler. İSG kapsamındaki hak ve sorumluluklar 7. bilgiler yer alıyor mu? Tıbbi kayıtların gizliliği sağlanmış mı? 2. İşyeri hekimi. İşveren İSGB-OSGB personeline mesleki bağımsızlık sunuyor mu? 3. bu çalışmaların sonuçları kendisine rapor ediliyor mu? İşyeri hekimi işyeri ziyaretleri yapıyor mu? 20. İş sağlığı hizmet sağlayıcısı. güvenlik uzmanı ve işyeri hekimine bildirmelerine yönelik resmi bir sistem mevcut mu? 5. İşyerinin büyüklüğü ve faaliyetleri doğrultusunda oluşturulmuş. Sağlık Gözetimi 21. İş sağlığı hizmet sağlayıcısı önleyici ve DFlerle ilgili tavsiyelerde bulunuyor ve bu tavsiyeler dikkate alınıyor mu? 23. bu çalışmalara iş sağlığı ile ilgili tehlikeleri ve riskleri ekleyerek katılıyor mu. İşe giriş muayeneleri yapılıyor. İSGB veya OSGB yasada tanımlanan ve işletmenin büyüklüğü ve faaliyetleri ile doğru orantılı fiziki mekan ve donanıma sahip mi? 4. İşyeri hekimi.

nitelikli yemek ve kaliteli içme suyu sağlanması sürekli gözetiliyor. İşletmenin iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kayıt altına alınması için bir bildirim sistemi var mı? 8. İşyeri hekimleri ve hemşireleri ulusal mevzuata uygun şekilde sürekli eğitim görüyor mu? 46. İşletme acil sağlık hizmeti veren kuruluşlarla gerektiğinde işbirliği kurmuş mudur? Orta İyi Açıklamalar Orta İyi Açıklamalar İSGİP kapsamında hazırlanan İSG-YS “Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu” işyeri hekimlerinin çalıştıkları işyerlerini değerlendirmelerinde ve geliştirmelerinde kullanabilecekleri bir form olarak düşünülmektedir. işe gelmemeyle sonuçlananlar raporlanıyor ve işverene bildiriliyor mu? 38. değerlendiriyor. bildirimi ve uygun tedavilerinin önemi hakkında bilgilendiriliyorlar mı? 10. sağlık gözetimi bulguları hakkında bilgilendiriliyor mu? Zayıf 45. İşletmenin iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili mevzuata uygun bir kayıt ve bildirim sistemi ve görevlisi var mı? 40. Acil durumlar ile ilgili önlem. Yöneticiler ve çalışanlar.27. iş kazaları ile meslek hastalıklarının erken teşhisi. yazılı düzeltme önerileri yapılıyor ve izleniyor mu? 30. izlem. ilk yardım kitleri mevcut mu ve bunların devamlılığı sağlanıyor mu? 49. Güvenlik ve sağlık ile ilgili yürürlükte olan yönetmeliklere uyulmasını sağlamak için kullandığınız sistemde. İşçiler işletmenin iş sağlığı politikası. İşletme. ulusal mevzuata uyulup uyulmadığını tespit etmek amacıyla düzenli değerlendirmeler yapılması öngörülmüş mü? 9. Eğitim ve İletişim 44. İSGB-OSGB yıllık çalışma planı hazırlıyor mu? 33. hazırlık ve müdahale düzenlemeleri. İş Sağlığı Yönetim Sisteminin Türk Mevzuatı ile uyumlu olduğunu teyit etmek üzere periyodik denetimler düzenliyor mu? 7. İş sağlığına yönelik önleyici faaliyetlerin planlaması yapılıyor ve bu planlar şirketin yıllık planlarına dahil ediliyor mu? 42. saklıyor. Hassas gruplara yönelik bir gözetim programı uygulanıyor mu (gebeler. İşle ilgili yaralanma ve rahatsızlıkların uygun tedavi. İşletme yönetimi işyeri hekiminin performansını her yıl gözden geçiriyor. İşe dönüş muayeneleri yapılıyor mu? 29. iş sağlığı risk ve tehlikeleri konularında eğitiliyor. Yöneticiler. kontrol ve rehabilitasyonu meslek hastalıkları tanısında yetkili hastanelerle ve ilgili birimlerle işbirliği içinde yapılıyor mu? Zayıf 6. Tüm işle ilgili hastalıklar araştırılıyor. amirler ve işçiler için hazırlanmış bir eğitim programı ile bunların yenileme eğitimleri için bir programınız var mı? 47. Performans İzleme 31. İşyerinin genel hijyen şartları. İSGB-OSGB yıl sonunda yıllık bir rapor hazırlıyor mu? 34. gençler vb. Olayların Raporlanması ve Soruşturulması 37. Yeterli sayıda ilkyardım personeli var mı ve ilkyardım ekibinde yer alan herkes mevzuata uygun. istatistiklerini alıyor. İşyeri hekimi sağlık bilgilerini kaydediyor. Acil Durumlara Hazırlık 48. düzenli eğitim alıyor mu? 50. İş sağlığı yönetimindeki olası iyileştirmelere dair karar alınması amacıyla yönetim gözden geçiriliyor mu? 43. 222 . Sürekli İyileştirme 41. elde edilen bulgular işyeri hekimine bildiriliyor mu? 35. İşte yaralanmalar/rahatsızlıkların bildirimi ve soruşturulmasında kullanılan prosedürün etkinliğini değerlendiriyor musunuz? 36. yorumluyor ve raporlayıp işverene bildiriyor mu? 32. İşyeri hekimi işletmede meydana gelen kazalar ve kaza soruşturmaları ile düzeltici ve önleyici eylem kararları hakkında bilgilendiriliyor mu? 39.)? 28.

donlardır. ekonomik. taşkın. Ülkemizde ise en sık görülen meteorolojik karakterli doğal afetler dolu.tr).afet. orman yangınları. Afetten etkilenen ülkelerde. don. Akdeniz Bölgesinde doğal afetler kuraklık. şiddetli yağış. yaralanmalar. insanların yerlerini terk etmeleri. gıda güvensizliği. çığ. afet sırası ve afet sonrasında yapılması gereken idari yasal ve teknik çalışmaları belirleyen ve uygulamaya aktaran. kuraklık. 2. seller. ACİL DURUM (EMERGENCY) 1. ölümler. teknolojik veya insan kaynaklı olayların sonuçlarına afet denilmektedir. altyapının hasar görmesi ya da kaybedilmesi. Örneğin. dolu fırtınaları. uygulama yapabilmeyi sağlayan ve her olaydan çıkarılan derslerin ışığında varolan sistemi geliştiren yönetim biçimidir. normal yaşamı ve insan eylemlerini durdurarak veya kesintiye uğratarak toplulukları etkileyen. sosyal ve çevresel kayıplar doğuran. kar ve fırtınalardır. bir olay zamanında. yıldırım. sakatlık. 31 çeşit doğal afetin 28 tanesini meteorolojik afetlerin oluşturduğu görülür. bu durumlar çoğu kez aynı anda ortaya çıkar.XIV. zayıflamış ya da zarar görmüş kamu yönetimi ve azalmış kamu emniyeti ve güvenliği durumlarını içerebilir. orman yangınları. Doğal afetlerin çeşitleri ve önem sıraları ülkeden ülkeye de değişmektedir. İşyerlerinde Afet ve Acil Durum Organizasyonu AFET (DISASTER) İnsanlar için fiziksel. AFET TÜRLERİ Dünya genelindeki doğal afetler ele alınınca. 223 . heyelan. Dünya Meteoroloji Örgütüne (WMO) göre sadece 1980'li yıllarda dünyada 700.gov. Acil müdahale gerektiren ve yerel kapasitenin olayları belirleme ve yönetmede yetersiz kaldığı durumlarda afetler sonrası oluşan acil durum. şiddetli rüzgâr. Olumsuz etkilerini en aza indirmek için acil önlemler alınmasını gerektiren beklenmedik ve ani gelişen olay. 3.000 kişi meteorolojik afetlerden dolayı hayatını kaybetmiştir (www. yerel kapasiteyi zorlar ve ekonomik ve sosyal faaliyetleri aksatır. etkilenen topluluğun yerel olanak ve kaynaklarını kullanarak baş edemeyeceği doğal. hastalık. çığlar. Acil durumlar. sel. AFET YÖNETİMİ (DISASTER MANAGEMENT) Afetlerin önlenmesi ve zararlarının azaltılabilmesi için afet öncesi.

İNSAN KAYNAKLI AFETLER 1. 5.  Çığ.  Kıtlık vb.gov.  Yangınlar vb. Ani Gelişen Doğal Afetler  Deprem. biyolojik. 1. kaya düşmeleri. Taşımacılık kazaları.afet.  Seller.aspx?RaporAdi=portalbilgigirisraporsayfasi&Theme=true&ALAN=object_id&KOD U=12. 2. Nükleer. su taşkınları. Endüstriyel kazalar. Aşırı kalabalıktan meydana gelen kazalar. 2.tr/tuaa/GenericClass/Rapor.  Kuraklık.  Toprak kaymaları. 224 . Afşin-Elbistan Termik Santrali Yakınındaki Açık Çöllolar Kömür Maden Havzası’nda Meydana Gelen (Heyelan) Göçük Afeti-10 Şubat 2011). Göçmenler ve yerlerinden edilenler vb.  Fırtınalar. kimyasal kazalar. 3. Kahramanmaraş.(http://www.  Volkanlar. hortumlar. 4. DOĞAL AFETLER Yavaş gelişen doğal afetler  Şiddetli soğuklar.

aspx?AID=64178. Ostim-İvedik Organize Sanayi Bölgesi’nde Patlama-03 Şubat 2011).tr/tuaa/TUAA/AfetDetayFormu. kimyasal silahlar ve kazalar Sanayi kazaları Ulaşım kazaları Kaya Düşmesi Volkanik Patlamalar Çamur Akıntıları Tsunami Kuraklık Dolu Hortum Yıldırım Kasırga Tayfun Sel Siklonlar Tornado Tipi Çığ Aşırı Kar Yağışları Asit Yağmurları Sis Buzlanma Hava Kirliliği Orman yangınları Salgınlar Böcek İstilası Terör saldırıları Göçler 225 . DÜNYADA GÖZLENEN AFET TÜRLERİ JEOLOJİK AFETLER Deprem Heyelan KLİMATİK AFETLER BİYOLOJİK AFETLER Sıcak Dalgası Erozyon Soğuk Dalgası Orman Yangınları SOSYAL AFETLER TEKNOLOJİK AFETLER Yangınlar Savaşlar Maden Kazaları Biyolojik.(http://www. nükleer.gov.afet.

Acil durum ve eylem planı çalışmaları ve uygulamalarının tek başına işyerleri tarafından yapılması ve yürütülmesi çok zordur. Acil çıkış kapıları. Yangın söndürme ekipmanı kolay kullanılır olmalı. işyerinde hazırlanacak Afet ve Acil Durum Planlarıyla ilgili desteği sağlayabilir58. acil durumlarda çalışanların hemen ve kolayca açabilecekleri şekilde olmalıdır. Acil çıkış yolları ve kapıları ile buralara açılan yol ve kapılarda çıkışı zorlaştıracak hiçbir engel bulunmamalıdır. yapılan işin özelliğine. Acil çıkış yolları ve kapıları Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmelidir. kuruluşun mali yapısını ve toplumdaki imajını tehdit eden planlanmamış olaylardır.G: 10 Şubat 2004/25369. İşyerleri tehlike kaynağı olması bakımından potansiyeli yüksek olan yerlerdir. İşyerlerinde kurulum aşamasında ve sonrasında alınması gereken önlemler vardır. 226 . İşaretler uygun yerlere konulmalı ve kalıcı olmalıdır9. İşyeri yönetimi bulunduğu bölgedeki Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri ile iletişime geçerek. Bu durum işyerlerinde acil durum ve eylem planı çalışmasının.    58 59 Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri Yönetmeliği.G: 19 Şubat 2011/27851. Acil çıkış yolları ve kapıları:           Acil çıkış yolları ve kapıları doğrudan dışarıya veya güvenli bir alana açılmalı ve çıkışı önleyecek hiçbir engel bulunmamalıdır. kuruluşa veya doğal çevreye zarar veren. işyerinin büyüklüğüne ve çalışanların sayısına uygun olmalıdır. Acil çıkış kapıları dışarıya doğru açılmalıdır. Acil çıkış kapısı olarak raylı veya döner kapılar kullanılmamalıdır. işaretler uygun yerlere konulmalı ve kalıcı olmalıdır9.59. İçeri doğru açılan kapılar tehlike anında kaçışı engelleyerek yığılmalara ve fazladan zararlara yol açabilmektedir. görünür ve kolay erişilir yerlere konulmalı. Yangın söndürme ekipmanı ve bulunduğu yerler Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmeli. planı verimli ve sağlıklı kılmayabilir. Ayrıca yangınla mücadele için. Aydınlatılması gereken acil çıkış yolları ve kapılarında elektrik kesilmesi halinde yeterli aydınlatmayı sağlayacak yedek aydınlatma sistemi bulunmalıdır. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. önlerinde engel bulunmamalıdır. tüm çalışanların işyerini derhal ve güvenli bir şekilde terk etmeleri sağlanmalıdır. Acil çıkış yolları ve kapılarının sayısı. Başbakanlığa bağlı “Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı” kurulmuştur. İşyerinin büyüklüğüne. işyerindeki faaliyetleri kısmen veya tamamen durdurabilen. kullanılan maddelerin fiziksel ve kimyasal özelliklerine ve çalışanların sayısına göre işyerinde etkili ve yeterli yangın söndürme donanımı ile gerektiğinde yangın detektörleri ve alarm sistemleri bulunmalıdır. R.İşyerlerinde çalışanların yaralanmasına veya can kaybına neden olabilen. Tek taraflı uygulama ve yürütüm. R. Ülkemizde böylesi durumlarda can kaybı başta olmak üzere yitirilebilecek pek çok değer göz önüne alınarak. çok geniş bir boyutta ele alınılmasını zorunlu kılmaktadır. boyutları ve yerleri yapılan işin niteliğine. Acil çıkış kapıları kilitli veya bağlı olmamalıdır. Herhangi bir tehlike durumunda.

Bir kaza durumunda ve kazadan sonra çalışanların ne yapması gerektiği. toz veya toprak girmeyecek şekilde yapılmış olmalı ve herhangi bir karışıklığa yol açmayacak şekilde içleri bölünmüş olmalı ve her malzeme veya ilacın üzerinde adları okunaklı bir şekilde yazılmış olmalıdır. Dolap kapaklarının iç tarafına içinde bulunan ilaç ve malzemenin bir listesi yapıştırılmış olmalı ve beyaz üzerine kırmızı ay işareti konarak işyerinin uygun bir yerinde bulundurulmalıdır45. İlkyardım personeli olarak görevlendirilen personelin tanımlanması. İlkyardım dolapları. İlkyardım odaları İşyerinin büyüklüğü. hangi yollarla ve kime bildirilmesi gerektiği. işyeri hemşiresi. ilkyardım odaları. İşyerinde yapılacak eğitim ve tatbikatlarda ilkyardım ekiplerinin yer alması sağlanmalıdır. her zaman görünür bir şekilde işaretli. İlkyardım konusundaki yazılı bilgiler. İlkyardım çantaları veya dolapları.İşyeri Sağlık Birimi Çalışanlarının Afet ve Acil Durumlardaki Sorumlulukları Afet ve acil durum ortaya çıkmadan işyerinde kurulması gereken ekiplerden biri de “ilkyardım ekibi”dir. kolaylıkla erişilebilecek şekilde. buralar Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmeli ve çalışma koşullarının gerektirdiği her yerde ilkyardım donanımı bulundurulmalıdır. işten ayrılanların yerine yeni ilkyardımcılar yetiştirilmesinin sağlanması görevini de yerine getirmelidir. nemden ve istismardan korumalıdır. İlkyardım dolabının ve ilkyardım odasının yerleri. ilkyardım dolapları ve acil hasta/yaralı taşıma ve sağlık kuruluşlarına iletimi konusunda toplantılar yapmalıdır. kuruluşun büyüklüğü ve çalışan sayısı göz önüne alınarak gerekli sayıda “ilkyardımcı” yetiştirilmelidir52. İşyerindeki en üst sağlık yetkilisi her vardiyada gerekli olacak sayıda ilkyardımcılardan ekipler kurmalı ve bu ekiplerin diğer afet ve acil durum ekipleriyle iletişimini sağlamalıdır. Kaçış yollarının nerelerde olduğu ve İlkyardım personelinin görevlerinde nasıl desteklenecekleri. Ayrıca işyeri hekimi.) kurulacak ilkyardım ekibinde yer almalı. yapılan işin niteliği ve kaza riskine göre işyerinde bir ya da daha fazla ilkyardım odası bulunmalıdır. kaza olabilecek alanların yakınında olmalıdır. İşyeri hekimi sertifikalı ilkyardımcıları bir araya getirerek. Herhangi bir kaza ile ilgili bilginin. 227 . sağlık memuru vb. İlkyardım odaları ve dolaplarının düzenli aralarla denetiminin yapılarak eksiklerin tamamlanması da ekip liderlerinin sorumluluğunda olmalıdır. Bilgi notunun temel bölümleri şu maddeleri içermelidir:        İşyerinde ilkyardım ve tıbbi bakımdan daha fazla yararlanma yöntemleri. İlkyardımcılar ilkyardım dolaplarına bir iki dakika içinde ulaşılabilmelidir. ilkyardımcıların güncelleme eğitimlerinin takibi. Başlangıçta ilkyardım hastayı kımıldatmadan yapılacak olsa da. Bu donanım uygun şekilde işaretlenmeli ve kolay erişilebilir yerlerde bulundurulmalıdır. Dolaplar uygun malzemeden yapılmış olmalı ve içindekileri sıcaktan. işyerinde stratejik bir noktada görülebilecek bir yere asılmalı ve işveren bu konuda tüm işçiler için bilgi notları düzenlemelidir. emekli olan. gerektiğinde yaralı veya hasta kişinin kaza yerinden uzaklaştırılmasını sağlamak üzere kullanılacak basit taşıma araçlarına kolayca ulaşılabilmelidir. Ayrıca. Sağlık birimi çalışanları (İşyeri hekimi. Bu ekibin kurulması sorumluluğu işyerinde bulunan en yetkili sağlık çalışanındadır. Bu odalar yeterli ilkyardım malzeme ve ekipmanı ile donatılmalı ve sedyeler kolay erişilebilir yerlerde bulundurulmalıdır.

dinlenme. kanepe ve perde bulunmalıdır. Sıra.Madenlerde yer üstünde yapılacak ilkyardım müdahaleleri: ILO’nun 2006 yılında Cenevre’de yaptığı. kilitlenebilir üniteleri ve kilitli bir kapısı bulunan depo odasına geçilebilmelidir. İlkyardım merkezi tedavi odası aşağıda belirtilen özelliklere sahip olmalıdır:   Kolay temizlenebilen kaygan olmayan bir tabanı. Kömür Madenlerinde Güvenlik ve Sağlık Uzmanları Toplantısında alınan kararlarda. Madende. ilkyardım ve hayat kurtarma teknikleri konularında yetkili (sertifikalı. sıcak ve soğuk su bulunmalı. Diplomalı bir hemşire ya da onaylı bir ilkyardım eğitimi kursunu tamamlayanların dışında hiç kimse. kolayca yıkanabilir duvarları. Yalnızca ilkyardım. bu tür tesislerin her işyerinden kolaylıkla ulaşılabilecek bir yerde kurulması sağlanır. madenin ana girişine elverişli yakınlıkta olmalı. Söz konusu düzenlemeler. bir vardiyada çalışan işçi sayısı ulusal yasa veya yönetmeliklerle belirlenen rakamı aşarsa. İlkyardım merkezi tedavi odasından. ehliyetli) kişi veya kişilerin sorumluluğunda olmalı ve bu özelliklere sahip bir kişi çalışma saatleri süresince devamlı ulaşılabilir durumda olmalıdır. İşletmenin kaynakları. bir doktorun hizmetinden yararlanabilen ilkyardım görevlileri görev yapmalıdır. ilkyardım merkezinde görev yapan ilkyardım görevlisi veya görevlileri devamlı orada bulunmuyorlarsa da hemen ulaşılabilir durumda olmalıdırlar. bu bölümdeki koşulları sağlamak için yeterli değilse bunları yerine getirmek için iki veya daha fazla işletme. İlkyardım merkezi dinlenme odası aşağıda belirtilen özelliklerde olmalıdır:   Tedavi odasına açılan bir kapısı ve sedyelerin hareketlerini kolaylaştırmak için dışarıya açılan geniş kapıları bulunmalıdır. Yetkili makamların onayı alınarak yapılan düzenlemelerde. tekerlekli tedavi servis arabası (çekmeceleri bulunan ve üzeri cam olan). (1) Herhangi bir vardiyada çalışanların toplam sayısının ulusal yasa veya yönetmeliklerle belirlenen sayıyı aşmadığı küçük madenlerde devamlı kullanıma hazır olan bir ilkyardım odası bulundurulmalıdır. (2) İlkyardım odası yeterli derecede ısıtılmış ve aydınlatılmış olmalı. yönetici tarafından ilkyardım merkezinde görevlendirilmemelidir. 228 . temiz tutulan tedavi. depo ve bekleme odaları bulunmalıdır. gömme depo rafları. kolay temizlenebilir çalışma bankoları ve akarsu olan lavaboları bulunmalıdır. kaynaklarını birleştirebilir. büyüteçli lamba. “madende. fabrika ya da atölyelerde veya çevresinde çalışılırken. rahat bir girişi bulunmalı ve sedye taşıyan insanlar girebilmelidir. Tedavi odasından banklar ve sandalyelerin bulunduğu bekleme odasına veya alanına da geçilmelidir. İlkyardım merkezi aşağıdaki özelliklere sahip olmalıdır:    Yer üstünde diğer amaçlar için kullanılmayan ayrı bir yerde. uygun niteliklere sahip bir ilkyardım merkezi bulundurulmalı ve düzenli bir şekilde bakımı yapılmalıdır” denilmektedir. Yeterli derecede ısıtılmış. Akarsuyu olan bir lavabosu. aydınlatılmış. inşaat alanında. sandalye. tıbbi incelemeler ve ambulans hizmetleri için kullanılmalıdır. ayarlanabilen tedavi sandalyesi. kolaylıkla temizlenen iç yüzeylere sahip olmalı ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle odada bulunacak minimum donanım belirlenmelidir. İlkyardım merkezinde. ayarlanabilen bir kanepe ve dinlenme sandalyesi bulunmalıdır.

İşveren. yeraltında karşılaşılan tehlikeler nedeniyle oluşacak yara ve hasarlarla başa çıkmak için yeterli ilkyardım hizmetlerini. ilgili yönetmeliklerle belirlenmiştir. gerekirse ilkyardıma gereksinimi olan kişiyi nakletmeden önce. Denetim İşveren tarafından görevlendirilen yetkili bir kişi tarafından. İlkyardım donanımlarını düzenli bir şekilde bulundurmak ve gerektiğinde yenilemek tüm ilkyardım görevlilerinin ve yer altındaki denetçilerin (nezaretçilerin) görevi olmalıdır. toz ve nem geçirmez saklama kaplarında bulundurulmalı ve işçiler bu gereçlere erişebilmelidirler. (2) Bu nitelikli kişilerin her biri olanaklar ölçüsünde düzenli olarak yer altında aynı gurupla birlikte çalışmalıdır. (c) Çeşitli yapışıcı bantlar ve (d) Yeterli sayıda tıbbi eldiven. Yer altında ilkyardımda çalışan tüm kişilerin listesi. Tüm ilkyardım gereçleri uygun. kuruluşlarını ve personelini sağlamalıdır. (1) Yer altında çalışan yeterli sayıda kişi. onaylanmış güncel ilkyardım sertifikalarına sahip olmalıdır. Yeraltında çalışılırken ilkyardım sağlamak için olabildiğince uygun araçlara ve eğitilmiş personele her zaman kolaylıkla erişilebilmelidir. ona tedavi sağlamak üzere. temiz. mümkün olduğunca önemli hayat kurtarıcı teknikler ve ilkyardımın temelleri konusunda eğitim ve bilgi almalıdır. İşveren yaralı ve hasta kişilerin. insanların yalnız bir kafesle çıkarılabileceği ve kafesin. Yaralı insanların çıkarılacağı her kuyuda veya açıklıklarda. 229 . Hasta ve yaralı kişilerin taşınması Maden yöneticisi yaralı ve hasta kişilerin maden yüzeyine çabuk ve rahat taşınmalarını sağlamak için gerekli düzenlemeleri yapmalıdır. hastaneye veya evlerine hemen taşınmaları için gereken düzenlemeleri yapmalıdır. Eğitim ve güncelleme-takviye eğitimleri (1) Kömür madenciliğine yeni başlayan herkes. tüm ilkyardım ve ambulans donanımının ne sıklıkla denetleneceği. steril hazırlanmış küçük orta ve geniş pansumanlar. yeterli ve uygun ek ilkyardım birimleri oluşturmalıdır. (b) Sabitleyici bandajı olan. Her kullanımdan sonra ya da en geç 6 ayda bir kontroller yapılmalıdır. Her bir ilkyardım personeli en az aşağıda belirtilen maddeleri kullanılabilecek şekilde bulunduran bir ilkyardım çantası taşımalıdır: (a) İki üçgen bandaj. ilkyardım merkezinde madende çalışanlar tarafından kolayca görülebilecek bir yerde bulundurulmalıdır. Tüm noksanlıklar zaman geçirmeksizin düzeltilmelidir. sedyenin düz olarak yatırılabileceği kadar geniş olmadığı her kuyuda ve her batık kuyuda. yaralanmanın ağırlaşmasını önlemek için uygun bir can yeleği veya tutma sistemleri sağlanmalı ve kullanılmalıdır.Yeraltında ilkyardım düzenlemeleri İşveren.

acil durumlardaki iletişimi yürütmek üzere yöntemler ve kişisel sorumluluklar belirlenmelidir. (d) Tıbbi ve cerrahi durumları inceleme ve değerlendirme. Yaralanmaların bildirilmesi Yaralı bir kimse. İlkyardım merkezinde çalışan ve yer altındaki işçilere ilkyardım ulaştıran kişiler. madeni terk etmeden önce izleyecekleri yöntemler belirlenmelidir. elde edecekleri başka özellikler yanında aşağıda belirtilen hususları yapmalarını sağlayacak bilgiler almalı ve eğitim görmelidir: (a) Şok tedavisi ve canlandırma. (c) Pansuman yapma. Bu plan. (b) Acil durum iletişim sistemi kurulmalı. Onaylanmış ilkyardım sertifikası alan kişiler. (i) Bütün acil durum donanımlarını kullanma ve (j) Depo ve destek yönetimi. (g) Basit raporlar tutma. (e) Üzerinde akım bulunan alete yakalanmış olanları uzaklaştırma ve elektrik şoku ve ciddi vücut yaralanmalarını tedavi etme. madende acil bir durum görülürse uygulamak üzere “maden acil durum eylem planı” bulundurmalıdır. Yaralanma yer altında tedavi edilmiş bile olsa ilkyardım merkezinde bildirilen yaralanmaların kaydı tutulmalı ve saklanmalı ve yıllık değerlendirilmelidir. acil durumlardaki kaçış yolları ve yöntemleri konusunda eğitim verilmelidir. yangın önleme ve acil durum eylem planının bir parçası olmalı. (c) Acil durumdan etkilenen herkese derhal durumun bildirilmesini sağlayacak ve tüm kişiler tarafından görülüp duyulabilecek bir alarm sistemi bulundurulmalıdır. Bu durumlarda: 230 . (e) Kritik operasyonları yapmak üzere madende kalan çalışanların. düzenli bir şekilde hemen çekilmesini sağlayan bir yöntem izlenmeli. (h) Zayiatların yönetimi. gerekirse tedavi ve sevk edilmelidir. (b) Yaraları inceleme ve değerlendirme. (f) Acil durum tedavisi ve sevk yapma. Tahliye ve kurtarma Acil durumlarda tahliye Her işveren.(2) Bu kişilerin yeni teknikler konusunda güncel bilgiler edinmeleri için gerektiğinde güncelleme-takviye kurslar düzenlenmelidir. yarası ne kadar hafif olursa olsun madeni terk etmeden önce inceleme ve tedavi için ilkyardım merkezine başvurmalı. madenin tahliyesini ve aşağıda belirtilen konuları kapsamalıdır: (a) Acil durumlarda alınacak önlemleri yönetmek üzere kişisel sorumluluklar saptanmalıdır. (d) Madenden veya tehlike bölgesinden kişilerin güvenli olarak. yetkilileri tarafından istenilmesi durumunda yeniden eğitilerek sınava sokulmalıdır.

daimi kurtarma biriminden yeterli sayıda bir grup devamlı olarak istasyonda görevlendirilmeli ve orada kalmalıdır. madenden kurtarmayı da kapsayan. Merkezi bir istasyon bulunmuyorsa. (b) Var olması durumunda her madenin. kurtarma çalışmaları ve kurtarma çalışanlarının eğitimleri için tam olarak donatılmış yeterli merkezi kurtarma istasyonları bulundurmalı. doğrudan kontrol edebileceği bir konumda olmalıdır.   Ulusal yasa veya yönetmelikler yeterli kurtarma işçisi sayısını belirlemelidir. Her kurtarma istasyonu. (i) Her düzeydeki tüm personel için. kurtarma istasyonları olan çevredeki diğer madenlerle telefon bağlantısı olmalıdır. Kurtarma istasyonun çalışma alanı yetkililer tarafından belirlenmelidir. Plan yangın önleme ve acil durum eylem planının bir parçası olmalıdır. eylem yöntemleri ve periyodik olarak acil durum alıştırmaları konusunda bilgi ve eğitim verilmelidir. her hangi bir zamanda arayıp verdiği hizmetlerden tam olarak yararlanacak şekilde. gerekli donanım sağlanmalı. Yetkililerin belirleyebileceği özel durumlar dışında. acil durumların önlenmesi için düzenli tatbikatlar. Maden kurtarma çalışmaları Maden acil durum eylem ve kurtarma planı. (f) Belirli riskler altında olan kişilere kaçmaları için kişisel solunum donanımı gibi. Bu merkezler yetkililer tarafından onaylanmalıdır. (2) Hemen çekilmeyecek olan kişilerin bulundukları yerlerin güvenli olmalarını sağlayacak elverişli yöntemler uygulanmalı. bunların bakımını sağlamalıdır. ulusal yasa veya yönetmeliklerle istenilmeli ve her işveren. Kurtarma işçileri aşağıda belirtilen şekillerde organize edilmeli ve bulundurulmalıdırlar: (a) Merkezi istasyonda devamlı bir kurtarma teşkilatı ve madende eğitilmiş kurtarma işçileri bulundurulmalı veya (b) Madende kurtarma ekipleri oluşturulmalıdır. yöntem tüm işçilere açıklanmalı. (3) Karşılaşılan kritik duruma hazırlıklı olmak üzere personel. 231 . bu planı hazır bulundurmalıdır. (g) Madende acil durumları oluşturan yangınlara ve diğer tehlikelere karşı eğitilmiş. (a) Maden bölgesinde merkezi bir kurtarma istasyonu bulunuyorsa işveren o istasyona.(1) Yalnızca. yetkililerce belirlenen süre madende yer altında pratik yapmış ve ulusal yasa veya yönetmeliklerde istenilen diğer özelliklere sahip yetkili bir memurun. kurtarma işinde yeterli eğitim almış. hazırlıklı olma. kritik operasyonlarda ve yangınlar. bağlanmalıdır. hizmetlerine gerek duyulur duyulmaz. İşveren birleşerek veya ayrı olarak uygun merkezlerde. Her madende. patlamalar gibi madende görülen acil durumlarda yapılacak eylemler konularında özel eğitim almış personel seçilmeli. merkezi kurtarma istasyonu ile telefon bağlantısı olmalıdır. diğer kurtarma çalışanlarını de görevlendirmek için etkili düzenlemeler yapılmalıdır. donatılmış ve hemen ulaşılabilecek bir eylem grubu oluşturulmalı. Ulusal yasa veya yönetmelikler ile istisna kabul edilmedikçe. (h) Acil durum tahliyesi tamamlandıktan sonra. gaz tayin edici ekipmanın yanısıra gerekli diğer ekipman ve gereçlerle donanmış olmalıdır.

Kopyalarda giriş hava yolları. Solunum aygıtları. yetkililer tarafından tanımlandığı veya onaylandığı şekilde periyodik olarak daha ileri bilgilendirme ve uygulama eğitimleri de almalıdırlar. regülatörleri ve telefon istasyonlarını göstermelidir. Ayrıca. Kurtarma işinde eğitim için seçilen herkes. (2) Yer altında bulundurulması gerektiği belirtilenler dışındaki kurtarma donanımları. kurtarma çalışanlarını eğitmek üzere yeterli sayıda uzman eğitimci bulundurulmalıdır. mizaçları. Kurtarma işçileri yılda bir sağlık kontrolünden geçirilmeli. Kurtarma çalışmalarında ve eğitimde kullanılacak sinyal kodları. aletlerin ve donanımın ne sıklıkta denetlenmesi gerektiğini belirlemelidir. hava geçitlerini. kapakları.Kurtarma çalışanlarının seçimi Maden kurtarma çalışmaları için eğitilecek çalışanların seçiminde. eğitimi ve uygulamaları için sağlanan odaların. dayanma güçleri. Kopyalar. bütün kapıları. fiziksel uygunlukları. kurtarma işi için genel uygunlukları ve daimi kurtarma birimi ile işbirliği yapabilecek iletişim becerisi göz önüne alınmalıdır. Bilgilendirme ve uygulama Her merkezi kurtarma istasyonunda veya yetkililer tarafından gerek görülen diğer istasyonlarda. bir odada veya kalınacak yerde saklanmalı. (1) Her madende kurtarma işçileri için ayrı bir oda veya kalınacak yer bulundurularak bakımı sağlanmalı ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle uyumlu donanımlar sağlanmalıdır. her ülkede tüm madenler için aynı olmalı ve yetkililer tarafından onaylanmış olmalıdır. dönüş (çıkış) hava yollarından ayrı bir renkte gösterilmelidir. Ulusal yasa veya yönetmelikler. kurtarma çalışmaları. yetkililer tarafından belirlenen kurtarma donanımları sağlanmalı. iyi bir şekilde bakımı yapılarak devamlı kullanıma hazır halde bulundurulmalıdır. 232 . genel havalandırma sisteminin açık ve okunaklı biçimde yeterli sayıda kopyası bulundurulmalıdır.    Her madende kurtarma işçileri tarafından ve eğitim amaçlı olarak kullanmaya uygun bir formda. yetkililer tarafından belirlenen bilgilendirme kurslarına katılmalı ve pratik çalışmalara olabildiğince fazla sayıda katılmalıdır. yer altında bulundurulmamalıdır. Kurtarma alet ve donanımları Her merkezi kurtarma istasyonu ve yetkililer tarafından onaylanan diğer bütün istasyonlarda. Sertifikalarını başarı ile almış olan kurtarma işçileri. madenin yerleşimi konusundaki bilgileri de temel alınarak dikkatle seçilmelidir. duman kaskları ve benzerlerini kullanma sonucunda görülebilecek olan kazalar veya diğer tehlikeli durumlar yetkililere bildirilmelidir. uygun oldukları saptanmadıkça göreve devam etmemelidirler. Kurtarma çalışanlarının yeraltı kömür madeninde en az iki yıl çalışma deneyimleri ve onaylı ilkyardım sertifikaları olmalıdır.

plan yolu açıkça göstermelidir.       Hiç bir kurtarma ekibi nereye gideceği ve ne yapma girişiminde bulunacağı konusunda kesin talimat almadan temiz hava istasyonu ötesine geçmemelidir. 233 . bir kişinin yapacağı görevleri. arama. yangın ve ilkyardım ekiplerinin talimatlarına uyulması sağlanmalıdır. Çalışanların bu tür durumlara hazır olabilmesi için belli aralarla (yılda 2 kez) tatbikatlar yapılmalıdır. Takımın solunamayan atmosfere girmesinden hemen önce. Soluk alınamayan ortamda bulundukları zaman lider. Yangın. (c) Madenin etkilenmiş olan kısmına yalnızca tam olarak yetkilendirilmiş kişilerin girebileceğini. Mümkün olan her yerde madende çalışan. Ekibin gideceği yolu iyi bilmemesi durumunda. takım üyelerinin ve aparatların durumlarını düzenli olarak kontrol etmelidir.Maden kurtarma çalışmalarının yönetimi (1) Madende yapılacak kurtarma çalışmalarının yönetimi ile ilgili kuralları. (d) Madene giren herkesin isminin kayıt edilmesi gerektiği hususlarını belirtmelidir. (b) Yönetici veya diğer bir yetkili kişi tarafından madende yer üstünde görevlendirilen. (2) Kurallar: (a) Kurtarma çalışmaları sırasında belirli kişiler tarafından yapılacak görevleri. kurtarma.   Soluk alınamama olasılığının olabileceği atmosferin mümkün olduğunca yakınında. diğeri ilkyardımda uzman iki kişi. atölye ve fabrikalarda da güvenli kaçış yolları. (c) Canlandırma için gerekli donanım ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle istenilen bu tür diğer donanım ve (d) Temiz hava istasyonu ile madenin yer üstündeki kısımları arasında telefon bağlantısı. terör olayları ya da doğal afetlerde inşaat alanları. Yönetici tarafından görevlendirilen yetkili bir kişi. Kurtarma takımları liderleri önceliği her zaman takımlarının güvenliğine vermelidir. yeterli kurtarma ekiplerinin organize olmuş olduğunu ve solunum aygıtlarının yetkililer tarafından istenilen koşullara göre testten geçirilmiş olduğunu garanti etmelidir. temiz hava istasyonu veya istasyonları kurulmalıdır. toplanma alanları belirlenmiş olmalı. soluk alınamayan bir atmosferde görev yapmaya hazır bir kurtarma ekibi. (b) Solunum aparatları ile donatılmış. patlama. hazırlamak her maden yöneticisinin görevi olmalıdır. solunum aygıtı donanımı olan bir rehber (eğer donanımı kullanma konusunda eğitilmiş ve ehliyetli ise) kurtarma ekibine eşlik etmelidir. ulusal yasa veya yönetmeliklerin ve yetkililerin öngördüğü şekilde. Temiz hava istasyonlarında aşağıda belirtilen destekler mümkün olduğunca sağlanmalıdır: (a) Biri taşınabilir solunum cihazı bakımında. lider solunum aparatları setlerinin güvenli ve tatmin edici bir şekilde çalıştığından emin olmalıdır.

234 .

kişinin sahip olduğu belli gereksinimleri gidermeye yönelik olduğudur. Maslow Gereksinimler Teoremi: İnsan ihtiyaçlarını bir hiyerarşi içerisinde ele alan Abraham Maslow’un yaklaşımında birinci varsayım. Bu nedenle ihtiyaçlar davranışı belirleyen önemli etmenlerdir. bunu karşılayacak şekilde besin ve kalori değerlerine göre. Bu varsayıma göre kişi belirli bir sıralama gösteren hiyerarşiye sahiptir. İhtiyaçların kişiyi yöneltme özelliği bunların tatmin edilme derecesine bağlıdır. Maslow’un Gereksinimler Hiyerarşisi Piramidi Abraham Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi’nde de belirtildiği gibi fizyolojik gereksinimlerin başında gelen insanın “nefes almasından” sonraki ilk temel gereksinimi beslenmedir.XV. yaptıkları işin ağırlık derecesinden başlayarak günlük enerji gereksinimleri belirlenmeli. kişinin gösterdiği her davranışın. Kişi gereksinimlerini gidermek için belirli yönlerde davranır. 1989). Yaklaşımın ikinci varsayımı ihtiyaçların sırası ile ilgilidir. haftalık ve aylık beslenme programları düzenlenmelidir. Piyal. davranışta etkili olma özelliğini kaybeder ve daha üst seviyedeki ihtiyaçlar davranışı etkilemeye başlar. Çalışanların beslenme programı yapılırken. Tatmin edilen ihtiyaç. Çalışanların çalıştıkları iş kolunda verimli.. Alt kademelerde bulunan ihtiyaçlar giderilmeden üst kademelerdeki ihtiyaçlar. Çalışma Yaşamında Beslenme Çalışanların sağlıklı bir yaşam sürdürebilmeleri için beslenme temel gereksinimlerden biridir. özenli ve yaratıcı olabilmelerinin önde gelen koşullarından biri dengeli ve sağlıklı beslenmedir (Fişek. G. kişiyi davranışa yöneltmez. günlük. B. 235 .

hijyenik ve sübjektif kalitesi yüksek olacak biçimde üretilmeli ve sunulmalıdır. toplu beslenme servisi çalışanlarının moral bozukluğu. yemekler iştah açıcı. Gazlı içeceklerin (kola. domates. ana ve ara öğünlü menüler planlanmalıdır. sulu yiyeceklerin tüketimine olanak sağlanmalıdır (Beyhan. kaliteli ve ekonomik beslenme konusunda çalışanlar. işveren. Bazı yemeklerin de gereksinmeye paralel olarak 1 porsiyonlarına giren yiyecek gramajlarında daha önce de belirtildiği gibi bir miktar artırıma gidilmelidir (et. pilav. limonata. Sıvı olarak. çalışanlara etkin beslenme eğitimleri verilerek. eğitici ve çalışanların beslenme alışkanlıklarına uygun bir beslenme programı uygulanmalıdır. Ağır ve tehlikeli işlerde çalışanların sebze ve meyve tüketimlerinin de. işyeri hekimi ve toplu beslenme yöneticisi bir arada. açık çay. 236 . tercihen taze meyve suları. ayran. aksi halde besin zehirlenmeleri. makarna. İş yerinde kaliteli beslenmenin sağlanabilmesi için. Sabah işyerine gelince veya kuşluk vakti. Güneş altında uzun süre çalışanlara veya röntgen ışınlarına maruz kalanlara A vitamininin ön maddesi karotenlerden zengin havuç.Gerek işyerinde. süt. Çok sıcak ve aşırı tozlu ortamlarda çalışanların bol sıvı almaları sağlanmalıdır. çalışanların doyumsuzluğu/memnuniyetsizliği. Set seçimsiz menüler uygulanıyorsa. çok sıcak ortamlarda çalışma vb. sosyal ve psikolojik tatmin sağlayan. kıvırcık. gazoz vb. bitki çayları. kuru baklagiller gramajları ile yemeklerin içerisine giren yağ miktarları vb.). öğünlere dağılımı dengeli olmak koşuluyla. çorbalar sıklıkla verilmelidir. menü planlamada bu durum dikkate alınmalıdır. iş yerinde çalışanlara verilmesi gereken beslenme hizmeti en az bir ara öğüne de paylaştırılmalıdır. Özellikle ağır ve tehlikeli işlerde çalışanlar için yüklü enerjinin tek bir öğünde verilmemesine dikkat edilmeli. işveren ve çalışan temsilcileri ve sendika görevlileri bilinçlendirilmelidir. sebze ve meyveler yeterince verilmelidir. hem de sabah çoğunlukla kahvaltı yapmadan iş yerine gelen veya kalitesiz bir kahvaltı yaparak iş yerine gelen çalışanlarda bu yönden oluşabilecek olumsuzluklar önlenmiş olur. roka. 2008). toplu beslenme standartlarına uygun yemekhanelerde yemek yemelidir. koşullarda) günde en az 12-14 bardak veya her 1000 kalori başına 1 litre kadar sıvı tüketilmesi sağlanmalıdır. her gruptan. başta temiz ve güvenilir içme suyu.) sağlıklı ve dengeli beslenmede yeri yoktur. marul. çorba vb. evlerinde de ekonomik ve kaliteli beslenmenin sağlanabilmesi için. bazı besin öğeleri normal gereksinmeye ek olarak verilmelidir. Sadece işyerinde değil. Çalışanlar. Y. bu menüler mümkünse 4 kap olarak planlanmalıdır. Özellikle ağır ve tehlikeli işler kapsamında çalışanların sıvı alımı. Çalışanlara yönelik toplu beslenme hizmetinin her basamağında tüm işlemler kaliteli ve güvenilir olmalıdır. yeterli ve dengeli beslenmelerini sağlayacak beslenme programları uygulanmalı. Bunun için yine yapılan işin niteliğine göre artırılması kaydıyla (güneş altında. Başta ağır işlerde çalışanlara günlük enerji ve besin öğeleri gereksinmelerinin yarısını karşılayacak nitelikte. portakal vb. Çalışanların servis edilen yiyecekiçecekleri tüketebilmesi için. yeterli ve dengeli beslenme bilinci oluşturulmaya çalışılmalıdır. çay molasında kaliteli bir ara öğün örüntüsü doğrultusunda planlanan kumanya menüleri ile çalışanların performansı ve verimliliği olumlu yönde etkilenmiş ve iş kazası riski de azaltılmış olur. Çok soğuk ortamda çalışanlara sıcak içecekler. gerekse iş dışında çalışanların sağlık riskleri ve çalışma koşulları temel alınarak. kayısı. Sadece karın doyurucu değil. susama duygusuna bakılmaksızın artırılmalıdır. hafif işlerde çalışanlara göre daha fazla olması gerektiği düşünülerek. her çeşit besine gereksinme ölçüsünde yer verilmelidir. Bazı iş kollarında. Böylece hem öğle yemeğindeki aşırı yüklenme önlenmiş olur. çalışanların performanslarının düşmesi ve sonuçta o kuruluşta verim düşüklüğü kaçınılmazdır.

yemekhane sorumlusu. lastik. 1991). duman. yeterli ve dengeli beslenme konularında işyeri hekimi ile koordineli olarak eğitimler vermeli. çalışanların beslenme hizmetlerinden memnuniyet düzeylerini ölçmeli ve elde edilen sonuçlar doğrultusunda gerekli düzenleme ve kalite iyileştirme çalışmalarını yaparak tüketici memnuniyetini en üst düzeye çıkaracak stratejileri oluşturmalıdır. G. tarım işleri Kimya. şurup..5 5. Ağır fiziksel hareket kas kitlesini de artırmaktadır. tütün. Gıda üreten ve 60 beygir gücünün üzerinde motor gücü bulunan veya 10 ve üzerinde 237 . inşaat. etkenler psikolojik doyumu etkiler. yemek yenen kaplar. hafif el işleri) İşin Yapılış Şekli Maden kömürü. gıda. porselen ve çimento sanayisi. beden gücü) Orta (Ayakta el hareketi ile çalışma Hafif (Genellikle ayakta. Eğer yemek işyerine dışarıdan geliyorsa ve hizmet satın alınması şeklinde yapılıyorsa veya işyerine ait yemekhanede taşeron firma tarafından yemek çıkartılıyorsa. matbaa. Ağır işte çalışanların terlemeye bağlı olarak normalden çok azot kaybettikleri bilinmektedir. aşçıbaşı. Birgül.5 7. baharatlar. makine. Sıcak ortam çalışmalarında ise limonata. gemicilik.5 Toplu beslenme yöneticisi. Ara dinlenmelerde sıvı gıdalar verilmesi hem psikolojik hem de fizyolojik gereksinim açısından önerilmektedir. masa örtüsü. şerbet. 1989). işler İş İçin Gereken Enerji Harcaması 10-12. tekstil. Ayrıca iş gücünün yaş durumu da enerji harcamasında önemlidir. gıda hijyeni. büro vb. ağır ev işleri Ev işleri.. kağıt sanayi. Çalışma ısısının düşük olduğu yerlerde pekmez. satın alma ya da personelden sorumlu bir kişi ve varsa sendika temsilcileri ya da çalışan temsilcilerinin katılımı sağlanmalıdır. ikinci 10 yıl için % 5 ve daha sonraki 10 yıllar % 7 oranında enerji harcamasında azalma olur (Fişek.Yapılan işin ağırlık derecesine göre kalori gereksinimleri İşin Ağırlık Derecesi Çok Ağır (Ağır yük kaldırma. 25 yaştan sonraki birinci 10 yıl için % 3.0 2. çalışanlara belirli aralıklarla sağlıklı yaşam. tünel işleri Marangozluk. Piyal. Bu nedenle ağır işlerde. çok sıcak ve çok soğuk ortamlarda çalışanların protein gereksinimi % 10-20 artmaktadır. kauçuk. harç karma) Ağır (Yük kaldırma. Çalışma ortamında kullanılan maddeler ya da üretim sürecinde ortaya çıkan toz. şartname hazırlanması sırasında yemek şirketinde diyetisyen ya da gıda mühendisi çalıştırılması koşulu eklenmeli ve liste hazırlanmasında yemek şirketinin temsilcisi olan bu yetkilinin de katılımı sağlanmalıdır. çay gibi içecekler verilebilir. gaz gibi kirleticiler çalışanların tat duyularını etkileyebilir. Kullanılan yağ. demir çelik sanayi. çukur kazma. Kalori ve besin değerinin yanı sıra psikolojik doyum da göz ardı edilmemelidir. her 10 0C’ lik azalma için % 5 oranında enerji harcaması düşmektedir. peçete vb. yemek türleri. Ağızda oluşan metalik tat psikolojik doyumu engelleyebilir. ayran ve çay gibi sıvı gıdalar önerilebilir (Piyal. İşyerinde aylık ya da haftalık yemek listesi hazırlanmasında işyeri hekimi. kişisel hijyen zararlı alışkanlıklar. B. yemeğe eklenen tuz. Çalışma ortamındaki ısı çok yüksek veya çok düşük olduğunda da azot kaybı artmaktadır. Ayrıca çevre ısısındaki her 10 0C’ lik artış enerji harcamasını % 5 oranında artırırken.

mutfağın araç gereç durumu. Ayrıca. aynı öğünde verilen yemekler. bir önceki ve bir sonraki günün menüsüyle bağlantılı düşünülmeli ve alınan malzemenin zarara uğramadan kullanılması sağlanmalıdır (Piyal.G: 27 Ağustos 2004/25566. kimya mühendisleri. Bir öğünde hazırlanması zaman alan yemeklerden birden fazlası aynı öğünde yetiştirilmeye çalışılmamalı. Yemek listesi hazırlanırken. kıvam. En az 4 yıllık lisans eğitimi almış Ev Ekonomisi Yüksek Okulu Beslenme Bölümü mezunları ve diyetisyenler yemek fabrikasında her bir iş yeri için sorumlu yönetici olarak istihdam edilebilirler60. Birgül.. Bir günün menüsü. en az 4 yıllık lisans eğitimi almış ziraat. aynı lezzetteki yemeklerin bir arada verilmesi gibi hatalardan kaçınılmalıdır. monoton olmamalıdır. 60 Gıda ve Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeleri Üreten İşyerlerinin Çalışma İzni ve Gıda Sicili ve Üretim İzni İşlemleri ile Sorumlu Yönetici İstihdamı Hakkında Yönetmelik.işçi çalıştıran veya et ve et ürünlerini üreten veya süt ve süt ürünlerini üreten veya su ürünlerini işleyen veya hazır yemek üreten iş yerleri veya yemek fabrikaları veya her türlü gıda katkı karışımları üreten iş yerlerinde. şekil ve renk yönünden birbirini tamamlamalı. personel sayısı göz önünde bulundurulmalıdır. su ürünleri mühendisleri ve biyologlar ile gıda bilimi konusunda en az yüksek lisans yapmış diğer meslek gruplarına üye kişilerin eğitim dallarına ve üretimin niteliğine göre sorumlu yönetici olarak çalıştırılmaları her bir iş yeri için zorunludur. kimyagerler. gıda. herhangi bir yemeğin sık sık verilmesi. 238 . R. 1991). veteriner hekimler. yapı.

ülkemizdeki erişkin aşılamasına önemli katkılar sunabilecek konumdadırlar. WHO. Altınel.Ş. İşyeri Sağlık Birimleri ve İşyeri Hekimlerinin Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte işyeri hekiminin görevleri sayılırken “Bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlayarak yayılmasını önleme ve aşılama çalışmaları yapar” denilmektedir.. Bu nedenle bu bakterilerle karşılaşma riski azaltılamaz. Buna göre ilk hafta içerisinde Meningokok A+C ve Kızamık aşısı. Pek çok işyerinde çalışanların bir bölümü kısa veya uzun süreli olarak çalışmak üzere veya turistik amaçlı olarak yurtdışına seyahat etmektedir. bulunduğu çevre ve karşılaşabilecekleri tüm riskler değerlendirilerek.CDC) önerilerini referans almaktadırlar. Pek çok bağışıklama programı için “hastalığın kontrolü” gerçekçi bir hedeftir. Ülkemizde yerleşmiş ve herkes tarafından kabul gören bir rutin erişkin asılama şeması olmadığından.XVI. Örneğin Tetanos bakterisi toprakta ve bazı hayvanların gastrointestinal sisteminde de yaşar. Ş. hekimler genellikle Amerikan Hastalık Kontrol Merkezi’nin (Centers for Disease Control and Prevention . (Aksoy. yaygınlaştırılması önem taşımaktadır (Aksoy. İşyerinin faaliyet alanı. Yani rutin erişkin aşılarına ek olarak. kişilere özel bir aşı takvimi çıkarmak gerekmektedir. bu aşılardan 3 hafta sonra ise Td aşısı uygulanmaktadır. çalışanların yaş ve sağlık durumu. bir RD yapılmasını ve gerekli aşıların buna göre saptanmasını önermektedir. Erişkinlere yönelik sözü edilmesi gereken en önemli ve kapsamlı aşılama “Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) Bulaşıcı Hastalıklarla Mücadele Yönergesi” doğrultusunda. Bazı aşılar ise “bireysel korumayı” amaçlar. işyerlerinde sağlığın korunması ve geliştirilmesi ile görevli olan işyeri hekimleri. 239 . Bugünkü koşullarda erişkinlere yönelik aşılamayı programlı bir şekilde yürütmeyi hedefleyen bir başka mesleki organizasyon olmadığından. Çalışma ortamı ile birlikte değerlendirildiğinde.. kişilerin özel durumlarından kaynaklanan risklerin gerektirdiği diğer aşıları da göz önünde bulunduran bir program yapılmalıdır. Aşılama ile olgu sayılarının hızla azaltılması. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen kampanya tarzı aşı çalışmalarının hemen tamamında bebekler ve çocuklar hedeflenmiştir. çalışma ortamı. işyerlerinde yapılacak aşılamaların geliştirilmesi. Ülkemizde aşılama kampanyaları nedeniyle çocukluk dönemi aşıları iyi bilinmektedir. Tetanos aşısı bireyleri tetanos bakterisi tarafından üretilen toksinin etkisine karşı korur (Pehlivan.Çalışma Yaşamında Bağışıklama Aşıların sağladığı en büyük yarar toplum sağlığının sürdürülmesidir. Yeni doğan sağlığı için hamilelere yapılan aşılamaları da bu çerçevede değerlendirmek yanlış olmayacaktır. T. Bu nedenle yakın zamanda ülkemizde ilk “Erişkin Bağışıklama Merkezi” Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde hizmete girmiştir.). seyahat edenin davranışlarını ve sağlık durumunu göz önüne alarak.). Ancak erişkin bağışıklaması konusunda aynı düzeyde duyarlılık gözlenmemektedir. 2009). S. seyahat edilen ülkenin ve konaklanacak yerin koşullarını. Seyahat edilen ülkenin tıbbi olanakları ve sağlık/seyahat sigortasının olup olmadığı da bu değerlendirmede göz önüne alınmalıdır. Seyahat edilen ülkelerdeki bulaşıcı hastalıklara yakalanma riski nedeniyle de aşı yapmak gereği ortaya çıkabilir. kalınacak süreyi. salgınların önlenmesi ve hızla kontrol altına alınması amaçlanır. TSK bünyesine yeni katılanlara yapılan aşılamadır.

14 yaş ve üzerinde ise Td uygulanır. kesici/batıcı aletlerle oluşmuş yaralar. 2011 Yukarıdaki şemadan da anlaşılacağı gibi 2009 yılına kadar 50 yaş ve üzerine önerilen influenza aşısı daha alt yaş gruplarında başka bir risk faktörü varsa önerilmekteydi. Tedavide ve tetanos toksoidinin (TAT) kontrendike olduğu vakaların profilaksisinde tetanos immun globulini (TIG) kullanılır. 60-155 aylık ise DaBT-İPA. azaltılmış Boğmaca (Td. mermi ile yaralanmalar. bu dozlardan bir tanesinde Tdap uygulanmalıdır. 2 doz) aşı uygulanmış EVET 3 ya da daha fazla doz uygulanmış HAYIR** +Kir feçes. ezilme. yanma ve donmalar * 59 ayın altında ise beşli karma. Bu konuda Sağlık Bakanlığı’nın önerileri aşağıda verilmiştir. Tdap) Influenza-Grip Varisella Kızamık. yaşam tarzı. küçük yara AŞI HİKÂYESİ Tetanos toksoidi içeren aşı* TAT HAYIR HAYIR Kirli Yaralar+ Tetanos toksoidi içeren aşı* EVET HAYIR*** TAT EVET HAYIR Bilinmiyor ya da primer aşı serisi olan 3 dozdan az (0. 240 . SAĞLIK BAKANLIĞI BAĞIŞIKLAMA DANIŞMA KURULU KARARI 22. Çalışma yaşamında işin niteliğine göre farklılık göstermekle birlikte en önemli aşılama tetanosa yönelik olanıdır. azaltılmış Difteri.06. kabakulak (KKK) Pnömokok (polisakkarit) Human (HPV) Zoster Hepatit A Hepatit B Meningokok Açıklama Önceden bağışıklanmamış ve bu yaş grubunda olan tüm bireyler (Aşı kartının olmaması veya enfekte olduğuna dair kanıt olmayan) 19-26 Yaş 27-49 Yaş 50-59 Yaş 60-64 Yaş ≥ 65 Yaş Her 10 yılda 1 Td rapeli Yaşam boyunca 10 yılda 1 Td. kızamıkçık. kopma.ACIP 2011 Erişkin Aşı Şeması(*) Yaş Grupları Aşı Tetanos. Şu anda tüm yaş gruplarına yılda 1 önerilmektedir. diğer endikasyonlar) Öneri yok (*) Recommended Adult Immunization Schedule: United States. 1.2010 YARA YÖNETİMİNDE TETANOS PROFİLAKSİSİ ŞEMASI Temiz. ** Son dozdan 10 yıldan daha uzun süre geçtiyse aşı uygulanır. Her yıl 1 doz 2 doz 1 veya 2 doz 1 veya 2 doz 3 doz kadınlar için 1 doz 1 doz papillomavirus 1 doz 2 doz 3 doz 1 veya daha fazla doz Başka bir risk faktörü varsa (sağlık gerekçesi-kronik hastalıklar-. toprak. büyükbaş hayvan salyası ile kontamine olmuş yaralar. mesleki gerekçe. *** Son dozdan 5 yıldan daha uzun süre geçtiyse aşı uygulanır.

taşeron çalışanları) yapılmalıdır. aşı programlarına Hepatit A aşısını da ekleyebilir. Ülkemizde erişkin aşılama oranlarının daha düşük olması nedeni ile bağışıklık düzeyinin de çok daha düşük olduğu ileri sürülebilir. V.). Yaralanma durumunda ise kişinin aşı ve yara durumu değerlendirilerek ek aşı ve /veya serum yapılıp yapılmamasına karar verilir. Grip asısı virüsünün yapısını değiştirmesi nedeni ile her yıl tekrarlanmakta ve Ekim . 241 . düzenli olarak tek doz Td aşısı yapılmalıdır. işlerde çalışanlarla işi gereği sık yolculuk yapanları) değerlendirilerek. 65 yaşın üzerinde olanlara vb. Hepatit A Aşısı Hepatit A ülkemizde de yaygın olarak görülen viral bir hastalıktır. Sağlık personeline. 61 http://www. Özel durumlar dışında aşıdan sonra bağışıklık kontrolü için kan tetkiki önerilmemektedir (EKMUD. çay dağıtım vb.Kasım ayları içerisinde yapılması önerilmektedir.doc. Ülkemizde en yaygın kullanılan erişkin aşısıdır. Hepatit B aşılaması için ön kan testleri zorunlu olmamakla birlikte. 3 doz aşılama ile ömür boyu bağışıklık sağlanmaktadır. diyabeti olanlara. öğretmenlere de önerilebilmektedir. doz şeklinde uygulanmaktadır. 2009). tıbbi gerekliliği olanlara (Kronik kalp ve akciğer hastalığı olanlara. İşyeri hekimi görev yaptığı iş yerlerinde risk gruplarını (yemek. bir soğuk algınlığı enfeksiyonu geçirdiğini düşündüğü bir sırada aslında bu hastalığı geçirebildiğinden. Sağlık Bakanlığı Hepatit B aşısını ulusal bağışıklama programına katmıştır. Hepatit A aşısı Sağlık Bakanlığı'nın ulusal bağışıklama programı içerisinde yer almamaktadır. bu oranın %40’ lara vardığı tespit edilmiştir61 (Özgüven. L. şantiye gibi çalışma ortamlarında toplumun diğer kesimine oranla kirli maddelerle temas ve yaralanma riski fazladır. tüm çalışanları kapsayacak şekilde (işçi. bundan 6-12 ay sonra ise 3. Ancak erişkinler programa dâhil edilmemiştir.tr/dahilibilimler/infeksiyon/guncel/asilar. İşyerlerinde çalışanların çoğu sarılık belirtileri görülmeden. Ancak çocukluğunda hiç aşılanmamış olanlara veya aşılandığı konusunda kuşku duyulanlara 3 doz aşı ile primer aşılama yapılmalıdır (Birer ay ara ile 2 doz.) önerilmektedir. İlk aşıdan 6-12 ay sonra ikinci aşı yapılarak yaşam boyu bağışıklık sağlanmalıdır. taşıyıcıların saptanması açısından tarama testleri sonrasında aşılama yapılması önerilmektedir. fabrika. çalışanların pek çoğu bu hastalığa karşı doğal bağışık sayılmaktadır. Bunun dışında toplu olarak bir arada yaşamakta olanlara ve aşılanmak isteyenlere de önerilmektedir. İşyerindeki bütün erişkinlere her 10 yılda bir. Grip (İnfluenza) Aşısı Grip aşısı risk grubu olarak adlandırılanlara. memur. gıda. doz Td aşısı).Difteri Tetanos Aşısı Atölye. Bu nedenle işyerinde Td aşılaması. Yapılan çalışmalarda erişkinlerin ilerleyen yaşla artan oranda Tetanos ve Difteriye(Td) karşı bağışık olmadıkları. Hepatit B aşılaması birer ay ara ile 2 doz ve ikinci dozdan 6-12 ay sonra ise 3.edu. Yukarıda Sağlık Bakanlığı Bağışıklama Danışma Kurulu’nun bu konudaki önerisi verilmiştir. Hepatit B Aşısı İşyeri hekimleri başta portör muayenesi ile işe girişte saptadığı Hepatit B aşısı olmamışların aşılanmasını sağlamalıdır. Ülkemizde Hepatit B hastalığının yaygınlığı ve karaciğer kanserine karşı koruyuculuğu göz önüne alınarak gıda ve sağlık iş kolu çalışanlarının dışındakilerin de aşılanması yararlı olacaktır..gata. Görenek.

62 http://www. hastalarla temas ve salgın olan ülkelere işi gereği seyahat etmek zorunda olunması vb. daha önce aşılanmışlara ise tek doz) MMR aşısı yapılabilir. Cinsel yaşam başlamış ancak HPV enfeksiyonu gelişmemiş olanlarda da aşının yarar sağlayacağı bildirilmektedir.aspx. Diğer aşılarla aynı anda. Rahim ağzı kanserine neden olan HPV bazı tiplerine karşı geliştirilmiştir. Su Çiçeği Aşısı Su çiçeği aşısı 2 doz halinde 1-2 ay ara ile kontrendikasyonu olmayan erişkinlere yapılmaktadır. CDC tarafından önerilmektedir. Su çiçeği erişkinlerde ağır seyreden viral hastalıklardandır. Cad. Ancak erişkinlerin bu hastalıkları ağır geçiriyor olmaları dikkate alınarak. bu üç hastalıktan herhangi birine karşı risk oluşması durumunda. Sudan.Kızamıkçık. canlı viral aşıdır. Afganistan. Ülkemizde geçmişte tek doz kızamık aşılaması yapılmış olduğunu da dikkate alarak. Hastalıkla temas durumunda ilk birkaç gün içerisinde aşılamanın yapılması koruma sağlayabilmekte veya hastalığın hafif seyretmesine yardımcı olmaktadır.Kabakulak Aşısı İş yerlerinde ender de olsa kızamık ve kabakulak hastalıklarına rastlanılmakta ve bağışık olmayanlar arasında yayılma görülebilmektedir.tr/seyahat/zorunluasilama. Su çiçeği bulaşma riski olan ve hastalığı geçirmediği bilinen erişkinler suçiçeği asısı ile aşılanabilir. Gana. Yemen ve Endonezya gibi ülkelere seyahat edenlere 1 doz OPV asısı önermektedir. Burkina Faso. Sağlık Bakanlığı Pakistan. hastalığın yaygın olduğu bölgelere gitmesi durumunda tek bir hatırlatma dozu ile aşılanması yeterli görülmektedir. sarıhumma hastalığı riski bulunan ülkelere seyahat edenlerden veya bu ülkelerden transit geçiş yapanlardan sarıhumma aşısı olduklarını belgelendirmeleri istemektedir. Hindistan. vücudun farklı bölgelerine uygulanabilir. Sarıhumma aşısı. Bostwana. aşılamanın erken yaşta ve/veya cinsel yaşam başlamadan önce yapılması önerilmektedir. Nijer. 10 yılda bir yapılmaktadır.) Aşının yolculuktan 4 hafta önce yapılması gerektiği unutulmamalıdır.gov. 26 yasından küçük kadın çalışanlara 3 doz halinde. İşyerlerinde. 242 . Hudut ve Sahiller Genel Müdürlüğünün aşı merkezlerinde yapılmakta ve aşı sertifikası ile belgelendirilmektedir62. Orta Afrika Cumhuriyeti.Kızamık. Benin. Çalışanların büyük bir bölümü çocukluk döneminde aşılanmış veya bu hastalıkları geçirmiş olduklarından bağışık durumdadır. Koruyuculuğu çok yüksektir. Kızamık. Polio Aşısı Geçmişte üç ya da daha fazla dozda ağızdan çocuk felci aşısı (OPV) olanların. Polio aşısı ile sağlanan bağışıklık yaşam boyu sürmektedir. Kamerun.Kızamıkçık. Mali. Aşı sertifikası. Sarı Humma Aşısı WHO.Kabakulak aşısı (MMR-KKK) yapılması. aşılanmadan 10 gün sonra ve 10 yıl süre ile geçerlidir. risk durumlarında (50 yaş altı hiç aşılanmamışlara 4 hafta ara ile 2 doz. Fildişi Sahili. (CDC erişkinler için IPV – enjeksiyon şeklinde olanın aktive polio aşısını önermektedir.hssgm. Cinsel yaşamın başlaması ile birlikte HPV virüs enfeksiyonu gelişebileceğinden. Gine. birinci aşıdan 2ve 6 ay sonra olmak üzere 3 aşı yapılması önerilmektedir. Mısır. Human Papilloma Virüs (HPV) Aşısı Rahim ağzı kanserinin önlenmesi için genç kızlık döneminde yapılması önerilen yeni bir aşıdır. Nijerya.

Ülkemizde hacca gidenlere ve TSK’ ne katılanlara A ve C türlerine karsı etkili olan aşı yapılmaktadır (Özgüven. Temas sonrası yaklaşımın gecikebileceği koşullarda koruyuculuğundan yararlanılır. Koruyuculuk süresi 5 yıl olarak verilmektedir. kuşkulu ısırık-temas durumlarında ise temas sonrası proflaksi uygulanmaktadır. Hatırlatma dozu 5 yılda bir yapılır.). 3. splenektomi ameliyatı geçirenlere veya organ nakli yapılmış olanlara ve 65 yaş üzerinde olanlara) bir veya 2 doz halinde yapılması önerilmektedir. Kuduz yönünden sürekli risk oluşturan işlerde çalışan kişilerde temas öncesi proflaksi. Hatırlatma dozu 2 yılda birdir. 2. Aşı yolculuktan 1 hafta önce yapılmalıdır. 243 . Enjeksiyon şeklinde ve kas içine yapılır. Y ve W-135 tiplerine karşı geliştirilmiştir. veteriner hekimler. kuduz laboratuvarı çalışanları. Diğeri ise Vi polisakkarit tifo aşısıdır. C. Kuduz olasılığı olan hayvanlarla sık temas eden kişilere. Köpek kuduzunun yüksek olup. Kuduz Proflaksisi Kuduz hastalığının mortalitesinin çok yüksektir. hayvan bakıcıları.(Meningokoksik) Menenjit Aşısı CDC tarafından menenjit kuşağında yer alan bazı Afrika ülkelerine seyahat edenlere önerilmektedir. Temas Öncesi Proflaksi: Temas öncesi proflaksi. “Ty21atablet” tifo aşısı canlı aşıdır. Fark edilmeyecek temaslar için de koruyuculuk sağlayabilir. Tifo Aşısı CDC tarafından hijyen koşulları yetersiz ülkelere seyahat durumunda. Temas öncesi proflaksi kimlere uygulanmalıdır: 1. Görenek. L.). kalınacak süreye ve konaklama koşullarına göre önerilmektedir. Erişkinlerde menenjit salgınlarına yol açan Neisseriameningitidisin A. Pnömokok Aşısı Risk grubu olarak belirtilen ve tıbbi gerekliliği olan çalışanlara (kronik akciğer hastalığı. böbrek yetmezliği olanlara. Derialtına yapılmakta ve koruyuculuk süresi 2 yıl veya daha uzun olarak verilmektedir. Bu nedenle enfeksiyonun hastalık etkeni ile karşılaşır karşılaşmaz durdurulması büyük önem taşımaktadır. kuduz riskli temas sonrası yaklaşım gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Ş. Yaygın olarak kullanılan bu 4 alt gruba da karşı koruyucu olan kapsüler menenjit aşısıdır.. G. uygun tıbbi yaklaşımın verilemeyeceği bölgelere seyahat edenlere. Kuduz açısından yüksek riskli işlerde çalışanlara. Bununla birlikte kuduz immünglobulin kullanımına gerek kalmaz ve aşı dozunu azaltır. Ülkemizde tifo aşısı bulunmamaktadır (Aksoy. Tablet (ABD) ve enjeksiyon (AB) seklinde olmak üzere 2 ayrı tür tifo aşısı bulunmaktadır. 48 saat ara ile 4 tabletin arka arkaya alınması ile aşılanır.

gerbil. ve 3. Bunun dışında normal bir kişide tam doz uygulamadan 2-4 hafta sonra antikor yanıtı gelişeceğinden rutin olarak antikor titre ölçümü önerilmez. İntradermal aşı uygulaması sadece deneyimli ve bu konuda yetki verilen kişiler tarafından yapılmalıdır. Ülkemizde ve dünyada bugünkü verilerle fare. -Kuduz immünglobulin uygulanması.. Kas içi uygulama: Deltoid kas içine 0. bu tür hayvan ısırıklarında proflaksi gerekmez. Temas Sonrası Profilaksi: Öncelikle kuduz şüpheli bir temas olup olmadığı ve temasın niteliği değerlendirilmelidir. diğer risk gruplarında iki yılda bir kuduz antikorları ölçülür. Kuduz hastasına rutin bakım yapan sağlık personeline müköz membran veya bütünlüğü bozulmuş deriye infeksiyöz materyal teması olmadıkça proflaksi gerekmez. 0.. Temas öncesi proflaksi uygulananlarda.). pişmiş et ve sütünü yemek kuduz geçişi açısından risk oluşturmaz ve proflaksi gerekli değildir. İntradermal uygulama: İntradermal uygulamaya uygun olan aşı preperatları kullanılır. Proflaksi gerektirmeyen temas: Kuduz ancak virüsün ısırık yarası. -Yara temizliği.(ya da 28. basamaklarını kapsar. köpek gibi hayvan ısırıklarında. Eğer “RFFIT” ile tam nötralizasyon 1/5 serum dilüsyon altında ise. Klorokin veya meflokin gibi antimalaryal ilaç alan veya alması gereken kişilere intradermal şema uygulanmamalıdır. Risk grubunda 2-3 yılda bir rapel yapılabilir. tavşan. -Aşı uygulanması. sıçan. ve 21. idrar ve feçesle temas.. Ancak bağışıklığı baskılananlarda antikor ölçümü gereklidir. Bu nedenle hayvan sağlığı ile ilgili kurumlar özel bir veri bildirmedikçe.1 ml. Rapel doz: Kuduz virüs veya aşı üretiminde çalışanlar gibi yüksek risk grubunda olanlarda her altı ayda bir. kuduz immünglobulinine gerek yoktur. 7.Aşı uygulama şekli ve takvimi: 1. sincap. Deltoid bölge üstüne 0.      İnsan ısırıklarında kuduz olmadığı sürece proflaksi gerekmez. temas sonrası yaklaşım: Bu grupta kuduz şüpheli temasta. kan. hamster. kobay. ve 21. Kuduz bir hayvanı beslemek. günde olmak üzere toplam iki doz aşı uygulanır. 2. TC Sağlık Bakanlığı’nın Kuduz Yönerge’ sinin uygulama önerisidir. Temas sonrası proflaksi. 7. yabani tavşan ısırıklarında insana kuduz geçişi gösterilmemiştir. Gerekirse bu konuda aşılamayı yapan veteriner hekimden bilgi istenmelidir. bir doz rapel önerilir. hayvanın gözlenmesi şartı ile proflaksi gerekmez.(ya da 28. deride daha önce var olan kesi veya bütünlük bozulması veya müköz membran temasıyla geçer. Rutin aşılanan kedi.) günlerde toplam üç doz aşı uygulanır (Bu uygulama şekli ve takvim.) günlerde 0. olarak uygulanır. 244 .

temas sonrası bağışıklama: * 0.3. temas sonrası geçen süreye bakmaksızın aşılamaya alınır. müköz membranların tükürük. 14. Kuduzda inkübasyon süresi çok değişken olduğundan. Daha önce hücre kültür aşılarıyla temas sonrası tam aşılama yapılanlar. antikor titresini düşürdüğü için asla yapılmamalıdır. Küçük çocuklarda uyluk anterolateral bölgeye kas içine uygulanabilir. Yara bakımı: Kuduz şüpheli temas proflaksisinde en önemli adım yara bakımıdır. kas içine uygulanır. Gluteal bölgeye enjeksiyon. 245 . ve 28. arkasından iyot. kas içine uygulanır. kuduz antikor titresi bulunanlar. Doz: 0. Daha önce tam doz aşılanmış veya temas öncesi tam doz proflaksi uygulanmış kişilerde. aşı uygulamasına son verilir.    Tüm ısırık ve tırmık yaraları bol akarsu ve sabunla hemen yıkanmalı ve temizlenmeli. salya ve diğer nöral doku gibi potansiyel enfekte olabilecek materyalle teması ve tırmalama da riskli olarak kabul edilir. * 10 günlük gözlem süresi içinde şüpheli temasa neden olan hayvanın kuduz olmadığı kanıtlanırsa. günlerde iki doz aşı. 7. Isırık dışı yaralar: Açık yara.. yeri ne olursa olsun kuduz için risk oluşturur. Derin ve geniş yaralanmalarda kozmetik faktörler ve enfeksiyon riski değerlendirilerek kuduz proflaksisi gerekiyorsa mutlaka yara çevresine kuduzimmünglobulini yapıldıktan sonra sütür atılabilir. Uygulama şekli: Erişkinlerde deltoid bölgeye. povidone-iodine gibi virusidal ajanlar uygulanmalıdır. Belge ile ispatlanmış.. Bu uygulama kuduz virüsü geçişini yüksek oranda azaltmaktadır. ve 3. Bağışıklama: Tüm temas sonrası bağışıklama yaklaşımları. Kuduz immünglobulini gerektirmeyen durumlar:    Temas öncesi tam aşılama yapılanlar. Süresi: Temas sonrası olabildiğince erken başlanmalıdır. Tüm hastalar tetanos proflaksisi yönünden değerlendirilmelidir. kesi.. Aşı uygulanması: Varolan hücre kültürü aşılarından her birinin yeterli etkinliğe sahip olduğu gösterilmiştir. arada geçen süre ve ısırık ya da ısırık dışı temas olup olmadığına bakmaksızın kuduz immünglobulin ve aşısının birlikte verilmesini kapsamalıdır. günlerde toplam beş doz uygulanır.Riskli temas:   Tüm vahşi ve evcil etobur hayvan ısırıkları.

malnütrisyon gibi). Sağlık Bakanlığı Kuduz Koruma ve Kontrol Yönergesi-2001 Kuduz riskli temasta proflaksi yaklaşımı 246 . Kuduz veya kuduz şüpheli hayvanı besleyen. Kuduz olmayan insan ısırıkları. 10 gün hayvanı gözleme alma seçeneği olan durumlar (ağır hastalık. Kuduz hastasına rutin bakım uygulayanlar. Aşı ve immünglobulin yapılması risk oluşturup. Fare gibi diğer küçük kemiriciler tarafından ısırılan veya teması olanlar. kan. etini ve sütünü pişirdikten sonra yiyenler. dışkısı ile teması olan. Soğukkanlı hayvanlar tarafından ısırılanlar. Bilinen ve halen sağlam bir hayvan tarafından 10 günden daha önce ısırılmış veya temas etmiş olanlar.Kimlere Aşı Uygulanmaz?         Aşılı hayvan tarafından ısırılma veya temas. idrar.

SK. Tek doz. doğanlardan iki doz aşı yapılmamış olan ya da hastalığı geçirdiğine ilişkin delil bulunmayanlar. SK. neomisin alerjisi olanlara veya immünkompromize hastalara uygulanmaz. İM. VZIG sonrasında hastalık önlenebilmiş ise takiben aşı uygulanır. gebelere uygulanmasını engelleyecek veri yoktur. Aşılama öncesi yapılan tarama ile immün statü ortaya konarak VZIG uygulamasına karar verilebilir. 1963-1967 arasında tek ölü aşı. immün statü araştırılmalıdır. Hastalarla temas eden tüm sağlık çalışanları. MMR. HBIG Temas sonrasında HBV hemen 0.06 mL/kg. Bir ay ara ile iki doz Hastalığı geçirmediği 0. için idealdir. jelatin veya neomisin alerjisi olanlara yapılmaz. Gebelere ve immünkompromize hastalara uygulanmaz. Nadir anafilaksi rapor edilmiştir. Grip Aşısı Yıllık uygulama. Aşılamadan sonraki altı hafta içinde salisilat kullanımından kaçınılmalıdır. Immunization of health-care workers. SK. Endikasyonlar Uyarı ve Kontrendikasyonlar Gebelik dâhil bilinen kontrendikasyonu yoktur. 247 . Temas Öncesi: Kan. 1957 öncesi doğanlar da aynı kapsamda düşünülebilir. dokümente edilen tüm sağlık çalışanları. ciddi immünsupresyonlu HIV infeksiyonlular dahil immünkompromizelere. jelatin veya neomisin alerjisi olanlara uygulanmaz. Kabakulak Aşısı Tek doz.3 mL. Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) and the Hospital Infection Practice Advisory Committee (HICPAC). Su çiçekli ile yoğun ve uzun süreli temas etmiş olan ve bilinen ya da olası risk altındaki (örneğin gebe) sağlık çalışanı. Açıklama İnfekte kişilere tedavi edici özelliği ya da uygulanmışsa yan etkisi yoktur. Kızamıkçık Aşısı Su Çiçeği Aşısı Gebe kalabilecek yaştaki kadınlar hariç 1957 öncesi doğanlar immün olarak kabul edilir. vücut sıvıları ve hastalarla temas riski yüksek sağlık çalışanı Temas Sonrası: Önce aşılı ve Anti-HBs yanıtı var ise gerekmez. aylar.doz. Gebelere. duyarlı bireylerin Gebelere.5 mL. Aşılama öncesi tarama ile immünkompromizelere. MMWR 1997.Sağlık Çalışanlarına Uygulanması Öngörülen Aşı Şeması63 İmmumoBiyolojik Ajan Hepatit B Aşısı Şema 0-1-6. ciddi immünsupresyonlu HIV kızamık. Ön tarama testi koşul değildir. PK Yumurta alerjisi olanlarda İlk üç ay sonrasında anafilaksi. özellikle >50 yaş olanlara. ölü aşı jelatin veya neomisin alerjisi olanlara. etmişlere ilk yedi gün içinde uygulanır. booster doz gereksizdir. aşısız-yanıtsız ise HBIG+Aşılama. 46 (RR-18): 1-42. Gebelere. SK. tek doz. VZIG <50 kg: Her 10 kg için 125 ünite. İM. 1957 öncesi doğanlar immün olarak kabul edilir. kızamıkçık ve kabakulaktan korunması infeksiyonlular dahil immünkompromizelere. Özellikle çoğul dirençli tüberküloz hastaları ile ilgili bölümde çalışanlara BCG Aşısı 0. 63 63 Centers for Disease Control and Prevention. infeksiyonlu/kontamine materyal ile temas IM. >50 kg: Toplam 625 ünite. Gebelere. yakında ardından canlı aşı ya da türü bilinmeyen aşı Ig verilmişlere yapılmışlara iki doz ardışık uygulanmaz. 1 ay 1957 ve sonrasında (canlı) sonra 2. Kızamık Aşısı Bir doz. Şema tamamlandıktan 1-2 ay sonra antikor kontrolü önerilir. canlı aşı uygulanmalıdır.

248 .

İş sağlığı uygulaması en yüksek profesyonel standartlara ve etik ilkelere göre gerçekleştirilmelidir.org/core_docs/code_ethics_tur. işe giriş muayenesinin hakkıyla yapılamaması. 2002 yılında da güncellenmiştir64 (bkz. Ancak bu bilgilerin de şifreli bilgisayar kayıtları olmasına ve sağlık personeli dışında ulaşımın engellenmesine özen gösterilmelidir. İş sağlığı profesyonelleri.XVII. Uluslararası İş Sağlığı Komisyonu (ICOH: İş Sağlığı Uluslararası Komisyonu Genel Sekreterliği)tarafından “İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Uluslararası Etik Kurallar” 1992 yılında yayınlanmış. Gelişen teknolojik olanaklar. çalışanların sağlık ve güvenlik eğitimlerinden. nin fotoğraflarla dosyalara eklenmesi çalışanın yararına bir gelişme olarak değerlendirilebilir.pdf. sağlık gözetimi amaçlı kullanılması. Yukarıda ana ilkeleri sayılan toplam 26 etik kuralın-ilkenin işyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanlarının görevlerine ilişkin çıkarılan yönetmeliklerde de yer bulduğu görülmektedir16. işyeri değişikliklerinde de bir örneğinin çalışana veya yeni işyerinin sağlık birimine ulaştırılması sağlanmalıdır. insan onuruna saygı ve iş sağlığı politikaları ile programlarında en yüksek etik ilkeleri geliştirme yer alır. Taşeron firma çalışanlarının kadrolu çalışanların yararlandığı iş sağlığı hizmetlerinden. Bu aynı zamanda işyeri hekimini de zorda bırakan bir durumdur. KKD ve sosyal güvencelerden yoksun olması iş sağlığında ciddi etik sorunlardandır. tarafsızlık.13-İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Etik Kurallar). Ayrıca. Çalışanın rızası alınmadan ve sağlık personeli dışında kimsenin bu dosyalara ulaşamayacağı herkes tarafından bilinmeli. çevre ve toplum sağlığına katkıda bulunmalıdır. döküntü. Benzer sorunlar periyodik muayene sırasında da işyeri hekimlerinin karşısına çıkabilmektedir. çalışma ortamı ve koşulları konusunda yeterli bilgiye sahip olmayan hekimlerin karar vermek zorunda kalması gelmektedir. skar vb. tüm çalışma yaşamı boyunca hatta emeklilik sonrası bile karşımıza çıkabilmektedir.icohweb. çalışanın yaşamını ve sağlığını koruma. İş sağlığı profesyonellerinin görevleri arasında. hatta bazı yara. 1994 ve 1996 yıllarında yeni baskıları yapılmış. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik R. henüz İGM sırasında karşılaşabileceğimiz etik sorunlar. Muayene sırasında pek çok özel bilgisini hekimle paylaşan çalışanın bu gizli bilgilerinin saklandığı sağlık dosyasının kilit altına alınması gerekir.G: 27 Kasım 2010/27768. sağlık verilerinin gizliliğini ve çalışanların özel bilgilerini korumayı da içermektedir. Yetki.65. Çalışma Yaşamında Etik Sorunlar Çalışma yaşamına adım atma aşamasında. 64 65 http://www. dürüstlük. İş sağlığı profesyonelleri. İş Güvenliği Uzmanlarının Görev. Profesyonel davranış. görevlerini yerine getirirken tam profesyonel bağımsızlığa sahip olması gereken uzmanlardır. çalışanların bireysel ve toplu olarak sağlığına ve sosyal refahına yönelik hizmetlerin sunulmasıdır. İş sağlığının amacı. sağlık kayıtlarının bilgisayar ortamında da saklanmasına olanak vermiştir. Görevleri için gerekli olan yeterliği edinip sürdürmeli ve işlerini doğru uygulamayla ve profesyonel etik kurallara uygun biçimde yürütmelerini sağlayacak koşulları talep etmelidirler. 249 . Bu bilgilerin. Ek. İşyeri hekimlerinin karşılaştığı etik sorunların başında. işsizliği ve tetkik ücretlerinin yüksekliğini gerekçe gösterip laboratuvar gibi ek ve tamamlayıcı muayene ayrıntılarından kaçınan işçi adayları da işyeri hekimini güç durumlarda bırakabilmektedir.

kirli işlerin. hiçbir şekilde açıklanamaz.Bilgilerin Gizli Tutulması Madde 23-Sağlık hizmetinin verilmesi sebebiyle edinilen bilgiler. yardım. 66 Etik sorunlar sadece ulusal düzeyde kalmamaktadır. atıkların geri kalmış ülkelere gönderilmesi. kanun ile müsaade edilen haller dışında. müsaade edilen azami konsantrasyonlar) ülkelere göre farklılıklar göstermesi. Kişinin rızasına dayansa bile. tehlikeli maddelerin çalışma ortamlarında izin verilen en fazla değerlerinin (MAC. bağış vb. personelin ve diğer kimselerin hukuki ve cezai sorumluluğunu da gerektirir. bunları açıklayanın hukuki sorumluluğunu kaldırmaz. adlarla gelişmekte olan ülkelere aktarılması çözülmesi gereken ciddi etik sorunlardandır. Sağlığa zararlı. R.G: 01 Ağustos1998/ 23420. ekonomik ömrünü tamamlamış tıbbi ya da tıp dışı araç ve gereçlerin. kişilik haklarından bütünüyle vazgeçilmesi. 66 Hasta Hakları Yönetmeliği. rızası olmaksızın açıklanamaz. bu hakların başkalarına devri veya aşırı şekilde sınırlanması neticesini doğuran hallerde bilginin açıklanması. Araştırma ve eğitim amacı ile yapılan faaliyetlerde de hastanın kimlik bilgileri. 250 . kazalara neden olan ağır işlerin geri kalmış ya da gelişmekte olan ülkelere kaydırılması. Hukuki ve ahlaki yönden geçerli ve haklı bir sebebe dayanmaksızın hastaya zarar verme ihtimali bulunan bilginin ifşa edilmesi.

Kan basıncı ölçümü Muayene olacak kişi son yarım saat içinde sigara içmemiş olmalı. kan basıncı. Dijital olanlar da tercih edilebilir. Sonuç ayrıca tedavi rehberlerindeki sınıflamaya göre değerlendirilmelidir (bkz. nabız. cepler boşaltılmalı. Bu bilgiler. göğüs çevresi ölçümü (inspirium ve ekspiriumda). İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler. Standart manşon kullanılmalıdır (12x35 cm). Boy ve Ağırlık Ölçümü Ölçümler kalibrasyonu yapılmış. beden ısısı. solunum sayısı. Muayeneye hazırlık hemşire ya da yardımcı bir başka personel tarafından yapılabilir. Boy ölçümü yapılan kişi topuklarını ve sırtını ölçüm cihazında aynı hizada tutarak. Ölçüm yapılan yerde yeterli ışık olmalı. Ölçekler ve Muayene Yöntemleri XVIII. Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayeneleri Fizik muayeneye hazırlık. Tüm çalışanlarda standart ölçüm sağlamak için. 5 dakika oturarak dinlenmesi sağlanmalıdır. Her iki ayağa eşit yük binecek şekilde teraziye ayaklar yerleştirilmeli. 251 . ayakkabılar çıkartılmalıdır. benzer kıyafetlerle. Ölçü aletlerinin su terazisi ile dengesi sağlanmalıdır. her ölçümden önce tartı ibresi sıfırlanmalıdır. aşağıdaki JNC VII veya ESH-ESC Kan Basıncı Düzeyi Sınıflaması). vücut ağırlığı. boy. aynı kişi tarafından. ölçüm yapılan kişinin dik ve hareket etmeden durması sağlanmalıdır. Bulunan değerler kaydedilerek BKİ hesaplanmalıdır (bkz. Ölçüm 1-2 dakika sonra tekrar yapılmalıdır. Ayrıca her hafta başında kontrol edilmelidir. aç karına-kahvaltı öncesi ve dışkılama sonrası) ayakta yapılmalıdır. boy ölçere yanaşmalıdır. Manşon 200-250 mm Hg şişirildikten sonra yavaş yavaş indirilmelidir (saniyede 2 mm Hg). sert ve düz bir zemine yerleştirilmiş tartı ve boy ölçer (stadiometre) ile (tercihen aynı araçlarla. Ölçüm sonucu hemen kaydedilmelidir. muayeneye gelen kişiye sorularak değil tüm ölçümler yapılarak elde edilmeli ve sonra kayda geçirilmelidir. bel ve kalça çevresi ölçümleri ile yapılmalıdır. 1.XVIII. bir sonraki sayfa). manşonun kalp düzeyinde olmasını sağlayacak şekilde desteklenmelidir. Çalışanın oturduğu koltuğun kolçağı. kalın giysiler çıkartılmalı.

mezuranın bol tutulmaması. yandan bakılarak. Ölçüm sırasında nefesin tutulmaması. Expirium anında ölçüm yapılır. cepler boşaltıldıktan sonra.00-39. çok sıkıştırılmaması ve aşırı baskı uygulanmamalıdır.99 ≥ 30 30.99 17-18.5 Aşırı Düzeyde Zayıf Orta Düzeyde Zayıf Hafif Düzeyde Zayıf BKİ (Kg/m2) < 16 16-16.99 35. Derece Obez Bel Çevresinin Cinsiyete ve Beden Kitle İndeksine Göre Değerlendirilmesi Erkek-Bel Çevresi Kadın-Bel Çevresi BKİ> 25 ≥ 94 cm ≥ 80 cm BKİ>30 ≥ 102 cm ≥ 88 cm 252 . İkinci işaret yine midaxiller çizgide iliak kemik çıkıntısı üzerine konur. hafif şişman. Efor gerektiren işlerde çalışacaklar için hem inspiriumda hem de ekspiriumda göğüs çevresinin ölçümü önem taşımaktadır. İki işaretin ortası ölçüm yapılacak yerdir. kalçada en yüksek nokta belirlenir ve ölçüm oradan yapılır. Bel çevresi ölçülecek kişinin sağ tarafında en alt kosta bulunur ve midaxiller hat ile kesiştiği noktaya işaret konulur.00-34. mezuranın yere paralel olması. Derece Obez 3. Belirlenen yer üzerinden ölçüm yapılırken.Nabız ve solunum sayısı 1’er dakika boyunca ölçülmelidir. Beden Kitle İndeksi (BKİ). Beden ısısı ölçümü rutin işe giriş ya da periyodik muayenede çok kullanılmasa da portör muayenesindeki değeri göz önüne alınarak yapılması sağlanmalıdır. baş çevresi ölümünde kullanılan ya da 150 cm. Kalça çevresi ölçümü Uygun kıyafetle.00-29. Derece Obez Obez 2. Bel Çevresi ve Bel Kalça Oranına ilişkin değerlendirme aşağıda verilmiştir. Bel çevresi ölçümü Geceden aç kalmış çalışan. karnın serbest olması. Vücut ağırlığı (Kg) BKİ = Boy 2 (m2) Beden Kitle İndeksi Sınıflandırması Sınıflandırma Zayıf<18.49 18-50-24.’lik herhangi bir mezura kullanılabilir. önce normal soluk alıp vermesi istenir.99 ≥ 25 25.99 ≥ 40 Normal Toplu. fazla kilolu Pre Obez Obez-Şişman 1.

85 XVIII. 2. Bel Kalça Oranı = Cinsiyet Erkek Kadın Bel Çevresi (cm) Kalça Çevresi (cm) Bel Kalça Oranı >1 >0. ESH-ESC Değerlendirmesi. gibi). Derece sistolik HT. derece HT 3.Bel Kalça Oranı Abdominal yağ miktarını gösteren basit yöntemlerden biridir. hangi aralığa denk geliyorsa ona göre değerlendirilebilir (izole 1. Arteryel Kan Basıncı Değerlendirmesi XVIII. ve ve/veya ve/veya ve/veya ve/veya ve/veya ve 253 . 1. 2. derece HT İzole sistolik HT Sistolik Kan Basıncı < 120 mm Hg 120-129 mm Hg 130-139 mm Hg 140-159 mm Hg 160-179 mm Hg ≥ 180 mm Hg ≥ 140 mm Hg Diyastolik Kan Basıncı < 80 mm Hg 80-84 mm Hg 85-89 mm Hg 90-99 mm Hg 100-109 mm Hg ≥ 110 mm Hg < 90 mm Hg İzole sistolik HT değerlendirmesinde. Sınıflama Normal Pre-HT Evre 1 HT Evre 2 HT Sistolik Kan Basıncı < 120 mm Hg 120-139 mm Hg 140-159 mm Hg >160 mm Hg Diyastolik Kan Basıncı < 80 mm Hg 80-89 mm Hg 90-99 mm Hg > 100 mm Hg XVIII. 2.2003 tarihinde JAMA' da yayınlanan JNC-VII raporuna göre yapılmıştır. ABD' de 39 dernek-kuruluş ile 7 hükümet kuruluşundan katılan uzmanların çalışmaları sonucu ortaya çıkan ve 21 V. 2. Bu sınıflama aşağıdaki şekildedir. derece HT 2. Değerlendirme. diyastolik değerin < 90 mm Hg olması koşuluyla. Avrupa HT Derneği ve Avrupa Kardiyoloji Derneği Çalışma Grubu’nun hazırladığı “Arteryel HT Tedavisi Cep Kılavuzu’na göre: Sınıflama Optimum Normal Yüksek normal 1. JNC-VII Değerlendirmesi.

Son olarak N’yi bulun. OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOCOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO 2. 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999996999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 3. Mouse imleci ya da kalem benzeri destek kullanmaksızın arananları bulmalısınız. 2011). XVIII. İlk ölçülen kan basıncı Sistolik > 140 ve/veya diyastolik > 90 mmHg Yaşam tarzı önerilerinde bulunun. kan basıncını izleyin ve hedefe ulaşmak için tedavi uygulayın. Eğer C’yi bulduysanız şimdi de 6’ yı bulun. A. MMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMNMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM 254 MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM 99999999999999 99999999999 . Aşağıda C’yi bulun.XVIII. < 130/80 mm Hg 1 g ve üzeri proteinüri varsa. 3. < 140/90 mm Hg Diyabetik ise. 3. < 125/75 mm Hg (*) Aktaran: (Kılıçarslan. biraz daha zor gibi. Sadece bakarak bulmalısınız. 1. Basit Dikkat Testleri Aşağıda sizden istenenleri 1 Dakikadan kısa sürede yapmalısınız. Kolay gelsin. Kan Basıncı Hedefleri İçin Algoritma (ESC) (*) KVH RD'nin bir parçası olan kan basıncını ölçün. 2.

Dehşete kapılma 10. Bacaklarda halsizlik. Yüzün kızarması 21. Lütfen her maddeyi dikkatli okuyunuz. Ölüm korkusu 17. Sinirlilik 11. Baş dönmesi veya sersemlik 7. Korkuya kapılma 18. Uygulanan ölçekteki bilgiler benimle sizin aranızda gizli kalacaktır.XVIII. Terleme (sıcaklığa bağlı olmayan) (15’in üzerinde alınan puanlarda psikiyatri uzmanına sevk yararlı olacaktır) 255 . titreme 4. Gevşeyememe 5. Kontrolü kaybetme korkusu 15. Hiç rahatsız Hafif düzeyde Orta düzeyde Ciddi düzeyde etmedi (0) rahatsızlık rahatsız oldum rahatsız oldum verdi. Daha sonra her maddedeki belirtinin bu gün dahil son bir haftadır sizi ne kadar rahatsız ettiğini yandaki uygun yere (X) işareti koyarak belirleyiniz. Midede hazımsızlık ya da rahatsızlık hissi 19. Çok kötü şeyler olacak korkusu 6. Baygınlık 20. Kalp çarpıntısı 8. Nefes almada güçlük 16. BECK Anksiyete Ölçeği Katılımcının Adı Soyadı: Tarih: Aşağıda her insanın kaygılı ya da endişeli oldukları zamanlarda yaşadıkları bazı belirtiler verilmiştir. Boğuluyormuş gibi olma duygusu 12. gizlemeden ve çekinmeden durumunuzu belirtebilirsiniz. çok ama dayanmakta çok etkilenmedim dayanabildim zorlandım (1) (2) (3) 1. Bedeninizin herhangi bir yerinde uyuşma veya karıncalanma 2. Sıcak/ateş basmaları 3. Bu nedenle çok açık. Ellerde titreme 13. 4. Dengeyi kaybetme korkusu 9. Titreklik 14.

Her zamankinden fazla içimden ağlamak gelmiyor. Başkalarından daha kötü olduğumu sanmıyorum. 1. Kendimi üzüntülü ve sıkıntılı hissediyorum. 2. Kendime çok kızıyorum. Gelecek hakkında karamsarım. Her aksilik karşısında kendimi hatalı bulurum. İ0. Kendimi başarısız bir insan olarak görmüyorum. C0. B0. duygularınızı tarif eden birden fazla cümle varsa her birini daire içine alarak işaretleyiniz. BUGÜN DÂHİL GEÇEN HAFTA içinde kendinizi nasıl hissettiğini en iyi anlatan cümleyi seçiniz. Hep üzüntülü ve sıkıntılıyım. G0. 1. Cezalandırılmayı bekliyorum. Fırsatını bulsam kendimi öldürürdüm. 1. 1. Bana cezalandırılmışım gibi geliyor. 2. 2. 1. Birçok şeyden eskisi kadar zevk alıyorum. 2. 2. Zaman zaman kendimi öldürmeyi düşündüğüm olur. Cezalandırıldığımı hissediyorum. Geleceğim hakkında umutsuzum ve sanki hiçbir şey düzelmeyecekmiş gibi geliyor. Kendimden nefret ediyorum. 3. Kendimi herhangi bir şekilde suçlu hissetmiyorum. 2. H0. J0. 2. 256 . Çoğu zaman kendimi suçlu hissediyorum. 2. 1. Kendi kendimden pek memnun değilim. 3. Gelecekten beklediğim hiçbir şey yok. zayıf yanların veya hatalarım için kendi kendimi eleştiririm. Zaman zaman içimden ağlamak geliyor. Cezalandırılabileceğimi hissediyorum. E0. 1. Çevremdeki birçok kişiden daha çok başarısızlıklarım olmuş gibi hissediyorum. 1. Kendimi öldürmek gibi düşüncelerim yok. Kendimden memnunum. Kendimi öldürmek isterdim. D0. 1. O kadar üzüntülü ve sıkıntılıyım ki artık dayanamıyorum. Öncelikle her gruptaki cümleleri dikkatle okuyarak. 3. F0. Geçmişe baktığımda başarısızlıklarla dolu olduğunu görüyorum. 5. 2. 3. A0. Artık hiçbir şey bana tam anlamıyla zevk vermiyor.XVIII. 1. 3. Eskiden olduğu gibi her şeyden hoşlanmıyorum. 3. 2. Hatalarımdan dolayı ve her zaman kendimi kabahatli bulurum. Her şeyden sıkılıyorum. Bundan kurtulamıyorum. Eğer bir grupta durumunuzu. Gelecek hakkında mutsuz ve karamsar değilim. Çoğu zaman ağlıyorum. BECK DEPRESYON ÖLÇEĞİ AÇIKLAMA: Aşağıda gruplar halinde cümleler verilmektedir. Kendimi tümüyle başarısız biri olarak görüyorum. Kendimi zaman zaman suçlu hissediyorum. 3. 3. 3. Kendimi her zaman suçlu hissediyorum.Kendimi üzüntülü ve sıkıntılı hissetmiyorum. Fakat yapmıyorum.

Yaptığım her şey beni yoruyor. Altı kilodan fazla kilo vermeye çalışıyorum. 2. 2. 1. İştahım çok azaldı. Eskisi kadar iyi çalışabiliyorum. 3. 3.. 2. 1. S0. 1. U0. Başkaları ile eskiden daha az konuşmak.3. 2. görüşmek istiyorum... P0. Eskiden olduğu gibi kolay karar verebiliyorum.. iştahım her zamanki kadar iyi değil. Son zamanlarda kilo vermedim. Herhangi bir şeyi yapabilmek için kendimi çok zorlamam gerekiyor.. L. 0. sancı. Her zamankinden 1-2 saat daha erken uyanıyorum ve tekrar uyuyamıyorum.. Şimdi hep sinirliyim. Hayır . 2... Ağrı.. 257 ... 3. Başkaları ile görüşmek. K0. 3.. Görünüşümün çok değiştiğini ve çirkinleştiğimi hissediyorum. Her zamankinden daha çabuk yorulmuyorum.. Artık hiç karar veremiyorum. Sağlığım beni fazla endişelendirmiyor. Dört kilodan fazla kilo verdim. Kendimi çok çirkin buluyorum. Aynada kendime baktığımda değişiklik görmüyorum. Bir zamanlar beni sinirlendiren şeyler şimdi hiç sinirlendirmiyor. Bir şeyler yapabilmek için gayret göstermem gerekiyor... 1.. R0.. T0. M. eskisine kıyasla daha kolay kızıyor ya da sinirleniyorum. 1. 1. 3. Eskiden ağlayabilirdim şimdi istesem de ağlayamıyorum.. Eskiden olduğu gibi iyi uyuyamıyorum. Başkaları ile konuşma ve görüşme isteğimi kaybetmedim. 3..Her zamanki gibi iyi uyuyabiliyorum. Daha yaşlanmış ve çirkinleşmişim gibi geliyor. Sağlığım beni endişelendirdiği için başka şeyleri düşünmek zorlaşıyor. Şimdi her zaman olduğumdan daha sinirli değilim. Her zamankinden çok daha erken uyanıyor ve tekrar uyuyamıyorum. 0. 3. Hiçbir şey yapamıyorum.. 3. İki kilodan fazla kilo verdim. O0. 2. Eskiden olduğu kadar kolay karar veremiyorum. 1. Hiç kimseyle konuşmak görüşmek istemiyorum.. konuşmak isteğimi kaybetmedim.. Kendimi hemen hiçbir şey yapamayacak kadar yorgun hissediyorum. 2. 1. 2. 2.. Karar verirken eskisine kıyasla çok güçlük çekiyorum. 1. İştahım her zamanki gibi... Her zamankinden daha çabuk yoruluyorum. 1. 3. Evet . 2. N 0... Artık hiç iştahım yok. mide bozukluğu veya kabızlık gibi rahatsızlıklar beni endişelendirmiyor.

V0. depresyonu olan bir bireyin 16 ve puan alma olasılığı ortalama % 30 24 puan ve üstü. 3. Son zamanlarda cinsel konulara olan ilgimde bir değişme fark etmedim. Cinsel konular olan ilgimi tamamen kaybettim. Değerlendirme: Yukarıdaki her bir gruptaki size uyan seçeneği işaretleyiniz. Psikiyatrik muayene ile depresyon saptanma olasılığı ortalama % 80. Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı var 17 puan ve üstü. altında 258 . 0 -9 puan = Minimal düzeyde depresif belirtiler 10-16 puan = Hafif düzeyde depresif belirtiler 17-29 puan = Orta düzeyde depresif belirtiler 30-63 puan = Şiddetli düzeyde depresif belirtiler Beck depresyon Ölçeğinden alınan puana göre “depresyon” olasılıkları 10 puan ve altı. Sağlığım hakkında o kadar endişeliyim ki başka hiçbir şey düşünemiyorum.3. Cinsel konularla eskisinden daha az ilgiliyim. Cinsel konularla şimdi çok daha az ilgiliyim. 2. İşaretlediğiniz seçeneklerin başındaki sayıları toplayınız. Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı yüksektir. 1. Bu ölçek depresyon belirtilerinin şiddetini belirleme amacıyla kullanılır. Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı var ama çok düşük 11-16 puan. Pek çok psikiyatrik hastalıkta yüksek çıkabilir.

14.Bütün gün insanlarla uğraşmak benim için gerçekten çok yıpratıcı. tükenmişlik ise meslek üzerindeki kronik duygusal ve kişinin kendi iç gerginleştiricilerine verilen uzamış yanıt tipi olarak tanımlanmaktadır (Maslach. 10.İşimde çok fazla çalıştığımı hissediyorum.İşim gereği karşılaştığım insanlara ne olduğu umurumda değil.İnsanlarla yakın bir çalışmadan sonra kendimi canlanmış hissederim. 2.İşyerimdeki duygusal sorunlara serinkanlılıkla yaklaşırım.Bu işte çalışmaya başladığımdan beri insanlara karşı sertleştim 11. Diğer cümleler ise. 19. 21. 6. Maslach Tükenmişlik Ölçeği Hiçbir zaman (0) 1.İşim gereği karşılaştığım insanlarla rahat bir hava yaratırım. C. Çok Nadir (1) Baze n (2) Çoğu Zama n (3) Her Zaman (4) 4. 12.İşimin beni kısıtladığını hissediyorum. 13. 9. 18.Sabah kalktığımda bir gün daha bu işi kaldıramayacağımı hissediyorum. Yaptığım iş sayesinde insanların yaşamına katkıda bulunduğuma inanıyorum.XVIII. TÜKENMİŞLİK Hayatı çekilmez olarak görme duygusu. 2004). kişide tükenme belirtisi olarak tanımlanırken. ve ark.İş dönüşü kendimi ruhen tükenmiş hissediyorum. 6. I.İşim gereği karşılaştığım insanların ne hissettiğini hemen anlarım.Çok şeyler yapabilecek güçteyim.Yaptığım işten yıldığımı hissediyorum. “duyarsızlaşma” ve “duygusal tükenmişlik” cümlelerdir ve alınan puanlar arttıkça tükenmişlik artmaktadır (Budakoğlu.İ. 7.Yolun sonuna geldiğimi hissediyorum.İşimden soğuduğumu hissediyorum. duyarsızlaşma ve azalmış kişisel başarı bileşenlerinden oluşan psikolojik bir hastalık tablosudur (Maslach. 17. C. 4.İşim gereği karşılaştığım insanların bazı problemlerini sanki ben yaratmışım gibi davrandığını hissediyorum.Bu işin beni giderek katılaştırmasından korkuyorum. Cümleler “kişisel başarı ölçeği” grubunu oluşturur. 1997). 259 . Bu durum duygusal tükenme. 5. 22. 7. ve arkadaşları 2006). 17. 9. alınan puan arttıkça tükenmişlik azalmaktadır. 15. 8.İşim gereği karşılaştığım insanların sorunlarına en uygun çözüm yollarını bulurum.Doğrudan doğruya insanlarla çalışmak bende çok fazla stres yaratıyor. 12.Bu işte birçok kayda değer başarı elde ettim. 18 ve 19. 20.İşim gereği bazı kimselere sanki insan değillermiş gibi davrandığımı fark ediyorum. 3. 16.

) 1. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez.. Genel olarak saat kaçta yatarsınız? 6. (5) Bilmiyorum. Ortalama genellikle ne kadar saat uyursunuz? 4. (2) Bazen: Haftada bir veya iki.……… cm) (……………. Uyku Sorgulaması 1.. (2) Çok nadiren kendimi yorgun hissediyor ve işime yoğunlaşamıyorum. 7. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. (2) Bazen: Haftada bir veya iki. “Geçtiğimiz bir ay içinde gündüz veya normal iş saati sırasında aşırı uyku haliniz oldu mu?” (0) Hiç (1) Nadiren: Haftada bir günden az. 4. Gündüz uyuklaması (uykululuk). Ortalama uykuya dalmanız genellikle kaç dakika sürüyor? 3. (5) Sıklıkla kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. Boyun çevreniz kaç santimetredir? 2..) (…………….) (……………. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. (5) Emin değilim.. (1) Nadiren: Haftada bir günden az. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. “Geceleri uyurken eşiniz sizin nefesinizin durduğunu fark etti mi?” (0) Hiç. (5) Emin değilim.. Sık uyanmalar. Genel olarak saat kaçta kalkarsınız? (. (4) Ara sıra kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum. (1) Nadiren: Haftada bir günden az. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. 260 . (6) Sürekli kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum.XVIII. “Geçtiğimiz bir ay sırasında ne sıklıkla horlamanız oldu?” (0) Hiç horlamadım. Geçen bir aydaki horlama sıklığı. Ortalama genellikle yatakta ne kadar süre harcarsınız? 5.) (……………. (2) Bazen: Haftada bir veya iki. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. (2) Bazen: Haftada bir veya iki. Performans becerisi: “Geçtiğimiz bir ay içinde evdeki ve işteki görevlerinizi yapabilme yeteneğinizi nasıl derecelendirirsiniz? (1) Yaptığım işe çok iyi yoğunlaşıyorum. 2. 5. Gözlemlenen apneler. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. (1) Nadiren: Haftada bir günden az.. 3.) (……………. (3) Nadiren kendimi yorgun hissediyor ve işime yoğunlaşamıyorum. “Geçtiğimiz bir ay içinde uykuya daldıktan sonra sık uyanmalarınız oldu mu?” (0) Hiç uyanmadım.

Uykuya dalarken bacaklarımla tekme atarım. Okulda. Birkaç işi ya da amacı gerçekleştirmek için plan yapmakta zorlanıyorum. 012345 9. Yeterli uyusam da araç kullanırken uykum geliyor. Cevabınızı aşağıdaki derecelendirmelerden birini kullanarak işaretleyiniz. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma akşam veya gece kötüleşir. 10. 012345 6. 8. evde ya da işte zor ya da ilginç olmayan şeylerin ilgimi çektiğini fark ediyorum. 012345 10. 11. 13. cevaplarınız genel olarak nasıl davrandığınızı ve nasıl hissettiğinizi yansıtmalıdır. 6. Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Evet “ Evet “ Evet “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ XVIII. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma uzandığımda veya yattığımda daha çok olur ve hareket ettirdiğimde kısmen veya tamamen iyileşir. 012345 3. Dinlenme sırasında hemen hareket etme isteğim ortaya çıkar. 0=Hiç değil 1=Az 2=Bir dereceye kadar 3=Ortalama olarak 4=Oldukça fazla 5=Çok fazla 1. 012345 2. Karar verme yeteneğimde azalma oldu. Kötü sonuçlara yol açabileceğini düşünmeden hızlı kararlar alırım. Düşünmeden söylediğim şeyleri daha sonra inkar ederim. Şu sıralar genellikle olduğunuzdan farklı iseniz. Araç kullanırken uyuklama sonucu kaza yaptım. Çabuk heyecanlanıp. 12. 012345 4. Özellikle grup içinde konuşulanlara ilgimi toplamakta zorlanıyorum. 012345 8. 14. Kolaylıkla hayal kırıklığına uğruyorum. 9. Çevreye uyum göstermede zorluk çekiyorum.(5) Emin değilim. Sabahları baş ağrısı ile uyanıyor musunuz? 7. Sabahları uykumu alamadan ve yorgunluk hissi ile uyanıyorum. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma nedeniyle hareket ettirmek isterim. 15. 8. 16. Dikkat Dağınıklığı Testi Dikkat Dağınıklığı (DD) Hastalığınız Var mı? Aşağıdaki sorular yetişkinlik döneminde nasıl davrandığınız ve nasıl hissettiğinizle ilgili. 012345 7. çabuk sakinleşiyorum. 012345 11. 012345 261 . 012345 5. İnsanlarla ilişkilerim önce konuşup sonra düşünme eğilimim nedeniyle zarar görüyor. Yazılı materyalleri çok ilginç ya da çok kolay olmadıkça okumakta zorlanıyorum. Genellikle huzursuzum ve küçük şeyler beni sinirlendiriyor. Ruh halim iniş çıkışlarla doludur.

Beynimin organize olamayan çalışma şeklinden dolayı stres yaşıyorum. nerede olduğu. hastanın kendini iyi hissedip hissetmediği sorulur. Mental Durum Muayenesi Bu muayenede dikkat. Bu testi ilk yaptığınızda DD olma olasılığınız %50 gibi gelebilir. depresyon ve diğer düzensizliklerdir. hafıza. spontan konuşma. Genel bilgi soruları sorulabilir. ıslık çalma vb. Goldberg´e göre bu test sonucu %70´in üzerinde olan birisinde DD olma olasılığı %95´tir. testi yapanın daha önce dikkatle ilgili problemlerinin nedenlerini psikiyatrik ve radikal olarak değerlendirdiğini varsayar. Teşhis koyan bir test değildir. adı. otururken olduğumdan daha rahat hissediyorum. 012345 18. Hesap yapma. 70 üzerindeki sonuçlar yüksek DD olasılığını gösterir. 012345 14. Sessizce otururken bile ayaklarımı ya da ellerimi hareket ettiririm. Daha fazla hafıza muayenesi. Zihnime işlevselliğini yitirecek kadar çok gereksiz şeyler dolar. parmakları ayırt etme. oryantasyon. Dr. sağ-sol ayırımı. Düşüncelerim zihnimde topların duvara çarpması gibi çarpışarak dolaşır. Kırılgan biriyim ve birçok şey beni kolaylıkla incitiyor. Gündüz hayal görmeyi engelleyemiyorum. adlandırma. 012345 24. tekrarlama. Bir seri numaralar tekrarlatılabilir ve dikkat muayenesi için belli aralıklarla spesifik başlıklar sorulur.12. 012345 15. 012345 TOPLAM = ? NOT: Bu yetişkinler için bir DD testidir. 262 . anlayış ve genel durumun kavranması (idrakı) test edilir. Bu görüş. Kafamda çok fazla takıntı var. Genellikle aynı anda birden fazla proje üzerinde çalışıyorum ve birçoğunu sonuçlandıramıyorum. 012345 22. Bir yetişkin için DD teşhisi konulabilmesi için önce bu belirtiler bir psikiyatrist tarafından giderilmeye çalışılmalıdır. 012345 17. okuma yazma ve kıyaslamadır. 012345 16. DD´de görülen semptomlar anksiyete. 012345 13. Eğer cevaplarda sorun varsa. 012345 20. Hareket ederken. 9. hastalığını veya yaşamını kronolojik sıra ile anlattırılarak test edilebilir. Bu belli bir sürenin ardından nesnelerin adlarının tekrarlanması ile de test edilebilir (örneğin 5-15 dakika). Atasözlerinin açıklatılması daha fazla bilgi verebilir. 012345 19. diş fırçalama. Grup çalışmalarında sıramın gelmesini beklemekte zorlanırım. Hastaya yaşı. Beynim aynı anda birden çok kanalın gösterildiği bir televizyon ekranı gibidir. resim yapma ve kopyalama becerisidir. Dil fonksiyonları. 012345 23. tarih ve gün sorulur. Spesifik yüksek kortikal fonksiyon test edilebilir. Hatırda tutulan hafıza ile numaralar tekrarlatılabilir. Her zaman bir yere gidecek gibiyim. Genellikle sorunun tamamı sorulmadan soruyu cevaplamaya başlıyorum. el işleri (saç fırçalama. DD teşhisi ancak detaylı bir kişisel geçmiş ve psikiyatrik araştırma sonucu koyulabilir. 012345 21.). XVIII.

KS: Pupilin çapı. KS: Dinlenme halinde ve spontan hareketlerde fasial asimetri olup olmadığına bakılır. Dilin 2/3 tarafının tat duyusu korda timpaninin proksimal sinir lezyonu tarafından zarar görebilir. 4. Göze pamuk parçası ile dokunup. büyüklüğü ve direk ışık reaksiyonuna bakılır. ekşi (limon) ve acı (kinin) için pamuk uçlu aplikatörlerin yardımı ile dilin kenarına ve arka yarısına dokundurarak yapılır. KS: Koklama muayenesidir. KS: “Aaaah” sesi çıkarılarak uvulanın pozisyonuna bakılır. KS: Omuzun yukarı elevasyonuna (trapezius kası) ve başın her iki tarafa rotasyonuna (sternokleidomastoid) ve dirence karşı koymasına bakılır. üfleme. 5. Gözler kapalı olarak hastanın koklatılan materyali tanıması istenir. 8. arterio-venöz bileşkeler. Konverjans ile pupilin akomodasyonuna bakılır (hastanın küçük bir objeyi izlemesi istenir). Normalde 8-12 damar diskten köken alır. Laringoskopla vokal kordların direk muayenesi gerekli olabilir. Retinal damarlar. nistagmus veya anormal göz hareketleri gözlenir. Görme alan konfrantasyon testi görme alanının her bir kuadrantı için yapılır. 2. 9. paralizi. büyüklüğüne ve elevasyonuna bakılarak yapılır.6-1 m uzaklıkla) hastanın bir gözünü kapatması istenir ve testi yapanın burnuna bakması istenir. hemorajiler. Tonsilin. KS: Masseter ve temporal kasın kasılması hissedilmelidir. KS: Parmak şıklatma sesi. Obje horizontal ve vertikal eksende hareket ettirilir.. tuzlu. 3. Göz kapaklarına. 0. 12. alın kırıştırma.. Faringeal (öğürme) reflekse posterior farinks duvarının her iki tarafına ucu küt bir cisimle (dil basacağı gibi) dokunularak bakılır. Timpanik membranlar otoskopla kontrol edilmeli ve işitmenin kantitatif ölçümü odyometri ile yapılmalıdır. 6. 10.6 m’den (2 adım) hastanın bir objeyi izlemsi istenir. protrüzyon ile orta hattan deviasyon.. 7. İnkomplet göz hareketleri nükleer veya supranüklear nedenlerden kaynaklanabilir. koyu arterler açık olanlara göre iki üç numara daha yakındır. göz kapama. Küçük ayrıntılar için perimetri ve tangent görme alanı test edilir. hızlı bir şekilde bir yandan diğer yana veya yukarı-aşağı boynun hareket ettirilmesi) tüm göz hareketleri varsa supranüklear bir neden söz konusudur. kontrol edilir. kornea refleksine bakılır. Sabun. 263 . retraksiyona bakılır. tremor ve küçük titreşimle veya seğirme hareketleri araştırılır.XVIII. diş macunu. kahve. En iyi yöntem hasta ile karşılıklı oturup (arada 0. Hava ve kemik iletimi karşılaştırılmalıdır (Rinne testi ile ilgili açıklamaya bakınız). Bu yöntemde kör nokta da önemlidir ve santral vizyon için kırmızı iğne ile çalışma yapılmalıdır. Atrofi. Çene açtırılıp. Göz kapaklarını açma. protrüzyon ve yana hareketine bakılır. eksudalar vb. 11. Tat testi tatlı (şeker). saat sesi veya fısıltı sesi ile her iki kulakta işitme kontrol edilir. limon gibi stimuluslar kullanılır. Yüzün alt ve üst tarafındaki kontraksiyon farkına bakılmalıdır. KS: Görme keskinliği muayenesi (gözlük veya pinhole düzeltme ile) Snellen kartı ile (uzaklık) veya Jaeger’s testi (yakın) ile yapılır. 10. Horizontal nistagmus en iyi 45 derece değerlendirilir ve aşırı uç bakış yaptırılmamalıdır. gülme. KS: Dilin hacim ve güç muayenesi. Hastanın görme alanı testi yapan ile kıyaslama yöntemi ile yapılır. büyüklük. Optik fundusun muayenesi oftalmaskop ile rengine. eşit eleve olup olmadığına ve istirahat halindeki simetrisine bakılır. Taş bebek manevrasıyla (nazik. posterior farinksin ve dilin duyusuna bakmak bazı hastalarda gerekebilir. Kraniyal Sinir (KS) Muayenesi 1. Titreşen bir diyapozonu alnın ortasına yerleştirerek laterazisyonuna bakılmalıdır (Weber testi ile ilgili açıklamaya bakınız). nefes alma ve dudak büzme ile test edilir.

Klonus uzatılmış uyarım ile verilen repetetif ritmik konsantrasyonlardır. 5. brakioradial (C5. en sık aşil tendonundan alınır. alt ekstremite için.Çok az bir dirence karşı koyan hareket. 12. Motor Muayene İnspeksiyon: Atrofi ve hipertrofi için bakılır.Yer çekimine karşı koyan hareket ama dirence karşı koyamaz. Serbest bırakılan ekstremitelerde pasif hareketlere bakılarak kas tonusu değerlendirilir. ekstansiyon. 4(-). Artmış tonus spastisite (açı ve hareket yönünde direnç gözlenir. 1. patella veya kuadriseps (L3-L4) ve aşil (S1-S2) refleksleridir. ekstrapiramidal bozukluklarda) veya para-tonia/Gegenhalten (tekrarlayan pasif hareketlerde fluktuasyon veren direnç. Kas kuvveti her eklemde fleksiyon. ama diz klonusu hiperaktif ve üst motor nöron tutulumuna ait bulgular varsa anormaldir. aşil refleksine bakılırken el parmakları birbirine bağlanmalı ve çektirilmelidir. burada pasif hareketler kesintili direnç oluşturur. 264 . 4.XVIII. myoklonus). 2.Klonus. 4(+).Belli bir dirence karşı koyabilen hareket. XVIII. 3. Daha az stimulus vermek maksimum yanıt almak için daha yararlıdır. Refleksler kaydedilirken şu ölçek kullanılır: 0.C6). 3. adduksiyon ve abduksiyon yaptırılarak test edilir.Normoaktif. frontal lob bozukluklarında) bulgusu olabilir. 1. üst ekstremitede biceps (C5. rijidite (hareketin tüm açılarında benzer direnç.C8) ve parmak fleksörleri (C8) dir.Hareket yok. Ara sıra dizde bir iki atımlık klonus elde edilmesi fizyolojiktir. 2. normal tonusta bacak kaldırılmadan önce masaya belli mesafede kalırken. benzer pozisyonda olmalı ve her iki tarafa da bakılmalıdır.Kuvvetli dirence karşı gelen hareket. Sıklıkla gözlenen bir rijidite tipi Parkinson hastalığının dişli çark rijiditesidir. Azalmış tonus daha çok alt motor nöron. Reflekslerin Muayenesi Kas refleksi: En sık bakılan refleksler. Bu reflekslere relaks haldeki ekstremitelerde bakılır. Refleksine bakılan hastalarla konuşmak onları rahatlatmak için yararlıdır. Üst ekstremitelerde tonusa kolun pronasyon ve supinasyona getirilmesi ve elin bilekten çevrilmesi ile bakılır. Kas kuvveti kaydedilirken şu ölçek kullanılır: 0. koreatetoz. periferik sinir patolojileri ve serebellar yollara ait bozukluklarda görülür. 4. artan tonusta yüzeyden hızla kalkar. triseps (C7.C6). Her bir refleks muayenesi için sağ ve sol omuz eşit düzeyde. ballismus. Muayene sırasında hastayı muayeneye adapte edip aktif hareketler azaltılabilir. Alt ekstremitelerde el uyluğun altına koyulup hızla kaldırılır. kortikospinal yol bozukluklarında). İstemsiz hareketler dinlenmede (tik.Tam kuvvet.Yer çekimi elimine edildiğinde hareket gözlenmesi. Alt ekstremitede. Örneğin üst ekstremitede refleksler dişlerin sıkılması ile daha iyi alınırken.Eklemde hareket yok ama kontraksiyon var.Artmış. Spontan ortaya çıkan veya hafif perküsyonla oluşan fasikülasyonlara bakılır. postürü sürdürme sırasında (Parkinson Hastalığının hap yapar tremoru) veya istemli hareketlerle (serebellar hastalığın intansiyonel tremoru veya familyal tremor) görülebilir. Hastadan başka kaslarını kontraksiyona getirmesi istenerek reflekslerin daha canlı alınması sağlanabilir (Jendrassik Manevrası).Var ama azalmış.Yok. 11.

Bazı hastalarda istemli olarak plantar yanıtta ekstansiyon alınır. duyu. Hafif dokunma duyusu pamuk parçasıyla. 15. diğer parmaklarda açılma ve ekstansiyon gözlenebilir (ekstansör plantar yanıt ya da Babinski işareti) bu ekstansör yanıt diz. güç. şeylerle ayak tabanına topuktan başparmağa doğru çizilerek bakılır.her ekstremitede test edilmelidir. karın duvarının keskin bir obje (iğne gibi) ile çizilmesi ve göbekte hareketlerin gözlenmesi ile saptanabilir. Palmomental yanıt avuç içinin çizilmesi ile ipsilateral tarafta mental kasın kontraksiyonundan oluşur. alt karın deri refleksi alınamaz veya yanıt asimetriktir. veya eline yazılan sayıyı veya kelimeyi bulma (grafestezi). 13. Yakalama refleksi. Koordinasyonun Muayenesi Hastadan parmağını burnuna daha sonra da muayeneyi yapanın parmağına dokundurması istenir. anal (perianal bölgenin stimülasyonu ile anal sfinkterin kasılması) ve bulbokavernöz (üretranın ve anal sfinkterin glans penise stimülasyon verilmesi ile kasılması) refleksleridir. Kortiko-spinal yolda lezyonu olan hastalarda başparmak ayağın hareketinden sonra veya dinlenme halinde de ekstansiyondadır. nokta saptanması. testi yapan parmağını her defasında yer değiştirebilir. anahtar vb. XVIII. Eklem pozisyon testi. T-12 ve T-9 arasında spinal lezyon varlığında üst karın deri refleksi alınırken. hastanın avuç içine dokunulması ve baş ve işaret parmağı arasına koyma ile pozitif yanıt (anormal) elin kavranmasıdır. Diğer yüzeysel deri refleksleri kremaster (ipsilateral testisin elevasyonu). ağrı duyusu iğneyle. Diğer testte ise hastadan elinin ters ve düz halde diğer eline vurması istenir. sıcaklık. Üst motor nöron hastalıklarında bu refleksler alınamaz. Üst abdomen refleksi (spinal kord T-9 düzeyi) karın duvarının üst kenar köşesinin göbeğe doğru çizilmesiyle alınırken. Yürüyüş Muayenesi Yürümenin test edilmesi önemlidir. Dudağa hafifçe dokunma ile emme refleksi ortaya çıkabilir. Obez ve multipar hastalarda bu refleksler alınamaz. Frontal lob hastalıklarında yetişkinlerde normalde gözlenmeyen refleksler ortaya çıkar. S-1’in üzerindeki üst motor nöron lezyonlarında başparmakta ekstansiyon gözlenirken. ağrı. Normal yürüyüş. bir dokunuşta elindeki nesneyi tanıma (stereognozi). XVIII. sıcaklık duyusu sıcak ve soğuk su tüpleriyle yapılır. Normalde yanıt başparmağın plantar fleksiyonudur. beklenmeyen anormallikler testi yapanı daha fazla ayrıntıya indirmeye itebilir. Vibrasyon genelde 128 Hz’ lik titreşen diyapozonun başparmak falanksına veya orta parmak tırnak yatağının altına yerleştirilerek bakılır. koordinasyon praksisi içeren birçok sistem gerektirir. 265 . Bu durumlarda doğru yanıt anterior tibia üzerine bastırılarak (Oppenheim) veya ayak bileği sıkılarak (Schaefer) ya da baldıra basınç uygulayarak (Gordon) veya başparmağın sırtına basılarak (Bing) elde edilir. Testi yapan kendi hissettiği titreşimler ile hastanınkini. distal ekleme kenarlarından tutulup açı verilir. küçük 1-2 mm yanılmalar normal kabul edilir. ayrıca proksimal ve distal farkını karşılaştırır. Duyu Muayenesi Beş primer duyu modalitesi -vibrasyon. Bütün bu testlerde ritim. Yüzeysel karın derisi refleksi.Deri refleksleri. hız ve doğruluk not edilmelidir. Talamusda lezyonu olan hastalar iki nokta ayrımı gibi birbirine yakın iki noktaya stimulasyon verildiğinde duyu ayırımı yapamaz (iki nokta ayırımı). 14. hafif dokunma. ayağını supin pozisyonda bacaktan dizden topuğa kadar diğer ayağı ile sürtmesi istenir ve bacağını kaldırıp başparmağını testi yapanın işaret parmağına değdirmesi istenir. XVIII. Koordinasyonun muayene edilmesinde. Primitif refleksler. topuk ve kalçada fleksiyondan sorumlu olabilir. plantar refleks sivri uçlu. Normal yanıt göbeğin stimulusa doğru hareketi ile alınır. alt abdomen refleksi (T-12 düzeyi) karnın alt kenarının stimulusu ile alınır.

Hastada L4-L5 ve L5-S1 disk hernilerinde olduğu gibi L5. geniş tabanlı yürüme (ataksi). bir eliyle de dizi üzerinden tutarak diz ekstansiyonda iken hastanın kalçasını basit olarak fleksiyona getirir. Ancak test olarak yapılışı.. hasta otururken. 1. Boyun. iç kulak denge merkezi vb. bel ve üst ekstremiteye yönelik “Hızlı Maruziyet Değerlendirmesi” yapmak isteyen işyeri hekimleri ÇSGB ana sayfasından yayınlar/kitapçıklar/Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Risk Değerlendirme Rehberi adresini izleyerek formu indirebilirler. De Quarvein Hastalığı Testi. XVIII. J. eller öne doğru uzatılmış vaziyette gözler kapalı denge sağlanıp sağlanamadığı kontrol edilir)’nin pozitif olması gözler açık durumda ayakta durmadır. 2004). XVIII. Tinnel Bulgusu: Karpal tünel üzerine hafifçe vurmak ile median sinir dağılımında parastezi ve ağrı. XVIII. University of Surrey)’in geliştirdiği QEC (Quick Exposure Check) Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Risk Değerlendirme Rehberi-Hızlı Maruziyet Değerlendirme Yöntemi. Karpal Tünel Sendromu Testleri. spastik yürüme veya yüksek stepajlı yürüme (arka kordon tutulumu veya periferik sinir hastalığı) saptanabilir veya hasta yere yapışmış gibi görünebilir (apraksi) (Martin. derin bir nefes aldıktan sonra ağzını kapatıp ıkınması şeklinde yapılır. 16. XVIII. Öksürme.60 saniye süre ile şişirilir bu esnada ağrı ve duyu kusurları oluşursa test pozitif olarak değerlendirilir.) bozukluğun belirtisidir. 16. 266 . 16. İskemik Test: Karpal tünel sendromunda tansiyon aletinin manşonu ön kola yerleştirilir 30 .S. Muayenede hastada bir kolunu sallamadan yürüme (kortikospinal trakt tutulumu). dönme ve düz çizgi üzerinde yürüme not edilmelidir. Hasta olmayanlarda da ağrı olabilir ama kısa sürede geçer. 2. 16. B. siyatik sinir kökleri bası altında ise 30-70 derece arasında kısıtlanır ve ağrılı hale gelir. 3. Hauser. Finkelstein Testi: De Quarvein hastalığının teşhisinde yapılır. L. Valsalva Testi: İntratekal ve intradiskal basıncın artmasına sebep olarak buradaki disk ve omur patolojilerini bize gösterir. Testin fazla tekrarlanması önerilmez.60 saniye süre ile bileğin tam fleksiyonu (içe bükülmesi) ağrı ve duyu bozukluklarını artırır/ortaya çıkartır. Laseq Germe Testi-Düz Bacak Kaldırma Testi: Siyatik sinir germe testi de diyebileceğimiz bu test sırasında. Kas İskelet Sistemine İlişkin Testler İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Kas İskelet Hastalıkları ve Ergonomi Birimi’nin Robens Centre for Health Ergonomics (European Institute of Health & Medical Sciences. ÇSGB’nca (Yayın No:144) yayınlanmıştır. ayakta. olguların % 60' ında pozitiftir. Romberg testi (denge testidir. % 80 olguda test pozitiftir. Bu test sırasında hastanın bel bacak ağrısı artarsa pozitif olarak anlaşılır. kısa adımlarla yürüme (parkinsonizm). gözler kapandığında denge bozulur ve proprioseptif (serebellum. el yumruk pozisyonundayken elin bilekten küçük parmak yönüne doğru yana bükülmesiyle başparmak kökünde yakıcı. Normalde 90 dereceye kadar ağrısız ve yapılabilir olması gereken bu test.. Phalen Testi: Karpal tünel sendromunda 30 . Bel Ağrılı Hastada Özel Testler. hapşırma ve ıkınma hastanın bel ağrısını artırması gerçek bir valsalva pozitifliğidir. hasta sırtüstü yatarken hekim bir eliyle hastanın ayak topuğundan tutarken. Başparmak avuç içinde. yürüme. dayanılmaz bir ağrı oluşması testin pozitif olduğunu gösterir. ayaklar bitişikken. Hastalarda test sırasında gelişen ağrının dayanılmaz olması ve uzun sürmesi belirleyicidir.Oturur pozisyondan ayağa kalkma veya uzanma.

S1 sinir köklerinde bir baskı varsa 30-70 derece arasında hasta bel ve bacağında siyatik sinirin trasesi boyunca ağrısı olduğunu belirtir. Bunun nedeni lomber disk hernisinin spinal sinir kökünü (L5-S1) medyan tarafta sıkıştırmasıdır. Bu hareketin yapılmaması bel bacak ağrısının gerçek olmadığını hastanın temaruz yaptığını bize düşündürür (Sarı. 70 derecenin üstünde ise diz fleksör kasları (hamstring) gerilmesine bağlı olabileceğinden aldatıcı olabilir.Düzenli aralıklarla ve . R. Göz Muayeneleri Genel İGM dışında aşağıdaki durumlarda da çalışanların göz muayeneleri yapılmalıdır. Yani omurganın birbirleri üzerindeki esnekliğinin kaybolduğunu bize anlatır. Bu durumda hastanın bir bacağının dizini bükmeden yukarı kaldırması istenir. Normalde ayakta dik duruşa göre öne doğru eğilmede bu mesafenin 5-6 cm açılması gerekir. H. diğer bacağının aşağı doğru basması gerekir. Normalde hastanın bir bacağı yukarı kalkarken. Hastanın eğilebildiği kadar öne doğru eğilmesini ister ve tekrar bu iki nokta arasındaki mesafeyi ölçer. Yukarıda belirtilen muayene sonuçlarına göre gerekiyorsa çalışanlara oftalmolojik testler uygulanmalıdır. Fabere Testi: Bel bacak ağrılı hastalarda olayın kalça patolojisine bağlı olup olmadığını anlamak için mutlaka bakılması gereken testlerden biridir. Lomber disk hernili hastaların akut dönemlerinde de pozitiflik bulunabilir. 17. 267 . 3 cm. Bunun için ayakta dik dururken krista iliaka posterior superiordan geçen hat (L4-L5) işaretlenir ve hekim mezura ile bu hattan 10 cm yukarısına da kalemle işaret koyar.Ekranlı araçla çalışmalardan kaynaklanacak görme zorluğu olduğunda.’nin altında kısıtlılık testin pozitifliğini gösterir. Bunun için sırt üstü yatan hastanın ayakucunda duran hekim. ..G: 23 Aralık 2003-25325. Bu testin yapılması sırasında hasta kasıkta ağrı duyuyorsa ve hareket yeterince yapılamıyorsa hastanın kalça ekleminde patoloji olduğu bel ve bacak ağrısının aslında kalça patolojisine bağlı yansıyan ağrı olduğu düşünülür.Ekranlı araçlarla çalışmaya başlamadan önce. . Lomber Schober Testi: Bel ağrılı hastalarda özellikle seronegatif spondilartrit düşünüldüğü zaman yapılması gereken bir testtir. siyatik sinir gerilmediğinden temaruz (hasta gibi gösterme) olabilir. hastanın her iki ayak bileğini kavrar. Muayene ve test sonuçlarına göre gerekiyorsa çalışanlara yaptıkları işe uygun araç ve gereç verilmeli ve ne muayeneler ne de alınacak önlemler çalışanlara herhangi bir maddi yük getirmemelidir67. Bu test sırasında hasta sırt üstü yatarken kalçası fleksiyon-abduksiyon-eksternal rotasyon ve ekstansiyona (ayağı karşı diz üzerine koyma) zorlanır. Bu şekilde kalça kombine bir hareketle test edilmiş olur. Bu durum hastada posteromedyan yerleşimli disk hernilerinde ortaya çıkar. Hoover Testi: Bel bacak ağrılı hastanın temaruz (simulasyon) yapıp yapmadığını anlamak için yapılan bir testtir. 67 Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik. Karşı Tarafta Düz Bacak Kaldırma Testi: Bel bacak ağrılı hastanın ağrımayan taraftaki bacağına düz bacak kaldırma testi yapıldığında. 30 derecenin altındaki pozitiflik. XVIII. 2007). hastanın ağrılı taraftaki bel bacak ağrısının ortaya çıkması iyi tarafta veya karşı tarafta düz bacak kaldırma testi pozitifliği olarak adlandırılır.

17. Amsler Grid Testi Amsler Grid Testi rutin bir göz muayenesinin karşılığı olmasa da Yaşa Bağlı Makula Dejenerasyonu (AMD) hastalığının erken belirtilerini taramalarla saptamanızı sağlayacak bir şemadır.XVIII. Özellikle uzun süreli ekranlı araç kullanımı kuru göz hastalığının yaygınlaşmasına neden olmuştur. 2. çalışanın ayrıntılı göz muayenesi için sevk edilmesi gerekir. No. . mesafeden yakın gözlüğü kullanılıyorsa gözlükle ve her bir göz ayrı ayrı değerlendirilerek yapılmalıdır. 3. Kuru Göz Değerlendirilmesi: Schirmer testi : Birim zamanda gözyaşı miktarı tayinini sağlar. . 40 yaş üzeri herkese bu testin uygulanması önerilmektedir. 1’deki yazılar okunamıyorsa. alt göz kapağının dış 1/3 üne yerleştirilir.Aşağıda görülen şemayı iyi aydınlatılmış bir odada. Islanan alan 5 mm’nin altındaysa test pozitif olarak değerlendirilir. 1.5 dakika sonra kaldırılır ve gözyaşının ıslattığı kısım ölçülür. Yakın Görme Muayenesinde Kullanılabilecek Yazı Örnekleri: Yakın okuma 40 cm.5 mm kalınlığında 35 mm uzunluğundaki Whatman kağıdı. XVIII. 17. 17. uygun okuma mesafesinde ve ortadaki nokta tam göz hizasına gelecek şekilde duvara asınız. 268 .Muayene edilecek kişinin normalde okumak için kullandığı gözlük yada kontak lens varsa taktırınız. XVIII.

En kısa zamanda Retina Hastalıkları uzmanı bir göz hekimine yönlendirilmesinde yarar vardır. Her iki göz için ayrı ayrı uygulamayı tekrarlayın. kırılma..Muayene edilecek kişinin bir gözünü eliyle kapatıp. bulanıklık görüyorsa. Muayenesi yapılan kişi eğer her köşeyi göremiyor ya da çizgilerde dalgalanma. 269 . Şemada yeralan büyük karenin her 4 köşesini de görüp görmediğini sorun. yaşa bağlı makula dejenerasyonu hastalığı belirtileri var olabilir. açık olan gözle tam ortadaki noktaya odaklanmasını söyleyin.

4.XVIII. 17. Görme Kaybının Değerlendirilmesi (Türk Tabipleri Birliği Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi-Eki) 270 .

Görme Ölçme Tablosu 271 . 5. 17.XVIII..

XVIII. Görüşü normal olanlar şekli 29 olarak. 1. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 3. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. 15. 6. 2. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 5. 6. Görüşü normal olanlar şekli 74 olarak. Ishıhara Renk Körlüğü Testi Doğuştan renk körlüğü ikiye ayrılır. 4. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. 7. Görüşü normal olanlar şekli 3 olarak. Görüşü normal olanlar şekli 97 olarak okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 15 olarak. 21. Total renk körlüğü ve kırmızı yeşil renk körlüğü. 8. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. 11. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 73 olarak okur. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. 18. Görüşü normal olanlar şekli 8 olarak. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 70. 9. 5. Görüşü normal olanlar şekli 2 olarak okurlar. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 21. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. 272 . Görüşü normal olanlar şekli 6 olarak okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 7 olarak okurlar. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 5. Görüşü normal olanlar şekli 57 olarak. 13. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. 16. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 17. 19. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 2 olarak okur. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. 17. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. 10. Bu seri aşağıdaki 38 tablodan oluşmaktadır. Görüşü normal olanlar şekli 45 olarak okurlar. 14. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 5 olarak okur. 12. Görüşü normal olanlar şekli 5 olarak. Görüşü normal olanlar şekli 16 olarak okurlar. 3. 17. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. total renk körleri ancak zorlukla okurlar. Bu her iki grup renk körlüğü de ayrıca tam veya tam olmayan renk körlüğü olarak 2’ye ayrılır. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 73 olarak okurlar. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 35. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 45 olarak okur. 20. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Görüşü normal olanlar şekli 6 olarak. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 2. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Gerek normal insanlar gerekse renk körlüğü bulunanlar bu şekilleri aynı derecede okuyabilirler. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. Görüşü normal olanlar şekli 4 olarak okurlar.

24. 23. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 5. 28-29. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken kırmızı ila yeşil renk körlüğü olanların ekseriyetle kolaylıkla takip eder. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 6. 273 . 22-27 nolu tablolar her zaman kullanılmaz. 25. kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar mavi hattı kısmen takip ederler. Tam renk körlüğü olanlar ile kısmi renk körlüğü olanlar ise her iki hattı görüp takip edemezler. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar ise her iki hattı da görür ve takip ederler. uzaklıkta olmalıdırlar. Testin Uygulanmasına Ait Açıklama Muayeneler iyi ışık alan odalarda gündüz yapılmalıdır. tam yeşil renk körlüğü olanlar yalnız kırmızı hattı. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 3. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 42 okurlar. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 2. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken tam kırmızı renk körlüğü olanlar yalnız mor hattı. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takipte normal görenlerin ekseriyeti hiçbir güçlük çekmez. 34-35. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takipte normal görüşlülerin çoğu ve renk körlüğü olanlar hiçbir güçlük çekmezler. 36-37. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 4. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 96 okurlar. kararsız kalınan durumlarda 10-19 ve 13-20 ve 14-18 nolu tablolar karşılaştırılmalıdır. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken normal görenler yeşil hattı. Normalde kırmızı hattı kısmen ve tam. Muayene olanlar ayakta ve en az 75 cm. Renk körlüğü olanlar ise güçlük çekmeden göremez ve takip edemez. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 26 okurlar. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 35 okurlar. 30-31-32-33. Kuşkulanılan. 26-27. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 6. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 9. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 2. 38.22. Bütün renklerde tam ve kısmi körlük olanlar her iki hattı talip edemezler. kısmen kırmızı ve yeşil renk körlüğü olanlar mavi hattı görürler. Tablolar bir masa üzerine konulur. normal görenler ile tam renk körlüğü olanlar bütün renklerde zorluk çekerler.

274

275

276

277

278

279

XVIII. 18. İşitme İle İlgili İşyerinde Uygulanabilecek Testler
Odyometri testi işitme bozukluğu için en etkili tarama testidir, fakat ekonomik ve kısa zamanda yapılabilecek tarama amaçlı bir seçenek “fısıltı testi” dir. XVIII. 18. 1. Fısıltı Testi; Bu tarama için işyeri hekimi doğrudan muayenesi yapılacak kişinin önünde ve birkaç adım ilerde durur (hem muayene olan, hem hekim oturuyor ya da ayakta olmalıdır). Hekim bazı sayıları fısıldayacağını, bu sırada muayene olanın gözlerini kapatması gerektiğini anlatır. Hekim muayene olanın 30-45 cm uzağında, (hacmi standardize etmek için) nefesini dışarı verir ve bir saniye ara ile rasgele dört sayı fısıldar ve fısıldadığı tüm sayıları yinelemesini ister. En azından iki sayıyı işitemeyen çalışan testte başarılı olamamıştır. Fısıltı Testi için başka bir yöntem; Hekimin dudaklarını göstermeden soluğunu verdikten sonra ciğerinde kalan hava ile çıkardığı fısıldanmış sözcükleri muayene olanın doğru olarak tekrarladığı mesafe: 6 metreyse işitme kaybı yoktur. Hafif işitme kaybında; 6 metrede işitmediğini söylen kişi, hekimin 6 metreden itibaren yavaş yavaş yaklaşarak fısıldadığı sözcükleri 4 metreye kadar olan mesafede doğru tekrar eder. Orta işitme kaybında; 4 metrede işitmediğini söyleyen kişi, hekimin 4 metreden itibaren 1 metreye kadar olan mesafede sözcükleri doğru tekrar eder. Ağır işitme kaybında; 1 metrede işitmediğini söyleyen kişi, hekimin 1 metreden 25 cm ye kadar olan mesafede fısıldadığı sözcükleri doğru tekrar eder. Tam sağırlıkta bu mesafe 25 cm den küçüktür. Tam sağırlıkta sessiz bir odadaki normal konuşma hiç işitilmez. Testte duyarlılık %80-100 ve özgüllük %80-90'dır.

280

2. Diyapozon Testleri68 Weber Testi: Hangi kulakta ne tip bir işitme kaybı olduğunu araştırmak amacıyla yapılır. kulağın arkasında bulunan mastoid çıkıntı üzerine konur. hava yolu üzerinde birçok artırıcı (amplifikatör) mekanizma bulunduğundan. sağlam kişilerde rahatlıkla duyulur. Sonuçta tek kulağında sinirsel (sensörinöral) işitme kaybı bulunan hastalar sesi normal olan kulaklarından daha fazla duyarlarken. Hastaya. bu ses işitilmeyecektir. 19. Rinne Testi: Bir kulaktaki iletim tipi işitme kaybının varlığını araştırmak için yapılır. 18. XVIII. sesi patoloji olan kulaklarından daha yoğun olarak duyarlar. şiddeti azalmış diyapozon sesi. Tıp Sözlüğü. iletim tipi işitme kaybı olanlar. Sağlam bir kulakta. Koroner Kalp Hastalığı Risk Hesaplama 68 MEDICANA Genel Sağlık Ansiklopedisi Cilt 12.XVIII. Titreştirilen bir akort çatalı (diyapozon) kafatasında orta hatta bir noktaya yerleştirilir ve hastaya sesi nereden duyduğu sorulur. 281 . Titreştirilen bir akort çatalı (diyapozon) önce. titreşimi azalmış şiddette de olsa devam eden diyapozonun ucu bu kez kulak kepçesine doğru tutulur. ses kesildiği anda haber vermesi istenir ve hasta "ses kesildi" dediğinde. kulağında sinirsel bir işitme sorunu yoksa bu noktadan yayılan titreşimleri kemik yoluyla duyacaktır. Hasta. tıkanıklığın dış sesleri maskeleyici etkisinden dolayı. Fakat iletim yollarında bir tıkanıklık varsa.

91. Framingham Koroner Kalp Hastalığı Risk Skoru. 19. erkeklerde ve kadınlarda 10 yıllık dönem için koroner kalp hastalığı riskinin hesaplanması. orta. Yaş. Yeşil renk (düşük risk).10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 30’un üzerinde olduğunu ifade etmektedir. XVIII.1-52). total kolesterol. yüksek ve çok yüksek risk gruplarına ayrılmışlardır (Heart-2005.XVIII. 285 (19). 2. JBS Risk Skoru Hesaplama Modeli Sistolik kan basıncı ile Total kolesterol’un HDL kolesterole oranı karşılatırılarak. soldaki tablodan cinsiyete göre karşılaştırılacaktır (JAMA 2001. hdl kolesterol.10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 10’un altında olduğu anlamına gelir. Her tablodaki risk puanları toplanıp. Kırmızı renk (yüksek risk).10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 20’ nin üzerinde olduğu anlamına gelmektedir. sistolik HT ve sigara içiminin. 2486-2497). 19. kadın ve erkek cinsiyete göre ve yaş gruplarına göre. düşük. 282 . 1. Turuncu (orta dereceli risk)-10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 10 ila 20 arasında olduğunu ifade eder. Kırmızı renk içinde beyaz çizginin sağ tarafı (çok yüksek risk).

G. Diyabetin klinik semptom ve bulguları olan kişilerde rastlantısal plazma glukozunun ≥ 200 mg/dL olması. XVIII. Hipergliseminin ara kategorileri: Diyabetin tüm formlarının doğal gidişatı boyunca hastalık.. 21. 2. takip eden gün. 3.XVIII. New York Kalp Cemiyeti’nin (NYHA) konjestif kalp yetersizliği sınıflaması Sınıf I Sınıf II Günlük olağan fiziksel aktivitelerinde kısıtlanma olmayan kalp hastaları Fiziksel aktivitelerinde hafif kısıtlanma olan kalp hastaları (örn. 2004) Diyabetes Mellitus Tanısı Almış Hastalarda Tedavi Hedefleri69 Açlık plazma glukozu < 100 mg/dL Tokluk plazma glukozu < 140 mg/dL HbA1c < % 6.5. açlık plazma glukozunun ≥ 110 mg/dL ve <126 mg/dL olarak tanımlanır. Dr. Rastlantısal glukoz düzeyinin 100 ve 200 mg/dL arasında olması gibi belirsiz bir durumda WHO tanı için OGTT’nin kullanılmasını önermektedir. (Williams. Ağızdan verilen 75 g’lık glukoz yüklemesini (oral glukoz tolerans testi-OGTT) takiben 2saat sonraki plazma glukozunun ≥ 200 mg/dL olması Hipoglisemi varlığı. Alpaslan Kılıçarslan-Haziran 2011. Bozulmuş açlık glukozu (IFG) açlık glukoz düzeyleri temelinde bir kategori olup. bu üç yöntemden biriyle doğrulanmalıdır. yol yürümekle nefes darlığı olması) Fiziksel aktivitede belirgin kısıtlanma olması.C. WHO ve Amerikan Diyabet Derneği (ADA)’nin Diyabet Tanı Kriterleri 1. Pickup J. OGTT’den 2 saat sonraki plazma glukozunun ≥ 140 ve< 200 mg/dL olarak tanımlandığı bozulmuş glukoz toleransı (IGT) evresinden geçer. ev içinde yürümek gibi çok hafif aktivitelerle bile semptomların ortaya çıkması İstirahatte bile nefes darlığı olması Sınıf III Sınıf IV 69 İSGÜM Bölge Laboratuvarlarının Güçlendirilmesi Teknik Destek Projesi-EKG&Kardiyovasküler Risk Eğitimi-Doç. Açlık kan glukozunun ≥ 126 mg/dL olması. 283 . 20.

litre/sn olarak ifade edilir. İlk fonksiyonel bozukluklar bu segmentlerden başlar. beklenen. Hava yollarındaki obstrüksiyonu erken dönemde gösteren. FEV 1’deki azalma büyük hava yollarının obstrüksiyonunu düşündürür. derin ve hızlı ekspirasyonla dışarı atılan toplam hava hacmidir. Solunum Fonksiyon Testleri. boy ve cinsiyete göre değişmekle beraber 2-4 l/sn dir. FEF 200-1200: Zorlu ekspirasyonun ilk evresindeki “200-1200 ml” arasındaki akım hızını. beklenen değerden fazla oluşu restriktif ventilatuar bozukluğu gösterirken.XVIII. 284 . Normalde zorlu ekspirasyonla ilk saniyede. Akciğerlerde eskpire edilen volümün az olduğu evredeki akım hızıdır. Normal beklenen değerleri o yaş. Zorlu ekspirasyonun ilk ve son ¼ orta bölümleri arasındaki akım hızıdır. o MMF: VC/2 x ½ formüle edilir. azaldığı durumlarda obstriksiyon lehine düşündürür. 79-60 hafif dereceli obstriksiyon. SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ70     VC: Vital Kapasite (Vital Capacity): Maksimum inspirasyondan sonra maksimum ekspirasyonla (yavaş ve zorlanmadan) dışarı atılan toplam hava hacmidir. Bu bölümde akım hızını akciğerin elastik recol basıncı. FEV1: (Forced Expiratory Volume in 1 second) Zorlu ekspirasyonun 1. Saniyesinde atılan hacimdir. kooperasyonu önemlidir. özellikle orta ve küçük hava yolları obstrüksiyonunu belirleyen en duyarlı. FVC: Zorlu Vital Kapasite (Force expiratory Vital Capacity) Maksimum inspirasyondan sonra zorlu. MMF. FEV 1/FVC > 80 79-60 59-41 < 40     Solunum Bozukluğunun SFT ile Derecelendirilmesi FVC FEV 1 Derecesi > 80 > 80 Normal 79-60 79-60 Hafif 59-51 59-41 Orta < 50 < 40 Ağır 70 Karabıyıkoğlu. FEV 3: Zorlu ekspirasyonun 3. diğer bir ifadeyle FVC manevrasında ilk 200 ml atıldıktan sonra 1000 ml’nin ekspire edildiği sıradaki akım hızıdır. Orta ve son bölümdeki akım hızları periferik hava yolları hakkında bilgi verir. FEF 25-75: Maksimum ekspirasyon ortası akım hızı: MMF (Maximum Mid expiratory Flow rate). zorlu ekspiraasyonun efora bağlı olmayan segmentidir. VC’ye eşittir. Saniyesinde atılan hacimdi. 22. FEV 1/FVC: %’sinin beklenen değere yakın. alınan havanın % 75-80’inin atılmış olması gerekir. çok ağır. FEF %50-75 (Orta Bölüm) ve FEF %75-RV (Son Bölüm): Bu bölümde akım hızlarını efor etkilemez (efordan bağımsız bölüm). komprese hava yollarının elastik özellikleri ve hava yollarındaki akıma karşı oluşan rezistans etkiler. Bireyin eforu. Büyük hava yollarındaki hava akımına karşı direnci gösteren en iyi indekstir. Büyük hava yollarını değerlendirmede önemlidir. 59-40 orta dereceli obstriksiyon 39-30 ciddi. mililitre. o FEV 1 / FVC % 80 çok hafif dereceli obstriksiyon. normal sağlıklı kişilerde FEV 3 % 90 olmalıdır. en önemli parametredir. Normal sağlıklı kişilerde FVC. litre ile ifade edilir. G. belirgin obstriksiyonu gösterir.

N. Kronometre. İşyeri Sağlık Birimlerinde “maksimal testler”i uygulamanın sorun yaratabileceği (uygulama sırasında ortaya çıkabilecek kardiyovasküler zorlanmalara karşı yeterli müdahale olanağı bulunamayacağından). iş yapabilme yeteneğinin tanımı ve sınıflandırılması. 3.XVIII. egzersize devam ettirme yeteneği ve birçok spor aktivitesi için önemli bir bileşendir. Metronom veya ritim kaseti.  Basamak Testleri. saniyeler arasında 15 sn. 23. yorgunluk olmadan çalışmaya.25 inç (41.  Queens Kolej Basamak Testi. çalışanın sağlığı.  Bisiklet Testleri. Bu testler: 1.3 cm)’lik basamak. 4. AEROBİK GÜÇ TESTLERİ (PERFORMANS TESTLERİ) Performans testleri geniş işçi gruplarının performanslarının değerlendirilmesi amacıyla kullanılabilirler.  Zamana veya Mesafeye Karşı Koşu Testi. kardiovasküler dayanıklılık ile eş anlamlı olarak kullanılan aerobik gücü ölçer. ve 20. Bir kişinin aerobik fitness seviyesi çalışan kaslara vücut tarafından taşınan oksijen miktarına ve kasların bu oksijeni kullanma yeteneğine bağlıdır. Basamak-Step Testleri. XVIII. İGM’de çalışanların performans sınıflandırmalarının yapılabilmesi. tazminat hesapları gibi birçok konuda yol gösterici olabilir. 23. bu nedenle “submaksimal testler”in yapılmasının daha uygun olacağı düşünülmektedir.  Maksimal Oksijen Tüketimi Testi. İş stresinin kişi performansı üzerindeki etkilerinin ve kişinin uyum derecesinin belirlenmesi. Test biter bitmez çalışanların kalp atım sayıları 5. Ç. 285 . Maksimal Testler. askeri.(Güler. Aerobik testler. Kalp atım monitörü (opsiyonel).  20 m Mekik Koşu Testi. Kardiovasküler dayanıklılık veya aerobik fitness. iş yapabilme yeteneği. Queens Kolej Basamak Testi Uygulama: Basamak testi uygulanacak işçiler (sporcular. 1. sporcu sağlığı.1991). 2. boyunca. Hastalık ve işe dönüş muayenelerinde kişinin değerlendirilmesi amacıyla kullanılabilir. yargısal..  3-Dakika Basamak Testi. Fiziksel iş gücü. Belirli bir iş yükünden sonra kişinin bedensel yeteneklerinin ve potansiyelinin ortalama derecesinin belirlenmesinde.  Yürüyüş Testleri. süre ölçülür. öğrenciler) 3 dk. kadınlar dakikada 22 ve erkekler dakikada 24 basamak olmak üzere platforma çıkıp inerler. Gereken Araçlar:     16.  Tecumseh Basamak Testi. Bilir.  Harward Basamak Testi. Submaksimal Testler.

az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. aşağı adımlar atarlar. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. Geçerlilik: Toparlanma kalp atım sayısı ile Vo2 max arasındaki korelasyon r:0. 23. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. Steteskop (karotid atımı kullanılabilir). Ancak bu sırada nabız sayılmalıdır.92’dir. boyunca basamak inip çıkarlar. Eğer 286 . 3. Uzun boylu kişiler avantajlıdır).5 cm)’lik basamak. boyunca basamağa inip çıkarlar ve son basamaktan sonra oturur pozisyonda kalp atımları 1 dk. sıkıntı gibi yakınmalar olursa test hemen yarıda kesilir.    Güvenilirlik: Toparlanma kalp atım sayısı için test ve tekrar-test güvenilirliği r: 0. Harward Basamak Testi Uygulama: İşçiler yorgunluk oluşana kadar. 2. Uzun boylu kişiler avantajlıdır). Uygulama sırasında göğüste ağrı. Denekler 96 vuruş/dk tempoya ayarlı metronomla ya da ritim kasetiyle yukarı. XVIII. yukarı. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. Bu da dakikada 24 basamağa tekabül eder.75’dir. Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi.3 dk. dakikada 30 basamak olmak üzere 5 dk.       Gereken Araçlar: 12 inç (30. Kronometre . Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. Üç Dakika Basamak Testi Uygulama: Sporcular ritme alışana kadar metronomu dinlerler ve hazır olduklarında teste başlarlar. Kişi sırt üstü yatırılarak dinlendirilir. baş dönmesi. 96 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti. boyunca sayılır. aşağı. 23. 3 Dakika Basamak Testi (*) Yaş Grubu Değerlendirme Mükemmel İyi Ortalamanın üzerinde Ortalama 18-25 Erkek <79 79-89 90-99 100105 Kadın <85 85-98 26-35 Erkek <81 81-89 Kadın <88 88-99 100111 112119 120126 127138 >138 36-45 Erkek <83 83-96 Kadın <90 46-55 Erkek <87 Kadın <94 56-65 Erkek <86 Kadın <95 66 ve üzeri Erkek <88 Kadın <90 90-102 90-102 87-97 94-104 86-97 95-104 88-96 99-108 90-99 109117 118126 127138 >138 100107 108117 118128 >128 97-103 103110 104112 113119 120130 >130 111118 119128 129140 >140 98-105 105115 106116 117122 123132 >132 116120 121129 130135 >135 98-103 105112 104112 113120 121129 >129 113118 119128 129139 >139 97-103 103115 104113 114120 121130 >130 116122 123128 129134 >134 Ortalamanın altında 106116 Kötü Çok kötü 117128 >128 (*) 3 dakikalık uygulamadan sonra 1 dakika boyunca sayılan nabız XVIII.

Egzersiz süresi (sn) X 100 Kondisyon İndeksi = 2 X Egzersiz sonrası üç nabız         sayısının toplamı Gereken Araçlar: 12 inç (50. Rehabilitasyon etkinliğinin değerlendirilmesinde yarar sağlayabilir.nabız 160/dakikanın üzerindeyse hekim muayenesi gereklidir. Kronometre. 287 . Değerlendirme Mükemmel İyi Orta Ortanın altı Kötü Kondisyon İndeksi >90 80-89 65-79 55-64 <55 Harward Basamak Testi. 2-2.(Egzersiz sonrası 1-1. işyeri sağlık görevlisi gibi sağlık eğitimi veren okullardan mezun olmamış kişilerce de uygulanabilmesi yönünden önemli bir test olarak kabul edilmiştir. Herhangi bir iş yükünden sonra bedensel potansiyel zorlanmasını ortaya koyabilir. Tanısal yararı vardır. Uzun boylu kişiler avantajlıdır). Bitkinlik.8. çalışanın 15 sn. İnsanların maksimal aerobik kapasitelerinin % 3050’sini geçmeyen işlerde yorulmadan çalıştıkları bilindiği için oldukça yararlı bir testtir. 3-3. sadece hekimler ve sağlık personeli tarafından değil.5. Geçerlilik: VO2 max ile korelasyonu yaklaşık r: 0. İşe giriş ve hastalık sonu işe dönüş muayenelerinde ve iş uygulamaları sırasında performansın değerlendirilmesini sağlayabilir. Değerlendirme: Puan şu eşitlikle hesaplanır: Puan: [100 x test süresi (sn.)] / (2x toparlanmadaki toplam kalp atımı). boyunca test ritmini yakalayamadığı zaman tanımlanır.6-0. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn.5. Toplu kitle etkinliklerinden önce kardiyovasküler riski olanların belirlenmesinde yarar sağlayabilir. Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. Steteskop (carotid atımı kullanılabilir). İşçi test bitiminde hemen oturur ve toparlanma sağlanana kadar yarım dakikada bir kalp atım sayıları alınır. a) b) c) d) e) f) İş kapasitesinin belirlenmesinde yararlıdır. İskemik kalp hastalıklarının tanısında yardımcı olabilir.8 cm.5 dakikalardaki nabız sayılır).)’lik basamak. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. 120 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti. Bu test.

      Gereken Araçlar: 8 inç (20. sonra kalp atım sayısı 30 sn. Test sporcularda yaygın bir şekilde uygulanmaktadır. Kronometre. 96 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti. Test bittikten 30 sn. Uzun boylu kişiler avantajlıdır).3 cm. Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. boyunca basamağa inip çıkarlar. 4. aşağı. Tablolar kullanılarak çalışanın kardiyovasküler düzeyi belirlenir. tempoya ayarlı metronomla yukarı. Steteskop (carotid atımı kullanılabilir).)’lik basamak. 288 .XVIII. 23. Tecumseh Basamak Testi Uygulama: İşçiler ritme alışana kadar metronomu dinlerler ve hazır olduklarında teste başlarlar. aşağı adımlar atarlar. İşçiler 96 vuruş/dk. 3 dk. 30 saniye süresince sayılan nabız. yukarı. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. sayılır. Bu da dakikada 24 basamağa karşılık gelir. Tecumseh Basamak Testi (*) Yaş Grubu Değerlendirme Seçkin Çok İyi İyi Orta Düşük Kötü 20-29 Erkek 34-36 37-40 41-42 43-47 48-51 52-59 Kadın 39-42 43-44 45-46 47-52 53-56 57-66 30-39 Erkek 35-38 39-41 42-43 44-47 48-51 52-59 Kadın 39-42 43-45 46-47 48-53 54-56 57-66 40-49 Erkek 37-39 40-42 43-44 45-49 50-53 54-60 Kadın 41-43 44-45 46-47 48-54 55-57 58-67 50 ve üzeri Erkek 37-40 41-43 44-45 46-49 50-53 54-62 Kadın 41-44 45-47 48-49 50-55 56-58 59-66 (*) Test bittikten 30 saniye sonra. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz.

ondört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar. Madde 73 Sanayie ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır. acil durum planının hazırlanması. raporlarının nereden alınacağını. işyerindeki kişisel sağlık dosyalarında gizlilik ilkesine uyularak saklanmasından sorumludurlar. Yetki. kontrol etmek olarak geçmektedir. yükümlüdürler. (2) TSM’lerin görev ve sorumlulukları bu maddenin işyeri hekimliği 289 . 85-89.) İşverenler.Bu Kanuna göre sanayiden sayılan. a) İşçilerin sağlığını korumak ve geliştirmek için işçilere verilecek sağlık gözetiminden. ne sıklıkla yapılacağı belirtilmiştir. 18 yaşından küçükler ve gebe emzikli kadınların gözetimi ile Sağlık Bakanlığı’nın görüşü alınarak sağlık gözetimi ile ilgili çıkarılabilecek diğer yönetmeliklerden söz edilmektedir). işçiler de İSG konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler. Madde 15-İşyeri hekiminin görevleri) Toplum Sağlığı Merkezleri (TSM)’nin görev. gözetmek. Ülkemizdeki en kapsamlı iş sağlığı düzenlemelerinden sayılan ve aktif işyeri hekimliği yapanlara rehberlik eden “İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü ”nün (Resmi Gazete: 11 Ocak 1974–14765) “Sağlık Şartları ve Güvenlik Tedbirleri” nin belirtildiği 2. yetki ve yükümlülükleri ÇSGB' ce hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir.EK-1 MEVZUATIMIZDA SAĞLIK GÖZETİMİ Sağlık gözetimi ile ilgili olarak.Onbeş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. çalışanlarının sıhhi ahvaline bakmak üzere. Anayasa’nın 50. cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamayacağına”. Makine ve Ham Maddeler Yüzünden Çıkabilecek Hastalıklara Engel Olacak Tedbirler” in açıklandığı 3. Resmi Gazete: 10 Haziran 2003 – 25134) aşağıdaki maddelerden de anlaşılacağı üzere iş sağlığı gözetimine ilişkin (çalışanın sağlık gözetimi ve çalışma ortamının gözetimi) oldukça ayrıntılı açıklamalara yer verilmiştir. ilkyardım ve acil müdahale bakımından yapılması gereken uygulamaların organizasyonu ve ilgili diğer birim. Ayrıca. Ancak. Maddelerde-Kimlerin ağır ve tehlikeli işlerde çalışıp çalışamayacağını. işyerinin niteliği ve işin tehlike sınıf ve derecesine göre. ç) İşyerinde kaza.127 ve 266. İSG kurullarının oluşumu. ödev. Madde-8 TSM’ lerin görev yetki ve sorumlulukları. işyerindeki işçi sayısı. çalışanların ilkyardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla. önleyici ve düzenleyici faaliyetleri kapsayan çalışma ortamı gözetimine katkı verilmesinden. Kısımda da İşyerlerinde İş Kazalarına Karşı Alınacak Tıbbi Tedbirler ve İşyerlerinde Bulundurulması Zorunlu olan İlkyardım ve Tedavi Levazımı ile Sıhhi Tesisat anlatılmıştır. Maddesinde “kimsenin yaşına. Maddeler de konuyla ilgilidir)sağlık gözetiminin sürekliğini öngören periyodik-portör muayenesinin kimlere. Madde 77 . İş Kanunu’nda (4857 Nolu Kanun. denetlemek. d) Çalışma ortamının gözetimine ve çalışanların sağlık gözetimine ait bütün bilgilerin kayıt altına alınmasından. e) İşçilerin yaptıkları işler. bir veya mütaaddit tabibin sıhhi murakabesini temine ve hastalarını tedaviye mecburdur” denilmektedir. b) İşyerinde sağlık ve güvenlik risklerine karşı yürütülecek koruyucu. Kanunun 180.Sayı: 1489. [(1) TSM’ler işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak amacıyla. İşverenler İSG kurullarınca İSG mevzuatına uygun olarak verilen kararları uygulamakla yükümlüdürler. işyerinde yapılan risk değerlendirme sonuçları ve maruziyet bilgileri ile İGM. yetki ve sorumlulukları başlığı altında. iş sağlığı gözetimine ilişkin görevleri tanımlanmıştır. Tüzüğün neredeyse yarısı (5-108. kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılmasından. devamlı olarak en az elli işçi çalıştırdıkları işyerlerinde alınması gereken İSG önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik” te (Resmi Gazete: 27 Kasım 2010-27768. Maddesinde ”Devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran bütün iş sahipleri. Madde 80 . b) Bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelini görevlendirmekle.Kısım ile “İşyerinde Kullanılan Alet. c) Sanayiden sayılan işlerde iş güvenliği uzmanı olan bir veya birden fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle. Kısımın yanı sıra 4. Madde 126 . İş Kanunu kapsamında çıkartılmış yönetmeliklerden “İşyeri Hekimlerinin Görev.İşverenler işyerlerinde İSG'nin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak. c) İşçilerin İSG eğitimleri ve bilgilendirilmelerinden. Edevat. Maddeler)çalışanın sağlık gözetimine ayrılmıştır. bedensel. zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. periyodik sağlık muayeneleri sonuçları ve iş kazaları ile meslek hastalıkları kayıtlarının. çalışma yöntemleri. Sözlüklerde “murakabe”nin sözcük anlamı korku. Madde 74 Kadın çalışanların doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onaltı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. (Madde 71 . doğal afet ve bunun gibi acil müdahale gerektiren durumların belirlenmesi. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nda (1593 Nolu Kanun. iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi. araç ve gereçleri noksansız bulundurmak. yangın. Maddesinde de “herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğuna” dikkat çekilmektedir. TC. Madde 81 – (Değişik: 15/5/2008-5763/4 md. 56. Resmi Gazete: 6 Mayıs 1930 . devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde her işveren bir İSG kurulu kurmakla yükümlüdür. a) İşyeri sağlık ve güvenlik birimi oluşturmakla.

[a) Rehberlik ve danışmanlık. işyeri hekimliği hizmetlerini başka bir kişi veya kuruma devredemezler]. bağışıklama çalışmaları yapmak. 8) Gerekli laboratuvar tetkikleri. b) Sağlık gözetimi.hizmetleriyle sınırlıdır. Maddesi) sağlık gözetimine ilişkin olarak. hijyen. 4) Yeni teknoloji ve donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi mevcut uygulamaların iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. birden fazla iş kazası geçirmiş olanlar gibi çalışanların. 4) Bağımlılık yapan maddelerin kullanımının zararları konusunda işyerinde eğitim vermek. 3) İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizi ile iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. kronik hastalığı olanlar. 7) Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumları ile işyerinde olabilecek sağlık tehlikeleri arasında bir ilişkinin olup olmadığını tespit etmek. genç ve kadın işçiler de dâhil tüm ağır ve tehlikeli işlerde çalışacakların sağlık raporlarının hangi sağlık kuruluşlarından ve ne sıklıkla almaları gerektiği açıklanmıştır. işçilere ve temsilcilerine genel sağlık konularında eğitim vermek ve bu eğitimlerin sürekliliğini sağlamak. madde bağımlılığı olanlar. (4) TSM’ler bu hizmetlerin sağlanması sırasında işin normal akışını aksatmamaya özen gösterirler. 1) Gece postaları da dâhil olmak üzere işçilerin sağlık gözetimini yapmak. 2) İş sağlığı. kreş ve emzirme odaları ile soyunma odaları. (6) TSM’ler. 6) Yöneticilere. 2) İş kazasına uğrayan veya meslek hastalığına yakalanan işçilerin rehabilitasyonu konusunda işyerindeki ilgili birimlerle. Maddesi de İşyeri hekimlerinin. 6) İşyerinde sağlığa zararlı risklerin değerlendirilmesi ve önlenmesi ile ilgili mevzuata göre yapılması gereken koruyucu sağlık muayenelerini yapmak. 4) İşyerinde İSG'nin geliştirilmesi amacıyla gerekli aktiviteler konusunda işverene tavsiyelerde bulunmak. İSG hizmetleri kapsamındaki görevlerini tanımlamıştır. işyerindeki sağlık gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve Ek-5’te belirtilen örneğine uygun yıllık değerlendirme raporunu hazırlayarak elektronik ortamda Bakanlığa göndermektir. 3) Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek. alınan sonuçların işçilerin sağlığı yönünden değerlendirmesini yapmak. 2) İşçilerin işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve Ek-7’de verilen örneğe uygun olarak düzenlemek ve işyerinde muhafaza etmek. (5) TSM’ler. Aynı Yönetmeliğin 15. 2) Kantin. uygun işe yerleştirilmeleri için gerekli koruyucu sağlık muayenelerini yaparak rapor düzenlemek. 6) Sağlık gözetimi sonuçlarına göre. ç) İlgili birimlerle işbirliği. işverenin. 290 . bulunması halinde İSG kurulu üyelerine ve işçilere genel sağlık. İSG kurulu üyelerine. Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete: 16 Haziran 2004-25494 –(Değişiklik Resmi Gazete: 7 Mart 2010-27514) de Sağlık Raporu başlığında yer alan 5. TSM arşivinde tutulur ve istenmesi halinde denetime yetkili memurlara sunulur. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği yaparak hazırlamak. gerektiğinde çalışma ortamı ile ilgili ölçümler yapılmasını sağlayarak. bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. 5) Bulaşıcı hastalıkların kontrolü için yayılmayı önleme ve bağışıklama çalışmaları yapmak. 3) İş sağlığı. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen şartlarını sürekli izleyip denetlemek. 1) İSG alanında yapılacak araştırmalara katılmak. 1) İşyerinde ilkyardım ve acil müdahale hizmetlerinin organizasyonu ve personelin eğitiminin sağlanması çalışmalarını ilgili mevzuat doğrultusunda yürütmek. (3) İşyerlerinde işyeri hekimliği hizmeti sunmak üzere TSM’lerce görevlendirilen işyeri hekimi tarafından muhafaza edilmesi gereken onaylı defter suretleri. Kendilerinden talep edilmese dahi sözleşme süresi sonunda bütün kayıt ve dosyalar TSM’lerce işverene teslim edilir. 5) İSG çalışmaları kapsamında işyerinde periyodik incelemeler yapmak ve risk değerlendirme çalışmalarına katılmak. 3) İşyeri yöneticilerine. meslek hastalığı tanısında yetkili hastaneler ile işbirliği içinde çalışmak. sağlık riskleri ve yapılan sağlık muayeneleri konusunda işçileri yeterli ve uygun şekilde bilgilendirmek. toplu koruma yöntemleri ve KKD konularında tavsiyede bulunmak. 4) Hassas risk grupları. İSG. KKD'lar ve toplu korunma yöntemleri konularında bilgi ve eğitim verilmesi için ilgili taraflarla işbirliği yapmak]. meslek hastalığı tanısı veya şüphesi olanlar. c) Eğitim ve bilgilendirme. yatakhane. 8) İşin yürütümünde ergonomik ve psikososyal riskler açısından çalışanların fiziksel ve zihinsel kapasitelerini dikkate alarak iş ile işçinin uyumunu sağlamak ve çalışma ortamındaki stres faktörlerinden korunmaları için araştırmalar yapmaktır. radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak. ölçüm sonuçlarını değerlendirmek. İSG ile ilgili kayıt ve istatistiklere ulaşabilmesini sağlarlar. yemekhane. portör muayenelerinin yapılmasını sağlamak. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde çalışma ortamının gözetimi kapsamında gerekli ölçümlerin yapılmasını önermek. duş ve tuvaletlerin bakımı ve temizliği konusunda gerekli kontrolleri yaparak tavsiyelerde bulunmak. hijyen. 5) Bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde yıllık çalışma planını ve yıllık değerlendirme raporunu hazırlamak. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi ve eğitim sağlanması için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. 9) Yıllık çalışma planını. çalışanların ve bulunması halinde İSG kurulunun. 1) Bulunması halinde İSG kuruluna katılarak çalışma ortamı gözetimi ve işçilerin sağlık gözetimi ile ilgili danışmanlık yapmak ve alınan kararların uygulanmasını izlemek. 7) Sağlık gözetimi konusunda işçileri bilgilendirmek ve onların rızasını almak.

291 .İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete:27 Kasım 2010 . Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik (Resmi Gazete: 14 Temmuz 2004–25522. İşçilerin sağlık durumlarının değerlendirmesi en az 3 yılda bir tekrarlanacak ve her işçi için sağlık kaydı tutulacaktır. mezotelyoma. işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak amacıyla. işe başlamadan önce ve 6 ayda bir sağlık raporu alması gerektiği. Biyolojik etkene maruz kalan çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi ya da işyeri hekimi her bir çalışanın durumunu ve etkilenme koşullarını bilmelidir. Madde-6) ise sağlık gözetimi yönünden. Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003-25325. her türlü koruyucu ve önleyici önlemleri belirleyecek ve önerilerde bulunacaktır. muayene ve tetkiklerin sonucuna göre. İşçilere etkilenmenin sona ermesinden sonra da yapılması gereken sağlık değerlendirmeleri ile ilgili bilgi verilecektir. bu işte çalışanların sağlık gözetiminde dikkat edilecek konular belirtilmiştir. düzenli aralarla ve işe bağlı göz rahatsızlığı olduğunda göz muayenesi yaptırılmasından söz edilmektedir. 7 ve 9.10. işçinin asbeste maruz kalacağı işlerde çalıştırılmaması da dâhil. Maddeler) kadın işçilerin. Madde 12) de İş Sağlığı ve Güvenliği Birimleri(İSGB) ve Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB). Asbestle çalışacak her işçinin çalışmaya başlamadan önce genel sağlık durumu değerlendirilecek ve Yönetmelik Eki'nde belirtildiği şekilde.27768. c) genel klinik muayenesi. bir çalışanın. Sağlık gözetiminden sorumlu hekim. özellikle göğüs muayeneleri ile diğer tetkik ve kontrolleri yapılacaktır. sağlık gözetimiyle ilgili olarak ekranlı araçlarla çalışanların gözlerinin korunması için. uygun ise. iş hekimliğindeki gelişmeleri göz önüne alarak sputum sitoloji testleri. her işçi için. Madde 9). Madde-19) sağlık gözetimi başlığı altında. Yeraltı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nin (Resmi Gazete:21 Şubat 2004-25380. İşçilerin sağlık gözetimi iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun olarak yürütülmelidir (çalışanın mesleki ve tıbbi öyküsü ile ilgili kayıt tutmak. gebe. serbest asbest liflerine etkilenmenin sebep olabildiği hastalıklar (asbestosis. özellikle göğüs muayenesi ve d) solunum fonksiyon testi (solunan havanın hacmi ve hızı) konularını içermesi gerektiği. yapmakta oldukları işlerde maruz kaldıkları sağlık ve güvenlik risklerine uygun olarak sağlık gözetiminin yapılması ve bunun işe girişte ve işin devamı süresince periyodik olarak yapılması gerektiği belirtilmiştir. çalışanın kişisel sağlık durumunun değerlendirilmesi. biyolojik risk etmenleri ve çalışma koşulları ile ilgili olarak hangi işlerde çalışıp çalışamayacağını düzenlemektedir. işe girişte. Yine yönetmelik ekinin son bölümünde. erken ve geri döndürülebilir etkilerin saptanması gibi biyolojik gözetim). Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 26 Aralık 200325328. İşçi veya işveren sağlık muayene ve tetkiklerinin yeniden yapılmasını isteme hakkına sahiptir. akciğer kanseri-bronchial carcinoma. bu raporun hangi sağlık kuruluşlarından alınabileceği. işyeri hekimi etkilendiği düşünülen diğer çalışanların de aynı şekilde gözetime tabi tutulmasını sağlayacağı ve bu durumda maruziyet riskinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelikte (Resmi Gazete: 10 Haziran 2004-25488. doktor ve/veya diğer yetkili sağlık personeli. iş hekimliğinde ulaşılabilen son bilgiler ışığında. Buna göre. yeni doğum yapmış ve emziren kadınların. tomodensitometri gibi daha ileri tetkikler isteyebileceği belirtilmiştir. etkilenmeye bağlı bir enfeksiyona ve/veya hastalığa yakalandığı saptandığında. konu ile ilgili daha ileri testler yapılmasına karar verilmelidir. 16. Doktor ve/veya diğer görevli sağlık personelinin asbeste maruz kalan çalışanların her birinin etkilenme durumunu ve çalışma koşullarını yakından bilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Madde) sağlık gözetimi başlığı altında. işe başlamadan ve düzenli aralıklarla sağlık gözetiminin yapılması gerektiği yazılmıştır. göğüs filmi (x-ray). etkilenmenin bitmesinden sonra sağlık gözetiminin devam etmesi gereken süreyi belirleyebilir. mide-bağırsak kanseri-gastrointestinal carcinoma) yazılmıştır. Madde) biyolojik etkenlerle yapılan çalışmalarda. gebelik süresince ve emzirme dönemlerinde (doğumdan sonra 6 ay) de gece çalışması yapmamaları gerektiği ifade edilmektedir. doğrudan çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek amacı ile işçilere verilecek sağlık gözetiminden de sorumlu tutulmuşlardır. maruz kaldıkları veya kalmış olabilecekleri biyolojik etkene karşı henüz bağışıklığı olmayan işçiler için etkili aşıların hazır bulundurulacağı. gerektiğinde. kimyasal. Hekim. özel koruma önlemleri alınması gereken işçileri tanımlayacağı. fiziksel. işçilerin sağlık muayenelerinin iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun şekilde yapılması ve en azından:a) işçinin mesleki ve tıbbi özgeçmişi ile ilgili kayıtların tutulması. Ayrıca yönetmelik ekinde de. b) her işçi ile görüşme yapılması. gece postalarında çalıştırılabilmeleri için. RD’nin. dolaylı olarak çalışanın sağlığını korumaya yönelik pek çok sorumluluğun yanı sıra. çalışanların. Kadın İşçilerin Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 9 Ağustos 2004–25548. Sağlık gözetimi yapılırken.

aynı Ek’de belirtilen izlenecek yola uygun sağlık gözetimi yapılması zorunludur. Bu gözetimler. Yönetmelik ekinde (Ek-II) belirtilen. Sağlık gözetimi yapılacak her işçi için kişisel sağlık ve etkilenme kayıtlarının tutulması ve güncelleştirilmesi zorunludur. iş hekimliğindeki en son tıbbi bilgilere göre gelişmiş tıbbi testler uygulanması zorunludur. Yönetmeliğe göre kayıtların bir örneği. işyeri hekimi her çalışan için. çalışanın durumdan haberdar edilmesi ve kendisine yapılması gerekli sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve önerilerin anlatılması zorunludur. Bu durumda. sağlık durumlarının gözetim altında tutulması için işyerinde gerekli düzenlemeleri yapmak zorunda olduğu ifade edilmektedir. kendilerine ait sağlık gözetimi sonuçlarına ait bilgileri alma hakkına sahiptir. alınması gerekli koruyucu önlemler konusunda önerilerde bulunmalıdır. Madde 16) işverenin. belli bir hastalık veya sağlık yönünden olumsuz bir etkilenmeye neden olduğu bilinen tehlikeli kimyasal maddeyle etkilenimin söz konusu olduğu. işyerinde yapılan risk değerlendirmesine göre sağlık ve güvenlik yönünden risk bulunan işlerde çalışanların. İşçiler. çalışanların özel çalışma koşullarında hastalık veya etkilenmenin ortaya çıkma olasılığının bulunduğu. Çalışanların sağlık gözetiminde dikkat edilmesi gereken konular Yönetmelik Ekinde (Ek–II) verilmiştir. Kanserojen Ve Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 26 Aralık 2003–25328. 12. erken teşhis ve tedavinin sağlanması. biyolojik sınır değeri bulunan tehlikeli kimyasal maddelerle çalışmalarda. İşçilerin bu işe başlamadan önce bu durumdan haberdar edilmeleri gerekmektedir. çalışanın yaptığı işten alınarak tehlikeli kimyasal maddeden etkilenim riskinin olmadığı başka bir işte çalıştırılması da dâhil olmak üzere. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik gerekli önlemlerin alınmasında. Madde 7) sağlık ve güvenlik yönünden özel tehlike bulunan ve özel sağlık gözetimi gerektiren işlerde. kendilerine ait sağlık muayene sonuçları ve etkilenme düzeylerine ait bilgileri görme hakkına sahiptirler. sağlık durumları kontrol edilmeli ve bunlar sürekli sağlık gözetimi altında tutulmalıdır. Madde) yapılan RD'ye dikkat çekilmekte ve bunun sonucunda sağlık yönünden risk altında olduğu saptanan işçilere uygun sağlık gözetimi yapılacağından söz edilmektedir. Sağlık durumunun izlenmesinde. Kişisel sağlık ve etkilenim ile ilgili kayıtlar. sağlık gözetimi yapılan her bir işçide. Bu durumda. Sağlık gözetiminde biyolojik izleme ve gerekli diğer incelemeler yer almalıdır. İşyerinde kişisel ve mesleki hijyen önlemlerinin derhal alınabilmesi mümkün olacak şekilde gerekli düzenleme yapılmalıdır. Çalışanlar. Sağlık gözetimi sonucunda. uygun bir şekilde tutulmalı ve saklanmalıdır. İşyerinde faaliyetin sona ermesi halinde işveren bu kayıtları Bakanlığa vermek zorundadır. bu maddeden kaynaklanan tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz sağlık etkisi görülmesi veya biyolojik sınır değerin aşıldığının saptanması durumunda. işverenin. hastalık ve etkilenmeyi tespit edecek geçerli tekniklerin bulunduğu durumlarda yapılmalıdır. işyerinde tehlikeli kimyasal maddeye maruz kalan işçide. işçiler üzerinde yapılacak tetkiklerin oluşturduğu riskin kabul edilebilir düzeyde olduğu durumlarda yapılacağı belirtilmiştir. Çalışanın kendisi veya işveren. geçici veya belirli süreli iş sözleşmeleri ile çalıştıracağı çalışanların. mümkün olduğu hallerde biyolojik kontroller yapılması. çalışanların mesleki ve tıbbi özgeçmişleri ile ilgili kayıtların tutulması. işçilerle kişisel görüşmeler yapılması. aynı şekilde maruz kalan diğer kişiler de sağlık gözetiminden geçirilmelidir. yapılan sağlık gözetimi ve kişinin etkilenme düzeyi izleme sonuçlarının bir özetini içermelidir. işin gerektirdiği özel sağlık gözetimine 292 . Sağlık gözetimi. Çalışanlardan birinde kanserojen veya mutajen maddelere maruziyet nedeniyle oluştuğun kuşkulanılan bir sağlık sorunu görüldüğünde. gizliliği de dikkate alınarak. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik önlemlerin gözden geçirilerek yeniden alınması gereken önlemler belirlenmelidir. etkilenme sona erdikten sonra da yapılması gerekli sağlık gözetimi hakkında bilgi verilmelidir.Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelikte de (Resmi Gazete: 26 Aralık 2003-25328. Ayrıca. Geçici veya Belirli Süreli İşlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik’te de (Resmi Gazete: 15 Mayıs 2004-25463. Benzer şekilde maruz kalan başka işçiler de varsa. İşçilerin sağlık durumunun izlenmesi iş hekimliği ilke ve uygulamalarına göre yapılmalıdır. Çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili kişisel sağlık kayıt sistemi bulunmalı. İleriki bir tarihte değerlendirilmesi açısından. işveren sağlık ve etkilenim ile ilgili kayıtları Bakanlığa vermek zorundadır. işyeri hekimi veya diğer uzman kişilerin veya Bakanlık yetkililerinin önerilerine uyulması da zorunludur. Kanserojen veya mutajen maddelere maruz kalanların sağlık durumunu izlemekle görevli hekim ve diğer sağlık görevlileri. bu kayıtlar. iş yerinde yapılan RD yenilenmeli. maruziyet riskini belirlemek üzere yeniden risk değerlendirmesinin yapılması zorunludur. Kanserojen veya mutajen maddelerle etkilenim sonucu ortaya çıkan meslek hastalıkları (tüm saptanan meslek hastalıklarında olduğu gibi) ÇSGB’ye bildirilmek zorundadır. Çalışanlara. istenmesi halinde Bakanlığa verilecektir. maruziyet koşullarını bilmek zorundadır. Sözü edilen kayıtlar maruziyetin sona ermesinden sonra en az kırk yıl süre ile saklanacaktır. İşyerinin faaliyetine son verilmesi halinde. etkilenme başlamadan önce (işe girişte) yapılmalı ve daha sonra da düzenli aralıklarla sürdürülmelidir. İşyerinde koruyucu önlemlerin alınmasında sağlık gözetimi sonuçlarının dikkate alınacağı ve bu gözetimlerin özellikle. sağlık gözetimi sonuçlarının yeniden değerlendirilmesini isteyebilir.

risk değerlendirmesini gözden geçirmeli. Sağlık gözetimi ile ilgili olarak her işçinin kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncellenmelidir. Ayrıca yönetmelik ekinde özürlülerin yeti kayıplarına göre hangi işlerde çalıştırılabilecekleri uzun bir liste halinde verilmiştir. Gürültü Yönetmeliği’nde de (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003–25325. sağlık gözetiminin bir özetini içermelidir. A ve B okuyucu listelerine www.tr adresinden ya da İSGÜM’ün www. riskleri önlemek veya azaltmak için gerekli görülen ve çalışanın gürültüye maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesinin de aralarında olduğu önlemleri uygularken. “en düşük maruziyet etkin değerleri”ni (80 dB (A)) aşan gürültüye maruz kalan işçiler için de işitme testleri yapılacağı yönetmelikte yer almaktadır. çalışanın sözleşme süresinin sona ermesinden sonra da sürdürülmesi gerektiği ifade edilmiştir. iş sağlığı uzmanları veya diğer uygun nitelikli kişilerin veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır. bir hekim veya hekimin sorumluluğu altındaki uzman bir başka kişi tarafından işitme testi yapılmasını isteme hakkına sahiptir. [Bu Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde. işçi. “Pnömokonyoz Okuyucu Hekimler İçin Eğitim Talep Formu” na İSGGM’nün www. Madde 10) özürlü olduğunu öne sürerek işe yerleştirilmesini isteyenlerin.gov. Göğüs filmlerinin pnömokonyoz bakımından değerlendirilmesi işlemi bu konuda verilen eğitim (Pnömokonyozun Önlenmesi Ve Uluslararası Pnömokonyoz Radyografileri ILO 2000 Sınıflandırması Ulusal Eğitim Semineri) sonrası sertifikalandırılmış A ve B okuyucular tarafından gerçekleştirilir (A okuyucular bu eğitime katılmış ve sertifikalandırılmış pratisyen hekimler. işçide işitme kaybı saptanırsa. Bu radyografilerin değerlendirilmesi önce A okuyucu tarafından yapılır.isggm. bu durumlarını. kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir. Sonra filmler. Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle ilgili Yönetmelik (Resmi Gazete: 14 Eylül 1990-20635. Eski Hükümlü ve Terör Mağduru İstihdamı Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 24 Mart 200425412. işlerin yürütümü yüzünden toz riski bulunması nedeniyle tıbbi raporlar düzenlenmesinde olağan klinik ve laboratuvar muayene yöntemleri arasında göğüs filmi bulgularına özen gösterilmelidir. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır. B okuyucular ise bu eğitim sonrası sertifikalandırılmış göğüs hastalıkları veya radyoloji uzmanlarıdır. yayımlanmasından 3 yıl sonra yürürlüğe girmiştir.isggm. Pnömokonyoz Tanısı ve Pnömokonyozlularla İlgili İşlemler” başlığı altında konuyu çok ayrıntılı incelemiştir. gerekli olduğu durumlarda.G: 26 Şubat 2000-23976. Değerlendirmeler sonucunda A ve B okuyucu hekimler arasında bir çelişki olması durumunda filmler her iki okuyucu tarafından birlikte değerlendirilerek uygunluk sağlanır. Değişiklik R. 26-29. Özürlü.tr adresinden ulaşılabilir. riskleri önlemek veya azaltmak için alınan önlemleri yeniden değerlendirmelidir. Maddeler) “İşçilerin Pnömokonyozdan Korunmaları. (18/3/1998 tarihli ve 23290 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik”te belirtilen) yetkili sağlık kuruluşlarından alınmış sağlık kurulu raporu ile belgelemek zorunda olduklarını belirtmektedir. işitme kaybının gürültüden etkilenmeye bağlı olup olmadığını bir hekim veya hekimin uygun gördüğü bir uzman değerlendirmelidir. Madde 12) işyerinde yapılan risk değerlendirmesi sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması durumunda çalışanların uygun sağlık gözetimlerinin yapılması gerektiği belirtilmiştir. [Yönetmeliğin Madde 5’ine göre “en yüksek maruziyet etkin değerleri”ni (85 dB (A)) aşan gürültüye maruz kalan bir işçi. her işçi istediğinde kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir. hatta bu özel sağlık gözetiminin.isgum. Ayrıca. bu kayıtların kopyaları. Her iki okuyucunun nihai değerlendirme sonuçları işveren tarafından İSGÜM’e bildirilir. 293 . Sağlık kayıtları. işveren. Bu radyolojik muayenelerin düzenli olarak yerine getirilmesinden işveren sorumludur. B okuyucuya gönderilir. Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde çalışan çalışanların işe alınma sırasında ve işe alındıktan sonra çalışma süresince tıbbi kontrol muayenelerinden geçirilmeleri gerektiği.tr adresinden ulaşılabilir). İşitme kaybı gürültüye bağlı ise. Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde üretimde çalışan çalışanların işe girişte ve çalışma süresince en az iki yılda bir kez standart göğüs filmleri alınarak radyolojik muayeneleri yapılmalıdır.gov. İşveren.gov. İşitme ile ilgili sağlık gözetimi sonucunda. yetkili makamların istemesi halinde verilecektir.] Bu testlerin amacının “gürültüye bağlı olan herhangi bir işitme kaybında erken tanı koymak ve işitme işlevini koruma altına almak” olduğu da ifade edilmektedir. Göğüs filmlerinin değerlendirilmesi. Yönetmeliğe göre.tabi tutulmalarını sağlamak zorunda olduğu. bu muayenelerin “çalışanların bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı oldukları” nın raporla belirlenmesine yönelik olduğu çok açıktır. Bu eğitimler biriken talepler doğrultusunda İSGÜM’de verilmektedir. Benzer biçimde maruz kalan işçilerin sağlık durumunun gözden geçirilmesi için de düzenli bir sağlık gözetimi uygulanmalıdır. Değerlendirme ve ölçüm sonuçlarının bir sağlık riski olduğunu gösterdiği yerlerde. Ayrıca.

Pnömokonyozlu çalışanların çalışma durumları ILO Uluslar arası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesinde 1. bu durumda risk değerlendirmesini ve riskleri önlemek veya azaltmak için önlemleri gözden geçirmelidir. bu çalışanların en az yılda bir kez yukarıda sözü edilen yetkili hastanelere kontrole gönderilmeleri zorunludur. Sağlık gözetimi ile ilgili her çalışanın kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. Yönetmelikte iş sağlığı hemşiresinin görev. hekim veya iş sağlığı uzmanı tarafından işteki mekanik titreşime maruz kalmanın sonucu olarak değerlendirilen. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır. uzman veya yetkili makam maruz kalan tüm işçiler için tıbbi muayene istemelidir]. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır. çalışma ortamının toz yoğunluğu 2 mg/m³ altında olan işyerlerinde çalıştırılabilir. kurumsal olarak işyeri hekimliği hizmeti sunmak üzere kurulan. işçi. savsaklanması ilgililerce önlenmelidir.27910) Sağlık Bakanlığı tarafından yayınlanmıştır. İşçiye özellikle etkilenim sonlandıktan sonra yapılacak olan sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve öneriler açıkça anlatılmalıdır. Ayrıca. çalışanın sağlık gözetimine kadar pek çok görev tanımlanmıştır. görev. İşveren. tüm vücut titreşimi için 0. Bunun için gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil.5 m/s2) aşan mekanik titreşime maruz kalan işçilere uygun sağlık gözetimi yapılmalıdır. tüm önlemleri uygularken. her durumda. yetki ve sorumluluğunu ilgili yönetmeliğe uygun olarak yerine getireceği veya kullanacağı. [Maruz kalınan titreşimin işçilerde tanımlanabilir bir hastalık veya sağlığa zararlı bir etkiye neden olduğu saptandığında. yetki ve sorumluluklarının açıklandığı bölümde. sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değerleri (el kol titreşimi için 2. 20065 sayılı Yönergesi – Madde 12)toplum sağlığı merkezleri bünyesinde. bunların sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenleme yapılmalıdır. 2. hastalığın veya etkilenmenin çalışanın özel çalışma koşullarından ortaya çıkması durumunda. sağlık gözetiminin bir özetini içermelidir. tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. Ancak. devlet eğitim araştırma hastaneleri veya meslek hastalıkları hastanelerine) hastanelere sevk edilir. kategoriye giren işçiler. Pnömokonyozlu veya pnömokonyoz şüphesi olan çalışanların klinik ve laboratuvar muayenelerinin gecikmesi. Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge (Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Aile Hekimliği Toplum Sağlığı Şubesi 03 Ağustos 2011 tarih. çalışanların uygun sağlık gözetimine tabi tutulacakları belirtilmiştir.100. Bu değerlendirmeler sonucunda düzenlenen raporların bir örneği ilgili işyerine ve İSGÜM'e gönderilir. hekim veya uzman kişi tarafından kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir.Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi A ve B okuyucuları tarafından pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen ve işverene bildirilen işçiler. çalışma ortamının gözetiminden. Her işçi. kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir.00. yönerge ekinde (Ek -2) yer alan form örneğine göre yapacağı ve b) Sorumlu hekimin verdiği diğer görevleri yapacağı belirtilmiştir]. hekim. kategoriye giren işçiler asla tozlu işlerde çalıştırılmamalıdır]. sağlık gözetiminde saptanan önemli bulgular hakkında işveren de bilgilendirilmelidir. işverence mesai çizelgesi ekli standart işçi gözlem formları ile birlikte ilgili sigorta müdürlüğü veya meslek hastalığı dosyası açmaya yetkili (devlet üniversite hastaneleri. Mekanik titreşimden etkilenme sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. Titreşim Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003-25325.020. Gizlilik ilkesine uyularak. kayıtların bir örneği verilecektir. çalışanların sağlığı birimlerinin çalışma usul ve esasları ile burada görev yapan personelin. Bu durumda. [Yönergede işyeri hekiminin. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak. Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge ’de (Sağlık Bakanlığı’nın 16 Haziran 2011 tarih. gerekli koruyucu önlemler alınmalıdır. Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (Resmi Gazete: 19 Nisan 2011 . hastalık veya etkilenmenin saptanması için geçerli ve uygun yöntemlerin bulunduğu durumlarda sağlık gözetimi yapılmalıdır. a) Elliden az işçi çalıştıran işyeri işverenlerinin. istediğinde. görevleri tanımlanmıştır.06 294 . bu görevlere ek olarak. Benzer biçimde maruz kalan başka işçiler de varsa. Yönetmeliğe göre yetkili makamlarca istendiğinde.5 m/s2.TSH. Sağlık gözetimi sonucuna göre bir işçide. Sağlık kayıtları. B. kurumsal olarak talep edecekleri işyeri hekimliği hizmetleri kapsamında Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde belirtilen ağır ve tehlikeli işlerde çalışan çalışanların işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini. Madde 10) işyerinde yapılan risk değerlendirmesi sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması halinde.

METAL. 2) İlgili mevzuata uygun olarak sağlık ve güvenlik birimi kurabilir ve/veya ihtiyacı olan personeli hizmet satın alma yöntemiyle temin edebilir. İSGİP tarafından hazırlanan KOBİ’ler için İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Rehberleri. işyeri ve diğer kurumlarla işbirliği yapar. İNŞAAT. 295 .Sayılı Yönerge) de TSM’ nin görevleri arasında iş sağlığı gözetimine ilişkin pek çok madde yer almaktadır. İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinde görevli olan işyeri hekimleri ile işbirliği yapar. MADEN Sektörleri Ek B Yasal Yükümlülüklere Uyumluluk Listesi’ne bakılabilir. özellikle sağlık açısından tehlikeli işyerlerinin kayıtlarına ulaşarak koruyucu ve önleyici sağlık hizmetlerinin sunulması için. 1) Bölgesindeki tüm çalışanların ve işyerlerinin. Bunlar dışında İSG ile ilgili mevzuat hakkında daha ayrıntılı bilgi sahibi olmak isteniyorsa. İşyeri hekimleri ve aile hekimleri arasında oluşabilecek problemleri çözer ve koordinasyon içinde çalışmasını sağlar. [Madde 25-İSG Hizmetleri.

.......................................... İş Akış Şeması ve Kullanılan Hammaddeler... /yıl Eski  Yeni  Karışık  II..................... İşyerinin Tanıtımı İşyerinin Ünvanı: İş kolu: İş kolu numarası: _ _ _ _ Risk Grubu: İşyeri adresi: Üretime başlama tarihi (yıl): _ _ Bilgi alınan kişi/ler İşveren  İşveren temsilcisi (sorumlu müdür)  İşyeri hekimi  İş güvenliği uzmanı  Diğer  (Belirtiniz: ................ Ara ürünler (İşyerinin Üretim Akım Şeması...... hammaddeler ve yarı mamul bilgiler ayrı hazırlanarak forma ek doküman şeklinde yapılacaktır..... ) 296 ..........EK-2 İŞYERİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOŞULLARI DURUM SAPTAMA FORMU I...................) İşyeri telefon numarası _ ___ ___ __ __ İşyeri faks numarası _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ e-mail İşyeri alanı:Kapalı: İşyeri hacmi: _ _ __ m2 Açık:_ _ _ _ m2 Yeterli Toplam:  Tarih: İşyeri hemşiresi  @ _ _ _ m2 Yeterli değil  Uygun değil  İşyeri binası olanakları:Uygun  Uygun iken bozulmuş  Uygun değil ama düzenlemeler yapılmaya başlanmış  İşçi sayısı Üretim Büro-hizmet Toplam Taşeron işçisi Kadın ____ ____ ____ ____ Erkek ____ ____ ____ ____ 2 18 yaş altı Toplam ____ ____ ____ ____ 3 ____ ____ _____ _____ Vardiya sayısı: 1 Vardiyalı çalışan işçi sayısı: _ _ _ _ Vardiyalı çalışan ilkyardımcı işçi sayısı: _ _ _ _ Vardiyada çalışma süresi: _ _ saat Üretim/çalışma konusu: Üretim kapasitesi: Üretim teknolojisi: Kullanılan güç kaynağı: İşyerinin yetkili sendikası (varsa): ....

...................İşyeri sağlık birimi: Yok  Var  İşyeri sağlık birimi çalışanları: İşyeri hekimi Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor...... İş güvenliği uzmanı Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor.......... Varsa iş güvenliği uzmanının mesleği: ............... İşyeri Sağlık/Güvenlik Birimi İşyeri sağlık birimi etkinlikleri: İşe giriş muayeneleri Düzenli yapılıyor  Kısmen yapılıyor Yapılmıyor  AKM Düzenli yapılıyor  Kısmen yapılıyor  Yapılmıyor  Kısmen yapılıyor Yapılmıyor İşyeri durum saptama Düzenli yapılıyor Çalışanlara iş sağlığı eğitimi Düzenli yapılıyor Kısmen yapılıyor Yapılmıyor Kısmen tutuluyor Tutulmuyor Kayıt ve istatistik Düzenli tutuluyor İşyeri sağlık birimi kayıtları: Yıllık iş kazası: Toplam sayısı: _ _ _ Ramak kala kaza sayısı: _ _ _ Üç günden fazla işgünü kaybına neden olan iş kazası sayısı: _ _ _ Ölüm sayısı: __ İş kazası nedeni ile kayıp işgünü sayısı: _ _ _ _ _ Kazaların analizi yapılmış mıdır? Evet  Hayır  Evet ise sonuçta yapılanlar:_ _ _ _ Yıllık meslek hastalığı sayısı: _ _ Yıllık poliklinik başvurusu sayısı: _ _ _ _ _ İşyeri son bir yıl içinde denetlenmiş midir: İşyeri sağlık birimi son bir yıl içinde denetlenmiş midir: İş Sağlığı Güvenliği Kurulu Yok  Evet Evet  Hayır  Hayır    Var Düzenli Toplanıyor Var Düzenli Toplanmıyor 297 .......... Diğer personel Yok  Var  (Belirtiniz: ....) İlkyardım eğitimi görmüş işçi sayısı: _ _ _ III..... İşyeri hemşiresi Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor...................) Sağlıkçı işçi Yok  Var  (Belirtiniz: .

........ kül tablası vb....... filtreli **1: Islak 2: Kuru 3: Vakum Uygun değil Uygun değil ise etkilenen kişi sayısı Yok Etkilenen işçi sayısı Var...) Temizlik ve yöntemi (**belirtiniz . doğru Var Önlem Var............ BİYOLOJİK (belirtiniz) ERGONOMİK Sürekli ayakta çalışma Sürekli oturarak çalışma Sürekli sabit pozisyonda çalışma Belirli kas grubuna yüklenerek çalışma Kısıtlı bir alanda çalışma Ağır yük kaldırma Ağır yük taşıma Yoğun güç harcayarak çalışma Yoğun dikkat harcayarak çalışma İşe uygun olmayan aydınlatma ile çalışma İşe uygun olmayan sıcaklık ve nem de çalışma İşyerinde sigara içimi (Kapalı alanlarda yerlerde izmarit.IV... yanlış Yok Düzenli yapılıyor Düzensiz yapılıyor Yapılmıyor 4: Lokal..) DİĞER Varsa Belirtiniz Bakım ve Onarım Çalışmaları Makinalar Basınçlı kaplar Kaldırma-taşıma araçları Yangın söndürme araçları Elektrik tesisatı Uygun İşyerinin tertip/düzeni Elektrik donanımı Zemin Havalandırma (*belirtiniz ......... filtresiz 298 ..) * 1: Doğal 2: Genel 3:Lokal....... İşyerinde İSG Bakımından Önemli Etkenler Etken FİZİKSEL Soğuk Sıcak Nem Aşırı hava akımı Gürültü Titreşim Radyasyon Uygun olmayan aydınlanma KİMYASAL Metaller Çözücüler Asit ve alkaliler Pestisitler Tozlar Gazlar Diğer (belirtiniz) .

Forkliftlerin sesli ve ışıklı ikazları Gezer vinçlerin sesli ve ışıklı ikazları Yangın söndürme tüpleri Yok  Forklift yok  Var  Yok  Var son muayene tarihleri uygun  Var son muayene tarihleri uygun değil  Var  Gezer vinç yok  Yok  Yok  Gerekmiyor  İlgili personel Ehliyetli elektrikçi Var  Kaldırma-taşıma araçları için ehliyetli operatör Var  Yok Kaldırma-taşıma araçlarının periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Basınçlı kapların periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Elektrik donanımlarının periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Periyodik bakım gerektiren başka araç gereç varsa (açıklayın) bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  299 .

... kullanılmıyor  Var.............)......... eklenemez  Yok... amaca uygun değil kullanılıyor  Var......... eklenebilir  Var........ İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Teknik Önlemler: Ortam Ölçümleri Var/Yok Gaz (belirtiniz .......... amaca uygun.) Toz Gürültü Termal koşullar Aydınlatma Radyasyon Diğer (belirtiniz .. Risk için uygun Kullanılıyor Kullanılmıyor Risk için uygun değil Kullanılıyor Kullanılmıyor 300 ................ amaca uygun değil kullanılmıyor  Kişisel koruyucular Var Kişisel koruyucu Yok İş elbisesi Eldiven Gözlük Başlık Maske Ayakkabı Krem Kulaklık Diğer (belirtiniz ...) Düzenli Yapılıyor Düzensiz Yapılmıyor En son yapılan ölçümün tarih ve sonuçları Makina koruyucuları Yok......V. amaca uygun... kullanılıyor  Var.....

...VI.... Diğer Konular İşyeri Hizmet Birimleri Olanakları Yeterli İçme suyu Kullanma suyu Tuvalet Lavabo Banyo/duş Soyunma yeri Elbise dolabı Yemekhane.................... Sıvı atık Yok  Geri dönüşümlü Temizlenerek çevre sulara boşaltılıyor  Temizlenmeden çevre sulara boşaltılıyor Diğer (belirtiniz) .... yemek Dinlenme yeri ve olanakları Spor yapma olanağı Sağlık birimi İlkyardım birimleri/dolapları İş elbiselerinin yıkanması İşveren tarafından  Var Yetersiz Yok İşçi tarafından  Katı Atık Yok  Geri dönüşümlü  Belediye çöplüğüne veriliyor  Fabrika sahasına gömülüyor  Özel sahalara gömülüyor  Diğer (belirtiniz) .......................... Gaz atık Yok  Geri dönüşümlü Temizlenerek çevreye boşaltılıyor Temizlenmeden çevreye boşaltılıyor  Endüstri ve çevre koruması ile ilgili yöntem: Koruyucu yöntem Var  Yok Düzenleyici yöntem Var  Yok Atıklar   İSG Hizmetleri Hakkında Görüşler ve Beklentiler İşveren ya da vekili: İşyeri sağlık/güvenlik birimi çalışanları: Sağlıkçı işçi: İşçiler (Tercihan farklı düzeylerde ve farklı birimlerdeki işçiler) İşyeri İSG Durum Saptaması Çalışmasını Yapan Kişinin Görüşleri Öncelikli riskler ve alınması gereken önlemler İşyerine ve işyeri sağlık/güvenlik birimine ilişkin diğer öneriler: 301 ..

İşyerlerinde ve barınma yerlerinde kullanılan içme ve kullanma sularının temiz ve içilebilir olduğundan emin olunmalıdır. böcek ve kemirici hayvanların bulunmaması için her türlü önlem alınmalıdır. İşyeri ve çevresinde haşeratın üremesine yarayacak su birikintisi.EK. İşyerleri ile çalışanların barınma yerlerinde sivrisinek.2007 tarih. İşyerlerinde bulaşıcı hastalıkların çıkması olasılığına karşı. Bu önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda Sağlık Bakanlığı’ndan yetki almış kuruluşlara uygun ilaçla ve yeterli aralıklarla ilaçlama yaptırılmalıdır (Sağlık Bakanlığı-Halk Sağlığı Alanında Haşerelere Karşı İlaçlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik -Resmi Gazete: 27 Ocak 2001-25709) İnşaat atıkları dereye dökülürken (uygun olmayan bir davranış örneği) Fabrika bahçesinde dolaşan bir yılan İşyeri çevresinde sahipsiz olup başıboş dolaşan kedi. Büyük atölyelerde yuvalanan kuşlara bağlı alerjik deri ve akciğer hastalıkları bildirilmiştir. çalışanlara. Bunların çalışanlar için tehlike kaynağı oluşturmasını önlemek adına belediyeden yardım istenmelidir (11. Hastalığın türüne göre ve varsa aşılama uygulamaları. çıplak ayakla çalışma önlenmelidir. tahtakurusu. gerekli durumlarda ilaçlama yaptırılmalıdır.2009 tarih ve 27169 sayılı Resmi GazeteHayvan sağlığı ve Zabıtası Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik).3 GENEL ORTAM GÖZETİMİ İşyerlerinin yaşam alanlarının dışında olması. Bulaşıcı hastalıkların çıkmasına yol açabilecek yiyecek maddelerinin. işyeri ve eklentilerinin genel dezenfeksiyonu da dâhil tüm toplu ve kişisel korunma önlemleri alınmalıdır.04. pire ve benzeri zararlıların yok edilmesi için. yeraltı ve benzeri işlerde deriden hastalık bulaşma tehlikesine karşı. uygun koruyucu elbise. sık sık gereken temizlik önlemleri alınmalı.03. işçi başına düşecek hava hacminden (işçi başına en az 10 m3 olmalıdır-hava hacmi hesabında 4m' nin üzerindeki yükseklik dikkate alınmamaktadır) tezgâhlar arası mesafeye kadar (en az 80 cm). sorunların ortak çözümüne de olanak sağlamıştır. çoğunun bir arada “organize sanayi bölgeleri” nde toplanması modern şehircilik anlayışının sonucudur. çöp ve gübre gibi pislikler biriktirilmeden kaldırılmalıdır. İşyeri çatısının yapısından tavan yüksekliğine kadar (ortalama 3 metre). sinek. tuvaletlerin temizliğine özen gösterilmelidir. kauçuk vb. 26490 sayılı Resmi Gazete-Belediye Zabıta Yönetmeliği ve 14. hayvanların. kuduz gibi bulaşıcı hastalıklar oluşturabileceği ve bazı çalışanlarda korkuya neden olduğu unutulmamalıdır. çizme ve benzeri gerekli malzeme verilmeli. taban döşemelerinin düz ve kaymaz malzemeden 302 . maden ocakları. Bulaşma ihtimali olan işyerlerinde ve çalışmalarda. İşyerlerinin çevreye verdiği rahatsızlıktan doğan bu durum. yarasa gibi hayvanların atölye içine girmesinin önüne geçilmesi önemli korunma önlemlerindendir. çalışma ortamında ve çalışanlara ait yatıp kalkma yerlerinde ve diğer tüm eklentilerde. kapı ve pencerelere sineklik yapılması. Sağlık Bakanlığı’nın ilgili birimleriyle bağlantı kurularak yayılması önlenmelidir. Çalışma ortamında yapılacak bazı düzenlemeler. işyerlerinde bulundurulması ve tüketilmesi önlenmelidir. kapı altlarının lastik. Çevrenin Gözetimi: İşyerlerinde ve eklentilerinde haşarat. köpek vb. malzeme ile haşere girişini engelleyecek hale getirilmesi. Çalışanlar arasında bulaşıcı bir hastalık çıktığı yahut çıkan hastalığın bulaşıcı olmasından kuşkulanıldığında. süprüntü. kırık camların onarılarak kuş.

İşyerlerinin çıkan kazı (hafriyat) gelişigüzel yerlere dökülmemelidir. (5326 Sayılı Kabahatler Kanunu Resmi Gazete: 31 Mart 2005 -25772 Mükerrer. kanalizasyon ve fosseptik çukurlarının sızıntı yapmalarının önlenmesi. çalışanlara gerekli uyarılar yapılmalı. (İçişleri İşyerlerinde atık yağ. İnşaat atık ve artıklarını bunların toplanmasına veya depolanmasına özgü yerler dışına atılması engellenmelidir. tütsü gibi hava kirleticilerinin kontrolü ÇSGB’nın düzenlemelerine göre yapılmaktayken. olası pestisid etkilenmelerinin önüne geçilmelidir. mahzen gibi yerlerin kapatılması. İşyerinin evsel atıklarının karıştırılması engellenecek şekilde kapalı tutulması sağlanmalı. İçişleri Bakanlığı Belediye Zabıta Yönetmeliği-RG: 11. Diğer atıkların sınıflarına uygun olarak toplanıp. mazot vb. Nisan 2007-26490) ) Temmuz 2008 – 26927). maddeler ayrı olarak toplanmalı ve ilgili kuruluşlarca bertaraf edilmesi sağlanmalıdır. duman. emisyon ölçümleri ile çevre havasını kirletmediğinin saptanması. Ayrıca işyeri bahçesinde ve işyerine gidiş geliş yollarında çalışanlar ve çevredekiler için tehlike yaratacak kuyu. yıkılacak derecedeki binaların boşaltılıp. 41. bertaraf edilmesinin sağlanması gerekmektedir (Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik Resmi Gazete: 05 303 . Bakanlığı Belediye Zabıta Yönetmeliği-RG: 11. Madde. aydınlatma düzeylerine kadar pek çok ayrıntıyı içinde barındıran İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü bu konuda başvuru kitabı niteliğindedir. Aynı tarih ve sayılı Resmi Gazetede 645 Sayılı Kararname’yle de Eski Çevre ve Orman Bakanlığının adı Orman ve Su İşleri Bakanlığı olmuştur) mevzuatına göre yapılmaktadır. çöplerin çevreye yayılması önlenmelidir. Belediye sınırları içinde hafriyat atıklarının müsaade edilen yerler dışına dökülmesini önlemek zabıtaların görevlerinden sayılmıştır. güvenli yıkımının sağlanması gerekmektedir. eski Çevre ve Orman Bakanlığının Çevre ile ilgili işleri adı geçen Bakanlığa devredilmiştir. ölçümlerde yüksek değer çıkanların uygun baca filtre sistemleri kurması gerekmektedir. İşyerinde ve çevresinde bulunan meyve ağaçlarının ilaçlanmış olabileceği göz önüne alınarak. İşyerlerinin çevreye yaydıkları gürültüyle ilgili olarak tutanak düzenleyip yetkili makamlara bildirmek ve bu konuda kendisine verilen görevleri yerine getirmek görevi belediye zabıtalarına verilmiştir. açık ortam çalışmaları ve işyerinden çevreye yayılan kirleticilerin kontrolü Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın (04 Temmuz 2011 tarih 27984 sayılı Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında yayınlanan 644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Bayındırlık ve İskân Bakanlığının adı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı olmuş.yapılmasından. İşyerinin çevreye etkisi İşyerlerinin iç ortamlarındaki toz. Nisan 2007-26490) İşyerlerinin kuruluş aşamasında ve sonrasında ilgili yönetmeliklerde belirtilen izinlerin alınması.

vitrinidir. eğitim salonu. 304 . sıra yerine sandalye tercih edilmeli ve yeteri kadar sürahi. Madde 22) Yemekhane-Mutfak-İaşe Birimleri Yemek aralığının eve gidip gelmeye uygun olmayışı. Kâğıt atıklar. Resmi Gazete: 22 Temmuz 2005 – 25883. İşveren tarafından yemek verilmeyen yerlerde yemek yerlerinde çalışanların kendi yemeklerini ısıtabilmeleri ve koruyabilmeleri için özel bir yer ayrılmalı. standartların oluşturulduğu bir iş dünyasında ayakta kalmak. yıkanabilecek özellikte olmalıdır. soyunma yerleri ve lavabolara yakın bir yerde yapılmalıdır. yerleri kolayca temizlenecek nitelikte olan. işverence rahat yemek yenebilecek nitelik ve genişlikte bir yemek yeri sağlanmalıdır. aydınlık. Bu nedenle gerek işyerindeki uygulamalarıyla gerek atıklarıyla kendisi bir sağlık tehdidi oluşturmamalıdır. İşyeri sağlık biriminin tıbbi atıkları. İşyeri sağlık birimleri işyerinde sağlığı gözetmek amacıyla kurulmuştur. gerekli malzeme bulundurulmalıdır (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete:11 Ocak 1974-14765 Madde-36). arşiv gibi eklentilere de sahip olabilmektedir. kolay silinen ve temizlenen malzeme ile kaplı olmalıdır. Masalarda oturmak için. Bu yemek yeri işyerinden tamamen ayrılmış. cam ve plastik atıklar için özel farklı toplama kapları diğer çalışanlara da örnek olacaktır. Rekabetin bu kadar arttığı. mevsimine göre uygun ısıtılabilen.İşyeri Eklentilerinde Sağlık Gözetimi İşyeri Sağlık Birimi İşyeri sağlık birimlerinin varlığı. bu birimlerde çalışanların sayı ve nitelikleri. İşyeri Sağlık Birimi’nin atıkları ayrı ayrı biriktirilerek ilgili birimlerce toplanması sağlanmalıdır. Temiz. bardak ve içilecek nitelikte su bulundurulmalıdır. piller. gerek ulusal gerek uluslararası rekabet gücünü artırmak isteyen işveren İSG birimlerine yatırım yapmaktan çekinmemelidir. Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğine uygun kırmızı poşetlerde ve kesici-delici atık kaplarında toplanan atıkların düzenli olarak yetkililerce toplanması sağlanmalıdır (Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği. diğer çöplerle karıştırılmamalıdır. İleriyi gören işveren için bu birimler işyerinin göz bebeği. taban bol su ile yıkanacak şekilde su geçirmez malzemeden yapılmış. Yemek masaları çalışan sayısına göre yeterli. havadar. araç yetersizliği veya yokluğu gibi nedenlerle yemeklerini işyerinde yemek zorunda olan çalışanlar için. işverenin vizyonuyla doğrudan ilintilidir. duvarlar kolayca silinip. Bazı işyerlerinde sağlık birimlerinde muayene ve acil müdahale odasının yanında laboratuvar ve hasta gözlem odası. işyerinin yerleşim yerlerinden uzak oluşu.

Büyük işyerlerinde içme ve kullanma sularının biriktirilip dinlendirildiği su kuleleri ya da büyük su depoları belli aralarla temizlenerek dezenfekte edilmeleri sağlanmalıdır. temizlik gereçleri de birbirine karıştırılmadan ayrı ayrı dezenfektanlarla temizlenmeli. Tabloda belirtilen numune sayısının % 50’sinden az olamaz. yemek pişirme alanı için sarı. paspas. yemek dağıtımında çalışan tüm personelin “portör muayeneleri” 3 ayda bir düzenli olarak yapılmalıdır (Bk. Camlarında sineklik olmalı. yıkanıp kurutulduktan sonra dolaplarda saklanmalıdır. Yemek pişirme alanları. iaşe merkezleri ve yemek yenen yerlerin temizliğinde kullanılan süpürge. Bu bölümde çalışanların eğitim programına kişisel hijyen ve el yıkama konuları da eklenmelidir. Tüm haşereleri ultrasonik sistemle kovan cihazların etkili olduğu. Kuru gıdaların saklanacağı kiler.Büyük işyerlerinde yemek pişirilen yerlerin de aynı nitelikleri taşıması önemlidir. 305 . Her temizlikten sonra. tüketim miktarı oranında artan sıklıkla su numunesi alınarak yetkili laboratuvarlarda analizinin yapılması sağlanmalıdır (İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik-Resmi Gazete: 17 Şubat 2005- 25730 –Eki: 2 Tablo B-1 :İçme ve Kullanma Amaçlı Su İçin Minimum Numune Alma ve Analiz Sıklığı). Yemeğin vaktinde yetiştirilebilmesi için sabah erken saatte çalışmaya başlanan yerlerde yapılacak denetimlerde pek çok şeyin gözden kaçabileceği unutulmamalıdır. Mutfak Hijyen Denetleme Formu ve Tuvalet Denetleme Formuna bakınız). Bazı yerlerde üç öğün yemek pişirilmesi zorunludur. 4 ve 5) dağıtılan ya da üretilen suyun miktarı (Notlar 1 ve 2) m3 2  100 4 100  1 000 4 1000  10 000 Bu sayıya ilave her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi ilave edilecektir. 200 L/gün/kişi olarak varsaymak kaydıyla. kapı altlarından haşeratın girmesi engellenmelidir. en son tuvalet temizlenmeli ve her alanın temizliği için belirlenen renkteki gereçler kullanılmalıdır. Bir dağıtım şebekesinden ya da bir tankerden sağlanan ya da gıda üretiminde kullanılan İçme-kullanma amaçlı su için minimum numune alma ve analiz sıklığı Bir su şebekesi bölgesi içinde her gün Her yıl için kontrol izlemesi sayısı (Notlar 3. yemekhanede çalışan personel sayısı çıkacak yemek miktarına göre artırılmalıdır. Bu nedenle denetimi yapacak işyeri hekimi ya da diğer sağlık personeli bir kontrol listesi hazırlamalı ve denetimleri farklı saatlerde yapmaya özen göstermelidir. Bu birimde çalışanla. Bakanlık minimum sıklığı. soğuk hava deposu ve tuvaleti özel olarak en az haftada bir kez denetlenmelidir (Bu ekin devamında. Not 5 : Bir su şebekesi bölgesi içme-kullanma suyunun bir ya da daha fazla kaynaktan geldiği ve içindeki su kalitesinin yaklaşık olarak aynı olduğu coğrafi bölgedir. kova. bürolar için mavi). 301 100000 Bu sayıya artı her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi daha ilave edilecektir. bunların kullanıldığı işyerlerinin hekimlerince dile getirilmektedir. temizlik bezi ve eldivenler farklı renklerde olmalıdır (Örneğin tuvalet için kırmızı. Düzenli aralıklarla ve yetkili kuruluşlarca ilaçlama yapılması sağlanmalıdır. 31 10000  100 000 Bu sayıya artı her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi daha ilave edilecektir. Temizliğe az kirli olduğu düşünülen yerden başlanıp. su miktarı yerine bir su şebekesi bölgesindeki nüfusun sayısını kullanarak belirleyebilir : Aralıklı olarak kısa dönem su verilmesi halinde tankerlerle dağıtılan suyun izleme sıklığı Bakanlık tarafından kararlaştırılır. Not 1 Not 2 Not 3 Not 4 Her yıl için denetleme izlemesi sayısı (Notlar 3 ve 5) 1 1 1 Bu sayıya ilave her 3300 m3/gün için 3 denetim izlemesi ilave edilecektir 3 Bu sayıya ilave her 10000 m3/gün için 1 denetim izlemesi ilave edilecektir 10 Bu sayıya her 25 000 m3/gün için 3 denetim izlemesi daha ilave edilecektir. Portör Muayeneleri). : Miktarlar bir takvim yılı üzerinden ortalama olarak hesaplanır. kapı. Elektrik kesilmediği sürece. Bu durumda. : Numunelerin sayısı zaman ve yer bakımından mümkün olduğu kadar eşit olmalıdır. Ayrıca su kaynaklı hastalıkların önüne geçmek için. : Ek-1 ’de yer alan parametreler için. (b) Suyun kalitesinin bozulmasına neden olacak olası bir faktör yoksa azaltabilir. (a) En azından birbirini izleyen iki yıl boyunca alınan numunelerden elde edilen sonuç değerleri değişmez ve Ek-1’de belirtilen limitlerden belirgin biçimde daha iyi ise. Bakanlık tabloda belirtilen numunelerin sayısını aşağıdaki hususlara göre gözden geçirilebilir. cam açık kalsa bile etkisinin sürdüğü gözlenmiştir.

pike gibi yatak eşyası. yorgan. gaz ve yangın tehlikesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır. elbise vb. mevsim ve iklime göre sağlanmalı ve bunlar. yeteri kadar akarsulu lavabolar ve yıkanma yerleri bulundurulmalıdır. yünden veya kauçuktan yapılmış olmalı. baca. yastık kılıflı. pamuktan. Bekâr işçilere özgü binanın uygun bir yerinde veya yakınında. Koğuşlarda yemek pişirmek ve yemek yemek yasaklanmalıdır. buna göre saptanarak koğuşun hava hacmi ile yatabilecek en çok işçi sayısını gösteren ve işveren veya işveren vekilinin imzasını taşıyan bir cetvel. yatak örtüsü. Baraka ve çadırlar. her gün kolaylıkla temizlenecek ve gerektiğinde yıkanacak nitelikte. devamlı bir şekilde değiştirebilecek düzenek sağlanmalı. Isıtmak için soba kullanıldığında. Ancak yemek yerlerine gitmesinde tıbbi sakınca görülen hasta işçilere. başuçlarına. Baraka ve çadırlar. basit barakalar veya çadırlar sağlanmalıdır. işyerlerinin gürültüsü. Koğuşlarda. duvar ve tavanların yüzleri de kolayca sıvanıp boyanacak veya badana edilecek şekilde yapılmış ve açık renk bir boya ile boyanmış veya badana edilmiş olmalı ve her yıl badana yapılması sağlanmalıdır. özel eşyaların konması için. Mangal kömürü veya kok kömürü ile mangal veya maltız gibi ilkel araçlarla veya üstü açık ateşle veya borusuz petrol sobası veya havagazı sobası ile ısıtma yasaklanmalıdır. korunaklı bir yere kurulmalı. tıraş olmaları için. duvarlara çivi çakılması. demiryolu. Koğuşların pencerelerinin üst kısımları. pisliği ve hava kirletici etkilerinden korunmuş olmalıdır. battaniye. Koğuşlar her gün. soğuk mevsimlerde sağlığa uygun bir şekilde ısıtılması sağlanmalıdır. koridor ve tuvaletler ise sürekli olarak aydınlatılmalıdır. temiz bir halde bulundurulmalıdır. İki katlı karyola ranza kullanıldığında. küçük etajer veya komodinler konmalıdır. Koğuşlarda yatan işçi sayısı kadar. çalışanların yatarken veya kalktıklarında el. köprü inşaatı gibi açık havada ve yaşam alanlarından uzakta yapılan işlerde çalışanlardan gecelerini işyerinde geçirmek zorunda bulunanların açıkta yatmamaları için. asılması engellenmelidir. yerler düzeltilerek. odalarında yemek yeme izni verilmelidir. gereken yerlerin tozları alınmalıdır. sağlık koşulları ve dış etkilerden 306 . geceleri yatma zamanına kadar. toz kaldırmayacak bir şekilde süpürülüp temizlenmeli. yüz ve ayaklarını yıkamaları. Bekâr işçilere özgü binalardaki koğuşların tabanı. en az 12 metreküp olarak hesap edilmeli. duman. Koğuşlar. Yataklar. drenaj için gerekli önlemler alınmalıdır. yatağa iş elbiseleri ile oturmak ve yatmak engellenmelidir. menfez veya elektrikli özel vantilatörler kullanılmalıdır. her koğuşta yatırılacak işçi sayısı.Barınma Yerleri Coğrafi ve teknik durum ve koşullar nedeniyle işçileri için konut sağlanması gerekebilir. Tutuşturucu olarak benzol ve petrol gibi parlayıcı maddelerin kullanılmayacağı buralarda kalacaklara özellikle anlatılmalıdır. çalışanların çamaşırları ile yatakhane malzemesinin yıkanıp ütülenebileceği bir çamaşırhane ile ütü yeri yapılmalıdır. Koğuşlarda. Barınma yerlerinin güneş ve hava alacak şekilde planlanması ve dış etkilere karşı korunmuş olması sağlanmalıdır. Geçici işlerin yapıldığı yol. her zaman açılıp kapanacak şekilde (vasistaslı) olmalı. aileleri ile birlikte oturan işçiler için ayrı evler veya apartmanlar şeklinde olmalı ve bir konut için gereken donanım. bekâr işçiler için ortak koğuşları bulunan binalar halinde. kilitli ve uygun elbise dolapları bulundurulmalı ve bunların yüksekliği 170 santimetreden aşağı olmamalıdır. Koğuşların. Sağlık ve teknik koşullara uygun bir şekilde inşa edilmeli ve bunlar. İşçi barınma yerleri. her gün havalandırılarak üstleri temiz örtü ile örtülmelidir. Koğuşlarda tavan yüksekliği 280 santimetreden aşağı olmamalı ve adam başına düşen hava hacmi. En az 6 ayda bir veya gerektiğinde antiseptik solüsyonlarla genel temizlik ve gerekli durumlarda haşerata karşı ilaçlama yaptırılmalıdır. tabanla bağlantısı kesilecek şekilde karyola ve somyalar üzerine yayılmalıdır. yastık. düzenek ve eklentiler bulunmalıdır. Koğuşlardaki yatak. Koğuşlardaki yataklar. Binaların uygun bir yerinde. doktorun göstereceği lüzuma göre. katlar arasındaki yükseklik ile karyola somyaların genişliği 80 santimetreden az olmamalıdır. koğuşlara asılmalıdır. Somyaların aralarında en az 80 santimetrelik bir açıklık bulunmalı. ayrıca koğuşlardaki havayı.

dışarıdan görülmesi önlenmelidir. gerekli araçlar sağlanacaktır. Soyunma yerlerindeki dolaplar. aydınlık ve sağlık koşullarına uygun olmalıdır. kapıları. Yatak. Duşta yıkanmak için. Kadın ve erkek çalışanların birlikte çalıştıkları işyerlerinde. işveren tarafından hazırlanmış bir yönergeye göre yapılmalıdır. tabure ve benzeri eşya bulundurulmalıdır. duş ve lavabolara bitişik. tozlu ve kirli işlerde çalışılan yerlerde. gerektiğinde boyanabilir benzeri maddelerden yapılmalı. karyola. duştan önce ve sonra kıyafetlerini değiştireceği yerlerin temiz ve düzenli olması gereklidir. Duşlar İşçilerin işten çıkarken. Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765. Kadın ve erkeklerin birlikte çalıştıkları işyerlerinde soyunma yerleri ayrı ayrı olmalıdır. birbirinden ayrı yapılmalıdır. bu sıcaklık 25 ⁰C den aşağı olmamalı ve yeterli şekilde aydınlatılmalıdır. gerekli tedbirler alınmak suretiyle sobadan yararlanılabilir. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. havadar. üstte şapka ve altta ayakkabı konacak gözleri bulunmalı ve ortasında 2 elbise asmak için. İşveren. yeteri kadar elbise dolabı. Buraların en az günde bir kere temizlenmesi ve yıkanması sağlanmalı ve duvarları. çalışanların çıkış yerlerine yakın bir yerde yapılmalı ve onların rahatça soyunup giyinmelerine elverişli genişlikte olmalıdır. özel ve ayrı bir yerde iseler. yemek öncesi ve sonrası her ihtiyaç duyduğunda el ve yüzlerini yıkayıp temizlemeleri için. birbirinden ayrı bulunmalı ve çalışanların. Dolapların yüksekliği. temiz. sandalye. 150 santimetreden küçük olmamalı. kolaylıkla temizlenebilen malzemeden yapılmalı. Soyunma yerlerinde işçiler için. Baraka ve çadırların ısıtılması için. kadın ve erkek duş kabinleri. işverence verilmelidir. bunlara kapalı bir geçitle geçilmesi sağlanmalıdır. sıra. temizlik ve silecek malzemesi bulundurulmalıdır. açık renkle boyanmalıdır. mevsime göre yeteri kadar ısıtılmalı. Lavabo ve vestiyerler. Zehirli. Duşlarda 307 . kurmak ve çalışanların yararlanmalarına hazır bulundurmakla yükümlüdür. gerektiğinde dezenfeksiyonu yapılmalıdır (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765). atölyelerden ayrı. iş elbiseleri ile harici elbiselerin ayrı yerlerde saklanabilmesi için. Yangın ve zehirlenmelere karşı. Kadın ve erkeklerin birlikte çalıştıkları işyerlerinde. Duş kabinlerinin taban ve duvarları. ranza ve benzerini sağlamak zorundadır. nemli. yan yana 2 bölmeli dolap verilmelidir. Soyunma yerleri. yerlerdeki kirli suların kolayca akması için. sağlık koşullarına önem verilmelidir. İşçilerin dolapları. hava akımını sağlayacak şekilde kafesli veya çeşitli yerlerden delikli olmalıdır. Baraka ve çadırlarda. tozlu ve yorucu işlerden sonra ya da gerektiğinde çalışanların yıkanmalarını. bakımlı. iyi bir şekilde ayarlanacak durumda olması ve yeteri kadar basınçla akması sağlanmalıdır. duş tesisleri yapmak. işveren tarafından sağlanmalıdır. maltız ve benzeri açık ateşler yasaklanmalıdır. işyerlerinin uygun yerlerinde yeterli kadar musluklu akarsu. işin özelliği bakımından yalnız el ve yüz temizliğinin yeterli olmadığı durumlarda veya kirli.korunma bakımından yeterli nitelikte olmalıdır. çalışanların gerekli şekilde örtünmeleri için. gerekli önlemler alınmalı. sürekli temizliği ve bakımı yapılmalıdır. Soyunma Yerleri İşe gelen çalışanın gündelik kıyafetini çıkarıp iş giysilerini giyebileceği. özel bir çubuğu olmalıdır. kadın ve erkek yıkanma yerleri. Duş kabinlerinde yeterli havalandırmayı sağlayacak aspirasyon ve ventilasyon düzeneği kurularak. battaniye ve benzerleri temiz bir halde bulundurulup. Baraka ve çadırlarda mangal. Resmi Gazete: 10 Şubat 2004 – 25369). tehlikeli. havalandırmaya elverişli ve soğuk mevsimlerde yeteri kadar ısıtılmış olmalı. İşveren. yeteri kadar battaniye. İşyerlerinde soyunma yerleri. 2 ayrı dolap verilmelidir (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. koku ve pislik önlenmelidir. gerekli sabun ve benzeri malzeme. İşçilerin soyunma yerlerinin dışında soyunmalarına izin verilmemelidir. Duş kabinleri. Baraka ve çadırlarda. yan duvarların ve kapıların yüksekliği 170 santimetreden az olmamalı. metal veya kolay temizlenecek malzemelerden. işçilere. yere yatak sermek suretiyle yatmak engellenmelidir. temizlemelerini sağlamak için. aydınlık. Bunun sağlanamadığı yerlerde. Duşlarda sıcak ve soğuk akarsuyun. kilitli olmalı ve temizlikleri. Yıkanma yerleri.

iyice yıkanıp temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. Tuvaletlerin yeterli ve uygun bir şekilde aydınlatılması sağlanmalıdır. Açıktaki işyerlerinde çalıştırılan işçiler için. rezervuar. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’ne göre 100 kişiye kadar işçi çalıştıran işyerlerinde 30 erkek işçi için. duşların kullanma zamanını. çöp vb. kurutulup. su geçirmez seramik. Erkek ve kadın işçilerle 18 yaşından aşağı çocuk çalışanların yıkanma günü ve saatleri. insanların bulunduğu kapalı yerlere açılmayacak bir şekilde yerleştirilmeli ve gereği gibi havalandırılarak. ayrı ayrı düzenlenmelidir. iyice temizlenmedikçe bir başkasına kullandırılmamalıdır. çukurun durumunu belirten bir işaret veya yazı konmalıdır. gerektiğinde kireç kaymağı ve benzeri kimyasal maddelerden de yararlanılmalıdır. Duşlar. koku çıkmasına karşı önlemler alınmalıdır. İşveren. çatıya kadar yükseltilmiş şapkalı havalandırma bacası. bir kabin ve pisuar.'nin atılması için üstü kenetli özel çöp kutuları bulundurulmalıdır. Kokuları uygun bir şekilde giderilmiş olmalıdır. Tuvaletler İşyerlerinin uygun yerlerine çalışan sayısı göz önüne alınarak yeter sayıda tuvalet yapılmalıdır. Duvar yüzeyleri. kirli havlu ve benzeri malzeme için. Resmi Gazete 10 Şubat 2004 – 25369).kullanılmak üzere. İşyerlerinde yapılmış veya yapılacak tuvaletlerde.İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik.100 den sonrası için her 50 kişiye 1 tane hesabı ile helâ bulundurulacaktır. boyalar açık renklerden seçilmelidir. kapılar iyi bir şekilde kapanmalıdır. kabinler. Fosseptikler gıda maddelerinin depolandığı veya işlendiği yerlere 30 metreden daha yakın bir yerde yapılmamalıdır. Kadın ve erkek çalışanların birlikte çalıştığı işyerlerinde. geçici olarak yapılan tuvaletlerin. Tuvaletlerde. Tuvalet çukurlarının toprakla örtülmesi durumunda. kadın ve erkek tuvaletleri. yapılmalı. içlerinde musluklu kaplarda temizlik suyu bulundurulmalı ve çukurlarına her gün bol miktarda sönmemiş kireç tozu dökülmelidir. işveren tarafından sağlanmış temiz havlu ve peştamallar. işyerleri çevresinde uygun yerlerde yapılacak tuvaletler. yararlananların görevidir. özel sepetler ve kâğıt. üstü ve etrafı kapalı barakalar şeklinde olmalı. İşçiler de bu tuvaletleri kullanmak zorundadırlar(İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765. Taban ve duvarlar. ancak kanalizasyon tertibatı ve bağlantısı olmayan yerlerde izin verilmelidir. 308 . Duş soyunma yerlerinde. Yaşam yerlerinden uzakta yapılan çalışmalarda ve inşaat işlerinde. sifon gibi kokuya karşı alınan önlemlerle birlikte. temiz tutulması da. birbirinden ayrı olmalı ve günde en az bir kere iyice yıkanarak. her 25 kadın işçi için de en az bir kabin (helâ) hesap edilerek. işveren sorumlu olduğu gibi. su depolarından ve su geçen yerlerden uzak bir yerde kurulması sağlanmalıdır. özel dolaplarda bulundurulmalı. fayans gibi maddeden. kullanılmış olanları. yıkanıp. her 15 günde bir. Atık su düzeneği yürürlükteki mevzuata uygun olarak döşenmeli ve fosseptiklere. normal temizlik ve bakım dışında. Soyunma ve yıkanma yerlerinin temizliğinden. saatini. her kullanmadan sonra temiz bir halde bulundurulması sağlanmalıdır. düz yapılmış olmalı. şartlarını ve çalışanların sırasını düzenlemelidir.

tuz. baharat dışında gıda maddesi var mı? 39 Kilere deterjan. folyo ya da filmle kaplanmış mı? 24 Et tavuk gibi yiyecekler diğer yiyeceklerden ayrı tutuluyor mu? 25 Dolapta pişmiş yiyecekler çiğ yiyeceklerden ayrı tutuluyor mu? Kuru Depolama-Kilerde Hijyen 26 Kuru depo veya kiler var mı? 27 Kilerde çalışır termometre var mı? 30 Bu alanın sıcaklığı 15-20 ⁰C arasında tutuluyor mu? 31 Kilerin havalandırması yeterli mi? 32 Depo veya kilerde su veya kalorifer borusunun geçmemesi sağlanmış mı. bilek hizasından başlayarak. nin üzeri kapak. temizlik maddelerinin konulması önlenmiş mi? 40 Kilerde saklanan yiyeceklerin zeminle ve duvarla teması önlenmiş mi? 41 Kilerden gıda maddesi çıkışında son kullanım tarihlerine bakılıyor mu. geçiyorsa yalıtılmış mı? 33 Kiler kapısının pişirme bölümü dışında nemden etkilenmeyecek bir yere açılması sağlanmış mı? 34 Kilerin güneşten etkilenmesi önlenmiş mi? 35 Kilerdeki raflar bakımlı ve gözle görülebilir şekilde temiz mi? 36 Zemini temizlenmesi kolay bir malzemeden yapılmış mı. bere. (kilere ilk giren ilk çıkar ilkesine uyuluyor mu)? Yiyecek Hazırlama Bölümünde Hijyen 42 Yalnız etlerin hazırlanmasına ayrılmış tezgah var mı? 43 Yalnız sebzelerin hazırlandığı ayrı tezgah var mı? 44 Yalnız hamur işi gıdaların hazırlandığı tezgah var mı? 45 Bütün tezgahlar bakımlı ve temiz mi? 46 Tezgahların duvarla birleşme yerleri aralıksız ve düzgün yapıda mı? H Düşünceler 309 .Mutfak Hijyen Denetleme Formu No Denetim sorusu E Mutfak Yemekhane Girişi Genel Hijyen Denetimi 1 Ortalıkta kötü koku var mı? 2 Duvarlar kolay temizlenebilir malzemeden yapılmış mı? 3 Duvarlar temiz mi? 4 Duvarlarda örümcek ağları var mı? Personel Hijyeni 5 3 ayda 1 düzenli portör muayeneleri yapılıyor mu? 6 En az 6 ayda 1gaitanın mikroskobik incelemesi yapılıyor mu (parazit yumurtası 7 En az yılda 1 boğaz. parmak araları iyice ovularak yıkanarak. kıyma. temiz ve ütülü mü? 18 Personelin yedek iş giysisi var mı? 19 Dışarıda giyilen giysiler ve ayakkabılarla mutfağa giriş engelleniyor mu? 20 Mutfakta sigara içiliyor mu? Soğuk Depolamada Hijyen 21 Soğuk depo ya da buzdolabı var mı. fayansları sağlam mı)? 38 Kilerde kuru gıda. eller hijyenik şekilde yıkanıyor mu? 14 Ellerinde küçük kesik ve yaralar su geçirmez bantlarla kapatılmış mı? 15 Ellerinde enfekte yara. doğranmış et vb. burun ve gaita kültürü yaptırılıyor mu? 8 En az yılda 1 akciğer grafisi çektiriliyor mu? 9 Personelin tırnakları kesilmiş ve araları temizlenmiş mi? 10 Personelin saç ve sakalları kesilmiş. konserve. temiz mi? 37 Duvar ve tavanlar bakımlı ve temiz mi (boyası. çamaşır suyu vb. gözle görülür şekilde temiz mi? 22 Bunların iç sıcaklığı 4-5 ⁰C’nin altında tutuluyor mu? (Termometre var mı?) 23 Saklanan yemeklerin. eller hijyenik şekilde (aldığı el yıkama eğitimine uygun-sıcak sabunlu su ile. şeker. tırnak araları fırçalanarak) yıkanıyor mu? 13 Çiğ yiyecek ellendikten sonra eller hijyenik şekilde yıkanıyor mu? Her tuvalet çıkışında. sabun. yanık bulunanlar geri hizmete çekiliyor mu? 16 Mutfak personeli temiz ütülü ya da disposable kep veya bone kullanıyor mu? 17 Personelin iş giysileri açık renkli. taranmış mı? 11 Üst solunum enfeksiyonu olanlar geri hizmete çekiliyor mu? 12 Her gün işe başlamadan.

tuvalet ve depolama alanlarının dışında ve uzağında temiz ve tüm çalışanlara yetecek kadar soyunma yerleri var mı? 64 İş giysilerinin yıkanıp ütülenebilmesi için gerekli koşullar sağlanmış mı? 65 Genel olarak tüm zemin sağlam mı. gözle görülür şekilde temiz mi? 67 Aydınlatma yeterli mi? 68 Ortamın sıcaklığı çalışma koşullarına (yaz aylarında18 ⁰C. kapasitesi yeterli mi. tezgâh. 77 Personel için temiz ve yeterli kapasitede duş. soğutucuda 48 saat saklanıyor mu? 73 İçinde yemek bulunan tencereler kapalı tutuluyor mu? 74 Taze sebze ve meyveler akarsu altında iyice yıkanıyor mu? 75 Satın alma aşamasında. yumurta alırken. yiyecek üretim ve depolama alanlarından uzak tuvalet(*) var mı? (*) Tuvalet denetimiyle ilgili form bir sonraki ekte verilmiştir. sızıntılar önlenmiş mi? Diğer 63 Personel için mutfak. etlerin damgalı olmasına. (ya da tavana kadar) açık renk fayansla kaplanmış mı. paslı ve deforme olmamasına dikkat ediliyor mu? 76 Her 10-12 çalışan için 1 tuvalet düşecek şekilde. banyo var mı? 78 Tüm alanlarda soğuk ve sıcak akarsu var mı? 79 Tüketilen suyun miktarıyla orantılı sıklıkta laboratuvar kontrolü yapılan temiz ve sağlıklı su kullanılıyor mu? 310 . kutuların bombeli. dezenfekte ediliyor mu? 50 Sebze doğrama tablası var mı. temiz mi? 66 Duvarlar en azından 2 m. sadece sebze doğrama amacıyla mı kullanılıyor. ocak vb. sebze ve meyvelerin taze ve berelenmemiş olmasına. yüzeyi düzgün mü? 51 Sebze yıkama evyeleri bakımlı ve temiz mi? Yemek Pişirme Alanında Hijyen 52 Ocak başlarında yeterli emiş yapan davlumbaz var mı? 53 Kullanılan tencereler paslanmaz çelikten yapılmış mı? 54 Pişirme kapları düzgün yapıda ve temiz mi? Bulaşıklar ve Çöpler 55 Kazan ve büyük kapların yıkanması için ayrı bir bölme veya bulaşıkhane var mı? 56 Büyük kapların yıkandığı havuzun yıkama ve durulama bölmeleri var mı? 57 Kazanlar ve kaplar sabunlu sıcak suyla yıkandıktan sonra akarsu altında durulanıyor mu? 58 Bulaşık alanında suyun kolay akmasını sağlayacak yeterli eğim verilmiş mi? 59 Bu alandaki mazgallar yeterli mi? 60 Çöp toplamada plastik ya da paslanmaz çelikten kapaklı çöp bidonları kullanılıyor mu? 61 Çöp bidonlarının içine çöp poşeti yerleştiriliyor mu? 62 Genel çöplerin toplandığı alan izole edilmiş mi. konserve alırken. kış aylarında 22 ⁰C) uygun mu? 69 Yeterli havalandırma var mı? 70 Büyük fırın. arkaları ve alt kısımları temiz ve bakımlı mı? 71 Üretim alanlarında yalnız el yıkama amaçlı lavabo var mı? 72 Laboratuvar kontrolü için her yemekten örnek alınıp. yıkanıp durulandıktan sonra tuzlanıyor mu? Polyamidse dezenfekte ediliyor mu? 49 Et kıyma makinesi her gün sabunlu sıcak suyla yıkanıp.47 48 Et doğrama tablası (tahta-polyamid) var mı? Yüzeyi düzgün mü? Et doğrama tablası ahşapsa. kırık-çatlak olmamasına.

Sağlık ve Temizliğe” Projesi. yeri: No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 Denetim sorusu Duvarlar temiz mi? Örümcek ağları alınmış mı? Çerçeve ve kapılar boyalı mı? Kapılar lekesiz mi? Kapı kilitleri düzgün çalışıyor mu? Kapı kolları temiz mi? Camlar sağlam mı? Camlar temiz mi? Aydınlatma sistemi eksiksiz çalışıyor mu? Elektrik anahtarı temiz mi? Ayna sağlam mı? Ayna lekesiz mi? Musluklar düzgün çalışıyor mu? Musluklar lekesiz mi? Rezervuarlar düzgün çalışıyor mu? Klozet kapakları sağlam mı? Klozetler temiz mi? Pisuarlar düzgün çalışıyor mu? Pisuarlar temiz mi? Lavabonun su tahliyesi çalışıyor mu? Lavabo lekesiz mi? Sıvı sabun var mı? Tuvalet kâğıdı var mı? Kâğıt havlu veya makine var mı? Çöp sepetleri lekesiz mi? Su kesintisine önlem alınmış mı? Temizlik malzemeleri tamam mı? Kontrol çizelgesine uygun temizlik yapılıyor mu? Havalandırma yeterli mi? Kötü kokular giderilmiş mi? Yer karoları sağlam mı? Yerler temiz mi? Kadın tuvaleti var mı? Özürlü tuvaleti var mı? Tuvaletlerin çevresi temiz mi? Bir önceki denetimde saptanan aksaklıklar giderilmiş mi? Genel görünüm puanı (1’den 10 Kadar-1=en kötü. 10=en iyi) Temizlik sorumlusu (Adı soyadı. 311 . imzası) (*) “Temizlik Rayında-TCDD ve OPET el ele.TUVALET DENETLEME FORMU (*) Tuvalet no. “temiz tuvalet” kampanyası bilgilendirme formundan uyarlanmıştır. imzası) Denetim tarihi: E H Düşünceler Denetimi yapan (Adı soyadı.

06 20 14 50 36 50 35 2 12 0.75 4.2 2 5 2 12 4 10 2 6 4.4 0.3 5 10 15 2 2 2 2 15 4 CAS (2) 124-04-9 111-69-3 107-02-8 0.06 0.4 0.tert 4-Amino bifenil 2-Amino etanol 2-Amino-etanol 2-Amino naftalin-1-sülfonikasit 2-Amino piridin 2-Amino propan ү-Amino propil trietoksisilan Amitrol Amonyak (anhidroz) Amonyak Amonyum 312 .2 0.23 0.5 5 0.5 5 12 3 2 28 0.Pat.25 0.8 5 0.1 0.8 0.8 5 12.1 0.03 7 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 2034534 0.5 2 12 1.007 270 100 540 10 530 150 800 100 525 12 2 2 5 10 10 10 1 50 170 100 540 10 50 270 100 540 2 3 0.5 0.1 2 5 4 2 2 5 5 4.7 12 3 18 5 12 2062158 79-06-1 79-10-7 107-13-1 107-02-8 309-00-2 2034707 2034639 2185507 107-18-6 107-11-9 106-92-3 107-05-1 2179-59-1 10 1 2 45 3 12 2 10 100 50 0.25 0.03 6 4.5 5 2054833 2048814 2054833 2747617 2008609 5.5 5 15 2.5 1.2 0.7 22 45 0.5 0.9 45 8.001 1 3 0.25 1.25 0.2 8 2.1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 2 8.05 0.25 0.5 5 6 1 0.22 7.69 2011737 2034665 3 2 2 0.1 0.1 6 2 12 0. 8 saat 15 dk.5 3 7.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 2 2 0.3 0. T.9 12 0.9 12 55 10 240 2005215 2316353 2156476 2317865 1344-28-1 10043-013 7429-90-5 628-63-7 625-16-1 92-67-1 141-43-5 141-43-5 81-16-3 504-29-0 75-31-0 919-30-2 61-82-5 7664-41-7 1336-21-6 7727-54-0 Akrilamit Akrilik asit Akrilo nitril Akrolein (Akril aldehit) Aldrin (Toz) Alfa naftiltioüre (Toz) Allil alkol Allil amin Allil glisidileter Allil klorür Allil propildisülfit Alüminyum çözünür tuzları Alüminyum alkilleri Alüminyum dumanı Alüminyum oksit Alüminyum sülfat Alüminyum toz Amil asetat Amilasetat .25 0.8 0.1 6 15 0.25 4.3 6 4.8 24 25 2 1 2 Maddenin Adı Adibik asit (Adipik asit) Adiponitril Akrilaldehit 0.3 30 20 0.EK-4 ÜLKEMİZDE VE BAZI AVRUPA ÜLKELERİNDE ÇALIŞMA ORTAMINDAKİ BAZI MADDELERİN MAK DEĞERLERİ FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 EINECS (1) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.25 0.25 5 4.6 0.1 0.25 2 5 12 2 12 2 22 4.12 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 2 9 0.03 59 4 0.5 5 6 5.

2 0.05 50 5 2005807 CAS (2) 3825-26-1 7789-09-5 7773-06-0 12125-02-9 62-53-3 104-94-9 7440-36-0 7803-52-3 86-88-4 7778-39-4 7440-38-2 7784-42-1 75-07-0 108-24-7 520-45-6 64-19-7 141-78-6 10 100 150 400 25 525 710 1400 79-20-9 5 500 40 5 0.1 5 19 1 0.5 0.5 2017063 2319019 10 10 4 0.1 10 10 10 0.02 5.1 0.25 0.2 180 0.2 9.01 0.01 0.5 0.2 91 21 5 20 0.1 0.05 10 20 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.51 0.2 3 25 1 30 10 30 6 70 1210 50 200 200 1 5 1000 40 300 610 840 14 20 10 2400 1 70 2000641 2044191 2006622 5 49 3.2 360 20 0.8 0.5 10 5 50 5 2008352 50-78-2 98-86-2 67-64-1 75-86-5 75-05-8 2324909 2176178 2016761 2 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.3 0.5 15 0.05 200 5 0.5 0.5 0.5 0.5 0.7 0.3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.3 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.7 0.5 5 0.3 0.3 0.01 0.EINECS (1) 15 7.1 0.7 6 10 20 0. T.05 10 10 20 2 7.5 0.5 4 15 1.5 0.1 0.5 0. 8 saat 15 dk. anhidriti Asetik asit (Aset asidi) Aset asidi amil esteri Aset asidi bütil esteri (n-Butil asetat) Aset asidi etil esteri (Etil asetat) Aset asidi heksil esteri (Metil amil asetat) Aset asidi metil esteri (metil asetat) Aset asidi propil esteri (n-propil asetat) Asetilen tetra bromür Asetil salisilik asit Asetofenon Aseton Aseton siyan hidrin Asetonitril Asfalt [asphalt petroleum) fumes as benzene-soluble aerosol] Atrazine Azinfos-metil Azot dioksit Azot monoksit Azot triflorür Bakır tozu 313 .1 0.1 0.16 25 21 0.05 100 0.26 2 0.7 0.05 0.01 25 5 15 46 23206663 2008368 2035648 0.05 0.7 30 1 5 9.5 0.1 2 7.6 2332710 8052-42-4 1912-24-9 86-50-0 10102-440 10102-439 7783-54-2 744-50-8 Maddenin Adı Amonyum perfloro octanoat Amonyum dikromat Amonyum sülfamat (Toz-Ammat) Amoyum klorür dumanı Anilin p-Anisidin Antimon (Toz) Antimon hidrür Antu (1-naftiltiyoüre) Arsenik asit Arsenik ve inorganik bileşikleri Arsin (Arsenik hidrür) Aset aldehit Asetik anhidrit Asetik asit.06 11 29 3 10 0.01 25 2 0.Pat.5 10 0.05 5 10 10 25 25 46 21 37 0.2 5.01 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2318717 2005393 2032542 2311465 2 0.2 5 9 10 29 1 3 5 10 2 0.03 45 8 0.

5 0.8 20 64 0.83 1 20 10 10 10 3.25 5 1.5 2.1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.9 314 .5 0.005 5 0.04 1 3.5 2.25 0.25 0. dihidrat Bakır-(II)-naftenat Bakır-(II)-nitrat Bakır-(II)-oksiklorür.5 0.05 0.5 0.Pat. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.04 5 2.12 2028536 2027108 552-30-7 626-17-5 92-87-5 140-11-4 8006-61-9 100-44-7 98-88-4 Maddenin Adı Bakır dumanı Bakır-(I)-klorür Bakır-(I)-oksit Bakır-(I)-siyanür Bakır-(I)-tiyosiyanat Bakır-(II)-8-Hidroksi kinolin Bakır-(II)-Hidroksi karbonat Bakır-(II)-klorür Bakır-(II)-klorür.2 2317844 2007537 13701-592 22326-552 17194-002 1361-37-2 10326-279 10294-403 10022-318 1304-28-5 7727-43-7 17804-352 71-43-2 1 2090080 2109337 0.1 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.25 0.005 9.5 -0.8 2000 5 0.6 0.EINECS (1) CAS (2) 2311596 7440-50-8 7758-89-6 1317-39-1 544-92-3 1111-67-7 10380-28-6 12069-69-1 7447-39-4 10125-13-0 1338-02-9 3251-23-8 1332-40-7 1317-38-0 7758-98-7 7758-99-8 2221-10-9 1344-67-8 0. T. monohidrat Baryum hidroksit.04 5 0.4 29 3.2.5 0. hidrat Bakır-(II)-oksit Bakır-(II)-sülfat Bakır-(II)-sülfat.8 61 0.3-dikarbonitril Benzidin Benzil asetat Benzin Benzil klorür Benzoilklorür 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.4-trikarbonikasit-1.5 0. oktahidrat Baryum klorür Baryum klorür.001 5 0.04 5 62 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par. pentahidrat Bakır etil hekzanoat Bakır klorür Baryum (Ba olarak çözünür bileşikleri Baryum diborat Baryum hidroksit.5 0.5 0.5 0. dihidrat Baryum kromat Baryum nitrat Baryum oksit Baryum sülfat Benomyl Benzen Benzen-1.2anhidrit Benzen-1.008 10 500 1 2.8 1 10 3. 8 saat 15 dk.6 0.5 0.

1 0.1 0.4'-Bi-o-toluidin Bis(2-etilhekzil) eter Bis(2-etilhekzil) ftalat Bis( kloro metil) eter Bis (tribütil çinko) oksit Bizmut tellur Bizmut tellur selenyum ekli Bor hidrür Bor oksit Bortribromür Bortriflorür Brom Bromacil Bromoetan Bromoform (Tribromometan) Bromoklorometan Bromometan Bromopentaflorür Bromotriflorometan Brompropan Bütadien 1.03 0.6 230 230 2 800 4.4 2008263 2008876 11129138 1303-86-2 10294-334 7637-07-2 7726-95-6 314-40-9 74-96-4 75-25-2 74-97-5 74-83-9 7789-30-2 75-63-8 75-26-3 1000 1000 800 1900 50 100 300 150 100 10 150 300 35 450 2200 2200 10 500 50 0.1 3 1 5 0.9 150 150 1000 75 1.3-Bütadien 1.0048 2 0.4 0.005 0.002 0.9 300 106-97-8 110-63-4 71-36-3 Maddenin Adı p-Benzokinon Benzopiran Benzopiran Berilyum (Toz) Berilyum tozu ve bileşikleri Bifenil Bifenil-3.1 0.3 1075 4 0.001 0.1 0.EINECS (1) CAS (2) 2034052 106-51-4 2000285 50-32-8 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.002 0.7 8000 5 0.1 1300 16 1300 39 0.7 10 23 5. T.001 0.7 1000 6200 1000 6100 1000 6100 1000 6100 1.3 1.005 0.002 0.002 0.66 0.1 0.001 0.2 0.4'-tetraltetraamin 4.7 0.1 0.45 2021635 2021106 2027286 2039244 2042110 0.003 0.5 75 75 2400 230 5.2 1100 20 6200 5.7 0.7 0.002 0.3 0.3 10 10 10 1 10 1 3 1 0 1 3 1 3 0.5 0.3 0.003 0.005 0.005 0.7 1 10 5 5 7 10 14 10 15 5 22 0.5 250 10 0.001 5 0.1 0.4-diol Bütan-1-ol 34 11 2400 200 310 15 5 1000 50 100 78-92-2 15892-236 Bütan-1-tiyol Bütan-2-ol (±)-Bütan-2-ol 0.4 0.2 10 3 1.1 0.4 0 0.03 5 28 5 27 10 5 3 0.1 0.5 5 200 1100 200 1050 200 1050 200 1050 5 20 0.5 50 50 2.2 1900 150 1.5 5 0.1 0.45 0.3-Bütadien Bütan Bütan-1.5 1935 50 0.001 0.2 1.5 100 315 .5 0.002 1.0021 0.16 1 0.003 0.3 1.5 100 1.5 200 1 0.5 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.66 33 0.01 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.73 6175 106-99-0 1 800 50 0.8 0.8 2336579 2315695 2317781 3 3 0. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.5 150 22 1200 150 1.3 0.1 1 1 0.05 10 10 5 0.Pat.9 308 154 2034508 2034487 2037865 2007516 2037053 109-795 2011585 1.3'.2 1.7 0.6 3.1 0.014 5 0.5 200 5 1000 1 11 23 5.4.4 0.1 0.45 0.1 1000 0.2 1 0.1 31 8.005 10 200280 7440-41-7 92-52-4 91-95-2 119-93-7 111-96-6 117-81-7 542-88-1 56-35-9 1304-82-1 10 1 1 10 2.1 0. 8 saat 15 dk.05 0.

2 133 30 147 0.1 2 2 2 0.87 2046471 CAS (2) 4221-99-2 14898-794 123-73-9 2011590 78-93-3 2046471 0.6 5 180 10 10 480 200 950 25 30 109-73-9 75-64-9 13952-846 123-86-4 540-88-5 85-68-7 3766-81-2 89-72-5 98-54-4 98-51-1 5 30 0.2 Maddenin Adı (R)-Bütan-2-ol (S)-Bütan-2-ol 2-Bütenaldehit Ter-Bütanol (Trimetilkarbind) Bütanon 2-Bütanon trans-2-Bütenal Bütil akrilat n-Bütil akrilat t-Bütil akrilat Bütil aldehit Bütil alkol n-Bütil amin (1-Aminobütan) n-Bütil amin ter-Bütil amin sek-Bütil amin n-Bütil asetat ter-Bütil asetat Bütil benzil ftalat 2-sek-Bütil fenil metil karbamat 2-sek-Bütil fenol 4-ter-Bütil fenol 4-ter-Bütil toluen Bütil glikol (2-Butoksietapol) n-Bütil glisid eter n-Bütil glisidil eter (BGE) Bütil kloro format n-Bütil laktat n-bütil metakrilat (ter-Bütil) metil eter Bütil merkaptan p-t-Bütil toluen sek-Bütil asetat 2-ter-Bütoksi etanol 2-Bütoksi etanol 2-Bütoksi etil asetat 2-(2-Bütoksi etoksi) etanol 100 10 67. T.08 1 240 6 270 30 0.34 2054807 0.5 316 .3 10 10 10 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk.1 5 10 62 20 25 5 50 35 60 150 25 710 120 150 720 200 960 200 30 180 10 120 140 61 1 25 5 40 31 6.5 60 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.5 100 50 15 475 333 101.EINECS (1) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat.3 200 1 2 64 11 10 53 2 6 2 6 600 300 900 1200 200 300 590 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 50 150 75 230 50 150 75 230 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.87 53 53 53 2 11 10 53 2046466 123-73-9 106-63-8 141-32-2 1663-39-4 123-72-8 20 5 150 200 710 950 200 940 150 710 15 100 5 5 5 5 5 150 150 15 15 15 710 710 3 150 150 300 15 15 5 720 720 200 200 15 960 960 150 200 724 966 200 965 2036992 2368134 2377327 2046581 2008881 5 5 5 100 20 15 15 15 480 96 2079884 2231888 2028080 2026790 5 10 60 50 50 5.29 11 11 11 0.08 10 2426-08-6 2097505 592-34-7 138-22-7 97-88-1 1634-04-4 50 5 25 40 30 145 144 2033001 100 966 2039050 2039333 2037729 100 105-46-4 7580-85-0 111-76-2 112-07-2 112-34-5 20 20 10 98 133 67.5 6.

1 0.1 2 100 0.1 5 0.1 100 0.05 1 5 10 1 0.05 0.1 0.2 1.3 1 0.1 3 860 0.6 3.2-Dibromometan 2-Dibütilaminoetanol Dibütilfenilfosfat Dibütilftalat Dibütilhidrojenfosfat 0.78 14 4 0.05 1 0.3 1 0.01 0.Pat.081 0.5 4 1 5 2 10 2000243 2417118 0.1 0.1 0.1 0.01 0.1 4.1 100 2 0.5 3.025 1 5 0.01 0.05 0.1 0.EINECS (1) CAS (2) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.2 100 0.05 0.82 0.2 50 0.001 0.1 0.76 0. 2 pentanon) Diazinon Diazometan Diazotdioksit Dibenzilftalat Dibenzoilperoksit Diboran Dibrom Dibromodiflorometan 1.3 0.025 0.2-Dibromo-3-kloropropan 1.34 6 1300 5 0.1 100 25 14 0.5 3 8.3 150 0.1 0.34 92 2083445 2023276 2429406 5 0.35 180 0.81 5 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2311067 0.9 3.7 3 26 1 3.5 5 0.1 0.5 0.76 0.1 0.3 1 5 5 1 10 0.1 0.1 0.3 0.5 5 100 180 3 5 0.4 90 3 5 0.05 0.8 3 0.2 50 0.25 0.6 1 8.8 2366708 2050163 2126588 2151750 2151169 2154814 0.6 5 8.6 0.3 0.8 0.01 1 3.01 0.6 2063738 0.05 65 0.1 100 29 0.8 14 3.11 0.05 0.1 3 860 0.05 0. 8 saat 15 dk.11 3 870 100 0.1 0.01 1 0.3 350 0.1 860 190 0.1 0.5 0.05 0.05 0.1 0.1 3 870 5 0.25 1 5 10 1 0.2 50 0.1 0.25 3 0.15 0.3 0.01 0.5 0.05 0.01 0.1 0.1 240 7439-97-6 7783-30-4 7487-94-7 10045-940 7783-35-9 7646-85-7 1314-13-2 557-05-1 50-29-3 17702-419 34464-385 8065-48-3 8022-00-2 1309-37-1 13463-406 131-17-9 101-77-9 1309-64-4 1303-28-2 1327-53-3 0.8 0.15 0.1 2008855 0.1 0. T.5 0.1 1 0.8 0.11 3 872 0.1 2008609 2197727 2035098 333-41-5 334-88-3 10024-972 523-31-9 94-36-0 19287-457 300-76-5 75-61-6 96-12-8 106-93-4 102-81-8 2528-36-1 84-74-2 107-66-4 Maddenin Adı Civa alkil bileşikleri Civa organik bileşikleri Civa ve inorganik bileşikleri Civa-(I)-iyodür Civa-(II)-diklorür Civa-(II)-nitrat Civa-(II)-sülfat Çinko klorür (dumanı) Çinko oksit (dumanı) Çinko sterat DDT Dekaboran Dekan Demeton Demeton-metil Demir oksit Demir penta karbonil Diallil ftalat 4.05 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.7 2 17 317 .1 0.5 5 0.05 0.5 3.01 10 0.1 0.5 0.4'-Diamino-difenil-metan Diantimontrioksit Diarsenpentaoksit Diarsentrioksit Diaseton alkol (4-Metil.01 0.

4 2024259 2034005 95-50-1 106467 300 450 2011936 91-94-1 Maddenin Adı Dieldrin Dietilamin 2-Dietilaminoetanol O.EINECS (1) CAS (2) 2004845 60-57-1 2037163 109-89-7 2030571 100-37-8 2 9.4-Dihidroksibenzen Dihidrojen selenür Diizobutil ftalat Diizobütil keton Diizodekzilftalat Diizononil ftalat Diizooktil ftalat Diizopropilamin Diizopropileter Diizosiyonat toluen Dikloroasetilen 1.07 0.025 0.5 10 45 2 5 23 2 860 10 7 1 1 7.25 0.O-Dietil-O-(1.1 0.(Toz) 1.003 318 .4.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Diklorobenzen o-Dikloro benzen p-Dikloro benzen 3.08 5 250 0.3-Diklorobenzen 1.4 0.17 3 20 2 5 20 2 2.2 100 5 1 100 1 1 0.25 5 15 10 30 25 75 5 25 10 50 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.03 0.5 5 20 2 5 2 50 3 290 0.005 1 3 3 3 20 1050 0.03 1 2 14.2 2152361 2152424 1314-56-3 1314-80-3 2044275 2036217 2319789 120-80-9 123-31-9 05077783 84-69-5 2479771 2035585 2035606 0.3'-Diklorobenzidin 0.05 0. T. 8 saat 15 dk.1 5 7 3 3 5 10 21 1 308 200 616 400 1200 5 10 7.1 0.2-Diklorobenzen 1.6 0.05 5 21 200 20 850 5 250 0.2 20 20 122 122 50 50 306 306 50 75 0.2-Dihidroksi benzen 1.01 20 1050 0.005 0.2 3 0.39 26761-400 28553-120 27554-263 108-18-9 108-20-3 26471-625 7572-29-4 541-73-1 764-41-0 0.2 5 7.2 15 90 0.3-Diklor-5.16 20 0.6 10 49 2 9.2 1310 0.02 0.4-Diklorobüt-2-en Diklor difenil trikloretan (DDT).5-dimetilhidantoin Dikloretileter 1.02 0.6-dihidro-6-okso-1fenilhidrazin-3-il)-tiyofosfat Dietileter Dietilftalat Dietilsülfat Difenilamin Difenileter Diflordibrommetan Difosforpentaoksit Difosforpentasülfür Diglisidileter (DGE) Diheptilftalat (tüm izomerleri) 1.2 5 250 21 1060 310 0.01 **2042587 118-52-5 0.25 2042985 2004672 2015506 2005896 2045394 2029812 3 0.25 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.8 5 22 0.Pat.7 0.025 0.1 119-12-0 60-29-7 84-66-2 64-67-5 122-39-4 101-84-8 0.

4 25 2044935 2048264 2054943 2019338 2088265 5 5 25 10 50 121-69-7 127-19-5 75-83-2 79-29-8 108-84-9 562-49-2 Maddenin Adı 2.1 30 1 1 1 0.1 0.02 0.5 1.25 0.5 50 0.015 5 0.01 43 177 0.2-Diklorovinil dimetilfosfat Dikuat Dikuatbromür Dikuatdihidroksit Dikuatklorür Dimetilamin Dimetilanilin N.6 110 517 1000 7100 1300 9200 1 1000 5.5 1 1000 0.4-Diklorofenoksi asetik asit (2.Pat.8 5 9.02 40 180 1000 500 10 4200 1740 10 35 40 122 10 100 40 350 20 250 0.2'-Dikloro-dietileter Diklorodiflorometan 1.5 5 5 25 25 5 25 5 25 10 3 1.2-Dikloroetan 1.11 0.4'-metilendianilin Diklormonoflormetan 2.01 1000 2 75 10 10 350 9500 10 75 4200 10 60 350 0.1 6 7000 2 75 1 1 1 500 1 12 350 5 5 6 3500 10 75 10 60 350 20 120 20 120 560 2 75 1 10 12 352 4.1 0.9 7100 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.22 0.EINECS (1) 2029189 2008939 2008635 2034445 2098540 2034581 1 2 200 4 8 790 10 10 200 200 200 41 40 800 800 800 20 20 250 250 250 82 80 1000 1000 1000 5 5 200 20 20 807 CAS (2) 111-44-4 75-71-8 75-34-3 107-06-2 75-35-4 540-59-0 156-59-2 156-60-5 10 50 100 0.1.5 0.N.9 7110 1250 8890 2018659 2009361 2087502 2087921 2481340 2038701 2009377 2465622 2023611 2005477 2009230 1 0.5 5 5.2-Dimetilbütan 1.3-Dimetilbütilasetat 3. T.4-Diklorofenoksi asetik asit 1.4-Diklorotoluen Diklorovos 2. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 10 59 5 30 1000 5000 1000 4950 100 4950 100 412 100 400 5 20 10 40 50 200 2 8 5 20 200 800 200 790 250 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 30 500 2475 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 30 10 59 1000 5000 1300 6500 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 30 10 60 1000 4115 1250 5145 1010 2008698 2008389 2498548 2030498 75-43-4 75-09-2 29797-408 101-14-4 10 100 5 10 75 0.1 2046974 25 10 720 720 300 36 20 72 5 94-75-7 594-72-9 78-87-5 542-75-6 26952-238 75-99-0 76-14-2 98-87-3 95-73-8 62-73-7 141-66-2 2764-72-9 85-00-7 94021-768 4032-26-2 124-40-3 2 3.91 0.1-Dikloro-1-nitroetan 1. Dimetilasetamid 2.3-Dimetilpentan 50 300 50 300 5 50 30 300 500 500 50 300 1800 1800 300 1200 630 630 75 500 2300 2300 450 2100 50 300 200 200 50 319 .2-Dikloropropiyonik asit Diklorotetrafloroetan α.4-D) Dikloroflorometan Diklorometan Diklorometilbenzen 2.1-Dikloroeten 1.11 1 1000 650 0.25 0.3-Dikloropropen Dikloropropen 2.1 0.2-Dikloroetilen cis-Dikloroetilen trans-Dikloroetilen 2.06 80 880 0.11 1 60 350 0.22 43 350 30 0.5 1 0.5 0.02 350 0.2'-Dikloro-4.25 0.67 10 50 0.5 1.11 0.α-Diklorotoluen 2.2-Dimetilbütan 3.N-Dimetilanilin N. 8 saat 15 dk.Dikloroetan 1.2-Dikloropropan 1.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.

5 5 5 73 0.1 0.15 100 100 100 360 360 600 250 10 36 0.2 100 1.6-Dinitrotoluen 3. 8 saat 15 dk.15 1 1 1 1 1 4100 27 3 3 3 3 0.01 3 150 0.1 0.5 2.052 1000 1000 0.2 1 1 0.2-Dinitrobenzen 1.05 3000 0.2-Dimetilpentan 2.5 2073437 2364124 2010581 0.5 1 5 0.26 0.007 0.5 360 270 1200 1200 25 0.15 0.2 1.25 2100 2100 25 0.5 270 2.003 0.03 1000 1920 10 30 10 30 10 30 10 30 290 300 300 100 50 0.15 0.2 50 0.15 0.1 250 0.2-Dimetilpropanol 1.2 25321-146 121-14-2 606-20-2 610-39-9 148-01-6 0.2 0.15 1 1 3100 1000 2006643 2037142 2039218 67-68-5 109-87-5 111-92-2 25154-545 528-29-0 100-25-4 99-65-0 0.05 131-11-3 108-83-8 57-14-7 590-35-2 565-59-3 75-84-3 625-16-1 14857-342 38815-291 108-08-7 463-82-1 13360-571 77-78-1 300 300 500 1200 1200 1500 0.15 0.2 1100 320 1400 2121218 123-91-1 20 78-34-2 2038696 111-43-3 Maddenin Adı 3.6-Dimetilheptan-4-on 1.N-Dimetilformamit Dimetilformid Dimetil ftalat 2.5 1000 5 3000 0.4-Dinitrotoluen 3.01 2100 2100 1900 0.15 0.15 5 91 40 150 20 74 0.4-Dinitrobenzen Dinitrobenzen tüm izomerleri Dinitro-o-kresol (DNOC) Dinitrotoluen (DNT) 2.2 160 3200 29 3100 1000 3200 1300 5 1000 3165 0.3'-Dimetoksibenzidin Dimetileter N.04 1000 0.EINECS (1) CAS (2) 2021090 119-90-4 2040658 115-10-6 2006795 68-12-2 10 30 10 30 20 61 10 30 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.05 1.Pat.2 0.15 1 1 1 2036201 2043554 2057064 5 10 35 0.4-Dimetilpentan Dimetilpropan Dimetilsülfamilklorür Dimetilsülfat Dimetilsülfat Dimetilsülfoksit Dimetoksimetan Di-n-bütilamin Dinitrobenzen 1. T.1 270 360 100 540 50 0.025 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2024458 2008640 50 2009068 50 540 6.01 0.3-Dimetilpentan 2.1-Dimetilhidrazin 2.15 0.01 148 0.2 0.2 1050 40 0.4-Dinitrotoluen 2.1-Dimetilpropilasetat Dimetiletoksisilan Dimetilpentan 2.5 290 1 25 0.35-Dinitro-o-toluamit Dinonilftalat 1.4-Dioksan Dioksan Dioxathion Dipropilenglikol monometil eter Dipropileter 320 .025 25 40 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.02 0.2 25 0.1 500 500 5 150 10 240 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.1 0.75 0.25 500 500 630 0.25 0.

5 5 1 0.6-Di-ter-bütil-p-kresol Diuron Divinilbenzen (tüm izomerleri) DNOC (dinitro-o-kresol) E-605 (Paration’ a bak) Emery.1 10 10 10 5 10 5 50 10 50 0.FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 0.5 5 5 100 442 200 884 9.5 2.1 0.1 575 2193979 50 2034733 2005786 2008373 2054388 556-52-5 107-22-2 107-21-1 64-17-5 75-08-1 140-88-5 10 50 0.3 5 5 25 10 18 27 75 25 10 321 .055 EINECS (1) CAS (2) 2015459 84-61-7 2258632 5124-30-1 77-73-6 149-26-8 97-77-8 298-04-4 2101060 128-37-0 2063544 330-54-1 2153255 1321-74-0 2086011 534-52-1 0.4 1100 40 1300 0.2 52 1910 1.4 1500 50 5000 125 9500 200 740 25 75 19 0.5 5 6.1 50 1900 21 9.2 0.2 0. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 3 0.2 20 20 10 0.1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2007757 204-0794 2375534 1302-74-5 72-20-8 115-29-7 13838-169 0.4'-diisosiyonat Disiklopentadien Disul Disülfiram # Disülfoton 2.3 150 75 10 0.5 2.2 0.3 0.5 11 15 10 10 500 49 48 2100 5 24 5 5 20 52 40 104 50 150 2462789 2038041 2099408 2034686 2034733 687-47-8 100-74-3 617-78-7 7085-85-0 110-80-5 111-15-9 598-56-1 107-15-3 107-21-1 19 27 20 25 5 5 5 10 19 27 15 25 Maddenin Adı Disiklohekzilftalat Disiklohekzilmetan-4.005 1 25 10 10 0.1 0.5 5 0.3 42 2 20 1000 0.3 21 10 0.7 5 2 2 2 0.5 5 5 300 2 2 5 25 15 75 35 10 25 25 24 1200 7.5 2 20 1000 5 5 150 9.2 540 5 300 6.1 0.3 21 1000 0.5 2 0.2 0.6 91 40 150 5.1 15 20 0.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.054 0.1 150 0.2 0.5 10 100 2500 1.2 0.Pat.2 10 1000 0. 8 saat 15 dk.1 10 54 0.3-Epoksipropan-1-ol Etandial Etandiol Etanol Etantiyol Etilakrilat Etil alkol (Etanol) Etilamin Etil asetat Etilbenzen (Feniletan) Etil bromür Etil-(S)-laktat 4-Etilmorfin 3-Etilpentan Etil siyanoakrilat 2-Etoksietanol 2-Etoksietilasetat Etildimetilamin Etilendiamin Etilenglikol 2 5 5 25 10 10 18.4 10 400 18 1400 15 27 1900 1 20 9.1 2 5 150 26 960 1.005 0.1 0. dust Endrin Endosülfon Enfluran Epiklorhidrin EPN 2. T.5 27 75 25 10 1 30 3.054 0.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.1 77 20 0.7 5 30 0.5 26 1900 1 20 40 15 104 62 2008347 2022004 2028494 75-04-7 141-78-6 100-41-4 5 400 10 25 1000 10 400 100 200 25 100 1900 18 1400 435 890 500 1800 400 1460 2029744 23 5 23 5 23.1 0.

1 10 47 25 5 5 25 5 5 42 25 1 100 100 200 300 740 4 300 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.1 2025975 97-63-2 10 2525450 2182768 35400-43-2 2104-64-5 2113097 2092423 2448481 2160325 2024306 20334047 2113254 0.05 0.4 0.4 1000 10 82 1 0.6 13 460 1 100 0.5 1 5 16 1 2 1 5 50 90 1.Pat.23 0.9 1.8 1 151-56-4 0.25 0.1 0.5 0.1 0.05 0.5 1 3 150 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.1 21 0.1 0.1 0.1 0.1 0.3 308 2008499 310 270 82 7.5 3.8 4.9 25 4.05 1 0.02 0. 8 saat 15 dk.4 0.3 0.1 0.10-trinorborn-2-en Etilkloroformat Etil klorür Etil laktat Etil merkaptan Etil meta akrilat O-Etil-O-(4-metiltiyofenil)-Spropilditiyofosfat O-Etil-O-4-nitrofenilfeniltiyofosfat Etil silikat (Tetraetil ortosilikat) Etil-ter-bütil eter Etion Fenamifos Fenbütatenoksit m-Fenilendiamin m-Fenillenbis (metilamin) o-Fenilendiamin p-Fenilendiamin Fenilfosfin Fenilglisidileter (PGE) 0.9.1 0.05 Maddenin Adı Etilenglikol dinitrat Etilenglikol monobütileter Etilenglikol monoetileter Etilenglikol monoetileter asetat Etilenglikol monometileter Etilenglikol monometileter asetat Etilenamin Etilen klorhidrin Etilenoksit Etilentiyoüre Etilentriamin Etilformat (etilformiat) Etil glikol 2-Etilhekzan-1-ol 2-Etilhekzilakrilat 2-Etilhekzilkloroformat Etil hekzil laktat 5-Etiliden-8.3 310 2037210 75-21-8 96-45-7 111-40-0 109-94-4 100 2028452 2032343 2030807 50 10 2026759 2087785 104-76-7 103-11-7 24468-131 6283-86-9 16219-75-3 541-41-3 10 10 84 50 5 25 97-64-3 10 20 49 95 1 0.1 0.4 0.4 0.1 4.2 1 50 240 200 740 100 540 25 80 25 120 0.1 0.8 0.1 0.1 0.1 0.1 0.EINECS (1) CAS (2) DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2057939 1 1 100 4 300 1 100 1.9 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 2 0.23 637-92-3 563-12-2 22224-926 13356-086 108-45-2 1477-55-0 95-54-5 106-50-3 638-21-1 122-60-1 0.62 0.1 0.5 100 850 2600 5 25 117 1 0.25 10 60 0. T.05 1 6 0.01 322 .5 1 0.5 0.1 5 0.

6 1 0.5 2.2 8 5 2.5 Florür asit (Hidroflorik asit) 3 2 Fonofos 0.1 5 10 110 50 290 5 10 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.16 1 1.1 0.2 1 2 1.1 5 20 1 0.13 0.01 0.37 19 10 0.45 0.1 0.5 0.28 0.3 20 37 10 19 0.14 0.2 Floroksen 10 Florürler.14 0.4 Fosgen 0. (MAK) Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 Fenilhidrazin 5 22 5 22 Fenilizosiyonat 0.3 10 0.1 Forat 0.1 0.2 10 10 1 1 1.3 0.28 2330467 10025-873 0.5 0.8 5 19 Fenoltiazin 5 Fensülfation 0.1 0.58 2 3.4 Fosfor (beyaz.3 0.6 2 5.16 5 0.3 10 0. 8 saat 15 dk.8 0.6 6 0.2 2319548 2069771 7782-41-4 406-90-6 2134080 2060522 2000018 2008420 2005791 944-22-9 298-02-2 50-00-0 75-12-7 64-18-6 0.15 0.9 2330603 10026-138 2317493 2016075 2045897 7719-12-2 85-44-9 98-01-1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.1 0.8 323 .1 Fosforiltriklorür 0.4 Formaldehit 0. tozu Ferrovanadin 1 Flor 0. inorganik 2.8 20 0.4 18 0.1 0.2 2 1.5 3 Fosfor pentaklorür 1 1 0.62 0. sarı.05 0.5 1 5 6 Formamit 18 20 30 Formik asit 5 9 Formik asit dietil esteri (Etil formiat) 100 300 Formik asit dimetil esteri (Metil formiat) 100 250 Fosfin 0.1 0.1 6 8 0.05 2060826 2038392 2036327 2041143 2002319 2384842 299-84-3 122-99-6 180-95-2 92-84-2 115-90-2 55-38-9 14484-641 102-54-5 12604-589 0.1 0. renksiz) Toz 0.37 2322608 2008703 7803-51-2 75-44-5 0.5 2.16 1 2 0.6 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 22 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.EINECS (1) CAS (2) 2028735 100-63-0 2031376 103-71-9 2027050 98-83-9 20 5 0.1 0. etil eter 0.42 0.5 Fenklorfos (Ronnel) 5 10 2-Fenoksietanol 20 110 Fenol (Fenik asit) 2 7.5 2.05 0.07 0.05 0.5 2.1 0.02 0.2 Ferbam (Ferridimetil ditiokarbamat) 15 10 15 Ferrosen 5 10 ferrovanatyum.5 2.5 2.5 3 Fosfor oksiklorür (Fosforil klorür) 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.3 0.1 0.1 0. T.05 0.05 0.5 2 0.64 0.5 Ftalik anhidrit 1 2-Fur aldehit 5 20 2 8 5 20 0.1 0.5 0.1 0.1 2 0.2 1 7.2 1.1 1 1 Fosfor pentaoksit 1 Fosfor penta sülfür 1 Fosfor triklorür 0.1 0.Pat.9 0.2 0.14 0.1 0.1 0.1 0.05 2-Fenilpropen 50 246 100 492 Feniltiofosforik asit-p-nitrofenil.1 Fention 0.4 1 0.1 0.01 0.2 10 2.4 0.1 0.2 1.2 0.3 0.08 0.

32 0.03 2311664 2057965 1 0.01 0.6 0.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.69 2006664 2156413 0.4.01 0.01 0.5 Hekzakloro siklopentadien 0.035 Hekzametilendiamin 2.64 0.4 21 2009623 2138310 76-44-8 1024-57-3 0.2 0.17 1 0.005 0.1 0.63 0.12 Gliserintrinitrat 0.5 Heptan (tüm izomerleri) 500 2100 500 2000 Heptan-2-on 50 238 100 475 Heptan-3-on 20 95 Heptan-4-on 238 50 235 50 238 n-Heptan 500 2085 500 2000 50 239 324 .2 0.EINECS (1) 2026261 2319616 2110630 2002408 CAS (2) 98-00-0 7782-65-2 628-96-6 55-63-0 56-81-5 5 2 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2 8.1 Gümüş (Ag olarak çözünür bileşikleri) 0.3 2.1 0.15 0.05 Heptakloroepoksit Heptaklor tetrahidro endometilen naftalin 0.01 0.94 0.5 2.05 0.6-diizosiyonat 0.5 0.05 0.02 0.3-bütadien 0.1 0.9 0.8 0.3 1.5 1.2 2124858 2046796 2097311 7761-88-8 20667-123 506-64-9 7440-58-6 151-67-7 12054-85-2 684-16-2 87-68-3 118-74-1 67-72-1 1335-87-1 319-84-6 77-47-4 822-06-0 124-09-4 591-78-6 5 21 10 42 0.7 Hekzakloro-1. (MAK) 8 saat Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 Furfuril alkol 10 41 10 40 50 200 5 20 Germanyum tetrahidrür 0.2 0.01 0.035 2.7 0.2 Gliserin 10 Glisidol 50 150 Glutalaldehit 0.7 0.025 Hekzakloroetan 1 9.1 50 0.6 Glikoldinitrat 0.42 0.24 Hekzaklorobenzen 0.2 0.1 0.5 5 0.1 3 0.69 0.3.2 0.6-Hekzaklorosiklohekzan 0.02 0.02 0.2 2038565 2311313 2311313 111-30-8 7782-42-5 7440-22-4 0.64 0.05 300 1200 500 2100 2037671 2033881 2046089 2055638 110-43-0 106-35-4 123-19-3 142-82-5 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.11 3 29 1 0.05 0.5 0.05 0.01 Gümüş nitrat Gümüşoksit Gümüşsiyanür Hafniyum 0.01 9.8 0.2 2 0.4 0.1 1 0.3 Hekzan-2-on 5 21 5 20 8 100 410 1 4 n-Hekzan 500 1800 Sek-hekzil asetat 50 300 Heptaklor (ISO) 0 0.1 10 41 0.3 35 2.02 1 0.8 1 10 1 10 Hekzakloronaftalin (tüm izomerleri) 0.1 0. T.1 0.35 0.05 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 20 15 61 0.5 0.5 410 2116763 0.5 0.1 0.2 1 0.Pat.8 20 0.11 0.05 0.2 5 0.2 1. 8 saat 15 dk.2.2 0.8 Grafit 2 Gümüş (metalik) 0.1 0. tetrahidrat Hekzafloroaseton 0.5 Halotan 5 41 5 40 Hekzaamonyummoliptan.3 0.2 0.05 0.5.1 Hekzametilen-1.005 0.6 0.2 0.002 9.03 0.2 0.3 0.5 0.075 0.5 8.1 0.1 0.8 0.02 0.

13 0.1 1 2008745 2314424 75-47-8 7553-56-2 0.5 3 2.1 0.8 0.18 25 270 1000 50 100 540 200 5 10 420 2 250 50 10 950 240 300 500 50 2100 240 500 12 2 150 50 10 625 240 3000 270 50 270 149 710 200 5 150 25 25 15 710 145 120 0.013 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.EINECS (1) 2061149 2331130 2316348 2315957 2317650 10 14 15 21 1 10 2 10 50 0.4 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 3 1.1 9.Pat.1 0.1 100 1 360 10 818-61-1 123-42-2 999-61-1 111-42-2 95-13-6 7440-74-6 15 45 0.4 5 7 10 14 10 15 0.13 0.2 0.1 940 150 0.46 10 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 9. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.3 0.4 5 1.18 10 1 10 0.7 5 17 1.3 20 96 50 0.013 15 21 2319658 14 96 2 2 10 10 11 2 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.8 1.6 0.5 0.6 0.3 2028850 20 2009073 2023936 1 0.1 0.1 3.6 241 2.1 3 1 0.1 0.2'-İminodietanol İnden İndiyum İtriyum İyodoform İyot İzoamil alkol (Iso-Amilalkol) İzobütan İzobütilamin İzobütilasetat İzobütilmetilakrilat 2-İzobütoksi etanol İzofluran İzo foron İzo heptan İzo oktan-1-ol İzopentan İzo pentil asetat İzo propil alkol İzo propil amin N-İzo propil anilin İzo propil asetat İzo propil eter İzo propil glisidil eter 325 .5 1 1. T.46 10 5 240 3 2 45 0.2 4.3 2 6.01 0.4 14 20 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.5 5 8 10 15 1 1.1 2 48 0. 8 saat 15 dk.2 240 75 11 360 1.8 1.1 2008572 2011454 2037451 2026130 80 1000 5 100 2400 15 480 300 150 720 200 960 150 724 2478977 75-47-5 78-81-9 110-19-0 97-86-9 4439-24-1 2667-46-7 10 300 50 270 77 1200 20 500 150 2100 50 383 2481335 2011428 2046623 31394-544 26952-216 78-78-4 123-92-2 50 271 2121967 20355611 768-52-5 108-21-4 100 100 420 200 50 850 240 2 250 50 11 1060 241 310 75 1365 362 4016-14-2 Maddenin Adı Hidrazin Hidrojen bromür Hidrojen florür Hidrojen klorür Hidrojen peroksit (%90) Hidrojen sülfür Hidrojenazit Hidrojenlenmiş terfeniller Hidrojensiyanür (Hidrosiyanik asit) Hidrokinon 2-Hidroksietil akrilat 4-Hidroksi-4-metil-pentan-2-on 2-Hidroksipropil akrilat 2.7 2008216 CAS (2) 302-01-2 10035-106 7664-39-3 7647-01-0 7722-84-1 7783-06-4 7782-79-8 61788-32-7 74-90-8 10 50 5.01 0.1 0.1 0.4 15 0.7 2 48 0.5 0.4 1 1.5 3 10 240 3 15 45 1 50 0.1 50 0.1 1 1.4 5 5 4.46 10 0.

5 0.045 22 5 0.5 5 1 6 13 10 5 5 0.3 1.05 0.9 5.01 0.01 0.05 0.2 0.1 5 5 0.5 10 10 13 5 0.001 0. DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2011260 2096915 0. heptahidrat Kadmiyum Kadmiyumdiformat Kadmiyum florür Kadmiyum hekzaflorosilikat Kadmiyum oksit Kadmiyumsiyanür Kadmiyum sulfat Kadmiyum toz.01 0.5 0.005 22 0.1 0. 8 saat 15 dk.02 0.39 5 3.1 3.005 0.duman ve inorganik bileşikleri (çözünebilen) Kalay (kalay olarak inorganik bileşilkleri) Kalsiyum dihidroksit Kalsiyum arsenat Kalsiyum hidroksit Kalsiyum kromat Kalsiyum siyanamit Kalsiyum karbonat Kalsiyum oksit Kalsiyum siyanamit Kalsiyum siyanür Kalsiyum sülfat Kalsiyum sülfat Kamfor e-Kaprolaktam (toz veya buharı) Kaptafol Kaptan Karbaril Karbofuran Karbon karası 7 0.092 39 0.046 0. hekzahidrat Kabalt-(2)-sülfat.3 2.2 2 10 12 2 12 0.005 0.09 0.5.05 0.1 0.1 0.03 2 5 1 1 0.5 5 2 1 2 0.01 0.Pat.05 0.1 40 0. T.5 10 2 0.01 10 2247290 2322200 2410840 2088291 2333316 4098-71-9 590-86-3 7791-13-1 10026-24-1 1306-19-0 4464-23-7 7790-79-6 17010-21-8 1306-19-0 542-83-6 10124-36-4 2311528 7440-43-9 2151373 2151373 2151389 2058618 5 3 19 2319003 2009450 2033132 2 2050870 2005550 2163530 1305-62-0 7778-44-1 1305-62-0 13765-190 156-62-7 1317-65-3 1305-78-8 156-62-7 592-01-8 7778-18-9 10101-414 76-22-2 105-60-2 2425-06-1 133-06-2 63-25-2 1563-66-2 1333-86-4 Maddenin Adı 4.01 0.EINECS (1) 2043580 2035632 2169836 2026277 5 0.1 5 5 0.01 0.1 0.2 0.05 0.05 0.9 0.5 5 1.1 5 5 0.05 0.4'-İzo propilliden difenol İzo propil kloroformat İzo propi lnitrat 2-İzopropoksi-etanol 3-İzosiyonatmetil-3.02 CAS (2) 80-05-7 108-23-6 1712-64-7 109-59-1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.5-trimetilsiklohekzilizosiyonat İzovaleraldehit Kabalt-(2)-klorür . (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 5 5 45 5 22 25 105 .01 0.7 2 10 2 0.1 2 326 .) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.

5 0.6 3.5 1.2 3.4 25 5 1 0 .Etanol) ((2-Klorofenil) metilen malononitril 1 3.5 0.3 0.05 1 1 10 3 0.5 1.5 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9150 15000 27400 2 505 5 14 2012458 2111283 2008436 2002628 2073369 50 10 2 0.5 1 0.5 1 0.05 10 10 36 0.9 500 20 10 0.5 1 3 1 3 0.5 1 0.1-difloroetan 1-Kloro-2.3 0.1 0.8 46 0.3 3.7 0.1 0.9 1300 630 1700 3 0.5 0.84 0.Ndimetilanilin] Karbonmonoksit Karbonsülfür Karbonteraklorür Keton Kinon Kiselgur Klopidol Klor Klorbifenil Klorbifenil (%42 klor) Klorbifenil (%54 klor) Klorbrommetan (Metilen klorobromür) Klordan (Ortaklor tetra hidro endometilen daimin) Klor difenil (% 42 Klor) Klor difenil (% 54 Klor) Klordifeniloksit Klordiflorometan Klordioksit Klorlu kafur (% 60 Klor) Kloroanilin Kloroasetaldehit Kloroasetilklorür 2-Kloroasetofenon Kloroaseton Klorobenzen (Menoklorobenzen) 2-Kloro-1.3 0.3 0.28 0.5 0.3 1 0.5 29 15 6.3 0.32 93 18 0.5 1 3 2003490 57-74-9 2008719 2331628 55720-995 75-45-6 10049-044 0.32 47 37 4200 1.1 0.05 3 11 1000 5 2600 16 350 90 1770 0.5 1.5 0.1 0.15 1 0.5 1000 0.5 0.5 0.9 268 1 0.1 0.3 0.5 100 0.4'-Karbonimidolilbis[N.8 47 18 95.04 1 10 5 25 1000 3 9 0.3-bütadien 1-Klorobütan 1-Kloro-1.3 0.39 327 .1 0.1 55 60 65 0.28 1 0. 8 saat 15 dk.87 10 1.5 4 492-80-8 630-08-0 75-15-0 56-23-5 463-51-4 30 10 2.5 500 1.Pat.5 200 0.9 264 3 5 0.9 30 5 5 35 16 32 25 10 5 0.1 0.5 0.5 100 1 1 1.3 75 25 1000 2 100 268 1000 2600 1 0.1 1 3600 0.05 0.05 10 1 47 3.5 0.7 20 5 3.3 0.05 75 60 55 30 12 0.5 1 2.5 3 0.5 0.5 64 0.05 10 10 1000 0.05 1 20 1 0.8 0.5 25 10 5 10 1.7 3.4 106-47-8 107-20-0 79-04-9 532-27-4 78-95-5 108-90-7 126-99-8 109-69-3 75-68-3 106-89-8 75-00-3 0.9 1.9 0.5 64 2.6 2319595 61790-532 2971-90-6 7782-50-5 1336-36-3 53469-219 11097-691 0.5 10 1.005 0.5 4200 12 25 2034597 2028536 107-07-3 2698-41-1 Maddenin Adı Karbondioksit Karbonil florür 4.87 87 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.5 1.5 0.5 0.5 0.3 0. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9100 5000 9000 5000 9000 5000 9000 2 5 2 6 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9100 2 5.3 0.5 1050 0.3-epoksipropan Kloroetan Kloroetanol (2-Klor 1.5 10 1.2 0. T.2 0.8 94 2034010 2034728 2011716 2048180 2011611 2036285 2036856 2028096 2216414 2099900 2008305 3.08 35 30 16 0.23 0.5 1.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.EINECS (1) CAS (2) 2046969 124-38-9 353-50-4 75 10 0.28 0.84 3.9 29 31 32 0.2 3 0.

T.1 0.2 5 250 50 0.1 0.38 5 0.05 0.2 288 75 432 2080528 2311748 2008944 2155577 107-05-1 76-15-3 598-78-7 2921-88-2 2039-87-4 506-77-4 100-44-7 95-49-8 75-72-9 13331-288 0.3 20 25 1 100 90 3 CAS (2) 95-57-8 593-70-4 67-66-3 74-87-3 90-13-1 91-58-7 100-00-5 600-25-9 50 100 210 0.Pat.75 0.4 50 0.1 75 0.1 0.5 2098032 2006638 2008174 2036966 2085311 20343398 2008918 100 0.5 0.2 0.1 7 0.05 0.2 2 50 1000 4300 285 0.4 0.1 2 1 1000 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.5 50 285 4270 2.1 0.2 285 0.4 2 50 10 2 1 1000 1000 6300 3 6320 1 3.38 5 5 5 5 22 5 22 0.01 0.2 285 0.65 10 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.05 22 22 22 10 10 10 45 45 45 2152932 7440-48-4 16842-038 10210-681 7646-79-9 1307-96-6 10124-433 1308-04-9 513-79-1 12602-23-2 68186-856 108-39-4 95-48-7 106-44-5 1319-77-3 Maddenin Adı Klorofenol ve tuzları Kloroflorometan Kloroform Klorometan 1-Kloronaftalin 2-Kloronaftalin 1-Kloro-4-nitrobenzen 1-Kloro-1-nitropropan Kloropren 3-Kloropropen Kloropentafloroetan 2-Kloropropiyonikasit Kloropirifos o. 8 saat 15 dk.05 0.5 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 0.05 0.1 0..1 2 1 100 3 150 9.05 1 50 0.05 0.2 0.44 0.075 20 2238616 1 2 6.1 0.4 2020799 2208644 3.64 10 0.05 0.7 0.6 430 0.2 3 10 20 30 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.5 0.4 1000 1 50 1000 5.3 264 4300 2322304 7790-91-2 0.38 0.2 0.1 0.Klorositiren Klorosiyanür α-Klorotoluen o-Klorotoluen Klorotriflorometan Klorovinilbenzen Klorpikrin Klortriflorür Klorür asit (Hidroklorik asit) Kobalt Kobalt hidrokarbonil Kobalt karbonil Kobalt-(2)-klorür Kobalt-(2)-oksit Kobalt-(2)-sülfat Kobalt-(3)-oksit Kobaltkarbonat Kobaltkarbonathidroksit Kobalttitanat görn spiel m-Kresol o-Kresol p-Kresol Krezoller (tüm izomerleri) 328 .05 0.2 0.1 0.41 0.1 0.5 100 3 0.6 260 75 0.2 6420 0.02 0.EINECS (1) 1.2 290 50 0.05 0.1 0.26 390 50 105 100 210 50 100 75 160 50 10 50 100 240 210 105 0.

15 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.4 1 0.45 2 0.1 0.05 2390568 2311596 2060831 2155337 2035763 2024222 2033965 100 100 442 5 25 2 10 5 25 0.1 25 25 25 25 25 25 25 0.025 2330362 2272044 10025-679 5714-22-7 7783-60-0 7446-11-6 Maddenin Adı Kristobalit Krom (Metalik.6 0.05 0.3 1 2.01 0.5 2.075 0.15 0.3-Ksilidin 2.1 0.3 1 0.1 0.05 0.5 5 5 5 5 5 5 5 0.5 0.29 0.5-Ksilidin Ksilidin (tüm izomerleri) 2.025 2 0.7 2320642 7440-47-3 14977-618 24613-896 7738-84-5 1333-82-0 4170-30-3 299-86-5 7440-50-8 7440-50-8 1330-20-7 108-38-3 95-47-6 106-42-3 1477-50-0 95-68-1 95-78-3 1300-73-8 87-59-2 87-62-7 95-64-7 108-69-0 14808-607 7784-40-9 7758-97-6 0.5 0.3 2.025 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.15 0. Cu Ksilen (tüm izomerleri) m-Ksilen o-Ksilen p-Ksilen m-Ksilen-α.5-Ksilidin Kuartz Kurşunarsenat Kurşun kromat Kurşun tozu.15 5 7900 5 5 1000 10 1 2 1000 5.6 0.1 0.5 0.1 0.87 5 0.05 0.5 6100 0.3 0.inorganikkromII ve kromIII bileşikleri (çözünmez) Krom tozu ve tuzları Kromklorür Krom-(II)-kromat Kromik asit ve kromatlar Kromtrioksit Krotonaldehit Krufomat Krufomat Krufomat .6 0.4-Ksilidin 3.5 2.Pat.79 1. dumanı ve inorganik bilieşikleri Kükürt dioksit Kükürt dioksit Kükürt hekzaflorür Kükürtlü hidrojen (Hidrojen sülfür) Kükürt klorür Kükürt monoklorür Kükürt pentaflorür Kükürt tetraflorür Kükürttrioksit 1 0.16 0.2 0. 8 saat 15 dk.1 0.26 0.1 10 10 10 10 10 10 10 50 50 50 50 50 50 50 0.1 5.4-Ksilidin 2.05 0.3 3.26 7439-92-1 7446-09-5 744609-05 2551-62-4 0.2 13 13 6000 15 6 0.1 5 5 2 150 100 435 25 109 50 220 100 440 50 221 440 50 50 50 50 221 221 221 221 100 100 100 100 442 442 442 442 100 5 1 435 5 0.01 0.EINECS (1) 2 0.5 2.3 6075 13 2311004 2311952 2311952 2198542 2 5.05 1.1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.6-Ksilidin 3.1 5.5 2.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.α'-tridiamin 2.05 0.1 6 0.5 0.1 1.5 0.2 0. T.05 CAS (2) 14464-461 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.3 1 11 0.05 4 5 5 10 1000 6000 1000 6100 1300 11 0.025 1 0.005 0.025 0.5 1 1000 0.45 329 .

EINECS (1) CAS (2) 2027045 98-82-8 5989-27-5 2004012 58-89-9 0,5 0,025 0,5 10 10 10 1 0,1 1 5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 20 25 20 200 0,5 10 10 0,5 200 2 610 250 760 200 1000 20 2 3 3000 610 1650 80 0,1 500 0,44 1500 500 1500 630 1900 1000 3000 35 15 12 1 260 200 10 10 1000 13 2,2 610 70 260 20 35 3100 10 200 1000 610 1700 250 1300 13 770 2200 5 0,5 200 605 2,2 616 0,5 2 1 0,5 2 1 1 7 2,8 1,5 5 3 3 18 8,4 0,5 2 1 1 7,2 2,7 100 20 70 20 71 20 72 100 0,1 15 5 0,4 10 0,41 15 20 0,25 0.025 0,025 0,5 0,025 0,025 0,2 6 0,025 0,5 0,075 0,5 0,2 0,5 0,5 0,5

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 50 250 20 100 50 250 50 245

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 20 100

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 20 100 rw3w a 250 25 140 50 280 0,5

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 20 100 50 250

2314843 2311051

2044977 20355716

7580-67-8 7439-96-5 1309-48-4 546-93-0 121-75-5 108-31-6 15 0,41

0,1

0,025 0,2 10 10 10 1

2036044

1344-43-0 187187-07-5 7773-01-5 7785-87-7 10034-96-5 1313-13-9 108-67-8

2006596 20008221 2408150 2025006 1 2,5 18

0,5

79-41-4 79-41-4 67-56-1 74-93-1 74-93-1 96-33-3 126-98-7

5

1 2,5 7 3

2008200 2028709 2011852

74-89-5 100-61-8 79-20-9 56960-91-9 59355-75-8

10 0,5 200

15 250

19 770

5 0,5 150 1000

6,4 2,25 455 1800

2099523 2040684 2011428

115-18-4 115-19-5 78-78-4

Maddenin Adı Kümen (izopropil benzen) d-Limonen Lindan Lindeyn (Hekzaklor siklohekzan) Lityumhidrür Magan tozu ve inorganik bileşikleri Magnezyum oksit Magnezyumkarbonat Malation Maleikanhidrit Mangan (ez) Mangan-(II)_oksit Mangan-(II)-fosfat Mangan-(II)-klorür Mangan-(II)-sülfat Mangan-(II)-sülfat, monohidrat Mangan-(IV)-oksit Mesitilen (trimetilbenzenler) Mesitil oksit Metaakrilik asit Metakrilik asit Metanol (Metil alkol) Metantiyol Methomyl Metilakrilat Metilakrilonitril Metilal Metilamin N-Metilanilin Metilasetat Metil asetilen propadien karışımı Metil asetilen-propadien-blanding Metil bromür (Bromometan) 2-Metilbüt-3-en-2-ol 2-Metilbüt-3-in-2-ol Metilbütan

0,6 0,9 1000

330

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 200 200 370 150 550 100 366 715 50 270 100 125

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 458

EINECS (1) 2040705 2052899 2034576 2046335 2092643 2109468 2009089 50 266 50 270 100 540

CAS (2) 137-32-6 75-85-4 123-51-3 598-75-4 563-80-4 626-38-0 624-41-9

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 100 360 100 360 100 360 100 360

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 360 360 100 370 100 360 100 360 360 705 200 705 50 270 100 540 50 270 100 410 50 0,01 0,02 500 200 0,2 0,1 0,035 0,035 120 0,02 100 5 16 25 80 250 100 250 0,14 0,005 0,005 50 5 16 1,5 1 0,035 0,035 123 16 1740 590 0,2 1,5 0,005 100 0,5 300 300 250 1,6 1200 1200 150 500 500 0,2 2 100 25 0,024 4,5 0,02 0,5 350 100 10 210 20 100 410 200 1900 210 20 25 5 102 20 10 42 50 210 50 208 100 410 100 25 0,01 1 135 0,03 5 0,02 0,05 0,02 0,047 12 370 2100 2100 0,38 100 5 0,036 270 16 0,2 0,02 150 0,005 230 0,1 0,2 5 0,05

540

2095136 2077625 2029660

74222-97-2 101-68-8 838-88-0

5 0,05 0,05

0,005

5 0,052

1,5 0,14 406

2055025 2024531 2108438 2034817

1338-23-4 95-80-7 584-84-9 91-08-7 107-31-3

0,005 0,005 50

2037137

5

2037378 2087937 20 0,2 2 0,35 12 107 2

20 10

95 53

2008195

109-86-4 591-76-4 589-34-4 110-12-3 541-85-5 60-34-4 74-88-4

0,3

0,01 1

0,02 5,6

0,01 2

0,019 12

2108663 2025011

99-87-6 624-83-9 96-34-4

0,01 1

2012971 2095445

80-62-6 109-02-4

Maddenin Adı 2-Metilbütan-1-ol 2-Metilbütan-2-ol 3-Metilbütan-1-ol 3-Metilbütan-2-ol 3-Metilbütan-2-on 1-Metilbütilasetat 2-Metilbütilasetat Metilbütilketon Metil-2-((((4,6-dimetil-2 - pirimidinil) amino) karbonil)-amino) sülfonil) benzoat 4,4'-Metilen difenil diizosiyonat 4,4'-Metilendi-o-toluidin Metilen klorür Metil etil keton (MEK) Metil etil ketone peroksit 4-Metil-m-fenilendiamin 4-Metil-m-fenillendiizosiyonat 2-Metil-m-fenilendiisosiyonat Metilformat Metil glikol (2-Metoksi-etanol)Propilen glikol 2-Metilhekzan 3-Metilhekzan 5-Metilhegzan-2-on 5-Metilheptan-3-on Metil hidrazine Metiliyodür Metil izobütil eton Metil izobütil karbinol Metil izopropil benzen Metil izosiyonat Metil kloroasetat Metilkloroform (1,1,1,Trikloroetan) Metil klorür Metil merkaptan Metil-metakrilat 4-Metilmorfin

50

416

331

EINECS (1) CAS (2) 2020390 107-83-5 2035234 107-41-5 25 125

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 25

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 500 1800 630 2300 25 120 40 200

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 123

25 20 10 5 1000 75 1600 50 50 50 50 50 240 240 230 240 240 500 75 75 75 75 75 50 150 805 235 400 50 150 83 40 20 20 25 25 800 80 100 100 1900 50 75 210 310 2400 230 2000 360 360 350 360 360

2099502 2035517 2035501 2036400 2046267 2128281 100 170 25 20 15 25 50 100 400 50 50 310 62 810 235 230 50 235 100 470 50 400 1600 500 2000 200 50 100 150 300

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 200 720 10 49 25 25 100 200 720 20 85 25 100 20 83 50 208 20 83 50 205 50 240 25 100 15 60 19 80 500 25 1800 110 630 40 106 83 61 103 154 308 1630 237 233 75 40 50 25 75 150

170 208 102 309 462

2034890 2011480

96-14-0 108-11-2 108-10-1 108-10-1 141-79-7 872-50-4 75-28-5 78-83-1 75-65-0

100 20

2036243

108-87-2

200

2471526

25639-42-3

50

583-91-5 583-60-8 7443-52-9 7443-70-1 100 100 9,2 1,5 0,1 0,5 5 1,5 2 8 4 18 460 480

50

349

2052752

2

2

8 1,5

2 0,025 0,2 0,1 20 20 5

4

18 3 1,5

0,2

0,92 1,5 0,1

2075319

0,1

9,2 0,17 1,5 0,6 0,5 0,5 5 75 110 24 2

5 5 5 10 14 15 270 50 50 100 150 275 308 375 100 550 568 50.1

0,5 5 19 28 25 10

40 0,5 2,5

20 20 5 10 50 14 5 275 50 10 270 100 20 550 50

0,5 5 75 110 24 50,1 10 275

220

2036039 2057698 2019631 2164555 2018004 2039066 2009560 2007799 2008897 2521042 2035391

137-05-3 26590-20-5 479-45-8 78-94-4 90-04-0 150-76-5 1589-47-5 70657-70-4 110-49-6 111-77-3 76-38-0 72-43-5 108-65-6 34590-94-8 107-98-2

Maddenin Adı 2-Metilpentan 2-Metilpentan-2,4-diol 2-Metil-2-pentanon-4 3-Metil pentan 4-Metil-2-pentanol 4-Metil pentan-2-on 4-Metil pentan-2-on 4-Metil-3-penten-2-on N-Metil-2-pirolidon 2-Metil propan 2-Metil propan-1-ol 2-Metil propan-2-ol Metil propil keton Metil siklo hekzan Metil siklo hekzanol (tüm izomerlerio,m ve p şekli) 2-Metilsiklohekzanol cis,trans- izomer blanding 2-Metilsiklohekzanon trans-2-Metil siklohekzen cis-2-Metilsiklohekzen o-Metil siklo hekzamon a-Metilstirol (Metilstiren) Metil-2-siyanoakrilat Metil tetrahidro ftalanhidrit N-Metil-2,4,6-N-tetranitroanilin Metilvinilketon 2-Metoksi-anilin 4-Metoksifenol 2-Metoksipropanol 2-Metoksipropilasetat 2- metoksietilasetat 2-(2-metoksietoksi)etanol Metoksifluran Metoksiklor 2-Metoksi-1-metiletilasetat 2-Metoksimetiletoksi propanol 1-Metoksipropanol-2

50

100

550

332

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

EINECS (1) 2027658 2408150 2442097 2320951 2311072 0,01 5 5 0,25 2 36 10 5 10 1 0,087 180 1000 20 50 170 1 35 500 3000 72 1800 0,001 0,01 0,02 140 0,005 0,095 0,005 25 0,04 50 180 1 150 540 0,005 50 0,043 179 1 50 0,05 20 500 100 2000 400 36 20 72 20 70 30 20 70 20 72 9 30 110 10 36 0,25 105 0,25 23 15 70 0,25 5 0,1 0,01 0,093 0,01 2,5 5 0,09 5

CAS (2) 120-71-8 16752-775 21087-649 7786-34-7 7439-98-7

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0,5 2,5 2,5 5 5 0,01 0,093 0,01 0,1 5 5 15 0,03

0,27

2036285 2300427

1313-27-5 108-90-7 6923-22-4

2038151 2038151

110-91-8 110-91-8

10

20

72

2020495

2019673

0,17

2046618 2073437 2037776

0,01

8030-30-6 91-20-3 61789-51-3 134-32-7 91-59-8 3173-72-6 463-82-1 110-54-3 7440-02-0

50

0,05 1 1 1 0,1 1 1 0.5

0,12

0,001

0,007

0,001

90 0,05 0,01 0,05 0,007

0,001

0,0071 0,1

0,003

0,021

0,05

0,12 0,1 0,1

2348233

0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,5

0,1 0,1 0,1 0,1

2001933

13463-39-3 6018-89-9 12035-368 12054-487 3333-67-3 7718-54-9 13478-00-7 12035-722 13770-893 7786-81-4 16812-547 1314-06-3 54-11-5

Maddenin Adı 6-Metoksi-m-toluidin Metomil Metribuzin Mevinfos Molibden çözünebilir bileşikleri Molibdenin çözünemeyen bileşikleri Moliptentrioksit Monokloro benzen Monokrotofos Mono metil anilin Morfin Morfolin Nafta (Hampetrolden ) Nafta (Maden kömürü katranından ) Naftalin Naftensyrors Kobolt salter 1-Naftilamin 2-naftilamin 1,5-Naftilendiizosiyonat Neopentan n-Hekzan Nikel ,tozu Nikel bileşikleri, Ni olarak çözülebilir Nikel bileşikleri, Ni olarak çözülemez Nikel karbonil Nikel-(II)-asetat, tetrahidrat Nikeldioksit Nikel-(II)-hidroksit Nikel-(II)-karbonat Nikel-(II)-klorür Nikel-(II)-nitrat, hekzahidrat Nikel-(II)-Supsülfit Nikel-(II)-sülfamat Nikel-(II)-sülfat Nikelsülfür Nikeltrioksit Nikotin

333

EINECS (1) 0,5 5 1 3 0.2 310 100 310 100 310 100 310 1 150 1 1 6 5 1 5,7 3 17 470 100 2;6 2 10 5 4 10 2 5 2 5 5 13 2 0,5 0,5 5 3,1 3 2

CAS (2)

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

2311135

0,5 0,5 5 4 20 10

2

2317142 2188026 2035501 2027160 2011889

7400-03-1 1929-82-4 7697-37-2 102-71-6 100-01-6 98-95-3 79-24-3 5,2 5 6

1

10 5,2 5 3 312

100

100 25 25 100 310 2 12 90 0,19 25 25 90 90 5 5 18 18 25 5

2008766 2747242 2051387 2094745 2403477

75-52-5 581-89-5 108-03-2 79-46-9 99-55-8

100 0,035 25 5

250

0,25 0,2 100 20 50 20 51 92 18

1,6 2 250

20 40 40 150 150 25 5

51 93 19

250 0,25 92 18 0,5

2012091 2024814 2028101 2 11 4200

5 5

0,5 28 28

5 5 5 5 10

30 30 30 30

200

1050

2 2 2 2 200

11 11 11 11 1100

4 4 4 4 250

23 23 23 23 1300

5 5 5 200

29 29 29 1065

2123770 1 0,1 300 0,1 1450

1321-12-1 88-72-2 99-08-1 99-99-0 111-84-2 811-97-2

1000

2056343 2187787

144-62-7 2234-13-1 111-65-9

0,3 200 300 1400 380 1800 300 400 400 1900 1900

0,1 935

0,1 1420

500

2034230 2410018 25

106-68-3 2238-07-5 2238-07-5

0,1 0,1

2400 130 0,54 0,54 135

0,1 0,1 2,5 2 4 10 10 10 0,53 11 20 10 0,2 1,1

0,54

2188026 2038680 2018533 2073065

2238-07—5 111-46-6 26530-20-1 460-19-5

Maddenin Adı Niobyum bileşikleri Nb olarak çözülebilir Niobyum dumanı Niobyum tozu, Nb olarak çözülemez Nitrapyrine Nitrik asit 2,2',2''-Nitrilotrietanol 4-Nitroanilin Nitrobenzen Nitroetan Nitroglikol Nitrogliserin Nitrometan 2-Nitronaftalin 1-Nitropropan 2-Nitropropan 5-Nitro-o-toludin Nitrostan Nitrotoluen (o, m, p) Nitrotoluol 2-Nitrotoluen 3-Nitrotoluen 4-Nitrotoluen Nonan Norfluran Odun tozu Oksalik asit Oktakloronaftalin Oktan Oktan (tüm izomerleri) Oktan-3-on 2,2'-(oksibis(metilen)bisoksiran 2,2'-(Oksibis(metilen)) bisokziran 2,2'-(Oksibis(metilen))bisokziran 2,2-(Oksibis(metilen)) bisoksiran 2,2'-Oksidietanol 2-Oktil-2-H-izotiazol-3-on Okzalonitril 0,54 44 0,05 22 22

1 10

10

334

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,0006 0,05 0,1 0,3 0,1 0,1 0,3 0,6 0,015 10 0,5 0,005 0,1 0,0002 0,0021 0,0002 0,2 0,4 0,05 0,002 0,1 2

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,006

EINECS (1) CAS (2) 2316332 7664-38-2 2440587 20816-12-0 2330692 10028-156 8002-74-2 22551417 4685-14-7 0,1 0,1 0,01 5 5 0,005 40 5 0,005 0,005 0,1

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 2 0,0002 0,0021 0,0002 0,002 20 0,0002 0,002 0,1 0,2 0,1 0,2 0,2 0,1 0,2 0,1 0,2 2 2 0,1 0,1

2176157 2181963 2002717 2060501 2431944 0,005 0,1 0,2 0,01 10 0,1 0,2 0,01 42 0,1 0,2 0,014 10 42

0,005

0,1 0,1 0,1 0,2 0,013

0,1 0,2 0,013 10 0,041 20 84 1,5

0,015

0,039

2009251

5

2153208 1000 3000 600 1800 1000 2950

0,5

0,5 0,5

0,5 0,5

40 0,05 0,5 0,5 500 100 200

0,5 0,5 0,5 1500 370 710 630 150 250 1900 550 890 200 200 715 716 250 300 894 1075

1000

200 200 50 50 1,5 345 3 50 270 270 100 100 540 540 705

2036924 2007521 2279076 203581 2095267 2024903 2110473 200 705 200 700

3000 360 360 710 360 700

100 100 200 100 200

360 360 700 360 700

0,01 1,5 14 335 100 0,1 670 0,0 0,1 10 3 10

0,01 6 4,5 26 3 10 1,5 13 70 3 25

2045001

1910-42-5 2074-50-2 56-38-2 298-00-0 19624-227 115-77-5 76-01-7 76-01-7 87-86-5 1321-64-8 82-68-8 109-66-0 71-41-0 6032-29-7 107-87-9 584-02-1 96-22-0 628-63-7 620-11-1 382-21-8 121-82-4 7616-94-6 127-18-4 0,082 1,5 14 70

50

0,083 0,5 13 172

6 100

26 689

2 0.1

10 0,1

2018659

10 0,1 0,1 10 0,1

20 10 0,1

2014628

93763-703 7727-21-1 88-89-1 1918-02-1 1918-02-1 1918-02-1 83-26-1

Maddenin Adı Ortofosforik asit Osmiyumtetraoksit Ozon Parafin, buharı Parakuat (N,N'-dimetil-4,4'-bipiridin) Parakuat-diklorür (N,N'-dimeil-4,4'bipiridinium diklorür) Parakuat-dimetilsülfat Paration Paration metil Pentaboran Pentaeritritol Pentakloroetan Pentakloroetan Pentaklorofenol Pentakloronaftalin Pentakloronitrobenzen Pentan Pentan-1-ol Pentan-2-ol Pentan-2-on Pentan-3-ol Pentan-3-on Pentilasetat 3-Pentilasetat Perfloroisobütülen Perhidro-1,3,5-trinitro-1,3,5-triazin Perklolorilflorür Perkloroetilen Per kloro metil merkaptan Perlit Persulfatlar,alkali metal, Pikrik asit Pikloram Piklorom Pikrolam Pindon

335

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 5 0,028 0,1 5 5 5 1 5 0,084 0,3 10 10 10

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.1 0.3 5 5 1 5 5 5 5 5 15 5 15 1 1 1 0,002 5 2 1 1 0,002 5 0,01 2 0,05 0,05

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,1 0,3 5 5

2

5 1 2,3

1 0,05 400 980 1000 1650 0,3

2 1000 0,05 200

4,7 1800 0,34 500

2

1 1000 0,02 200 200 100

2,5 1800 0,2 490 500 172

1 800 0,02 200 200 100 5 25

2 0,05 0,05 5 2,3 1500 0,14 500 500 420 12 110

3 1100 0,06 250 250 5 200 2

10 7 2000 0,41 620 620 12 850 4,7

0,05 400 200

0,34 998 500

500 250 250

1250 625 1060

100 20 25 0,4 1000 10 31 20 62 10 30 1 10 5 45 1650 50 105

420

2,5 25 20 20 1000 31 2

6 110 120 86 1700

200 2 100 25

840 5 240 110

150 2 5 25

625 5 12 110

40

170

40

175

EINECS (1) CAS (2) 2038083 110-85-0 142-64-3 2323198 8003-34-7 121-21-1 121-29-9 2038099 110-86-1 2232965 3811-73-2 2311161 7440-06-4 2034712 13121-705 1336-36-3 1310-58-3 7778-50-9 7789-00-6 151-50-8 107-19-7 2008279 74-98-6 2291800 6423-43-4 2006617 67-63-0 71-23-8 115-07-1 107-10-8 2036861 109-60-4 75-55-8 2008792 75-56-9 2109850 627-13-4 2202789 20706-256 2039616 2807-30-9 2008284 74-99-7 57-57-8 2011763 79-09-4 2040438 114-26-1 7440-16-6 25 1000 0,1 10 1000 10 0,5 0,001 5 5 0,001 5 10 1700 31 1,5 0,1 1300 20 2200 61 110 1650 1,5 30 0,5 0,1 200 2 5 25 20 20 1000 0,5 10 849 4,7 12 109 120 86 1665 1,5 31 0,5 1 0,01 5

20

62

2035852

108-46-3 83-79-4

Maddenin Adı Piperazin Piperazine dihidroklorür Piretrum Piretrum I Piretrum II Piridin Piridin-2-tiyo-1-oksit-sodyum tuzu Platin Platin bileşikleri, Pt olarak çözülebilir Pliktran Poliklorlanmış bifeniller Potasyum hidroksit Potasyumdikromat Potasyumkromat Potasyum siyanür Prop-2-in-1-ol Propan Propan-1,2-ildinitrat Propan-2-ol 1-Propanol Propen 1-Propilamin Propilasetat Propilenamin Propilenoksit n-Propilnitrat (2-Propiloksi)asetat 2-(propiloksi)etanol Propin ß-Propiyolakton Propiyonikasit Propoksur Radyuım, tozu ,dumanı Radyum bileşikleri Rh olarak çözülebilir Resorsinol Rotenon

336

15 1.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 0.5 10 0.2 5 0.8 20 81.5 90 0.58 0.Pat.EINECS (1) 0.4 0.2 0.67 1.2 0.6 300 75 200 700 300 50 1050 200 375 75 1300 300 1000 300 50 50 300 50 50 172 200 300 50 1800 1050 200 200 1050 1100 210 1000 210 2 2 83 2 380 75 380 10 120 20 170 2 1300 310 1300 41 330 300 50 300 10 75 600 1050 208 1020 41 206 1745 0.05 2 5 2 5 5 5 5 5 5 5 5 10 7 0.6 0.05 0.1 0.05 10 2 700 210 10 1000 41 210 690 25 0.2 0. T.4 0.05 0.3 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 10 0.5 2 10 10 300 10 75 1015 40 200 300 10 75 1015 40 200 40.2 0.1 0.3 0. 8 saat 15 dk.16 10 CAS (2) 57-50-1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 10 2319574 7782-49-2 7783-79-1 9004-34-6 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.1 0.7 0.05 0.05 0.75 0.77 2478521 2318921 26628-228 7775-27-1 7681-49-4 7631-90-5 2042359 7681-57-4 143-33-9 Maddenin Adı Sakkaroz Selenli hidrojen Selenyum Selenyum bileşikleri Selenyum hekzaflorür Selüloz Sert ağaç tozları Sevofluran Sezyum hidroksit Sıvılaştırılmış petrol gazları (SPGLPG) Siklohekzan Siklohekzanol Siklohekzanon Siklohekzen Siklohekzilamin Siklopentadien Siklopentan Siklopentanon Silan Silantetrahidrür Silikajel Silisyum Silisyumtetrahidrür Sistoks Siyanamid Siyanojenklorür Siyanürklorür Siyanürler Sodyum azid Sodyum Sodyum flor asetat (1080) Sodyum florür Sodyum hidrojen sülfit Sodyum hidroksit Sodyum pirosulfit Sodyum siyanür 5 337 .2 10 5 28523-867 21351-791 200 50 600 2100 2038062 2036306 2036311 2038078 2038078 2036290 2060166 2088354 300 10 75 2623738 110-82-7 108-93-0 108-94-1 110-83-8 108-91-8 542-92-7 287-92-3 120-92-3 7803-62-5 7803-62-5 112926-00-8 7440-21-3 7803-62-4 2069923 2080528 420-04-2 506-77-4 108-77-0 0.1 0.1 0.1 0.3 1 0.3 0.

1 5 5 0.05 5 86 0.1 10 0. Tl olarak Çözünür Talyumsülfat Tantalyum oksit Tantalyum.2 1 21 2 0. tozu Telluryum Tellür bileşikleri Telluryum hekzaflorür Temefos Tenn Tenn-(II)-klorür.008 0.11 2229952 2202815 2152382 2388779 2699-79-8 7783-41-7 14807-966 7440-28-0 7446-18-6 1314-61-0 7440-25-7 13494-809 5 5 0.06 0. T.2 21 5 0.6 0.0075 0. dekahidrat 5 Sodyum tetraborat.05 2 0.1 0.02 0.2 0.05 2 0.EINECS (1) DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 2 1 1 5 0. 8 saat 15 dk.2 10 5 0.5 0.00006 0.05 0.1 0.Pat.15 2229952 2316395 3 1 21 2 0.15 0.1 0.05 2 0.02 0. pentahidrat 1 Sodyum tetraborat. (MAK) Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 Sodyum tetraborat.1 5 20 7789-06-2 9014-01-1 3689-24-5 7664-93-9 0.2 2 2 2 2 0.15 0.15 0.05 0.4-Diklorofenoksietilsülfat 10 Sodyum-2.1 0.9 Sodyumazür 0.1 0.45 0.05 Sodyumhidroksit 2 2 Sodyumkromat Sodyum moliptat dihidrat Stiren 20 86 50 215 2 Stirol (Stiren monomer) 100 420 Striknin 0.3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 1 1 10 0. dihidrat Tenn-(II)-metansülfonat Tenn-(II)-oksit 338 .05 0.05 0.02 0.05 100 430 20 86 40 172 2151855 CAS (2) 1303-96-4 12179-04-3 1330-43-4 136-78-7 127-20-8 26628-228 148-18-5 10588-019 7789-12-0 62-74-8 1310-73-2 7772-11-3 10102-40-6 100-42-5 20 86 20 0.15 0.05 0.2 10 2 7783-80-4 3383-96-8 7440-31-5 7772-99-8 53408-949 21651-194 Strosiyum kromat Subtilisins Sulfotep Sülfürik asit Sülfürik asit anhidriti Sülfürüldiflorür Syredifloride Talk Talyum bileşikleri.02 5 5 0.05 0.15 0.05 1 42 0.1 10 0.1 0. dihidrat Sodyumfloroasetat 0.05 3 42 0.2 1 0.1 0. 0005 0.1 0.1 0.0005 2028515 57-24-9 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.15 0.2 0.1 0.3 Sodyumdietilditiyo karbamat 2 Sodyumdikromat Sodyumdikromat.11 5 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. susuz 1 Sodyum(2-(2.3 2478521 2048285 2057106 2005482 0.3 0.05 0.1 1 5 20 5 0.1 0.2-dikloropropiyonat 1 5.

EINECS (1)

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2 2 2 2 5 0,02 0,099 0,06 0,3 10

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

10 0,5 100 1 15 1 14 0,2 0,05 0,1 500 200 4170 1665 0,007 0,004 10 0,05 0,05 85 1 14 560 100 560

2087607 2474773 2323507 2009340 14 0,075 10 86

CAS (2) 18282-105 7783-47-3 12534-337 1332-29-2 1332-19-2 2406-52-2 100-21-0 1189-85-1 26140-60-3 8006-64-2 558-13-4 79-27-6 5 560 0,5 25 5 140 100 1 0,23 20 170 1 567 14 1 100 0,1 1 10 570 1,4 14 3 150 0,4 3 29 850 5,5 43

100

0,52 150

0,1 5 850

1

0,005 20 0,1 50 8500 1700 500 500 4170 4170 150 100 300 200 0,1 590

2034953 2010754 2041269 2010838 2037268

78-00-2 107-49-3 78-10-4 116-14-3 7723-14-0 109-99-9 0,004 10

0,05 0,06 170

0,1 0,05 85

0,004 10 2 0,02

0,1 0,05 87 8,3 0,1

30

260

2477114 # 2009356

76-11-9 76-12-0

1000 200

500

4200

630

5300

2011915 0,5 2 0,05 0,15 1 0,5 1 0,1 1 2,8 5 2 0,4

1

7

1

7

5

5 100 5

35 670 35

1

3

1

2038722

7 0,5 0,5 0,5

21 1,5 1,5 1,5 0,2 0,007 2 0,05 0,075 10 1,5 1 8 1,5 1 0,5 0,005 5 0,5 0,05 32 2,8 0,41 0,23 63 8,5

2317687 2116564

79-34-5 25167-833 4901-51-3 58-90-2 117-08-8 1335-88-2 75-74-1

2 0,15 1 0,5 0,005

2029592 2156429 2008970

0,16 0,5

2317671

101-61-1 681-84-5 3333-52-6 509-14-8 7722-88-5

Maddenin Adı Tenn-(IV)-oksit Tennflorür Tennoksit Tennoksit Tennoksit,rök Tennvate Tera ftalik asit Ter-bütilkromat Ter fenil (tüm izomerleri) Terpentin (Terebentin) Tetra bromo metan 1,1,2,2-Tetra bromo metan Tetra etil ditiona piro fosfat (TEDP) Tetra etil kurşun Tetra etil pirofosfat (TEPP) Tetra etil silikat Tetra floro etilen Tetra fosfor Tetra hidrofuran (THF) 1,1,1,2-Tetra kloro-2,2-difloroetan (R 112a) 1,1,2,2-Tetra kloro-1,2-Difloroetan 1,1,2,2-Tetra kloro etan Tetra klor etilen (Perkloretilen) 1,1,2,2-Tetra kloro etilen Tetra kloro fenol 2,3,4,5-Tetra kloro fenol 2,3,4,6-Tetra kloro fenol Tetra kloro ftalan hidrit Tetra kloro naftalin (tüm izomerleri) Tetra metil kurşun N,N,N',N'-Tetra metil-4,4'-metilen dianilin Tetra metil ortosilikat Tetra metil süksinnitril Tetra nitrometan Tetra sodyum pirofosfat Tetril 6 3 8 5 6 3 0,04 5 603 208 0,04 5

339

EINECS (1)

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 10

2344134 2036353 1 0,5 3,8

CAS (2) 137-26-8 13463-677 96-69-5 108-98-5 68-11-1 7719-09-7 62-56-6 0,5 3 2,2 11

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 5 5 5 10 15 10 10 2 0,5 2 4 1 5

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 1 6 10 0,5 2,3 1 5 1 5

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 10 10 0,5 2,3 1 3,8 1 4,9

2166531 2035831 2024290 2034031 2036259 5 50 0,2 2 5 3 1000 0,2 0,1 38 2 15;1 5 37.8 5 5 5 0,035 100 555 200 110 75 405 10 200 350 100 1900 535 10 10 10 10 30 55 160 37 15 37 5 2 5 38 15 38 0,1 1000 5600 1 5 0,2 6100 0,1 0,2 0,1 0,2 5 3 8,4 3 12,6 25 100 5 3 5 3 2,5 550 0,2 2,5 192 100 384 100 375 150 100 0,02 750 0,14 50 22 5 22 190 5 0,1 2,5

26447-14-3 108-44-1 95-53-4 106-49-0 108-88-3

10 100

44 380 10

0,2 50

70 9 0,5 1 190

10 2 2 2 25

70 9 9 9 94

2 0,2 2 50 0,2

8,9 0,89 8,9 191 2,2 0,05 10 6 0,6 5 3 0,2 0,1 1 6,8

2036259

2044694 2048002 2100355

126-73-8 15468-323 121-44-8 603-34-9 115-86-6

2041122

12108-13-3

2351665

12079-65-1

2052862 2044280

5

10 5 10

75 38 75

2

15

5

38

0,005

10 30

20 45

110 250

10 50

56 273 10

20004028 2007563 2011669 2351424 2011674 2091283 2022733 55 165 0,5 10 0,5

76-03-9 120002-48-1 120-82-1 87-61-6 120-82-1 108-70-3 2431-50-7 71-55-6 79-00-5 79-01-6 25167-822 93-76-5 95-95-4

Maddenin Adı Tiram Titanyum dioksit 4,4'-Tiyobis(6-ter-bütil-m-kresol Tiyofenol Tiyoglikolikasit Tiyonil klorür Tiyoüre [(Tolliloksi)metil]oksiran (Tüm izomerleri) m-Toluidin o-Toluidin p-Toluidin Toluen Toluen 2-4- diizo siyanat Tri bütil fosfat Tridymit Tri etilamin Tri fenilamin Tri fenilfosfat Tri flor monobrom metan Tri karbonil (metilsiklopentadienil) mangan Tri karbonil(eta-siklopentanienil) mangan Tri klorflorometan (Florokarbon 11) Tri kloro asetik asit Tri kloro benzen (tüm izomerleri) 1,2,4, Tri kloro benzen 1,2,3-Tri kloro benzen 1,2,4-Tri kloro benzen 1,3,5-Tri kloro benzen 2,3,4-Tri kloro but-1-en 1,1,1,-Tri kloro etan 1,1,2-Tri kloro etan Tri kloro etilen Tri kloro fenol 2,4,5-Tri kloro fenoksi asetik asit 2,4,5-Tri kloro fenol 54 55 0,5 5 0,5

340

EINECS (1) 3900 1000 7600 1250 1000 7600 1300 75 10000 460 1000 7795

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 1250

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 9745

2011978

500

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0,5 500 3800

1000 0,1 5 0,1 50 50 0,1 1 5 25 25 20 20 2,6 0,04 0,04 5 0,5 0,1 25 149 1,5 2 10 100 100 3 0,005 0,045 0,005 5 0,045 300 1 25 0,1 0,1 5 0,25 0,5 50 0,05 175 0,1 10 3 7,77 1 2,59 500 1300 50 10 5 1 500 2100 0,5 2,6 10 51 120 20 100 125 12 0,7 0,05 0,5 0,7 310 310 0,3 75 75 0,1 2,1 460 460 0,8 5 0,7

1000

5600

2466940 2008923 20988404 2153213

0,1 500 0,1 1300 0,1 7000 0,77 0,1 0,1

0,6 2810 0,8 5

1000 50 3 1000

7800 310 18 5600

1000 0,77 5 0,7

5720

0,1

5700 0,8 5 0,68

2009309

0,012

0,1

2026345

5

12

15

37

2083948 2024369 2152665

CAS (2) 88-06-2 76-13-1 598-77-6 96-18-4 75-69-4 594-42-3 1321-65-9 76-06-2 7789-89-1 3175-23-3 98-07-7 1308-06-1 1317-35-7 75-50-3 25551-13-7 25551-137 255511-13 526-73-8 95-63-6 121-45-9 2 10

2205486

16938-22-0

2397144

2102221 2042896 2044715 2011035

2 0,011

5 0,2 0,3 0,1 0,1 5

11 0,1 0,1 5

29

0,6 50 10 1 75 20 50 10 0,5 3

2152398 2311439 2013776 2037844 8 5

2035454 2008310

15646-96-5 464-06-2 78-59-1 118-96-7 78-30-8 7440-33-7 12070-121 7440-61-1 1314-62-1 110-62-3 81-81-2 108-05-4 593-60-2 75-01-4 0,05 175 0,5 36

Maddenin Adı 2,4,6-Tri kloro fenol 1,1,2-Tri kloro tri floro etan 1,1,2-Tri klor propan 1,2,3-Tri kloro propan Tri kloro floro metan Tri kloro metan sülfonil klorür Tri kloro naftalin Tri kloro nitro metan 1,1,1-Tri klor propan 1,2,2-Tri klor propan Tri klor-toluen Tri kobal tetra oksit Tri mangan tetra oksit Tri metil amin Tri metil benzen (Tüm izomerleri) Tri meti lbenzen Tri metil benzen 1,2,3, Tri metil benzen 1,2,4, Tri metil benzen Tri metil fosfit 2,,2,4-Tri metil hekza metilen-1,6-di izo siyanat 2,,4,4-Tri metil hekza metilen-1,6-di izo siyanat 2,2,3-Tri metil pentan 3,5,5-Tri metil siklo hekz-2-enon 2,4,6-Tri nitro toluen (TNT) Tri-o-tollilfosfat Tungsten Tungstenkarbit Uranyum bileşikleri Vanadyum pentaoksit tozu, dumanı Varelalhehit Varfarin Vinilasetat Vinil bromür Vinilklorür Vinilklorür 0,2 0,03 175 0,1 30 20 3 1200 5,7 0,1 0,1 5 5 0,2 0,05 180 0,1 36 4,4 270 0,3 71 0,2 0,05 179 0,1 36 2,2 7,8

10

15

54

3 2

341

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0,1 0,5 0,1 0,5 10 0,5 1 6,7 49 3,4 50 2,9 0,1 0,1 0,45 0,58 246 100

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

EINECS (1) CAS (2) 2035449 88-12-0 100-40-3 106-87-6 100-80-1 25013-15-4 75-94-5 490 0,1 25 5 2,5 1 1 5 1 145 1 5 1 5 50 240 100 480 0,1 10 25 25 0,4 60 120 120

100

492

2027092 2311769

8052-41-3 7440-65-5 7440-67-7

Maddenin Adı 1-Vinil-2-pirolidon Vinilsiklohekzen 4-Vinilsiklohekzen diepoksit Vinil toluen, tüm izomerleri Vinil toluen (tüm izomerleri) Viniltrilorosilan Warfarin (Fenil asetil etil hidroksi kumarin) White spirit, mak. 20 aromatik bileşikleri (Beyaz ispirto) Yitriyum Zirkonyum bileşikleri

10

( 2) CAS ( 3) TWA ( 4) STEL ( 5 ) ppm ( 6) mg/m3

( 1) EINECS :

: : : : :

Kimyasal maddelerin Avrupa envanteri. Kimyasal maddelerin servis kayıt numarası. 8 saatlik belirlenen referans süre için ölçülen veya hesaplanan zaman ağırlıklı ortalama. Başka bir süre belirtilmedikçe, 15 dakikalık bir süre için aşılmaması gereken maruziyet üst sınır değeri. 1 m3 havada bulunan maddenin mililitre cinsinden miktarı (ml/m3). 20 oC sıcaklıkta ve 1 Atmosfer basınçta [101,3 KPa. (760 mm civa basıncı) 1 m3 havada bulunan maddenin miligram cinsinden miktarı.

PARLAYICI, PATLAYICI, TEHLİKELİ VE ZARARLI MADDELERLE ÇALIŞILAN İŞYERLERİNDE VE İŞLERDE ALINACAK TEDBİRLER HAKKINDA TÜZÜK (Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi: 27.11.1973, No: 7/7551 Dayandığı Kanunun Tarihi: 25.8.1971, No: 1475 Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi: 24.12.1973, No: 14752 Yayımlandığı Düsturun Tertibi: 5, Cildi: 13, S. 371). KİMYASAL MADDELERLE ÇALIŞMALARDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK (26/12/2003 tarih ve 25328 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır).

Kimyacı Dr. Neslihan DİMİCİ’nin katkılarıyla Kalite Yöneticisi / ÇSGB- İSGÜM

342

EK-5 DENETİMLERDE İSTENEBİLECEK BAZI BELGELER
Resmi Kurumlarca yapılacak İSG denetimlerinde aşağıdaki belgeler ve bu belgelerin içerikleri sıklıkla sorgulanacaktır. · İşe Giriş Muayene Kayıtları (Ağır ve Tehlikeli işlerde çalışacaklara AĞIR VE TEHLİKELİ İŞTE ÇALIŞMA RAPORU) İŞE GİRİŞ MUAYENESİ (tüm çalışanlara) GECE VARDİYASINDA ÇALIŞABİLİR RAPORU (gece çalışması yapanlara) · İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları istatistik Kayıtları · Sağlık Birimi Yıllık çalışma Planı · Periyodik Sağlık Muayene Raporları Portör Muayeneleri Göğüs Radyografileri Solunum Fonksiyon Testleri İşitme Testleri Kan ve idrar testleri İş Risklerine Göre özel testler · Vizite Kayıtları · Gebe ve Emzikli Kadın çalışanların Sağlık Kontrolü · Emzirme Odaları ve Kreşlerle ilgili Kayıtlar · Gece Postalarında çalışacak Kadın çalışanların Kontrolü ·Çocuk çalışanların Sağlık Kontrolü · İçme Suyunun Analiz Raporları · İş Sağlığı ve iş Güvenliği Kurul Toplantısı Kararları · İşyeri Ortamlarındaki (Gaz, Toz, Gürültü, Aydınlatma vb.)Ölçümlerin Raporları · Emzirme Odaları ve Kreşlerin Kontrolü · Ecza Dolaplarının içerisinde Bulunan Malzemeleri Belirten Liste · Yangın Alarm ve Tahliye Denemeleri · Kişisel Koruyucuların Kontrolü · Eğitim Kayıtları · Operatörlük Belgesi · Kazancılar için Yeterlilik Belgesi · Kaynakçılar için Yeterlilik Belgesi · İnsan ve Yük Asansörlerinin Periyodik kontrolü · Kaldırma Araçlarının Periyodik Kontrolü · Motopompların Periyodik Kontrolü · Buhar ve Sıcak Su Kazanlarının Periyodik Kontrolü · Basınçlı Kapların Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Vulkanizatör ve Devulkanizatörlerin Periyodik Kontrolü · Basınçlı Su ve Hava Tankların Periyodik Kontrolü · Kompresörlerin Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Asma iskelelerin Kontrolü · Gırgır Vinçlerin Kontrolü · Basınçlı Gaz Tüplerinin Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Asetilen Tüplerinin Kontrolleri · Alev Geçirmez Cihazların Uygunluk Belgeleri · Yangın Söndürme Cihazlarının Periyodik Kontrolü · Yangın Hortumlarının Kontrolleri · Aspirasyon Donanımlarının Kontrolleri · Marangoz Makinelerinin Kontrolleri · Güvenlik Supaplarının Kontrolleri · Basınçlı Asit Kaplarının Kontrolleri · Fırın ve Ocakların Kontrolleri · Elektrikli El Araçlarının Kontrolleri · Elektrikli Kaynak Makinelerinin Kontrolleri · Tam Yalıtılmış Elektrikli Aygıtların Kontrolleri · Aydınlatma Tesisatlarının Kontrolü · Topraklama Tesisatının Kontrolü · Elektrik Tesisatının Kontrolü · Paratoner ve Tesisatının Kontrolü ve Direnç ölçüm raporları · Boru ve Donanımların Kontrolü · Sıvı Tank ve Depoların Kontrolü

343

· Taban ve Asma Kat iskelelerinin Kontrolü · Kaynak işleri Sırasında Onarım izni · Asansör Kabinlerinin Taşıyabileceği Maksimum Yük Levhası · Zımpara Taşının Dönme Hızı ve Özelliklerine ilişkin Etiket · Kazanların üzerindeki Etiketler · Basınçlı Kapların Etiketleri ve Yıllık Bakım defteri · Kompresörlerin üzerindeki Etiketler ve yıllık muayene defteri · Vinçlerin Taşıma Gücünü Belirten Etiketler · Motorlu Araç ve Römorkların Taşıma Kapasiteleri Etiketi · Par. Pat. Teh. ve Zar. Madde Kaplarına ilişkin Etiketler · Karpit Saklanan Kaplar için Etiket · Asetilen Jeneratörleri için Etiketler · Kurma izni ve işletme Belgeleri için Başvuru · Günde 7,5 saat ve daha az çalışma bildirimi ve isim listesi · Gece Postalarında çalıştırılacak Kadın işçiler için izin Belgeleri

344

EK-6 İŞ SAĞLIĞI KONUSUNDA ÜLKEMİZDEKİ SON DÜZENLEMELERDEN BAZILARI
Hekimlerinin Görev, Yetki, Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 27 Kasım 2010-27768); Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul Ve Esasları Hakkında Yönerge ‘de (16 Haziran 2011/20065 ); Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge (03 Ağustos 2011–B.100.TSH.020.00.06 Sayılı Yönerge); Ayrıca, Türkiye 'de ilk defa ‘İşyeri Hekimliği Hizmeti Yetki Belgesi’ almaya hak kazanan Çiğli Toplum Sağlığı Merkezi’nin, Çiğli deki fabrikalarda işyeri sağlığı eğitimleri düzenleyeceği, işçi sayısı 50’nin altında olan fabrikalara işyeri hekimliği hizmeti vereceği. Çiğli Ata Sanayi bölgesinde kayıtlı 2 bin 500 çalışan üzerinden yürütülecek projenin, Türkiye’ye model olacağı İzmir İl Sağlık Müdürlüğü’nün web sayfasından duyurulmuştur.- 5 Mayıs 2011].

Son çıkan bazı yönetmelik ve yönergelerde adı konan Sağlık Bakanlığı’na bağlı Toplum Sağlığı Merkezlerinin, “Çalışanların Sağlığı Birimi” kurarak bu alanda hizmet vermeye başlamıştır. [İşyeri

Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge’de “Çalışanların Sağlığı Birimi” nin (ÇSB) kuruluşu, nitelikleri, görev yetki ve sorumlulukları açıklanmıştır. Çalışanların Sağlığı Birimi (ÇSB) Hangi TSM’ lerde bu birimin kurulacağı ildeki Sağlık Müdürlüğünce belirlenir. Bu TSM’ler için yetkilendirilmek amacıyla ilgili yönetmelik hükümlerine göre hazırlanan başvuru dosyası ÇSGB’na gönderilir. İlgili Bakanlığın belgelendirmesi ile ÇSB kurulur ve tescil için Genel Müdürlüğe bildirilir. ÇSB, TSM’lere bağlı olarak özel veya kamuya ait farklı binalarda hizmet verecek şekilde kurulabilir. TSM, ÇSB birimi içindeki işyeri hekimliği hizmeti koordinasyonuyla ilgili idari görev dağılımlarını yazılı olarak yapar ve yapılan idari görev dağılımlarını müdürlüğe bildirir. ÇSB’de işyeri hekimliği hizmeti sunulabilmesi için; en az bir işyeri hekimi, en az bir diğer sağlık personeli, öncelikli olarak tıbbi sekreter veya veri hazırlama kontrol işletmeni(VHKİ) olmak üzere bir personel görevlendirilmesi zorunludur. Diğer sağlık personeli görevi için öncelikli olarak, çevre sağlığı teknisyeni görevlendirilir. Ancak hemşire, sağlık memuru (toplum sağlığı) veya acil tıp teknisyeni görevlendirilmesi zorunlu ise bu personele yapacağı işlerle ilgili hizmet içi eğitim verildikten sonra iş sağlığı hizmetlerinde görevlendirilir. İhtiyaç olması halinde sorumlu hekimin talebi ile müdürlük tarafından uzman hekimler, fizyoterapist, diyetisyen, psikolog, sosyal çalışmacı ve sair personelden oluşan iş sağlığı hizmetleri ile ilgili bir işbirliği kurulu oluşturulur. Bu kurul üyeleri kendi alanları ile ilgili olarak iş yeri hekimlerinin yürüttükleri çalışmalara katılırlar. TSM sorumlu hekiminin izinli olduğu hallerde yerine vekâlet eden kişi bu görevi yürütür. ÇSB’de görevlendirilecek hekimlerin işyeri hekimliği sertifikasına sahip olmaları gerekir. İşyeri hekimleri, görevlendirildikleri işyerlerinin ilgili Yönetmelikte belirtilen görevlerini yerine getirmek için belirlenen süreler dışında kalan zamanlarında TSM bünyesindeki sorumlu hekimce verilen diğer görevleri yaparlar. Ayrıca ÇSB’de iş güvenliği hizmeti verilmesinin de önü açılmıştır. Müdürlük tarafından ÇSB biriminde gerek görülmesi halinde mühendisler gerekli sertifika programına gönderilerek iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilebilir. İş güvenliği uzmanına; ilgili yönetmelik hükümlerine göre yetki belgesi alınır ve işyerleri ile ayrı sözleşme yapılır. Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge’de TSM’de çalışan personelin görev tanımları içinde iş sağlığına ilişkin görevler de yer almaktadır.
[Hekimin Görevleri Madde 34-Gereken hallerde iş sağlığı ve iş güvenliği hizmetlerini yürütür; Sağlık Memuru (toplum sağlığı), Hemşire ve Ebenin Görevleri Madde 35-İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görev alır; Çevre Sağlığı Teknisyenlerinin Görevleri Madde 37- …işyerlerinin sağlık koşullarına uygun olup olmadığını ilgili mevzuat hükümlerine göre denetler, sağlığa zararlı hususların düzeltilmesi amacıyla ilgililere bilgi verir, sonuçlarını izler, gayri sıhhi müessese ve işyerlerinin sağlık yönünden denetimleri ile ilgili işlemleri yapar, endüstriyel katı ve sıvı atıkların sağlıklı bir şekilde izole edilmesi için gerekli tedbirlerin alınmasını sağlar, almayanlar hakkında ilgili mevzuat hükümlerine göre işlem yapar; Röntgen Teknisyeninin Görevleri Madde 38- İşçi ve esnafın periyodik muayenesinde radyolojik tetkikleri yapar].

345

bünyesinde çalıştırdığı ve bu maddeye dayanılarak çıkarılacak yönetmelikte belirtilen vasıflara sahip personel ile yerine getirebileceği gibi. Kamuoyunda Torba Yasa olarak bilinen 27 Temmuz 2010’da kabul edilen 6009 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Resmi Gazete: 01 Ağustos 2010 – 27659) ile 4857 sayılı İş Kanununda ve 3146 sayılı ÇSGB'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’ da bazı değişiklikler yapılmıştır.) İşverenler. İşverenler. gereç ve teçhizat ile görevlendirilecek işyeri hekimi. işyerinin niteliği ve işin tehlike sınıf ve derecesine göre. "Bu Kanunun uygulanması bakımından. iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin nitelikleri. eğitimleri ve belgelendirilmeleri ile eğitim kurumlarının yetkilendirilmeleri. a) İSGB oluşturmakla. işe alınmaları. (Ek fıkra: Resmi Gazete: 23 Temmuz 2010-6009/49 md. sayısı. bu birimlerde bulunması gereken araç. (Ek fıkra: Resmi Gazete 23 Temmuz 2010-6009/49 md.) Kanuna veya kanunun verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kamu kurum ve kuruluşlarında ilgili mevzuatına göre çalıştırılmakta olan hekimlere. (Mülga üçüncü fıkra: Resmi Gazete: 23 Temmuz 2010-6009/49 md. çalışma şartları. İSGB olarak da kullanılabilir. b) Bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelini görevlendirmekle. yetki ve sorumlulukları. ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alınmasına ilişkin hususlar. Bu alanda köklü değişikliklere neden olacağı düşünüldüğünden Kanundaki ilgili maddeler aşağıya eklenmiştir. işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı eğitim programlarının ve bu programlarda görev alacak eğiticilerin niteliklerinin belirlenmesi ve belgelendirilmeleri ile eğitimlerin sonunda yapılacak sınavlar ilgili tarafların görüşü alınarak ÇSGB tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Bu şekilde hizmet alınması işverenin sorumluklarını ortadan kaldırmaz. üçüncü fıkrada öngörülen eğitimler aldırılmak suretiyle ve aslî görevleri kapsamında. bu yükümlülüklerinin tamamını veya bir kısmını. yükümlüdürler. devamlı olarak en az elli işçi çalıştırdıkları işyerlerinde alınması gereken İSG önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi. görevlerini nasıl yürütecekleri.) İşyeri hekimlerinin. MADDE 48-22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2. görev.4857 Sayılı İş Kanunda 2008 ve 2010 yılında yapılan değişikliklerle İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri Madde 81 – (Değişik: Resmi Gazete: 15 Mayıs 2008-5763/4 md. maddesinin üçüncü fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir.) İşyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin nitelikleri. işyerindeki işçi sayısı. çalışmakta oldukları kurum ve kuruluşların asıl işveren olarak çalıştırdıkları çalışanların işyeri hekimliği hizmetleri gördürülür. iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi. işletme dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alarak da yerine getirebilir. 346 . işyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinde görevlendirilmeleri ve hizmet verilen işyerlerinde çalışan işçilerle sınırlı olmak üzere görevlerini yerine getirmeleri hususunda diğer kanunların kısıtlayıcı hükümleri uygulanmaz. çalışanların ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla. Bu kurum ve kuruluşların diğer personel için oluşturulmuş olan sağlık birimleri. c) Sanayiden sayılan işlerde iş güvenliği uzmanı olan bir veya birden fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle.

a) İşyerinde İSG hizmetlerinde görev yapmak üzere Bakanlıkça belgelendirilmiş hekimler. belgelerini vermek.4857 sayılı Kanunun 92'nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin nitelikleri. İşyeri hekimlerinin. gerekli donanım ve personele sahip olan Bakanlıkça yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları ile Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketlerce kurulan ve işletilen müesseseler OSGB'ni. iş güvenliği uzmanı. 347 . işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının eğitimleri sonundaki sınavları yapmak veya yaptırmak. görev. işe alınmaları. iş ve toplu iş sözleşmesinden doğan bireysel alacaklarına ilişkin şikâyetleri ÇSGB bölge müdürlüklerince incelenir. mimar ve teknik elemanlar ise iş güvenliği uzmanını. doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır. takip eden bent buna göre teselsül ettirilmiştir. Torba Yasa olarak bilinen 6111 Sayılı Yasa’da MADDE 76. işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı eğitim programlarının ve bu programlarda görev alacak eğiticilerin niteliklerinin belirlenmesi ve belgelendirilmeleri ile eğitimlerin sonunda yapılacak sınavlar ilgili tarafların görüşü alınarak ÇSGB tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. görevlerini nasıl yürütecekleri.” MADDE 78. mühendis. “Kadın çalışanın erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler. "m) İşyeri hekimi. gerektiğinde yetkilerini iptal etmek. yetki ve sorumlulukları. diğer teknik ve sağlık personel ile işçilere eğitim vermek için kamu kurum ve kuruluşları. üniversiteler ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketler ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerini yetkilendirmek. ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alınmasına ilişkin hususlar. üniversiteler ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketlerce kurulan ve işletilen müesseseler eğitim kurumunu." Ayrıca II.4857 sayılı İş Kanununun 81 inci maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmış. “30/1/1950 tarihli ve 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 10 uncu maddesine istinaden iş sözleşmesi fiilen sona eren çalışanların kanundan.” MADDE 77.4857 sayılı Kanunun 91 inci maddesinin birinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir. ikinci fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkralar eklenmiştir. c) İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görev yapacak işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarının eğitimlerini vermek üzere Bakanlıkça yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları.22/5/2003 tarihli ve4857 sayılı Kanunun 74 üncü maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiştir. sayısı. b) İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini vermek üzere. eğitimleri ve belgelendirilmeleri ile eğitim kurumlarının yetkilendirilmeleri. bu birimlerde bulunması gereken araç." MADDE 50-9/1/1985 tarihli ve 3146 sayılı ÇSGB'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 12'nci maddesinin birinci fıkrasına (1) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki (m) bendi eklenmiş. çalışma şartları. gereç ve teçhizat ile görevlendirilecek işyeri hekimi. hizmetin etkin ve verimli bir şekilde verilip verilmediğinin kontrol ve denetimini sağlamak. işyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinde görevlendirilmeleri ve hizmet verilen işyerlerinde çalışan işçilerle sınırlı olmak üzere görevlerini yerine getirmeleri hususunda diğer kanunların kısıtlayıcı hükümleri uygulanmaz. işyeri hekimini. "İşyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin nitelikleri. MADDE 49 .

Denilmektedir. (c) ve (e) bendinde sayılan sigortalıların iş kazası geçirmeleri halinde işverenleri tarafından kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal. “101 inci ve 106'ncı maddeler kapsamındaki idari para cezaları ise doğrudan Türkiye İş Kurumu il müdürü tarafından. denetleme ve teftişle görevli iş müfettişleri ve işçi şikâyetlerini inceleyen bölge müdürlüğü memurları tarafından çağrıldıkları zaman gelmek. işçiler ve bu işle ilgili görülen başka kişiler izleme. (b). Sigortalıların. iş müfettişlerinin birinci fıkrada yazılı görevlerini yapmaları için kendilerine her çeşit kolaylığı göstermek. işvereni tarafından kazanın olduğu ve ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerdeki yerel kolluk kuvvetlerine derhal. iş kazası ile ilgili bilgi almasına engel olacak durumlarda iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren bildirim süresi üç işgünüdür. b) 86'ncı maddesi uyarınca işçilere doktor raporu almayan işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için. bu yoldaki isteklerini geciktirmeksizin yerine getirmekle yükümlüdürler. 4857 sayılı İş Kanununun 105 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. alınmayan her İSG önlemi için iki yüz Yeni Türk Lirası. Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde. denetleme ve incelemeler sırasında işverenler. Kanun yoluna başvurulması iş mahkemesince hüküm altına alınan işçi alacağının tahsiline engel teşkil etmez. 5 inci maddesinin (g) bendinde sayılan sigortalının iş kazası geçirmesi halinde.“Teftiş.3. 87'nci maddesi gereğince çocuklara doktor raporu almayan işveren veya işveren vekiline bu durumdaki her çocuk için iki yüz Yeni Türk Lirası. Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan sigortalılar ile 5 inci maddesinin (a).1. gerekli olan belge ve delilleri getirip göstermek ve vermek.4857 sayılı Kanunun108 inci maddesinin ikinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. a) 78 inci maddesinde öngörülen yönetmeliklerdeki hükümlere uymayan işveren veya işveren vekiline. Ayrıca ÇSGB Bölge Müdürlüklerine bildirim zorunluluğu kaldırılmıştır. ifade ve bilgi vermek. işverenin kontrolü dışındaki yerlerde iş kazası geçirmeleri halinde ise. "MADDE 105 – Bu Kanunun. birden fazla ilde işyerleri bulunan işverenlere uygulanacak idari para cezası ise işyerlerinin merkezinin bulunduğu yerdeki Türkiye İş Kurumu il müdürünce verilir ve genel esaslara göre tahsil edilir. Çalışma hayatını izleme. Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirilmesi gerekmektedir. alınmayan önlemler için izleyen her ay aynı miktar. İş kazası bildirimi ve bildirim süresi İş kazasının bildirimi ve süresi Kanunun 13 üncü maddesinin ikinci fıkrası ile Ek 5 inci maddesinin beşinci fıkrasında ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 38 inci maddesinde düzenlenmiştir.” MADDE 79. Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde. Ek 5 inci maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalıştırılan sigortalıların ise kendilerince veya işverenlerince kolluk kuvvetlerine derhal. denetleme ve teftişe yetkili iş müfettişleri ile işçi şikâyetlerini incelemekle görevli bölge müdürlüğü memurları tarafından tutulan tutanaklar aksi kanıtlanıncaya kadar geçerlidir. 348 . İş müfettişleri tarafından düzenlenen raporların ve tutulan tutanakların işçi alacaklarına ilişkin kısımlarına karşı taraflarca otuz gün içerisinde yetkili iş mahkemesine itiraz edilebilir.” SGK 2011/50 Sayılı Genelge 1. İş mahkemesinin kararına karşı taraflarca 5521 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre kanun yoluna başvurulabilir.

81 inci maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen. bu hastalıkla alakalı gerekli incelemeler. Bulaşıcı bir hastalığı olduğu belgelenenler ile iş yerinin faaliyet ve hizmetlerinden doğrudan yararlananları rahatsız edecek nitelikte ve görünür şekilde açık yara veya cilt hastalığı bulunanlar. 349 . bu iş yerlerinde çalışmaya engel bulaşıcı hastalıkların ve cilt hastalıklarının neler olduğuna. Çalışanlar. 80 inci maddesinde öngörülen İSG kurullarının kurulması ve çalıştırılması ile ilgili hükümlere aykırı davranan. iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu fıkra kapsamındadır.” d) 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 10 ilâ 15 inci maddeleri. 78 inci maddesi gereği işletme belgesi almadan işyeri açan veya belgelendirilmesi gereken işler veya ürünler için belge almayan.Gıda üretim ve satış yerleri ve toplu tüketim yerleri ile insan bedenine temasın söz konusu olduğu temizlik hizmetlerine yönelik sanatların ifa edildiği iş yeri sahipleri ve bu iş yerlerinin işletenleri. “Madde 127. Bizzat çalışmaları durumunda. hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle yükümlüdür. Tarım ve Hayvancılık Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. analiz masrafları iş yeri sahipleri ve işletenlerince karşılanmak üzere ilgili kurumlar tarafından yapılır. belirtilen eğitimleri almış kişileri çalıştırmaya. 126'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması durumunda.” “GEÇİCİ MADDE 1-127'nci maddede belirtilen yönetmelik. İçişleri ve Gıda. d) Bu Kanunun 85 inci maddesine aykırı olarak ağır ve tehlikeli işlerde onaltı yaşından küçükleri çalıştıran veya aynı maddede belirtilen yönetmelikte gösterilen yaş kayıtlarına aykırı işçi çalıştıran işveren veya işveren vekiline her işçi için bin Yeni Türk Lirası. çalışanlarına. iyileşme hâlinin belirlenmesine. 126' ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması hâlinde doğacak hukukî sorumluluklar ile bu durumdan zarar gören kişi veya kurumların hukukî yol vasıtasıyla talep edebilecekleri tazminat ödemeleri veya olabilecek diğer ödemeler iş yeri sahiplerine ve işletenlerine aittir. cezaya çaptırılır. Sağlık. 79 uncu maddesi gereğince faaliyeti durdurulan işi izin almadan devam ettiren veya kapatılan işyerlerini izinsiz açan. bizzat çalışan iş yeri sahipleri ve işletenleri de dâhil olmak üzere. alınacak bir raporla hastalıklarının iyileştiği belgeleninceye kadar. aynı maddenin birinci fıkrasında belirtilen mesleki eğitim almamış işçi çalıştıran işveren veya işveren vekiline her işçi için beşyüz Yeni Türk Lirası. 88 ve 89 uncu maddelerinde öngörülen yönetmeliklerde gösterilen şartlara ve usullere uymayan işveren veya işveren vekiline biner Yeni Türk Lirası.17'nci maddesi ve 180 inci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. İSG kurullarınca alınan kararları uygulamayan. hangi meslek ve sanat erbabının 126'ncı madde kapsamında olduğuna ilişkin usul ve esaslar.126'ncı maddede belirtilen iş yerlerindeki hijyen eğitimine yönelik hususlara. birinci fıkrada belirtilen iş yerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamazlar. “Madde 126. hijyen konusunda bu iş yerlerindeki meslek ve faaliyetin gerektirdiği eğitimi vermeye veya çalışanların bu eğitimi almalarını sağlamaya. bu maddenin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde yürürlüğe konulur ve anılan yönetmelik yürürlüğe girinceye kadar ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edilir. a) 126'ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. çalışan kişiler ise bu eğitimleri almaya mecburdurlar.” b) 127'nci maddesi aşağıdaki şekilde düzenlenmiş ve Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.c) 77’nci maddesine aykırı hareket eden. 2 Kasım 2011 Tarih 28103 Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (Karar Sayısı: KHK/663) ile 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun.

yönetmelikte geçen tüm unvanlarda görev yapabilir C. C.C. TSK Sağlık Yetenekleri Yönetmeliği ve TSK Dalgıçlık Yönetmeliği Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) “Dalgıçlık Yönetmeliği” ve “TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği” de ülkemizdeki en kapsamlı sağlık derecelendirmesi yapan düzenlemelerden biridir. A ve B grubunda yer almayan çalışanlar için periyodik muayene zorunluluğu yoktur.tr-mevzuat-yönergeler-TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi-09. D olarak iyiden kötüye sınıflandırılmıştır. Emniyet Teşkilatına ilk atamalarda. hangi tansiyon düzeyinde hangi işlerin yapılıp yapılamayacağı. D. öğrencilikte veya memuriyette hastalanma durumlarında. yönetmeliğin ekinde belirtilen “hastalık branşlarının sınıflandırılması” na göre hangi dilimde olduğuna (yönetmelik ek-3. Bu Yönetmelikte çıkarılış amacı.2011). Hangi meslek grubunun görme keskinliğinin ne kadar olacağı. B. hangi rahatsızlıkları bulunanların profesyonel dalgıçlık yapamayacağı açıkça belirtilmiştir.gov. Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği Benzer şekilde İçişleri Bakanlığı’nın çıkardığı “Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği” de oldukça ayrıntılıdır. “Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli askeri ve sivil personel ile askerlik görevi ile yükümlü vatandaşların Silahlı Kuvvetlerdeki görevlere uyarlık bakımından sağlık yeteneklerini tespit etmek ve barışta ve savaşta yapılacak sağlık işlemlerini düzenlemektir” diye belirtilmiştir. B. Tedavi tamamlandıktan sonra görev yapabilir ya da yeniden muayeneden sonra görev sınıfı belirlenir. hangi ameliyatların hangi tür işlere engel olduğu açık bir şekilde tanımlanmıştır. C. (A –sağlıklı. Öğrencilerin ve personelin sağlık durumları.EK-7 BAZI KAMU KURULUŞLARININ SAĞLIK YÖNERGELERİNDEN ÖRNEKLER Bazı kamu kuruluşlarında hangi meslek gruplarında ne gibi sağlık koşulları aranacağı kendi iç düzenlemelerinde belirtilmiştir. idari polisliğe geçişlerde. Profesyonel Sualtıadamları Yönetmeliği T.03. tedavi ve nekahet dönemidir. Ayrıca ekinde göz muayenesinden.tr-mevzuat-yönergeler-Gemi Adamları Sağlık Yönergesi-01. Gemi Adamları Sağlık Yönergesi benzer bir düzenleme T. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ndeki “hastalık ve arıza listesinde A. karasuları ile göller ve nehirlerde yapılacak sualtı çalışmalarında profesyonel olarak çalışan kişi ve kuruluşların çalışma yöntem ve sorumluluklarını belirlemeyi amaçlayan “Profesyonel Sualtıadamları Yönetmeliği”nde de bu işi yapacak kişilerde hangi muayenelerin ne sıklıkla ve hangi sağlık kuruluşları tarafından yapılabileceği.C. hastalıkların ve yaralanmaların vücuttaki seyrinde geçirdiği safhalarına ve bıraktığı sekellerin derecelerine göre belirlenen Hastalık Branşlarının Sınıflandırılmasındaki A.gov. 350 . Bu Yönetmeliğin amacı. Sağlık Bakanlığı Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü’nün uyguladığı “Gemi Adamları Sağlık Yönergesi”nde de vardır. hizmet sınıfı değişikliklerinde ve atamalarda aranacak sağlık şartlarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir. psikiyatrik muayeneye ve en az hangi tetkiklerin isteneceğine kadar ayrıntı yazılmıştır (Yönerge tam metnine internetten ulaşım-hssgm. B ve D ise listede belirtilen hastalıkların düzeyi ile ilgilidir).09. Emniyet Teşkilatının insan kaynağını sağlayan Emniyet Genel Müdürlüğüne bağlı eğitim-öğretim kurumlarına alınacak öğrencilerde. Hastalıklar.2010)ne göre çalışanlar A ve B grubu olarak 2’ye ayrılmışlardır. E dilimlerindeki sağlık durumlarına) bakılarak değerlendirilmektedir. İşyeri hekimlerine yol göstereceği düşünülerek başlıklarından söz edilen yönetmelik ve yönergelere internetten ulaşma olanağı vardır. TCDD Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi’nin “Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi” (Yönerge tam metnine internetten ulaşım-tcdd.

gönderilen metal ve merdaneler soğuktur. Gemi inşaat ve tamiratında iskele. pik). Sıcak haddelemede. deniz ve hava taşıtlarının tamir veya imalinde kullanılan malzemenin özellikleri itibariyle bir kişi tarafından idare edilemeyen işlerde kadınlar çalışamaz. yumuşak metallerin şekillendirilmesinde kullanılır. Isıtılmadan önce. her çeşit maden. şişe. gezer vinç. zenginleştirme. Metalürji sanayisi ile ilgili metallerin ve metalsilerin filiz ve minerallerden itibaren pirometalurjisel (Bu işlemde ateşin fiziksel olduğu kadar kimyasal bir işlevi de vardır. Kireç ve alçı taşının yakılması ve bunları öğütme ve eleme işlerinde kadınlar çalıştırılamaz. GENÇLERİN VE ÇOCUKLARIN ÇALIŞTIRILABİLECEKLERİ VE ÇALIŞTIRILAMAYACAKLARI İŞLER Ağır ve Tehlikeli İşler Kapsamında Kadınların Çalışamayacağı İşler. Metal ve alaşımlarına. alüminyum ve benzeri malzemeden eşya 351 . alaşımlarının üretimi ve bu amaçlarla yapılan her çeşit işler. cilalama ve benzeri) işler. tuğla. dinamitleme. perçinleme ve presleme işleri ile kalafat işleri. demir ve zincirler ve benzeri teçhizatlara ait işler. Arama ve sondaj işleri ile ilgili petrol. Bu işlerinin yapılmasında tamamlayıcı nitelikte olan kırma. bumbalar. su verme ve benzeri işlemler). takoz. karbonatlar gibi kimyasal bağlı diğer gazların uzaklaştırılmasını da kapsar). Fayans. Kükürdün eritme yoluyla üretimi. baca ve boya tamiri. metalsi ve alaşımlarının her çeşit döküm (adi döküm. maden filizleri ve mineralleri arama ve her çeşit sondaj işleri ile taş. gönderilen metal soğuk olduğu halde merdaneler sıcaktır. klinker (Çimento yapımında fırından ezilmeden çıkan pişirme ürünü) elevatörü. yapımında kullanılacak çakıl veya taşları elde etmek için. taşıma. saflaştırılması. Metal ve alaşımlarının. büyük kayaları kırıp ufalamaya yarayan makine. dikme ve kızak işleri ile vinçler. Metallerin ve metalsilerin eritilmesi. Kireçtaşı. toprak. ocak ve fırın duvarcılığı ve tamirciliği. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme işleri. Soğuk haddelemede. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait] işlerin fırın işleri ve silis tozları saçan işlerinde kadınlar çalışamaz. direkler. pres döküm. gümüş. porselen ve seramik imaline ait işler) ile cam. Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili ağır saç levhaları bağlama. iş iskeleleri. Soğuk ve sıcak haddeleme olarak iki farklı şekli vardır. yontma. karbon dioksitin ya da hidratlar. Ateş filizdeki bazı bileşenleri uzaklaştırır. pota. Demiri ısıtıp döverek şekillendirme veya presleme suretiyle çeşitli eşya imali işleri. kaynak. doğal gaz. İskeleler. Çimento fabrikalarında ve taş ocaklarında. yükleme ve boşaltma. kanalizasyon ve bakım işleri. kırma makinesi) ve yağcılığı. motorlar.EK. CaCO3) katılır. biyet halinde veya şekillendirilmiş olanlarına) uygulanan ısıl işlemleri (tav. köprüler. presleme yoluyla sıcak ve soğuk olarak şekillendirilme işleri. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili (taş ocaklarında her çeşit taşın çıkartılması ve işlenmesi -kırma. metalsi ve alaşımlarına (külçe. elektrolitik yöntemlerle üretimi işleri ve bunlarla ilgili işler. filize indirgen adı verilen bir maddeyle erime kolaylaştırıcı bir madde (örneğin kireçtaşı. pirinç. konkasöre vagon devirme ve monitör havai hat yağcılığı. Soğuk demircilik ve her çeşit kaynak işlerinde (Oksijen. filizdeki kum vb. depolama ve benzeri işlerde kadınlar çalışamaz.8 KADINLARIN. santralde ocakçılık ve külcülük. gezer vinç yolları. Kadınların çalışmasına izin verilen [taş ve toprak sanayi ile ilgili (toprağın pişirilmesiyle elde edilen kiremit. çelik ve diğer madenlerin ve alaşımlarının eritilip potalara dökülmesiyle çeşitli eşyaların üretim işleri. kalsinatör (kalsinasyon sadece suyun değil. Altın. çarpantlar. maddelerin erimiş metal üzerinden ayrılmasını sağlar). su kulesi. yapı vb. yıkama. konkasör(Yapıcılıkta yol. su. taşıma. boru. ekskavatör işleri ile çimento üretiminde kalker stoklanması. kazanların imali ve bunların montajı ile işletilmesi işleri. öğütme. kara. punta ve dikiş kaynağı işleri gibi) kadınların çalışması yasaktır. ateş tuğlası. öğütülmesi ambalajı ve depolanması ve bunlarla ilgili işlerde kadınların çalıştırılması yasaktır. ambalaj. bakır. enjeksiyon döküm gibi) ve haddeleme (birbirine ters olarak dönen iki merdanenin arasından geçirilerek bir metalin inceltilmesi ve levha haline getirilmesi işlemidir. makinalar. daha sert metaller için bu işlem uygulanır). kum ve benzeri maddelerin çıkarılması ve üretimi işleri. elektrik. Font (dökme demir. kesme. kimyasal.

Her türlü organik ve anorganik zehirli veya tahriş edici maddelerle boya ve vernik imali ve bunlardan meydana gelen zehirli ve tahriş edici boyaların kullanılması işleri. Yapı işleri ile ilgili bina. kuyu. yükleme. seri ve devamlı lehim işleri. Akümülatör imali ve seri olarak akümülatörlerin bakım ve şarj işlerinde kadın işçiler çalışamaz. Tabakhaneler ile her çeşit deri fabrika ve imalathanelerinde tabaklama. her nevi yer üstü ve yer altı inşaat. Sellüloit imali ve lak nitrosellülozu ile yapılan çeşitli kimyasal maddelerin imali işleri. havuz. Her türlü zehirli gazların ve savaş gazlarının üretimi. malzeme. Organik ve inorganik pigmentlerin üretimi. ve asetilen gazı gibi her türlü gaz üretimi.imalatı işleri ile kurşun kaynak işleri. dalgakıran. İnsektisit.) teflon ve emaye işlerinde kadın işçiler çalışamaz. her türlü temel inşaatı işleri (ankrajlı istinat duvarı. her çeşit tahriş edici ve yakıcı asitler ile sodyum ve potasyum hidroksit. marina. karbon sülfür. havai hat. Kadınların çalışabileceği kauçuk ve lastik sanayine ait işlerin lastik hamurunun hazırlanması aşamasında kadın çalıştırılamaz.) sıcak daldırma yolu ile yapılan koruyucu kaplama (kurşun. Odun ve kömürlerin gazlaştırılmaları. yıkım işleri. her türlü sondaj işleri. amonyak gibi her türlü alkalilerin üretimi ve bunlarla yapılan işler. klor. Selülozik. sabit tesis ve ekipmanın kullanılması işleri (teknik hizmetler ve yardımcı işlerde kadın ve genç işçi çalışabilir). tünel. üretimi ve depolanması işleri. set. her çeşit onarım ve güçlendirme ve benzeri işler ve bu işler için gerekli araç. Her türlü madeni ve fiber optik kablo imali. 10 kg'mı aşan tornacılık. elbiseler ile diğer koruyucuların kullanılması zorunluluğu bulunan işler. fosseptik. spor tesisleri. köprü. tinerler. araştırma. brom. klorür asidi. mertek gibi) üretimi ve yerinde montajı işlerinde kadınların çalıştırılması yasaktır. hava alanı. iyot üretimi ve bunların zarar verici türevlerinin imali işleri. tesviyecilik gibi talaşlı imalat ve taşlama işleri. her türlü raylı sistem. Doğal gaz. sentetik ve her çeşit boya imali işleri. stoklanması ve arz işleri. hava gazı. analin.). balıkçı barınağı. Ham petrol ve katranların distilasyonu. koklaştırılmaları ve bunlardan elde edilen bitum. boşaltma ve nakli işleri. Flor. silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde kadın ve genç işçiler çalıştırılabilir). Asfalt ile dam tecrit maddeleri ve yağlamaya özgü. çelik ve benzeri malzemelerden tel. mekanik ve kimyasal temizlik işleri ile elektroliz yolu ile yapılan koruyucu kaplama (nikelaj. Aldehitler. imali işleri. baraj. alkoller. olup petrol rafinerilerinde elde edilemeyen sıvı ve katı yağların imali işleri. eloksal vb. madeni yağlar ve her türlü akaryakıt ve rafinasyon işleri (maddelerin küçük mikyaslarda yağlama. bitum. Kadınların çalışabileceği bitkisel ve hayvansal yağ üretimine ilişkin işlerde karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon kademelerinde kadın ve genç işçi çalıştırılamaz. Ağaç ve bunlardan eşya üretimi ile ilgili muharrik kuvvetle çalışan her türlü bıçaklar ve testereler ile kesici. yağmur suyu drenajı ve her türlü drenaj sistemleri. arazi ölçüm. katran gibi ara ve art ürünlerin distilasyonu işleri. yontucu. 352 . sülfat asidi. depolanması ve nakli işleri. depolanması ve nakli işleri. diğer aktif maddelerin ve çeşitli kimyasal maddelerin emprenyasyon işleri. iskele. demiryolu. Kimyasal gübrelerin üretimi ve depolanması işleri. ketonlar. aşık. bio gaz. liman. çinko vb. kromaj ve kadmiyum kaplama vb. eterler. Metal yüzeylerde yapılan. likit petrol gazı. yol. çelik konstrüksiyon yapı kanalizasyon. Her türlü patlayıcı maddenin kullanıldığı işler ile toz ve gaz maskeleri. kullanılması. duvar. Piroteknik malzemesi hazırlama ve imali işleri (Aydınlatma ve işaret fişekleri. metro. kiriş. kalay. İnsan sağlığına zarar verici kimyasal maddelerin üretimi. soyucu. kanalet. Kimya sanayi ile ilgili işlerden. rodentisit ve tarımsal mücadele ilaçları hazırlanması. şerit gibi soğuk haddeleme. koruyucu başlık. solventler. Her türlü patlayıcı madde ve mühimmatın imali. kanal. tabanca mantarı benzerleri). Aktif kömürlerin. etüt. su üstü ve su altı inşaatları. triklor-etilen ve benzerleri gibi ve parlayıcı maddelerin imali ve bunlarla yapılan işler. nakil ve depolama işlerinde kadınlar çalışamaz. fore kazık yapımı. havai fişekler şenlik maytapları. palplanşlı çalışmalar vb. delici makineler ve hızarlarla yapılan işlerde kadınlar çalıştırılamaz.) çeşitli kimyasal maddelerle yapılan diğer koruyucu kaplama (fosfatlama. kolon. nitrat asidi vb. Her türlü prefabrik yapı elemanı (pabuç.

paspaslar ve her türlü elyaftan vatka ve koltukçuluk malzemesi imali işleri). tamiri ve temizlenmesi gibi işlerde kadınlar çalışamaz. radyo. bataklık kurutma. işlenmesi ambalajlanması. gaz vb. nakli ve dağıtımı işleri. su ve benzeri maddelerin her çeşit boru aracılığıyla taşınması ve bu nakil hatlarında yapılan bakım. motor ve aksamı ile transmisyon düzeneğinin yağlanması. petrol. boru. Nakliye benzeri işlerde. tarım ilaçları kullanımı işlerinde kadınlar çalıştırılamaz. Tarım ve hayvancılık ile ilgili olarak. Yine bu işlerde elle yapılan basit ayıklama işlerinde kadınlar çalıştırılabilir. muharrik kuvvet üretimiyle ilgili işler. bakım. üretilmesi. çimento ve asbest esaslı borular. sünger avcılığı işleri. Ardiye ve antrepoculuk ile ilgili olarak. şişe. nakli ve dağıtımı ile ilgili işlerde buhar. depolama. Kadınlar gıda ve içki sanayisinde her türlü canlı hayvanın kesilmesi. Hareket halinde bulunan makine. porselen ve seramik imaline ait işler. bu ürünlerin döküntü ve paçavralarının elyaf haline getirilmesi işlerinde kadın işçiler çalışamaz. kauçuklu ve plastikli yer döşemeleri imali. Üç ve dört tekerlekli ve pedallı arabalarla altmış kilodan fazla ağırlık taşıma. bu işlerin yalnız yer üstünde yapılan yardımcı hizmetlerinde kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. kükürt dioksit. Gaz. Tütün sanayisinde balyaların depolara taşınması ve istiflenmesi işleri ile imalathane ve depolardaki aktarma işlerinde kadınların çalışması yasaktır. suni deri (plastik hariç muşamba ve kaplanmış kumaşlar. Yönetmelik ekinde çeşitli işler alt başlığında geçen asbest tozları ile yapılan her çeşit imalat ile (çatı yalıtım malzemesi. kanalizasyon ve fosseptik işleri. elektrik bakım ve onarım işleri. toplanması. Arama ve sondaj işleriyle ilgili olarak. 353 . itfaiye işleri. En çok %10 rampalı yerlerde vagonetlerle üç yüz kilodan fazla ağırlık taşıma. hiposulfit gibi tahriş edici ve zararlı maddelerin üretimi ile çözeltilerinin hazırlanması.İplik dokuma ve giyim sanayisinde linolyum ve diğer sert yüzeyde zemin döşemeleri. Ayrıca. televizyon gibi iletişim araçları için yapılan her türlü yapım. tamirat ve benzeri işlerde kadın çalışanların çalışması yasaktır. ateş tuğlası. hasır. boşaltma ve yükleme işleri. tuğla. Cam. ateşçilik işleri ile ocak ve baca temizleme işleri. telsiz. Enerji üretimi. antrepolar. çeşitli sanayi ürünleri. hipoklorit. boşaltma ve yükleme işleri. telgraf. lif ve sair keçeler. Kadınların Çalışabileceği Ağır ve Tehlikeli İşler. El arabası gibi araçlarla elli kilodan fazla ağırlık taşıma. ocakçılık. telefon. sakatat tesislerindeki işlerde çalışamazken. yükleme ve boşaltma işlerinde kadınların çalıştırılması yasaktır. Fayans. kullanılması ve geri kazanılması işlerinde kadınların çalışması yasaktır. umumi mağazalar ve iskelelerde yapılan her türlü ambarlama. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme işleri. kişisel koruyucular gibi) asbest hamuru hazırlama ve şekillendirme işleri. pota. boşaltma ve yükleme işleri. Kâğıt ve selüloz sanayisinde kâğıt ve selüloz üretiminde klor. onarım. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait işlerde kadın işçiler çalışabilir. araçsız olarak yirmi beş kilodan fazla ağırlık taşıma. ardiyeler. düşme ve kayma tehlikesi olan yüksek yerlerde yapılan her türlü işlerde kadınların çalıştırılması yasaktır. su altı ve toprak altı işleri ile suya girilerek yapılan her türlü işler. metalden matbaa harfi imali ve klişe imali işleri ile yüzer vinç ve taraklarda yapılan işlerde kadınlar ÇALIŞTIRILAMAZ. ambalaj ve paketleme işlerinde çalıştırılabilir. denizlerde göletlerde ve nehirlerde balık ve diğer hayvanların ve bitkilerin avlanması. bunlardan elde edilecek ürün ve yan ürünler ve dalyan işleri. onarım ve alt yapı işlerinde kadınlar çalışamaz. Haberleşme ile ilgili posta. boşaltma ve yükleme işleri. Elektriğin üretimi. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili (toprağın pişirilmesiyle elde edilen kiremit.

Kâğıt ve selüloz sanayisi ile ilgili kâğıt hamuru ve odun hamuru üretimi işleri. yok edilmesi vb. Yönetmeliğin ekinde çeşitli işler alt başlığında süngerleri temizleme. 354 . her türlü çöp ve atık maddeler (toplanması. kontraplak. beyazlatma ve boyama işleri. her türlü mürekkep imali işleri. marmelat.Demir tel ve çubuktan malzeme imalatı işleri (çivi. makinesiz deniz nakil araçlarında (mavna. tırnak ve hayvan kanı ile ilgili üretim işleri. Kimya sanayi (Uyuşturucu maddelerin imali işleri. televizyon. dokuma ve giyim sanayisi ile ilgili (çırçır fabrikalarındaki işler. turşu. ikmal. silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde kadın ve genç işçiler çalıştırılabilir. magnetik rezonans ve benzeri elektronik cihazlar) çalışılan işler. meyve ve sebze kurutmacılığı ve işlenmesi işleri. kara. kemik. deri sanayisinde mamul derilere yüz ve fantezi fason yapma ve derileri perdahlama işleri. boyanması. ağaç ve diğer malzemelerden mamul her türlü ayakkabı. Plastik maddelerin şekillendirilmesi ve plastik eşya imali işleri. taşınması. lastik hamurunun hazırlanmasından her çeşit şekillendirilmiş mamul yapımına kadar bazı işlerde (Lastik hamurunun hazırlanmasında kadın çalıştırılamaz). Ağaç ve bunlardan eşya üretimiyle ilgili (kurutma yapıştırma işleri.(PVC’nin imali ve PVC’den mamul eşyaların yapımında genç işçi çalıştırılamaz). uçaklarda yapılan bütün işler ve uçaklarla yapılan ilaçlama ve yangın söndürme işleri. onarım ve park yerlerinde yapılan işler. Her türlü ilkel ve mamul maddelerin temizlenmesi. matbaacılık işleri (Her türlü basım işleri. boynuz. radyoloji işleri ile radyum ve radyo aktif maddelerle ve radyasyon yayan her türlü cihazla (çeşitli röntgen. her türlü siloculuk işleri. İplik. deri.) ile ilgili işler. yonga ağaçtan mamul suni tahta ve pvc yüzey kaplamalı suni tahta imali işleri ile emprenye) işlerinde kadın çalışanlar yer alabilir. Suni ipek imalinde hazırlama ve üretme işlerinde kadınlar çalışabilir. tarak. şat ve benzerleri) yapılan bütün işler. Ham kürkleri işleme ve boyama işleri. vida vb. basılması ve hazır hale getirilmesi işleri. Genç İşçilerin Çalıştırılabilecekleri İşler Meyve ve sebze konserveciliği. salça. pamuk. suni deri. Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili olarak mutfak ve ev eşyası ile süs eşyası imalatında kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. Gıda ve içki sanayisinde ambalaj ve paketleme işlerinde kadın işçi çalıştırılabilir. her türlü katı ve sıvı ara ürün ve son ürünlerin ambalajlanması. sirke. hava alanlarındaki uçuşa hazırlık işleri ile yer hizmetleri ve bakım işleri. plastik. zincir. depolanması. vahşi veya zehirli hayvan bulunduran bahçelerdeki ve hayvan terbiyesi yapılan yerlerdeki her türlü işler. Yapı işleri ile ilgili teknik hizmetler ve yardımcı işlerde kadın ve genç işçi çalışabilir. paketlenmesi ve dolumu işleri. Kauçuk ve lastik sanayisinde. deniz ve göl taşıt araçları için bakım. presleme ve kolalama işleri. keten. Tüylü olarak kullanılacak derileri hazırlama işleri. yün ipek ve benzerleriyle bunların döküntülerinin hallaç haşıl. reçel. yıkama. selüloz üretimi işlerinde kadın işçiler çalıştırılabilir. meyve ve sebze suları imalatı işleri. gibi) ile muharrik kuvvetle işleyen tam otomatik soğuk şekillendirme tezgâhlarında yapılan işlerde kadınlar çalışabilir. ağartılması. kontrtabla. işlenmesi. Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işlerin (Karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon kademelerinde kadın ve genç işçi çalıştırılamaz) bir bölümünde kadınlar çalışabilir. hayvan tahniti işleri. Radyo. Maddelerin küçük mikyaslarda yağlama. gazlanması. terlik ve benzerleri imalat işlerinde kadın işçiler çalıştırılabilir. elektrik ve elektronik cihazların imalinde ve onarımında yapılan seri ve devamlı lehim işlerinde kadın çalıştırılabilir. demiryolu.

fayans. Büro işyerlerinde büro işleri ve yardımcı işler. Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde 18 yaşını doldurmamış kişilerin çalışmasının yasaklandığı işler. Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işler (karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici çözücülerle yapılan prine veya benzeri yağlı maddelerin ekstrasyon yoluyla yağ üretimi işlerinde ekstrasyon kademeleri hariç). boynuz. kutu. baston ve şemsiye imalatı işleri. Çeşitli kuru yemişlerin hazırlanması işleri. bulama. istifleme ve benzeri işler. Sandık. porselen ve seramik imaline ait işler (fırın işleri ve silis ve quarts tozu saçan işler hariç). El ilanı dağıtımı işleri. cam ve emsali eşya imalatı işleri. yün. kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işler. çadır. Şeker fabrikalarında üretime hazırlamaya yardımcı işler. optik ve benzeri malzeme imalathanelerinde üretime ilişkin işler (fırın işleri ve silis ve quarts tozu saçan işler. İlaçlama ve gübreleme hariç çiçek yetiştirme işleri. fıçı ve benzeri ambalaj malzemeleri. Pamuk. lüle taşı. ayna. tarak.00 arası) rastlayan sürelerde yapılan işler. Araçsız olarak 10 kg’dan fazla yük kaldırılmasını gerektirmeyen torbalama. mantar.Helva. çuval. çini. Süpürge ve fırça imalatı işleri. Elle yapılan ağaç oymacılığı. Çanak. fıçılama. Tamamlama ve Temizleme İşleri Yönetmeliği kapsamındaki işler. Kasaplarda yardımcı işler. jelatin ve kola imali işleri. etiketleme ve paketleme işleri. Hazırlama. Su bazlı tutkal. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılamayacakları İşler Gece dönemine (akşam saat 20.00-sabah 06. Balıkhane işleri. keten. saz ve kamıştan sepet ve benzeri eşya imalatı işleri. ipek ve benzerleriyle bunların döküntülerinin hallaç. kehribar. çömlek. Küçükbaş hayvan besiciliğinde yardımcı işler. Yiyecek maddelerinin imalatı ve çeşitli muamelelere tabi tutulması işleri. kemik. renklendirme ve kimyasal işler hariç). Maden ocakları ile kablo döşemesi. pekmez imalatı işleri. resim. düğme. Toptan ve perakende satış mağaza ve dükkânlarında satış. yelken ve benzeri eşyaların imalatı ve dokuma yapmaksızın diğer hazır eşya imalatı işleri. şişe. çerçeve. Çay işlemesi işleri. kayık ve emsali küçük deniz araçlarının imalatı ve tamiratı işleri (boya ve vernik işleri hariç). Cam. Diğer giyim eşyası. İçkili yerler ve aşçılık hizmetleri hariç olmak üzere hizmet sektöründeki işler. ısıl işlem. tarak ve kolalama tezgâhlarından ve boyama ile ilgili işlemlerden bölme ile ayrılmış ve fenni iklim ve aspirasyon tesisatı olan iplikhane ve dokuma hazırlama işleri. ağda. 355 . Sandal. Yorgancılık. Erzurum taşı ve diğer maddelerden süs eşyası.

Aşırı sıcak ve soğuk ortamda çalışma gerektiren işler ile sağlığa zararlı ve meslek hastalığına yol açan maddeler ile yapılan işler. işlenmesi. Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işler (Karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon 356 . zararlı ve tehlikeli maddelerin toptan ve perakende satış işleri ile bu gibi maddelerin imali. Arama ve sondaj işlerinin yalnız yer üstünde yapılan yardımcı hizmetlerinde genç işçi çalıştırılabilir. Fazla dikkat isteyen ve aralıksız ayakta durmayı gerektiren işler. maddelerin küçük mikyaslarda yağlama. Kimya sanayi ile ilgili. Genç işçiler cam. toprağın pişirilmesi yoluyla elde edilen kiremit. Para taşıma ve tahsilât işleri. nesil takip eden genler zararlı veya doğmamış çocuğa zararlı veya herhangi bir şekilde insan sağlığını etkileyen zararlı maddelerle ilgili işler. depolanması işleri ve bu maddelere maruz kalma ihtimali bulunan her türlü işler. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili işlerden. epilasyon ve masaj işleri. Müteharrik makineler kullanılarak yapılan işler. 18 yaşından gün almamış “genç işçiler” in çalışabileceği ağır ve tehlikeli işler) şunlardır. pota. Parlayıcı. Meslek eğitim programı gereği staj nedeni ile yapılan çalışmalar hariç. deney eksikliği güvenlik konusunda dikkat eksikliğine bağlı olarak gençlerin maruz kalabileceği kaçınılması veya fark edilmesi mümkün olmadığına inanılan iş kazası riski taşıyan işler. yapıştırma işleri. Eğitim. Toksit. Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili işler. kontrtabla. Ağaç ve bunlardan mamul eşya sanayi ile ilgili işlerden. (*) Çocuk ve Genç İşçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 06 Nisan 2004 – Genç İşçilerin Çalışabileceği Ağır ve Tehlikeli İşler (Ağır ve Tehlikeli işler Yönetmeliğine göre 16 yaşını bitirmiş. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme üretim işleri ile fayans. yonga ağaçtan mamul suni tahta ve PVC yüzey kaplamalı suni tahta imali işleri ile emprenye işlerinde genç işçiler çalışabilir. Gürültü ve/veya vibrasyonun yüksek olduğu ortamlarda yapılan işler. ateş tuğlası. boru. Parça başı ve prim sistemi ile ücret ödenen işler. porselen ve seramik üretimine ait işlerde genç işçiler çalışabilir. Kanserojen. şişe. kontraplak. güzellik salonlarında yapılan yüz. İş bitiminde evine veya ailesinin yanına dönmesine olanak sağlamayan işler (eğitim amaçlı işler hariç).25425 Ek-2 ve Ek-3) Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedi buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik kapsamında yer alan işler. kurutma. sigara ve bağımlılığa yol açan maddelerin üretimi ve toptan satış işleri. Yapı işlerinin teknik hizmetler ve yardımcı işlerinde genç işçi çalışabilir. mutfak ve ev eşyası ile süs eşyası imalatında kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. Alkol. tuğla. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait işlerde çalıştırılabilir. vücut bakımı ve estetiği. Radyoaktif maddelere ve zararlı ışınlara maruz kalınması ihtimali olan işler. Açık bir şekilde veya uzman hekim raporu ile fiziki ve psikolojik yeterliliklerinin üzerinde olan işler. silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde genç işçiler çalıştırılabilir. patlayıcı.

357 . İplik dokuma ve giyim sanayi ile ilgili işlerden çırçır fabrikalarındaki işlerde gençler çalışabilir. Kâğıt ve selüloz sanayisi ile ilgili işlerin.(PVC’nin imali ve PVC’den mamul eşyaların yapımında genç işçi çalıştırılamaz) işlerinde parentez içinde belirtilen bölümler dışındaki işlerde genç işçiler çalışabilir.kademelerinde genç işçi çalıştırılamaz) ile plastik maddelerin şekillendirilmesi ve plastik eşya imali işleri. kâğıt hamuru ve odun hamuru üretimi ile ilgili bölümlerinde ve selüloz üretimi işlerinde genç işçiler çalıştırılabilir. Yönetmelik ekinde “Çeşitli işler” alt başlığında açıklanan her türlü mürekkep imali işlerinde genç işçiler çalışabilir. Yukarıda sayılan işlerin dışında kalan ağır ve tehlikeli işlerde çocukların ve genç çalışanların çalıştırılması yasaktır.

işe giriş ve periyodik muayenelerinde. İdrar. genel sağlık muayenesi ile beraber. arsenikle ilgili zehirlenmelerin görülmesinde işçiler. Arsenik (As) MAK: 0. Her altı ayda bir. yaptıkları işlerden ayrılacaklar. İSİGT-62 Her üç ayda bir. el. Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Her üç ayda bir. göz kapaklarında titremeler şeklindeki belirtileri bulunanlar. kan. İdrarda kopraporfirin aranacak ve kanda hemoglobin yüzdesi ölçülecek. Gerektiğinde kanda ve idrarda kurşun aramak üzere kan örneği. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. karaciğer ve böbrek fonksiyonları değerlendirilecek. Tükürük artması. kurşuna duyarlı olanlar ve alkolikler işe alınmayacaklardır. kolların ekstansiyon durumları incelenecektir. dışkı. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. fosfordan meydana gelen alt çene nekrozu (Fossy .15 mg/m3 İşe Girişte Klinik ve laboratuvar birlikte değerlendirilecek. çene ve dişlerin filmleri çektirilecek. yaptıkları işten ayrılacaklar. diş etlerinde ülserasyon. kan yapıcı sistem. ihtisas laboratuvarlarına gönderilecektir.EK-9 BAZI ULUSAL DÜZENLEMELERDE İŞE GİRİŞ VE PERİYODİK MUAYENELERDE YAPILMASI GEREKEN EK VE TAMAMLAYICI MUAYENELER Tehlike Kaynağı. olduğu gibi.075 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel muayeneleri yapılacak. karaciğer veya böbrek yetersizliği olanlar ile ciltleri hassas bulunanlar veya cilt hastalığı olanlar. genel muayene. kurşun absorbsiyonunun ilk belirtileri. yetmezliği olan. MAK ESD(TWA) Kurşun (Pb) MAK: 0. bu işlere alınmayacaklardır. derisi nemli ve hassas olanlar ile deri. diş etlerinde burton çizgisi bulunup bulunmadığı. Beyaz fosfor (P) İşe giriş muayenesinde Çalışanların.01 mg/m3 (*) Civa (Hg) MAK: 0. çalışanların İSİGT-61 muayenesi yapılacak.5 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel muayeneleri yapılacak. karaciğer ve sinir hastalığı olanlar. bu işlere alınmayacaklardır. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile saptanacaktır. bazofil granulasyonlu eritrosit sayımı yapılacaktır. Çalışanın sindirim yakınmaları olup olmadığı. İSİGT-64 Risk değerlendirmesine göre MAK:0.Jow) nun ilk belirtileri aranacaktır Önceden fosfor bileşikleri ile İşçi işe girerken ve işin temasa gelip gelmedikleri devamı süresince en az 6 incelenecek ve klinik belirti ayda bir kez hassas tıbbi Organik fosfor (insektisit) İSİGT-65 358 . kıl ve tırnaklardaki arsenik miktarı saptanacak. klinik ve İSİGT-63 laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır.

Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Kadmiyum (Cd) MAK: 0. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. yaptıkları işlerden ayrılacaklar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. klinik ve İSİGT-72 laboratuvar yöntemleriyle genel sağlık muayeneleri yapılacak. kan yapıcı sistem ve karaciğer hastalığı görülenler. yaptıkları işlerden ayrılacaklar. bu işlerden ayrılacaklar. kan yapıcı sistem ve karaciğer hastalığı bulunanlar. solunum sistemi. Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. kroma karşı alerjisi olanlar ile cilt ve solunum sistemi hastalıkları bulunanlar bu işlere alınmayacaklardır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. rutin olarak biyokimyasal testle kolinesteraz aktivitesinin tayini yapılacak. klinik ve İSİGT-67 laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacak. bu işlere alınmayacaklardır.1 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacak. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. bu işlerden ayrılacaklar. manganezle ilgili zehirlenmelerin görülmesinde işçiler. organik fosfor bileşikleri ile temas ettirilmeyecek.Tehlike Kaynağı. böbrek ve karaciğer hastalığı olanlar ile aniline karşı alerjisi bulunanlar. Solunum sistemi hastalıkları bulunanlar ile zayıfladıkları görülenler. solunum sistemi ve böbrek hastalığı tespit edilenler bu işlere alınmayacaklardır. önceden teşhis alanlar işe alınmayacak. Herhangi bir şekilde organik fosforlu ve karbamatlı ensektisitlere maruz kalanlarda. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır. İSİGT-66 Periyodik muayenede solunum sistemi ve böbrek hastalığı tespit edilenler. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır İSİGT-68 Periyodik olarak. Periyodik olarak. bünyece çok zayıf olanlar ile solunum sistemi hastalığı bulunanlar. bu işlere alınmayacaklardır. MAK ESD(TWA) İşe Girişte aranacaktır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. Kolinesteraz seviyesi % 25 oranında düşünce işçi. 359 . Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. MAK:0. Periyodik olarak. deri. İSİGT-71 Periyodik olarak. klinik ve İSİGT-69 laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacaktır. Burun septumunda ülserasyon görülenler ile solunum sistemi ve cilt hastalığı bulunanlar çalıştıkları işten ayrılacaklar. Benzen MAK: 20 ppm Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. frengi hastalığı ve ruh hastalığı tespit edilenler.002 mg/m3 (*) Manganez (Mn) Krom (Cr) Berilyum (Be) Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. deri. bu işlere alınmayacaklardır. Periyodik Muayenede kontrole tabi tutulacaktır. Periyodik olarak. çalıştıkları işten ayrılacaklar. duyarlılığı bilinenler. işi değiştirilecektir. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. sinir sistemi. böbrek ve karaciğer hastalığı görülenler. MAK:1ppm (*) Anilin-Nitroamin Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. bu işlere alınmayacaklardır.

. özellikle göğüs muayeneleri ile diğer tetkik ve kontrolleri yapılacaktır Periyodik olarak sağlık İSİGT-76 muayeneleri yapılacak ve her 6 ayda bir. 360 . bu işlerden ayrılacaklar. iş hekimliğindeki gelişmeleri göz önüne alarak sputum sitoloji testleri. bu işlerden ayrılacaklar.Tehlike Kaynağı. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. Çalışma süresince en az iki yılda bir kez standart göğüs filmleri (35x35) alınarak radyolojik muayeneleri yapılır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. Solunum ve dolaşım sistemi hastalıkları ile deri hastalığı görülenler. göğüs filmi (Xray). tomodensitometri gibi daha ileri tetkikler isteyebilir. Tozlu işlerde çalışacak işçiler işe girişte bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı olduklarının raporla belirlenmesine yönelik muayene olurlar. klinik ve laboratuvar yöntemleriyle ile sağlık muayeneleri yapılacak. göğüs yapısında bozukluk bulunanlar. Bu Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde. bu işlere alınmayacaklardır. Ek-1/3 özellikle göğüs muayenesi. Toz Y-26-27Ek-2 Asbest Y-10 İşyeri risk değerlendirmesine göre En az 3 yılda 1 muayene. Asbestle çalışacak her çalışanın çalışmaya başlamadan önce genel sağlık durumu değerlendirilecek ve Yönetmelik Ek’inde belirtildiği şekilde. böbrek ve karaciğer hastalığı olanlarla klora karşı alerjisi bulunanlar bu işlere alınmayacaklardır. göğüs radyografileri alınacak ve solunum ve dolaşım sistemi hastalıkları ile cilt hastalığı olanlar. deri. Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri İSİGT-73 Periyodik olarak.solunum fonksiyon testi. İSİGT-74 Karbon sülfür (CS2) MAK: 20 ppm Klinik ve laboratuvar yöntemleriyle genel sağlık muayeneleri yapılacak. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. işlerin yürütümü yüzünden toz riski bulunması sebebiyle tıbbi raporlar düzenlenmesinde olağan klinik ve laboratuvar muayene yöntemleri arasında göğüs filmi bulgularına özen gösterilir. göğüs radyografileri alınacaktır. bu işlere alınmayacaklardır. böbrek ve karaciğer hastalığı bulunanlar ve klora karşı alerjisi görülenler bu işlerden ayrılacaklar. (solunan havanın hacmi ve hızı) Doktor ve/veya diğer yetkili sağlık personeli. MAK ESD(TWA) Halojenli hidro karbonlar MAK: 20 ppm 60 mg/m3 İşe Girişte Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak.1 lif/cm3 Genel sağlık muayeneleri yapılacak. deri. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. karaciğer ve sinir sistemi hastalıkları olanlarla alkolik ve epileptikler. böbrek. Asbest Y-19 genel klinik muayenesi. Tozlu İşler ESD Asbest: 0. karaciğer ve sinir sistemi hastalıkları bulunanlarla alkolik ve epileptik olduğu görülenler. böbrek. Periyodik olarak.

çalıştıkları işlerden ayrılacaklar. Mekanik titreşime maruziyet Titreşim Y-10 sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. Periyodik olarak. özellikle kemik. eklem ve damar sistemleri incelenecek ve bu sistemlerle ilgili bir hastalığı veya arızası olanlar. . eklem ve damar sistemleri ile ilgili bir hastalığı veya arızası görülenler.5 m/s2. Maruziyet Etkin D: 2. çalıştıkları işlerden Gürültü Y-5 ayrılacaklar. nemli. Ancak doğuştan sağır ve dilsiz olanlar. hava akımı İşe girişte genel sağlık olan ve ışıksız yerlerdeki muayeneleri yapılacak ve çalışmalar özellikle kaslar. bu işlere alınmayacaklardır. eklemler ve göz üzerinde durulacak ve Periyodik olarak genel sağlık İSİGT-81 muayeneleri yapılacak ve özellikle romatizma ve göz hastalığı görülenler. İSİGT-80 Yeraltında. . Periyodik olarak sağlık İSİGT-79 muayeneleri yapılacaktır. bu işlere alınmayacaklardır. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak. genel sağlık İSİGT-78 muayeneleri yapılacaktır. MAK ESD(TWA) Gürültülü işler Maruziyet sınır değeri: 87 dB En yüksek MED:85 dB En düşük MED: 80 dB İşe Girişte Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Gürültülü işlerde çalışacaklar işe alınırken.Hastalığın veya etkilenmenin çalışanın özel çalışma koşullarından ortaya çıkması hali. 361 . kulak ve sinir sistemi hastalığı olanlar ile bu sistemde arızası bulunanlar ve HT’liler.5 m/s2. . özellikle duyma durumu ve derecesi ölçülecek.Maruz kalınan titreşimin işçilerde tanımlanabilir bir hastalık veya sağlığa zararlı bir etkiye neden olduğu tespit edilebildiği durumlar. Titreşim El-kol: Maruziyet Sınır Değeri: 5 m/s2. İşe girişte.Tehlike Kaynağı. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. bu işlere alınmayacaklardır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. gerekli koruyucu önlemler alınacaktır. bu işlere alınabileceklerdir. genel sağlık muayeneleri yapılacak.Maruziyet değerlerini aşan her durumda uygun sağlık gözetimi yapılacaktır.15-0. Kemik. genel sağlık muayeneleri yapılacak. Sağlık gözetimi yapılırken aşağıdaki hususlar da dikkate alınacaktır: . özellikle görme durumu ve derecesi tayin olunacak ve gözle ilgili bir hastalığı olanlar. Tüm vücut: 1. Duyma durumunda azalma ve herhangi bir bozukluk görülenler ve kulak ve sinir hastalığı bulunanlar ve HT’li olanlar.Hastalık veya etkilenmenin saptanması için geçerli ve uygun yöntemlerin bulunduğu durumlar. İnfraruj Işınlar İşe alınırken genel sağlık muayeneleri yapılacak.

kontrol ve tedavi hastalığı aranacaktır. çalıştıkları işlerden ayrılacaklar. 1999 (**)Görev Gereği Işınlanmalar İçin Radyoizotopların Vücuda Yılda Alınma Sınırları (ALI) (Yıllık alınmasına izin verilen miktarlar-Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği Ek-II’de uzun bir liste olarak verilmiş) 362 .1’i geçmeyecektir. dolaşım. (*) Toksikoloji – Prof. İşe alınırken. bunların periyodik genel sağlık muayeneleri yapılacaktır. altına alınacaklardır. bu işlerden ayrılacaklar. klinik ve laboratuvar yöntemleriyle genel sağlık muayeneleri yapılacak ve özellikle E. İşe başladıkları günden İSİGT-82 itibaren (15) gün sonra adaptasyon muayenesine tabi tutulacak ve işin devam süresince de. MAK ESD(TWA) İşe Girişte Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri sedimantasyon yapılacak ve çalıştıkları işlerden klinik usullerle romatizma ayrılacaklar. solunum ve kemik sistemleri üzerinde gerekli incelemeler yapılacak ve sağlık yönünden sakınca görülenler. Özellikle kalp. Dr. solunum ve kemik sistemi hastalığı ve arızası görülenler. CO2 miktarı % 0.G. kan ve kan yapıcı sistemi incelenecek. İsmet Dökmeci. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır Radyoaktif ve İyonizan ışınlarla İşe alınırken genel sağlık çalışma(**) muayeneleri yapılacak ve özellikle sinir. bu işlere alınmayacaklardır. Yüksek basınçta çalışma Saatte kişi başına 40 m3 hava sağlanacak. Periyodik olarak genel sağlık İSİGT-83 muayeneleri yapılacak ve özellikle sinir ve kan hastalıkları ile ilgili bozuklukları görülenler.Tehlike Kaynağı. ve solunum fonksiyon testleri ile birlikte kalp dolaşım. Romatizma ve göz hastalığı olanlar. sinir ve kan hastalıkları ile ilgili bozuklukları görülenler bu işlere alınmayacaklardır.K. bu işlere alınmayacaklardır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.

EK-10 ULUSAL DÜZENLEMELERE GÖRE BAZI TETKİKLERİN YAPILMA SIKLIĞI Tetkik DÜZENLEME Akciğer grafisi Ulusal Düzenlemeler ve Öneriler İşçi Sağlığı İş Toz Mücadele Güvenliği Tüzüğü Yönetmeliği14. işyeri sağlık ve güvenlik birimi.25494 –Değ. Sağlık Ocağı.2003-25328 Diğer-İyi Uygulama Örnekleri İşyeri risk değerlendirmesi yapılarak çalışanın gereksiz yere radyasyon almasını önlemek için grafi çektirme sıklığına karar verilmelidir. 3 Ayda 1 (gerektiğinde) 3 Ayda 1 (gerektiğinde) 3 Ayda 1 3 Ayda 1 3 Ayda 1 3 Ayda 1 Beyaz fosforla çalışan işçilere işe girişte ve Organik fosforlu insektisitlerle çalışan işçilere işe girişte ve en az 6 Ayda 1 6 Ayda 1 Yılda 1 Yılda 1 Yılda 1 İşe girişte Gerekli durumda aşı 3 Ayda 1 Ekranlı araçlarda çalışanlar İşe girişte ve düzenli aralıklarla (süre belirtilmemiş.09. tozlu işlerde yılda 1 kez çektirilmesi uygundur.Önerisi 2005 Asbestle çalışmalarda Yılda 1 Tozlu işlerde 2 muayenenin en az 3 yılda 1 yılda 1yapılması ve muayenenin de aç grafisini içermesi gerektiği belirtilmiş A-I Pnömokonyoz A-I Pnömokonyoz saptandı ve tozsuz saptandı ve tozsuz ortamda çalışmaya ortamda devam ediyorsa: Yılda çalışmaya devam 1 Sorun yoksa yılda 1 ediyorsa: Yılda 1 devam Sorun yoksa yılda 1 devam Süresi belirtilmemiş (En az 3 yılda 1) Asbest Yönetmeliği 26. OSGB. sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi. SFT Odyometri Kanda Pb İdrarda Pb İdrarda koproporfirin Kanda Hb Eritrosit sayımı Kanda Hg İdrar. hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir (Ağır