Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi

Bu rehber, Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından finanse edilen İSGİP (Türkiye`de İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi Projesi - TR0702.20-01/001) kapsamında hazırlanmıştır. Aşağıda ismi geçen teknik uzmanlar İSGİP kapsamında bu rehberin hazırlanmasına katkıda bulunmuşlardır: Dr. Kadir Atlı, Uzun Dönemli Uzmanı Dr. Brigitte Froneberg, Kilit Uzman Dr. Linda Matisane, Kısa Dönemli Uzman Doç. Dr. Ali Naci Yıldız, Uzun Dönemli Uzman Dr. Cebrail Şimşek, Uzun Dönemli Uzman Dilek Demirkol, Dil Asistanı Saliha Rodoplu, Dil Asistanı Bu yayına sağladıkları destek, değerli yorum ve düzeltmeleri için, başta İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü ve aynı zamanda Kıdemli Program Yöneticisi Sayın Kasım ÖZER olmak üzere aşağıda yer alan Proje Koordinasyon Birimi üyelerine teşekkürlerimizi sunarız: Sayın Nefise Burcu Ünal, İSG Uzmanı Sayın Ali Rıza Ergun, İSG Uzmanı Sayın M. Furkan Kahraman, İSG Uzman Yard. Sayın Nuri Vidinli, Tabip Sayın Emine Kaplan, Tabip Bu yayın Avrupa Birliği’nin mali desteğiyle hazırlanmıştır. Yayının içeriğinden yalnız Danışman firma sorumlu olup hiçbir şekilde Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

2

Önsöz
Tümüyle önlenebilir olan meslek hastalıklarından kaynaklı maddi ve manevi kayıplar ülkemizin ekonomisinde önemli boyutlara ulaşmaktadır. Konunun önemi, çalışma hayatını düzenleyen mevzuatı hazırlayan, bu alanda denetim gerçekleştiren ve iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili proje faaliyetleri yürüten Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından her platformda dile getirilmekte ve düzenleyici faaliyetler her geçen gün artarak devam etmektedir. Bu alanda gerçekleştirilen faaliyetlerden biri olan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün yararlanıcısı olduğu Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA) destekli “Türkiye’de İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi Projesi” (İSGİP), 2010 Ocak ayından itibaren metal, maden ve inşaat sektörlerinde belirlenmiş pilot bölgelerde çalışmalar gerçekleştirmektedir. Gerçekleştirilen bu çalışmaların bir sonucu olarak iş sağlığı alanında, meslek hastalıklarından kaynaklı kayıpları azaltmak amacıyla başta işyeri hekimleri olmak üzere tüm paydaşlara ulusal ve uluslararası mevzuat, norm, bilgi ve belgelerin detaylı olarak verildiği ve açıklandığı “Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi” hazırlanmıştır. Meslek hastalıklarının önlenmesinde önemli etkileri olacak bu rehberin çalışma hayatına hayırlı ve uğurlu olmasını dilerken, bu rehberin hazırlanmasında emeği geçen yerli ve yabancı tüm uzmanlara teşekkür ederiz. T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü

3

Kısaltmalar Listesi: ABD............Amerika Birleşik Devletleri AKM ...........Aralıklı Kontrol Muayenesi Att...............Acil Tıbbi Teknisyen CDC ...........Amerikan Hastalık Kontrol Merkezi ÇSGB......... Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı dB...............Desibel DF ..............Düzeltici Faaliyet DEP............Dizel Egzoz Parçacıkları GBİK ..........Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı HT ..............Hipertansiyon Hz...............Hertz ICOH ..........Uluslararası İş Sağlığı Komisyonu ILO .............International Labour Organization- Uluslararası Çalışma Örgütü İGM ............ İşe Giriş Muayeneleri İSG .............İş Sağlığı ve Güvenliği İSGB ..........İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi İSGGM....... İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü İSGİP .........“Türkiye’de İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi” Projesi İSGÜM ....... İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi Müdürlüğü İSG-YS.......İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi KAH............Koroner Arter Hastalığı KİP .............Kömür İşçisi Pnömokonyozu KKD............Kişisel Koruyucu Donanım KOAH.........Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı KOBİ ..........Küçük ve Orta Ölçekli İşletme KS ..............Kraniyal Sinir KTS ............Karpal Tünel Sendromu MDF ...........Medium Density Fiberboard-Orta Yoğunlukta Lif Levha MRH...........Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri NIOSH .......National Institute of Occupational Safety and Health- Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği ...................Enstitüsü OHSAS ......İş Sağlığı ve Güvenliği Değerlendirme Serisi OSGB ........Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi ÖF ..............Önleyici Faaliyet PMF ...........Progressif Masif Fibrozis QEC ...........Quick Exposure Check-Hızlı Maruziyet Değerlendirme RD ..............Risk Değerlendirmesi SGK ...........Sosyal Güvenlik Kurumu Td ...............Tetanos-difteri TİSH...........Temel İş Sağlığı Hizmetleri TİT..............Tam İdrar Tetkiki TSM ...........Toplum Sağlığı Merkezi UOB ...........Uçucu Organik Bileşikler UV ..............Ultraviyole VHKİ...........Veri Hazırlama Kontrol İşletmeni WHO ..........World Health Organization-Dünya Sağlık Örgütü 4

I.

II.

III.

GİRİŞ .................................................................................................................................................................9 GENEL BİLGİLER .............................................................................................................................................. 11 Temel İş Sağlığı Hizmetleri .......................................................................................................................... 13 İş Sağlığı Gözetimi Kavramı......................................................................................................................... 13 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi .................................................................................................................. 14 İşyerini tanıma, Çalışma Ortamında İşyeri Durum Saptaması ve Risk Değerlendirmesi ...................... 15 Sağlık Gözetiminde İşverenin Hakları ve Yükümlülükleri ......................................................................... 17 Sağlık Gözetiminde Çalışanların Hakları ve Yükümlülükleri ..................................................................... 18 Sağlık Gözetiminde Sağlık Biriminin Yükümlülükleri ................................................................................. 18 Çalışma Ortamı Gözetimi .......................................................................................................................... 19 Malzeme Güvenlik Bilgi Formları ................................................................................................................. 20 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu ...................................................................................................................... 22 İşyeri Sağlık Birimleri ve İnsan Gücü ........................................................................................................... 26 İşyeri Sağlık Birimi, İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi, Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri ........................... 27 İşyeri Sağlık Birimi ve İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) ................................................................. 27 Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi ................................................................................................................... 29 Toplum Sağlığı Merkezleri-Çalışanların Sağlığı Birimi (TSM-ÇSB) ......................................................... 31 İSGB, OSGB ve TSM Çalışanların Sağlığı Birimlerinin İnsan Gücü........................................................ 31 İşyeri Hekimi................................................................................................................................................... 31 Diğer Sağlık Personeli .................................................................................................................................. 33 İş Güvenliği Uzmanı ...................................................................................................................................... 35 Sağlık Gözetiminde Kişisel Koruyucu Donanım Seçimi............................................................................ 36 Baretler ........................................................................................................................................................... 36 İş Güvenliği Ayakkabısı................................................................................................................................. 36 Koruyucu Gözlükler veya Yüz Koruyucu Siperler ...................................................................................... 37 Koruyucu Eldiven .......................................................................................................................................... 37 Koruyucu Giysi............................................................................................................................................... 37 Kulak Koruyucu Donanımlar ........................................................................................................................ 37 Solunumu Koruma ........................................................................................................................................ 37 Düşmeye Karşı Kişisel Koruyucu Donanımlar ........................................................................................... 37 İşe Giriş Muayenesi ................................................................................................................................... 41 III.1. Genel İşe Giriş Muayenesi................................................................................................... 42 III.2. Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler.......................................................................................... 50 III.2.1 Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ..................................................... 51 Odyogram Öncesi (için) Gürültü Etkilenimi ve Tıbbi Bilgilere Yönelik Anamnez........ 53 İşitmenin Korunması (Gürültü Kontrol) Programı .......................................................... 55 III.2.2 Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi ............................................................ 57 Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi ve Belgeler ................................... 58 III.2.3. Titreşimli İşlerde Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ...................................................................... 64 III.2.4. Kimyasal Maddelerle Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ..................................................... 66 III.2.5. Biyolojik Risk Etkenlerinden Etkilenme Olasılığı Olan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi ....... 69 III.2.6. Biyolojik İzlem............................................................................................................................. 72 III.3.1. Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi............................................................................................. 75 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı ....................................................................................................... 75 Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıkları............................................................................................... 78 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Sendromu................................................................... 78 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................... 80 Bel Rahatsızlıkları ......................................................................................................................... 81 Epikondilit ....................................................................................................................................... 85 Bursit............................................................................................................................................... 86 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları ...................................................................................... 86 Asbeste Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları................................................................................. 89 Mesleki Astım ............................................................................................................................... 91 Mesleki Deri Hastalıkları .............................................................................................................. 92 Sıcak Stresi.................................................................................................................................... 95 Mesleki Kanser.............................................................................................................................. 95 Biyolojik Risk Etkenleri.................................................................................................................. 97

İçindekiler

5

IV. V. VI. VII. VIII. IX.

Tetanos .......................................................................................................................................... 97 Leptospiroz (Weil Hastalığı) ......................................................................................................... 97 Mantar Enfeksiyonları ................................................................................................................... 98 Madenci Nistagmusu .................................................................................................................... 98 Psikososyal Sorunlar .................................................................................................................... 99 Maden İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler ................................................................. 100 III. 3.2 İnşaat İş Kolunda Sağlık Gözetimi ................................................................................................. 101 Kimyasal Zararlar ........................................................................................................................ 102 Fiziksel Zararlar ........................................................................................................................... 103 Biyolojik Zararlar .......................................................................................................................... 103 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı...................................................................................................... 105 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Hastalığı .................................................................... 106 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................. 108 Bel Rahatsızlıkları........................................................................................................................ 109 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları .................................................................................... 111 Asbeste Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları............................................................................... 112 Kimyasallara Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları....................................................................... 115 Mesleki Deri Hastalıkları ............................................................................................................. 117 Mesleki Astım ............................................................................................................................. 118 Mesleki Kanser ............................................................................................................................ 120 Tetanos ........................................................................................................................................ 120 İnşaat İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler................................................................... 121 III. 3.3 Metal İşkolunda Sağlık Gözetimi ................................................................................................... 123 Metal İşleri .................................................................................................................................... 123 Eritme ve Arıtma.......................................................................................................................... 123 Dökümcülük ................................................................................................................................ 124 Dövme ve Presleme ................................................................................................................... 124 Haddehaneler .............................................................................................................................. 125 Kaynakçılık ve Sıcak Kesme ..................................................................................................... 126 Tornalar ........................................................................................................................................ 128 Zımparalama ve Parlatma.......................................................................................................... 129 Sanayi Yağları, Metal İşleme Sıvıları, Soğutma Sıvıları .......................................................... 129 Metallerin Yüzey İşlemleri .......................................................................................................... 130 Metal Yeniden Kazanma ............................................................................................................ 130 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı...................................................................................................... 131 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Hastalığı .................................................................... 133 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................. 134 Bel Rahatsızlıkları........................................................................................................................ 135 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları .................................................................................... 136 Kimyasallara Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları....................................................................... 138 Mesleki Deri Hastalıkları ............................................................................................................. 140 Mesleki Astım ............................................................................................................................. 142 Mesleki Kanser ............................................................................................................................ 143 Fotoelektriğe Bağlı Gelişen Keratokonjonktivit......................................................................... 144 Metal İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler.................................................................... 145 Erken Kontrol ve İşe Dönüş Muayenesi............................................................................................... 147 IV.1. İş Kazaları............................................................................................................................................ 148 IV.2. Meslek Hastalıkları ............................................................................................................................. 150 Aralıklı Kontrol Muayenesi (Periyodik Muayene) ............................................................................... 153 İşten Ayrılma ve Geç Muayene............................................................................................................... 155 Erken Tanı................................................................................................................................................... 157 Yer-İş Değişikliği, Mesleki Rehabilitasyon........................................................................................... 159 Özelliği Olan Muayeneler......................................................................................................................... 161 IX. 1. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacakların İşe Giriş ve Periyodik Muayenesi ............................ 161 IX. 2. Portör Muayenesi ........................................................................................................................ 161 IX. 3. Sürücü Muayenesi ...................................................................................................................... 163 IX. 4. İş Makinesi Operatörü Muayenesi............................................................................................. 174 IX. 5. Yüksekte Çalışanların Muayenesi ............................................................................................. 175

6

X. XI.

XII. XIII.

XIV.

XV. XVI. XVII. XVIII.

Yeraltı Çalışanlarının Muayenesi............................................................................................... 176 Gece Çalışması Yapacakların Sağlık Muayenesi ................................................................... 176 Sağlık Koşulları Bakımından Günde En Çok 7,5 Saat ve Daha Az Çalışması Gerekenler ................................................................................................................................... 178 Çalışanların Sağlık ve Güvenlik Eğitimleri........................................................................................... 181 Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar.................................................................................................... 185 XI.1. Çalışma Yaşamında Kadınlar ........................................................................................................... 185 XI.2. Çalışma Yaşamında Çocuk ve Genç Çalışanlar (Çırak ve Kalfalar) ............................................ 188 XI.3. Çalışma Yaşamında Engelliler (Sakat İşçiler) ................................................................................. 189 XI.4. Çalışma Yaşamında Yaşlılar (Yaşlı Çalışanlar) .............................................................................. 190 XI.5. Çalışma Yaşamında Kronik Hastalığı Olanlar................................................................................. 191 XI.6. Çalışma Yaşamında Gezici, Geçici, Göçer ve Göçmen İşçiler ..................................................... 192 XI.7. Alt İşveren İşçileri (Taşeron çalışanları)............................................................................................ 193 İşyerinde Sağlığı Geliştirme Çalışmaları .............................................................................................. 195 XII. 1. Sigarasız İşyerleri ............................................................................................................................ 195 XII. 2. Obezite ile Mücadele ve Sağlıklı Yaşam İçin Spor ...................................................................... 197 İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi .......................................................................................................... 199 İşyeri Hekimi Sözleşmesi............................................................................................................................ 199 İşe Giriş Muayene Formu ........................................................................................................................... 200 Basamak Sağlık Kuruluşlarına Sevk Formu ............................................................................................ 203 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurul Karar Defteri................................................................................................ 205 Onaylı Defter ................................................................................................................................................ 205 Protokol Kayıt Defteri .................................................................................................................................. 205 Laboratuvar Kayıt Defteri............................................................................................................................ 205 İş Göremezlik Belgesi ................................................................................................................................. 205 İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu .......................................................................................... 208 Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi ve Belgeler.............................................................. 209 Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu ................................................................................. 210 Gebe İşçilerin Sağlığını İzleme Formu ...................................................................................................... 211 Sağlık Muayene Kâğıdı .............................................................................................................................. 211 Aşı Kartı ........................................................................................................................................................ 212 Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi ................................................................................................................. 212 Bildirimi Zorunlu Hastalıklar ....................................................................................................................... 213 Zehirlenme Bildirimi ..................................................................................................................................... 214 Zehirlenme Vaka Bildirim Formu ............................................................................................................... 215 Zehirlenme Nedenleri.................................................................................................................................. 217 Antidot Listesi............................................................................................................................................... 219 İşyeri Sağlık Birimi Yıllık Çalışma Planı Takvimi ...................................................................................... 220 İSGİP İSG Yönetim Sistemi Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu .................................................... 221 İşyerlerinde Afet ve Acil Durum Organizasyonu................................................................................ 223 Afet ............................................................................................................................................................... 223 Afet Yönetimi................................................................................................................................................ 223 Acil Durum ................................................................................................................................................... 223 Çalışma Yaşamında Beslenme .............................................................................................................. 235 Çalışma Yaşamında Bağışıklama .......................................................................................................... 239 Çalışma Yaşamında Etik Sorunlar......................................................................................................... 249 İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler, Ölçekler ve Muayene Yöntemleri ................................................... 251 XVIII. 1. Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayeneleri ........................................................... 251 XVIII. 2. Arteryel Kan Basıncı Değerlendirmesi .................................................................................. 253 XVIII. 2. 1. JNC-VII Değerlendirmesi......................................................................................... 253 XVIII. 2. 2. ESH-ESC Değerlendirmesi..................................................................................... 253 XVIII. 2. 3. Kan Basıncı Hedefleri İçin Algoritma ..................................................................... 254 XVIII. 3. Basit Dikkat Testleri .................................................................................................................. 254 XVIII. 4. BECK Anksiyete Ölçeği ........................................................................................................... 255 XVIII. 5. BECK Depresyon Ölçeği ......................................................................................................... 256 XVIII. 6. Tükenmişlik................................................................................................................................ 259 XVIII. 7. Uyku Sorgulaması .................................................................................................................... 260

IX. 6. IX. 7. IX. 8.

7

............... 1...... 23.............................................................. 266 XVIII......... Kraniyal Sinir Muayenesi .................................... 2........ 264 XVIII............................................................. 272 XVIII........................................... İşitme İle İlgili İşyerinde Uygulanabilecek Testler ............. 2........... Ishıhara Renk Körlüğü Testi............ 281 XVIII............ 351 Bazı Ulusal Düzenlemelerde İşe Giriş ve Periyodik Muayenelerde Yapılması Gereken Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler .................................................................................... 8..................... 4. 19............... Harward Basamak Testi ............................................ 350 Kadınların...................................................... Görme Kaybının Değerlendirilmesi ................................ 17.... 261 XVIII........ 19............................................... .................... 14.. 17...................... 265 XVIII..... 268 XVIII.............. 17............... Mental Durum Muayenesi......................................................................................................... 16....................................... 265 XVIII.................................. 1.. Koroner Kalp Hastalığı Risk Hesaplama......... 286 XVIII...................................................... 1...3 EK-4 EK-5 EK-6 EK-7 EK................. 23.............. 6.. Fısıltı Testi....... 373 Kaynaklar.......... Karpal Tünel Sendromu Testleri ..... 1.................................................................................................... 364 Bazı Yönetmeliklerde Belirtilen Çalışanlara Verilecek Eğitim Konuları ................. 283 XVIII......................................... 286 XVIII................................... De Quarvein Hastalığı Testi ..... 17........ 2.......................................................................................... Diyapazon Testleri ................................................. Solunum Fonksiyon Testleri ................................. 280 XVIII........ Koordinasyonun Muayenesi................... 268 XVIII............ 267 XVIII........................................................................................ 302 Ülkemizde ve Bazı Avrupa Ülkelerinde Çalışma Ortamındaki Bazı Maddelerin MAK Değerleri....................... 3.................................. 3................................................... Kuru Göz Değerlendirilmesi .... 270 XVIII......... 285 XVIII................................................................... 11. 17.............................................. 4.......... 18... 262 XVIII.......................................................... Görme Ölçme Tablosu ........12 EK-13 XVIII........... 17........................................................................... Kas İskelet Sistemine İlişkin Testler ........ 281 XVIII.................. Aerobik Güç Testleri (Performans Testleri)........................... Dikkat Dağınıklığı Testi........... 282 XVIII................................................ 5..................................................................... Duyu Muayenesi.............................................................................. 265 XVIII..................................................... 19....... 16............ 18.................. 23...... 18................... 23........................................................... 17.......................... 369 İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Etik Kurallar............ 358 Ulusal Düzenlemelere Göre Bazı Tetkiklerin Yapılma Sıklığı....................................... Yürüyüş Muayenesi........... 380 8 ................................................................................ 271 XVIII..... Queens Kolej Basamak Testi ........................................ 22.... 23.......... 280 XVIII. 288 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi ............... 283 XVIII........... 16.....................EK-1 EK-2 EK.... 266 XVIII....................................................................... Framingham Koroner Kalp Hastalığı Risk Skoru........................................................................... 296 Genel Ortam Gözetimi ................ Yakın Görme Muayenesinde Kullanılabilecek Yazı ............ New York Kalp Cemiyeti’nin Konjestif Kalp Yetersizliği Sınıflaması................................................................................................................................. JBS Risk Skoru Hesaplama Modeli ........... Amsler Grid Testi................................ 15. Reflekslerin Muayenesi . 266 XVIII.......................................... 13................ 10........................................ 12........... WHO ve Amerikan Diyabet Derneği’nin Diyabet Tanı Kriterleri............... 345 Bazı Kamu Kuruluşlarının Sağlık Yönergelerinden Örnekler.............11 EK............................................. Bel Ağrılı Hastada Özel Testler .......................................................... 20.............. Üç Dakika Basamak Testi ................................................................................ 284 XVIII........ 282 XVIII.. 2.......................... Göz Muayeneleri ............................................. 268 XVIII......................................... 266 XVIII................................... 9.............................................................................. Gençlerin ve Çocukların Çalıştırılabilecekleri ve Çalıştırılamayacakları İşler .................................................. 2.... 1...... 264 XVIII................................................ 3................................................... 263 XVIII............................... 343 İş Sağlığı Konusunda Ülkemizdeki Son Düzenlemelerden Bazıları ..........8 EK-9 EK-10 EK...... 289 İşyeri İş Sağlığı ve Güvenliği Koşulları Durum Saptama Formu .... 21.. 16......... 312 Denetimlerde İstenebilecek Bazı Belgeler ................................................................................................................. 285 XVIII............... Motor Muayene........................ 363 Sanayide Kullanılan Kimyasallardan Etkilenmenin Biyolojik İzlemi İçin Önerilen Yöntemler ........... Tecumseh Basamak Testi .....

Babası arkada ışık sızan kapıdan kızını izlemektedir. Meninas'in resmini görebilenleriniz başarılı olacak. Prof. diğer ülke uygulamalarına. Muhan Hoca’yı rahmetle anarken. Herkes bakar. Bakar ama tarzı zaten kübik olan sürrealist resimde sanatla fazla ilgilenmeyenlerin anlayabileceği çok az şey vardır. sarı uzun saçlı yaratığa benzeyen bir şey… Etrafında başka yaratıklar. yerde yine bir yaratık ve arkadaki şekli bozuk içi parlak dikdörtgenin içinde başka bir şeyler daha. 9 . Bu resimde sandalyenin üzerinde oturan sarı uzun saçlı bir aristokrat kızının etrafındaki dadıları onun saçını tararken. çalışanların sağlığını olumsuz etkileyen pek çok tehlike kaynağıyla birden nasıl baş edeceklerini bilemezler. 5-10 dakika hiçbir şey söylemeden sınıfı izleyen Hoca. diğerleri kübik şekillere bakıp yanlış anlamlar çıkarmaktan gerçekleri hiç göremeyecektir”. Picasso'nun resmine bakıp. Bozuk perspektifli bir oda. İşte bu noktada iş sağlığı profesyonelleri yasal düzenlemelere. iyi uygulama örneklerine ve rehberlere gereksinim duyarlar. Muhan Soysal derslerinden birinde tepegöze bir Picasso resmi koyar. İş sağlığında da durum gerçekten Picasso’nun resmindeki gibi karmaşıktır. İş sağlığı çalışanları fabrikalara girdiğinde işe nereden başlayacaklarını. gerçekleri size Picasso’nun resmindeki gibi şekil değiştirmiş olarak gösterir. Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi’nin iş sağlığı profesyonellerine ve işverenlere yol gösterici olmasını dileriz. Muhan Soysal hiç unutamayacağımız dersini verir: "Hayatta hiçbir şey Meninas'in resmi kadar belirgin ve net değildir. yerde köpeği yatmaktadır. Ancak ikinci resmi görünce Picasso'nun resmindeki öğelerin ne olduğunu ve bu resmin Meninas'in tablosuna gönderme olarak yapılmış olduğunu fark eder tüm sınıf. birazdan Picasso’nun resmini alıp Meninas'in bir resmini koyar.Giriş Orta Doğu Teknik Üniversitesi İşletme Bölümü'nün hem en sevilen hem en çekinilen profesörü Muhan Hoca’nın Strateji Yönetimi dersinin ilk saati öğretim üyelerinin bile katılımıyla geçermiş ki her senesi ayrı ilginçlikteymiş. İş hayatı.

10 .

iç içe geçmiş iş sağlığı bütününün diğer konularıdır. "her türlü işte çalışanların çalışanların fiziksel. risklerin analizi. Üründe dâhil tüm sürecin sağlığı. arsenik zehirlenmesi gibi geleneksel iş sağlığı sorunları daha tam çözülmemişken. İnsanoğlunun doğada varlığını sürdürebilmek için başlattığı çalışma eylemi yüzyıllar içinde biçim değiştirmiştir. İşyeri hekimliği (İş sağlığının tıbbi yönü) Çalışanın (çalışanın) sağlığı -Meslek hastalıkları. İşyerinin çevreye etkileri. Çalışma yaşamındaki bu değişim toplumların yapısını. kas iskelet sistemi hastalıkları. biryandan hala silikozis. -İş kazaları. Çalışanlar bir yandan tarımın. elbette iş sağlığının merkezinde yer alan ana konusu olmalıdır. çalışanın sağlığıdır. aynı zamanda yoğun bilgisayar kullanımı ve 11 . iş kazaları. onların fizyolojik ve psikolojik yapılarına uygun bir işe yerleştirilmesi ve bunun sürdürülmesini. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) ortak iş sağlığı tanımı bu işin profesyonellerine yol göstermektedir.I. meslek hastalıkları. Ülkemizde ise. civa. İş güvenliği uzmanlığı. kimyasal ve psikolojik risk etkenleri kontrol altına alınmış. Ürünün sağlığı. psikososyal sorunlar gibi yeni hastalıklar ortaya çıkmıştır. ancak. iş hijyeni çalışma ortamından. kontrol önlemlerine karar verilmesi ve bu önlemlerin alınması. alerjiler. yeni çalışma biçimlerine bağlı ergonomik sorunlar. -İşle ilgili hastalıklar. çalışma şartlarından ötürü çalışanların sağlıklarının yitirilmesinin önlenmesi. sanayileşmenin ortaya çıkardığı sağlık sorunlarıyla uğraşmaktayken. Genel Bilgiler İş sağlığı oldukça geniş bir konudur. İş sağlığı konusunun ana ekseni. Çalışma koşullarının olumsuzluğu nedeniyle sağlıkları da olumsuz etkilenebilen. Gelişmiş ülkelerde enfeksiyonlar. İş sağlığı(*). Tehlikelerin belirlenmesi. İşyerinin sağlığı. (*) ILO ve WHO İş Sağlığı Uzmanlar Ortak Komitesinin 1950 yılında gerçekleştirdiği toplantısında yapılan iş sağlığı tanımı1995 yılında revize edilmiştir. yaşayış biçimini. sağlıklarını hatta yaşamlarını kaybeden çalışanın sağlığı. öte yandan bilgi teknolojisinin gelişmesiyle yeni sağlık sorunları ortaya çıkmıştır. tüm süreçten ve çevre açısından konuya yaklaşmaktadır. çalışma ortamının sağlığı ve işyerinin çevreye etkileri de aslında birbirini tamamlayan. insan ilişkilerini ve yaşamdan beklentilerini de etkilemiştir. ruhsal ve sosyal yönden tam iyilik durumlarının korunması ve geliştirilmesi. özetle işin çalışana. Çalışan kişi bu işi yapmasaydı bu sağlık sorunlarıyla karşılaşmayacaktı. fiziksel. kurşun. İş hijyeni (İş sağlığının teknik yönleri) Prosesin (süreç) sağlığı. ağır iş yükü. kimlerin nasıl zarar görebileceğinin saptanması. Risk değerlendirmesinin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi. çalışanın da işe uygunluğunun sağlanmasını amaçlar”. çalışma sırasında sağlıklarını olumsuz yönde etkileyecek faktörlerden korunmaları. İşyeri hekimliği konuya çalışan odaklı yaklaşırken.

Temel iş sağlığı hizmetleri çerçevesi içinde etkinliklerin akış şeması* *(Temel İş Sağlığı Hizmetleri.duruş bozukluklarına bağlı kas iskelet hastalıkları. 12 . ücret yetersizliği gibi pek çok psikososyal sorun ve denetimsiz kimyasal kullanımının tetiklediği alerjik hastalıklar gibi yeni sorunlar da karşımıza çıkmaktadır. şoförün. Yalnız metal sanayiinde. madende. Bu geçiş süreci nedeniyle ülkemizin iş sağlığı çalışanları hem gelişmiş ülkelerin iş sağlığı çalışanlarından hem de geri kalmış ülkelerin iş sağlığı çalışanlarından çok daha fazla çalışmak. banka çalışanının. sağlığın geliştirilmesi çağdaş iş sağlığı anlayışının da gereklerindendir. sağlıklarının korunması hatta bununla da yetinilmeyip. Buhara Önal-ÇSGB-14/02/2007) WHO-ILO ortak iş sağlığı tanımın her türlü işte çalışanı kapsaması çok anlamlıdır. iş güvencesinin olmaması. uzun süre çalışma. inşaat işlerinde çalışanların değil. Çeviren: Dr.Profesör Jorma Rantenen. hemşirenin. öğretmenin. daha fazla araştırma yapmak zorundadır. alışveriş merkezlerinde ayakta ve uzun süre çalışan tezgâhtarların. doktorun kısaca tüm çalışanların sağlığının işleri nedeniyle yitirilmesinin önlenmesi. işsizlik.

İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizine katılma. Bir çalışanın iş ortamının gözetimi. işletmedeki iş risklerine uygun ve yeterli olacak şekilde aşağıdaki görevleri kapsayacaktır. Temel iş sağlığı hizmetleri. İşin çalışana uygunluğunun geliştirilmesi. Küreselleşmenin etkisiyle değişen çalışma koşulları. makine ve diğer teçhizatın durumu. İşyerlerinde sağlığa zararlı risklerin tanımlanması ve değerlendirilmesi. hijyen ve ergonomi. güvenliği. İş sağlığı hizmetleri önceden sağlanmamışsa veya yeni iş sağlığı hizmeti personeli çalıştırılmaya başlanmışsa. sağlık kayıtlarının kişilik hakları çerçevesinde kilit altına alınması. eğitim ve öğretim sağlamada işbirliği. İlkyardım ve acil durum tedavi hizmetlerini örgütleme. İşyerlerinin tasarımı. gerekli durumlarda yer ya da iş değişikliği önerisinde bulunma ve yine 13 . bağışıklama çalışmaları. acil tedavi. değerlendirilmesini ve bildirimini de içeren sağlığı koruyucu tüm çalışmalar. periyodik. Sağlık üniteleri. İSG kurullarına katılma ve çalışmalarında aktif rol alma. sağlık ve güvenlik eğitimlerine katılma. coğrafi alana veya iş sözleşmesinin içeriğine bakılmaksızın dünyadaki her çalışan bireye iş sağlığı hizmetlerini sağlamak için bir çabadır. iş kazası ya da meslek hastalığı veya şüphesi durumunda olayın/olgunun analizi. ekonomi sektörüne.161 No’lu ILO Sözleşmesi’nden: Her işverenin istihdam ettiği çalışanların sağlık ve güvenliği için sorumluluğu saklı kalmak kaydıyla ve çalışanların iş sağlığı ve güvenliği (İSG) konusunda katılımının gerekliliği göz önüne alınarak. çalışanların ortamdaki riskler ve bunlara yönelik sağlık gözetimi konusunda bilgilendirilmesi. Çalışma ortamının gözetimi ve çalışan sağlığının gözetimi de TİSH’nin önemli etkinliklerindendir (Rantanen J. portör ya da işe dönüş muayenelerinin yapılması. Mesleki rehabilitasyon önlemlerine katkıda bulunma. Çalışanların sağlığının korunması ve geliştirilmesi amacıyla mesleki etkilenmeleri önlemeye yönelik yapılan tıbbi muayene ve tetkikleri ile bağışıklamayı. çalışma ortamının gözetimi ile çalışanın sağlık gözetiminin bileşkesidir. Temel İş Sağlığı Hizmetleri (TİSH) Çalışanların büyük bir bölümü iş sağlığı hizmetlerinden yararlanmadan çalışmaya devam etmektedir. bir önceki yılın yıllık değerlendirme raporunun hazırlanması. İş sağlığı. yatakhaneler ve işveren tarafından bu tür hizmetlerin sunulduğu yerler dâhil olmak üzere. İş sağlığı. 2007). hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi. işletme büyüklüğüne. İş ile ilişkisi bakımından. rehabilitasyon ve sağlığı geliştirme bu kavramın içindedir. genel hijyen koşularının izlenmesi. İş Sağlığı Gözetimi Kavramı Bu kavram. iş sağlığı hizmetlerine olan ihtiyacı da artırmaktadır. işe giriş. çalışanların sağlığının gözetimi. yıllık çalışma planının hazırlanması. Yeni donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesine katılım. tüm çalışmaların kayıt altına alınmasını. işletmenin bir hazırlık yönelimine gerek vardır. çalışanın sağlığını etkileyebilecek çalışma ortamında ve iş uygulamalarındaki faktörlerin gözetimi. bakımı ve seçimi ve çalışma sırasında kullanılan maddeler dâhil olmak üzere işin planlanması ve organizasyonu konusunda tavsiyede bulunma. kişisel ve müşterek koruyucu donanım konularında öneride bulunma. iş sağlığı hizmetleri. ilkyardım. kantinler.

127 ve 266. Burak Birgören İSGİP Sağlık Gözetimi Eğitimleri “RiskDeğerlendirmesi” Notlarından Ülkemizde İş Kanunu ve bu kanun kapsamındaki yasal düzenlemelerin pek çoğunda “sağlık gözetimi” kavramına yer verilmiştir (bkz. cinsiyetine ve gücüne uygun olmayan işlerde çalıştırılamayacağına”.Sayı: 1489.gerekli durumlarda mesleki rehabilitasyon çalışmalarına katılma sağlık gözetimi kavramının içinde değerlendirilmelidir.G: 6 Mayıs 1930 . Sözlüklerde “murakabe”nin sözcük anlamı denetlemek. becerileri. aile yapısı. Bir maden çalışanının karşılaşabileceği meslek hastalığının sadece toza bağlı pnömokonyoz olduğunu düşünmek büyük hatadır. ne sıklıkla yapılacağı belirtilmiştir1. fizik ve psikolojik yapısı bir bütün olarak ele alınmalıdır. Maddeler de konuyla ilgilidir. Risk Değerlendirmesi (RD) Nedir? (*) • RD işyerinizde insanlara neyin ne kadar zarar verebileceğine yönelik olarak yapılan dikkatli bir incelemedir. Madde 126 . –Kimlerin nasıl zarar göreceğine karar verilmesi. ergonomik pek çok sorun bir arada çalışanın sağlığını tehdit etmektedir. Maddesinde de “herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğuna” dikkat çekilmektedir. Sağlık gözetimi (sıhhi murakabe) kavramı mevzuatımızda yer almıştır. R. Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi Çalışma hayatında iş sağlığı konularına ilişkin olarak bazı temel düzenlemeler vardır. Anayasa’nın 50. • RD’de önemli adımlar: –Tehlikelerin belirlenmesi. –Kontrol önlemlerine karar verilmesi ve uygulanması. Bir başka deyişle fiziksel. Ek-1 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi). iş kazaları sonrası ortaya çıkabilen post travmatik stres sendromu da. eğitimi. soy geçmişi. Fiziksel. Çalışanın mesleği. kontrol etmek olarak geçmektedir.Yenilecek ve içilecek şeyler satan veya veren veyahut taharet ve nezafete mütaallik sanatlar ifa edenler her üç ayda bir kendilerini muayene ettirerek bir sıhhi rapor almağa mecburdurlar. 11593 Nolu Kanun. –Risklerin analizi. pnömotik kırıcı kullanımı nedeniyle el-kol vibrasyonu ve buna bağlı beyaz parmak hastalığı da aynı çalışanın karşılaşabileceği meslek hastalıklarından sadece bir kaçıdır. biyolojik. psikososyal. bu şekilde zararı önleyebilmek için yeterli önlem alıp almadığınızı ya da daha fazla önlem almanız gerekip gerekmediğini ölçebilirsiniz. kimyasal. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve İş Kanunu gelmektedir. Risk (*) Dr. –RD’nin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi. Aynı çalışanda gürültüye bağlı işitme kayıpları da. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nda sağlık gözetiminin sürekliğini öngören periyodik-portör muayenesinin kimlere. psikososyal ve kültürel yapısıyla bir bütün olarak ele aldığımız çalışanın etrafında tüm risk etkenlerini de bütün olarak değerlendirmek durumundayız. 14 . Maddesinde “kimsenin yaşına. alışkanlıkları. Bunlar arasında başta Anayasa olmak üzere. gözetmek. öz geçmişi. 56. Çalışma ortamı da bir bütün olarak değerlendirilmelidir.

kronik hastalığı olanların (HT. işyeri amirleriyle. İşyerinde henüz yapılmamışsa. çalışma koşulları ve çalışma ilişkileri hakkında bilgi sahibi olmalıdır. tozlara maruz kalma. soyunma odaları ve dolapları. sağlık çalışanlarıyla. Eğer işyerinde gece çalışması yapılacaksa. biyolojik. içme suyu. 2001). DM. önceden hazırlanmış. titreşim. İşyerinde tehlike kaynakları neyse o kaynağa uygun sağlık gözetimi planlanmalıdır. Yetki. İş akış şeması üzerinde riskli noktaları belirlemeli. formen . risk analizi ideal sağlık gözetiminin olmazsa olmazı ve sağlık gözetiminin ilk hareket noktasıdır. kullanma suyu. iş güvenliği uzmanıyla birlikte RD çalışmalarına katılmalı ya da RD’nin yapılmasını sağlamalıdır4. işyerinde güvenlik kültürünün düzeyi ile ilgili gözlemlerde bulunmalıdır. ergonomik. İşyerini Tanıma. Riskli çalışma koşulları3 işyeri hekimince bilinmelidir. İşyeri içinde bunları yaparken. İşyeri hekimi işyerinin genel hijyen koşullarını (işyerinin genel temizliği. gece çalışması yapılan. nasıl zarar görebileceği saptanmalı. toplu iş ilişkileri. Bir kaynak işçisinin karşılaşabileceği sağlık sorunları konusunda bilgi sahibi olmalıdır. 3 Ergonomik olmayan koşullarda çalışma. R. işe başlamadan önce alınacak sağlık raporu ile belgelenmelidir. kimlerin. Ancak. kişilerin ve sendikanın iş sağlığına yaklaşımı. İşyeri hekimi çalışma ortamı ziyaretlerinde hem iyi bir gözlemci olmalı hem de çalışanlarla yaptıkları iş konusunda görüşerek bilgi ve deneyimini artırmalıdır. ağır iş yükü olan. Vardiyalı çalışılan. KAH. uygun olmayan termal koşullar. işyeri durum saptaması yapmalı (bkz. sendikanın varlığı.Ayrıntılı bir şekilde sağlık gözetiminden söz eden yönetmeliklerin hemen hepsi sağlık gözetiminin işyerinde yapılacak RD’ye göre yönleneceğine dikkat çekmektedir. görevleri ve yaşlarının kayıtlı olduğu listeye gerekli notları düşmelidir. bunun sonucuna göre alınacak kontrol önlemlerine karar verilmeli ve önlemler uygulamaya konulup RD gözden geçirilmeli ve gerekli durumlarda2 güncellenmelidir. İşyeri hekimi işyerindeki çalışma ilişkileri hakkında da bilgi sahibi olmalıdır. çalışanların adları.postabaşıyla. risklerin analizi yapılmalı. Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. yıkanma yerleri. Ek-3 Genel Ortam Gözetimi) saptamalıdır (Emiroğlu.G: 27 Kasım 2010/ 27768 -İşyeri Hekiminin Görevleri Madde 15-a-5. karanlık. KBY vb) çalışma koşulları. Ek-2 İşyeri İş Sağlığı ve Güvenliği Koşulları Saptama Formu). lavabo. 15 . yüksek tempolu çalışılan veya çalışma süresi uzun olan riskli çalışma türleri saptanmalıdır. İşyeri hekimi önlemlerin alınmadığı bölümleri. İşyeri hekimi bu görevlerini yerine getirmek için işyerini ve yapılan işi tanımalıdır. işyeri yakınındaki başka işyeri çalışanlarıyla). Çalışma Ortamında İşyeri Durum Saptaması Ve Risk Değerlendirmesi İşyerinde temel görevi koruyucu hekimlik olan işyeri hekimi çalışanın sağlığını koruyabilmek. kimyasal ve fiziksel tehlike kaynaklarını saptamalıdır. kimyasal maddelere. “İşyeri RD” sonuçlarına ulaşmalıdır. gazlara. yemek yapılan ve yenilen yerler. İşyeri hekimi üretim (iş akış) şeması üzerinde işyeri ortamını etkileyen. 4857 sayılı İş Kanunu’nun ilgili maddesi göz önüne alınarak “gece çalıştırılacak çalışanların sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğu”. psikososyal. Bu arada RD yapılana kadar iş yeri hekimi beklememeli. gözetebilmek için. Kişisel ilişkiler (çalışanların. yönetmeliklerde belirtilen görevlerini olabildiğince yerine getirmeye çalışmalıdır. 4 İşyeri Hekimlerinin Görev. Aynı kaynak işçisinin farklı günlerde farklı işler yapabileceği. birbirleriyle. farklı tehlike 2 İşyerinde hiçbir değişiklik olmadığı durumlarda bile 5 yılda bir. meslek hastalığı kuşkusu veya meslek hastalığı saptandığında. o bölümde bir iş kazası olduğunda (ramak kala kazalar da dâhil). farklı kaynak teknikleri kullanabileceği. Bunun için de öncelikle işyerindeki tehlikeler belirlenmeli. C. duş tuvalet) (ayrıntılı bilgi için bkz. Bu risklere maruz kalan çalışanların kimler olduğunu bilmelidir. alınan önlemlere yaklaşım. İşyeri hekimi yapılan işi de bilmek durumundadır. makineleri veya işleri iş akış şeması üzerine işaretlemelidir. risk faktörlerini saptamalıdır. gürültü.

Ek ve Tamamlayıcı Muayeneleri. sağlık. Çalışma Ortamı Gözetimi. h. Erken Kontrol Muayenesi. mesleğin uluslararası sınıflandırma sistemindeki yeri. 16 .kaynaklarından etkilenebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. haddeci. çalışanların sağlık gözetimi. tahribatlı muayeneci. tutum ve davranışlar) Ulusal Meslek Standardı’nın ikinci ana başlığıdır. iş sırasında hangi araç. acil tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin bütünü akla gelmelidir. İşe Dönüş Muayeneleri. bir bölümü Resmi Gazete’de yayınlanmıştır. Pek çok sektöre yönelik standart hazırlanmış. Kayıtların tutulması. İşyeri hekimi. Ulusal Meslek Standartları’nın risk analizi yapacaklara.gov.tr den. bilgi ve beceriler. izabeci. 2. Eğitim. değerlendirme ve belgelendirmeye ilişkin bilgiler ise son bölümüdür. Bu konuda ülkemizde 2006 yılında ÇSGB’nın girişimleriyle kurulan Mesleki Yeterlilik Kurumu’nun hazırladığı ‘Avrupa Yeterlilik Çerçevesi’ne uygun ‘Ulusal Meslek Standartları’na göz atmakta yarar vardır. Erken Tanıyı. güvenlik ve çevre ile ilgili düzenlemeler. İşe Giriş Muayenesi. kullanılan araç. Uygun Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanımını. İş sağlığı gözetimi ise. Ölçme. mesleğe ilişkin diğer gereklilikler) gibi başlıklar yer almaktadır. meslek ile ilgili diğer mevzuat. 5 Daha ayrıntılı bilgi için www. İşyeri hekimi çalışanın “iş sağlığı gözetimi” ile işe başlamalıdır. daha sonra da bu işle ilgili bilimsel. İş sağlığı hizmetleri denildiğinde. işlemler. Yer-İş Değişikliği. Aralıklı Kontrol Muayenesi (AKM). işe giriş muayenesi yapacak olan işyeri hekimlerine ve aile hekimlerine yol gösterici bir kaynak olduğu görülmektedir5. işin nasıl yapıldığını görmeli. Resmi Gazete’de yayınlanmış Ulusal Meslek Standartlarına ve hazırlanmakta olan taslak Standartlara ulaşılabilmektedir. gereç. ulusal ve uluslararası yasal düzenlemeler hakkında bilgi sahibi olmalıdır. Örneğin metal iş koluna yönelik olarak “endüstriyel fırın işçisi. ark ocağı operatörü. başarı ölçütleri. j. sağlığın geliştirilmesi. gereç ve donanımları kullandıklarını bilmeli. ilkyardım. g. c. e. ağır ve tehlikeli işler muayenesi. bunların içeriklerini öğrenmeli. pek çok mesleğin standardı vardır. Çalışanların Sağlık Gözetimi: a. öncelikle koruyucu hekimlik hizmetleri. Meslek profili (görevler. İşten Ayrılma Muayenesi ve Geç Muayeneleri. taşlama tezgâh işçisi. d. çalışma ortamı ve koşulları. i. ekipmanlar. verilerin değerlendirilmesi ve bildirilmesi konularını içermelidir. Bağışıklamayı. metal doğramacı” vb. b.myk. f. 1. Bu standartlarda meslek tanıtımı (meslek tanımı.

kayıt ve bildirim yükümlülüklerini İSGB veya OSGB ile işbirliği içerisinde gerçekleştirir. Çalışanın işyerinden ayrılarak başka bir işyerinde çalışmaya başlaması halinde. İSG mevzuatı doğrultusunda. evrakların saklanması hastalıkların yükümlülük süresine göre uzar. 17 . istenmesi halinde. çalışanlara ilkyardım ve acil müdahale ile tüm önleyici ve koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerini vermekle yükümlüdür. Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB)’den hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. İşveren. sağlıklı ve güvenli çalışma ortamını sağlamak amacıyla. noter ya da ÇSGB tarafından onaylanmış bir deftere yazdıkları İSG’ye ilişkin önlem ve önerilerinin yerine getirilmemesinin sonuçlarından işveren sorumludur. İSG ile ilgili sorumlulukları çerçevesinde. Bu kapsamda. (3) İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesinden işveren sorumludur. yeni işveren çalışanın kişisel sağlık dosyasını ister. gerekli önlemleri almak. (6) İşveren. yasal mevzuatta belirtilen sürelerden az olmamak kaydı ile yeterli çalışma süresini sağlar. Yapılan işin özelliğine göre. işverenin sorumluluğunu etkilemez. (13) İşveren. İşverenler. İSGB ile OSGB’de görev yapan personelin adı. İSGB ile OSGB personelinin işyerinde İSG hizmeti ile ilgili görevlerini etkin bir şekilde yerine getirmesi konusunda gerekli kolaylığı göstermek. başka bir işyerinden kendi işyerine çalışmak üzere gelen çalışanların sağlık bilgilerine ulaşabilmesini sağlar. İSGB personelinin işbirliği içinde çalışmalarını sağlar. (12) İşveren. iş kazası ve meslek hastalıklarını önlemek. önceki işveren de dosyanın bir örneğinin sağlık birimince onaylanarak kişisel bilgilerin gizliliği ilkesine uyararak gönderilmesini sağlar. işyerini teftişe yetkili iş müfettişlerine gösterilmesi zorunludur. çalışma saatleri ile yetki ve sorumlulukları konusunda çalışanları bilgilendirir. çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerine uygun olarak sağlık gözetimine tabi tutmakla yükümlüdür. (9) İşyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanının. soyadı. (7) İşveren. (4) İşveren. planlama ve düzenleme yapılmasını sağlamakla yükümlüdür. çalışanların kişisel sağlık dosyalarını işten ayrılma tarihinden itibaren 10 yıl süreyle saklamak zorundadır. (2) İşverenler.Sağlık Gözetiminde İşverenin Hakları ve Yükümlülükleri (1) İşverenler. İSGB ile OSGB’nin görevlerini yürütmesi için gerekli bilgileri bu birimlere aktarır. işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanlarının görevlerini yerine getirebilmeleri için. (10) İşveren. İSGB ile OSGB’nin. devamlı olarak en az 50 işçi çalıştırdıkları işyerlerinde bu hizmeti vermek için. işyerlerinde. işin devamı süresince sağlık muayeneleri düzenli aralıklarla yapılır. (8) İşveren. işyeri sağlık ve güvenlik birimi (İSGB) oluşturmakla ve bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer personeli ve sanayiden sayılan işlerde bir veya birden fazla iş güvenliği uzmanını görevlendirmekle yükümlüdürler. (11) İşveren. İSG önlemlerini belirlemek. uygulanmasını izlemek. İşyeri ortam faktörlerinden kaynaklanan hastalıkların yükümlülük süresi bu süreyi aşan işyerlerinde. sağlık ve güvenlikle ilgili konularda çalışanların görüşlerini alır ve katılımlarını sağlar. çalışanların işe girişlerinde sağlık durumlarının yapacakları işe uygun olduğunu belirten sağlık raporu alınır. Çalışanların İSG konusundaki yükümlülükleri. denetlemek ve geliştirmek. Bu defterin. (5) İşveren. İSG hizmetlerinin tamamını veya bir kısmını işyeri dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden alarak da yerine getirebilirler. bu yükümlülüklerini.

• Riskleri önlemek veya azaltmak için gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil. sağlıklı bir çalışma ortamının oluşması için bu konuda hazırlanan talimat ve prosedürlere uymak. bilgilendirme ve eğitim programlarına katılmak ve gerektiğinde işbirliği yapmakla yükümlüdürler (2) Çalışanlar ve temsilcileri. Sağlık Gözetiminde Sağlık Biriminin Yükümlülükleri Sağlık birimi. sağlık muayenelerinin sonuçlarıyla ilgili olarak hatalı veya hataya yol açabilecek bilgiye itiraz hakkına sahiptir. önlemleri uygularken. • Öncelikle o çalışanın hastalığının tedavisine ve bildirimine yönelik görevlerini yerine getirmeli. 18 . Çalışma ortamı ve çalışanların sağlık gözetimine ait bütün bilgiler kayıt altına alınır ve belgeler saklanır. Sağlık birimi. Eski işverenin sağlık birimi. rapor sonucu işveren ve çalışana yazılı olarak bildirilir. kanserojen ve mutajen maddelerle çalışmalarda bu süre 40 yıldır). belirlenen risklerle ilgili evrakların saklanması yükümlülük süresine kadar uzar (örneğin asbestle. Yükümlülük süresi bu süreyi aşan meslek hastalığı riski bulunan işyerlerinde. riskleri önlemek veya azaltmak için alınan önlemleri gözden geçirmeli. uzman veya yetkili makam maruz kalan çalışanlar için tıbbi muayene (erken kontrol muayenesi) istemeli. Tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. İşveren.Sağlık Gözetiminde Çalışanların Hakları ve Yükümlülükleri (1) Çalışanlar ve temsilcileri. kişisel sağlık dosyasının onaylı bir örneğini işçiye verir veya yeni işverenin sağlık birimine kişisel bilgilerin gizliliği ilkesini gözeterek (örneğin iadeli-taahhütlü) gönderir. hekim. • Benzer bicimde maruz kalan diğer çalışanların sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenlemeyi yapmalıdır. • Çalışanların veya temsilcilerinin görüşlerini almalı ve katılımlarını sağlamalıdır. çalışanların kişisel sağlık dosyalarını işten ayrılma tarihinden itibaren 10 yıl boyunca saklamak zorundadır. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalı. sağlık muayeneleri. daha sonra da sağlık gözetimi sonucunda elde edilen verilerin kullanılması ile ilgili bilgilendirilirler. Çalışanın işyerinden ayrılarak başka bir işyerinde çalışmaya başlaması halinde. yeni işverene ait sağlık birimi çalışanın kişisel sağlık dosyasını ister. Bu durumda. (3) Çalışanlar ve temsilcileri. öncelikle sağlık gözetiminde yürütülecek hizmetlerin amaç ve yöntemleri konusunda. yaptığı işler ve çalıştığı ortamdaki maruziyet bilgileri ile bu maruziyetlerin değerlendirme sonuçları kişisel sağlık dosyalarında saklanır. işe uyumunun belirlenmesi amacıyla yapılan sağlık muayenesi sonucunda oluşturulan raporda. • RD’yi. işyeri sağlık biriminin çalışmalarını desteklemek. (4) Çalışanlar. Çalışanın işe girişinde ve iş değişikliğinde. Çalışanların sağlık bilgileri. işyerinde sağlık gözetiminin yerine getirilmesine ilişkin organizasyonlarda karar verme sürecinde yer alırlar. yürütülecek her türlü sağlık gözetimi faaliyetleri ile ilgili olarak çalışanları bilgilendirmek ve onamını (rızasını) almak zorundadır. çalıştırılacağı işler ve çalışma koşulları belirtilir.

insan sağlığını ilgilendiren ve sosyal boyutları ağır basan bir alandır. mümkünse birden fazlası uygulanarak birlikte değerlendirilmesi gerekir. olasılık veya şiddeti ne olursa olsun mevcut her tehlikeye karşı en uygun bilimsel önlemleri almaktır. Bu uygulamanın bilimsel altyapısı. anlaşılması ve uygulanması güç bir hale getirilmektedir. risk analizinin ve RD’nin yapılmasını sağlamalı ve bu çalışmalara katılmalı. F. İSG uzmanlarının öznel deneyimleri doğrultusunda gelişmektedir. Avrupa Birliği (AB)’nin 89/391 sayılı çerçeve direktifi ve ülkemizce kabul edilmiş olan 155 ve 161 sayılı ILO sözleşmeleri de dikkate alınarak hazırlanmıştır. araç ve gereçleri noksansız bulundurmak. o kişinin sağlık durumu ya da hastalıkları ile ilgili değerlendirme oldukça yetersiz kalacaktır. Ülkemizde İSG konusundaki temel yasa olan 4857 sayılı İş Kanunu.” 77. bazen daha fazlası işyerinde geçen bir kişinin çalışma ortamı işyeri hekimince iyi bilinmelidir. Ülkemizdeki uygulamalara bakıldığında. Maddesinde ise “İşverenler işyerlerinde İSG’nin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak. Çalışma Ortamı Gözetimi Çalışma ortamı gözetimi çalışanların sağlık gözetiminin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu yasanın 78. yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek ve gerekli İSG eğitimini vermek zorundadırlar. Önemli olan. her işyerinin birbirinden farklı tehlikeler içerebileceğini göz önüne alarak. Bu gerçek göz ardı edildiğinde. 19 . bir standardı da yoktur.II. Hatta risk analiz yöntemlerinden. İşle ilgili tehlikeleri sadece sayısal formülerle ifade edip. Gününün en az üçte biri. alınacak önlemlerin önceliğini bu sonuçlara bağlamak kişileri yanılgılara da götürebilir. RD süreci karmaşık formüllere dönüştürülmekte.” hükümleri yer almaktadır. 4857 sayılı İş Kanununun 1. işçileri karşı karşıya bulundukları mesleki riskler. alınması gerekli tedbirler. maddesinde: “Bu Kanunun amacı işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma koşulları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir. kavramın ticari amaçlarla suiistimal edildiği izlenimi de uyandırmaktadır (Yılmaz. Bu konuyla ilgili ülkemizde henüz yeterli bir bilimsel alt yapı bulunmadığı gibi. tehlikelerin kaynağında yok edilmesine yönelik önlemlere öncelik vererek ortadan kaldırılması ve risklerin kontrol altına alınması için çalışanların ve/veya temsilcilerinin görüşlerini de alarak gerekli çalışmaları planlamalıdır. Bu durum. İşyeri hekimi işyerindeki tehlikeleri belirlemeli. işçiler de İSG konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler. RD. maddesine dayanılarak çıkarılmış olan yönetmeliklerde işveren. İSG. 2010). İşverenler işyerinde alınan İSG önlemlerine uyulup uyulmadığını denetlemek. işyerinde RD yapılmasından sorumlu tutulmuştur. son derece teknik bir iştir.

Bu formlar. Tehlikelerin Tanıtımı. alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmalı ve uygulamaların takibini yapmalıdır. Kararlılık ve Tepkime. İlkyardım Önlemleri. analiz ve kontrollerin yapılmasını sağlamalı. Maruziyet Kontrolleri/Kişisel Korunma. Ekolojik Bilgi. Diğer Bilgiler. İşyeri ortamında ölçülen değerlerin Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (MGBF-MSDS) ile uyumu kontrol edilmelidir. Kaza Sonucu Yayılmaya Karşı Önlemler. etkin kontrolünü ve verimli gözetimini sağlamak üzere. Mevzuat Bilgileri.G: 26/12/2008-27092 – Mükerrer sayı. Malzeme Güvenlik Bilgi Formları6 İşyerlerinde kullanılmak üzere piyasaya sunulan tehlikeli maddelerin ve müstahzarların insan sağlığı ve çevre üzerinde yaratabilecekleri olumsuz etkilere karşı. Toksikolojik Bilgi. Bileşimi/İçeriği Hakkında Bilgi. 6 Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik. (*)Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik. kimyasal maddelerin çalışma ortamında bulunmasına izin verilen azami konsantrasyonu (MAK) ve önerilen eşik sınır değer (ESD) hakkında bilgileri içerir. Elleçleme ve Depolama. R.mgbf-msds (malzeme güvenlik bilgi formu-material safety data sheet) Güvenlik bilgi formunda yer alması gereken bilgiler:                 Madde/Müstahzar ve Şirket/İş Sahibinin Tanıtımı. Bertaraf Bilgileri. 20 . MGBF kimyasal madde üreticileri tarafından verilmek zorundadır. Yangınla Mücadele Önlemleri. R. Taşımacılık Bilgileri. Fiziksel ve Kimyasal Özellikler. güvenlik bilgi formlarının hazırlanması ve dağıtılmasına ilişkin yasal düzenleme yapılmıştır. Çevre ve Orman Bakanlığı) İşyeri hekimi ortam ölçümü.G: 26 Aralık 2008/27092.

WHO. bilginin hazırlandığı tarihe bakılmalıdır. 2001). çalışma ortamına ilişkin bilgilerimizi kat kat artıracaktır. Malzeme güvenlik bilgi formunun Türkçe ve güncel olmasına dikkat edilmelidir (Emiroğlu. C. üniversiteler.9 dB’e düşürülebildiği görülmüştür. kuruluşlardan Türk Akreditasyon Kurumu’ndan (TÜRKAK) yetki almış laboratuvar veya kuruluşlara yaptırılmalıdır. Ancak. malzeme güvenlik bilgi formunun sürekli güncelleştirildiği unutulmamalı. Güvenlik bilgi formlarının ışığında işyeri denetimin yapılması.9 dB’den 84. 21 . RD kavramı gelişmeden önce de bilinen ve RD’nin temelini oluşturan “ortam ölçümleri” ilgili bakanlıklara ve kuruluşlara7 veya ilgili bakanlıklardan. Gürültüye Karşı Alınması Gereken Önlemler Ultrasonik Parça Temizleme Aygıtı: Periyodik işyeri denetiminde sadece kapağının kapatılmasıyla. 7 ÇSGB. IPCS. Uluslararası Kimyasal Güvenlik Programı (IPCS) tarafından hazırlanmaktadır. ILO ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNDP) ortak etkinliğidir. gürültünün 90.Malzeme güvenlik bilgi formuna ilişkin bu bilgiler. Sağlık Bakanlığı.İSGÜM. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı.

8 9 Başvuru için www. işyeri termal konfor ölçümü (nem. Adana. Ek-4 Ülkemizde ve Bazı Avrupa Ülkelerinde Çalışma Ortamındaki Bazı Maddelerin MAK Değerleri). Yapılan iş türüne göre değişmekle birlikte işyeri gürültü ölçümü (ve gürültü haritası çıkarılması). o işyerinin niteliklerine uygun iç-yönetmelik taslağı hazırlayıp işverenin onayına sunmaları gerekmektedir.). İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu İşyeri hekimleri ve tüm çalışanlar için sorunların konuşularak. kimyasal maddelerin ortam ölçümü (organik buhar. 22 . Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği. Gereken yerlere. Bu işi yaparken malzeme güvenlik bilgi formları ve ortam ölçüm sonuçları (varsa risk değerlendirme dosyasıyla) ile birlikte ilgili Yönetmeliğin9 de yanlarında olması kurulun işini kolaylaştıracaktır.Ankara Merkez. en etkin yer olması nedeniyle “İSG Kurulu” önemsenmelidir.İSGGM’ ne bağlı İSGÜM’dür. ışıklı ve sesli uyaranlar da dâhil tüm işaretlemeler Yönetmeliğe uygun olarak yapılmalıdır. R. ısı.isgum. işyeri aydınlatma (ışık şiddeti) ölçümü. Kayseri. İzmir. işyeri toz ölçümü. Kurul denetimlerden en az birini özellikle sağlık ve güvenlik işaretlemelerine ayırmalıdır. kurulun görevleri ve ulusal düzenlemelere yönelik birkaç eğitim toplantısı yaptıktan sonra.G: 23 Aralık 2003/25325. Kocaeli Bölge Laboratuvarları ile hizmet vermektedir8. İSGÜM .Çalışma ortamında yapılan ölçümler konusunda ülkemizde en donanımlı ve deneyimli kurum olan ÇSGB . İlgili mevzuata göre sanayiden sayılan. İşyeri hekimi. genel vibrasyon ölçümleri ve el. gaz buhar). devamlı olarak en az 50 işçi çalışan ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde her işveren bir İSG kurulu kurmakla yükümlüdür. Bursa. çözüm yollarının aranacağı. Kurulun oluşturulmasının ardından kurul üyelerinin. kol.gov. İSG kurulunun diğer üyeleriyle birlikte periyodik işyeri denetimi yapmalıdır.tr adresini kullanabilirsiniz. bacak vibrasyon ölçümü gibi ölçümlerin gerek duyulanları yaptırılmalıdır (bkz. hava akım hızı vb. İstanbul.

İşyerlerinde verilecek İSG’ye yönelik eğitimlerinin planlanması. 10 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik. Ek-5 Denetimlerde İstenebilecek Bazı Belgeler). 8. İSG Kurulu ayda en az bir kez toplanmak zorundadır. yılda bir ya da iki kez ortak (genişletilmiş) iş sağlığı güvenliği kurulu toplantısı ile bölgesel sorunların çözümüne katkı sağlanabilir. İşyerinde görevli formen. işyerindeki tehlike ve önlemlerin değerlendirilmesi (risk analizi ve değerlendirmesi). sorunları yerinde görüp. İş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik eleman. ustabaşı veya usta. iş kazası ve ramak kala kazaların değerlendirilmesi. işyerinde sendika temsilcisi yoksa o işyerindeki çalışanların yarıdan fazlasının katılacağı toplantıda açık oyla seçilecek işçi. 23 . İşyeri hekimi çalışma ortamı gözetimi kapsamında işyerinde meydana gelen iş kazası. personel. atölye ziyareti yapmalı. İşyerinde bulunan sendika temsilcilerinin kendi aralarında seçecekleri kişi. Bir başka önemli nokta. Denetim sonrası hazırlanan raporlarda eksikliklerin neler olduğu. Kurul toplantı öncesi işyerinin büyüklüğüne uygun bir zaman ayırarak. diğer çalışanların da konuyla ilgili görüşlerini almalıdır. İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu10 1. Pek çok işyerinde bu görevler ya iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin üzerinde kalmıştır ve ekibin diğer üyeleri tarafından angarya olarak görülmektedir. Bu işler yapılırken “İSG Kurulu”ndan olabildiğince destek alınmalı. araştırma ve düzeltici faaliyet (DF) planlarını yapmalı ve uygulamaları takip etmelidir. Ayrıca. Gereken durumlarda toplantıya ilgili kişiler de çağırılmalıdır. meslek hastalığı veya herhangi bir tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme. 6. hatta bazen sorunun çözümüne yönelik önerilerini de içerebildiği görülmektedir (bkz. 5. 2. işverenler. bu kurullarda mevzuata uygun alınan kararları uygulamakla yükümlüdürler10.G: 07 Nisan 2004/25426. Kurul ayda en az 1 kez toplanmak zorundadır… İşverenler bu kurullarda mevzuata uygun alınan kararları uygulamak zorundadır. Sağlık ve güvenlik işçi temsilcisinden oluşur. sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi. Varsa sivil savunma uzmanı. aynı işverene ait birkaç işyerinin birbirine yakın olması halinde. İşyeri hekimi. 7. İşveren veya işveren vekili. İş müfettişlerince yapılan işyeri denetimleri de işyeri hekimine çalışmalarında yol gösterecektir. 4. İnsan kaynakları. 3. yıllık çalışma raporu ve bir sonraki yıl için hazırlanacak çalışma planlarının ekip ruhu içinde birlikte yapılması işyeri için bir kazançtır. bunların hangi yönetmeliğe dayanarak rapor edildiği. R. özellikle çalışanların katılımı sağlanmalıdır.

İSGÜM Tarafından İşyerlerinde Yapılan Ölçümler ve Diğer Hizmetler Ölçüm ve Analiz İşyeri Havasında Toz Numunesi Alma ve Gravimetrik Değerlendirilmesi Hava Akım Hızı Ölçümü Termal Konfor Şartlarının (Sıcaklık. Sedimantasyon Kontrol Belgesi Kontrol Belgesi Düzeltme İşlemleri Tolien Analizi Ksilen Analizi İş Sağlığı ve Güvenliği Temel Prensipleri (Kitap Satışı) Pnömokonyoz Değerlendirme Okuyucu Eğitimi Pnömokonyoz Filmi Okuma Danışmanlık Hizmetleri 24 . Bağıl Nem ve Hava Akım Hızı) Ölçümü Kişisel Gürültü Maruziyeti Ölçümü Tüm Vücut Titreşimi Kişisel Maruziyet Ölçümü El-Kol Titreşimi Kişisel Maruziyet Ölçümü Aydınlatma Ölçümü Frekans Analizi Foruier Transform İnfrared Spektrofotometresinde Serbest Silis Analizi İşyeri Havasında Dedektör veya Tüp İle Anlık Gaz Ölçümü Gaz Kromatografi Analizi Lifsi Tozların Konsantrasyon Tayini Lifsi Tozların Tür Analizi İSG Alanındaki Numunelerin SEM ile incelenmesi İSG Alanındaki Numunelerin SEM'’de Elektronik ortamda fotoğraf çekilmesi İSG Alanındaki Numunelerin SEM-EDS ile Elemental Mikroanalizi Yüksek Basınçlı Sıvı Kromotografisinde Analiz İyon Kromatografisinde Analiz (Her bir Numune için) Atomik Absorpsiyon Cihazı(Grafit/Alevli) ile Havada Ağır Metal Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Grafit/Alevli) 15/1 ile her bir ilave Element Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Hidrür Sistem) ile Havada Ağır Metal Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Hidrür Sistem)16/1 ile her bir ilave Element Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı ile Kanda Kurşun Analizi İdrarda Fenol Analizi İdrarda Hippürik Asit Analizi İdrarda TCA ( Triklororasetik) Analizi İşitme Testi (Odyometri) Fizik Muayene Elektrokardiyografi (EKG) Kanda Glikoz Tayini Kanda Kolesterol Tayini Kanda Albumin Tayini Kanda Total Protein Tayini Kanda GGT Tayini Kanda AST Tayini Kanda ALT Tayini Kanda ALP Tayini Kanda Üre Tayini Kanda Ürik Asit Tayini Kanda Kreatinin Tayini Tam İdrar Tetkiki PA Akciğer Filmi Çekimi ve Değerlendirilmesi (35x35) Solunum Fonksiyon Testi Tam Kan Sayımı. Basınç.

titreşim ölçümleri. İşyerinde gürültü ölçümü 80-84. kişisel ekilenimler açısından gürültü.9dB 95-99. hava akım hızı vb. nem oranı. gaz. Pek çok yönetmelikte de belirtildiği gibi işveren çalışma ortamında gerekli ölçüm ve değerlendirmeleri yapmakla ve ideal bir çalışma ortamı oluşturmakla yükümlüdür.İşyeri hekimi işyerinde yeni bir bölüm veya sistem kurulacağı.) ölçülmesi gereklidir. Yanda örnek olması bakımından İSGÜM’ün bazı ölçüm ve analiz hizmetleri sıralanmıştır. işyeri aydınlatmasının yeterliliği ve termal konfor koşullarının (sıcaklık. İşyeri hekimi çalışma ortamında işçileri etkileyen faktörlerle ilgili olarak hangi ölçümlerden yararlanacağını bilmelidir.9 dB 85-89. kapasite artırılacağı ya da yeni makine.9 dB 90-94. gürültü. toz ve gaz gibi fiziksel ve kimyasal faktörlerle. toz. titreşim. İşyeri ortamında işin özelliğinin gerektirdiği riskler değerlendirilerek.9 dB 100 dB ve üzeri Gürültü haritası 25 . tezgâh ve cihaz alınacağı durumlarda inceleme ve araştırma yaparak sağlık ve güvenlik yönünden uygun seçim yapılması için işverene önerilerde bulunmalıdır.

    İşverenin herhangi bir diğer çalışanıdır. Ayrıca. Mesleki statüsü olan kalifiye bir işçidir. Hemen tüm işyerlerinin ortak sorunu olan gürültünün insan sağlığı üzerine olumsuz etkileri ayrıntılı olarak ilerideki bölümlerde ve İSGİP Projesi kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”nde anlatılmıştır. periyodik muayeneye. Sağlıkla ilgili konularda diğer kuruluşlarla bağlantı noktasıdır…    26 . o işi yapması nedeniyle başına gelebilecek sağlık sorunlarını önlemek üzere orada bulunan hekimdir. mühendislik vb) için eğitmendir. içme sularına. Tüm çalışanlar ve yöneticiler ile iş sağlığı alanında eğitim görenler (tıp. İşçilerin. Döküm ve kaynak atölyeleri için alttan emişli tezgâh. KKD seçimine kadar). Fan çalışırken (duman çalışanın solunum Fan çalışmadığında duman ortama düzeyine ulaşmadan dışarı atılıyor) yayılıyor. tütsü ve dumanlar da türleri ve konsantrasyonları açısından incelenmelidir.İşyeri ortam ölçümleri işyerinin farklı pek çok noktasında yapıldıktan sonra. termal konfor ve aydınlatma da çalışma ortamına yönelik bilgi sahibi olmamız açısından yapılması gereken ölçümlerdir. gazlar. İşyerinin iş sağlığı sorumlusudur. danışmanıdır (işe girişten. Çalışma ortam kirliğine neden olan tozlar. sağlık gözetmenidir. İşyeri Sağlık Birimleri ve İnsan Gücü İşyeri hekimi. hemşirelik. ergonomik düzenlemelerden. Konusuyla ilgili bilimsel gelişmeler ile yasal düzenlemeleri takip edebilmek için sürekli eğitim görendir. aşılardan. Açık griden siyaha doğru (sesin şiddetiyle orantılı olarak) ya da değişik renk ve tonları (kırmızı ya da mor en yüksek) olacak şekilde boyanabilir (Örn. o işyerinde. işyerinin krokisinin üzerine ölçüm sonuçları kaydedilerek işyerinin tehlike haritası çıkarılabilir. gürültü haritasının hazırlanması)..

İSG hizmetlerini işyerinin tehlike sınıfı. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelikte (R. Ayrıca 112. İSGB. 164 ve 171 sayılı tavsiye kararları konuyla ilgilidir (Bilir. İş sağlığı hizmetlerini düzene koymuş işyerlerinde genelde “işyeri hemşiresi” ya da “sağlık memuru”na rastlanmakla birlikte bazı işyerlerinin de “acil tıbbi teknisyen (att)” tercih ettiği görülmektedir. Ülkemizde olduğu gibi birçok ülkede işyerlerinde öncelikle koruyucu hizmetleri yürütmek üzere sağlık hizmeti verilmesi yasa gereğidir. kayıtların tutulup saklanabileceği. İşyerinde sağlanacak sağlık hizmetleri içinde ilkyardım. gerekli durumlarda ilkyardım ve acil müdahalede bulunabileceği. sektörü ve işçi sayısına göre Yönetmelikte belirlenen sürelerden az olmamak kaydı ile yürütür. tercihen giriş katta kurulmalıdır. Bu işyeri sanayiden sayılan işlerin yapıldığı bir yerse.12. yeterince gün ışığı alması. hangi gereklilik durumunda diğer sağlık personelinin çalışacağı belirtilmemiştir. kolay ulaşılabilir. bu birimin insan gücünün en az bir işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelinden oluşacağı ifade edilmiştir. İSGB. İSG hizmetlerinin yürütülmesine ve çalışacak personel sayısına yetecek büyüklükte.TİSH. İSGB. işyeri içinde kurulmuş olan veya işyeri dışındaki bir kuruluş tarafından sağlanan tıbbi ve teknik hizmetler bütünüdür. Kısaca. Ancak eğer poliklinik hizmeti de veriliyorsa. poliklinikte geçen süre koruyucu hizmetler için belirlenen sürenin dışında tutulur11. R. 11 12 27 . Yıldız.. Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri İşyeri Sağlık Birimi ve İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) İşyeri hekiminin muayenelerini gerçekleştirebileceği. Bunlar arasında 155 (1981) ve 161 (1985) sayılı sözleşmeleri Türkiye Cumhuriyeti 2004 yılında onaylamıştır. Orta büyüklükteki işyerlerindeyse. işyeri hekimi haftada ya da günde birkaç saat uğradığından. Pek çok küçük işletmede böyle bir birim ve mekân yoktur. bu alanda çalışanların ortak amaç ve ekip ruhundaki tutkunluğa bağlıdır. İşyeri sağlık örgütlenmelerinin sağlanması bakımından ulusal ve uluslararası çeşitli düzenlemeler vardır. Bu hizmet bir ekip tarafından sürdürülmeli ve başlıca koruyucu sağlık hizmetlerini içermelidir. Ancak. İSG hizmetlerinin elle tutulur sonuçlara ulaşması. hekim ve yardımcı sağlık personeline ek olarak tehlike sınıfına uygun en az bir iş güvenliği uzmanı da ekibe katılır ve birimin adı iş yeri sağlık ve güvenlik birimi olur. İşyeri Sağlık Birimi. N. buraların gerçek sahibi sağlıkçı bir başka personeldir. İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi. acil müdahale ve acil tedavi olanakları da olmalıdır.N. 2004). Bu düzenlemelerde işyeri sağlık hizmetlerinin kuruluş ve çalışmalarıyla ilgili ilkeler başlıca ILO tarafından belirlenmiştir.G: 27 Kasım 2010/27768. muayenelerde gereken tıbbi araç gereç ile acil müdahalelerde kullanılacak ilaçların konulabileceği bir mekâna gerek vardır. sıcak ve soğuk akarsuyu olması. Ülkemizdeki düzenlemelerde. Yönetmelikte bu birimlerde 12 metrekareden az olmamak üzere en az bir muayene ve ilkyardım odası ile sanayiden sayılan işyerlerinde 8 metrekareden az olmamak üzere bir iş güvenliği uzmanı odası bulunması zorunlu tutulmuştur. işyerini sağlıklı ve güvenli bir ortam haline getirerek çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek amacıyla. A. işyeri hekiminin sağlık gözetimi hizmetlerini yerine getirebileceği bu yer işyeri sağlık birimidir. havalandırılabilen ve zemini kolay temizlenebilen odalar olması tercih edilmelidir. Ayrıca.G: 10 Şubat 2004/25369) belirtilen niteliklere uygun şekilde kurulur.

ş) 15/2/2008 tarihli ve 26788 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkındaki Yönetmelikte bulundurulması zorunlu tutulan temel acil ilâçlar. e) Işık kaynağı.. Ülkeler sağlık sistemlerine ve gereksinimlerine göre farklı modellerle iş sağlığı hizmetleri uygulamaktadır. Bazı büyük işletmelerde daha sistemli ve donanımlı işyeri sağlık birimleri kurulmuştur. n) Seyyar lamba. perde vb. yukarıdaki tıbbi cihaz ve malzemelerden (a)’dan (h) bendine kadar (h bendi dahil) olanlar her işyeri hekimi için ayrı ayrı bulundurulur. c) Otoskop. tıbbi atıklar ve çöpler için 22/7/2005 tarihli ve 25883 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak gerekli tedbirleri alır. in-company model). ı) Tartı aleti. ortak sağlık birimi (group model). A.. ç) Oftalmoskop. yangına karşı alınması gereken tedbirleri alır.).. branch-spesific model). Fedotov. b) Tansiyon aleti.A. k) Dil basacağı. p) EKG cihazı. I. Yıldız. j) Pansuman seti. s) Tekerlekli sandalye. aşılar ve antiserumlar. enjektör. ö) İlâç ve malzeme dolabı. f) Küçük cerrahi seti.N. h) Refleks çekici. Birinci basamak iş sağlığı hizmeti sunan birimler arasında. sosyal güvenlik sistemi sağlık birimleri sayılabilir (Bilir. 2004. o) Buzdolabı. d) Termometre. Not 1: Birden fazla işyeri hekiminin bir arada çalıştığı birimlerde. g) Paravan. l) Keskin atık kabı. gazlı bez gibi gerekli sarf malzemeleri. ulusal birinci basamak sağlık kuruluşları. i) Boy ölçer. Ek-6 İş Sağlığı Konusunda Ülkemizdeki Son Düzenlemelerden Bazıları). 28 . işyeri içinde sağlık birimi (in plant. Rantanen. r) Negatoskop. J.İSGB VE OSGB’LERDE BULUNACAK ASGARİ MALZEME LİSTESİ11 a) Steteskop. N. özel sağlık merkezleri. Özel mobil işyeri sağlık hizmetleri ve OSGB’de iş sağlığı hizmetlerinde görev almaktadır (bkz. ğ) Muayene masası. Ülkemizde öteden beri süregelen işyeri içinde işyeri hekimliği hizmetlerinin yanı sıra diğer modeller de uygulanmaktadır. Not 2: Birimler. iş koluna özel ortak sağlık birimi (industryoriented. m) Manometreli oksijen tüpü (taşınabilir).

15 metrekarelik ilkyardım ve acil müdahale. 10 metrekarelik iş güvenliği uzmanı odaları ile 12 metrekarelik bekleme yerinden oluşmalı. 500cc. Ancak niteliği gereği birden fazla ilde yürütülmesi gereken yol ve nakil hattı inşası veya bakımı gibi işlerde hizmet alınan OSGB’nin işin yapıldığı illerden herhangi birisinde yetkilendirilmiş olması yeterlidir. aynı işyeri hekiminin. %5 dextroz 500 cc % 0. OSGB’lerle ilgili düzenlemelerde en az bir işyeri hekimi. OSGB’lerin yetki aldıkları adresin bulunduğu il sınırları dışında hizmet verebilmesi için o ilde şube açmaları zorunludur. sektörü ve işçi sayısına göre belirlenen sürelerden az olmamak kaydı ile yürütür. İSG hizmetlerini işyerinin tehlike sınıfı.Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) Bir veya birden fazla işyerine İSG hizmetlerini vermek üzere işyeri dışında kurulan. gerekli donanım ve personele sahip olan ve İSGGM tarafından yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılan birimdir.olmalıdır.Ek-11)-(İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği.) hizmet vermesi esastır. İSG hizmetlerinin yürütülmesine ve çalışacak personel sayısına yetecek asgari büyüklükte en az 10 metrekarelik muayene.Ek-1-ş bendinde de gönderme yapılan yönetmelik)]. OSGB. Nidilat kapsül Diüretik 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 1 adet 2 adet 2 adet 2 adet 1 adet 5 amp 5 amp 5 amp. 5 amp 2 amp 2 amp 2 amp 5 amp 2 amp 2 amp 1 kutu 5 amp (*) Ayakta Teşhis Ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik [(RG: 10 Mart 2010-27517. 29 .5 mg Sodyum bikarbonat % 8. 500 cc %20 mannitol 500 cc 1/3 İzodeks 500 cc. en az bir iş güvenliği uzmanı ile en az bir diğer sağlık personeli istihdamı zorunlu tutulmuştur. OSGB’ler. sağlık memuru. birden fazla OSGB’de görev alamayacakları da belirtilmiştir. SAĞLIK KURULUŞLARINDA BULUNDURULMASI ZORUNLU ASGARİ İLAÇ LİSTESİ (*) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 İsoptine ampul Heparine Kortikosteroid ampul Antispazmodik ampul Antianksietik ampul Methergine ampul Polivinil prolidine iyot sol. aynı iş güvenliği uzmanının ve aynı diğer sağlık personelinin (hemşire. Analjezik Adrenalin 1 mg Atropin sulphat 0.9 luk NaCl. att ya da çevre sağlığı teknisyeni vb.4 Calcium glukonat %10 Dopamin Lidocain %2 Antihistaminik Aminophillin Diazepam . hizmet sunulan işyerine. Bu kişilerin. İSG hizmetlerinin etkin yürütülmesi amacıyla.

en az bir işyeri hekimi. psikolog. Röntgen Teknisyeninin Görevleri (Madde 38).Çevre Sağlığı Teknisyenlerinin Görevleri (Madde 37). sosyal çalışmacı vb. Bu kurul üyeleri kendi alanları ile ilgili olarak iş yeri hekimlerinin yürüttükleri çalışmalara katılırlar. Ayrıca ÇSB’de iş güvenliği hizmeti verilmesinin de önü açılmıştır. çevre sağlığı teknisyeni görevlendirilir.OSGB. diyetisyen. en az bir diğer sağlık personeli. sağlık memuru (toplum sağlığı) veya acil tıp teknisyeni görevlendirilmesi zorunlu ise bu personele yapacağı işlerle ilgili hizmet içi eğitim verildikten sonra iş sağlığı hizmetlerinde görevlendirilir. Müdürlük tarafından ÇSB biriminde gerek görülmesi halinde mühendisler gerekli sertifika programına gönderilerek iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilebilir.G: 16 Haziran 2011/20065. R. TSM. görevlendirildikleri işyerlerinin ilgili yönetmelikte belirtilen görevlerini yerine getirmek için belirlenen süreler dışında kalan zamanlarında TSM bünyesindeki sorumlu hekimce verilen diğer görevleri de yaparlar. ilgili yönetmelik hükümlerine göre yetki belgesi alınır ve işyerleri ile ayrı sözleşme yapılır. İşyeri hekimleri. TSM’lere bağlı olarak özel veya kamuya ait farklı binalarda hizmet verecek şekilde kurulabilir. İş güvenliği uzmanına. ÇSB birimi içindeki işyeri hekimliği hizmeti koordinasyonuyla ilgili idari görev dağılımlarını yazılı olarak yapar ve yapılan idari görev dağılımlarını İSGGM’ne bildirir. “Çalışanların Sağlığı Birimi” kurarak bu alanda özellikle bugüne dek temel iş sağlığı hizmetlerinden yararlanamayan çalışanlar başta olmak üzere. ÇSB’de işyeri hekimliği hizmeti sunulabilmesi için. Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usûl Ve Esasları Hakkında Yönerge. İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelikte belirtilen niteliklere uygun oluşturulur13. öncelikli olarak tıbbi sekreter veya veri hazırlama kontrol işletmeni (VHKİ) olmak üzere bir personel görevlendirilmesi zorunludur. Çalışanların Sağlığı Birimi (ÇSB) Hangi TSM’lerde bu birimin kurulacağı ildeki Sağlık Müdürlüğünce belirlenir.Sağlık Memuru (toplum sağlığı). personelden oluşan iş sağlığı hizmetleri ile ilgili bir işbirliği kurulu oluşturulur. 15 03. İlgili Bakanlığın belgelendirmesi ile ÇSB kurulur ve tescil için ÇSGB.G: 27 Kasım 2010/27768. Hemşire ve Ebenin Görevleri (Madde 35-36). Diğer sağlık personeli görevi için öncelikli olarak.2011 tarihli Toplum Sağlığı Merkezleri Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge-Hekimin Görevleri (Madde 34). fizyoterapist. TSM sorumlu hekiminin izinli olduğu hallerde yerine vekâlet eden kişi bu görevi yürütür.08. İhtiyaç olması halinde sorumlu hekimin talebi ile müdürlük tarafından uzman hekimler. 13 14 30 . Bu TSM’ler için yetkilendirilmek amacıyla ilgili yönetmelik hükümlerine göre hazırlanan başvuru dosyası ÇSGB’na gönderilir. R. işyerlerine İSG hizmeti verebileceği ifade edilmiştir14. ÇSB. Toplum Sağlığı Merkezleri-Çalışanların Sağlığı Birimi (TSM-ÇSB) Sağlık Bakanlığı’na bağlı TSM’lerin. Ancak hemşire.İSGGM’ne bildirilir. ÇSB’de görevlendirilecek hekimlerin işyeri hekimliği sertifikasına sahip olmaları gerekir. İlgili yönergede TSM’de çalışan personelin görev tanımları içinde iş sağlığına ilişkin görevler de yer almaktadır15.

İşyeri Hekimliği Sözleşmesi) imzalaması gerekmektedir.İSGB. Kantin. toplu koruma yöntemleri ve KKD’ler konularında tavsiyede bulunmak. 6. OSGB ve TSM Çalışanların Sağlığı Birimlerinin İnsan Gücü İşyeri Hekimi İşyeri hekimliği yapacaklar yasal mevzuata uygun “İşyeri Hekimliği Belgesi”ne sahip olmak zorundalardır16. a) Rehberlik ve danışmanlık. 4. 3. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. Bakanlığa yapılan işyeri hekimliği başvurusunda. İşyeri hekiminin görevleri aşağıda listelenmiştir. Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumları ile işyerinde olabilecek sağlık tehlikeleri arasında bir ilişkinin olup olmadığını tespit etmek. İşyerinde sağlığa zararlı risklerin değerlendirilmesi ve önlenmesi ile ilgili mevzuata göre yapılması gereken koruyucu sağlık muayenelerini yapmak." beyanı. 1. yemekhane. bu konu ile ilgili ileride olabilecek sorumlulukları kabul edeceğimi beyan ve taahhüt ederim. Bulunması halinde İSG kuruluna katılarak çalışma ortamı gözetimi ve çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili danışmanlık yapmak ve alınan kararların uygulanmasını izlemek. Hekim veya işyeri hekimi olarak herhangi bir özel ve resmi kurumda çalışması halinde varsa muayenehanede çalışma saatleri. ilgili yetkilinin imzalı beyanı ile başvurusu. 2. Herhangi bir kuruluşta sorumlu müdürlük görevi yapmadığının beyanı.G: 27 Kasım 2010/27768. hijyen. İş sağlığı. Emekli ise emekli belgesinin sureti. gerektiğinde çalışma ortamı ile ilgili 16 İşyeri Hekimlerinin Görev. 5. Yetki. İşyeri aşağıdaki diğer belgelerle birlikte sözleşmenin bir örneğini ÇSGB-İSGGM-Yetkilendirme Daire Başkanlığı OSGB Yetkilendirme Şube Müdürlüğü’ne iletir ve onay cevabı beklenir. gereklidir. İşyerinin faaliyet konusunun. R.1. kreş ve emzirme odaları ile soyunma odaları. Üç nüsha imzalan sözleşmenin biri işyeri hekiminde kalır. İşyerinde İSG’nin geliştirilmesi amacıyla gerekli aktiviteler konusunda işverene tavsiyelerde bulunmak. İşyeri hekiminin bir işyerinde göreve başlayabilmesi için “İşyeri Hekimliği Sözleşmesi” (bkz. 7. yatakhane. Mahalli idareler ile kurum tabipliklerinde çalışan işyeri hekimliği yapacak hekimlerin döner sermaye ek ödemesi almadıklarına dair resmi yazı. 31 . İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi-XIII. Sözleşmede belirtilen yerlerin ve sürelerin dışında başka bir yerde herhangi bir görevde bulunulmadığı. "Beyan ettiğim durumlarda olabilecek herhangi bir değişikliği tarafınıza zamanında bildireceğimi. İSG çalışmaları kapsamında işyerinde periyodik incelemeler yapmak ve risk değerlendirme çalışmalarına katılmak. Bölüm XIII. İşyeri hekimliği sertifikası fotokopisi."15/8/2009 tarihli ve 27320 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri Hakkında Yönetmeliğin 57nci maddesi uyarınca oluşturulan Tehlike Sınıfı Belirleme Komisyonunun görüşleri doğrultusunda işyerlerinin İSG açısından yer aldığı tehlike sınıfları listesi"nde hangi maddeye girdiğini belirten. duş ve tuvaletlerin bakımı ve temizliği konusunda gerekli kontrolleri yaparak tavsiyelerde bulunmak.

2. 6. 3. Sağlık gözetimi konusunda işçileri bilgilendirmek ve onların rızasını almak. bağışıklama çalışmaları yapmak. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde çalışma ortamının gözetimi kapsamında gerekli ölçümlerin yapılmasını önermek. işyerindeki sağlık gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve yönetmelikte belirtilen örneğine uygun yıllık değerlendirme raporunu hazırlayarak elektronik ortamda Bakanlığa (ÇSGB) göndermektir. portör muayenelerinin yapılmasını sağlamak. uygun işe yerleştirilmeleri için gerekli koruyucu sağlık muayenelerini yaparak rapor düzenlemek. c) Eğitim ve bilgilendirme. meslek hastalığı tanısında yetkili hastaneler ile işbirliği içinde çalışmak. İş sağlığı. Gerekli laboratuvar tetkikleri. İSG kurulu üyelerine. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi ve eğitim sağlanması için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. İSG alanında yapılacak araştırmalara katılmak. 8. radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak. İşçilerin işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve yönetmelik ekinde verilen örneğe uygun olarak düzenlemek ve işyerinde muhafaza etmek. madde bağımlılığı olanlar. 32 d) İlgili birimlerle işbirliği. 2. Gece postaları da dâhil olmak üzere çalışanların sağlık gözetimini yapmak. meslek hastalığı tanısı veya şüphesi olanlar. Bulaşıcı hastalıkların kontrolü için yayılmayı önleme ve bağışıklama çalışmaları yapmak. İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizi ile iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. 4. Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek. İşyerinde ilkyardım ve acil müdahale hizmetlerinin organizasyonu ve personelin eğitiminin sağlanması çalışmalarını ilgili mevzuat doğrultusunda yürütmek. . 9. Bağımlılık yapan maddelerin kullanımının zararları konusunda işyerinde eğitim vermek. İşin yürütümünde ergonomik ve psikososyal riskler açısından çalışanların fiziksel ve zihinsel kapasitelerini dikkate alarak iş ile çalışanın uyumunu sağlamak ve çalışma ortamındaki stres faktörlerinden korunmaları için araştırmalar yapmaktır. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen şartlarını sürekli izleyip denetlemek. işçilere ve temsilcilerine genel sağlık konularında eğitim vermek ve bu eğitimlerin sürekliliğini sağlamak. 1. 1. ölçümler yapılmasını sağlayarak. birden fazla iş kazası geçirmiş olanlar gibi çalışanların. 7. sağlık riskleri ve yapılan sağlık muayeneleri konusunda işçileri yeterli ve uygun şekilde bilgilendirmek. Yıllık çalışma planını. 5. Yeni teknoloji ve donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi mevcut uygulamaların iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. 4. b) Sağlık gözetimi. 2. kronik hastalığı olanlar. 1. 3. bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. İşyeri yöneticilerine. 4. alınan sonuçların çalışanların sağlığı yönünden değerlendirmesini yapmak. ölçüm sonuçlarını değerlendirmek.8. İş kazasına uğrayan veya meslek hastalığına yakalanan çalışanların rehabilitasyonu konusunda işyerindeki ilgili birimlerle. 3. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği yaparak hazırlamak. Sağlık gözetimi sonuçlarına göre. Hassas risk grupları.

33 . kişisel koruyucu kullanan. herhangi bir hastalık semptomu gösterenleri daha ileri bir tetkik ve tedavi için sevk eder. acil tıbbi teknisyen veya çevre sağlığı teknisyeni olabilir.G: 19 Nisan 2011/27910. İşyeri hekimi dışında işyeri sağlık biriminde görev yapabilecek diğer sağlık personeli işyeri hemşiresi. düzenli egzersiz. b) Sağlıklı ve güvenli bir işyeri sağlamak için... g) İşyeri sağlık birimine başvuranların sağlık muayenelerinin yapılmasına yardım eder. i) Beslenme ve kilo kontrolü. İSG. hijyen. bulunması halinde İSG kurulu üyelerine ve işçilere genel sağlık. uygular ve değerlendirir. Tam gün işyerlerinde çalışan hemşire. sağlık memuru. iş süreçleri ve yönetim özellikleri ile ilgili bilgi toplayarak çalışanın sağlığını olumsuz etkileyebilecek tehlike ve riskleri belirler. Yıldız. Yapılan işin niteliğine göre işe giriş ve periyodik muayeneleri işyeri hekimi ile birlikte planlar ve yapar.) Çalışanların sağlığının korunmasında ve geliştirilmesinde işyeri hemşiresinin rolü ve yeri kabul edilmiştir. Örneğin. hekim tarafından reçete edilen ilaçları uygular. 2004). hatta sertifikasyon programları iş sağlığı ekibinin daha donanımlı ve profesyonel çalışabileceği unutulmamalıdır. işyeri sağlık birimi hizmetlerinin ayrılmaz bir parçasıdır. A. f) Çalışanların hastaneye sevk işlemlerini sağlar. Diğer Sağlık Personeli (İşyeri Hemşiresi vd. ı) Çalışanların ruh sağlığını koruma ve geliştirmeye yönelik sağlık programları düzenler. İşyeri hemşiresi de diğer yardımcı sağlık personeli kapsamındadır.N. Ancak iş sağlığı konusunda eğitimlere katılmış olanlar tercih edilmeli. İşyeri hemşireliğinin etkinlikleri sonucunda işe devamsızlığın azaldığı. ilgili Yönetmelik17 içinde “İş Sağlığı Hemşiresi” görev yetki ve sorumlulukları tanımlanmıştır. h) Meslek hastalıklarının önlenmesi. tedavisini izler ve rehabilitasyon hizmetlerine katılır. ğ) İşe bağlı olan ya da olmayan kazaların önlenmesi için diğer iş sağlığı hizmet ekibi üyeleri ile birlikte koordineli çalışır. Elde edilen verilerle hasta ve sağlam bireyleri ayırarak. R. yetki ve sorumluluklarının yanı sıra işyeri hemşiresinin görevleri şunlardır: a) Çalışma ortamı ile ilgili sorunların saptanmasında ve önceliklerin belirlenmesi konusunda diğer iş sağlığı hizmet ekibi üyeler ile birlikte çalışmalar yürütür. d) Çalıştığı işyerinde yapılan iş. 6. ç) İşyeri çalışanlarının sosyo-demografik.5. KKD’ler ve toplu korunma yöntemleri konularında bilgi ve eğitim verilmesi için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. Bu konuda Sağlık Bakanlığı’nın son dönem düzenlemeleri dikkat çekicidir. c) İşçi ve ailelerinin sağlık sorunlarını çözmede. danışmanlık hizmeti alan ve olumlu davranış değişikliği gösteren çalışanların sayısının arttığı saptanmıştır (Bilir. tedavisi ve izlemi ile ilgili hemşirelik girişimlerini planlar. uygular ve değerlendirir. gereksinimlerini karşılamada onlara rehberlik eder. stres yönetimi. sigara bırakma gibi sağlık davranışlarını geliştirmeye yönelik olarak sağlığı geliştirme programları planlar. Yöneticilere. öz/soy geçmiş özellikleri. Burada hemşirelerin genel görev. 17 Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. N. Bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde yıllık çalışma planını ve yıllık değerlendirme raporunu hazırlamak. e) İşyeri ortamının etkisi ile oluşan sağlık sorunlarında alınacak önlemler konusunda öneride bulunur ve bu önerilerin uygulanmasını sağlar. çalışma yaşamı ile ilgili özellikleri sağlık düzeyleri hakkında bilgi toplar ve bunların kayıtlarını tutar. işverenin de katılımını sağlayarak gözlem yapar ve çalışan sağlığını tehdit eden riskleri saptar.

iş sağlığı konusunda duyarlı. l) Çevre koşullarının düzeltilmesi için diğer ekip üyeleri ile işbirliği yapar. Aynı gün 2 yönetmelik daha ÇSGB tarafından çıkartılmıştır.1997-Sağlık İşçisi Eğitim Standardı-TS12280. 34 . A. sonuçlarını raporlandırır. Yetki. bir sağlık personelinden başka ilkyardım ve kurtarma kursu görmüş en az bir kişi de bulundurulması gerektiği belirtilmiştir18. Yetki.. memur ve yardımcı hizmetlerden sorumlu kişilerin bulunması. bu kişilerin yapılan işle ilgili bilgilendirilmeleri ve özellikle biyolojik risk etmenleri konusu başta olmak üzere tüm eğitim çalışmalarına katılmaları sağlanmalıdır. ilk müdahale odaları ve ilkyardım istasyonları ve ilkyardım istasyonlarının bakım. İşyeri sağlık biriminin doğrudan elemanı olmasa da işyerinde çalışan. bu görevleri yapacak ilkyardım kursu görmüş yeterli bir eleman bulundurulacağı yazılmıştır. Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik” yayınlanmıştır. İşyeri hekimi bulundurma zorunluluğundan. iş güvenliği eğitimi almış çalışanların (sağlıkçı işçi-sağlık işçisi) varlığı. r) İşyeri sağlık biriminin çalışmaları ile ilgili istatistikleri oluşturur ve ilgili birimlere rapor eder. ağır ve tehlikeli işlerin yapıldığı işyerlerinde. yürütür ve denetler. n) İSG bilincinin geliştirilmesi konusunda ilgili birimlerle iş birliği halinde çalışmalar yapar. ilkyardım eğitimi görmüş. diğeri de “İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği”dir. uygular ve değerlendirir. İşyerinin özelliğine göre uygun ilkyardım ünitesini ve malzemelerinin teminini ve kullanıma hazır olmasını sağlar. o) İşyerine bağlı kreş ve anaokulunun sağlık kontrolünü yapar. işleme. p) İşyeri sağlık güvenlik kurullarının etkin üyesi olarak toplantılara katılır. s) Çalışanların sağlık sorunlarının belirlenmesi ve çözüm yollarının geliştirilmesine yönelik konularda araştırmalar planlar. k) İşyerinde çalışanlardan ilkyardım ekibi oluşturur ve bu gruba ilkyardım anında yapılacaklar konusunda eğitim verir. R. mutfak hijyeni ve besinlerin satın alınmaları.N. temizlik ve alet muhafazaları için bir sağlık personelinin görevlendirileceği. t) İş yerinde çalışan gebe ve emzikli kadınların izlenmesi ve zararlı maddelerden korunması için gerekli tedbirlerin alınmasını sağlar. u) Çalışmalarında etik ilkeleri gözetir ve çalışanın haklarını korur. hastalanan veya iş kazasına uğramış çalışanların en yakın sağlık tesisine taşınmaları için gerekli araç ve gereç bulundurma zorunluluğuna kadar pek çok ayrıntı düzenlemelerimizde yer almaktadır19.j) İşyerinde oluşan küçük yaralanma ve hastalıklarda ilk müdahaleyi yapar. bunların sağlanamadığı durumlarda. sertifika almış. 106-107. çevrede zararlı olabilecek maddelerden numune alır. Bu yönetmeliklere göre 18 19 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. ş) Sağlık merkezinde kütüphane oluşturulmasını destekler. Maddeler. Biri “İş Güvenliği Uzmanlarının Görev. güvenlik kültürüne sahip. 1997). saklanmaları. Ayrıca. İşyeri sağlık biriminde olanaklar ölçüsünde sağlık personelinin dışında tıbbi sekreter. m) İşyerinde çalışan kronik hastalıklı bireylerin bakımı ile ilgili hemşirelik girişimlerini planlar. işlendikten sonra saklama konularında sağlık eğitimlerini planlar.G: 11 Ocak 1974/14765. ö) İşyeri yemekhanesinde görev alan personele kişisel hijyen. ilkyardım çantaları ve dolaplarının içeriklerinden. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik”. çalışma çevresinde sağlığı bozan faktörleri saptar ve gerekli önlemleri alır. 27 Kasım 2010 tarihinde 27768 sayılı Resmi Gazete’de “İşyeri Hekimlerinin Görev. ü) İş sağlığı hemşiresi olmak isteyen öğrenci hemşirelerin uygulama eğitimlerini destekler. kişisel ilkyardım paketlerine. Mevzuatımızda ilkyardım odaları. iş sağlığı gözetiminde işyeri hekimine güç verecektir (Yıldız. Yukarıdaki Tüzüğün Dördüncü Kısım’ındaki 18 Maddesi.

bakımı. İş güvenliği uzmanının görevleri şunlardır: Rehberlik ve danışmanlık. kaza. seçimi ve kullanılan maddeler de dâhil olmak üzere işin planlanması. yangın veya patlama gibi durumlar için acil durum planlarının hazırlanmasını sağlamak. kontrol ve ölçümleri planlamak ve uygulanmasını kontrol etmek. İşyerinde kaza. sağlanması. RD’nin yapılmasını sağlamak. organizasyonu ve uygulanması. İş güvenliği uzmanı İSG hizmetlerinde görevlendirilmek üzere Bakanlıkça (ÇSGB) belgelendirilmiş mühendis. acil durum planı doğrultusunda hareket edilmesini sağlamak. İSG mevzuatına ve genel iş güvenliği kurallarına uygun olarak sürdürülmesini sağlamak için işverene önerilerde bulunmak.elliden fazla çalışanın çalıştığı yerlerde işyeri hekimi (gereğinde diğer sağlık personeli) ve sanayiden sayılan işlerin yapıldığı yerlerde tehlike sınıfına uygun en az bir iş güvenliği uzmanı çalıştırılması gerekmektedir. periyodik olarak eğitimleri ve tatbikatları yaptırmak. yangın veya patlamaların önlenmesi için mevzuata uygun çalışmalar yapmak ve uygulamaları takip etmek. Risk değerlendirmesi. - Çalışma ortamı gözetimi. bakımı. Çalışma ortamının gözetimini yapmak. gerekli çalışmaları planlayarak alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmak ve takibini yapmak. doğal afet. işyerinde İSG yönünden yapılması gereken periyodik bakım. makine ve diğer teçhizatın durumu. KKD’lerin seçimi. - Temiz hava beslemeli kaynakçı maskesi 35 . mimar veya teknik eleman olarak tanımlanmıştır. saklanması ve test edilmesi konularının. kullanımı. İşyerinde yapılan çalışmalar ve yapılacak değişikliklerle ilgili olarak tasarım.

topuklu ve altında çivi batmasını engelleyen çelik bulunan güvenlik ayakkabısı kullanılmalıdır. Döküm işlerinde tabanın yalıtılmış olmasının yanı sıra derinin de kor haline gelmiş erimiş metalin yanığına karşı koruyucu olması istenmektedir. 36 . sabit işyerlerinde. amaçlanan doğrultuda kullanımı sırasında karşılaşılan tüm risklere karşı yeterli koruma sağlamalı. beton ve çıkma parçalarda. boya) çalışmalarında. takılan veya tutulan. çalışan tarafından giyilen. iskele kurma. bu amaca uygun olarak tasarımı yapılmış tüm alet. Çalışma ortamının gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve yıllık değerlendirme raporunu işyeri hekimi ile işbirliği yaparak hazırlamak. çakma çalışmalarında ve depolama alanlarında iş güvenliği ayakkabısı giyilmelidir. sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan. - - İSG hizmetlerinin işçiye mali yük getirmemesi. ayrıca yol yapım çalışmalarında. KKD’ler. Sağlık Gözetiminde Kişisel Koruyucu Donanım Seçimi KKD’ler. alanlarda. kazı. yıkma-sökme (cephe kaplama. çukur. kalıp sökme-çakma. çalışmalarda. Parça düşmesi ve ayak parmaklarının buna karşı korumasını sağlayan. çalışma ortamındaki tehlikelerin kaynağında kontrol altına alınmaya çalışılması ve diğer toplu korunma önlemlerine rağmen çalışanın sağlığını tehdit etmesi durumunda kullandıkları donanımlardır. vinçli vb. Ancak. bilgilendirme ve kayıt. iskele kurmada. kaldıraçlı. gereç ve aygıtların genel adıdır. İSG eğitimlerini ilgili mevzuata uygun olarak planlamak ve uygulamak. başka yere taşıma işlerinde veya iskele yakınında ve altındaki. OSGB’lerin kendilerine ait birimlerde bu hizmetleri verebileceği Yönetmeliklerden anlaşılmaktadır. taş kırma alanlarında. yer altı çalışmalarda. Bunlar. onarım. tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme ve araştırma yaparak gerekli önleyici faaliyet (ÖF) planlarını hazırlamak ve uygulamaların takibini yapmak. ayağın burun kısmını da koruyan çelik burunlu (maskaratlı) ayakkabıların yanı sıra.Eğitim. kalıp sökme. özellikle yıkma. kuyu vb. muayeneler ve eğitimlerin çalışanların dinlenme sürelerinin dışında yapılması ve çağdaş iş sağlığı anlayışına göre. çalışanı. ayak tabanından gelip. kullanıcıyı mümkün olan en yüksek düzeyde koruyacak şekilde tasarlanmalıdır. bu hizmetlerin çalışanın çalıştığı yerde yapılması esastır. araç. İşyeri hekimi ile işbirliği yaparak yıllık çalışma planını hazırlamak. yürütülen işten kaynaklanan. montaj. toprak ve kayalık alanlardaki çalışmalarda. asansörlü. İşyeri hekimi ile işbirliği yaparak iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili değerlendirme yapmak. İnşaatlardaki çatı işlerinde. sıcak malzeme üzerinde (asfalt gibi) çalışırken ısı yalıtımlı tabanı bulunan güvenlik ayakkabısı giyilmelidir. Baretler İnşaat işlerinde. İş Güvenliği Ayakkabısı Yürüme güvenliği için. kaba ve derin inşaatlarda. İlgili birimlerle işbirliği. patlatma çalışmalarında ve elektrik tesisatlarının yakınında baret (elektrik yalıtımı için farklı özelliklere sahip baretler) kullanılmalıdır. ocaklarda. yürüme güvenliğini sağlayan.

radyoaktif maddelerin. Yangına dayanıklı yapıların bazı bölümlerinde. dışkılarla) çözücü maddelerle. Yağıştan ve Soğuktan Koruyan Giysiler: Olumsuz hava koşullarına karşı koruyucu giysiler önerilmelidir. Emniyet kemerleri. daha yüksek gürültü etkileniminin önlenmesinde ise manşonlu ve tıkaçtan oluşan kombinasyonun] hazır bulundurulan kulaklıkların mutlaka kullanılması sağlanmalıdır. kimyasal veya termik etkilere karşı korunmasında (makineyle temizlik işleri. oyma çalışmaları. Solunum koruyucuları.Koruyucu Gözlükler veya Yüz Koruyucu Siperler Gözün mekanik. cıvata oturtma ve sıcak malzemeyle yapılan çalışmalarda) kullanılmalıdır. marangozluk. Reflektif Giysi: Başta karanlıkta yapılan işlerde olmak üzere. havanın etkisiyle oluşacak sağlık tehlikeleri hesaba katılmalıdır. manşonlu kulaklıklar (15-40dB). sabit güdümlü (tırmanma düzenekli) hareket eden yakalama kemeriyle. kullanıcının görüş alanında neden olacağı kısıtlamalar en aza indirilmelidir. kullanılmakta olan numaralı gözlük veya kontakt lensle uyumlu olmalıdır. katran da dâhil tüm sıvı püskürtme işlerinde. zımparalama işleri. rüzgârdan veya ıslak zeminden dolayı bedenin üşümesi durumlarında koruyucu giysilerin giyilmesi sağlanmalıdır. optik. 85 dB (A)’in üzerinde gürültü bulunan işyerlerinde ise. temiz hava beslemeli solunum aygıtlarına kadar çok çeşitleri vardır. göz ve solunum yolları için kullanılan KKD’lerin. termik veya kimyasal tehlikelerin olduğu çalışmalarda (deriye teması engellenemeyen maddelerin hazırlanmasında veya mikroorganizmalarla temasta) kullanılmalıdır. kar nedeniyle giysileri ıslanması veya soğuktan. püskürtmeyle kat atma çalışmaları (sağlığa zararlı veya zehirli maddeler) sırasında özel koruma giysileri kullanılmalıdır. sıcak malzemelerin yakınında ısı yalıtım folyoları kullanılmalıdır. Yağmur. Kulak Koruyucu Donanımlar 80 dB (A)’ in üzerinde gürültü bulunan işletmelerde çalışanların kullanımı için kulaklık hazır bulundurulmalıdır. Koruyucu Eldiven Ele ve deriye zarar veren mekanik. çalışanların zamanında fark edilebilmeleri için yansıtıcı giysi kullanmaları sağlanmalıdır. açıkta yapılan metal işlerinde. Düşmeye Karşı Kişisel Koruyucu Donanımlar Çalışma alanında düşmeyi önleyici donanım ve sabitleme sistemi olan ankraj noktalarının doğru kullanımı düşme tehlikesini önler. poliklorlu bifenil. bakım çalışmalarında (asbest. [kulak tıkaçları (10-20 dB). hareketi kısıtlamayan güdümlü yakalama kemeriyle. 37 . mikroorganizmaların ve enzimlerin gaz. beton püskürtme işlerini. taş kesme ve işleme. atık su teknik bölümlerinde. küfler. Solunumu Koruma Tehlikeli maddelerin. Normal görmeleri için numaralı gözlük veya kontakt lens takmak zorunda olanların kullanacağı KKD modelleri. hava yastığıyla bağlantı düzenekleriyle. Koruyucu Giysi Kimyasal ve mikrobiyolojik maddelerle çalışma sırasında (kimyasal kirlenmenin olduğu alanlarda. buhar ve oz halinde havayla taşınması durumunda solunumun korunması gereklidir. İnşaat işlerinde. düşmeyi önleyici yakalama sistemi olan güvenliği sağlama donanımlarıyla düşme önlenebilir. maskelerden. Yüz. asit ve çözeltilerle yapılan çalışmalar.

çalışanların KKD’yi uygun şekilde kullanmaları için her türlü önlemi almalı. patlayıcı karışımların tutuşmasına neden olabilecek elektrik. üst düzey yöneticilerinin. Başta işveren olmak üzere. çarpma sonucu oluşan ark veya kıvılcım oluşturmayacak nitelikte tasarlanarak üretilmelidir.Patlayıcı ortamlarda kullanılacak KKD’ler. Kaymayı önlemek için tasarlanmış ayakkabının tabanı. Birkaç farklı örnek arasından seçim yapan ya da seçilmesine yardımcı olan işçi. yenisiyle nasıl değiştirileceği konularını içermelidir. sonraki aşamada da KKD’yi düzenli kullanacaktır. vücut emniyet kemeri tertibatı (body harness) ile güvenli ve sağlam bir yere bağlanabilir bir sisteme sahip olmalıdır20. sürtünme ve kavrama yoluyla yeterli bir tutunmayı temin edecek şekilde tasarlanıp üretilerek gerekli elemanlarla takviye edilmelidir. R. -KKD’nin temizlik ve bakımı. 38 .G: 11 Şubat 2004/ 25370.G: 29 Kasım 2006/26361 ve Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik. İşveren. posta başlarının ve özellikle iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekiminin hatta ziyaretçilerin çalışma ortamına girerken. ortamın gerektirdiği koruyucu donanımlarını kullanması örnek olma bakımından önemlidir. basılacak yüzeyin durumu ve yapısı dikkate alınarak. İşçilere verilen KKD’ler her zaman etkili şekilde çalışır durumda olmalı. mühendislerin. R. Gürültü düzeyinin çok yüksek olduğu yerlerde manşonlu kulaklıklarla birlikte kulak tıkaçları da kullanılabilir. İşletme tarafından verilecek bu bilgilendirmeler. statik elektrik. gerekli eğitimleri vermelidir. işveren vekillerinin. Çalışanlar KKD’ler konusunda bilgilendirilmelidirler. Bilgilendirme üretici firmanın hazırladığı kullanma kılavuzuna dayanmalıdır. teknik müdürlerin. -Uygun şekilde kullanım (kullanım sırasında dikkat edilmesi gereken konular). -KKD’nin kurallara uygun depolanması ve -KKD’nin hasarlarını saptayıp. 20 Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği. Yüksekten düşmeler ve bunun sonucunda meydana gelebilecek ölüm ve yaralanmaların önlenmesi için tasarlanmış KKD’ler. KKD kullanacak olan çalışanların bu konuda görüşleri alınmalı ve KKD seçimi aşamasında katılımları sağlanmalıdır. İşçiler de kendilerine verilen KKD’leri aldıkları eğitime ve talimata uygun olarak kullanmakla yükümlüdür. temizlik ve bakımı her kullanımdan sonra yapılmalı ve gerektiğinde yenileri ile değiştirilmelidir. -Hangi KKD’nin hangi amaçla kullanılacağı. teknisyenin.

Gün 4. Gün 3. Sabah 1. Gün 2.Yüksekte çalışanların emniyet kemerlerini bağlayabilecekleri çelik gergiler Kulaklıklarla ilgili eğitim programı uygulanırken. çalışma ortamında sağlık birimi çalışanları da kendi KKD’sini (kulaklık ya da tıkaçlar) takarak çalışanlara örnek olmalıdır. Aşağıdaki programa göre çalışanlara kulak koruyucularını kullanma alışkanlığının sağlanması ile ilgili eğitim verilebilir. Gün 15 dakika 30 dakika 1 saat 2 saat 4 saat Öğleden Sonra 15 dakika 30 dakika 1 saat 2 saat 4 saat 39 . Gün 5.

40 .

G: 16 Haziran 2004/25494. 7 Mart 2010/27514.G: 26 Mayıs 2008/268879.Değ. Pek çok kamu kuruluşunun hazırlamış olduğu “sağlık yönergeleri”. sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi. İşe giriş muayenesini işyerinden sorumlu işyeri hekimi (işyeri hekimi. Bu durumda iş sağlığı sistemi tümüyle gözden geçirilmelidir. pasif sağlık gözetimi şeklinde de olabilir. işyeri ortak sağlık birimi. devlet hastaneleri ve diğer özel sağlık kuruluşlarında yapılmalıdır. İşyeri hekimi gerektiğinde bu kaynaklardan da yararlanmalıdır. işe giriş ya da AKM’de saptadıklarının nasıl değerlendirileceğidir. başka bir hastalığı nedeniyle yapılan tetkiklerde ya da tesadüfen ortaya çıkan bulguların meslekle ilişkilendirilmesiyle. Uygulamada işyeri hekiminin sorunlarından biri de. ek muayene. işçi sağlığı dispanserleri. R. İşyeri hekiminin olmadığı durumlarda sırasıyla TSM. Doktor raporu almadan işçi çalıştırmak ve yönetmeliklerde belirtilen yaş gruplarına uygun olmayan işçileri çalıştırmak yasaklanmıştır23. Kimler (hangi sağlık koşullarına sahip olanlar) hangi işlerde çalışabilir sorusuna yanıt arayışı ortak sorunumuzdur. Aile Sağlığı Merkezi (ASM). Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. İşe girişte kimlerin ne tür işlerde çalıştırılabileceği. tamamlayıcı ya da periyodik muayene gibi) aktif sağlık gözetimi şeklinde olabildiği gibi. Görme keskinliği 6/10 olan biri yüksekte çalışabilir mi. 21 22 41 . Tansiyonu 145/95 olan işçi madene inebilir mi. R. vinçte çalışabilir mi? Bunlarla ilgili elimizde ayrıntılı bir rehber bulunmamaktadır.G:27 Kasım 2010 /27768. İşyeri Hekimlerinin Görev. Ek-7 Bazı Kamu Kuruluşlarının Sağlık Yönergelerinden Örnekler). Mesleki sağlık sorununun saptandığı bölümde çalışanlar sağlık gözetiminden geçirilmelidir. Sağlık Ocağı. yapılacak işin niteliğiyle o işe aday kişinin asgari olması gereken sağlık koşullarını gösteren düzenlemelerdir (bkz. hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir21. Sanayi ve teknolojideki yenilikler pek çok sorunu ve farklı çözüm yollarını da birlikte getirmiştir. Ayrıca. Eğer bir bölgede pasif sağlık gözetimiyle mesleki sağlık sorunları saptanıyorsa. büyük olasılıkla orada iş sağlığına ilişkin bir sistem kurulmamıştır. İşyeri hekiminin görevlerinin başında ‘sağlık gözetimi’ gelmektedir. İşe Giriş Muayenesi İş sağlığı gözetiminin. meslek hastalıkları hastanesi. hangi sağlık sorunu olanların hangi işlerden uzak tutulması gerektiği sağlıkçılar için öteden beri sorun olmuştur. planlı yapılan (işe giriş. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu. gerekli laboratuvar Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği. R. İşyeri hekimi veya yasal mevzuata göre işe giriş muayenesini yapmakla yetkili hekim tarafından ilgili Yönetmelik21 kapsamındaki işyerlerinde çalıştırılacaklara bu yönetmeliğin Ek-2’sinde bulunan “Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacaklara Ait İşe Giriş / Periyodik Muayene Formu” ve bu yönetmelik kapsamı dışındaki işyerlerinde çalıştırılacaklara diğer bir ilgili Yönetmeliğin22 Ek-7’sinde bulunan “İşe Giriş/ Periyodik Muayene Formu”nu yasal mevzuata ve mesleki kurallara uygun olarak gerekli tıbbi muayene ve tetkikleri yaparak veya yaptırarak doldurur. ya da sistemde doğru gitmeyen bir şeyler vardır. Çalışanın sağlık gözetimi ise. Formun ‘Kanaat ve Sonuç’ Bölümünü doldurup kanaatini belirterek tarih atıp imzalamalıdır. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışanların Sağlık Raporu: İşyeri hekimi. 23 5763 No’lu İş Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. çalışanın herhangi yakınması nedeniyle doktora gittiğinde. çalışma ortamı gözetimi ve çalışanın sağlık gözetiminin bileşkesi olduğunu belirtmiştik. İSGB. Yetki. Çalışanların işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve yönetmelik ekinde verilen örneğe uygun olarak düzenleyerek işyerinde saklamak işyeri hekiminin sorumluluğundadır.III. OSGB hekimi veya yetki almış TSM-ÇSB hekimi) tarafından yapılmalıdır. OSGB.

2001). radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak.” Genç çalışanların (16-18 yaş) ve kadınların ağır ve tehlikeli işler kapsamında hangi işlerde çalışabileceği “Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği”nin ekinde belirtilmiştir (bkz. muayene olan için güvenli. Gençlerin ve Çocukların Çalıştırılabilecekleri ve Çalıştırılamayacakları İşler”). Muayenenin birinci basamağı anamnezdir. muayene için gerekecek kadar gün ışığı alabilen. İşyeri hekimi işe giriş muayenesinde işle-çalışan arasındaki uyumu araştırırken ulusal ve uluslararası düzenlemelerden de yararlanmalıdır. cinsiyeti ve doğum tarihinin gün. C. III. Eğitim durumu. aniden muayene odasına girişlerdeki rahatsızlığı önlemek için paravanı olan bir yerde. ay. Ayrıca. Meclisin 9 Haziran 1937 onayladığı belgeyi “ Atatürk 9 Mart 1938 de onaylamıştır. çalışan kişinin kendi ifadeleriyle sağlık çalışanına verdikleri kimlik bilgileri. soyunduğunda üşümeyecek kadar ısıtılmış. Anamnez. İşe giriş sırasında yapılması gereken bir dizi işlemi kapsar. muayene masası ile muayene araç ve gereçleri kullanılarak. uygun kılık ve kıyafeti olan bir işyeri hekimi tarafından muayene yapılmalıdır. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen koşullarını sürekli izleyip denetlemek işyeri hekiminin “sağlık gözetimi” görevleri arasında sayılmıştır. Bunun için. kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yeraltında veya su altında çalışılacak işlerde. bu risklere yönelik anamnez ayrıntılı olarak alınmalı ve işe girecek kişinin fizik muayenesi yapılmalıdır (Emiroğlu. Tanışmanın ardından personel yetkililerince doldurulmuş olsa bile kimlik bilgileri yeniden gözden geçirilmelidir.tetkikleri.1. soy geçmiş ve sistemlere ilişkin sorgulamaya ilişkin bilgileri içerir. 42 . bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. gürültüsüz. İşe giriş muayenesi ve uygun işe yerleştirme görevi işyeri hekiminin önemli teknik görevlerinden biridir. Bu rehberin Ek-8’i “Kadınların. Şoförlük gibi ehliyet gerektiren bazı işler için gereken en az eğitim düzeyi bilinmelidir. cinsiyetin ve yaşın da talip olunan işe uygunluğu kontrol edilmelidir. Çalışanın çalışacağı işyerinin tamamında veya işyerinin bir bölümünde var olan tüm riskler dikkate alınarak. Doğru tanı ya da karar için çok değerlidir. on sekiz yaşını doldurmamış erkek ve her yaştaki kadınların çalıştırılması yasaklanmıştır. gerekirse lambalarla aydınlatılmış. Genel İşe Giriş Muayenesi Muayene yapılacak yerin ve ortamın çalışana güven vermesi gerekir. 4857 Sayılı İş Kanun’da “maden ocakları ile kablo döşemesi. bağışıklama çalışmaları yapmak. Eğitim durumu talip olunan işle ilgili belirleyici bir özellik olmasa da yol gösterici olabilir. öz geçmiş. konuşulanların dışarıdan duyulmayacağı şekilde yalıtılmış. öykü. 45 no’lu ILO sözleşmesi ‘nin Atatürk tarafından onay belgesi. yıl olarak doğru yazılıp yazılmadığı kontrol edilir. bulgular.

kokulu defterler. İlgili Yönetmelik Kapsamında uçucu 18 YAŞINDAN madde içerebilen ürünler. denetimi. 5898 SAYILI KANUN depolanmaları ve kullanım alanlarında çocukların HÜKÜMLER İNE GÖRE çalıştırılmasına yasal olarak düzenleme getirilerek BU İŞYERİNDE yasaklanmıştır. 2. yazı düzeltici sıvılar. manav. 8. solventler. oyun hamurları. 24 Çocuk Ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik. Kütüphane. sağlığı veya ahlaki bakımından tehlike arz eden işler hariç olmak üzere. Uluslararası düzenlemelere uyumlu olarak çıkartılan “Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” işe giriş muayenesi yaptığımız kişinin yaşı ile işi arasındaki uygunluğu saptamamızda bize yardımcı olacaktır. cila ve boya KÜÇÜKLER çıkarıcıları. 43 . Esnaf ve sanatkârların yanında satış işleri. ulusal düzenlemeler bu çocukların sadece işverenin aile üyelerinin çalıştığı işletmelerde çalışmasına izin verebilir’ denmiştir. 5. çiçek toplama işleri. işaretleyici kalemler. sebze. 7. Ancak. boya YASAL UYARI incelticisi gibi maddeler ile yapıştırıcı olarak kullanılan ürünleri ve bu ürünlerin üretimi. Çiçek satışı. 9. Spor tesislerinde yardımcı işler. 18 yaşından küçük bir çocuğun yahut gencin sürekli olarak çalıştırılması. 6. büfe ve içkisiz lokantalarda komi ve satış elemanı olarak yapılan işler. Türkiye’nin bu sözleşmeyi onay tarihi 1992’dir. Fırın. maket yapıştırıcıları.G: 06 Nisan 2004/ 25425. düzenlenmesi işleri24. satışı. Satış eşyalarına etiket yapıştırma ve elle paketleme işleri. 3. kokulu silgiler. dergi ya da yazılı matbuatın dağıtımı ve satımı işleri (yük taşıma ve istifleme hariç). ancak bir yılı geçmeyen aralıklarla sağlık muayenesinin yenilenmesi şartına bağlayan 77 sayılı ILO sözleşmesini Türkiye 1983’de imzalamıştır (Çocukların Ve Gençlerin İşe Elverişlikleri Yönünden Sağlık Muayenesine Tabi Tutulmaları Hakkında Sözleşme). sprey ÇALIŞTIRILAMAZ boyalar. 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişi. Düşme ve yaralanma tehlikesi olabilecek şekilde çalışmayı gerektirecek olanlar hariç meyve. ithalatı. resim boyaları. Genç işçi: 15 yaşını tamamlamış.ILO’nun 1967 yılında 59 No’lu Asgari Yaş (Sanayi) Sözleşmesi olarak bilinen “Sanayi İşyerlerine Alınacak Çocuklar Asgari Yaş Sınırlarını Belirleyen Sözleşme” de ‘on beş yaşın altındaki çocukların kamu ve özel sektör sanayi işletmelerinde ya da bunların alt birimlerinde çalıştırılamayacaklarını belirtilmiştir. su bazlı olmayan yapıştırıcılar. R. fuar. uçucu madde içeren diğer yapıştırıcılar ve teknik eğitim malzemelerdir25. Kümes hayvanları besiciliğinde yardımcı işler ve ipek böcekçiliği işleri. Gazete. ayakkabı boyaları. uçan balonlar. ‘doğası gereği veya çalışma koşullarından dolayı orada istihdam edilen kişilerin hayatı. 4. Çocuk işçi: 14 yaşını bitirmiş. lastik tutkalları. 1. 10. Yönetmelikte belirtilen çocuk çalışanların çalıştırılabilecekleri hafif işler şunlardır. tiner ve boya incelticileri. Uçucu madde içeren kırtasiye malzemesi. panayır ve sergi yerlerinde yardımcı işler (yük taşıma ve istifleme hariç). pastane. uçucu madde içeren diğer kırtasiye malzemeleri. Büro hizmetlerine yardımcı işler. ancak 18 yaşını tamamlamamış kişiyi ifade eder. cila ve vernikler.

. aynı fabrikada dökümcü olmak başka bir şeydir.G: 5 Ağustos 2010/ 27663. Bu anamnezde. Hastalık veya etkenin saptanması için gerekli yöntem geçerli ve uygun bir yöntem olmalıdır.G: 16 Mayıs 2009/ 27230 ve Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunması Hakkında Yönetmelik R. çalışma yaşamına başladığı andan itibaren tüm işleri (çıraklık. stajyerlik de dâhil). Ayrıca ÇSGB da kayıtların bir örneğini isteyebilir. Çalışanlar. Kayıtlar. Kişisel korunma önlemlerini kullanıp kullanmadığı. Çalışanı etkileyen diğer risk faktörlerinin olup olmadığı. geçmişte yaptıkları işlerin de sorgulanmasıyla meslekle hastalık arasındaki ilişki açıklığa kavuşturulmuştur (Bilir. yapılan sağlık gözetimi ve kişinin maruziyet düzeyi izleme sonuçlarının bir özetini içermelidir. Teknik korunma önlemlerinin uygulanıp uygulanmadığı. çalışma süresi. bekçi.Yaşın ve cinsiyetin işe uygunluğunu kontrol ettikten sonra çalışmaya aday çalışanın medeni durumu sorgulanır. ambar görevlisi olarak bildirilmiştir (Nefes darlığı gittikçe artan çalışanın. İşe girecek olan kişinin başvurduğu (talip olduğu) işin yanı sıra.. Bilinen etkenlere maruz kalma süresi ve miktarı. İşyerinde o kişinin yaptığı işin de öğrenilmesi gerekir. Daha önce çalıştığı işyerlerinin öğrenilmesi de yeterli değildir. korunma önlemleri. İşyeri Hekimliğinde “Anamnez” Her muayenede bir iş anamnezi alınmalıdır.N. farklı çalışma gün ve saatlerinde çalışanı iş ortamında gözlemlemelidir. kendilerine ait sağlık muayene sonuçları ve etkilenme düzeylerine ait bilgileri görme hakkına sahiptirler. Ayrıca. 2004). tekstil fabrikasında farklı. N. Yıldız. İşyeri faaliyetine son verirse sağlık ve maruziyet ile ilgili kayıtlar Bakanlığa (ÇSGB) verilmek zorundadır. Demiryolu fabrikasında boyacılık yapmak başka. Sağlık gözetimi yaparken zararlı etkenin tanımlanmış bir hastalığa neden olduğu saptanabilmelidir. Son işin sorgulanmasının yetersiz olduğu anlaşıldıktan sonra. Geçerli ve uygun bir yöntem yoksa sağlık gözetimi yapılamaz. diğer risk faktörleri. A. 44 . meslekler. Sağlık gözetimi yapılan her çalışan için kişisel sağlık ve maruziyet kayıtları tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. Bu iş yerinde çalışma süresi. iş tanımı. 25 5898 Sayılı Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunmasına Dair Kanun. Çalışanın (iş yerinde aldığı eğitimler dâhil) eğitim düzeyi ve geçmiş çalışma yaşamı öyküleri (geçmişte yaptığı her bir iş için. Bir elektrikçi. İngiltere’de pnömokonyoz nedenli ölümlere ilişkin yapılan bir araştırmada. çalışma süreleri ve bu işleri yaparken maruz kaldığı tehlike kaynaklarının ayrıntılı öyküsü alınmalıdır. R. Kişisel sağlık ve maruziyet ile ilgili kayıtlar. gizliliğe dikkat edilerek saklanmalıdır. daha az yorulacağı ya da yapabileceği bir işe kaydırılması ve soruların yetersizliği nedeniyle). KKD kullanma durumu. Bu nedenle işyeri hekimi çalışanın özel çalışma koşullarını bilmeli. İşyeri hekimi daha sonra da çalışma öyküsünü ayrıntılı olarak almalıdır. akümülatör fabrikasında farklı. pestisid fabrikasında farklı etkenlere maruz kalabilir. bilinen etkenlere maruz kalma süresi ve miktarı. hizmetli. işyerinde aldığı eğitimler)yer almalıdır. Muayene edilen kişinin iş tanımı. kişinin mesleğinin öğrenilmesi de tek başına yeterli olmaz. Örneğin bir demiryolu fabrikasında birbirinden farklı pek çok iş vardır. Etkilenim işyerinde genel olarak olmayabilir ama çalışanın özel çalışma koşullarından kaynaklanıyor olabilir.

çalışanın 4550 yaş dönemi kronik rahatsızlıkları arasında korelasyonu görecektir. nasıl çalıştığı. o sisteme ait bir yakınma ifadesi hissedildiğinde detaylı sorularla sisteme ilişkin rahatsızlık ortaya konmaya çalışılmalı ve tümü kaydedilmelidir. seboreik dermatit. Doğal rengi olmadığı halde saçlarda sararma olması beraberinde herbisid26maruziyeti de varsa akla dinitrofenoller gelmelidir. vücut ağırlığı. babanın hastalıkları. saç tellerinin yapısı. çözücüler. odaya girişi. 26 Yabancı otları öldürmede veya normal gelişimini önlemede kullanılan kimyasal maddelerin tümüne herbisit denir. sandalyeye oturuşu. öz bakımla ilgili bilgi vermesi açısından. konuşma şekli. uyanıklık. Fizik muayene: Gerekli boy. Çoğu zaman işçiler bu maddelerin tam olarak ne olduğunu bilemezler (p3 tozu. biyolojik vb. 2011). radyasyon vb. Soy geçmişin de ayrıntılı sorgulanması ve ayrı ayrı kaydedilmesi gerekir. 45 . soğutma sıvıları. yara skar vb. C. eşgüdüm. ense. etken maddeler farklı olabilir). boyun ve yüzün dışarıdan değerlendirilebildiği kadarıyla muayenesi yapılmalıdır.Çalışılan işyerinde çalışanın temel olarak yaptığı işin ne olduğu. ölmüşlerse ölüm nedenleri iyi sorgulanmışsa). Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayenesi). Bölüm XVIII. muayene masasına çıkışı.) sorulmalıdır. alerjiler. kurşun. Daha sonra yapılacak sistem sorgulamasında her sistemle ilgili yeterince soru sorulmalı. Sistemlere ilişkin sorgulamanın ardından fizik muayeneye geçilmelidir. kireç çözücü-yağ çözücü. Çalışanın bilinç durumu. geçirilmiş kaza ve ameliyatlar. kan basıncı. kuruluğu. muayeneden önce ilaç alıp almadığı ile ilgili bilgiler kaydedilmelidir. bu işi yaparken hangi maddelere maruz kaldığı. kronik bir hastalığın varlığı. nefes alıp verişi vb. tıraş durumu ve taralı olup olmamasının ötesinde. yönelim (oryantasyon).’ nin yanı sıra minimum düzeydeki zorlanmaya nasıl tepki verdiği muayeneye başlamadan pek çok konuda kabaca fikir sahibi olmamızı sağlayacaktır (Karpilow. etkenlerin günlük. Alın. haftalık ya da aylık etkilenme düzeyleri de sorulmalıdır. çocukluk çağı hastalıkları. Özgeçmişe ilişkin olarak. fiziksel. tinea kapitis. sürekli veya alışkanlık haline gelmiş ilaç kullanımı. aşırı alkol kullanımı ve sigara içiciliği süresi ve miktarıyla birlikte sorgulanmalı ve tüm veriler kaydedilmelidir. saptanan her bulgu kaydedilmelidir. konjenital rahatsızlıklar. yumuşaklığı. kepek. trikloretilen. kalkışı. hastalığa yol açabilecek başlıca etkenler (kanserojen maddeler. Kayıtların önceden beri iyi tutulduğu bir işyerinde hekimlik yapanlar soy geçmişe ilişkin kayıtlarla (anne. kabalığı. bel kalça vb. Saçlı Deri Muayenesi: Saçın varlığı. ölçümler yapıldıktan sonra muayene odasına giren çalışanın.1. herhangi bir nedenle hastanede yatma. aşılar. Maruz kalınan kimyasal. Hazırlık kısmının tamamlanmasının ardından saçlı deriden başlayarak tüm vücut muayenesine geçilmelidir (bkz.

Ishıhhara Renk Körlüğü Testi Psödo-izokromatik renk levhaları Işıklı Snellen Eşeli Daha sonra göz muayenesine geçilmelidir. Yakın görme ile ilgili yazı örnekleri XVIII. Okuyabildiği satır sayısı görme oranını verir. diğer göz muayenelerine başlanmalıdır. Tüm satırları okuyanın uzak görmesi 10/10 olarak değerlendirilir. muayene odasında bilgisayar ve internet olanağı varsa yaklaşık olarak 3 dakikada test uygulanabilmektedir. Uzak görme tarama muayenesi. Uzak ve yakın görme değerlendirmesinin ardından görme alanı değerlendirilmelidir. bu yöntem basit ve her yerde uygulanabilirliği nedeniyle tarama amaçlı kullanılabilen bir testtir. bir gözünü basınç uygulamadan kapatarak tek tek gösterilen harfleri okumaya çalışır. Pek çok kamu hastanesinin ya da İşyeri Hekimleri Derneği’nin internet sitelerinden bu testlere ulaşılabilmektedir). Test kitabından uygulama 5-6 dakika kadar sürerken. birinci basamak sağlık kuruluşlarında ucuz ve kolay uygulanabilir olması nedeniyle tercih edilmektedir. Çalışma yaşamında trafik işaretleri. Güvenilirliği düşük olmakla birlikte. Görme alanının en basit muayene şekli. 46 . doktorun çalışanın karşısına geçip eline aldığı kırmızı ya da siyah başlıklı toplu iğneyi çeşitli yönlerden merkeze yavaşça yaklaştırarak. Bu konuda işyeri hekimlerinin de tercih edeceği Snellen eşelleri. çalışanın toplu iğneyi görmeye başladığı noktaları sorması ve böylece çalışanın görme alanıyla. kendi görme alanını karşılaştırmasıdır. Bu test için renkli yumaklar ya da Ishihara testi kullanılır (XVIII. 6 metre mesafeden. renkli paneller ve renk kodlu elektrik tellerini kullananlarda başta olmak üzere pek çok iş türünde ”Renk Körlüğü Testi” olarak bilinen renkli görme durumunu gösteren testlerden de yararlanılmalıdır. Muayeneye gelen işçi. her göz için tek tek değerlendirilmelidir. Eşel 10 satırdan oluşmaktadır. Bölümde “Göz Muayeneleri” başlığı altında verilmiştir. Göz bebeğinin ışığa tepkisi ve nistagmus araştırılıp. Bölümde “Ishihara Renk Körlüğü Testi ve Yorumu” ayrıntılı olarak verilmiştir. Gözlük lens kullanan çalışanın muayene sırasında gözlüğünü takması istenir.

dış kulak yolu. Kontakt dermatitin bu muayeneler sırasında saptanabileceği. otoskop yardımıyla incelenmeli. C. 2005). kulak kepçesi. çürük. Kemer tokasına bağlı gelişen kontakt dermatit nikel alerjisi için ipucu olabilir. 2011). mukozalarda kiraz kırmızı rengin kobalt maruziyetiyle. Diş boynunda sarı renklenmenin maruziyet öyküsü de varsa kadmiyumla. Tırnak yemeye ilişkin bulguların kadmiyum. diş eti görünümü kaydedilmelidir. bunlara dair diğer kanıtların araştırılması gerekir (Karpilow. Deri ekleri de muayene sırasında gözden kaçmamalı.. 47 . Burun tıkanıklığının işyeri ortamından kaynaklanan maruziyetlerle veya madde kullanımına bağlı olabileceği. beyaz lekelenmelerin vitamin.Kulak muayenesinde. Yüksük tırnağın psöriasis ile ilişkili olabileceği akla getirilmeli. portakal rengi renklenmenin antimon oksitleriyle. ellerde kaşıntılı veya döküntülü lezyonların çalışma ortamında kullanılan kimyasallardan kaynaklanabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. akıntı veya buşon varlığı araştırılmalı. tartar. Hareket açıklığını saptamak veya hareket ettirme güçlüğü olup olmadığını anlamak için yapılan boyun muayenesinin tamamlanması için tiroid ve karotis muayenesi yapılmalıdır. Ancak bunları işyeri hekiminin saptayabilmesi için öncelikle çalışanın çalışma ortamındaki etkilenimlerini bilmesi. Çoğu kez işçiler de izinli oldukları dönemde bu döküntülerin kaybolduğunu ifade etmektedirler. kurşun vb maddelerle çalışanlarda etkilenim açısından önemi göz ardı edilmemelidir. dolgu. Dişler ve dil çok iyi incelenmeli. daha sonra da laboratuvar desteğiyle bulguların onanması gerekmektedir. tırnak ve kıllardaki değişiklikler mutlaka kaydedilmelidir. Ardından burun ve boğaz muayene edilmelidir. Diş muayenesinde renk değişikliklerinin dışında eksik. N. bacaklarda. Dişlerin düzenli fırçalanıp fırçalanmadığı sorgulanmalıdır. Deri muayenesi de pek çok etkilenim hakkında bilgi verebilir. mineral eksikliği ile veya çizgilenmelerin kronik deri hastalıklarıyla ilişkili olabileceği unutulmamalıdır. kesici dişlerde sarı kahverengi renklenme ile diş minesinde çizgilenme ve taç kısmında dekalsifikasyonun inorganik asitlerle ilgili olabileceği bilinmektedir (Vural. burun ve ağız mukozasının muayenesi ihmal edilmemelidir. muayene sırasında saptayıp kaydettiği bulgularla eşleştirmesi. kulak zarı görülmeye çalışılmalıdır.

Aldehitler. Solventler. hangi işlerde çalıştırılmaması gerektiği belirtilmiştir. Organik fosfor bileşikleri vb. Azot dioksit. Regülasyonunda sorun varsa gece işinde çalıştırılmamalıdır. Civa. Amonyak. Kükürtlü hidrojen. Kurşun. Toksik gazlar. Kurşun. 2011. deformasyon. Organik fosfor bileşikleri. Gerek işe giriş muayenesinde gerek AKM’de bu tablodan yararlanılabilir.). Vanadyum. ağrılı bölgelerin varlığı araştırılmalıdır. ayrıca bilgi için bkz. Azot bileşikleri. sırtta dayanıklılık. Beyaz fosfor. Ardından kalp sesleri birkaç değişik noktadan dinlenmelidir. Asbest vb. Hipertansiyon (HT) hastalığı bulunanlar Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) olanlar Kronik karaciğer hastalığı olanlar 48 . Arsenik. Klor. Yüksekte (vinç operatörlüğü vb. Berilyum. Fosgen. Talyum. Talyum vb. fıtık muayenesi. Manganez. Aşağıdaki tabloda sağlık sorunu saptanan çalışanların. Nikel karbonil. Göğüs duvarındaki şekil bozuklukları gözlenmelidir. Karbon sülfür. Talyum. Silisyum dioksit. Manganez. bacak omuz ve kollarda kuvvet kaybının olup olmadığının araştırılması. Sağlık Sorunlarına Göre İşçilerin Çalıştırılmaması Gereken İşler Sağlık Sorunları Koroner arter hastalığı (KAH) olanlar Çalıştırılmaması Gereken İşler • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Karbonmonoksit (CO). Hırıltılı solunum. C. C. ral. Kol ve bacakların hareketi. gibi maddelerle çalıştırılmamalıdır. denge (bu konuya ilişkin muayene yöntemleri son bölümde anlatılmıştır) ve işyerinde giyilecek botları giyebilecek durumda olup olmadığını anlamak için çalışanın ayaklarının muayenesi gereklidir (Karpilow. koordinasyon.Daha sonra göğüs muayene edilmelidir. Karın kaslarındaki sertlik ve esnekliğin anlaşılması. (Karpilow. gibi kimyasallarla Yüksek tempolu ve aşırı efor gerektiren işlerde çalıştırılmamalıdır. Flor. solunum seslerinde azalma olup olmadığını anlamak için akciğerler simetrik olarak dinlenmelidir. 2011). Kurşun. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). Arsenik. Kükürtlü hidrojen. gibi kimyasal maddelerle çalıştırılmamalıdır.

Talyum. tek başlarına ve Yüksekte çalıştırılmamalıdır. Beyaz fosfor. Toluen vb kimyasallarla ve Gece işlerinde. Talyum. protez kullananlar. lösemi vb. görme bozukluğu olanlar) uygun olmayan yerlerde. çalıştırılmamalıdır. Solventlerle yapılan işlerde çalıştırılmamalıdır. Organik fosfor bileşikleri. 49 .Diyabetli hastalar • • • • • • • • Kurşun. dar alanlarda. Talyum. Karbonmonoksit (CO) Pestisitler. Halojenli kimyasallar. Arsenik. Talyum. Toksik gazlar. Kadmiyum. Ergonomik olmayan koşullarda çalışılan işlerde Bedensel engelliler (organ kaybı olanlar. Civa. Kurşun. Alüminyum. Kurşun. Kapalı. tek başlarına ve Yüksekte çalıştırılmamalıdır. Peptik ülserli hastalar • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Kronik böbrek hastalığı olanlar Kan hastalıkları (anemi. Kurşun. Mangan. Karbondisülfür. Solventler. Solventlerle yapılan işlerde çalıştırılmamalıdır. Karbon sülfür. Karbon tetraklorür. Toksik gazlarla ve Vardiyalı işlerde çalıştırılmamalıdır. Kurşun. Toksik gazlar vb. Civa.) olanlar Nörolojik hastalığı olanlar Psikiyatrik hastalığı olanlar • • • • • • • • Hareket sistemi hastalıkları olanlar Her işyerinde yukarıdaki sağlık sorunlarına sahip kişilerin çalıştırılabileceği başka işler vardır. gibi kimyasallarla yapılan işlerde. Metil klorür. Karbon sülfür. Mangan. Manganez. Toksik gazlarla Regülasyonunda sorun varsa gece işinde ve vardiyalı işlerde çalıştırılmamalıdır.

R. ÇSGB’na bağlı İSGÜM dışında. Çünkü yasal dayanağı olan işveren istemiyorsa bu yükümlülüğü üstlenmemektedir. işe uygun kişilerin yerleştirilmesine önem verilecektir. İşe yeni başlayacak işçi tüm muayene masrafları kendisi öder. ek laboratuvar muayeneleri yapacak ve referans olabilecek Sağlık Bakanlığı’na bağlı sağlık kuruluşları. İşyeri hekimi gerekiyorsa sorun ile ilgili uzman görüşü isteyerek muayene işlemini tamamlayabilir. Ek-10 Ulusal Düzenlemelere Göre Bazı Tetkiklerin Yapılma Sıklığı). Ek ve tamamlayıcı muayeneler yapılırken çalışma ortamındaki riskler göz önünde bulundurulmalı. ya da bilimsel gelişmelere paralel farklı tetkikler de tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır (bkz. Meslek Hastalıkları Hastaneleri. Laboratuvar sonuçları ile öykü ve fizik muayeneyi içeren klinik değerlendirme yeniden gözden geçirilerek çalışanın işe uygun olup olmadığına karar verilmelidir. Maden iş kolunda çalışmanın yoğun olduğu Zonguldak ilimizde deneyimli bir işyeri hekimi işverenini ikna ederek. İşe giriş ve işe yerleştirme muayeneleri düzenli yapılacak. işe yerleştirilen çalışanların. işe giriş muayenesini. Ayrıca. Çalışanın laboratuar tetkiklerini nerede ve nasıl yaptıracağı. Ek-9 Bazı Ulusal Düzenlemelerde İşe Giriş ve Periyodik Muayenelerde Yapılması Gereken Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler). ileriyi görebilen işveren. yetkilendirilmiş veya akredite olmuş sağlık kuruluşları veya laboratuvarlardan yararlanılabilir. 59. tazminat gibi insani ve hukuki sorunlarla karşılaşmak istemeyen. Burada yasal düzenlemelerle yetinilmemeli. Üniversite Hastaneleri. kullanılan maddelere karşı hassas olanlar bu işlerde çalıştırılmayacak. Ancak periyodik muayene sırasında gereken ek ve tamamlayıcı muayeneler işveren tarafından karşılanır. işe girerken ve çalışırken belirli sürelerle. Madde. gerekli ek ve tamamlayıcı muayeneleri de kapsayacak şekilde. belirli sürelerde sağlık muayeneleri ve gerektiğinde laboratuvar araştırmaları yapılacaktır27. destek hizmetlerinin yetersizliği nedeniyle tartışma konusudur. tehlike ve zararın özelliğine göre. o işyerinin RD sonuçlarına göre gerekirse daha sık. iş koluna özel gerekli laboratuvar tetkiklerinin yapılması sağlanmalıdır.G: 11 Ocak 1974/14765. Muayenelerin değerlendirilmesi sırasında henüz o işyerinde işbaşı yapmadan çalışanların % 15’inde çeşitli düzeylerde pnömokonyoz saptanmıştır. işe giriş sırasında gerekli olan ek ve tamamlayıcı muayene ücretinin işverence karşılanmasını sağlamıştır. 27 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. yönetmeliklerde belirtilen sağlık kuruluşlarında ve akredite laboratuvarlarda yaptırmalıdır. Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Çalışanın.III. Sonuçta maluliyet. Ülkemizde. güvenilir. 50 . çalışma ortamındaki risklere uygun olarak ek ve tamamlayıcı tetkiklerle beraber muayeneleri yapılmalıdır (bkz. yetkilendirilmiş OSGB’ler.2.

yapısal gürültü iletiminin perdeleme ve yalıtım gibi teknik yöntemlerle azaltılabileceği gösterilmiştir. Sözlük anlamı olarak gürültü.III. Tekil Direktif). Bu amaçla genel önleme ilkeleriyle birlikte. Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği. İşyerinde RD yapmadan önce yapılacak ortam ölçümlerinden biri de sesin şiddetinin ölçümüdür. İşyerinde. 6 Şubat 2003 Tarihli ve 2003/10/EC Sayılı Avrupa Parlementosu ve Konsey Direktifi (89/391EEC Sayılı Çerçeve Direktif’in 16(1) maddesi uyarınca çıkarılan 17. Ayrıca. Çalışanların maruziyet düzeyini aşan gürültüye maruz kaldıkları birimler işaretlenmeli ve buralara girişler (uygun KKD olanların dışında) yasaklanmalıdır.2. Ayrıca gürültüye bağlı işitme kayıplarına ilişkin yükümlülük süresi 6 aydır.1. maruziyet etkin değerinin alt sınırını (en düşük maruziyet etkin değeri=80 dB) aşan işçiler önleyici odyometri testi. Gürültü zararlarının meslek hastalığı sayılabilmesi için gürültülü işte en az iki yıl. ses emici örtüler ve kapatma gibi yöntemler kullanılabileceği. Eğer gürültü düzeyi 85 dB’i aşıyorsa çalışanların mutlaka bu koruyucuları kullanmaları sağlanmalıdır (Piyal. Maruziyet düzeyi. 80 dB ve üzerinde gürültü varsa çalışanlara riski önleyecek veya en aza indirecek işitme koruyucusu verilmelidir.G: 23 Aralık 2003/25325. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. Çalışma ortamındaki gürültü düzeyi 80 dB (A) ve üzerindeyse işveren işitme kaybına karşı önlem almaya başlamalıdır. R. Bülent 2009). daha az gürültü maruziyeti yaratan çalışma yöntemleri ve iş donanımları seçilmelidir. üst sınırını aşan (en yüksek maruziyet etkin değeri=85 dB) işçiler ise işitme muayenesi isteme hakkına sahiptirler29. İşyerleri ve çalışma birimleri gürültüyü önleyecek şekilde tasarlanmalı ve yerleşilmelidir. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemesinin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir. Gürültü düzeyi sonometre ile ve “dB” birimiyle ölçülür. Bu ifade kişiye göre ve aynı kişi için değişik zamanlarda farklı olarak algılanabilir. Gürültü Yönetmeliği. 28 Gürültü maruziyetinin başka yollardan önlenemediği işyerlerinde. Gürültü maruziyetinin yol açtığı riskler kaynağında yok edilmeli veya azaltılmalıdır. üretim sistemlerinde ve iş donanımlarında düzenli bakım programları uygulanmalıdır. Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Gürültü. çalışma yaşamında en sık karşılaşılan fiziksel ortam faktörlerindendir.G: 11 Ekim 2008/ 27021. Gürültünün hava yoluyla iletimini azaltmak için siperler. Ayrıca olanaklar ölçüsünde çalışanlara rotasyonlu çalışma yaptırılarak işyerinde gürültüye maruz kalma süreleri düşürülmeye çalışılmalıdır. 28 29 51 . Weber Testi ve odyometrik incelemeyi de içeren işitme muayeneleri yapılmalı ve periyodik aralıklarla tekrarlanmalıdır.  İşyerinin tümünde yıllık olarak topluca değerlendirilen odyometri sonuçlarına göre bir önceki yıla oranla hangi frekansta olursa olsun 5 dB’in üzerinde kayıp varsa. gürültü şiddeti sürekli olarak 85 dB’nin üstünde olan işlerde en az 30 gün (1 ay) çalışılmış olması gereklidir. İş gürültü maruziyetini azaltacak (maruziyet süresini ve yoğunluğunu azaltacak ve dinlenme sürelerini artıracak) şekilde örgütlenmelidir. Çalışanların iş donanımını gürültü maruziyetini en aza indirecek biçimde doğru kullanmaları için bilgilendirilmeli ve gürültünün sağlık zararları üzerine eğitilmelidir. Dinlenme yerlerinde gürültü maruziyeti bu yerlerin kuruluş amacına uygun düzeye indirilmelidir. R. otoskopik muayene. Buralarda çalışacak olanların işe girişte. “istenmeyen ve hoşa gitmeyen ses” olarak ifade edilmektedir.

(1) Ortam gürültüsü 85 dB(A)’in altındaysa 3 yılda bir. C. 1000. erken kontrol muayenesi (2. tıbbi sorunlar araştırılmalıdır. ve ark. (1) Aşağıdaki tablolardan yararlanılarak işitme kaybının düzeyi saptanmalı.) Kulak koruyucuların tüm vardiya boyunca kullanılıp kullanılmadığı. 2011). c. 3000. Sağlık gözetimi 80 dB (A) ve üzerinde gürültüye maruz kalınan işlerde çalışan tüm çalışanlara işyeri gürültü RD’yi takiben yapılmalıdır (Oral. Ölçüm) ya da periyodik muayene ise. 2000. b. Ayrıca çalışma ortamı yeniden değerlendirilmeli. 4000-6000 Hz’de bir önceki odyometriye oranla 25 dB kayıp varsa. enfeksiyon. Ayrıca. Odyometri ve muayene sonuçları çalışanla paylaşılmalıdır. Eğer işitme düzeyinde bir değişiklik yoksa. kulak koruyucusunun değiştirilmesine gerek olup olmadığı tartışılmalıdır (Karpilow. 6000. (3) Ortam gürültüsünün düzeyi kaç olursa olsun çalışanın kendinde fark ettiği tüm işitme azalmalarında. enfeksiyon vb. a. daha ayrıntılı muayene için işitme kaybının olduğunu düşündüren bölümde çalışanların hastaneye sevki gereklidir.  Yaptığımız muayene erken kontrol muayenesi (İşyerinizdeki 2. C. (2) Ortam gürültüsü 85 dB(A) ve üstündeyse yılda bir odyometrinin tekrar edilmesi gerektiği hatırlatılmalıdır. 8000 Hz frekanslarında hava iletim odyometrisi yapılmalıdır.   Bunun için öncelikle gürültü etkilenimine yönelik anamnez (aşağıda bir örnek sunulmuştur) alınmalı ve bu anamnez her odyometrik muayeneden önce tekrarlanarak öncekilerle karşılaştırılmalıdır. a. (2) Eski işyerine ait odyometrisi yoksa yeni işe girişte ve 6 ay sonra. koruyucuların doğru takılıp takılmadığı. Odyometrik ölçüm) yapılmalıdır. İ. ve ark. herhangi bir bölümde diğer bölümlerden 5 dB’den fazla kayıp varsa. Bir başka işyerinden ayrılıp çalıştığınız yerde işe giren bir çalışan ise. (Bu gibi durumlarda gerekli tedavilerden bir süre sonrasına kadar odyometri ertelenmelidir). Buşon. 500. yabancı cisim görülebilir. 2011). eski işyerinden ayrıldığı tarihten 6 ay sonra. periyodik. otoskopik muayene yapılmadan odyometri testi yapılması yanlış değerlendirmelere yol açabilir. 2011). iş dışı bir etkilenmenin olup olmadığı. Ortam gürültüsü 85 dB (A)’in üzerindeyse 1 ay sonra. (1) Eski işyerinden ayrılırken yapılmış odyometrisi varsa. KKD kullanımı ile ilgili eğitimler yenilenmelidir (Karpilow. 4000. (2) İşitme düzeyindeki değişimlerin nedenleri araştırılmalıdır (buşon. erken kontrol gibi tüm muayenelerin ayrılmaz bir parçası olmalıdır. 500-1000-2000 Hz’lerde bir yıl içinde 10 dB ve üzerinde kayıp varsa. Ortam gürültüsü 85 dB (A)’in altındaysa 12 ay sonra. kulak çınlamalarında işyeri hekimini haberdar etmesi gerektiği anlatılmalıdır. Otoskopik muayene işe giriş. Eğer işitme düzeyinde kayıplar varsa. gerekli uyarılar veya sevk işlemi gerçekleştirilmelidir. 250. kullanım ya da KKD’nin niteliği ile ilgili sorunlar varsa çözülmeli. Yaptığımız muayene işe giriş muayenesi ise. KKD kullanımı ile ilgili sorunların varlığı araştırılmalı. b. 52    . ve ark.   Aynı işyerinde farklı bölümlerin grup olarak odyometrileri değerlendirildiğinde.

(3) Sevk sonrası mesleki işitme kaybı tanısı konulmamışsa. İ. görev yeri değişikliği ve meslek hastalığı bildirimi yapılırken. işitme korumasına yönelik eğitimler tekrarlanmalıdır.    Her muayeneden ve ölçümden sonra bir sonraki ölçümün en geç ne kadar sonra yapılması gerektiği söylenmelidir. o işçi için periyodik odyometrik ölçüm aralığında sağlık gözetimi sürdürülmelidir.. kulaklık. C. öte yandan işyerinin o bölümünde RD yeniden yapılmalıdır. Çalışana işitme korumasıyla ilgili önerilerde bulunulmalı. Oral. kişisel koruyucuların (tıkaç. (4) Sevk sonrası mesleki işitme kaybı tanısı konulmuşsa.P. Özellikle ortam gürültüsü değerlendirilmeli. İşitme muayenesine ilişkin raporlar diğer muayene formlarıyla birlikte etik kurallar gözetilerek saklanmalıdır. 1999. K. değerlendirme sonuçları çalışana bildirilmeli ve işverene raporlanmalıdır. aynı bölümdeki diğer çalışanların odyolojik ölçümlerini de içeren işitme (erken kontrol) muayeneleri yapılmalı. Bir yandan o çalışanın tedavisi. kabakulak ya da kızıl geçirdiniz mi? Herhangi bir alerjiniz var mı? Şimdi ya da önceden düzenli olarak ilaç. Odyogram Öncesi (için) Gürültü Etkilenimi ve Tıbbi Bilgilere Yönelik Anamnez 30 Adı. soyadı: Çalışanın imzası: Tarih: Kaydeden: Evet Hayır Yorum Öykü Daha önce bir işitme testi yaptırdınız mı? (Ne zaman) Hiç işitme güçlüğü yaşadınız mı? Şimdi işitme güçlüğünüz var mı? Hiç gürültülü bir işte çalıştınız mı? Sağ kulağınızla mı Sol kulağınızla mı daha iyi duyduğunuzu düşünüyorsunuz? Hiç kulaklarınızda çınlama duyuyor musunuz? Hiç baş dönmeniz oluyor mu? Hiç kafa travması geçirdiniz mi? Ailenizde 50 yaşından önce işitme kaybı olan var mı? Hiç kızamık. kombine kulak koruyucuları) tüm maruziyet süresince kullanılmasının önemi anlatılmalıdır. ve ark. antibiyotik tedavisi gördünüz mü? Hiç kulak ağrısı geçirdiniz mi? Hiç kulak akıntınız oldu mu? Sağ kulağınızda . 2011).Sol kulağınızda Askerlik yaptınız mı? Özellikle ateşli silah deneyiminizi anlatınız. mühendislik önlemleri. Michael. Bu güne kadar herhangi bir silah sesine maruz kaldınız mı? Ek (İkinci) bir işiniz var mı? Hobileriniz nelerdir? İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi (HSE)’nin hazırladığı yaş düzeylerine göre düşük ve yüksek frekanslar için uyarı ve sevk tablosu aşağıda verilmiştir (Aktaran. 30 Lichtenwalner. 53 . kulak koruyucuları.

Bu frekanslar toplamı. 3000. ayrıntılı bilgi için bkz. 4000 ve 6000 Hz frekanslardaki işitme kayıplarının toplamı) Uyar Sevk et 46 78 55 91 63 105 71 119 80 134 93 153 111 176 131 204 157 235 175 255 Yaş Grupları 18-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65 Kaynak: HSE UK Controlling Noise at Work Toplam değer risk sınıflamasında belirtilen düzeyin altında ise. Odyogramlarda Saptanan İşitme Kayıplarının(Cinsiyet ve Yaş Grupları Göz Önüne Alınarak Hazırlanmış) Uyarı ve Sevk Düzeylerine Göre Risk Sınıflaması Erkek (1000. 3000. Eşik değere eşit veya biraz üzerindeki bir kayıp. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”). sınıf 2 (hafif işitme kaybı) olarak değerlendirilir. 2000. 4000 ve 6000 Hz frekanslardaki işitme kayıplarının toplamı) Uyar Sevk et 51 95 67 113 82 132 100 154 121 183 142 211 165 240 190 269 217 296 235 311 Kadın (1000. 4000 ve 6000 Hz frekanslarından elde edilen değerlerin toplamı hesaplanır. işitme yeteneği sınıf 1 (normal) olarak nitelenir.Düşük ve Yüksek Frekanslardaki İşitme Eşiklerinin Toplamlarına Göre Uyarı ve Sevk Düzeyleri Düşük Frekans (500+1000+2000) Hz frekanslardaki işitme eşiklerinin toplamı-dB (A) Yaş Grupları 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65 Uyar 45 45 45 48 51 54 57 60 65 70 Sevk et 60 66 72 78 84 90 90 90 90 90 Yüksek Frekans (3000+ 4000+ 6000) Hz frekanslardaki işitme eşiklerinin toplamı-dB (A) Uyar Sevk et 45 78 45 87 45 99 54 111 60 123 66 135 75 144 87 144 100 144 115 144 İşitme düzeyinin sınıflanması Her bir kulak için tek değerin elde edilmesi amacıyla. GBİK’in sonucudur. 3000. (Aşağıdaki tablolara bakınız. 1000. Normal işitme düzeyine göre % 20’lik bir kayba karşılık gelir. 2000. Bu durumda çalışan 54 . 2000.

Normal 2. Kayıkçı. 1. 4. Ciddi işitme kaybının varlığını gösterir. günlük toplam gürültü düzeyi (sesin şiddeti). 4. 4 kHz’lerdeki işitme düzeylerinin toplamlarının farkı>40 dB Yapılacak iş Periyodik işitme muayenesine devam Uyar KBB uzmanına sevk et KBB uzmanına sevk et KBB uzmanına sevk et Kaynak: HSE UK Controlling Noise at Work NIOSH ise. Bu yüzden. A. 3. 1000. Her bir kulağın değerler toplamı eşik değeri aşıyorsa. 4000 ya da 6000 Hz’ de 15 dB veya üzeri (yeniden yapılan testle teyit edilmiş) standart eşik sapması varsa. bir çalışma günü boyunca gürültünün süresi ve dağılımı. birkaç saatlik çalışmanın ardından kulağında çınlama veya geçici işitme kaybı oluyorsa orada işitmeyi koruma programına başlanmalıdır. 3000. bir çalışma günü boyunca toplam gürültü ölçümlerinin yapılması gereklidir. Hafif işitme kaybı Kötü işitme Hızlı işitme kaybı Tek taraflı işitme kaybı Hesaplama 1. Bunun yanı sıra gürültüye bağlı işitme kaybı (GBİK)’de kişisel değişiklikler de görülür. 4. 3. Kulaklardan herhangi birinde 2000. çalışanın gürültülü ortamdan 14 saat uzak kaldıktan sonra testin yapılması önerilmektedir. GBİK’in kesin olarak saptanması için çalışanın daha ayrıntılı kulak muayenesinin gerçekleştirilebileceği bir merkeze sevk edilmesini önermektedir. 4000 Hz’lerin ortalamasında 10 dB veya daha fazla standart eşik kayması varsa. Eğer bir çalışanın bulunduğu ortamda sözel iletişim kurmada zorluk çekiliyorsa. 2.. Kulaklardan herhangi birinde 500. 2. İşitme Kaybı Sınıflama Şeması Sınıf 1. 500-1000-2000 Hz ortalamalarında veya 1000-2000-3000 Hz ortalamalarında ya da 3000-40006000 Hz ortalamalarında herhangi bir kulakta 25 dB veya daha üstü sabit kayıp varsa. gürültünün analizi. Çalışan bilgilendirilmeli ve kulak burun boğaz (KBB) uzmanına gönderilmelidir. G. 4 ve 6 kHz’lerdeki işitme düzeylerinin toplamı (Yaş ve cinse göre düzenlenmiş tablolarla karşılaştır) 3. 3. 5. 6 kHz’lerdeki işitme eşiklerinin toplamının önceki testle farkı> 30 dB Her kulağın 1. İşitmenin korunması programı. 3000. İşyerinde belirgin gürültü maruziyet öyküsü varsa. M.bilgilendirilmelidir. bu tip işitme kayıpları ciddi bir işitme testi yapılıncaya kadar ortaya çıkmayabilir. Bunun sağlanamadığı durumlarda 80 dB (A) ‘in üzerindeki gürültü düzeylerinde standart kulak koruyucusu (tüm mesai boyunca) olması koşuluyla test gün boyunca yapılabilmektedir. 55 . gürültünün frekans spektrumu. 2. gürültünün kontrolü ve işitmenin ölçülmesini içermelidir. Gürültüden etkilenimin ölçümünde çalışma günü boyunca farklı gürültü çevrelerinde bulunan çalışan söz konusu olduğunda kişisel dozimetreler (bireysel gürültü dozu ölçeri) kullanılır (Genç. Gürültünün analizinde. 2004) Odyometri tarama testi yaparken. ölçümün her bir frekansta en az 3 kez tekrarlanması. İşitmenin Korunması (Gürültü Kontrol) Programı GBİK konuşma frekanslarından önce yüksek frekansları etkiler.E. 3.K. sınıf 3 (işitme kötü) olarak değerlendirilir. 2000.

Eğitim. Ayrıca ayırma. Ed:Dorset Press. seçilmektedir.“Noise and Vibration” The Handbook of Health and Safety Practice 7. İlerleme Kontrolü İşitme Koruma Önlemlerinin Uygulanması (*) İlk gürültü araştırmasında sesin şiddeti dB olarak ölçülmektedir. Bu değer izin verilen sınırın üzerindeyse bu kez sesin şiddetiyle birlikte frekansı da değerlendirilmektedir. Düzelmeler. İşitme Testleri (Odyometri) İzleme. Gürültünün şiddeti hangi frekansta yüksekse. o frekansta koruyuculuğu yüksek olan kulaklık. 31 Stranks. Dorchester. tıkaç vb. 56 . 2005. vb.. J. kapatma gibi gürültüyü azaltma önlemlerinde kullanılacak yöntem ve malzeme seçiminde frekans değeri yol gösterici olacaktır.Gürültü Kontrol Programı 31 İlk Gürültü Araştırması dB(A) Gürültü durumuyla ilgili Periyodik Kontrol İzin Verilen Gürültü Düzeyinin üzerinde E V E T Etkileniminin Değerlendirilmesi ve Frekans Analizi* HAYIR İŞİTME KONTROL PROGRAMI Çevresel Gürültü Kontrolü Genel gürültü Haritasının çıkarılması İşitme Koruması İçin Genel Planlama Gürültüyü Kaynağında Azaltmak için Önlemler Danışma .

FEV1 ve FEV1/FVC değerlerinin % 80’in altında olmaması gerekir. Değerlendirmeler sonucunda A (sertifikalı hekimler) ve B (sertifikalı göğüs hastalıkları uzman hekimi veya sertifikalı radyoloji uzman hekimi) okuyucu hekimler arasında bir çelişki olması durumunda filmler her iki okuyucu tarafından birlikte değerlendirilerek uygunluk sağlanır. ILO Uluslararası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesi 0.2. Çalışanların PA Akciğer grafilerinin pnömokonyoz bakımından A ve B okuyucu nihai değerlendirme sonucu aşağıdaki çizelgeye göre kategorize edilir. 57 . Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde yılda 1. Solunum Fonksiyon Testinde. Tozla Mücadele Yönetmeliğinde 2 yılda bir PA akciğer grafisinin çekilmesi gerektiği yazmaktadır. II. Çekilen PA akciğer grafileri ILO (2000) Pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırması’na göre çekilen PA akciğer grafisi kalite (1) veya kalite (2) olmalıdır.Kategori ve üzeri gibi işlem görür. RD’nin yenilenmesi ve ek önlemlerin alınması gerektiği anlaşılır (Akciğer grafileri ve solunum fonksiyon testiyle ilgili daha ayrıntılı bilgi için bkz. İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü’de 6 ayda bir. Ülkemizdeki yasal düzenlemelere göre tozlu ortamlarda çalışanların. yılda 1 kez PA akciğer grafilerinin çekilmesi uygundur. Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi Tozlu ortamlarda işe girişte ve yapılan ortam ölçümü ve buna bağlı olarak yapılan RD’ye göre sıklığı belirlenen aralıklarla Standart (en az 35 x 35 cm) PA akciğer grafisi ve Solunum Fonksiyon Testi ile sağlık gözetimi yapılmalıdır. Tozlu ortamda çalışanların gereksiz yere radyasyon almaması için RD’ye göre 2 yılı geçmeyecek şekilde.) değerlendirilmesi İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ile Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik hükümlerine göre yapılır. 1. Ayrıca “Peak Flowmetre” ile işe başlamadan önce ve işteki etkilenim sırasında (2 -4 saatlik çalışmadan sonra) % 10’luk azalmanın varlığında çalışanın ortamdan etkilendiği ve önlemlerin yetersiz kaldığı. Kategori : 3/2 3/3 3/+ *Büyük opasiteye doğru gelişme varsa (ax. kategoriye giren çalışanlar tozsuz işlerde çalıştırılır.2. Kategoriye girenler çalıştırılır.C) II.B. Bu çalışanların en az yılda bir kez meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına kontrole gönderilmeleri zorunludur.III. Kategori : 1/0 1/1 ½* II. Kategori : 0/0/0 0/1 I. Mevzuat kapsamına giren işyerlerinde çalışanların PA Akciğer grafilerinin pnömokonyoz bakımından değerlendirilmesi işlemi sertifikalı okuyucu tarafından yapıldıktan sonra filmler.A. çalışma ortamının toz yoğunluğu 2 mg/m³ altında olan işyerlerinde çalıştırılır. Kategori : 2/1 2/2 2/3 III. ILO Uluslararası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesinde 0. B okuyucuya gönderilir. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”). FVC. PA akciğer grafisinin (en az 35x35cm. PA akciğer grafisi çekiminin tekrarlanmasının mümkün olmadığı durumlarda kalite (3) PA akciğer grafisi de değerlendirmeye alınabilir. kategoriye giren çalışanlar.

R.). Bir sonraki sayfada ILO 2000 pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırma İçin Okuma Raporu’nun bir örneği ve açıklamaları verilmiştir: 58 .2006 tarihinde yürürlüğe girmiş olan “Asbestle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik” (özellikle 20. Hastane raporlarının bir örneği ilgili işyerine ve İSGÜM'e gönderilir. iş dışı uğraşları.1990 tarih ve 20635 sayısı Resmi Gazete yayınlanmış olan “Maden Ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmeliğin.gov.12. Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi Ve Belgeler A-)14. (**) PA Akciğer grafisinin (35x35cm.4.R.R. Maddeleri) kapsamında yapılacak çalışmalar. (***) A ve B okuyucuları tarafından pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen ve işverene bildirilen işçiler.) A ve B okuyucularının nihai değerlendirme sonuçları (sonuçlar normal olsa bile).tr adresinden ulaşılabilir.G. Meslek Hastalıkları tanısı koymakla yetkili hastaneye sevk edilir.G. 2) “Göğüs filmlerinin değerlendirilmesi” başlıklı 27’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s.isggm.) toz ölçüm sonuçlarının bir örneği.(*) İşyeri ortamında toza maruziyet öyküsü incelenirken çalışanın. İlgili Tüzük ve Yönetmelik ile A ve B okuyucu listelerine www. 3) “Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi” başlıklı 28’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s.R.) işçiler için doldurulacaktır. 1) “Toz ölçüm sonuçlarının saklanması” başlıklı 18’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s. PA akciğer grafileri.G.G.) belirtilen İşveren Bildiri Formu.G. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ile Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.) değerlendirilmesi. A ve B okuyucu tarafından değerlendirilir. 5) “Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi” başlıklı 28’inci maddesinde belirtilen Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu (Değişik 26/2/2000-23976 s. B-) 26.2003 tarih ve25328 tarihli Resmi Gazete yayınlanmış ve 15.R.09. kullandığı ve çalıştığı ortamdaki maddeler. alışkanlıkları sorgulanmalıdır. 19 ve 21.) pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen çalışanların yetkili hastanelerce [sigortalıların meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü kaybı oranları tespitinde esas alınacak sağlık kurulu raporlarını düzenlemeye yetkili (Sağlık Bakanlığı meslek hastalıkları hastaneleri ile eğitim ve araştırma hastaneleri ve Devlet üniversitesi)] düzenlenen raporlarının bir örneği. çalıştığı bölümler. ayrıntılı meslek öyküsü alınmalıdır (En son yaptığı ve daha önce çalıştığı işler. 4) Geçici Madde 2’de (Değişik 26/2/2000-23976 s.

59 .

herhangi bir pnömokonyoz tipinde meydana gelen radyografik anormallikleri tanımlamak için kullanılmaktadır ve sadece arkaön (PA) akciğer radyografilerinde görülen görüntüleri sınıflandırmak için düzenlenmiştir.AÇIKLAMA: ILO (2000) Pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırması. Teknik Kalite: Dört derecelendirme kullanılmaktadır: Kalite (K) 1. Kalite (K) 4. Kabul edilebilir. Kabul edilebilir. Kalite (K) 3. 60 . bazı teknik hataları olan fakat sınıflandırması amaçları için hala yeterli nitelikte olan. Sınıflandırma amaçları için kabul edilemez olan. İyi kalitede olan. Kalite (K) 2. pnömokonyoz radyografisi sınıflandırmasını bozması muhtemel teknik hatası olmayan.

u. Ancak önemli sayıda farklı bir şekil ve büyüklük görülüyorsa. Büyük Opasiteler: Büyük opasite. eğer varsa sağ (R) ve sol (L) için ayrı ayrı kaydedilirler. Plevral plaklar.genişliği 3 mm ve 10 mm arasında olan opasitelerdir. Kategori B: 50 mm'yi aşan fakat sağ üst zona eşdeğer alanı aşmayan en uzun boyuta sahip büyük bir opasite veya en uzun boyutlarının toplamı 50 mm'yi aşan fakat sağ üst zonun eşdeğer alanını aşmayan birkaç büyük opasite. Bu anormallikler yok (0) veya var şeklinde. q/t). p. Yuvarlak opasiteler p. “kostofrenik açı silinmesi” ve “diffüz plevral kalınlaşmalar” şeklinde üç bölüme ayrılır.genişliği yaklaşık 1. r. Diyafragma veya diğer bölgelerdeki plaklar için boyut kaydedilmez. diyafragma ve diğer bölgelerde görülebilir. t ve u harfleri ile belirlenir. Küçük Opasiteler: Yuvarlak ve düzensiz olmak üzere iki tür şekil ve her bir şekil türü için üç büyüklük ayırt edilir. q/q). (örn: R2 veya L3 gibi) 61 . Kategori C: Sağ üst zona eşdeğer alanı aşan büyük bir opasite veya bir araya getirildiğinde sağ üst zona eşdeğer alanı aşan birkaç büyük opasite. fakat önemli sayıda t büyüklüğünde küçük düzensiz opasitelerin de bulunduğu anlamına gelmektedir. s. opasitelerin parenkimal yoğunluğunun değerlendirilmesidir. Plevral Anormallikler: “Plevral plaklar (lokalize plevral kalınlaşma)”. sadece göğüs duvarı boyunca uzanan plaklar için kaydedilir ve hem profil hem de ön/arka olanlar birleştirilir. Yoğunluk: ILO standart radyografileri ile karşılaştırılarak. varlığı tüm plaklar için sağ (R) ve sol (L) taraflar belirtilerek ayrı ayrı kaydedilir.genişliği 1. baskın olan küçük opasitelerin yuvarlak ve q büyüklüğünde olduğu.çapı 3 mm ile 10 mm arasında olan opasiteler. Yoğunluk.5 mm olan opasiteler.” gibi) Boyut.çapı 1. Şekil ve büyüklüğü kaydetmek için iki harf kullanılır. eğik bir çizgi ile ayrılan harf iki kez kaydedilir (örneğin. Kalsifikasyonun yokluğu (0) veya (nonkals.5 mm ye kadar olan opasiteler. Kategori A: 50 mm'ye kadar en uzun boyuta sahip büyük bir opasite veya en uzun boyutlarının toplamı yaklaşık 50 mm'yi aşmayan birkaç büyük opasite. 10 mm'yi aşan en uzun boyuta sahip opasite olarak tanımlanır. eğik bir çizgiden sonra farklı harf yazılarak kaydedilir (örneğin.5 mm ile 3 mm arasında olan opasiteler. q/t. lokalize plevral kalınlaşmayı.çapı 1.5 mm ile 3 mm arasında olan opasiteler. Bazen sadece kalsifikasyonları ile tanınırlar. (örn: “Profil R kals. standart radyografilerde dört kategori olarak tanımlanmıştır ve aşağıdaki gibi sembolik olarak gösterilen sıralı 12 alt kategoriden sadece birinde sınıflandırılır: 0/.) olarak.Parenkimal Anormallikler: Hem küçük hem de büyük opasiteleri içermektedir. q ve r harfleri ile düzensiz opasiteler s. genellikle pariyetal plevrada olanı temsil eder.0/0 0/1 Kategori 0: Mevcut olmayan ya da kategori 1den daha az yoğun olan küçük opasiteler 1/0 1/1 1/2 Kategori 1 2/1 2/2 2/3 Kategori 2 3/2 3/3 3/+ Kategori 3: Standart radyografilerde tanımlandığı gibi küçük opasitelerin artan yoğunluğunu ifade eder. q. Sınıflandırmada boyut. Plaklar. Bu yüzden görünen tüm ya da hemen tüm opasitelerin tek bir şekil ve büyüklükte olduğu düşünülüyorsa. arka-ön göğüs radyografisinde lateral göğüs duvarının (apeksten kostofrenik açıya kadar) izdüşümünün toplam uzunluğu göz önüne alınarak tanımlanır ve sağ (R) ve/veya sol (L) hangi tarafta olduğu belirtilerek kaydedilir. göğüs duvarı (profil veya ön/arka). t.

eğer varsa profil veya ön/arka olarak sağ (R) ve sol (L) taraf için ayrı ayrı kaydedilir. veya ". Boyutu ve genişliği plevral plaklara benzer şekilde kaydedilir. Diffüz plevral kalınlaşma.lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/4 ila 1/2 si arasında olan toplam uzunluk. sağ (R) ve sol (L) taraf için ayrı ayrı var veya yok olarak kaydedilir. diffüz plevral kalınlaşma olarak sınıflandırılmalıdır. Bir PA göğüs radyografisi. akciğer apeksinde sıklıkla görünürdür ve göğüs duvarının diffüz plevral kalınlaşmasının bir parçası olarak kaydedilmemelidir. bu yüzden aşağıdaki sembollerin tanımlamalarının her biri ". Diffüz plevral kalınlaşma. Sembollerin bazıları.lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/2sini aşan toplam uzunluk. Kostofrenik açı silinmesi. lik bir genişlik gereklidir. radyografide görülen tanımlamalardan daha çok yorumları işaret eder. 2. çünkü toz maruziyeti ve diğer etyolojilerle ilişkili ek özellikleri tanımlarlar. c. Silinen kostofrenik açıdan lateral göğüs duvarına kadar uzanan plevral kalınlaşma.. Kostofrenik açı silinmesi.10 mm. sadece kostofrenik açı silinmesi varlığı ve sürekliliğinde kaydedilir. plevral parenkimal sınırda kaburganın en içteki kenarından plağın en içteki sivri kenarına kadar yapılır. Profil diffüz plevral kalınlaşmanın var olarak kaydedilebilmesi için de yaklaşık olarak en az 3 mm. yalnızca göğüs duvarı profildeki plaklar dikkate alınarak kaydedilir. Bu sembollerin kullanımı sınıflandırmada zorunlu tutulmuştur. Plevra. Kullanımları yararlıdır. (örn: Ra veya Lc gibi) a. ILO (2000) Sınıflandırmasında.3-5 mm arası genişlik. göğüs duvarı boyunca var veya yok olarak.lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/4 üne kadar olan toplam uzunluk. veya "şüphe" gibi tanıtıcı bir niteleyici kelime veya ifadeyi işaret eder. kesin yorumu doğrulamak için yeterli olmayabilir. b-5-10 mm arası genişlik.. Diğer Anormallikler: Önemli radyografık özellikleri kaydetmek için gerekli semboller aşağıda listelenmiştir. Genişlik. 62 . diffüz plevral kalınlaşma olmadan da gelişebilir. Genişliğin ölçümü.1. üzerindeki genişlik.-i gösteren değişiklikler" . lik bir genişlik gerekmektedir.-i belirten opasiteler" . Göğüs duvarı profildeki plağın varlığının kaydedilmesi için en az 3 mm. Genişliği belirtmek için 3 kategori kullanılır ve sağ (R) ve/veya sol (L) hangi tarafta olduğu belirtilerek kaydedilir. 3.

ISBN 975-455-136-7 Asbest Eşik Sınır Değeri1 ---------------------------------------------------------------------------------İşveren. yorumlar kaydedilir. 63 . teknik kalite ve/veya od sembolü kaydedildiğinde ve/veya tozla ilgili olmadığına inanılan görünümler olduğunda. çalışanların maruz kaldığı havadaki asbest konsantrasyonunun 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalaması (TWA) değerinin 0. ÇSGB Genel Yayın No:155. Kaynak: İş Sağlığı ve Güvenliği Serisi No.22(Rev. ILO Pnömokonyoz Radyografilerinin Uluslararası Sınıflandırması Kullanım Rehberi.1 lif/cm3’ ü geçmemesini sağlayacaktır.2000).Semboller: aa at ax bu ca cg cn co cp cv di ef em es fr hi ho id ih kl me pa pb pi px ra rp tb od aterosklerotik aort belirgin apikal plevral kalınlaşma küçük opasitelerin birleşimi buller kanser: mezotelyoma hariç torasik maligniteler kalsifiye pnömokonyotik olmayan nodüller (granuloma vb) veya nodüller küçük pnömokonyotik opasitelerde kalsifikasyon kalp şekil veya büyüklüğünde anormallik kor pulmonale kavite toraks içindeki bir yapının belirgin distorsiyonu plevral efüzyon amfizem hiler veya mediyastinal lenf düğümlerinin yumurta kabuğu kalsifikasyonu kırılmış kaburga(lar) (akut veya iyileşmiş) kireçlenmemiş hiler veya mediyastinal lenf düğümlerinin genişlemesi bal peteği akciğer bozulmuş diyafragma sınırı bozulmuş kalp sınırı septal (kerley) çizgileri mezotelyoma düz atelektazi parenkimal bantlar interlober fissur plevral kalınlaşması pnömotoraks yuvarlak atelektazi romatoid pnömokonyoz tüberküloz diğer hastalık veya önemli anormallikler Yorumlar: Radyografinin değerlendirilmesi sırasında.

5 m/s2. 4) Mekanik titreşim ile işyeri veya başka bir iş ekipmanı arasındaki etkileşimden kaynaklanan ve çalışanların güvenliğinietkileyen dolaylı etkileri. Çalışanın el–kol titreşimine maruziyeti şu şekilde değerlendirilmeli veya ölçülmelidir:  Maruziyet değerlendirmesi El – kol titreşiminde maruziyet düzeyinin değerlendirmesi. Çift elle kullanılan aygıtlarda.III. kullanılan cihazlar ve yöntemler. 3) Riske duyarlı çalışanların sağlık ve güvenliğine olan etkiler. 6) Varolan ekipman yerine kullanılabilecek. 2) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değeri 2. ölçümler her el için yapılmalıdır. işveren. TS ENV 25349 standardına göre. frekans ağırlıklı ivme değerlerinin karelerinin toplamının (rms) (toplam değer) karekökü cinsinden ifade edilen. mekanik titreşime ve yol açtığı risklerdenetkilenimi en aza indirmek için özellikle aşağıdaki konuları dikkate alarak teknik ve organizasyon önlemleri ile ilgili program yapmalı ve uygulamalıdır. her iki eldeki en yüksek değer esas alınarak belirlenmeli ve diğer el ile ilgili bilgiler de verilmelidir. çevresel etkilere ve ölçüm aygıtlarının özelliklerine uyumlu olmalıdır. TS ENV 25349 – Mekanik Titreşim–İnsanın Elle Geçen Titreşime Maruz Kalmasının Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine Ait Kılavuz – standardına göre gündelik maruziyet değeri belirlenir. yapılan çalışmadaki gözlem ve ölçüm sonuçlarına göre yapılmalıdır. 8) Düşük sıcaklık ve bunun gibi özel çalışma koşulları. ölçülecek mekanik titreşimin karakteristiğine.3. RD’de özellikle aşağıdaki konuları dikkate almalıdır: 1) Aralıklı titreşim veya tekrarlanan şoklara maruziyet de dâhil maruziyetin türü. kullanılan iş ekipmanından yayılan titreşim düzeyi hakkında üretici tarafından kullanma kılavuzunda belirtilen bilgiler. düzeyi ve süresi. 1) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri 5 m/s2. 2) Yukarıda belirtilen maruziyet sınır değerleri ve maruziyet etkin değerleri. Titreşimli İşlerde Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Titreşime ilişkin maruziyet sınır değerleri ve maruziyet etkin değerleri: El – kol titreşimi için. 5) İş ekipmanı üreticilerinin mevzuat gereği verdiği bilgileri. Maruziyet düzeyi değerlendirmesi. elle yapılan ölçümleri veya göstergelerin okunmasını etkiliyor ise. sekiz saatlik bir referans döneme A (8) normalize edilen.2. mümkünse yayınlanmış bilgileri.  Ölçüm Kullanılan yöntemler mekanik titreşime maruz kalan çalışanların kişisel etkilenimini belirleyebilecek nitelikte olmalıdır. Etkileşim Mekanik titreşim. Maruziyet. 9) Sağlık gözetiminden elde edilen bilgileri. 64 . mekanik titreşime maruziyet düzeyini azaltacak şekilde tasarlanmış iş ekipmanının bulunup bulunmadığı. 7) Bütün vücut titreşimi maruziyetinin işverenin sorumluluğundaki normal çalışma saatleri dışında da devam etmesi durumunda maruziyetin boyutu. Kişisel koruyucular Maruziyet etkin değerlerinin aşıldığının saptanması halinde işveren.

6) Çalışanlara. Sağlık Gözetimi a) RD sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması halinde çalışanlar uygun sağlık gözetiminden geçirilmelidir. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır. en yüksek (rms) değer veya frekans ağırlıklı ivmelerin en yüksek titreşim dozu değeri (VDV) olarak hesaplanan. TS EN 1032–Mekanik Titreşim–Bütün Vücudun Titreşim Emisyon Değerinin Tayin Edilmesi Amacıyla Hareketli Makinelerin Denenmesi–Genel–ve TS 2775– Tüm Vücudun Titreşim Etkisi Altında Kalma Durumunun Değerlendirilmesi İçin Kılavuz–sayılı TSE standartlarına göre gündelik maruziyet değeri belirlenmelidir. işverenin gözetimindeki dinlenme tesislerinden yararlandığı yerlerde. 3) Titreşimin zarar verme riskini azaltmak için. yapılan işin özelliği nedeniyle çalışanın. b) Sağlık gözetimi ile ilgili zaten her çalışanın kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. 1) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri 1. Bütün vücut titreşimi için. 2) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değeri 0. Her çalışan.  Ölçüm Kullanılan yöntemler ölçülecek mekanik titreşimin özelliklerine. bütün vücut titreşimi. kullanılan iş ekipmanından yayılan titreşim düzeyi hakkında üretici tarafından kullanma kılavuzunda belirtilen bilgiler.  Maruziyet değerlendirmesi Bütün vücut titreşimine maruziyet düzeyinin değerlendirmesi. 65 .15 m/s2. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak.5 m/s2dir. mekanik titreşime maruz kalmayı en aza indirecek şekilde iş ekipmanını doğru ve güvenli bir biçimde kullanmaları için uygun bilgi. sekiz saatlik dönemde sürekli ivme eşdeğeri cinsinden tanımlanan. 2) Yapılacak iş dikkate alınarak mümkün olan en az titreşim oluşturacak uygun ergonomik tasarım ve uygun iş ekipmanı seçimi. 1 Hz’in üzerindeki titreşimler değerlendirmeye alınmalıdır. 4) İşyeri. 7) Maruziyet süresi ve şiddetinin sınırlanması. Deniz taşımacılığında.1) Mekanik titreşime maruziyeti azaltan başka çalışma yöntemleri. çevresel etkilere ve ölçüm aygıtlarının özelliklerine uygun olmalıdır. işyeri sistemleri ve iş ekipmanları için uygun bakım programları. Maruziyetin boyutu Özellikle. 8) Yeterli dinlenme sürelerini kapsayan uygun çalışma programı. yapılan çalışmadaki gözlem ve ölçüm sonuçlarına göre yapılmalıdır. bütün vücut titreşimini etkili bir biçimde azaltan oturma yerleri ve el–kol sistemine aktarılan titreşimi azaltan el tutma yerleri ve benzeri yardımcı donanım sağlanması. Mekanik titreşimden etkilenme sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir. gerekli koruyucu önlemler alınmalıdır. eğitim ve talimat verilmesi. 5) İşyerlerinin ve çalışma yerlerinin tasarımı ve düzeni. "zorunlu durumlar” dışında kullanım amaçlarına ve koşularına uygun düzeye indirilmelidir. 9) Maruz kalan çalışanı soğuktan ve nemden koruyacak giysi sağlanması. Maruziyet düzeyi değerlendirmesi. istediğinde.

ayrı ayrı alınması gerekli koruyucu önlemler konusunda önerilerde bulunmalıdır. hekim veya uzman kişi tarafından kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir.Benzer biçimde maruz kalan diğer çalışanların da sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenlemeyi yapmalıdır.c) Sağlık gözetimi sonucuna göre bir çalışanda. a) İşveren. etkilenim başlamadan önce yapılmalı ve daha sonra da düzenli aralıklarla sürdürülmelidir.4. tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. bu Rehberin “XVIII. İşyerinde kişisel ve mesleki hijyenönlemlerinin derhal alınabilmesine olanak verecek şekilde gerekli düzenleme yapılmalıdır. Bu durumda. kas iskelet sistemi hastalıkları göz önüne alınarak bunlara yönelik incelemeler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır. etkilenim sona erdikten sonra da yapılması gerekli sağlık gözetimi hakkında bilgi verilmelidir.Riskleri önlemek veya azaltmak için daha önce alınan önlemleri gözden geçirmelidir. . aynı şekilde maruz kalan diğer kişiler de sağlık gözetiminden geçirilmelidir. maruziyet riskini belirlemek üzere yeniden RD yapılmalıdır.Riskleri önlemek veya azaltmak için yasal mevzuat uyarınca gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil. önlemleri uygularken. e) Çalışanlara. Muayeneler sırasında el kol titreşimi söz konusuysa. b) Sağlık gözetimi. 1) Çalışan. sağlık gözetiminde saptanan önemli bulgular hakkında işveren de bilgilendirilmelidir. Kimyasal maddelerle çalışanların sağlık gözetiminde. 66 . 2) Gizlilik ilkesine uyularak. Ölçekler ve Muayene Yöntemleri” bölümü). İşyeri hekimi her çalışan için. İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler. d) Çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili kişisel sağlık kayıt sistemi bulunmalıdır. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır. yapılan RD’ye göre sağlık ve güvenlik yönünden risk bulunan işlerde çalışanların. hekim. c) Çalışanlardan birinde kanserojen veya mutajen maddelerden etkilenim nedeniyle oluştuğu kuşkusu bulunan bir sağlık sorunu görüldüğünde. Bu durumda. Karpal tünel sendromu. 2. sağlık durumlarının gözetim altında tutulması için işyerinde gerekli düzenlemeleri yapmalıdır. Tüm vücut titreşiminde ise. Kimyasal Maddelerle Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Kimyasal maddelerle çalışanların sağlık gözetiminde işyeri hekimi o kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına (MGBF-MSDS) ulaşmalı. özellikle bel bölgesi omurları ve disklerindeki zedelenmeler göz önüne alınarak. uzman veya yetkili makam maruz kalan işçiler için tıbbi muayene istemelidir. III. bel bölgesine ait muayeneler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır (bkz. . tendinit vb. maruziyet sonlandıktan sonra yapılacak olan sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve öneri alacaktır. hekim veya iş sağlığı uzmanı tarafından işteki mekanik titreşime maruz kalmanın sonucu olarak değerlendirilen. Özellikle. . 3) İşveren.RD’yi gözden geçirmelidir. neden olabileceği sağlık sorunlarının ortaya çıkmadan önlem alınması konusunda gerekli duyarlılığı göstermelidir. sağlık risklerini öğrenmeli. .

absorbsiyon spektrometri veya eşdeğer sonucu veren bir başka yöntem kullanılarak kanda kurşun düzeyinin (PbB) ölçümü ile yapılır. hastalık ve etkilenmeyi tespit edecek geçerli tekniklerin bulunduğu durumlarda yapılmalıdır. a) Çalışanların mesleki ve tıbbi öz geçmişleri ile ilgili kayıtların tutulması. 1) Belli bir hastalık veya sağlık yönünden olumsuz bir etkilenmeye neden olduğu bilinen tehlikeli kimyasal maddeye maruziyetin söz konusu olduğu. konuyla ilgili kayıtlar maruziyetin sona ermesinden sonra en az kırk yıl süre ile saklanmalıdır. Çalışanlar bu işe başlamadan önce bu durumdan haberdar edilmelidir. d) Sağlık gözetimi yapılan her bir çalışanda. Yapılan RD sonucunda sağlık yönünden risk altında olduğu saptanan çalışanlarda uygun sağlık gözetimi Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkındaki Yönetmeliğe göre zorunludur.f) Çalışanın kendisi veya işveren. Havadaki kurşunun. Kanserojen veya mutajen maddelere maruz kalanların sağlık durumunu izlemekle görevli hekim ve diğer sağlık görevlileri. zaman ağırlıklı ortalama konsantrasyonu 0. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınmalıdır. Biyolojik sınır değeri bulunan tehlikeli kimyasal maddelerle çalışmalarda. 3) Çalışanlar üzerinde yapılacak tetkiklerin oluşturduğu riskin kabul edilebilir düzeyde olduğu. iş hekimliğindeki en son tıbbi bilgilere giregelişmiş testler uygulanması. 2. Bu gözetimler özellikle. b) Çalışanlarla kişisel görüşmeler yapılması. Kimyasal maddelerle çalışılan işyerlerinde koruyucu önlemlerin alınmasında. Çalışanlar. 67 . Sağlık durumunun izlenmesi aşağıdaki konuları içermelidir. kendilerine ait sağlık gözetimi sonuçlarına ait bilgileri alma hakkına sahiptir. Biyolojik izleme. erken teşhis ve tedavinin sağlanması. Çalışanların sağlık durumunun izlenmesi. iş hekimliği ilke ve uygulamalarına göre yapılmalıdır. Kimyasal maddelerle çalışılan işyerlerindeki gözetimler. c) Mümkün olduğu hallerde biyolojik kontroller yapılması. maruziyet koşullarını bilmelidir. Kanserojen maddelerle ilgili yönetmeliğe göre.075 mg/m3 ’ten fazla ise ve çalışanlardan herhangi birinin kanındaki kurşun seviyesi 40mg Pb/ 100 ml kandan fazla ise tıbbi gözetim yapılmalıdır. İşyerinde faaliyetin sona ermesi halinde işveren bu kayıtları ÇSGB’na vermek zorundadır. durumlarda yapılmalıdır. 2) Çalışanların özel çalışma şartlarında hastalık veya etkilenmenin ortaya çıkma olasılığının bulunduğu. sağlık gözetimi sonuçlarının yeniden değerlendirilmesini isteyebilir. haftada 40 saat çalışma süresine göre hesaplanmış. prosedüre uygun sağlık gözetimi yapılması zorunludur. Bu prosedür şu şekildedir: 1.

68 . Civa (Hg) Amonyak (NH3) BİYOLOJİK MAT. Tetraklorasetik asit Sağlık gözetimi sonucunda. Tolere edilebilen üst sınır %20' dir Aromatik nitro ve amino bileşikleri Karbonmonoksit (CO) Heparinli veya EDTA’lı kan Heparinli veya EDTA’lı kan Benzol İçin Fenol İdrarda 0 300 İdrarda İdrarda 0 0 20 mg/L idrarda fenol 2 25 mg/ml mg/L mg/L İşyeri hekimliğinde tolere edilebilen değer Hippürik asit (Toluen. sigara içenlerde %10' a kadar yükselebilir.(ALA) Alüminyum (Al) Alüminyum (Al) Nikel (Ni) Nikel (Ni) Krom (Cr) Krom (Cr) Kadmiyum (Cd) Kadmiyum (Cd) ß-2 mikroglobulin Kadmiyum (Cd) Siyanür (SN) Civa (Hg) Organik alkil Hg bil. işçi durumdan haberdar edilmeli ve gereken bilgi ve öneriler verilmelidir.TEST Kurşun (Pb) Kurşun (Pb) Amino Lev. bir sağlık etkisi saptanırsa veya biyolojik sınır değeri aşılmışsa. % 5 tolere edilebilir. ksilen) Triklorasetikasit (TCA). Normalde. kandaki hemoglobinin %1' i COHb' dir.5 15 250 5 Negatif 50 100 200 30 . Heparinli tam kan İdrarda İdrarda Kan serum İdrar Kanda İdrarda Kan İdrarda (3 gün maruziyet) Kanda İdrarda (Kadmiyum) idrarda Heparinli Heparinli tam kan Kan Kan İdrar Heparinli veya EDTA’lı kan ALT SINIR 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ÜST SINIR 40 13 6 10 30 10 25 10 25 1. A.86 BİRİM mg/dL mg/L mg/L µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/dL µgr/litre µgr/litre mg/L µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/dl Kolinesteraz aktivitesi 1100-2700 U/L % 100 kabul edilir Bu değerin %25-50 sine düşünce klinik belirtiler başlar (275-550/675-1350) U/L Total hemoglobinin % 2 si üst sınır İşyeri hek.

İnsanda hastalığa neden olabilen. çalışanlara zarar verebilecek. çalışanın sağlık ve güvenliğine yönelik riskleri değerlendirmek ve alınması gereken önlemleri belirlemek için.Bu durumda. el yıkama davranışı geliştirme. tanımlamak için kullanılan sözcüklerdir. hücre kültürü ise. Biyolojik Risk Etkenlerinden Etkilenme Olasılığı Olan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi Biyolojik etkenler denildiğinde aklımıza “herhangi bir enfeksiyona. konularda eğitim almalıdırlar. çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan. mimari yapı işlevine uygun tasarlanmalıdır. III. Mikroorganizma. genellikle etkili korunma veya tedavi olanağı bulunan biyolojik etkenler İnsanda ağır hastalıklara neden olan. düzeyi ve süresi saptanmalıdır.G:10 Haziran 2004/25488. Çalışanın yaptığı işten alınarak tehlikeli kimyasal maddeye maruziyet riskinin olmadığı başka bir işte çalıştırılması da dahil olmak üzere. Biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan herhangi bir çalışmada. İnsanda ağır hastalıklara neden olan. genetik materyali replikasyon veya aktarma yeteneğinde olan hücresel veya hücresel olmayan mikrobiyolojik varlığı. 4. Yalıtım ve dezenfeksiyon işlemlerinin etkene uygun olması sağlanmalıdır. 5. topluma yayılma riski bulunabilen ancak genellikle etkili korunma veya tedavi olanağı olan biyolojik etkenler. topluma yayılma riski yüksek olan ancak etkili korunma ve tedavi yöntemi bulunmayan biyolojik etkenler. Periyodik taramalarla duyarlı kişilerin saptanmasına çalışılmalıdır. biyolojik etkenler ve neden oldukları hastalıklar vb. 1. R. Çalışırken uyulacak hareket tarzları liste halinde yazılmalı ve tüm çalışanlar (örneğin bir hastane için başhekimden temizlik elemanına kadar) başta bu hareket tarzları konusunda olmak üzere. Benzer şekilde maruz kalan başka çalışanlar da varsa. 3. işyeri hekimi veya diğer uzman kişilerin veya Bakanlık yetkililerinin önerilerine uyulmalıdır. 32 Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik gerekli önlemlerin alınmasında. genetik olarak değiştirilmiş olanlar da dâhil mikroorganizmalar. alerjiye veya zehirlenmeye neden olabilen. sağlık durumları kontrol edilmeli ve bunlar sürekli sağlık gözetimi altında tutulmalıdır. hücre kültürleri ve insan parazitleri gelmelidir. kişisel hijyen. Biyolojik etkenler enfeksiyon risk düzeylerine göre 4 gruba ayrılmışlardır32. 2. çok hücreli organizmalardan türetilmiş hücrelerin in– vitro olarak geliştirilmesini. ancak topluma yayılma olasılığı olmayan. Biyolojik Etkenlerin Enfeksiyon Risk Düzeyleri Grup 1 biyolojik etkenler Grup 2 biyolojik etkenler Grup 3 biyolojik etkenler Grup 4 biyolojik etkenler İnsanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan biyolojik etkenler. 2. çalışanın etkilenme türü. Riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik önlemleri gözden geçirilerek gereken önlemler alınmalıdır. 69 . çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan. Yapılan RD yenilenmelidir. Biyolojik risk etkenlerinin söz konusu olduğu tüm işyerlerinde kurulum aşamasında. Enfeksiyon taraması için bir epidemiyolojik sistem geliştirilmeli ve eğer o etkene yönelik bir aşı geliştirilmişse tüm çalışanların aktif bağışıklaması sağlanmalıdır.

özel koruma önlemleri alınması gereken kişileri tanımlamalıdır. her bir çalışan için alınması gerekli koruyucu ve önleyici tedbirler ile ilgili olarak önerilerde bulunmalıdır. Gerektiğinde. Çalışanın mesleki ve tıbbi öyküsü ile ilgili kayıt tutulmalı. çalışmalara başlamadan önce ve düzenli aralıklarla. 70 . benzer biçimde maruz kalmış diğer çalışanların da aynı şekilde sağlık gözetimine tabi tutulmasını sağlamalıdır. zararlı biyolojik etkenlerin tümünün oluşturduğu tehlike dikkate alınarak yapılmalıdır. her çalışan için. İşverenler. Bir çalışanınetkilenime bağlı olduğundan kuşkulanılan bir enfeksiyona ve/veya hastalığa yakalandığı saptandığında. erken ve geri döndürülebilir etkilerin saptanması gibi biyolojik izlem yapılmalıdır. İşveren. çalışanla ilgili bir aşılama belgesi düzenlenmelidir. RD. maruz kaldıkları veya kalmış olabilecekleri biyolojik etkene karşı henüz bağışıklığı olmayan çalışanlar için etkili aşılar hazır bulundurulmalıdır. Buna göre. aşılanmanın ve aşılanmamanın sakıncaları ve yararları hakkında bilgilendirilmelidir. iş hekimliğinde ulaşılabilen son bilgiler ışığında. yapılan işin özelliğine göre zararlı biyolojik etkenleri kullanmaktan kaçınmalı ve teknik gelişmelere uygun olarak. çalışanın kişisel sağlık durumu değerlendirilmelidir. aşı bulundurduklarında Koruyucu Aşı Uygulama Kılavuzu’ndan yararlanmalıdır. ilgili mevzuat ve uygulamalara uygun yürütülmelidir. kullanım koşullarında çalışanların sağlığı için tehlikeli olmayan veya daha az tehlikeli olan biyolojik etkenleri kullanmalıdır (ikame-yerine koyma). Yetkili makamların.Maruziyetin sona ermesinden sonra yapılacak herhangi bir sağlık gözetimi ile ilgili olarak çalışanlara gerekli bilgiler ve öneriler verilmelidir. Çalışanların yaptıkları işlerinin sonucu olarak ortaya çıkabilecek hastalıklarla. etkene karşı etkili bir aşı varsa aşılanmalıdır. Aşılama. RD yapılırken. sağlık gözetiminden geçmesini sağlamalıdır. Tüm çalışanlar. konu ile ilgili daha ileri testler yapılmasına karar verilmelidir.Bu durumda maruziyet riski yeniden değerlendirilmelidir.     Biyolojik etkenlere maruz kalanlar. işyeri hekimi veya çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi. Uygun ise. Biyolojik Etkenlerle Yapılan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi İşveren her çalışanın.     İnsan sağlığına zararlı olan veya olabilecek biyolojik etkenlerin sınıflandırılması. Sağlık gözetimi yapılırken. Aşılama bedeli çalışana yüklenmemelidir. Yaptıkları işle doğrudan bağlantılı olarak çalışanların yakalandığı hastalıkla ilgili bilgiler göz önüne alınmalıdır. Çalışanların Sağlık Gözetimi İçin Uygulamaya Yönelik Öneriler Biyolojik etkene maruz kalan çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi yada işyeri hekimi her bir çalışanın durumunu ve etkilenme koşullarını bilmelidir. Çalışma ortamında yapılan RD. çalışanların sağlığını korumak için biyolojik etkenlerin denetim altına alınması hakkındaki önerileri. İşyeri hekimi veya çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi. düzenli aralıklarla ve çalışanların biyolojik etkenlere maruziyet koşullarını etkileyebilecek herhangi bir değişiklik olduğunda yenilenir. alerjik veya toksik etkilerle ilgili bilgiler. İstendiğinde yetkililere gösterilmek üzere. Çalışanların sağlık gözetimi iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun olarak yürütülmelidir.Birden fazla grupta yer alan biyolojik etkenlere maruziyetin söz konusu olduğu işlerde RD.

İşverenler. Çalışma prosesleri ve teknik kontrol önlemleri. çalışanların etkilenimi önlenmelidir. biyolojik etkenlerin çalışma yerlerinden kontrol dışı dışarıya taşınması veya sızmasının önlenmesi veya azaltılmasını sağlayacak şekilde uygulanmalıdır. Atıkların. Gerekiyorsa ve teknik olarak olanak varsa. etkilenmenin son bulmasından sonra en az 10 yıl süre ile saklanmalıdır.  Eldeki bilgi ve verilere göre. uygun bir şekilde tutup. mesleki maruziyet sonucu meydana gelen her hastalık veya ölüm ÇSGB’na bildirilir. 71 . Grup 3 ve/veya Grup 4 biyolojik etkenlere maruz kalan çalışanların listesini.  Hastalığın gelişmesinden önce uzun kuluçka dönemi olan enfeksiyonlara neden olan. olabildiğince az sayıda tutulmalıdır.  Kalıcı veya gizli enfeksiyona neden olduğu bilinen.  Uzun süreli ciddi arıza bırakabilen enfeksiyonlara sebep olan biyolojik etkenlere maruziyette. biyolojik etkenlerin ortama yayılmasını önleyecek veya ortamda en az düzeyde bulunmasını sağlayacak şekilde düzenlenmelidir.  Tedaviye rağmen uzun süreler sonra nükseden hastalıklara yol açan enfeksiyonlara neden olan.         Etkilenen veya etki altında kalabilecek çalışan sayısı. Hijyen önlemleri. depolanması ve işyerinden uzaklaştırılması (güvenli ve özel kapların kullanılması da dahil) uygun yöntemlerle yapılmalıdır. Ayrıca. Biyolojik etkenlere. Yapılan RD sonucunda.Sağlık gözetiminin yapıldığı durumlarda. bilinen son maruziyetten sonra en az 40 yıl boyunca saklanır. bu liste. çalışanların sağlık ve güvenliği için risk olduğu ortaya çıkarsa. Öncelikle toplu koruma önlemleri alınmalı ve/veya maruziyetin başka yollarla önlenemediği durumlarda kişisel korunma yöntemleri uygulanmalıdır. Biyolojik risk işareti ile birlikte ilgili diğer uyarı işaretleri de kullanılmalıdır. kazalar ve olaylarla ilgili kayıtları. Bunun teknik olarak mümkün olmadığı durumlarda. Biyolojik etkenlerin karıştığı kazaların önlenmesine yönelik plan hazırlanmalıdır. gerektiğinde uygun işlemlerden geçirildikten sonra çalışanlar tarafından güvenli bir biçimde toplanması. çalışanların maruziyet düzeyinin en aza indirilmesi için. yapılan işin türünü. maruziyet sona erdikten sonra en az 20 yıl saklamak zorundadır. kullanılan biyolojik etkenlerin saklandıkları ortam dışında bulunup bulunmadığının belirlenmesi için ölçümler yapılmalıdır. kişisel tıbbi kayıtlar. mümkünse hangi biyolojik etkene maruz kaldıklarını ve maruziyetler. yıllar sonra hastalığın ortaya çıkmasına kadar saptanamayan enfeksiyonlara neden olan.

-Çalışanlara. DNA eklentileri ve protein eklentileri) mutajenik maddelerin reaksiyon ürünlerinin ölçümünün kastedildiği anlaşılır. Biyolojik etkenlerin işyeri içinde güvenli bir şekilde taşınması için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. Amaç çalışanların iç maruziyetini ölçmek. biyolojik etkenlerle kirlenmiş olabilecek iş elbiseleri ve koruyucu donanım. analiz sonuçlarını eşik düzeyleri ile karşılaştırmak ve maruziyeti azaltmada uygun önlemleri önermektir. 5) Çalışma şekli ve yöntemleri de dahil olmak üzere alınan koruyucu ve önleyici önlemler. 2. -Çalışanlar için gerekli koruyucu donanımlar. belirlenmiş bir yerde uygun olarak saklanmalıdır. -Koruyucu elbiseler de dâhil.. Her kullanımdan sonra ve kullanımdan önce kontrol edilip temizlenmelidir. uygun ve yeterli temizlik malzemeleri bulunan yıkanma ve tuvalet olanakları sağlanmalıdır. unvanı ve bu konudaki yeterliliği. biyolojik etkenlerin bulaşma riski bulunan çalışma alanlarında yiyip içmeleri engellenmelidir. Biyolojik izlem tehlikeli maddelerin. 6. Biyokimyasal etki izlemesinde genellikle protein ve DNA gibi makromoleküllere kovalan olarak bağlanan (örn. -İşletmenin faaliyeti sona erdiğinde. istenmesi halinde.. Biyolojik risk etkenleri ile ilgili olarak bu konuda hazırlanan Yönetmelik ve eklerinden yararlanılmalıdır32. Biyolojik İzlem Biyolojik izlem’in tanımı. biyolojik etkene maruz çalışanların listesi ile bu konudaki tüm tıbbi kayıtlar ÇSGB’na verilir. İç maruziyeti izleme ve biyolojik ile biyokimyasal etkiyi izleme. biyolojik etkenin ortama yayılmasına ve insanda ciddi enfeksiyona ve/veya hastalığa sebep olabilecek herhangi bir kaza veya olayı derhal ÇSGB ve Sağlık Bakanlığı’na bildirir. 72 . -Çalışanlara uygun koruyucu giysi veya diğer uygun özel giysi sağlanmalıdır. Biyolojik etki izlemesi hücresel düzeyde biyolojik reaksiyonları ölçer (örn. -İnsan ve hayvan kaynaklı örneklerin alınması. 4) İşyerinde sağlık ve güvenlikten sorumlu kişilerin adı. Bozuk koruyucu donanımlar. sitogenetik ve sitotoksik etkiler). 6) Fiziksel engellerin ortadan kalkmasından kaynaklanabilen. III. İki çeşit biyolojik izlem yapılır. Biyolojik risk etkenleriyle yapılan çalışmalarda işverenler ÇSGB’na şu bilgileri vermekle yükümlüdür: -RD sonuçları çalışanların sağlık ve güvenliği yönünden risk bulunduğunu ortaya koyuyorsa. İşverence. soyadı. İç maruziyet izlemesinde. mutasyonlar. kullanımından önce onarılmalı veya değiştirilmelidir. gerektiğinde imha edilmelidir. biyolojik materyaldeki tehlikeli maddelerin ve metabolitlerinin düzeylerinin ölçülür. İzlenen etkilerinin kendisinin organizma için olumsuz sonuçları olması gerekmez. çalışma alanından ayrılmadan önce çıkarılmalı ve diğer giysilerden ayrı bir yerde saklanmalıdır. metabolitlerinin ya da bunların biyokimyasal veya biyolojik etkilerinin parametrelerinin varlığında çalışanlardan alınan biyolojik materyallerin analizidir. 1) RD'nin sonuçları. -İşveren. işlem yapılması ve incelenmesi yöntemleri belirlenmelidir. göz yıkama sıvıları ve/veya cilt antiseptikleri de dahil. 2) Çalışanların biyolojik etkenlere maruz kaldığı veya kalabileceği işler. Grup 3 veya Grup 4 de yer alan biyolojik etkenlere maruziyetten çalışanların korunması için acil eylem planı. 3) Maruz kalan çalışan sayısı. kirlenmiş bu elbiselerin ve koruyucu donanımın dekontaminasyonu ve temizliği sağlanmalı. -Tüm çalışanların.

maruz kalan kişilerin kanlarında toluen. salgı. Biyolojik izleme. 73 . solunan hava ya da bunların kombinasyonundaki madde ya da metabolitlerinin ölçülmesi ve değerlendirilmesine biyolojik izleme” denir. -Tehlikeli maddelerin kullanımında kişisel hijyen. Örneğin. Biyolojik izlem çalışma koşullarının değerlendirilmesi için bir araçtır. çalışanların. Endüstride kimyasal maddeye maruziyetin belirli standartlara göre analizi ve yorumlanması "çevresel izleme". tehlikeli maddeleri tanımlamak amacı ile çevresel izlenmeleri yapılır. mesleki tıbbi korunmanın bir parçası olarak mesleki tıbbi muayene ile bağlantılı kullanılır. Bu nedenle işyeri ortamından numuneler alınarak maruziyetin değerlendirilmesi gerekir. Ayrıca kompleks yapıdaki biyolojik materyalde ise çok düşük miktarda bulunduklarından dolayı bu yöntemlerin duyarlıkları yüksek ve yeterli derecede tekrarlanabilir olmalıdır. Biyolojik izlem gerekip gerekmediğini iş yeri hekimi tespit eder ve işverene haber verir.İş sağlığının hedeflerinden biri de. doku. Analizde kullanılan yöntemlerin her kimyasal maddeyi tanımlayacak spesifiklikte olması gerekir. saç gibi biyolojik materyalde kendileri ve/veya metabolitlerinin niteliksel veya niceliksel analizleri yapılır. kişisel maruziyetin ise biyolojik parametrelere göre biyolojik sıvılarda analizi ise "biyolojik izleme" olarak ifade edilir. Biyolojik izlem şunların ölçümünü mümkün kılar. -Tehlikeli maddelerin metabolizmasında kişisel farklılıklar. Bu amaçla da maruz kalınan kimyasal madde veya karışımlarının kan. dışkı. idrar. “Sağlık risklerinin değerlendirilmesi amacıyla. kişisel maruziyet değerlendirmesinin yöntemi olarak önerilmeden önce toksikokinetik ve toksik kimyasalların metabolizmaları ile ilgili yeterli bilgi edinilmelidir. Bu analizler duyarlı ve güvenilir (standart) analitik yöntemlerle gerçekleştirilir. İş ortamında iyi endüstriyel hijyenik koşulların sağlanması için çalışanların maruz kaldığı zararlı miktarda. -Tehlikeli bir maddeye maruziyetin spesifik biyokimyasal ve biyolojik etkileri. Ancak çevresel izleme yanında maruz kalınan internal dozun incelenmesi (biyolojik izleme) maruziyetin daha iyi bir göstergesi olarak kabul edilir. aromatik bir hidrokarbon olan toluenin işyeri ortamında TLV-TWA olarak tayini. idrarlarında metabolitleri olanhippurik asit ve o-krezol tayini "biyolojik izlemeye" örnektir. Bir başka tanımla. Biyolojik izlem’in kullanımı ve amacı. Biyolojik izlem gereksinimi yasal düzenlemeler veya iş yeri koşullarının bir sonucu olabilen özel koşullar ya da bir maddenin kendine has özellikleri tarafından belirlenir. -İş yerinde koruyucu önlemlerin etkinliği ve böylece sağlık risklerinin değerlendirilmesi. deri yoluyla veya yutma aracılığıyla alınan tehlikeli maddelerin miktarları. -Çalışanlar tarafından inhalasyon. sağlıklarını olumsuz etkileme riski olan maddelere maruziyetini en ufak bir sağlık sorununa ya da toksik etkiye neden olmayacak sınırlarda tutmaktır. Çalışanın etkilenme derecesinin değerlendirilmesi için ortam ölçümleriyle birlikte kullanılacak biyolojik izleme ölçümlerinin geliştirilmesi önem kazanmıştır. çevresel izleme.

Maddenin vücutta nerede biriktiği.Koruyucu donanımlar ve etkinlikleri. Bu ifadeden ortam havasını ölçmenin gereksiz olduğu sonucu çıkarılmamalıdır. Bir kimyasalın havadaki yoğunluğu vücuda giren/alınan/emilen miktarla ilişkili olmayabilir.Parçacık büyüklüğü ve aerodinamik özellikleri. Oysa aşağıda sayılan birçok faktör kimyasalların vücuda alınmasını etkilemektedir: -Farklı yerlerde kimyasalların konsantrasyonundaki değişiklik. ne kadar sürede elimine edildiği de önemlidir. Emilim oranı yüksek bir madde kanda yüksek konsantrasyonlara ulaşabilir ama karaciğerden ilk geçişte metabolize oluyorsa rutin maruziyet izleminde anlamı olmayabilir. .Kişisel alışkanlıklar. Örneğin uygun ve etkili bir KKD kullanan bir çalışanın çalıştığı ortamdaki ölçümler ne olursa olsun sağlık etkisinden korunmuş olacaktır. Düşük dozda kronik etkilenilen bir maddenin vücutta metabolize olamıyor/atılamıyorsa maruziyet izlenmesi mutlaka gerekli ve anlamlıdır. -Farklı zaman noktalarında kimyasalların konsantrasyonundaki değişiklik. bazı durumlarda ortam ölçümlerine göre biyolojik izlem daha avantajlıdır. Bu nedenle asıl etki olan sağlık etkisinin takibi için. Yani ortam havasında konsantrasyonu çok yüksek olan bir madde kanda veya idrarda bulunmayabilir. Ek-11 Sanayide Kullanılan Kimyasallardan Etkilenmenin Biyolojik İzlemi İçin Önerilen Yöntemler).Solunum hacimleri (iş yük-iş enerji istemleri). kimyasalın vücuttaki miktarının saptanması kimyasal maddenin vücuttaki değişimine bağlıdır. Çünkü önemli olan absorbe edilen kimyasalın miktarıdır.İşyeri dışındaki etkilenmeler. Kimyasal maddelerin kan veya idrara metabolitlerinin aranması daha çok akut toksik etki oluşturan kimyasal maddeler için geçerlidir. . . Oysa ortam havasında izin verilen limitlerin altında bile olsa KKD kullanmayan bir işçi zaman zaman yüksek dozlarda maruz kaldığından toksik sınırlarda etkilenmiş olacaktır ve kan ve idrarda etkilenilen maddenin metabolitleri saptanabilir. 74 . Etkeni kaynağında yok etmek buna ek olarak ortamdaki yoğunluğu azaltmaya çalışmak temel ilkelerden biridir. .Biyolojik izleme kanser gibi düşük dozlarda uzun süre / kronik etkilenim sonucu ortaya çıkan hastalıklar için genellikle yetersiz kalmaktadır.Havadaki konsantrasyonlar genellikle zaman ve yer ile değişkenlik gösterebilir. Maruziyet durumunun izlenmesi. .Çeşitli emilim yolu seçenekleri (deri. . Bu nedenle çevresel ölçümlerle biyolojik izlemlerin birlikte yapılması gerekmektedir. sindirim vb.). . .Kimyasalların vücuda toplanması.Kimyasalın çözünebilirlik özellikleri. . Bu nedenle bazı maddelerin kan konsantrasyonu önemli iken bir başkasının idrar konsantrasyonu bir başkasının hedef doku ve organdaki yaptığı patolojik değişiklikler önemlidir (bkz.

leptospiroz. Metal madenciliği de çıkarılan cevherin cinsine göre sınıflandırılır. zararlı veya işitme duyusunu kötü etkileyen. Her bireyin tehlikelere karşı verdiği tepki farklıdır. istenmeyen seslere denir. kokleanın kümülatif gürültü maruziyetine bağlıdır. yükleme ve taşıma gibi işlemlerden kaynaklanan gürültüye maruz kalırlar. Maruziyet çalışma ortamının dışındaki faktörler nedeniyle artabilir. Madencilikle ilgili geleneksel olarak. Aynı zamanda bazı kişiler çalışma ortamının dışında da gürültü. örneğin titreşimli el aletlerini kullanan bazı insanlarda vibrasyonun neden olduğu Beyaz Parmak sendromu semptomlarının çok azı görülürken başkalarında bu hastalık hızla kendini gösterebilir. Madencilik pek çok farklı işin yapıldığı bir alandır. Bu şekilde en duyarlı bireylerin bile korunacağından emin olunabilir. Çıkarılan cevherler. Bu oran da.3. tetanos. Gürültüye bağlı kronik işitme kaybı riski. yüzey veya yeraltı madenciliği gibi sınıflandırmalar yapılmıştır. Madencilikte en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı Kas iskelet sistemi hastalıkları Titreşime bağlı beyaz parmak hastalığı Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları Epikondilit Bursit Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki astım Mesleki deri hastalıkları Sıcak stresi Mesleki kanser Biyolojik risk etkenleri. rahatsız edici. Metal madenciliğindeki iş sağlığı tehlikelerinin çoğu bu metalurjik süreçlerle ilişkilidir. Bunun için öncelikle bu iş koluna özel tehlike kaynaklarına göz atmakta yarar vardır. İşyerindeki potansiyel tehlikelerin düzeylerini saptamak ve kabul edilebilir bir düzeye indirmek önemlidir. Farklı maden tiplerinde. toz ya da tehlikeli maddelere maruz kalırlar. işitme 75 . kesme. farklı çalışma yöntemlerinde ve farklı bölgelerdeki madenlerde çalışanların maruz kaldığı olası tehlikeler de farklı farklıdır. örneğin bazı genetik rahatsızlıklarda da benzer semptomlar görülebilir. Çalışanlar her türlü alet ve makineden. metal veya kömür madenciliği.1. Madenler genellikle dar ve kapalı alanlardır. mantar enfeksiyonları Madenci nistagmusu Psikososyal sorunlar Gürültüye bağlı işitme kaybı Gürültü Gürültü.III. genellikle bir dereceye kadar ocak alanında işlenir. darbe gürültüsü ve yıllar içerisindeki maruziyet süresi dâhilinde günlük gürültü maruziyeti düzeyine göre belirlenir. delme. Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi Genel işe giriş muayenesinin ardından maden iş koluna özgü sağlık tehlikeleri göz önüne alınarak ek ve tamamlayıcı muayeneler muayene protokolüne katılmalıdır. Gürültü maruziyeti.

açıklıklar ve duvarın pürüzlülüğünden kaynaklanan sürtünme nedeniyle yerüstünde yapılan patlatmadan farklıdır. Bu gürültü araçlardan ya da zincirli konveyör sistemlerden gelebilir. Araçlarda gürültü. mekanize madenlerde maden çıkarmada kullanılan ekipman. GBİK. Bazı madenlerde hazırlık çalışmaları için makineye bağlı darbeli matkaplar da kullanılabilmektedir. akım kaynağı ve nakil (donanım) sistemi ile kesici kısımların darbe gürültüsü nedeniyle çalışırken devamlı gürültü meydana gelir. madenin geometrisi. Öte yandan ocakta kullanılan dizel lokomotifler ile yer altı insan taşımasında kullanılan araçlarda bunlara ek olarak tekerlek-ray ikilisinin oluşturduğu darbe gürültüsü ve yapısal titreşim vardır. madencilik faaliyetleri durağan değildir ve yalnızca belirli bir yerde gerçekleşmez. gürültü kaynağı yardımcı donanımlardandır. 76 . tahrik kısımları dışında. Bunların yanı sıra yardımcı donanımlar da gürültülüdür. taşıma araçları ve egzoz aksamlarıdır. matkaplar ve taşlayıcılar yüksek düzeyde gürültüye neden olmaktadır. matkap gövdesini mekanik vibrasyonu ve egzozundan gelen darbeli gürültüden kaynaklanmaktadır. Bu işlemler sırasında kullanılan pnömatik darbeli matkap ve martopikörler bugün hala madencilikte gürültü açısından en önemli tehlikeyi kaynaklarıdır. odyometrik olarak saptanabilen ve genellikle 1 kHz’nin üzerindeki frekanslarda gelişen işitsel keskinlik kaybını (işitme tüy hücrelerinde oluşan hasarı) ifade eder. iletişime engel olarak.kaybı riskinin yanı sıra. Madenlerin havalandırması için kullanılan gereçler(gürültünün aerodinamik akışın ortaya çıkardığı enerji ve yapısal rezonanstan kaynaklandığı emici ve üfleyici aspiratörler). İç kulakta oluşan bir fonksiyon bozukluğudur. Öte yandan. örneğin çarpışma veya patlama) veya kronik (uzun süre gürültüye maruz kalma) olarak gelişebilir. Bakımları düzenli yapıldığı sürece bantlı konveyör sistemlerinde. Asıl gürültü kaynakları motorlar. gürültü düzeyleri değişiklik göstermektedir. Bu gürültü matkap ucunun etkisi. Günlük 80 dB (A) ve üzeri düzeylerde gürültüden etkilenme sonucu işitme kaybı meydana gelebilir. 90 dB (A) ve üzeri düzeylerde hasar riski kayda değer oranda artar. genel sanayi alanlarının aksine. Gürültüye bağlı işitme hasarı akut (ani gürültüden kaynaklanır. Donanımlar ya üretimde ve galerilerin bakımının yapıldığı durumlarda olduğu gibi elle kullanılabilir ya da taş ocaklarında kesici tel yerleştirmek için sondajda ya da yer altı madenlerinde tavan saplama yerleştirmek için kullanıldığı gibi devingendir (müteharriktir). aşırı gürültü olmaz. günlük 85 ila 89 dB (A) gürültü düzeyinde maruziyet yalnızca uzun süreli etkilenme sonucunda işitme kaybına neden olurken. Buna ek olarak. Taşıma sistemleri de gürültü yaratmaktadır. dizelle çalışan yükleyiciler ve taşınan malzemelerden ya da insan taşıyan kaldırma araçlarından kaynaklanır. ister taş ocaklarında kullanılan kesme ve sondaj makineleri olsun. İster kömür madenlerinde kullanılan sürekli yüzey kazıcı veya uzunayak kesici yükleyiciler olsun. Bu nedenle. sinirlilik ve yorgunluğu artırarak iş kazası riskinde artışa neden olabilir. Diğer darbeli maruziyetlerle birlikte maden işçileri üzerindeki kümülatif etkisi çok belirli değildir. Doğal taş madenlerinde testereler. Yeraltında yapılan patlatma. Madenciliğin mekanize hale gelmesiyle başlayan ilk işlemlerden biri kayaç delme işidir.

Makineler için geliştirilmiş yalıtım malzemeleri ya da sessiz tahrik dişlileri gibi yeni geliştirilen malzeme ve teknolojiler bulunmaktadır. Bunun yanı sıra KKD seçimi yapılırken diğer tehlikelerin ortaya çıkıp çıkmadığına da önem gösterilmelidir. İşitme kaybı geri dönüşümsüzdür. Üst düzey yönetimin bu faktörler konusunda bilgi sahibi olması ve “sessiz” donanım satın alma ilkesini benimsemesi gerekmektedir. nakliye bantlarının ayarının yapılması ve bozuk egzoz parçalarının değiştirilmesi gibi olası gürültü kaynaklarına dikkat gösterilmesi önemlidir. Gürültünün bu önlemlerle kontrol altına alınamadığı durumlarda. Özellikle tehlikelere karşı uyarılara yönelik iletişimin sağlanması gereken yerlerde. Bu şekilde de gürültülü güç kaynağı ya da dişlilerin kapatılmasıyla azaltılabilecektir. örneğin pnömatik darbeli matkaplar için uzaktan kumanda sistemiyle makineyi ve makineyi kullanan çalışanı birbirinden ayırmak-uzaklaştırmak mümkün olmuştur. maruziyet altındaki çalışanların güvenli (gürültüsüz) bir şekilde çalışabilmelerini sağlaması gerekmektedir. kulak koruyucuların koruma düzeyi gürültü maruziyetine göre ayarlanmalıdır. Kirli ortamlarda 77 .Madencilikte yerüstü kuruluşlarında donanımlardan kaynaklanan gürültü düzeyleri Yerüstü kuruluşları / donanım Kesme makineleri Lokomotifler (elektrikli) Kasalı kamyon Yükleyiciler Uzunayak kesici yükleyici Zincirli konveyörler Sürekli yüzey kazıcı Yükleyici-damper Aspiratörler Pnömatik darbeli aletler Aralık (dB(A)) 83–93 85–95 90–100 95–100 96–101 97–100 97–103 97–102 90–110 114–120 Ortalama (dB(A)) 88 90 95 98 99 99 100 100 100 117 Belirtiler ve Bulgular Gürültüye maruziyetin etkileri kulak çınlaması ve sağırlığa kadar ilerleyebilen işitme kaybıdır. Bakım yapılmasının ardından koruma ve kapakların yerine konması ve zangırdamayı önlemek için bağlantı noktalarının sıkıştırılması. sinirlilik ve uyku bozukluğu yer almaktadır. Kulak çınlaması. iskemik kalp rahatsızlıkları. Özellikle titreşim yayan donanımlarda eskimiş parçaların değiştirilmesi ve bakım programının iyi uygulanması da gürültüyü büyük oranda azaltabilir. işverenin uygun kulak koruyucuları (KKD) ve bunların kullanımına yönelik talimatları ve gerekli eğitimleri vererek. Bu nedenle bir ortamda ne kadar gürültü olduğu belirlenmeli ve kulak koruyucunun buna uygun frekansta olması sağlanmalıdır. Önlem Gürültüyü ortadan kaldırmaya yönelik pek çok yöntem geliştirilmiştir. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerindeki diğer etkileri arasında yüksek tansiyon. Yeni matkap ve martopikör modellerinin pek çoğu eski modellerle karşılaştırıldığında güçlerine göre daha az gürültü çıkarmaktadırlar. Yeni aspiratör modellerine gürültüyü azaltan susturucular takılabilir. Modifiye edilmiş tasarım örnekleri konveyör sistemlerindeki etki noktalarını ortadan kaldıracak ya da azaltacaktır. GBİK olarak darbe gürültüsünden etkilenen bireylerin yaklaşık %50’sinde görülür. Bazı değişikliklerin arasında hem yeni teknoloji kullanımı hem de farklı çalışma yöntemleri vardır.

Beyaz parmak hastalığı. Havalı kompresörler gibi delici araçların kullanımı da el-kol titreşimine bağlı beyaz parmak sendromlarına neden olabilir. ya da Günde yaklaşık bir saatten uzun süre bazı döner ve diğer hareketli makineleri kullanan bir çalışan ciddi risk altındadır. havalı delici tabancalar ve taşlama makineleri kullanılması sonucu ortaya çıkar. kazıyıcılar ve kepçeler gibi mobil araçların kullanımı tüm vücut titreşim maruziyetine neden olur. damarlarda. kulak enfeksiyonuna neden olabileceğinden uygun bir seçenek olmayabilir. Madencilikte beyaz parmak hastalığı genellikle elle kullanılan martopikörler. Kumlama. taşlama makineleri ve kesici diskler. iş göremezliğe yol açan ağrılı bir rahatsızlıktır. Freze makineleri veya zımba tabancaları. uzun süreli tekrarlayan çalışma hareketleri. yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu diye bilinen bir rahatsızlığın bir bölümünü oluşturur.kulak içi koruyucular. Kas iskelet sistemi rahatsızlıkları Ergonomik sorunlar Tekrarlayan hareketlerin ve el emeğinin yoğun olduğu işlerde kas iskelet sisteminde hasarlanma riski yüksektir. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. 78 . bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi). Ellerin titreşim yayan donanımlardan etkilenmesi sonucunda oluşan tekrar eden bir rahatsızlıktır. kişinin geçmişi ve alışkanlıkları gibi başka birkaç etkene daha bağlıdır. Beyaz parmak hastalığı. Darbeli matkaplar. kamyonlar. titreşim maruziyetinin özelliğine. Hastalığın şiddeti. Tüm vücut titreşimi ise özellikle bel omurlarında ve disklerinde hasarlara neden olabilir ya da var olan sorunları artırabilir. uygunsuz duruş yaygındır ve kas-iskelet hasarlarına neden olabilir.       Kaya kırıcılar. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir (daha ayrıntılı bilgi için bkz. Üretim makinelerinde olduğu gibi bakım onarım işlerini yapan işçiler de titreşimli aletlere maruz kalmaktadırlar. Uzun süre aynı pozisyonda çalışmak aşırı yorgunluğa neden olur. Bu makine ve araç gereçlerin arasında aşağıdakiler bulunur: Düzenli olarak   Günde yaklaşık 15 dakikanın üzerinde bir süre boyunca darbe etkili ekipman kullanan. döner aletler. sinirlerde. kas ve eklemlerde oluşan. poker ve kompaktörler. Yontma çekiçleri. Portatif testereler. Çünkü bu işçiler titreşim maruziyeti hakkındaki ilgili yönetmeliklerde belirlenmiş maruziyet eylem sınırının muhtemelen üzerinde bir değerde tehlikeye maruz kalmaktadırlar. Bu nedenle başta bel ağrısı olmak üzere madencilerde kas iskelet sistemi rahatsızlıkları yaygın olarak görülür. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak sendromu Yükleme birimleri. Madencilikte elle taşıma. çalışma yöntemine. büyük ve ağır nesneleri kaldırma işleri.

Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç-gerece karşılık sert malzemeler Bireysel Faktörler Operatör’ ün aleti kontrolü Makine çalışma oranı Beceri ve verimlilik Bireyin titreşime duyarlılığı Sigara. Parmaklarda veya ellerde önceden var olan hastalık veya yaralanma Eldiven.  Bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. Son evrede ise nekroza bağlı “siyah parmak hastalığı” ve amputasyon gelişebilir. Bu durum dönel şaftta yer alan bir konteyner içinde düzenlenen gevşek çelik toplarla elde edilir. Eşmerkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir. vida benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir.  El-kol vibrasyonunu azaltmak için bir başka yöntem titreşimi azaltan tamponlu tutacakların kullanılmasıdır. bu hastalar için bozuk para tutmak. daha düşük düzeyde titreşim yayan başka bir alternatifle değiştirildiğinde. bu hastalık büyük olasılıkla geri döndürülemez bir aşamaya gelmiştir. El ve kolların vücuda göre konumu. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları.  Araç gereç aparatlarının doğru seçilmesi de titreşim maruziyeti üzerinde etkili olabilir. Yüzey alanı. Sonraları parmak uçları daha sık beyazlayacaktır. sayıları gittikçe artan ve günün herhangi bir saatinde ortaya çıkan ağrı nöbetleri geçirir. El aletleri ile çalışılan malzemenin sertliği. düğme iliklemek.Hastanın öyküsünde parmaklarda ve ellerde oluşmuş yaralanmalar. uyuşturucu ve bazı ilaçların (ergo türevleri. metiserjit. Bu tür araç-gereç sapları titreşim kaynağından. bleomisin vb. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde olabilir. Bu durumda donanımlar her zaman yapılacak işe uygun ve yeterli performansı gösterecek düzeyde olmalıdır. Bu durum çoğu zaman makine kullanıldıktan sonra dahi devam eder. diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. Önlem  Var olan çalışma yöntemleri. bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir. Tutma yerleri teknolojik bakımdan yenilenmiş ise. çalışma. bir parça dengesizliği giderir. toplar otomatik olarak karşı denge kurmak üzere belirli bir yerde toplanır. ancak. 79 . Hastalar parmaklarında dokunma duyusunu kalıcı olarak yitirebilir. ß-adrenerjik reseptör blokörleri. Belirtiler ve Bulgular Beyaz parmak hastalığı nöbetlerini tetikleyen faktörler genellikle soğuk havalar veya soğuk nesnelerle temastır.) kullanımı. iğne iplik kullanmak ve çivi. Hastalığın ilk evresinde genel olarak parmaklarda hissizlik ve karıncalanma görülür. Bir dengesizlik meydana geldiğinde. ayakkabı. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet. başparmağınızın etkilenme olasılığı azdır. Titreşim ayrıca titreşimi önleyici kollar kullanılarak da azaltılabilir. Hastalar. yapılan değişiklik daima izlenmelidir.Titreşimin el üzerindeki etkisini belirleyen faktörler Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Her bir iş günü içindeki maruziyet süresi İşte titreşim maruziyetinin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Biyodinamik Faktörler Tutma gücü–çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı. Bir sonraki evrede parmak uçlarından biri geçici olarak beyazlaşacaktır ve ağrımaya başlayabilir. özellikle donma dinlenme süreleri dâhil koruyucu uygulamalar ve donanımlar. yani makineden mümkün olduğunca ayrılır. Makinenin üreticisine bağlı olarak. Çalışanın etkilenme süresi olabildiğince kısa tutulmalıdır. örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller. üretici bilgilerinin takibinin yapılması hayati önem taşımaktadır. dekuplaj mekanizması yaylı. Sonunda. Birkaç parmak beyazladığında.

Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar. uygulanan kuvveti azaltmak ve kavrayışı gevşetmek. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır. titreşime bağlı etkilenme de azaltılır. Titreşim önleyici eldivenler yüksek frekanslı titreşimin etkisini azaltabilir. Uyuşmalar. Ancak. Sıkı kavrama. Karpal tünel sendromu (KTS) KTS. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilir. kas iskelet sistemi hastalıkları göz önüne alınarak bunlara yönelik incelemeler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır. bu nedenle sadece titreşim emen eldivenler kullanmak yeterli bir kontrol önlemi olarak değerlendirilmemelidir. Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar genellikle geceleri ortaya çıkar. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir. tendinit vb. Bu nedenle çalışanla titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir. Önlem      80 Tekrarlayan baskılardan kaçınmak.   Körelmiş testere bıçağı zamanı geldiğinde değiştirilmeli ya da bilenmelidir. aynı zamanda elleri sıcak tutarak semptomları da iyileştirir. Eldivenlerin hastalığa yakalanma riskini azalttığına dair bir kanıt yoktur. araç ve gereçlerin sapları ile işler çalışanın çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir). orta parmak ve yüzük parmağının radial yarısında (3. El kol vibrasyonu. . İnşaat mühendislerinin kullanımı için mevcut uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri vardır. Karpal tünel sendromu. Uygun şekilde molalar vermek. bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir. El bilek ateli. KTS. Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak. eldiven kullanmak aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyecektir. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:      Tekrarlayan el hareketleri. özellikle bel bölgesi omurları ve disklerindeki zedelenmeler göz önüne alınarak. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. Tüm vücut titreşiminde ise. Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması. Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa. İşleri çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırmak. Bilenmiş kesme parçaları körelmiş parçalardan daha verimli çalışır ve bu nedenle de üretim birimi başına etkilenmeyi azaltır. Fizyopatolojisinde. etkilenme kümülatif olabilir (Bu Rehberin son bölümünde KTS’nin teşhisinde yararlı olabilecek testler verilmiştir. bel bölgesine ait muayeneler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır. işaret parmağı. Çalışan el kol titreşiminin olduğu işte çalışacaksa veya çalışıyorsa işe giriş ve periyodik muayenelerde. Örneğin.). Avuç içinde mekanik stres. tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya çıkar. tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir. Ergonomik açıdan doğru donanım kullanmak (iş tezgâhları.

Elleri sıcak tutmak–rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak.

Bel rahatsızlıkları
Bel rahatsızlıkları sık rastlanan mesleki yakınmalar arasındadır. Bu rahatsızlıklara her tür işte rastlanır. Her bir bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir, fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:          Elle yapılan ağır işler ve özellikle ağır ve rahatsızlık veren yüklerin kaldırılması, Yeraltı madenleri gibi farklı yerlerde elle yük taşıma, Martopikör kullanmak gibi tekrarlayan işler, Uzun mesafelerde araç kullanma ya da özellikle koltukların uygun duruma getiril(e)mediği ya da yeterince yatırıl(a)madığı durumlarda tümsekli yollarda araç kullanma, Alçalmak, eğilmek veya çömelmek (örneğin dik durmaya yetecek alan sınırlı olduğunda kötü pozisyonlarda çalışmak), Aşırı güç gerektiren yükleri itmek, çekmek veya sürüklemek, Normal beceri ve sınırlar aşılarak ve fazlasıyla yorgunken çalışmak, Sıcaklık ya da nem açısından olumsuz koşullarda çalışma, Germe, döndürme ve uzanma.

Yeraltı madenciliğinde, genellikle çalışanlar sıklıkla ciddi bir şekilde eğilmelerini ve dönmelerini gerektiren garip çalışma pozisyonlarını zorunlu kılan ve başka yerde benzeri olmayan çevresel kısıtlamalarla karşı karşıya kalırlar. Ne var ki, eğilme ve dönem faaliyetleri yerüstü madencilik faaliyetlerinde de karşımıza çıkmaktadır. Sınırlı yer (dikey ya da yatay boyutlarda) maden çalışanlarını uygun olmayan pozisyonlarda çalışmaya itmektedir ve bu da hem fiziksel çalışma kapasitelerini hem de bel üzerine uygulanan baskıyı etkilemektedir. İnsan bedeni bu tarz ortamlarda da çalışmayı sürdürebilir; ancak olağan çalışma durumlardaki kadar iyi bir performans sergileyemez. Aslında, (madencilik ortamında olduğu gibi) normalin dışındaki işler ve çevresel sınırlamalara karşın, işçiler önemli derecede performans gösterebilmektedirler. Yerin kısıtlı olması (dik duracak mekân yetersizliği), çalışanların asimetrik hareketler (eğilme bükülme) yapmaya zorlanmasına neden olmaktadır. Buna ek olarak mekânın yetersizliği, güç kaynaklarının var olmaması, çalışanın kas sistemi üzerindeki baskıyı azaltmak için kullanılabilecek mekanik araçların (vinçler, kaldıraçlar, forkliftler, vs.) da sayısını ve türlerini büyük oranda sınırlamaktadır. Bu noktada mekanik yardım alınmak istendiğinde, genellikle o çalışma ortamına özel olarak üretilmesi gündeme gelecektir ki bu da tipik bir ekipmanın alınmasından daha pahalıya mal olmaktadır. Madencilik çalışmalarından pek çoğu çalışanların diz çökme, eğilme, çömelme ve/veya yere uzanma gibi pek arzu edilmeyen pozisyonlarda çalışmalarını gerektirmektedir. Bu tarz çalışma duruşları yerüstü madenlerinde tamir ya da bakım işlerinden sorumlu personel ve kömür madenlerinde alçak ya da orta yükseklikteki damarlarda çalışan her yeraltı maden çalışanı için sık karşılaşılan durumlardır. Madencilikte en önemli sorunlardan biri de malzeme akışıdır [hem malzeme üretimi hem de araştırılıp bulunması (tedarik) açısından]. Malzeme akışının etkin bir şekilde sağlanması yerüstünde ya da yeraltında olabildiğince az taşıma hareketinin olmasıyla ilişkilendirilir. Sorunlu alanlar arasında aşağıdakiler bulunmaktadır: • Kalabalık çalışma ortamı, • Dağınık girişler ve tedarik alanları, • Düzen ve tertibin kötü olması, • Malzeme akışında gecikmeler ya da gerilemeler, • Malzeme akışında engeller, 81

• • • • • • 

Ağırlığı 25 kg’dan fazla yüklerin el-kol gücüyle kaldırılması, Materyaller için aşırı depolama süreleri, Malzemenin tek tek veya topyekün kaldırılıp taşınması, Uygun noktalarda malzeme kaldırma donanımlarının gereğinden az kullanılması, Depodaki parça ya da malzemelerin alınması için çok fazla zaman gerekmesi, Aynı malzemenin birkaç şekilde tutulması, Raylı taşıma sistemlerinde raydan çıkma.

Hem yerüstü hem de yeraltı çalışmalarında tüm vücut vibrasyonu da bel ağrısına neden olan bir başka faktördür. Madencilik iş kolunda tüm vücut vibrasyonunun, damperli kamyon, dozer, kepçe, kazıcı yükleyici, doldur-taşı-boşalt (DTB) araçları, yol düzleyici, vs. araç koltuklarından aktarılan titreşim gibi pek çok farklı kaynağı olabilir. Bu vibrasyon farklı kırıcı tipleri, titreşimli elek gibi titreşim yayan makinelerin yanında hareket ederken ya da üzerindeyken ya da bazı loder tiplerini kullanırken ayaklardan vücuda geçer. Vücudun farklı kısımlarının doğal bir (rezonans) frekansı vardır. Eğer kaynaktaki titreşim frekansı vücut parçasının rezonans frekansıyla eşleşirse, titreşim etkisi 4 kata kadar artabilir ve ciddi bel ağrısı gibi hasarlara neden olabilir. Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süreli ağrı, günlük faaliyetleri yürütme becerisinin azalması ve malulen emeklilik olabilir. Kişisel yakınmalar arasında günlük ya da sık ağrı ve ağrı kesicilerin kullanımı vardır. Önlem  Yüklerin elle taşınmasından kaçınılması, teknik yardım alınması.

Pek çok durumda, özellikle yerüstü çalışmalarında, atölyelerde, lavvarlarda ve başüstü yüksekliğinin bulunduğu diğer yerlerde malzeme taşıma araçları kullanılabilir. Yeraltı kömür madenleri gibi bazı çalışma ortamlarında malzemelerin taşınması sorununu çözmek için kolayca kullanılabilecek mekanik araçlar bulunmayabilir. Yük taşınmasından kaynaklanan bel ağrısı riskini azaltmanın en iyi yöntemlerinden biri mekanik araçlardan yardım almaktır. Bu araçların uygun ve etkili bir şekilde kullanılmasına özen gösterilmelidir. Bu bağlamda kullanılacak donanımın belirli özellikleri, kullanılacağı ortam ve ekipmanı kullanacak kişilere uygun eğitimin verilmesi gibi konular göz önünde bulundurulmalıdır. Yeni tehlikeler yaratmaktan kaçınılmalıdır. Mekanik yardım alınacak araçlar; basit araçlar, el arabaları ya da tekerlekli krikolar, konveyörler, kaldırma araçları, palet taşıyıcılar ve/veya farklı durumlar için üretilen yüksek özellikli araçlar gibi pek çok şekilde ve tipte olabilir. Bu araçların hepsinin amacı “yükü hafifletmek”, taşımayı ortadan kaldırmak ve/veya malzeme taşımayı daha etkin hale getirmektir. Bu durum verimliliği artırırken yaralanma riskini de azaltmaktadır. Bu tür araçların kullanılması genellikle sözü edilen faktörler üzerinde olumlu etki yaparak geçici ya da kalıcı maluliyet giderlerini azaltmasının yanı sıra, verimliliği de artıracaktır. Göreceli olarak kısa bir zaman dilimi içinde bu araçların maliyetini çıkartmak mümkün olur. Bu aletlerin doğru kullanımına özen gösterilmezse, onları kullanmanın da belirli riskler içerebileceğini akılda tutmak gerekir. Belirli bir yük için kullanılan donanımın yapılan işin kapasitesine uygun olması önemlidir. Ancak, aşırı kapasitesi olan donanım kullanmak da sorun yaratabilir; çünkü donanımı hareket ettirmek için daha fazla güç uygulanması gerekebilir. Kullanılan donanımın taşınan malzemelere, yapılan işlere ve kullanıldığı koşullara uygun bir şekilde dikkatli seçilmesi gerekir. Aynı zamanda erişilebilirlik ve kullanma kolaylığı da başarı sağlanması açısından kilit önem taşımaktadır. İşçiler uzak bir yerdeki mekanik aracı pek arayıp bulmazlar ya da zaman harcatan veya kullanması zor aletleri pek kullanmazlar. Buna ek olarak, bu araç tiplerinin çoğunun düzgün kullanılması için düzenli bir şekilde denetlenmesi ve bakımlarının yapılması gerektiğinin de unutulmaması önemlidir. 82

Mekanik yardım alınacak araçların kullanılacağı ortama da dikkat etmek gerekir. Eğer malzeme taşınmasına yardımcı olsun diye forkliftler veya başka bir mobil donanım kullanılıyorsa, yayalar için yürüyüş yolları oluşturmak ya da taşıma işi sırasında o alanı geçişe kapatmak gerekebilir. Çalışanların yaklaşmasını ya da destekli yüklerin altında durmalarını engellemek amacıyla bariyerler konulmalıdır. Alarmlar ya da uyarı aygıtları çalışıyor olmalı ve/veya donanımların etrafında çalışan kişilerin duyup, görebileceği düzeyde olmalıdır. Ekipmanın bu alanda kolayca manevra yapabilmesi için geçiş yollarında engellerin olmaması gerekmektedir. Eğer belirli alanlarda manevra yapmayı zorlaştıran yer kısıtlamaları varsa, manevra yeteneğini artırmak için dörtlü döner teker ya da tekerlekler kullanılabilir. Son olarak da, bu mekanik aletleri kullanacak çalışanların uygun bir şekilde eğitilmesi gerektiği de göz önünde bulundurulmalıdır. Tüm çalışanların ekipman kullanımına yönelik güvenli çalışma prosedürlerinden ve uygun çalışma yöntemlerinden haberdar olması gerekmektedir. Her ne kadar madencilik sektöründe geleneksel mekanik aletlerin kullanımını zor ya da olanaksız hale getiren benzeri olmayan çalışma ortamları olsa da, bu aletlerin kolay ve etkili bir şekilde kullanılabildiği pek çok yer de vardır. Aşağıda bunun birkaç örneği verilmiştir:  Malzeme kaldırmak için kaldıraç kullanılması. Madenlerin çalışma ortamında önemli oranda başarılı olan tekniklerden biri (hem yer altı madeninde hem de yerüstünde) ağır parça ya da malzemelerin kaldırılmasına yardımcı olmak amacıyla kullanılan standart vinç mekanizmalarıdır. Pek çok madende merkezi yükleme ve boşaltma noktalarında vinçlerin kullanılması, ağır nesnelerin elle kaldırılması sorununu büyük oranda çözmüştür. Kaldırma yastıkları. Çok yönlü araçlardır ve önemli oranda yük kaldırma kapasitesine sahiptir. Diğer kaldırma araçlarına göre daha hafiflerdir ve söndürüldüklerinde taşınması kolaydır. Kaldırma yastıkları taşıyıcı bant makaralarının bakımı için konveyör bantların kaldırılması amacıyla kullanılabilir. Bazı madenlerde kaldırma yastıkları yeraltında raydan çıkan araçların yeniden raya oturtulması için kullanılmaktadır. Kaldırma yastıkları raydan çıkan aracı kaldırmak için kullanılabilir ve bu şekilde araç kolayca ray üzerine oturtulabilir. Yastık daha sonra söndürülerek aracın raylar üzerindeki yerini uygun bir şekilde alması sağlanabilir. Ağır nesnelerin taşınması. Forkliftler ağır nesnelerin kaldırılması için kullanılan uygun donanımların tipik bir örneğidir. Forkliftler nesnenin basitçe palete yüklenerek kolay bir şekilde depolama alanından taşınmasını sağlar. Bu yaklaşımın etkin bir şekilde kullanılmasındaki kilit noktanın hem yükün bulunduğu depo alanının hem de forklift paletinin çalışanın bel hizasında bulunması olduğu unutulmamalıdır. Bu durum da yük kaldırma işlemindeki riski en aza indirir ve dik bir duruşla yapılmasını sağlar. Bu sayede bel üzerindeki baskı önemli oranda azaltılmış olur. Seyyar kaldırma araçları. Maden ocaklarındaki mekanik atölyeleri genellikle, hemen raftan alınıp kullanılabilecek seyyar kaldırma araçları gibi yardımcı makinelerin bulunabildiği yerlerdir. Gırgır vinç, vinç, el arabası, transpalet, yük paletli manuel istif arabası ve forkliftler; atölye ve yer üstü bakım tesislerinde kullanılması çok kolay mekanik yardımcılardır. Bakım işleri için genellikle rahatsız pozisyonlarda durulduğundan mümkün olan her yerde makine yardımına başvurulması özellikle önem taşır. Mermer işleme tesislerinde blok ve fayans kaldırma zor ve potansiyel tehlikeler barındıran bir ortamda (kesme makinesinin yanında) yapılan ağır bir iştir. Pnömatik ve vakumlu araçlar bu tip bir işin yapılmasında kullanılabilir ve mevcut riski de önemli oranda azaltır. Yapılan iş iyi organize edilmeli, doğal olmayan pozisyonlarda taşıma ve kaldırma işlemi asgariye indirilmelidir. İşler “doğru pozisyonda” yani genellikle çalışanın kulak, omuz ve kalçasının düz bir hat üzerinde oluğu duruş şeklinde yapılmaya çalışılmalıdır. Örneğin bir yeraltı madeninde bu durum raylarla yapılan taşıma işleminin çalışanların çalıştığı alana olabildiğince yakın bir yere uzatılmasıyla başarılabilir. Bir doğal taş işleme kuruluşunda

 

83

   

fayansları zeminden kaldırma gereksinimini ortadan kaldıracak uygun bir stand ya da platformun seçilmesiyle yapılabilir. Yapılan tüm elle kaldırma ve taşıma işlemleri için yükün sıkı bir şekilde kavranması gerektiği unutulmamalıdır. Kaygan yüzeylerin oluşması engellenmeli ve kaymayan çizmeler kullanılmalıdır. Kaldırma teknikleri kullanılmalıdır (kaldırma işleminin nasıl güvenli yapılacağı konusunda çalışanlar eğitilmelidir). Aşağıdaki durumlarda kaldırma işleminin iki kişi tarafından yapılması uygundur o Bir kaldırma ekipmanı, vinç ya da diğer mekanik yardım alınabilecek cihaz bulunmadığında, o Tek kişinin kaldırabileceğinden daha ağır bir yük olduğunda (genelde 25 kilodan fazla yükler), o Yük iki kişinin kaldırabileceğinden daha ağır olmadığında (genelde 50 kilodan daha hafif yükler), o Yükün elle taşınması zor ya da boyutu çok büyük olduğunda, o Yükün ağırlığı nesnede eşit bir şekilde dağılmamışsa.

Bazı yüklerin şekil ve ağırlıklarının iki kişinin kaldırma kapasitesini aşabileceği de unutulmamalıdır. Birden çok kişiyle yapılacak tüm kaldırma işlemlerinde, kaldırma işleminin önceden planlanarak bu işleme katılan herkesin ne yapılmak istendiğini, bunun için kullanılacak yolu bilmesini sağlamak önemlidir. Bu yolla bir kişinin üzerine çok yük binmesinin önüne geçilebilir:  Aşırı eğilmekten kaçınmak için dirsek yüksekliğine yakın yüksekliklerde çalışılmalıdır.  Olabildiğince başüstü yüksekliklere uzanmaktan ve dizüstü çökmekten kaçınılmalıdır.  Doğal olmayan pozisyonlarda çalışmaktan kaçınılamadığı durumlarda, dönüşümlü, farklı işler yapılmalı, esneme hareketleri yapılması ve sık sık kısa aralar verilmesi sağlanmalıdır.  Uzun süreler boyunca sert yüzeylerde diz çökmekten kaçınılmalıdır. Zorunlu durumlarda dizlik kullanılması sağlanmalıdır. Duruş özelliğinin, omurganın ve iskelet sisteminin sağlığının korunabilmesi için dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır: 1. Ağırlık kaldırma işlemine geçilmeden, ağırlığın kaldırılacağı yol üzerinde bulunan hareketi engelleyecek her şey yoldan kaldırılmalıdır. 2. Sağlıklı bir erişkin için optimum kaldırma yüksekliği yerden 40 santimetredir. Bu nedenle 40 cm’den daha fazla kaldırmayı gerektiren bütün cisimler için uygun yükseklikteki bir platform kullanılmalıdır. 3. Ritmik hareket etmelidir. Yürürken başın üzerindeki kitabın düşmesini engelleyecek bir hareket ve yürüme biçimi en uygun yürüyüş şeklidir. 4. Dik yürüme ve dik oturma alışkanlık haline getirilmelidir. 5. Sandalye ve yatakların uygun ergonomik özellikte olması sağlanmalıdır. 6. Öne doğru eğilerek ağırlık kaldırmaktan kesinlikle kaçınılmalıdır. 7. Sarkık, kontrolsüz hareketlerden kaçınılmalıdır. 8. Dengesiz yüklenmiş yüklerin taşınmasından kaçınılmalıdır. Taşınan yükün iyi dengelenebilmesi gerekir. 9. Ayakta dururken daha fazla güç harcamanız gerektiğinde öne doğru zorlanmadan daha çok geriye doğru zorlanma yöntemi kullanılmalıdır. 10. Uygun kaldırma, itme ve çekme hareketi için ayaklar birbirinden ayrı ve dengenin sağlanabilmesi için mutlaka bir ayağın önde olması zorunludur.

84

11. Ağırlık kaldırırken, iterken ve çekilirken kollar gövdeye yakın tutulmalı ve dizlere kuvvet verilerek uygulama yapılmalıdır. 12. Ağırlığın olabildiğince gövdeye yakın tutulması sağlanmalıdır. 13. Sırt her zaman düz tutulmalıdır. 14. Ağırlık kaldırma işlemine diz bükük ve sırt düz durumda kaldırma öncesi duruş biçiminde başlanılmalıdır. 15. Bir kişinin kendi ağırlığının yarısından fazla bir ağırlığı kaldırması, çekmesi ya da itmesi sakıncalı olabilir. Yaş grubuna ve cinsiyete göre önerilen değerlerden daha fazla ağırlık kaldırılması ya da ağırlık kaldırırken uygun teknik kullanılmaması kas iskelet sistemiyle ilgili sorunlar yaratabilir. Yaş Grupları ve Cinsiyete Göre Yük Kaldırma Sınırları Yaş Grupları İçin Yük Kaldırma Sınırları (Kg) Yaş Grubu Cinsiyet Erkek Kadın 14-16 15 10 17-18 19 12 19-20 23 14 21-35 25 15 36-50 20 13 51 ve Üzeri 16 10

Aslında kaldırılabilecek ağırlık değerlerinin hesabı çok daha karmaşıktır. [Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için “NIOSH Kaldırma Eşiti” ile ilgili bilgilerin bulunduğu (Pala K., Vaizoğlu S., Güler Ç., 2004), ve (Aslanhan, B. 2004) kaynaklardan yararlanılabilir]. Tüm vücut titreşiminin önlenmesi  Koltuklar; operatörün bindiği makinelerde uygun oturakların bulunması sağlanmalıdır. Koltuk tasarımının iyileştirilmesi titreşimin etkisini azaltabilir. Araç koltuklarının doğru bir şekilde ayarlanması konusunda operatörlere talimatlar verilmelidir. Makinelerin bakım onarım planına araç koltuğu ve aracın süspansiyonu da dâhil edilmelidir.  Araç pedallarında ve direksiyonlarında titreşimi sönümleme malzemesi kullanılmalıdır.  Yetersiz ya da bozuk parçalar uygun parçalarla değiştirilmelidir.  Araç operatörleri arasında iş rotasyonu yaparak etkilenme süresi azaltılmalıdır. Düzenli fiziksel egzersiz yapmak önerilmeli ve desteklenmelidir. Bu konuda iş yerlerinde spor salonları gibi olanaklar sağlanmalıdır.

Epikondilit
Epikondilit ya da tenisçi dirseği madencilikte en sık karşılaşılan hastalıklardan biridir. Epikondilit, tekrarlanan hareketlerin kol kasları üzerinde yaptığı baskı nedeniyle ortaya çıkar. Epikondilit tüm maden çalışanları arasında yaygın görülen bir hastalıktır. Tenisçi dirseği yalnızca spor faaliyetleri sırasında ortaya çıkan bir yaralanmayla ilişkilendirilmez; aynı zamanda aşırı ağır yükler kaldırılması nedeniyle gerçekleşen kas yırtılması ya da zedelenmesi de bu hastalığın kolayca oluşmasına neden olabilir. Fiziksel baskının ani bir şekilde gerçekleşmesi ve aşırı olması epikondilitin başlıca nedenidir. Bu hastalığa neden olan faaliyetin uzun süre yapılmamasından başka bir tedavisi yoktur. Dirsek altına uygulanacak sıkı bir bandaj semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir; ancak bu aynı zamanda daha fazla baskı uygulanmasını kolaylaştırarak daha fazla hasara da neden olabilir. Tekrarlayan bir şekilde hasarın meydana gelmesi iyileşmeyi güçleştirir. 85

Önlem Mekanize çalışma, çekme ve kaldırma ekipmanlarının kullanılması ve elle kaldırma işlemlerinin yapılmaması. Çalışanlar arasında rotasyon yapılması maruziyet oranını azaltır; güvenli kaldırma teknikleri konusunda eğitim verilmesi ve ani hareketle yük kaldırmaktan kaçınılması hastalığın insidansının düşürülmesine yardımcı olacaktır.

Bursit
Bursit, eklemlerde ortaya çıkan bir başka kas iskelet sistemi hastalığıdır. Bursaların–tendonların (kas kirişlerinin) ve kemiklerin birbirlerine yaslandıkları yerde sürtünmeyi engelleyen sinovyal sıvı keseciklerinin enflamasyonudur. Hastalık madenciler arasında, özellikle de dar alanlarda el-kol gücüyle çalışılması durumunda yaygın olarak görülür. Enflamasyon ve ağrı enfeksiyona dönüşebilir. Bursit vücudun değişik bölümlerini etkileyebilir, ancak madenciler arasında yaygın olarak sürekli diz travmasına bağlı olarak görülür (beat knee). Bursit uzun süreler boyunca diz çökmek, diz eklemlerinin fleksiyonu ve darbe görmesi nedeniyle olur. Hastalık, dirsek ve diğer eklemlerde de gelişebilir. Tedavisi dinlenerek ve ağrılı bölgeye buz uygulanması yoluyla yapılır (sargı bezi kullanılmamalıdır). Enfeksiyon şüphesi varsa, antibiyotik tedavisi gerekebilir.

Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları
Hastalığın nerede gelişeceği ya da hastalığın türü, partiküllerin boyutuna ya da solunan maddenin ne olduğuna ve solunum yollarında ya da akciğerlerde nereye kadar gittiğine bağlıdır. Maruziyetin etkileri, üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar değişiklik gösterir. Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında tutulabilir. Fakat daha küçük parçacıklar akciğerlere kadar ulaşır. Bu parçacıklar bazen çözünerek kana karışabilir. Çözünemeyen daha büyük boyuttaki parçacıklar genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır. Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır. Solunum yolundaki mukus parçacığı kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır. Parçacıklar akciğerlere ulaştığında, burada bulunan özel süpürücü hücreler bu parçacıkları kaplar ve zararsız hale getirir. Solunan parçacıklar, hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak, vücutta farklı tepkiler doğururlar (daha ayrıntılı bilgi için bkz. İSGİP projesi kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). Solunabilir ajanlar (gazlar, buharlar, tozlar ve dumanlar) Madencilikte çeşitli gaz, toz, duman, buhar ve aerosoller gibi solunabilir ajanların salınımı söz konusudur. Bu ajanlar irritanlar, kimyasal asfiksanlar, fibrojenler, alerjenler, kanserojenler ve sistemik toksinleri oluştururlar. En sık görülen hava kirleticiler solunabilir kömür tozu ve kristal silikadır. Zararlı ajanlara maruziyet, akciğerlerde akut hasara, pnömokonyozlara ve solunum fonksiyon bozukluğuna neden olabilir. Bazı hava kirleticileri akciğer kanserine neden olabilir. Bazı inhalasyon zararlıları, akciğerin yanı sıra, sistemik etkilere de neden olabilir. Bazı asfiksanlar yüksek konsantrasyonlarda, oksijenle yer değiştirerek saniyeler içinde ölüme neden olabilirler. Yeraltı kömür madenciliğinde kapalı alan ve bu kısıtlı alan içindeki havalandırma akımları, hava kirleticiler için taşıyıcılık yapabilir. Çözücüler ve temizlik maddeleri, poliüretan spreyler, yapıştırıcılar, emülsiyon sıvıları ve madencilikte kullanılan diğer ürünler çeşitli tehlikeler içerebilir. Dizel egzoz 86

dumanları, iyi havalandırılmayan alanlardan kaynaklanan karbondioksit veya metan da solunum zararı oluştururlar. Parçacıklar Serbest kristal silika maden ve taş ocağı çalışanlarının en sık karşılaştıkları tozdur. Silika içeren kayaçların delinmesi, parçalanması patlatılması veya ince silika parçacıklarının pulvarize edilmesi gibi işlemler sırasında solunabilir silika parçacıkları oluşur. Kumtaşı % 100, kayrak % 40, granit% 30’a kadar silika içerebilir. Madencilik faaliyetlerinde oluşan tozun büyük çoğunluğu, patlatma ve sonrasında da buralardaki buldozer, paletli vinç ve benzeri araçların çalışmasıyla iri, çapı 10 μm’den büyük parçacıklardan meydana gelir. Mermer ve doğal taşların kuru kesim ve taşlama işlemleri de bu boyutlarda toz üretebilir. Toprak yol üzerinde, farklı türde atık yığınları üzerinde ve yeraltında galerilerde rüzgâr esmesi sonucunda da parçacık oluşur. Daha büyük boyuttaki bu parçacıkların kişinin sağlığı üzerinde etkileri olduğu kadar rahatsızlık verici oluşu, görmeyi engellediği de unutulmamalıdır. Toz bastırma yöntemleri kullanıldığında veya gözle görünmese dahi küçük parçacıklara bağlı sağlık riskinin söz konusu olabileceği unutulmamalıdır. Taşların veya kayanın kırıldığı veya parçalandığı bölgelerdeki toz düzeylerini ve tozun içeriğini sayısal olarak saptamak amacıyla bilimsel araştırma yapılmalıdır. İnce tozun varlığının göstergelerinden birisi de dokunulmamış düz yüzeylerde birikmesidir. Araç egzozlarından ve seyyar ekipmanlardan çıkan ince parçacıklar da madenlerdeki toz kaynakları arasındadır. Silisyum (Si) yer kabuğunda oksijenden sonra en yaygın bulunan elementtir. Aynı zamanda silisyum dioksit (SiO2) olarak da bilinen bileşke silika, silisyum ve oksijen atomlarından oluşur. Mermer, kumtaşı, çakmak ve kayağan taşı (arduvaz) gibi pek çok kayacın ve bazı metal filizlerinin içinde bulunur. Silika kumun temel bileşenidir. Ayrıca toprakta, inşaat harçlarında, alçıda ve agrega içerisinde de bulunur. Bu malzemeler üzerinde yapılan kesim, kırma, parçalama, delme, taşlama veya aşındırıcı patlatma işlemleri sonucunda ince silika tozu açığa çıkar. Silika üç halde bulunur: kristalin, mikrokristalin (veya kriptokristalin) ve amorf (kristalin olmayan). "Serbest" silika, diğer elementlerle karışmamış saf silisyum dioksitten oluşur; öte yandan silikatlar (örn. pudra, asbest ve mika) SiO2‘nin kayda değer oranda katyonlar ile bileşimidir. Kömür tozu; yeraltı ve yerüstü kömür madenleri ve kömür işleme tesislerinde karşılaşılan bir tehlikedir. Karışık bir tozdur; kömürün yanı sıra silika, kil, kireçtaşı ve diğer mineral tozları da içerebilir. Kömür tozunun bileşimi kömür damarı, çevredeki tabakaların yapısı ve madencilik yöntemlerine bağlı olarak değişir. Kömür tozu, kesme, patlatma, delme ve taşıma işlemleri sırasında oluşturulur. Kömür tozu kömür işçisi pnömokonyozu (KİP)’na neden olur ve kronik bronşit, amfizem gibi kronik solunum yolları hastalıklarının oluşumuna katkıda bulunur. Antrasit gibi karbon içeriği yüksek olan sert kömürlerde, KİP riski daha yüksektir. Kömür tozuyla bazı romatoid reaksiyonlar arasında da ilişki vardır (Progressif Masif Fibrozis+Romatoid Artrit=Caplan Sendromu). Kömür, damarından kırılarak alındığında kömür tozu oluşur. Kömür tozu ayrıca patlatma, delme veya nakliye işleri sırasında da oluşur. Yer üstü kömür madenciliğinde çalışanlar, kaya deliciler ve delicilerin yardımcıları silikoz açısından en yüksek risk grubunu oluşturmaktadır. Kömür tozu 50’nin üzerinde farklı element ve bunların oksitlerini içerir; ayrıca mineral içeriği de damardan damara farklılık gösterir. Araştırmalar, kömürün sertliğinin madencilikte oluşan toz miktarı üzerinde etkisi olduğunu ve toz kontrolü için benimsenen yaklaşımları da etkilediğini göstermiştir. Kömür üretimi ve nakliyesi işlerinin herhangi hepsinde toz oluşur. Yükleyici, kepçe, dozer, dragline ve kamyon gibi yer üstünde kullanılan ekipmanlar da toz yapar. Galerilerde ve pasa toplama sahalarının etrafında ve yükleme işlerinde ortaya 87

o Yeraltında ve bina içlerinde kullanılan ekipmanların motorlarının bakımının uygun şekilde yapılması ve iri parçaların çekilmesini en aza indirmek önem taşır. Yer altı maden ocaklarında kayaç içinde açılan galerilerde. o Yeraltında galerilerde ve açık ocaklarda oluşan tozu kimyasal maddeler ile katılaştırma (kalsiyum klorür veya polimer bileşkeleri) o Havalandırma:  Operatöre giden hava hızını arttırmak ve tozun geriye doğru taşınmasını önlemek için perde yerleştirilmesi dahil  Uzunayak çalışılan ocaklarda. G. o Kuru hava filtreleri ve toz toplama perdeleri. alfa kuvars. 1989). o Sulu delme. uzaktan kumanda kullanımı ve operatörün toz kaynağının karşı yönüne yerleştirilmesi–(sürekli ve uzun ayak madencilik sistemlerinde yaygın olarak kullanılır). Silikoz. örneğin taş kesme makinelerinde.  Kontrol önlemlerine aşağıdaki örnekler verilebilir: o Toz bastırma perde ve barajları. Fakat madencilik gibi yoğun tozun olduğu iş kollarında üç yıldan kısa bir sürede semptomlar görülebilir. Kronik obstruktif akciğer hastalığı yaygın olarak aynı anda görülen ve solunum yolunun daralmasıyla kendini gösteren akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birlikte gelişmesinden ortaya çıkar.çıkan tozdan etkilenmeye bağlı önemli sağlık sorunları oluşur. öksürük ve nefes darlığına yol açan bronşit hastalığının ilk belirtileri olabilir. Silikoz ile birlikte gelişen Romatoid Artrit ya da Tüberküloz prognozun kötü olacağının habercisidir (Fişek. fakat madencilik sektöründe pek çok durumda ikame yöntemi uygulanamaz. fakat hastalığın ilk evrelerinde silika solunumu durdurulursa hastalığın ilerlemesi engellenebilir. o Delici uçların tasarımının iyileştirilmesi ve delici uçları ve kesicilerin bakımının yapılması ve keskin tutulması.  Toz kaynağı yönünde bulunan çalışan sayısını azaltmak için kesme veya patlatma sayılarının değiştirilmesi. Silikozun kesin tedavisi yoktur. Takip eden beş yıllık süre içinde nefes darlığı kötüleşebilir ve akciğerlerdeki hasar nedeniyle kalp üzerindeki baskı artacağından bu hastalık kalp yetmezliğine neden olabilir.  Yer-üstü tesislerinde kullanılan donanım üzerine çevresel kabinler konması. yıllar boyu silika tozu soluyan insanlarda gelişen ve bilinen en eski meslek kaynaklı akciğer hastalığıdır. Belirtiler ve Bulgular Silikoz. o Tozun oluştuğu noktada su spreyi kullanılması. kristobalit veya tridimit halinde bulunan kristalin silisyum dioksit içerikli ince. Önlem  Yerine koyma (ikame). KOAH. Semptomlar. solunabilir tozun (çapı 10 mikrometreden küçük) akciğerlerde birikmesi sonucunda gelişir. tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur.. Piyal. 88 . aşağıdan yukarıya ilerleyen havalandırma (havanın malzeme nakliyesi ile aynı yönde ilerletilmesi) kullanılması ve taban yolunu ek temiz hava girişi yapılması. açık ocaklarda da maden üzerindeki örtünün kaldırılması işlerinde yüksek oranda silika maruziyeti gerçekleşebilir. B. o Çalışanın yalıtılması (izole edilmesi):  Mekanize ocaklarda. akciğerlere hava akışının kısıtlanmasına yol açarak nefes darlığı yapar. Semptomlarının ortaya çıkması için uzun yıllar (20 yıllık) etkilenim olması gerektiği bilinmektedir.

havayolu hastalığı. amfibol asbest maruziyeti ile arasında güçlü bir ilişki kurulan en çok plevrada görülen bir kanser türü) ile asbestozis (bir tür pnömokonyoz) gibi ciddi hastalıklara yol açabilir. örneğin makinelerin yaydığı titreşim. Hastalığın patogenezi progresif ve geri dönüşsüzdür. N. yüzyılın sonlarından itibaren imalat ve inşaat sanayisinde giderek yaygınlaşmıştır. Bina yıkımı ve tadilat işlerinde daha önemli oranda maruziyet gerçekleşir: asbest varlığından kuşkulanılıyorsa alanda daha güvenli çalışma konusunda bir uzmana danışmak gerekir. Solunum yetmezliğiyle sonuçlanır. ortalama gerilme direnci ile ısı. ayrıca alev geciktirme ve yalıtım özellikleri ile gerilime direnci. 2004). Yangına ve ısıya dayanımı için kullanıldığında asbest lifleri çoğunlukla çimento ile karıştırılır veya kumaş veya keçelerin içine dokunur. İşyerindeki diğer kirleticilere gereksiz yere maruz kalmamak için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (kirleticilerin ağız yoluyla alımını engellemek için işyerinde yeme. teknik kontroller ve toplu koruma önlemleri yerine getirildikten sonra geri kalan tehlikeyi kontrol altına almak için kullanılmalıdır. kapıların açılıp kapanması ve hava akımı nedeniyle asbest lifleri serbest kalabilir. Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbest. Toz maskesi kullanılıyorsa. KKD ancak. uzun. tehlikeli maddelerin bulaşmasını ve evlere taşınmasını engeller.. elektrik hasarına ve kimyasal hasara dayanıklı olması özellikleri nedeniyle 19. Asbestoz (pnömokonyoz). içme ve bardak. bulundurulmasına izin verilmemelidir). Asbest madenciliği ve işleme işleri haricinde en olağan asbest maruziyeti. yüksek ısılarda elektrik yalıtımı sağladığından elektrik fırınlarında ve yalıtım gerektiren kablolama işlerinde. Asbestozis. fincan. Bir hareket sonucunda. mezotelyoma (eskiden nadir görülen. Ağır olgularda asbestozis pulmoner HT ve kalp yetmezliğinden ölüme yol açar.  Yüksek tehlike içeren tozlar (asbest gibi) söz konusu olduğunda kullan-at tipi veya her kullanımdan sonra yıkanan iş kıyafetleri kullanılmalıdır. Yıldız. ortamda var olan tozun (veya diğer tehlike unsurunun) boyutu ve türüne göre uygun düzeyde kontrol sağlayıp sağlamadıkları değerlendirilmelidir. asbest liflerinin fazla miktarlarda solunması sonucunda gelişir. mesleki solunum maruziyetlerini önlemek için başvurulan en az tatmin edici yöntem olarak görülmektedir. aranan fiziksel özellikleri nedeniyle ticari amaçla kullanılan altı dizi doğal silikat mineraline verilen isimdir. üretimi ve işlenmesi yasaklanmıştır. Belirtiler ve Bulgular  Asbest liflerinin solunması akciğer kanseri. Asbest. akciğer kanseri ve mezotelyoma riskini artırır. esnekliği ve kimyasallara karşı direnci nedeniyle de bina yapımında kullanılmıştır. A. İşyerinden ayrılmadan önce duş almak ve temiz kıyafetler giymek. Asbest parçacıklarının solunması yalnızca asbestozisin 89 . Hepsinin ortak özelliği asbestin lifsi. yapımında asbest kullanılmış yer üstü tesis binalarından veya binalarda kullanılan yalıtım ürünlerinden kaynaklanır. asbest madenlerinde ve yapısında asbest de bulunan cevherin madenciliğinde görülür. N. Asbest. AB’de asbestin her türlü kullanımı ile asbest ürünlerinin çıkarılması. Yüksek yoğunlukta asbest liflerine uzun süre maruz kalınmasının sağlık sorunlarına yol açma olasılığı daha yüksektir. Son yüzyılda kullanımı 500-1000 kat artmıştır (Bilir. Solunum maskeleri ve diğer KKD’lerin kullanımı. Maskeyi kullanacak kişilere eğitim verilmesi ve maskelerin kişinin yüzüne tam oturup oturmadığı da kontrol edilmelidir (Sakallı olmanın çok iyi bir maskenin koruyuculuğunu azaltacağı göz önüne alınmalıdır). Asbest geçmişte. vb. maskelerin. sesi emme. ince kristal yapısıdır.

Önlem Yalnızca özel eğitimli çalışanların asbestle çalışmasına izin verilmeli. Aldehitler. Bu asbest doğal süreçler sonucunda serbest kalarak mevcut maruziyete katkıda bulunabilir. yanmamış hidrokarbonlar gibi birçok uçucu organik bileşikleri (UOB).başlangıcından sorumlu değil. azot dioksit ve sülfür dioksittir. toprakta bulunan bazı minerallerin de (Erionite gibi) asbest gibi mezotelyomaya neden olduğunu saptamıştır. sıva ve boya malzemesi olarak evlerin duvarlarına sürülmekte ve bu nedenle bu bölgelerde mezotelyoma sık görülen bir hastalık olarak karşımıza çıkmaktadır. modern kontrol yöntemlerinin uygulanmasından önce geçmişteki bir maruziyete bağlı olarak hastalık gelişebilir. aynı zamanda pek çok olguda son derece progresif ve ölümcül bir kanser türü olan mezotelyomaya neden olabilir. Anadolu’nun bazı yörelerinde beyaz toprak adı verilen bu mineralleri içeren toprak.mesotheliomatr. asbest maruziyetinden sonraki yirmi ila elli yıl boyunca gelişmeyebilir. Dr. 2011 http://www. kömür ve mermer madenlerinin bulunduğu bölgelerde pek görülmez. DEP’ne maruz kalan çalışanlarda akciğer kanseri riskinin artırdığı saptanmıştır(Daha ayrıntılı bilgi için İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi” ne bakınız). En önemlileri kömür madenlerinde metan ve hidrojen sülfür. 90 . Türkiye’nin bazı bölgelerinde asbest kayaçların içinde bir bileşen olarak bulunur. Gazlar ve Buharlar Tabloda madenlerde doğal olarak sık görülen gazlar listelenmiştir. Son yıllarda yapılan çalışmalarda SV adı verilen virüsün mezotelyoma gelişimi ile ilişkili olabileceği bildirilmiştir (Barış. Oksijen eksikliği de başka bir sorundur. Latansı uzamakla birlikte. çok küçük. kükürt dioksit ve aldehitler akut solunum irritanlarıdır.polisiklik aromatik hidrokarbonları (PAH) ve nitro-PAH bileşiklerini de (N-PAH) içerir. Azot oksitleri. Asbest içeren kayaçlar. İkinci sırada kömür tozu patlamaları gelir. En tehlikeli gazlar karbon monoksit. üretilmesi ve işlenmesi yasaklandığı için asbest içerikli ürünlerin Türkiye’de bulunma ve kullanma olasılığı da azalmıştır.org/halk/halkicin. AB’de asbestin her türlü kullanımı ve asbest çıkarılması. Mezotelyoma nadir rastlanan. PAH ve N-PAH bileşiklerinin çoğu kanserojendir. çalışanların uygulayacakları çalışma prosedürünün ve kullanacakları uygun KKD’ın bir uzman tarafından belirlenmesi gerekir.php. Hastalığın iyi huylu olguları genel olguların içinde çok küçük oranda kaldığı için bu terim hemen hemen her zaman kötü huylu mezotelyomayı anlatmak için kullanılır. Kömür madeni patlamalarının nedeni çoğu zaman budur. duman ve partikül maddelerin bir karışımıdır. Asbeste maruz kalan kişilerde asbest ile ilişkilendirilen hastalık belirtileri. azot oksit. İzzettin Barış. İ. Gaz. günümüzde temel olarak asbeste tadilat ve yıkım işlerinde maruz kalınmaktadır. Hastalığın latansı alışılmadık derecede uzundur. Hemen daima asbest maruziyetine bağlı plörezi ile seyreden bir tablodur. Dizel motor egzozu. solunabilir karbon parçacıklarından oluşur. Dizel egzoz partikülleri (DEP) genellikle küçük çaplı (<1 mm). Metan yanıcıdır. Prof. vücuttaki pek çok iç organının yanı sıra göğüs ve karın boşluğunun duvarlarını çevreleyen ve koruyan mezotelyuma saldıran bir kanser türüdür. Bu nedenle.). Özellikle. uranyum ve diğer madenlerde ise radondur. İç Anadolu Bölgesi’nde yaptığı araştırmalarda. mikroskopik asbest liflerinin solunum veya sindirim yoluyla vücuda alınması sonuçta mezotelyoma gelişimine neden olur.

Diğeri de dönemsel ataklardır. ahşap sağlamlaştırma (tahkimat) kullanılan madenlerde söz konusu olabilir. dolgu işlerinde kullanılan polyester ve diğer sentetik reçineler de tehlikeli olabilir. Birincisi altta yatan kronik enflamasyondur. Belirtiler 91 . metan gibi bazı diğer gazlar tarafından yer değiştirebilir veya yanma ya da havalandırma sistemindeki mikroorganizmalar tarafından tüketilebilir. Mermer işleme kuruluşlarında ise. öksürük ve göğüs sıkışması vardır. Madenci Astımı Kömür tozuna bağlı gelişebilir ve astım her türlü toza maruziyet nedeniyle kötüleşebilir. ahşap malzemeler üzerinde örümcek ağı gibi yayılabilir. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum. yapılan ilaçlamanın uygunluğunu değerlendirmek önemlidir. sarı ve mor) veya jelimsi bir halde bulunan küfler özellikle endişe yaratmalı. Oksijen eksikliği birçok şekilde oluşabilir. burun. Azot oksitleri (NOx) dizel motor egzozu ve patlatma bir yan ürünü olarak oluşur. bir besin kaynağı ve üreyebilen bir varlık olmalıdır. maden yangınlarının da sonucudur. geri döndürülemez bir hava yolu tıkanıklığıdır. Bunun yanı sıra patlama tehlikesi de oluşturabilir. Madencilik sektöründe alerjenlerden etkilenme. Küf sporları. basit boğucu Kimyasal boğucu Göz. akut solunum depresyonu Anoksi Solunum irritanı Solunum irritanı. evlerde ve işyerlerinde bulunan tozun ortak bileşenidir. akciğer kanseri Diğer tehlikeli gazlar dizel motor egzoz gazları ve patlatma yan ürünleri olan solunum irritanlarıdır. Mesleki Astım Mesleki astım. saptanmalı ve değerlendirilmelidir. Kayda değer küf oluşumu için ortamda bir su kaynağı (nem veya yerlerdeki su olabilir).Kömür ocaklarında meydana gelen tehlikeli gazlar ve sağlık etkileri Gaz Metan (CH4) Karbon monoksit (CO) Hidrojen sülfür (H2S) Oksijen eksikliği Patlama ürünleri Dizel egzozu Sağlık etkileri Yanıcı. boğaz tahrişi. Küf kolonileri yaygın bir şekilde maden duvarlarını kaplayabilir. Kullanılan ahşap ilaçlı ise. Bu nedenle. Belirtiler arasında kişiyi yürümek ve hafif yükleri taşımak gibi en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır. Fakat sporlar çok büyük miktarlarda bulunduklarında alerjik reaksiyonlara ve solunum sorunlarına yol açabilirler. Belirti ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır. Parlak renkli görünen küfler (turuncu. patlayıcı. işyerinde var olan bir alerjene aylar veya yıllar boyunca süren duyarlılık (sensitizasyon) sonucunda gelişen. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler. çalışanlar izosiyanat kaynaklarından veya sentetik reçinelerden etkilenebilir (bazı ahşap ilaçlama proseslerinde arsenik bileşkeleri kullanılabilir). Karbon monoksit sadece motor egzoz ürünü değil. Ocak yangınları sırasında CO ölümcül konsantrasyonlara ulaşabilir.

Tasarımda verilen kapasitelerin korunduğunu kontrol edebilmek için teknik önlemlerin periyodik olarak test edilmesi gerekir. Mesleki deri hastalıkları Madencilikte karşılaşılan mesleki deri hastalıkları arasında:  Kontakt dermatit veya egzama. Bu durumda.Lezyonların anatomik lokalizasyonu şüpheli madde ile temas edilen yere uyuyor mu? .  Solunum maskeleri. Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.Mesleği dolayısıyla kişi irritan veya alerjik potansiyeli olduğu bilinen maddelerle temas ediyor mu? . Anamnezde meslek öncesi dermatoz öyküsü yoksa aşağıdaki bilgilerin öğrenilmesi gerekir: .  Duyarlılığa yol açan maddeleri güvenli şekilde kullanmanın yolları aranmalıdır.  Deri kanserleri bulunmaktadır. Çalışanlara. Emici fanla yapılan havalandırmada toz ve duman. buhar. tehlikeli malzemelerin kullanımı ve saklanması için uygulanacak güvenli çalışma yöntemleri konusunda eğitim verilmelidir. o Astımlı çalışana astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı bir iş verilebilir. etkilenme teknik kontrol önlemleri alınarak en aza indirilmelidir. temizlik ve düzen ile çalışma yöntemleri uygulanabilir.Lezyonların başlangıç yeri neresidir? 92 . Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu malzeme/kimyasal madde duyarlılığa yol açmayan maddeyle değiştirilebilir. Tozun.  Eğer kullanılan maddelerin yerine başka maddeler kullanılması (ikame edilmesi) mümkün değilse. Deri hastalığının meslekle ilintili olup olmadığını anlamak. duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısını azaltan vardiya ya da yer değişiklikleri ile). gaz ve duman ortaya çıkan her noktada havalandırma (yerel ve genel) yapılmalı ve yerel emici fan temin edilmelidir. Proseste veya kullanılan ekipmanda değişiklik yapılabilir (örneğin boya işleri için sprey yerine rulo kullanılması gibi). hastalık ile işyerindeki faaliyetler arasındaki ilişki açık olmayabilir. gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktaya yerel aspiratör konulmalıdır.  Teknik (mühendislik) kontrol önlemlerinin düzenli bakımının yapılması önemlidir.  Akne ve folikülit. dinlenme süreleri. o Etkilenen çalışan sayısını ya da etkilenim süresi azaltılabilir (örneğin iş rotasyonu. o Prosesin sınırlandırılması. Toz.Klinik görünüm kontakt dermatit ile uyumlu mu? . çalışanın solunum düzeyine ulaşmadan kaynağından uzaklaştırılacak şekilde ayarlanmalıdır. çalışanın bulunduğu yerden geçirilmemeli. koruyucu gözlükler ve koruyucu giysiler de dâhil uygun KKD sağlanmalıdır.işyerinde bulunan duyarlılaştırıcı (sensitizör) bir maddeye maruziyetin hemen ardından veya saatler sonrasında gelişebilir. Hastalıkla ilişkili diğer rahatsızlıklar arasında rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) bulunabilir. buharın. toz bastırma teknikleri.  Kontakt ürtiker. eldivenler. hastalığın hem prognozu hem de tedavi planlamasında önemlidir.

olası meslek bağlantısını kurmak için yeterlidir. ancak mekanize çalışmanın artmasıyla bu tehlike daha büyük önem taşır hale gelmiştir.. kesiciler ve delme makinesi kullanan madenciler makine yağları ile sıkça temas halindeyken bakım onarım kısmında çalışanlarsa yakıtlarla temas halindedirler.Meslek öncesi var olan dermatit meslek sırasında şiddetlendiğinde yeni lezyonlar oluşuyor mu? -Yeni lezyonlar oluşmadığı halde önceden var olan lezyonlar belirgin derecede şiddetlenmiş mi? Deri Hastalıklarında Meslek ile Bağlantı Mathias tanı kriterleri Aşağıdaki 7 sorudan 4'üne verilecek "evet" yanıtı.Yama testi veya provokasyon testlerinde lezyonlardan sorumlu olabilecek bir madde saptanmış mı? .İş ortamından uzaklaştığında iyileşen ve çalışırken alevlenen deri hastalığı mı? .Koruyucu önlemler alınmış mı? . Yama ya da provokasyon testleri olası bir alerjik nedeni belirleyebiliyor mu? 33 Kömür madencileri pek çok iş kolundaki çalışanlarla karşılaştırıldığında kimyasal iritanlara daha az maruz kalırlar. Mesleki olmayan maruziyetler sebeplerden dışlandı mı? 6. iş ortamında etkisinde kalınan kuşkulu irritan ya da alerjenden uzaktayken düzeliyor mu? 7.Kuşkulanılan madde ile temas kesilince dermatit düzeliyor mu ve yeniden o maddeyle temas dermatiti alevlendiriyor mu? . 20: 842-8.Test sonucunda kişinin yalnız pozitif reaksiyon verdiği kimyasal maddeler değil. 93 . 1989 Contact dermatitis and worker's compensation: criteria for establishing occupational causation and aggravation. 1. J Am Acad Dermatol 1989. Mekanik martöpikörler.Meslek dışı temas edilen maddelerin dermatit sebebi olmadığı kesin mi? . Martopikör ve kaya 33 Mathias CGT.İşyerinde çalışan diğer insanlarda benzer yakınmalar var mı? Meslek öncesi dermatoz tanımlayan olgularda.Temas ile lezyonların başlangıcı arasında süre uyumlu mu? . Etkilenme ve hastalığın başlaması arasındaki eş zamanlılık bağlantısı kontakt dermatitle uyumlu mu? 5. Klinik görünüm kontakt dermatit ile uyumlu mu? 2. Dermatit. . bu madde ile çapraz alerji gösterebilecek diğer maddelerden kaçınmış mı? . İşyerinde potansiyel irritanlardan ve alerjenlerden etkilenme var mı? 3. Döküntünün anatomik dağılımı mesleki etkilenim ile uyumlu mu? 4.

sabunla elleri yıkama ve kurulama olanağının bulunduğu uygun yerler. Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilmesi ya da içi pamuk kaplama eldivenler kullanılmasıyla bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir. çoğalmaları için uygun bir ortam sağlar. yüzey suyunun içindeki kimyasal bileşenler bu durumu daha da kötüleştirebilir. Sızdırmaz eldivenler. yağ veya kimyasal bulaşmış giysilerin işten hemen sonra değiştirilmesi gereklidir. Derinin irritan ve alerjen maddelerden arındırılması için derhal suyla durulamak veya hafif bir sabunla yıkamak genellikle yeterli olur. dermatitin nedeni tozsa.  Eldivenleri giyip çıkarırken içine kirletici madde kaçması engellenmelidir. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir. kaya delme makineleri için özel üretilen yağların kullanılması çok önemlidir. Deri kanseri açıkta çalışanlarda ultraviyole ışınlardan kaynaklanabilir (örneğin güneş ışığı). metakarpal (tarak) kemiklerin uç kısımlarında ve elde tutulan ekipmanların devamlı sürtündüğü başparmağın iç kısmında görülür. Diğer bir grup sorun da deri abrazyonuna bağlı gelişen enfeksiyonlardır.  Soğuk ve sıcak suyun bulunduğu. ispirto veya terebentinle ellerin veya cildin temizlenmesi önlenmelidir.  İşte temiz kıyafetlerle çalışılması. Gazyağı. özellikle de kömür madenlerinde. Önlem  Olanak varsa. ellerde deri maserasyonu olması çok yaygındır. Hem doğal nedenlerden hem de tozu bastırmak için kullanılan sudan dolayı oluşan nemli koşullarda. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır. tedavi edilmemiş ya da yeterince temizlenmemiş yaralarda biriken kömür tozunun ince parçacıklarından kaynaklanmaktadır. Kompresörlerin kontrol ve bakımları ile doğru kompresör yağlarının kullanımıyla zararın azaltılabileceği unutulmamalıdır. bakterilerin vücuda girmesine neden olur. yeme-içmeden önce. derinin nemini korumak amacıyla işte ve işten sonra 94 . çalışanların işlerini bitirdikten sonra. Stafilokok ve streptokoklara bağlı olarak çeşitli piyodermiler gelişebilir. Hasarlı eldivenlerin kullanılması sahte bir güvenlik duygusu verir.  Suya ulaşmanın güç olduğu yerlerde deri dezenfektanları elleri kirletici maddelerden arındırırlar (en etkili ancak en az kuvvetli temizleyici kullanılmalıdır). tuvaletten sonra ve her ihtiyaç duyduklarında ellerini yıkayabilmeleri açısından çok önemlidir.  Düzenli olarak nemlendirici krem kullanılması cildin nemli ve yumuşak tutularak dermatitin önüne geçilmesini sağlar. Derideki abrazyon. Meslek kaynaklı deri hastalıklarının çoğu. terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilen geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının aslında elinin nemlenmesine neden olur. özellikle topraklı kıyafetin deriyle sürtündüğü alanlarda görülebilir. Deriyi yumuşatan kremler. Tozun kulağa girdiği durumlarda kulakta da oluşabilir. Hijyen büyük önem taşımaktadır ve bu tehlikenin var olduğu durumlarda kulak koruyucunun doğru seçilmesi gerekmektedir. Pek çok madencinin derisinde rastlanan mavi-siyah lekeler.delme makinelerinden çıkan maddeler ciltte kontaminasyona neden olabilir. Madencilikte. Yağlama sistemlerinde. Egzama bazı tozlar nedeniyle oluşabilir ve vücudun herhangi bir yerinde. Bu tür ürünlerin hijyenle ve solunum yolları ile ilgili riskleri asgariye indirdiği belirlenmiştir. ayak bileğinin ön ve arka kısımlarındaki derinin kalınlaşmasına yol açabilir. Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı (belirli tehlike türlerine en uygun eldivenler için eldiven üreticilerinden ve rehberlerden yararlanılmalıdır) ve uygun şekilde kullanılmalıdır. mesleki dermatit bacaklarda ve gövdede gelişebilir. Lastik çizmeler. Eller üzerinde nasır yaygındır. Ancak. bu çözüm madencilikte her zaman mümkün olmayabilir.  Eldivenler çalışanlara koruma sağlamakla birlikte bir risk de teşkil ederler. Enfekte olmuş abrazyonlara madende çalışanlar arasında çok rastlanır. Madenlerdeki nem ve sıcaklık bakteri enfeksiyonlarının oluşmasını kolaylaştırır (derin madenlerde sıcaklık ve nem çok yüksek olabilmektedir).

donanımlar. kanserojen veya kanserojen şüphesi olan maddelerden etkilenmeleri nedeniyle kansere yakalanma riski daha yüksek olabilir. Sıcak stresi Isı hem yeraltı. Farklı kayaçlar farklı miktarlarda ve sürekli olarak değişen veya bozunan radyoaktif element içerir. taşların patlatılması sırasında açığa çıkabilir ya da yeraltı akılarıyla da madene sızabilen bir gazdır. Bozunarak radon ürünlerini meydana getirir. silikaya. İyonizan radyasyon Madencilik sektöründe önemli bir tehlikedir. Pirometalurjik işlemlerde infrared etkilenimi. izosiyanatlara. bu Rehberin Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü) nedenidir. radona. Isıyı. Bazı ürünlerin yarı ömrü kısa olur (bir dakikadan az). kimyasal maddeler her zaman deriye sızabileceğinden ‘bariyer kremler’ tam koruma sağlayamayabilir. Mesleki kanser Madencilik sektöründe çalışanların. ısı stresi ve katarakta neden olabilir. Yer altı maden ocaklarındaki suyun çalkanması önemli bir radon gazı kaynağı teşkil edebilir. Asbest maruziyeti halen mesleki kanserlerin açık farkla bilinen en önemli (ayrıntılar için bkz. Her 100 metre derinlikte kaya ısısı 10C artar.kullanılabilir. hem yerüstü madencileri için bir tehlikedir. dizel egzozuna. Radon ve bozunma ürünleri iyonlaştırıcı radyasyon yayarlar. UV ışınları (güneş ışınları) cilt kanserine neden olabilir. bunlar da bozunarak alfa radyasyonu yayarlar. uranyum. Sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması. pasif sigara dumanına ve benzerine maruz kalırlar. Radon gazı.8 gündür. terin buharlaşmasını azaltır. konvektif ısı alışverişini artırır. Yeraltı madenlerinde. Radonun yarı ömrü 3. çeşitli yağlara. Derin ocaklarda barometrik basınç da önemli bir sorundur. kobalt bileşkelerine. Radon maden ocakları. Radon. dolaşan hava. kobalta. Bozunum zincirinin bir bölümünde elementler. çalışan sayısı. Elektrolitik eritme ve rafine işlemleri sırasında elektromanyetik alanlar oluşur. Radon. skuamöz hücreli karsinom ve bazal hücreli karsinom oluşumuna katkıda bulunabilir. ısının başlıca kaynağı kayanın kendisidir. Temel sağlık zararı iyonize radyasyondur. Radon ürünü parçacıklar daha çok havada bulunan toz. 95 . fiziksel aktivite. özellikle dizel ekipmanlarıdır. Yerüstü madenciliğinde güneşin ultraviyole ışınlarından etkilenme. duman ve su buharı gibi diğer parçacıklara yapışırlar. Isı artışının diğer kaynakları. derin yeraltı madenlerinde önemli bir sorun olmaya devam etmektedir. Ancak. kurşuna. kayaçların içindeki çatlaklardan ve kırıklardan maden ocağının havasına yayıldığı gibi. Kömür madenlerinde saptanmamıştır. Uranyum madencileri arasında akciğer kanserinden ölüm oranları yüksektir. Madencilik sektöründe çalışanlar potansiyel olarak asbeste. doğal radyoaktif bir gaz olan Radona dönüşür. Bu parçacıklar solunduklarında akciğerlerin en derin yerlerine ulaşabilecek küçüklüktedir. ortam hava sıcaklığı. kalay ve diğer bazı madenlerde bulunan doğal radyoaktif bir gazdır. mağaralar ve binaların bodrumları gibi havalandırılmayan yerlerde birikir. kaynak dumanına. nem. yer altı suları ile de taşınabilir. Kayaç kırıldığında yüzey alanı büyük oranda artacağından radon gazı yayılımı da artar.

Yer üstünden radonsuz temiz hava çeken fanların kullanılması ve yer altındaki havayı tekrar dolaştıran fanlardan kaçınılması alınabilecek en etkili önlemlerdir. bu saatlerde mola veya iç mekânlarda yapılacak işler programlanmalıdır). Bu durumda en iyi uygulama gazın “olabilen en düşük” düzeylerde tutulmasıdır. Radon gazının etkileri.  Sigaraya özel önem verilmeli ve içenlerin bırakması için her yol denenmelidir. Türkiye’deki bazı maden ocaklarındaki radon konsantrasyonlarının iyi uygulama örneklerine göre yüksek olduğu saptanmıştır. Nikel madencilerinde nikel teması ve buna bağlı akciğer kanseri ve alerjik dermatit riski vardır. Radon zararlı ürünler oluşturmak üzere bozunan bir gaz olduğundan bu bozunum sürecinin bir bölümü akciğerlerde gerçekleşebilir. Radon gazının havalandırma ile çalışma ortamından hızla uzaklaştırılmasıyla işyerinde radon ürünlerinin oluşumu azaltılmış olur. Radon gazı ile radon ürünlerine yönelik en etkili kontrol önlemi havalandırma ile gazın seyreltilmesi ve ortadan kaldırılmasıdır.09 ila 0. Burada sözü edilen risk yalnızca yaz mevsimine özgü değildir. Havalandırma gibi teknik kontrol önlemleri kullanılması dışında etkili bir yöntem olmadığı. Şapkasıyla (tercihen boyun koruyucusu olan). Radon yönünden zengin kapalı alanlarda yarattığı etki daha büyük ve etkilenmede o oranda yüksektir. Radyasyon düzeylerinin diğer maden ocaklarına göre daha yüksek olduğu uranyum madenlerinde çalışan işçilerde Radon ile kanser arasında bir ilişki gözlemlenmiştir.  Tehlikeli kimyasallar kanserojen olmayan kimyasallarla değiştirilmelidir [örneğin metal işlerinde (kesimde kullanılan yağlar. Bu tür bir havalandırma için kullanılacak hava olabildiğince radonla kirlenmemiş hava olmalıdır. bu nedenle havalandırma düzeneklerinin gözden geçirilmesi ve düzenli olarak denetlenmesi gerektiği unutulmamalıdır. Hava akımının düşük olduğu ve doğal havalandırmanın kullanıldığı madenlerde çalışanların risk altında oldukları bilinmektedir. Pek çok maden ocağında ise ölçüm yapılmamıştır.3 mikrondur (dizel makine kullanılmayan ocaklarda). Belirtiler ve Bulgular Belirtilerin ve bulguların kanserin türüne göre değişiklik gösterdiği unutulmamalıdır. 96 . (Sigara ile işyerinde kanserojen ajanlara maruziyet bir araya gelince kansere yakalanma riski artar). Altın ve kurşun madencilerinde arsenikle temas ve akciğer kanseri riski vardır. Yapılan araştırmalar sonucunda. Altın madencileri ve değirmencilerinde ve civa madencilerinde civa buharına temas riski vardır. Bu doğal süreç devamlı gerçekleşmektedir. Radon ürünlerine karşı kişisel solunum maskelerinin kullanılması etkili değildir. soğutma suları) kullanılan mineral yağ bazlı sıvıların su bazlı alternatifleri vardır]. sıkı dokunmuş ve nefes alabilen kumaşlardan tişörtü ve pantolonuyla bütün çalışanlara uygun iş kıyafeti verilmelidir.  Solunum cihazı ve geçirmez giysiler gibi KKD sağlanmalıdır. Kış güneşinin de UV seviyeleri çok yüksek olabilir. Bu boyuttaki parçacıklar çoğu toz maskesinden geçer.Bozunma süreci parçacık akciğerde iken gerçekleşirse yayılan alfa ışınları yumuşak dokuya zarar verebilir ve kansere neden olabilir. Tipik bir partikülün boyutu 0.  İşçilere eğitim verilmesi ve kendi sağlıklarını koruyabilmelerine olanak verilmelidir. Önlem  Çalışma yöntemlerini değiştirilebilir ve havalandırma mutlaka iyileştirilmelidir. Radon yönünden zengin alanlarda sigara içmek yasaklanmalıdır. kendisi de kanserojen olan sigara dumanının solunması ile katlanarak artar. Dışarıda çalışma zorunluysa çalışanlara koruyucu (yüksek koruma faktörlü (SPF 30+) cilt kremleri) verilmeli ve sık sık uygulanmalıdır.  Günün en sıcak saatlerinde dışarda yapılması gereken işleri azaltacak şekilde çalışma programı hazırlanmalıdır (örneğin.

havalandırma sistemlerinden kaynaklanan Legionella kontaminasyonu. ağız. Bakteri. fare zehirleriyle ve yiyecek kalıntılarını ocaktan çıkarmak gibi basit tedbirlerle fare popülasyonunu azaltmak için her türlü çaba harcanmalıdır. burun. Tetanos Tetanos. kas dokularını besleyen sinirlere saldıran güçlü bir toksin üretir.) olur. İlk olarak soğuk algınlığına benzer semptomlarla ortaya çıkan bir enfeksiyondur ve böbrek ve karaciğer yetmezliğine kadar ilerler. Maden ocaklarındaki fareleri tamamen ortadan kaldırmak zordur ancak tuzaklarla. Leptospiroz (Weil hastalığı) Sıçanların (ve diğer bazı memelilerin) idrarıyla bulaşan ciddi bir hastalıktır. vb. İnsanlara bulaşması sindirim yoluyla ve cilt üzerindeki kesik ve sıyrıklardan. Her türlü harici yaranın en kısa zamanda iyice temizlenmesi gerekir. Not: İlkyardım yapılırken. ağaç kıymığı veya dikeni gibi enfekte olmuş bir nesne aracılığıyla genellikle açık bir yaradan insan vücuduna girer. hastanın aşıları ile ilgili en ufak bir kuşku varsa hasta sevk edilmelidir. On yılda bir tekrarlanan aşılarla enfeksiyona karşı direnç sağlanır. doktor haricinde hiç kimse hastaya krem (veya başka ilaç) vermemelidir. Hastalık daha sonra solunum sistemindeki kaslar da dâhil olmak üzere vücuttaki diğer kaslara yayılır. bazen ölümcül olabilen ciddi bir hastalıktır. Hastalık. Uygulanan tedavi ile tam iyileşme garantisi yoktur. Çalışanların hastalığa yakalanma riskleri konusunda bilgilendirilmeleri ve soğuk algınlığına benzer semptomlar geliştirdiklerinde hekime görünmeleri konusunda teşvik edilmeleri gerekir. Bu durumda hastalık ölümcül bir hal alabilir. HIV gibi enfeksiyon hastalıkları madencilerde sık karşılaşılabilen durumlardır. Yemekte yiyecekleri kâğıda sarılı halde tutmak gibi önlemler de teşvik edilmelidir. Yaraya girdiğinde. yumuşak doku ve muköz membranlardan (gözler. Hastalığa karşı geliştirilmiş bir aşı yoktur. Hepatit.Biyolojik risk etkenleri Nemli çalışma ortamlarından kaynaklanan Leptospirosis ve ankilostomiazis. Maden ocaklarında bulunabilen diğer organik maddelerden de geçebilir. Türk erkekleri. Tam aşı kaydı bulunmayan herkesin aşılanmasına işyerinde işyeri hekiminin devam etmesi gerekir. 97 . Yaklaşık bir haftalık kuluçka döneminden sonra çene kaslarında kasılma meydana geldiği için halk arasında kazıklı humma olarak bilinir. okulda ve askerlik sırasında aşılanırlar. çivi. Önlem Tetanos aşılarıyla bu hastalık iyi bir şekilde kontrol altına alınmıştır. toprakta yaşayan bir bakterinin neden olduğu. temel hijyenin (yemeklerden önce veya tuvaletten sonra el yıkamak) sağlanamadığı kömür madenleri gibi kirli ortamlarda yaygın olarak görülür. Tetanos. çocukluk çağında. dar ve kapalı alanlarda birlikte çalışmaktan kaynaklanan Tüberküloz.

bir başka hastada intertrigo Madenlerde çalışanlarda sıcaklık ve buna bağlı terleme. Çalışanların erkek oluşu. bakılan nesnelerin hareket ediyormuş gibi görülmesi ve görme keskinliğinde bozukluk söz konusu olabilir. T. Belirtiler ve Bulgular Yeraltında 25 ila 30 yıl boyunca çalışmış. Aydınlık ve karanlık ortam arasında gidip gelmek de bir faktör olabilir. Günümüzde elektrikli madenci baş lambalarının kullanılması sonucunda hastalığın görülme sıklığı azalmıştır. İntertrigo. baş dönmesi ve tek gözde çift görme şikayetleri olabilir. karşı yöne hızlı gittiği tiplerine de yay tipi denir. 98 . Göz ile ilgili bu belirtilerle ilişkili olarak özellikle çömelip eğildikten sonra baş ağrısı ve baş dönmesi gibi genel rahatsızlıklar da ortaya çıkabilir.Doğuştan nistagmus. ıslak çalışma ve koruyucu giysilerin uzun saatler giyilmesine bağlı olarak manter enfeksiyonları gelişebilir. onikomikoz gibi hastalıklar madencileri uzun yıllar rahatsız etmektedir. parlak ışığa karşı aşırı duyarlılık ve tahammülsüzlük ile göz küresinin ritmik olarak titremesi yer alır. Yer altı maden ocaklarında aydınlatmanın kötü olduğu yerlerde çalışan bütün çalışanlar etkilenebilir. 4. Bu titremeler sonucunda. beyin hasarı ve uyuşturucu kullanımı gibi başka faktörlerden de kaynaklanabilir. Hastalık kontrol edilmezse sinirsel rahatsızlıklar madende çalışanı tamamen kısıtlayacak şekilde şiddetlenebilir. bir yöne yavaş.Mantar enfeksiyonları Karanlık odada “Wood ışığıyla” onikomikoz görüntüsü. Fiziksel belirtileri arasında karanlıkta veya loş ışıkta görme güçlüğü. Nistagmus 4 grupta incelenebilir: 1. Nistagmuslu hastalarda: görme azlığı. Örneğin gözler sağa hızlı sola yavaş gidiyorlarsa nistagmus sağ yönlüdür. Madenci Nistagmusu Gözün istemsiz ritmik veya aritmik hareketlerine nistagmus denir. titreyen görüntüler. maden çalışanlarında bot giyimine bağlı sürmesine hatta tırnağa kadar yayılmasına neden olmaktadır. Pedis’in özellikle askerlik döneminde topluma oranla yaygın görülüşü bu dönemde kapılan rahatsızlığın.Vestibüler nistagmus. Yay tipinde gözlerin hızlı gittiği yön nistagmusun yönüdür. Hastalığın ilerleyen evrelerinde yaygın olarak psiko-nörotik belirtiler gelişir. 3. genellikle orta yaşlı veya ileri yaşlardaki kömür madencilerinde görülen meslek hastalığıdır.Nörolojik (merkezi) nistagmus. Nistagmus aynı zamanda genetik nedenlere bağlı gelişebilir.Oküler nistagmus. Gözlerin her iki yöne eşit hızda gittiği nistagmus tiplerine sarkaç tipi. 2. Hasta nistagmusun hızlı yönüne bakarsa göz hareketlerinin frekansı ve amplitüdü artar. kulak enfeksiyonu. Nistagmus’da göz hareketleri çeşitli yönlerde olabilir.

çalışacak kişilerin tıbbi olarak bu işe uygun oldukları belgelenmelidir. sosyal güvencenin olmaması. konu açıklığa kavuşturulabilir. mesleki etkilenme sonucu oluşabilecek yaralanmaları ve hastalıkları teşhis etmek için sık sık tıbbi muayeneden geçme fırsatına sahip olmalıdır. Tozla Mücadele Yönetmeliği’ne göre 2 yılda 1 risk değerlendirmesine göre periyodik sağlık kontrol sıklığına karar verilmesi gerekir. İşçileri hastalığın tehlikeleri konusunda uyarmak ve diğer insanların gözlerine doğrudan ışık tutmamaya özen göstermelerini sağlamak için verilecek eğitim önemlidir. belirtilerin nedenlerinin belirlenmesi için sevk edilmesi gerekir. ağır işlerde çalıştırılmamalıdır. bunların nedenleri vb. karanlık. iş güvencesinin olmaması. çalışanlarda fiziksel hasar yapması beklenen veya onların gücünün üzerinde olduğu belli olan. İşsizlik. Psikososyal Sorunlar İş kolunun tehlikeli olması. kaçak ocaklarda çalışma. Gürültü düzeyi 80 dB’nin üzerinde çalışanlara odyometri testi yapılmalıdır. Tam kan sayımı ve kan sedimentasyonu yapılmalıdır. Tıbbi incelemeler (1) Herkes madende çalışmaya başlamadan önce tıbbi olarak incelenmelidir. 99 . düşük ücret gibi diğer sorunlar da yukarıda sayılan olumsuzlukları artırmaktadır. Hiç kimse yer altında veya üstünde. (5) İşveren bu bölümde istenen bütün tıbbi muayeneleri. nemli ortamlarda çalışma. Tüm tıbbi incelemelerin kayıtları ve incelemelerle ilgili olarak yapılanlar gizli tutulmalı ve ulusal mevzuatta belirlendiği gibi tıbbi tesislerde saklanmalıdır. SFT yapılmalıdır. Akciğer filmlerini de içine alan tıbbi muayenelerin tipi ve ne sıklıkta yapılacakları ulusal yasa veya yönetmeliklerle saptanmalıdır. emeklilik sonrası hayatta kalma süresinin diğer mesleklere oranla kısa olmasının bilinmesi. (2) İncelemede normal olarak akciğer filmi çekilmelidir. (*)Yeraltı Kömür Madenlerinde Güvenlik ve Sağlık‐ILO Uygulama Kılavuzu‐2011 Önlem Maden ocağının giriş bölümünde yer alan galerilerin aydınlatmasını beyaz badana veya açık renk taş tozu ile olabildiğince arttırmak yararlı olabilir. herkese ücretsiz olarak sağlamak zorundadır. Bu alanda işyeri hekimlerinin yapabileceği pek çok çalışma ile çalışanların kaygı düzeyleri. depresyon prevalansı. (3) Tüm çalışanlar. (4) Tüm çalışanlar. Bu sayede karanlığa alışma süreci daha hızlı ve rahat gerçekleşir. vardiyalı çalışma. yaşadıkları yerlerde diğer maden çalışanlarının yaşadığı sağlık sorunları madencilerin psikolojik yapılarını olumsuz etkilemekte bunların mesleğin kaderi olarak algılanmasına neden olmaktadır.Nistagmus semptomları olan herkesin. yetkililer tarafından belirlenen aralıklarla periyodik sağlık kontrolünden geçirilmelidir (İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü’ne göre 6 ayda 1. Madencilerin psikolojik yapılarına yönelik elimizde yeterli veri yoktur. Kişinin gereksiz yere radyasyon almaması için yılda 1 kez yapılması uygundur). Madende çalışmaya başlamadan önce. Meslek hastalığı nedeninin değerlendirilebilmesi için hekimin hastasının mesleğinin farkında olması gerekir.

Ölçekler ve Muayene Yöntemleri” Bölümü).İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit . Solunum Fonksiyon Testleri yapılmalıdır. tam idrar tetkiki yapılmalı. Çalışma ortamı ölçüm sonuçlarına göre 80 dB ve üzerinde gürültü saptandığında odyometri ve çalışma ortamında kulak koruyucuların bulunması sağlanmalıdır. krom (Madenin türüne. Gürültü 85 dB ve üzerindeyse odyometrik muayeneye ek olarak uygun kulak koruyucularının kullandırılması zorunludur.Testler. KTS yakınmaları varsa Phallen. tam idrar tetkiki. kadmiyum. Deri muayenesi yapılmalıdır.İSGÜM’e bildirilir. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi. kan sedimentasyonu. Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır. yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler. Tinnel ve İskemik testler yapılmalı. karaciğer ve böbrek fonksiyon testlerine bakılmalıdır. COHb düzeyi. Testler konusunda ayrıntılı bilgi için bkz. civa. tam kan sayımı tetkiki yapılmalı. deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması madencilerde ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır.5 parmakda duyu kontrolü yapılmalıdır. Madencilerin geleneksel hastalığı olarak bilinen pnömokonyoz yönünden inceleme. nikel. De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi.        100 . gürültüye bağlı işitme işitme kaybının araştırılması. Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmesi ve bu grafilerin A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir. tam kan sayımı. jeolojik yapının özelliğine ve maruziyete göre yapılan RD'ne göre var olan ağır metallerin kandaki veya idrardaki düzeylerine bakılmalıdır) düzeyine bakılmalı. Göz muayenesi yapılmalıdır. kan sedimentasyonuna bakılmalı. bu Rehberin “XVIII. Bunların sonuçlarınormal olarak değerlendirilenler de dâhil. 3. karaciğer ve böbrek fonksiyon testlerine bakılmalıdır. Özellikle değerli maden çalışmalarında kanda siyanür aranmalı. Kanda veya idrarda kurşun.Maden İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak maden iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir. titreşim.

kurşun.III. Bir grubun işini bitirdikten sonra diğer grubun çalışması. stadyum. havaalanı gibi her çeşit bina yapımı. 19. 5. 17. bakımı. 12. Tünel işçileri 101 . rıhtım. 2. 8. onarımı. işyeri. Demir ve çelik işçileri (donatı ve yapısal) Ameleler Bakım işçileri Öğütücüler İnşaat makinaları operatörleri Boyacılar. Yalıtım işçileri 20. Bu nedenle inşaatta çalışanlar genellikle sürekli aynı işyerinde çalışmaktan çok sık sık iş değiştirmek zorunda kalan. yıkılması işlerinin tamamıdır. İnşaatlar. 7. 14. İnşaat işleri farklı pek çok meslek grubunun ortak çalışması gereken işlerdir. inşaat sezonu gibi zorlamalarla çoğu zaman inşaatta çalışanlar yılın tamamını çalışarak geçiremezler. betoncular Sıvacılar 11. 9. 2. Çalışanların eğitim ve güvenlik algı düzeyleri ve işyerlerinin güvenlik anlayışları değişken olabilir. köprü. İnşaat İş Kolunda Sağlık Gözetimi İnşaat işleri ev. 18. çalıştıkları her bir işte ancak birkaç haftayla birkaç ay arasında bulunan kişilerdir. 13. Aslında bir takım işi olması gereken inşaat işleri. değiştirilmesi. asbest. aşırı çalışma gibi zor koşullarla yüz yüze kalırlar. yol. bu nedenle sağlık ve güvenlik açısından pek çok riskleri barındırır hale gelir. Bu durum çalışan ve iş açısından çeşitli olumsuzlukları içerir. fabrika.3. 3. toksik döküntüler) Mozaikçiler. Kazı ustaları Duvar ustaları Marangozlar Elektrikçiler Asansör kurucular Camcılar Atık temizleyenler(örn. hastane. Bu açığı kapatmak için sıklıkla fazla mesai. Bazı inşaat meslekleri-çalışanları 1. 6. Deneyimsiz oldukları işleri yapmak zorunda kalabilirler. Hava koşulları. 16. duvar kâğıdı kaplayıcılar Tesisatçılar Çatı ustaları Sac metal işçileri 10. 4. yenilenmesi. tünel. farklı meslek gruplarının bir arada bulunduğu iş alanlarıdır. 15. ardından bir başka grup ya da daha önceki grubun tekrar aynı ortamda çalışması şeklinde süren işlerdir.

toz. sıcakta çalışma. sıcak. diz travması. yoğunluğuna ve ilgili işin süresine bağlıdır. uygun olmayan pozisyonlarda çalışma. soğuk. Asbest. ayakta çalışma. kazıcı operatörleri Asfalt işçileri Kamyon ve traktör şoförleri Yıkım işçileri Risk Çimento dermatiti. Lehim dumanındaki ağır metaller. ayakta çalışma. Asfalt emisyonları. ağır yük taşıma. lubrikan yağlar. sıcak. tekrarlayan hareketler. vibrasyon. Kurşun dumanı ve partikülleri. Bu riskler işyerinden işyerine. asbest. Burada sadece işin birincil zararlarına yer verilmiştir.  Silikozis. Stres. yüksekte çalışma. Solvent buharları. kas-iskelet sistemi hastalıkları gibi ortak sağlık sorunlarıyla da karşılaşır. Kimyasal zararlar Genellikle havada. Kaynak emisyonları. taş vb. Çalışan sadece kendi yaptığı işten değil. duman halinde bulunur ve solunumla alınırlar. kepçe operatörleri Greyder. çoğu zaman iş ortamındaki diğer işlerden kaynaklanan zararlardan da etkilenir. taşlama. zımparalama. güneşe bağlı uv etkilenimi. Ayakta çalışma. ayakta çalışma. dizel egzozu. Lehim dumanındaki ağır metaller. kaya delme işlemleri. Genellikle aralıklı. sıcak. Diz travması. kaynak dumanları. Silika. sıvama. dermatitler. yüksekte çalışma. Her bir etkenin zararı. Kaynak dumanları. deliciler Havalı çekiç kullananlar Kazık makinası operatörleri Vinç operatörleri Vinç kulesi operatörleri Ekskavatör. Su ve gıdalarla ağızdan alınabilir. sıcakta çalışma. yarı sıvı (yapıştırıcı tutkallar. Asbest. vibrasyon. kurşun. sentetik lifler. Vibrasyon. tünel yapımı. ayakta çalışma. dizel egzozu. Ahşap tozu. gürültü. ağır yük. Silika. Bazıları ciltten de emilirler. güneşe bağlı uv etkilenimi. Silika. Tutkal buharları. ağır yük. yüksekte çalışma. gaz. Silika. gürültü. izolasyon. Sıvı. iskelede yüksekte çalışma. asbest. ayakta çalışma. günden güne. yüksekte çalışma. sigarayla birlikte inhale edilebilirler. Metal dumanları. her inşaatta çalışan stres ve sıcağa maruz kalma. toz. asbest. titreşimli el aletleri kullanımı. asbest. Yapıştırıcı buharları. tekrarlanan maruziyetler söz konusudur. yaralanma. işten işe. buhar. vibrasyon. kum püskürtme. ayakta çalışma. Bazı inşaat tehlikeleri aşağıdaki tabloda gösterilmektedir. güneşe bağlı uv etkilenimi. Oluşturdukları hastalık örnekleri ise. yüksekte çalışma. toz. Katran. kurşun. silika tozu. ağır yük. ağır yük. katran) veya toz (çimento) formda da bulunabilirler. vibrasyon. ağır yük. Sıva tozları. Yapıştırıcılar. vibrasyon. sıcak. Bazı inşaat mesleklerinin birincil riskleri Meslek Tuğla. gürültü. tutkal ve buharları. ağır yük. toksik metaller. Gürültü. Silika. duvar ustası Seramik ustaları Marangozlar Sıvacılar Elektrikçiler Elektrik santrali yapım ve tamircileri Boyacılar Duvar kâğıdı ustaları Tesisatçılar Buhar kazanı ustaları Halı kaplamacılar Karo ustaları Mozaik zımparacılar Camcılar İzolasyon işçileri Demiryolu inşaatçıları Çatı ustaları Kaynakçılar Lehimciler Kazıcılar. dozer. Ayrıca. kadmiyum. sıcak. Ayakta çalışma. hatta saatten saate değişebilir. histoplazmozis. soğukta.İnşaatta çalışma çeşitli sağlık riskleri taşır. 102 . ağır yük. Silika. gürültü. ayakta çalışma. soğukta. gürültü.

tüberküloz bulaşması olabilir. sıcak ve soğuk. kaynakçılık Deri alerjileri. Travmatik yaralanma. İş stresi. organik çözücüler ve kurşun etkilenimi Asbest maruziyeti olan izolasyon işi yapanlarda. sumak. Çatı ustalarında güneş ve sıcak katrana bağlı sıcak stresi riski yüksektir. yıkım ve söküm işleri Asbestozis. İyonizan radyasyon ihtimali düşüktür. kaynakçılarda ve ağaç işleriyle uğraşanlarda akciğer kanseri ölümleri fazladır. yıkım işleri Bronşit. en yüksek riskli meslek gruplarından biridir. Lyme hastalığı. yalıtım (izolasyon). gürültü sorununun boyutlarını da artırmaktadır. Biyolojik zararlar İnşaat işlerinde enfeksiyöz mikroorganizmalar. Köprü tamircilerinde. Sarmaşık. kalıcı olmayan çalışma koşulları gibi. tekrarlanan hareketler. Kapalı ortamda yapılan çalışmalarda. Bazı havalı çekiç operatörlerinde ve vibrasyon oluşturan araç ve makineleri kullananlarda Raynaud Sendromu görülür. kazma. bel ağrısı gibi kronik fiziksel sorunlar sık yaşanır. boyacılarda kurşun zehirlenmesi görülebilir. Alkolizm. Kazı işinde çalışanlarda histoplazmozis görülebilir. İnşaat sektöründe makineleşmenin giderek artması. Tüm vücut vibrasyonu da. sosyal izolasyon. sektörün bilinen diğer enfeksiyöz sorunlarıdır. UV radyasyonun ana kaynağı güneş ve elektrik kaynağıdır. vibrasyon. tünel yapımı gibi işlerde radon maruziyeti söz konusu olabilir. karpal tünel sendromu. Gürültü. Fiziksel zararlar Her inşaatta görülürler. ısırgan gibi bitkilerden 103 . Zorlanma ve burkulmalar. inşaatta çalışanlarda önemli bir sorundur. meşe. barometrik basınç bunlardandır. radyasyon. en sık görülen hasarlardır. işsizlik korkusu. çimentoyla yapılan işler Nörolojik hastalıklar. Ancak. Sarıhumma. temel kazma.    harç karma. influenza. işle ilgili sorunlar kolaylaştırıcı olabilir. tesisat. ayakta ve aşırı çalışma gibi nedenlerle tendinit. İş kazaları yönünden inşaat sektörü. Sıtma. havalı çekiç ve diğer büyük makineleri kullananlar için önemli bir sorundur. biyolojik kaynaklı toksik etkenler ve sahipsiz ya da vahşi hayvan saldırıları ile karşılaşılabilir.

bilek problemleri Uygunsuz malzeme Ayakta çalışma Tekrarlanan hareketler Fiziksel                Soğuk Ergonomi Sıcak Gürültü Oksijen eksikliği Radyasyon Stres Güneş Vibrasyon               Bina yıkımı Kapalı alanlar Vinç kullanma Uyuşturucu ve alkol Elektrik Patlayıcılar Düşmeler Yangın ve patlama Motorlu taşıtlar Ağır ekipman İskeleler Yangın ve patlamalar Basınçlı gazlar Hava koşulları Biyolojik Sürüngenler. parazitler. yılan. tutkallar  Alkali  Asbest  Asfalt  Berilyum  Karbon monoksit  Çimento  Temizlik ürünleri  Katran  Toz  Epoksi reçinesi  Gaz  İzosyanatlar  Kurşun  Yapay mineral lifler  Metaller  Boyalar. tüm vücut titreşimine bağlı gelişen rahatsızlıklar Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki deri hastalıkları Mesleki astım Mesleki kanser Tetanos 104 . Bazı ağaç tozları kanserojen. bazıları alerjendir. lyme Küfler. karınca gibi bazı hayvan sokmaları görülebilir. örümcekler. omuz. İnşaat iş kolunda en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları. dirsek. Virüsler Böcekler. eşek arısı. kümes hayvanları Histoplazmozis Bakteriler. mantarlar Protozoalar Bu sağlık zararlarına bağlı olarak inşaat iş kolunda bazı meslek hastalıklarıyla karşılaşma olasılığı artmaktadır. mantarlar. Arı. deride erüpsiyona neden olabilir.kaynaklanan toksinler. İnşaat sektöründe görülen sağlık zararları Kimyasal Kas-iskelet Güvenlik  Asit  Yapıştırıcılar. burkulma ve zorlanmalar. cilalar  Silika  Solventler  Tinerler  Kaynak dumanı ve gazları  Ahşap tozları     Aşırı zorlanma: sırt hasarları.

Gürültüye bağlı işitme kaybı GBİK. bir yerden başka bir yere hareket edebilir. Yıkım işlerinde ve şantiyede pnömatik matkapların. İnşaat şirketleri ekipman tedarikçilerinden ekipman kiralar ve şirketlerin kiralamış oldukları bu ekipmanları “iyileştirme“ özgürlükleri yoktur. işitme duyusuna hasara yol açan. 90 dB (A) ve üzerindeki düzeylerde hasar riski önemli ölçüde artar. Gürültüyle ilişkili işitme hasarı akut (tek bir gürültü olayından kaynaklanabilir. İşitme kaybı geri dönüşsüzdür. gürültü düzeyleri değişir. Düzenli bakım. Bu etkilenim. çarpma veya patlama) veya kronik (uzun süreli gürültü maruziyetinin sonucunda) olabilir. rüzgâr tünellerinin. Bu tür ekipmanlar da. işitme testleri ile saptanabilen. dizel motoruyla çalışan mikserlere susturucular takılarak ve mikserin düzenli bakımının yapılmasını sağlayarak aşağı çekilebilir. Şantiye ortamına dayanıklı. Önlem Şantiyede gürültüyü kontrol altına alma olanakları sınırlıdır. kullanımı pratik. Gürültü. dizel şahmerdanlar yerine “susturuculu” şahmerdanları kullandığında en etkili çözüm bulunmuş olur. İnşaatlarda gürültü kaynakları. Gürültüye bağlı gelişen kronik işitme kaybı riski. yeni susturucular ile diğer değişiklikler de olumlu bir etki yaratabilir. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerinde yarattığı diğer etkiler arasında yüksek tansiyon. genellikle 1 kHz. Her şantiyede bulunabilecek beton mikseri özellikle gürültü kaynağı bir makine olabilmektedir. Şantiyede kullanılan diğer ekipmanlar alt yüklenicilere (taşeronlara) ait olabilir. İşyerindeki ototoksik maddeler ya da titreşimden etkilenme gürültüye bağlı gelişen işitme kayıplarının daha erken ortaya çıkmasına ya da işitme kaybının daha fazla olmasında rol oynayabilir. 85 ila 89 dB (A) arasındaki düzeylerde günlük gürültü etkilenimi ancak uzun süreli maruziyet sonucunda işitme kaybına yol açarken. Belirtiler ve Bulgular Gürültü maruziyetinin etkileri tinnitus ve tam sağırlığa kadar gidebilecek işitme kaybıdır. İnşaatlarda kullanılan tüm donanımlar (ekipmanlar) inşaat şirketine ait değildir. Sanayinin genelindeki işletmelerin tersine inşaat iş kolundaki işlemler her zaman sabit ve tek bir yerde yürütülmez.’in üstündeki frekanslarda gelişen işitme keskinliği kaybıdır (tüysü hücrelerinin hasarı). topografyanın. iskemik kalp hastalığı. günlük 80 dB (A) veya üzerindeki gürültü düzeylerinde etkilenime bağlı gelişebilir. atmosferin ve çevrenin etkileri altında yapılır. Tipik bir şantiyede karşılaşılan gürültü düzeylerinin kaynakları iyi bilinmektedir. Şirketler gürültü emisyonu düşük ekipmanları talep ettiklerinde ve satın aldıklarında. Gürültüyü kontrol altına alma teknikleri büyük ölçüde şantiye yönetiminden (örneğin gürültülü proseslerden kaçınma. gürültü emisyonlarını azaltacak şekilde tasarlanmamış olabilirler. mesai saatleri içinde yoğunluğu önemli oranda değişebilir. zararlı sesler grubudur. sıkıntı ve uyku bozukluğu yer alır. hava koşullarının. İşitme kaybı. örneğin ağır kazı makineleri. kompresörlerin ve iş makinelerinin çalıştığı zamanlarda ciddi gürültü tehlikesine rastlanabilir. gürültüyü kesen donanım eklenmiş (retrofit) kitler tasarlamak zordur. Bu nedenle. Tinnitus (kulak çınlaması) darbe gürültüsünün ardından sıkça görülen GBİK gelişen kişilerin yaklaşık %50’sinde görülür. darbe gürültüsü de dâhil edilerek ve yıllara yayılmış maruziyet süresi çerçevesinde günlük gürültü etkilenim düzeyi ile belirlenir. rahatsızlık veren. stres. örn. Gürültü düzeyleri. kümülatif koklear gürültü etkilenimine bağlıdır. gürültülü işleri etrafta az sayıda çalışanın bulunduğu zamanlarda yaptırmak) ve geçici ses barajları veya perdeleri aracılığıyla gürültülü proseslerin ses yalıtımından (örneğin kontrplak veya plastik kaplama) geçer. 105 . havalı değil hidrolik kaya matkaplarını seçtiklerinde. yanmalı motor egzozu susturucuları için “sanayi tipi” değil “ev tipi” susturucularda ısrar ettiklerinde. havalı el aletlerinden çok elektrikli el aletlerini tercih ettiklerinde. İnşaatlarda işler çoğu zaman açık havada. İç kulağın işlevsel bozukluğudur.

Sıradan bir şantiyede rastlanabilecek gürültü düzeyleri Operatördeki donanımın ses düzeyi Kazı Lastik tekerlekli yükleyiciler Kazıcı yükleyici Dozer Yol silindiri Skreyper Greyder Kamyon Asfalt serici Malzeme Taşıma Beton mikseri Beton pompası Vinç Ayaklı vinç Güç Üniteleri Jeneratörler Kompresörler Darbe Şahmerdan (dizel ve havalı) Şahmerdan (yer çekimi.5 106 95.5 96 90 96 96 101 Gürültü Aralığı (dBA) 85-91 79-89 89-103 79-93 84-102 <85 89-103 100-102 <85 < 85 97-102 <85 <85 <85 98 82. 106 . uygun KKD’ları hazır bulundurmalı ve bu KKD’ların uygun kullanım talimatlarını ve KKD konusunda çalışanların eğitimlerini sağlamalıdır.Gürültü kontrolünün bu önlemlerle sağlanamadığı durumlarda. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı parmaklara ve ele kan akışını sınırlayan. kan damarlarının. yıkma/kırma işi yapılmasına bağlı olarak gelişir. İnşaat iş kolunda beyaz parmak hastalığı genellikle döner el aletlerinin. bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi bölümü). Bunun için işveren. taşlama makinelerinin.5 102 113 82-105 62-91 94-111 90-100 87-98 78-95 100 Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı. kas ve eklemlerin kısıtlayıcı ve ağrılı bir hastalığıdır. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir. kendi sağlık ve güvenliklerini olduğu kadar iş arkadaşlarının da sağlık ve güvenliklerini riske atmadan yapabilmeleri sağlanmalıdır. Öte yandan. sinirlerin. fore) Pnömatik Kırıcı Hidrolik Kırıcı Pnömatik yonga makinesi Diğer Donanım Beton vibratörü Kompres Hava Üfleyici Elektrikli testere Elektrikli matkap Paletli kaya delici makine Ortalama Gürültü (dBA) 88 86. bu hastalık aynı zamanda döner aletlerle taşlaması yapılan veya cilalanan malzemelerin tutulmasına bağlı olarak da gelişebilir. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. gürültüden etkilenen çalışanların işlerini güvenli (gürültüsüz) bir şekilde. çekiçleme işleri ile bağlantılı kullanımına ve el ve güç aletlerinin kullanılmasına. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı ellerin titreşim yayan donanımdan etkilenmeye bağlı gelişen tekrarlayan baskı sonucu oluşur. yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu olarak bilinen bir rahatsızlığın bir kısmını oluşturan bir hastalıktır. (daha detaylı bilgi için bkz.5 109 94. darbeli el aletlerinin kalafatlama.5 104 88.

El ve kolların vücuda göre konumu. Titreşimin eller üzerindeki etkisini belirleyen faktörler Biyodinamik Faktörler Tutma gücü – çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı. Son olarak. uygulamalar ve donanımlar. Yüzey alanı. Belirtiler ve Bulgular Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığının nöbetlerini genellikle soğuk hava koşulları veya soğuk nesnelere dokunmak tetikler. Makine çalışma oranı. düğme iliklemek. Darbeli matkaplar. titreşim maruziyetinin nitelikleri. çivi benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir. Zımpara. diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. iğne kullanmak ve vida. Bu aşamanın ardından parmaklar daha sık beyazlamaya başlar. Düzenli olarak. Birkaç parmak beyazladıktan sonra titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı büyük olasılıkla geri döndürülemez. Elektrikli testereler. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığına yakalanan kişilerin parmaklarında kalıcı his kaybı söz konusu olabilir. Bu belirtiler çoğu zaman makine kullandıktan sonra dahi devam eder. çalışma şekli. Ayrıca. çalışmaHastanın öyküsünde parmaklarda Parmaklarda veya ellerde önceden dinlenme süreleri dâhil koruyucu ve ellerde oluşmuş yaralanmalar. Beceri ve verimlilik. Hastalıkların şiddeti. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet. poker vibratörler ve kompaktörler.Bu tür makine ve aletler arasında aşağıdakiler sayılabilir:         Beton kırıcılar. ilaçların (ergo türevleri. ßadrenerjik reseptör blokörleri. taşlama makineleri ve kesici diskler. örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller. İlk evrede genellikle parmaklarda uyuşma ve karıncalanma ile kendini gösterir. bu hastalar için bozuk para tutmak.) kullanımı. Hastalar. özellikle donma. ayakkabı. kişisel geçmiş ve alışkanlıklar gibi başka birkaç faktöre de bağlıdır. Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç. metiserjit. Bir sonraki evrede bir parmak ucu geçici olarak beyazlar ve ağrımaya başlayabilir. var olan hastalık veya yaralanma. Darbeli aletlerle günde yaklaşık 15 dakikayı aşkın süre boyunca veya Bazı döner ve diğer hareketli aletlerle günde yaklaşık bir saatten fazla çalışanlar. Eldiven. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları. fakat başparmağın etkilenmesi olasılığı düşüktür. 107 . bu çalışanların titreşim etkilenimleriyle ilgili yönetmeliklerde belirlenen maruziyet sınır değerinin de üzerinde olmaları olasılığı da vardır. Her bir iş günü içindeki maruziyet süresi İşte titreşim maruziyetinin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Bireyin titreşime duyarlılığı.Sigara ve uyuşturucu ve bazı gerece karşılık sert malzemeler. El aletleri ile temas edilen malzemenin sertliği. Yontma çekiçleri. günün herhangi bir saatinde gittikçe artan sayıda ağrılı nöbetler geçirmeye başlar. Freze makinesi veya zımba tabancası. ciddi risk altındadır. bleomisin vb. Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Bireysel Faktörler Operatörün aleti kontrolü.

 El-kol vibrasyonu. Kullanılan donanım söz konusu işe her zaman uygun olmalı. Bu dengeleme. Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar.  Sıkı kavrama. Avuç taşlama makineleri gibi bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:  Tekrarlayan el hareketleri. Donanımın saplarının teknolojik bakımdan yenilenmiş olması durumunda. titreşimi emen eldiven kullanımı aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyebilmektedir. İnşaat mühendislerinin kullanımı için uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri geliştirilmiştir. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde tasarlanmış olabilir. Uyuşmalar. Bu tür saplar titreşim kaynağından. pencere pervazlarının dolgu malzemesiyle tıkanması gibi işler verilebilir. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. titreşime bağlı etkilenme de azaltılır. Keskinliğini kaybetmiş kesici ve testerelerin zamanında değiştirilmesi veya bilenmesi gerekir. dekuplaj mekanizması yaylı. İnşaat sektöründe KTS ile ilişkilendirilen iş ve mesleklere örnek olarak. Örneğin.Önlem  Var olan çalışma yöntemini daha düşük titreşim yayan bir alternatifle değiştirme olanağı sürekli araştırılmalıdır. Bir dengesizlik oluşursa. Fizypatolojisinde. tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir. Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar geceleri ortaya çıkar. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır. Ancak. elektrik işleri ile el parmak ve bileklerinin tekrarlayan şekilde bükülmesini ve esnetilmesini gerektiren. Karpal tünel sendromu (KTS) KTS. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir. bilyeler otomatik olarak söz konusu ağırlığın karşı istikametinde toplanarak oluşan dengesizliği bir ölçüde ortadan kaldırır. çalışanın maruziyet süresinin mümkün olduğunca kısa tutulması için donanım çalışma süresi boyunca tam performans göstermelidir. Bu nedenle çalışanla titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir. Titreşim de vibrasyonu emen malzemeden yapılmış saplarla azaltılabilir. dönen şaftın üzerindeki bir kutunun içinde serbest hareket eden çelik bilyeler yardımıyla yapılır. Makinenin üreticisine bağlı olarak. işaret parmağı ve orta parmak ile yüzük parmağının uzun ve radial yarısında (3. yani makineden mümkün olduğunca ayrılır.  El-kol vibrasyonunu azaltmanın bir yolu da donanımın elle temas eden kısımlarının (sapının) titreşimi azaltan pedlerle kaplanmasıdır. Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak. Karpal tünel sendromu tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya 108 . bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir.  Vibrasyon sönümlendirici eldivenler yüksek frekanslı titreşimi azaltabilir. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilmektedir.  Avuç içinde mekanik stres.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır. üreticinin verdiği bilgilere uyulması çok önemlidir.  Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa.  Uygun araç-gereç aparatlarının seçiminin de titreşim maruziyeti üzerinde etkisi vardır. Eş merkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir.  Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması.

günlük işleri yapma becerisinin azalması ve işi bırakma gerekliliği şeklinde ortaya çıkabilir. titreşim 4 kata kadar arttırılmış olabilir ve şiddetli bel/sırt ağrısı gibi hasara yol açar. Vücudun her bölümünün doğal (resonant) frekansı vardır.  Kazık çakma. araç ve gereçlerin sapları ile işler kişinin çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir).  Ekskavatör gibi ağır makine kullanımı. Yakınmalar kişiye göre değişir.  Özellikle de sürücü koltuğu düzgün bir şekilde ayarlanmıyor veya ayarlanamıyorken ya da yay sistemi düzgün değilken uzun mesafe araç kullanmak veya bozuk yolda araç kullanmak. çekmek veya sürüklemek. fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:  Fiziksel güç gerektiren ağır iş. Bu rahatsızlıklara hemen her tür işte rastlanır.  Alçalmak.  Uygun şekilde molalar vermek.  Merdivenler gibi uygun olmayan yerlerde yük kaldırma ve taşıma. Her türlü bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir. şantiyede kullanılan iş makineleri gibi koltuk veya ayaklar aracılığıyla bütün vücuda titreşim yayan makinelere maruz kalan kişileri etkiler. yol ve bina temel inşaatlarında taş ve kaya çıkarma işleri. uygulanan kuvveti azaltmak ve kavrayışı gevşetmek yararlı olacaktır. Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süren ağrılar. Önlem  Tekrarlayan baskılardan kaçınmak.  Ergonomik açıdan doğru donanım kullanmak (iş tezgahları. her gün veya sık sık ortaya çıkan ağrılara karşı ağrı kesiciler kullanılır.  Kalafatlama gibi tekrarlayan işler. etkilenim kümülatif olabilir (Bu Rehberin son bölümünde KTS’nin teşhisinde yararlı olabilecek testler verilmiştir).  Aşırı güç gerektiren yükleri itmek. montajda ayakta çalışırken iş yapılan tezgahın yüksekliği uygun şekilde ayarlanmamışsa vücut duruşu uygun olmaz).çıkar. aynı zamanda çevrede rahatsızlık yaratan işler arasında aşağıdakiler sayılabilir:  Ocakta patlatma yapmak. Etkileri çoğunlukla bel bölgesinde görülür.  İşleri çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırmak.  El bilek ateli. bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir.  Germe. taşıma işleri. Bu vibrasyon.  Normal beceri ve sınırlar aşılarak ve fazlasıyla yorgunken çalışmak.  Yıkım. döndürme ve uzanma hareketleri. eğilmek veya çömelmek (örneğin. özellikle de ağır ve rahat taşınamayan malzemeler (25 kg ağırlığındaki çimento torbaları gibi).  Yol ve ray trafiği. Bel rahatsızlıkları Bel rahatsızlıkları sık rastlanan mesleki yakınmalar arasındadır. İnşaatlarda tüm vücut vibrasyonuna yol açan. Vibrasyon kaynağının frekansı vücudun bu belli kısımlarının frekansıyla eşleşiyorsa.  Elleri sıcak tutmak–rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak. 109 .

Bu makineler sayesinde metal iskeletler gibi nesneler dik konuma getirilir. Kullanılması bakımından vince benzer. ray sistemi üzerinde veya motor gücüyle hareket ettirilebilir. Çift kademeli asansör bütün forkliftlerde hazır bulunmaz. Açıkken kolları açık bir makasa benzediği için ekipmana bu isim verilmiştir.  Yapılacak işleri düzenlerken.  El-kol gücüyle yük kaldırma ve taşıma işlerinde yükün üzerinde sağlam tutacak yerleri olmalıdır. bir platformu alçaltıp yükseltmek için kapanan ve açılan kollar kullanan hareketli bir platformdur. o Bazı nesnelerin iki kişinin de kaldırıp taşıyamayacağı kadar ağır veya garip şekilli oldukları unutulmamalıdır. Yapılacak işleri "iyi bir pozisyonda" gerçekleştirilebilecek şekilde düzenlenmelidir. İnşaatlarda kaldırma işleri için kullanılan ekipmanların en önemli nitelikleri öğrenilmelidir. o Bocurgat. normalde ancak birçok kişinin birlikte taşıyabileceği nesneleri kaldırmalarına ve indirmelerine yarar. Bocurgat da. Vakumlu kaldırma araçları inşaatlarda en çok cam kaldırma işlerinde kullanılır. ağır nesnelerin kaldırılmasında kullanılan. 110 . vinç ve bocurgat sistemleriyle donatılmıştır.  Aşağıda bazı örnekler verilmiştir: o Çift kademeli asansör.  Zorunlu olmadıkça başın üstüne uzanılmamalı ve dizlerin üzerine çökmemelidir. bir tamburun etrafına sarılı bir zincir veya halat ile ağır nesneleri kaldırmakta kullanılan bir araçtır. İyi pozisyondan kasıt genellikle çalışanın kulak. o Makas lift. Bu tür kaldırma donanımları normalde elektrikli veya hidrolik motorlarla çalışır. Vinçler elle. o Kaldırılacak nesne iki kişinin kaldırabileceğinden daha ağır değilse (50 kilodan az). bu sayede ağır nesneler kaldırılıp indirilir.  Aşırı eğilmemek için dirseğe yakın yükseklikte çalışılması gerekir.  Aşağıdaki durumlarda kaldırma işinin iki kişi tarafından yapılması uygundur: o Lift. motor gücüyle veya elle çalıştırılabilir. yük kaldırma ve taşıma sırasında doğal olmayan pozisyonlardan kaçınılmalıdır. o Taşınacak nesne garip şekilli veya fazla büyükse. işyüküne yardımcı olması için en az bir kaldırma makinesine gerek duyar. o Ağırlığı yükün içinde dengeli bir şekilde dağıtılmamış olan herhangi bir nesne taşınacağında. Bu zincir veya halatlar kancalara bağlanır. Makas liftler el kumandasıyla hareket ettirilebilir. Kollu vinç. vinç veya başka bir mekanik yardımcı yoksa. ağır yükleri kaldırmak için emme kuvvetini kullanan vakum aracına bağlı mekanik bir araçtır. Kaldırma ekipmanları. o Vakumlu kaldırma sistemi. o Kollu vinç veya tek ayaklı vinç. havalı veya hidrolik sistemle çalıştırılır.  Kaygan zeminlerin oluşması engellenmeli ve kaymayı önleyici tabanı olan çizmeleri kullanımı sağlanmalıdır. yukarı ve dışa doğru uzayan geniş bir direk veya kuledir. zincir veya halatlarla sarılı asansör tamburu veya makarası yardımıyla çalışan bir makinedir. Çatı mertekleri bina üzerinde kolaylıkla yerleştirilebilir. bir forklift üzerinde monte edilen ve forkliftin çatallarının aracın kendi boyundan yükseğe kaldırılmasını sağlayan bir aygıttır. İnşaat ekipmanları alınırken veya kiralanırken gereksinimlere yanıt veren ekipmanlar araştırılmalıdır. o Vinç.Önlem  El-kol gücüyle yük taşınması engellenmeli. omuz ve kalçalarının aynı hizada olmasıdır. Silindirin veya tamburun yan tarafındaki bir manivela ile cihaz döndürülür ve nesnenin kaldırılabilmesi için halat gerdirilir. teknik yardıma başvurulmalıdır-inşaat firmalarının çoğu.  Çalışanlar kaldırma tekniklerinin kullanılması (güvenli kaldırma) konusunda eğitilmelidir. o Kaldırılacak nesne tek başına bir kişinin kaldıramayacağı kadar (25 kilodan fazla) ağırsa.

burun ve boğazda irritasyona. Zımparalama ve taşlama işleri. Genellikle. Beton çağdaş yaşamın altyapısının son derece önemli bir parçasıdır ve yıllar geçtikçe yenilenmesi gerekir. onarımı veya düzenlenmesi işlerinde kullanılan yöntemlerin pek çoğunun oldukça fazla miktarlarda solunabilir toz üretme potansiyeli vardır. Yıkım işleri. Uzun süreler boyunca sert zeminde dizlerin üstüne çökmemeye çalışılması. Çözünemeyen daha büyük boyuttaki partiküller genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır. sık sık kısa molalar verilmesi sağlanmalıdır. Fakat daha küçük partiküller akciğerlere kadar ulaşır. hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak.  Araç operatörlerinin rotasyonu.  Etkilenim süresinin kısaltılması. inşaat iş kolunda özellikle karşılaşılan iki toz türü daha vardır: çimento tozu ile talaş. Çalışanları ve sıradan insanları silika tozuna maruz bırakabilecek yapı işleri arasında:          Yapı taşı kesimi ve diğer taş duvar işleri. Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır. Var olan beton yapıların yıkımı. vücudun esnetilmesi. Çok ince silika tozunun solunum yoluyla vücuda alınması silikoz gelişimine yol açabilir. solunan tozun cinsine ve solunan tozun solunum yollarının veya akciğerlerin neresine ulaştığına bağlıdır. burada bulunan özel süpürücü hücreler partikülleri kaplar ve zararsız hale getirir. diz çökme zorunluluğu olan işlerde diz koruyucular kullanılması gerekmektedir. Çimento tozu gözde enflamasyona ve irritasyona.  Üzerine binilerek kullanılan araçlarda uygun oturakların olması önlemleri uygulanabilir. harç karma. Döşeme plakaları ile taş yol yapımında kullanılan taşların kesim ve/veya delim işleri. Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Hastalığın nerede gelişeceği ve (üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar) türü toz parçacıklarının boyutuna. Tünel inşaat işleri sayılabilir. görev değişimi yapılmalıdır. Bu parçacıklar bazen çözünerek kana karışabilir. Silikanın yanı sıra. ayrıca kronik akciğer 111 . Solunan parçacıklar. Solunum yolundaki mukus partikülü kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır. Çoğu durumda. Kazma işleri. vücutta farklı tepkiler doğururlar. Tüm vücut vibrasyonu için:  Sürücü kabininin veya operatör koltuğunun süspansiyonu. Yıkma ve söküm işleri Bina kumlama işleri.  Araçların ayak pedalları ile direksiyonlarında titreşim engelleyicilerin kullanılması. taş ve diğer silika içerikli malzemelerin kesimi ve uygulanmasında güç aletlerinin kullanılması sonucunda iş sırasında etkilenme düzeyleri çok fazla olur. etkilenme düzeyleri işyeri maruziyet limitini aşar (hatta iki katına çıkar). Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında takılıp kalabilir.  Doğal olmayan duruşlar engellenemiyorsa. Her zaman düzenli ve daha fazla fiziksel egzersiz önerilmelidir. Dönüşümlü çalışılması. Partiküller akciğerlere ulaştığında. Sıvama. Solunabilir silika tozu yapı işlerinde yaygın olarak ortaya çıkar.

• Şantiye hazırlık işleri. Belirtiler ve Bulgular Silikozis. Bütün ağaç tozları ile ilişkilendirilen başlıca tehlikeler deri hastalıkları. Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbest. Toprak aşağıdaki durumlarda yaygın olarak toza maruz kalır: • Yıkım işleri. çaydanlık ve benzerlerinin çalışma ortamında bulundurulmasına da izin verilmemelidir. Asbest. fakat tünel inşaatı gibi mesleklerde üç yıldan kısa sürede belirtiler görülmeye başlanabilir. rinit ve astım gibi rahatsızlıklardır. silika solunumuna hastalığın ilk safhalarında son verilirse ilerlemesinin önüne geçilebilir. AB’de asbestin her türlü kullanımı ile asbest ürünlerinin çıkarılması. 112 .  KKD ve solunum aygıtlarının mesleki solunum yolu etkilenimlerini önleme konusunda en az yararı olan yöntem olduğu ortaya konmuştur.rahatsızlıklarına (Çimentonun sağlık üzerindeki etkileri ile ilgili ayrıntılı bilgi için bkz. • Yapı işleri. ortalama gerilme direnci ile ısı. • Örtülmemiş stok malzemeler. bilinen en eski mesleki akciğer hastalığıdır. Hastalık tamamen tedavi edilemez ancak. Semptomları genellikle 20 yıl kadar uzun süreli etkilenimden sonra ortaya çıkar. • Taşıt hareketleri. KOAH. makinelerin toz ünitelerinden çıkarılarak torbaya konması veya özellikle basınçlı hava ile yapılan temizlik işleri sırasında ağaç tozu ortaya çıkar. aranan fiziksel özellikleri nedeniyle ticari amaçla kullanılan altı dizi doğal silikat mineraline verilen isimdir. söz konusu sorun veya tehlike başka yöntemlerle kontrol altına alınamadığında kullanılmalıdır. bu Rehberin Mesleki deri hastalıkları bölümü) yol açabilir. yıllar boyu silika tozu soluyan insanlarda görülen. özellikle sert ağaç tozu nadir olgularda burun kanserine yol açabilir. ince kristal yapısıdır. üretimi ve işlenmesi yasaklanmıştır. Bu yöntem ancak. aksi halde bunlar aracılığıyla toz yutularak vücuda alınır). yüzyılın sonlarından itibaren imalat ve inşaat sanayiinde giderek yaygınlaşmıştır. elektrik hasarına ve kimyasal hasara dayanıklı olması özellikleri nedeniyle 19. Toprak toza maruz bırakılır veya örtülmezse toz havada taşınabilir. Bunu takip eden beş yıllık süre içerisinde solunum sorunları kötüye gidebilir ve akciğerlerdeki hasar kalp üzerinde baskı yaratacağından bu hastalık kalp yetmezliğine yol açabilir. Önlem  Yerine koyma (ikame) tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur (örneğin tehlikeli maddelerin yerine daha az tehlike taşıyan maddelerin kullanılması–aşındırıcı kumlama malzemesi olarak silikalı kum veya kristalin silika içeriği %1’den fazla olan diğer maddeler kullanılmamalıdır). uzun. Öksürük ve nefes darlığı ile seyreden bronşit belirtileri ortaya çıkmaya başlar. Araba. yaygın olarak aynı anda görülen ve solunum yolunun daralmasıyla kendini gösteren akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birlikte gelişmesinden ortaya çıkar. ev ve diğer çalışma ortamlarına bulaşmasını engellemek için işten çıkmadan önce duş alınması ve temiz kıyafet giyilmesi sağlanmalıdır. akciğerlere hava akışının kısıtlanmasına yol açarak nefes darlığı yapar.  İşyerindeki diğer kirleticilere gereksiz maruziyeti önlemek için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (örneğin işyerinde yeme-içmenin yanı sıra bardak. sesi emme. Hepsinin ortak özelliği asbestin lifsi. Ağaç tozu.  İşyerinde çalışanlara kullan-at tipi (asbest ile çalışılıyorsa) veya yıkanabilir koruyucu iş giysileri giydirilmelidir. Ahşap malzemelerin özellikle testere ile kesilmesi ve kumlanması. Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH). Rüzgâr toza maruz kalmış toprağı havalandırarak şantiye dışına çıkarır.

 Yağmur suyu ve kanalizasyon hatları. Asbest geçmişte.  Binalarda çatı levhası (ısı spreyi).  Alçı veya alçıpan derz malzemeleri.Yangına ve ısıya dayanımı için kullanıldığında asbest lifleri çoğunlukla çimento ile karıştırılır veya kumaş veya keçelerin içine dokunur.  Zemin yükseltici malzemeler.  Pürüzlü dokulu duvarlar.  Dolgulu tavan. dayanıklı sprey.  Oluklu boruların birleşim yerlerindeki contalar.  Tiyatro perdeleri.  Çatı yalıtım keçeleri ve sızdırmazlık malzemesi. Aşağıdaki listede genellikle asbest içeren inşaat malzemeleri verilmiştir: Tavanlarda.  İç cephe macunu. temizlenecek malzemenin içeriğini bilmek çok önemlidir. 113 .  Döşeme.  Yalıtım kabloları.  Akustik ve pürüzlü tavan yapımı. ayrıca alev geciktirme ve yalıtım özellikleri ile gerilime direnci. Duvarlarda.  Vinil asbestli kaplama malzemeleri. Borularda.  Duvar kaplama panelleri.  Buhar ve sıcak su besleme hattı ve geri dönüşümü.  Asbestli çimento panelleri. esnekliği ve kimyasallara karşı direnci nedeniyle de bina yapımında kullanılmıştır.  Termal sprey.  T profil tavan kaplamaları.  Asbestli çimento çatı panelleri. Asbest maruziyeti tipik olarak asbestten arındırma veya yıkım işlerinde gerçekleşir.  Evsel su ve atık hatları.  Asbestli çimento levha çatı kaplamaları. yüksek ısılarda elektrik yalıtımı sağladığından elektrik fırınlarında ve yalıtım gerektiren kablolama işlerinde.  Yakma fırınları (iç yalıtım).  Avize taban parçasının altına konan harç.  Soğuk su hatları.  Vinil zemin kaplama (asbestli dolgu harcı).  Dış cephe kaplamalarında kullanılan yalıtım malzemesi (vermikülit).  Tuğla veya blok sıvası. Zeminlerde.  Isıtma kabini panelleri (asbestli çimento). sütun ve diğer yapı elemanlarında kullanılan yangına.  Alçı veya alçıpan derz malzemeleri. Değişik yerlerde.  Yapışkan bantlar. Dış cephelerde. Bu nedenle. kiriş.

AB’de asbestin her türlü kullanımı ve asbest çıkarılması. Önlem Yalnızca özel eğitimli çalışanların asbestle çalışmasına izin verilmeli.1. Bu nedenle. mikroskopik asbest liflerinin solunum veya sindirim yoluyla vücuda alınması sonuçta mezotelyoma gelişimine neden olur.  Asbestli çimento içeren ürünler kırılmamalıdır. üretilmesi ve işlenmesi yasaklandığı için asbest içerikli ürünlerin Türkiye’de bulunma ve kullanma olasılığı azalmıştır. amfibol asbest maruziyeti ile arasında güçlü bir ilişki kurulan bir kanser türü) ile asbestozis (bir tür pnömokonyoz) gibi ciddi hastalıklara yol açabilir. Hastalığın iyi huylu olguları genel olguların içinde çok küçük oranda kaldığı için bu terim hemen hemen her zaman kötü huylu mezotelyomayı anlatmak için kullanılır. Yalnızca özel eğitim almış çalışanlara asbestle çalışma izni verilmesi gerektiğinin altı çizilmelidir. çünkü ortam havasında düşük düzeylerde asbest bulunmakta. örneğin kapının kapalı tutulması ve/veya güvenlik şeridinin oluşturulması. Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi. Tercihen boya sprey yardımıyla uygulanmalıdır (süpürme hareketi ile).  Hasar görmemiş asbestli yalıtım malzemeleri boyanacaksa. Çalışanların asbeste maruz kalabileceği durumlarda özel prosedürler uygulanmalıdır. vücuttaki pek çok iç organının yanı sıra göğüs ve karın boşluğunun duvarlarını çevreleyen ve koruyan “mezotelyum”a saldıran bir kanser türüdür. çalışanların uygulayacakları çalışma prosedürünün ve kullanacakları uygun KKD’nin bir uzman tarafından belirlenmesi gerekir. Asbest liflerinin solunması yalnızca asbestozisin başlangıcından sorumlu değil. aynı zamanda pek çok olguda son derece progresif ve ölümcül asbestle ilişkili bir kanser türü olan mezotelyomaya neden olabilir. çok küçük. asbestli çimento yere indirilmeli. Hastalığın latansı alışılmadık derecede uzundur. Özellikle. mezotelyoma (eskiden nadir görülen. Aşağıda yasal prosedürler anlatılmamış.Belirtiler ve Bulgular Asbest ile ilgili hastalıklar ondokuzuncu ve yirminci yüzyılın en önde gelen meslek hastalıkları arasında yer almaktadır. uyarı levhalarının kullanılması. günümüzde temel olarak asbeste tadilat ve yıkım işlerinde maruz kalınmaktadır (ayrıntılı bilgi için bkz. fakat riski azaltmak için kişisel koruma konusunda gerekli bazı özel çalışma yöntemleri ve koşulları verilmiştir. var olan asbest U profillerin üzerinin örtüler ile kaplanması(ancak asbestli çimentoda delme işleminden kaçınılmalıdır). bu da kendiliğinden sağlık sorunlarına neden olmamaktadır. bu Rehberin III. asbest parçacıklarının fazla miktarlarda solunması sonucunda gelişir.  Girişin kısıtlanması. Ağır olgularda asbestozis pulmoner HT ve kalp yetmezliğinden ölüme yol açar. Yapılacak işi planlarken işveren aşağıdaki konular dikkate almalıdır:  İşin yapıldığı ortamda mümkün olan en az sayıda çalışanın bulunması. 114 .  Güvenlik şeridindeki bölgede kontamine olabilecek yüzeylerin kenarları yapıştırıcı bant ile sabitlenmiş (500-gauge) polietilen örtü kullanılarak örtülmesi.  Asbestli çimentodan yapılmış çatıları sökmek yerine asbest içermeyen bir malzemeyle kaplanması. Asbest liflerinin solunması akciğer kanseri. Yüzeyde herhangi bir hasar varsa boyama işleminden önce her türlü hasar onarılmalıdır. ender görülen. Yüksek yoğunlukta asbest liflerine uzun süre maruz kalınmasının sağlık sorunlarına yol açma olasılığı daha yüksektir.Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü). Mezotelyoma. Hastalığın patogenezi progresif ve geri dönüşsüz olup sonucunda solunum yetmezliğine yol açar. Asbeste maruz kalan kişilerde asbest ile ilişkilendirilen hastalık belirtileri. Hemen daima asbest maruziyetine bağlı plörezi ile seyreden bir tablodur. asbest maruziyetinden sonraki yirmi ila kırk yıl sonra gelişebilir. Asbestozis. çöp şutu kullanılmamalıdır. yüzeyleri kesinlikle kumlama işlemi ile hazırlanmamalıdır.3.

  Tek başına olan asbestli çimento ürünleri (1000 gauge) polietilen örtü ile çift katlı kaplanabilir ve örtü üzerine asbest ile ilgili uyarıcı etiketler yapıştırılabilir. 115 . reçine. işlemin ardından kayda değer bir süre boyunca çeşitli yağlar buharlaştığı için özellikle tehlikeli olabilir. astım ve rinite yol açabilir. Bu nedenle. gaz yağı. Bu nedenle daha ayrıntılı bilgi aşağıda verilmiştir. Asfalt artıkları ortalıkta bırakılabilir ve tetkik edilmeden üzeri örtülebilir. kimyasallarla yapılacak işleri organize ederken başlangıç noktası kullanmakta olduğunuz veya kullanacağınız kimyasal maddeye ait İSG bilgisidir.  Tek kullanımlık partiküler solunum maskesi (FFP3)-en son maske çıkarılmalıdır. Aşağıdaki KKD’ler kullanılmalıdır:  Başlıklı tek kullanımlık iş giysisi (dış mekânlarda su geçirmez giysiler gerekebilir) -iş giysileri ters yüz ederek çıkarılmalı. solvent. Boya. Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallar. elektrikli donanımlarda ve genel olarak ekipman bakımında kullanılan yakıt ve yağlar yer almaktadır. MDF’nin makineden geçirilmesi ve toz oluşması sırasında ortaya çıkması olasıdır. makine yağı ve gres bulunur. vb. Ancak. orta yoğunlukta lif levha (MDF). Belirtiler ve Bulgular İşyerindeki kimyasallardan etkilenme ve bu etkilenimin sağlık üzerindeki olası toksik etkileri her tür hastalık için göz önünde bulundurulmalıdır. Solventlere bağlı gelişen kronik beyin hasarı aşağıdaki şekilde ortaya çıkar:  Hafıza ve diğer bilişsel işlevlerin bozulması (soyutlama. temizleyici solventler. dermatit. Temel sorunların. yapıştırıcı. uygun bir asbest atık kutusuna atılmalıdır. Asfalt döşeme işleri de. asfalt ürünleri. Boyalar. Beton mikserlerinden sızan yıkama suları. Ekipmanın ve güvenlik bölgesinin temizliği için ıslak bezler kullanılmalıdır. stabilizasyonda kullanılan katkı maddeleri ile beton kürü bileşenleri gibi kimyasal kirleticiler de şantiyelerde kullanılabilir ve yüzeysel akıntılarla etrafa taşınabilirler. yapımında kullanılan ve kansere yol açabilen bağlayıcı reçine tehlikelidir. burun ve boğazda irritasyona neden olur. Düşük düzeyde maruziyeti göz. birden fazla asbestli çimento levhası ve diğer büyük parçalar ise kilitlenebilen bir konteynıra yerleştirilmelidir. cilt hastalıkları vb. Örnekler arasında mesleki astım. açık toprak veya kayalardan asit ve alkali solüsyonları ile alkalin oluşturan doğal elementler gibi diğer kirleticiler de ortam kirliliğine katkıda bulunabilir. yalıtım için kullanılan köpükler ve benzerinin şantiyelerde en çok kullanılan kimyasallar olduğuna dikkat edilmelidir.  Bağcıksız botlar (bağcıklı botların asbestten arındırılması zor olabilir). Bu bilgi malzeme güvenlik bilgi formlarında yazılıdır. Lif levhaları bağlamak için kullanılan reçineler formaldehit (genellikle üre formaldehit) içerir. fakat sağlık üzerindeki etkileri temel olarak merkezi sinir sistemi ile ilişkilidir. Söz konusu kimyasalın türüne bağlı olmakla birlikte. Özel petrol ürünü kirleticiler arasında yakıt. bu kirleticilerin pek çoğu toprak partiküllerine ve diğer yüzeylere yapıştığı için daha kolay kontrol edilebilirler. düşünme. motorin. yer alır. çok sayıda çeşit ve farklı uygulamalarının olması nedeniyle inşaatlardaki en büyük tehlikelerden biri olarak görülmektedir. kronik bronşit. kimyasallar çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilmektedir. Solventler birkaç grup içinde değerlendirilir. Kompozit levhalar.). planlama. taş yüzeyleri temizlemek için kullanılan asitler. İnşaatlarda kullanılan petrol ürünleri arasında taşıtlarda. Hemen hemen bütün hastalıklar herhangi bir kimyasal maruziyete bağlı olarak gelişebilir. Formaldehit genel olarak “insanda muhtemelen kansere neden olan” kimyasallar grubunda yer almaktadır. Ahşap kullanılarak yapılan üç tür levha vardır: laminant levha. sunta levha ile lif levha.

bulantı. olarak aerosollerde. boyalarda. Rutubet giderici kaplama malzemeleri. ahşap kaplama malzemesi ve boya olarak kullanılır. duyarlılık. halsizlik. şeffaf bir daha şiddetli göz iritasyonu oluşur. ispirto. İspirto (çözücü madde) Göz. Boyalar.) Glikol Yaygın olarak boya. burun veya deride duyarlılığa neden olabilir. İspirto.  Önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda KKD son seçenek olarak başvurulacak yöntemdir. ksilen. burun ve boğaz irritasyonu. Glikol eterlerine aşırı maruziyet. yapıştırıcılar. burun ve boğaz için iritandır. Solventlerin yalnızca solunum yoluyla değil aynı zamanda deri yoluyla da vücuda girebildiği unutulmamalıdır. baş dönmesi ve solvent. Spreyle boyama. İşyerindeki maruziyetin insanlarda sperm sayısında azalmaya yol açtığına dair çalışmalar vardır.  İnşaatta çalışanlar için sosyal tesisler sağlanmalıdır. Kimyasal maruziyeti engellemede dikkate alınan genel ilkeler aşağıdaki gibidir (daha fazla ayrıntı için bkz.  İkame (zararlı maddenin yerine daha az zararlı bir madde kullanılır-örneğin MDF yerine formaldehit içermeyen daha güvenli malzemelerin kullanımı düşünülmelidir). Çok düşük etkilenim düzeylerinde dahi. Gaz Türü Aldehitler (formaldehit gibi) Diizosiyanatlar Kaynak MDF-Orta yoğunluklu lif levhalar. örneğin hızlı duygu değişiklikleri.  Kapsülleme. daha yüksek maruziyetlere ve aerosol maruziyetine yol açabilir. astım veya diğer alerjik belirtilere yol açar. Göz. temizleyici olgusunda baş ağrısı. kullanılmalı ve (uygun şekilde bertaraf edilmesi için) atılmalıdır. titreme. reçineler Sağlık Üzerindeki Etkisi Gözde ve solunum yollarında iritasyona yol açar. bu Rehberin Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü ve İSGİP Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). ahşap ve beton üzerinde ve zeminlerde dolgu malzemesi olarak kullanılır. sarhoşluk hissi. uyuşukluk veya anormal yorgunluk) ve göz. anemiye (kırmızı kan hücresi eksikliği). kaplama malzemeleri eterler(Cellosolve) ile cilalarda kullanılan. Birkaç mesleki etkilenme sıvıdır. yağ giderici solvent ve solvent yorgunluk gibi akut belirtiler bildirilmiştir. yaygın kullanılan organik bir solvent. Sert poliüretan köpükler öncelikli olarak yalıtım amaçlı kullanılır. ahşap koruyucularda. Diğer belirtiler arasında baş ağrısı. sersemlik hissi.) merkezi sinir sistemine zarar verebilir. iştah kaybı. vb. Aynı zamanda Stoddard solvent adı verilen Gözde iritasyon. inisiyatif ve enerji.  Kimyasallar uygun şekilde depolanmalı. Önlem İşletmede kullanılan kimyasallara ait malzeme güvenlik bilgi formlarına daima başvurulmalıdır. 116 . kapatma. "sarhoşluk". vb. taşınmalı. prenarkotik sendrom (baş ağrıları. denge kaybı. alkolün etkilerine benzer intoksikasyona (glikol eterlerle çalışırken baş dönmesi. Yağ giderici solventler. etilen glikolün alkil eterleri bazlı bir solvent grubu Karışımlar – örn. Duygusal kontrol ve motivasyonun bozulması. özütleme çözeltisi. kilo kaybı ve kişilik değişikliği yer alır. Poliüretan-modifiye alkidler zemin kaplama. Daha yüksek düzeylerde solunumda iritasyona yol açar ve parafinden elde edilen renksiz. cilalarda ve asfalt ürünlerinde kullanılır.  Havalandırma. Aromatik hidrokarbonlar (toluen. verniklerde. iritasyonlara neden olma potansiyeli fazladır. kafa karışıklığı. denge bozukluğu. yorgunluk. Yapı işlerinde kullanılan farklı organik buhar kaynakları ve sağlık üzerindeki etkileri aşağıda verilmiştir.

Mesleki deri hastalıkları İnşaat iş kolunda görülen mesleki deri hastalıkları arasında. Semptomlar arasında kızarıklık. ameleler. kuruluk.  Zift veya asfalt. Alerjik dermatit. Çimento yanığı.  Epoksi reçineleri ve sertleştiriciler. marangozlar. çatı ustaları ve diğerleri yer alır. mazot.  Yağ gidericiler. En yaygın deri hastalığı kontakt dermatittir (kontakt egzema olarak da bilinir). komedonlar ve püstüllerden oluşan daha çok yağlarla temas eden çalışanların kol ve uyluklarında görülen döküntülerdir. Bütün inşaat işçileri risk altındadır. Toksik dermatit çoğunlukla derinin suyla (suyla çalışma) veya tahriş edici maddelerle tekrarlayan veya uzun süreli maruziyeti sonucunda oluşur. hazır beton kamyonu şoförleri.  Akne ve folikülit.  Akrilik sızdırmazlık malzemeleri. İnşaat iş kolunda en çok deri hastalığına neden olan maddeler aşağıda sıralanmıştır:  Çimento tozu ve ıslak çimento. 117 . Deriye bulaşmış çimento yıkanmadan uzun süre boyunca deri üzerinde kalırsa. altı değerlikli krom alerjisi riski artar. polisiklik aromatik hidrokarbonlar. Duyarlı hale gelince de bu sorun genellikle yaşam boyu sürer ve çok küçük miktarlarda da olsa en ufak etkilenme yeni bir atağa neden olur. kaşıntı. öndökümlü betonla çalışanlar.  Boya. şişlik. su toplama. Hem irritan hem de alerjik dermatit. tufal kırıcılar ve deterjanlar. Kesik ve sıyrıklar da dâhil deridevar olan sorunlar alerjik dermatitin oluşumunda önemli rol oynar. çatı ustaları. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir. çimentoda bulunan altı değerlikli kroma (kromat) karşı gelişen alerjik reaksiyonun neden olduğu bir rahatsızlıktır.  Kontakt dermatit veya egzama. 1/3’ini ise alerjik kontakt egzama olguları oluşturur. Islak çimentonun içinde bulunan alkalilere uzun süreli maruziyetin deriyi kemiğe kadar tahrip ettiği gözlenmiştir. inşaatta çalışanlar. yol inşaat işçileri ile boya ustaları özellikle riskli gruplardır.  Deri kanseri bulunmaktadır. UV ışınlar (örneğin güneş ışığı). döküntü ve kanamalar yer alır. Etkilenen kişinin bağışıklık sistemi reaksiyon verdiğinde. Folikülit saç köklerinde meydana gelen bir enflamasyondur. Bunların iyileşmesi aylar alır ve hatta deri grefti yapılması gerekebilir. ancak zararlı maddelerle sık sık temas eden duvar ustaları. çatlama. Folikülitin sık karşılaşılan semptomu papüller. yağ ve gresler. iş kazası olarak değerlendirilmesi gereken bir olaydır. Islak çimento ile temas sonucu ciddi yanıklar veya ülserler oluşabilir. genellikle mineral ve çözünür yağlara maruz kalan inşaat sektörü çalışanlarında görülür.  Benzin. duyarlı hale gelirler.  Kontakt ürtiker. yapıştırıcı veya diğer yüzey kaplama malzemelerinde kullanılan solventler. Alerjik dermatit bir alerjene ya da sensitizöre (duyarlılık arttırıcıya). duvarcı ustaları. Egzama olgularının 2/3’den fazlasını toksik kontakt egzama. Dermatit deride meydana gelen enflamasyon nedeniyle oluşur. Maruziyet altındaki çalışanlar arasında beton düzleyiciler. derinin ıslak veya kuru çimento ile temasına bağlı olarak gelişebilir. fayansçılar. Belirtiler ve Bulgular Mesleki deri hastalıklarının çoğu. genelde tehlikeli bir maddeye maruziyetten dolayı oluşur. katran ve katran ürünleri deri kanserine neden olabilir.

ısıtma ve soğutma sistemlerinden ve yüzeylerden geçerek. Su geçirmez eldivenler.  Sönmüş kireç. kimyasal ile kullanıcının derisi arasında güvenli bir çalışma mesafesi sağlanır. varolan belirtilerinin kötüleşmesine neden olur. Aynı zamanda eller ya da cildin herhangi bir yerinin gaz yağı.  Çabuk donan alçı. Soruşturma yürütmeden bu unsurlardan birisinin sorunun nedeni olduğunu varsaymak bu rahatsızlığın gerçek nedenini bulmamızı engelleyebilir. Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilerek bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir. İnşaat sektöründe kullanılan aşağıdaki ürünler alerjiktir:  Portland çimento. Bu yüzden. alerjik reaksiyonu olan kişilerin alerjilerinin tetiklenmesine. terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilir.  Düzenli olarak nemlendirici krem kullanılması cildin nemli ve yumuşak tutularak dermatitin önüne geçilmesini sağlar. Örneğin. Mesleki astım Mesleki astım işyerinde karşılaşılan bir alerjene karşı aylar ya da yıllar içinde geliştirilen duyarlılık dolayısıyla oluşan ve tedavisi olan bir solunum yolu rahatsızlığıdır. 118 . çimento kullanılan bir şantiyede çalışanlar arasında dermatitin yayılması ıslak çimento ile yapılan işlerden veya bu prosesin içinde bulunan bir alerjenden kaynaklanıyor olabilir. yeme-içmeden önce.  Eldivenler. yapıştırıcı uygularken eller yerine spatula gibi bir gerecin kullanılmasıyla. Ancak. Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı (özel tehlike türlerine karşı en uygun eldiven tipleri hakkında eldiven üreticilerinden ve rehberlerden yararlanılmalıdır) ve uygun şekilde kullanılmalıdır. kimyasal maddeler her zaman deriye sızabileceğinden ‘bariyer kremler’ tam koruma sağlayamayabilir.  Eldivenleri takıp çıkarırken içlerine kirletici madde bulaştırmamaya özen gösterilmelidir. çalışanların işlerini bitirdikten sonra. Örneğin. derinin madde ile temasını kesmek veya etken maddenin sıçramasını ya da deriye nüfuz etmesini önlemek için iş prosesinin yeniden tasarlanması düşünülmelidir. Hasarlı eldivenlerin kullanılması kişide yanlış bir güvenlik duygusuna neden olabilir. sabunla elleri yıkama ve kurulama olanağının bulunduğu uygun yerler. Derinin iritan ve alerjen maddelerden arındırılması için derhal suyla durulamak veya hafif bir sabunla yıkamak genellikle yeterli olur. Yapı işleri toz. Geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının ellerinin aslında suyla yapılan bir çalışma yapıyormuşçasına ıslanmasına neden olur.  Suya ulaşmanın güç olduğu yerlerde deri dezenfektanları elleri kirletici maddelerden arındırırlar (en etkili ancak en az kuvvetli temizleyici kullanılmalıdır). küf ve kimyasallar gibi çevresel alerjenlerin havaya karışmasına yol açar. cihazlardan. Örneğin. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır. bu önlemi uygulamak her zaman mümkün olmayabilir. çalışanlara koruma sağlamakla birlikte kendisi de risk oluşturabilir. mineral yağı ya da terebentinle temizlenmesi engellenmelidir.  İşte temiz kıyafetler giyilmeli ve yağlanmış ya da kimyasal madde bulaşmış iş kıyafetleri işten hemen sonra değiştirilmelidir. Böylece el dermatiti etkin bir biçimde önlenmiş olur.Önlem  Belirli bir deri rahatsızlığının nedenini doğru saptamak önemlidir. Bu alerjenler hava kanallarından. tuvaletten sonra ve her ihtiyaç duyduklarında ellerini yıkayabilmeleri açısından çok önemlidir. kontakt alerjen içeren bir yapıştırıcı yerine deride duyarlılığa yol açmayan alternatif bir ürün seçilmelidir.  Soğuk ve sıcak suyu olan.  Geç donan alçı. Deriyi yumuşatan kremler. parafin. Ancak. derinin nemini korumak amacıyla işte ve işten sonra kullanılabilir.  Olanak varsa.

Küfler. Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak. duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısı azaltılabilir. proses çevreleme. proseste ya da ekipmanda değişiklik (örneğin boyama için sprey uygulaması yerine rulo fırça kullanmak).    Sızdırmazlık macunu (hazır karışım). örneğin iş rotasyonu. geceleri de ortaya çıkabilir. doğal olarak bu iş kolunda yaygın görülürler. bir besin kaynağı ile büyüyebilen bir maddenin olması gerekir. 119 . tertip ve çalışma uygulamaları yapılabilir. vardiya ya da yer değişiklikleri sağlanabilir. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum. Ancak. halılar ve halı altlıkları gibi yaygın kullanılan yapı malzemeleri küfler için besin kaynağıdır. gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktaya yerel aspiratör ve iyi ve güvenli kapatmalar yapılmalıdır. Güvenli çalışma ve düzen ve temizlik yöntemleri konusunda çalışanlara eğitim vermek yaralanmaların önüne geçmenin en iyi yoludur. Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu materyali/kimyasalı farklı bir maddeyle değiştirmek ya da astımlı çalışanı astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı bir yere yerleştirmek. sporların miktarı fazla olduğunda. buharın. Alışveriş dahi yapamadığınızı. Çalışanlara çalışma ortamındaki tehlikeleri anlatmak önemlidir ve iş güvenliğini sağlamak için çalışanlara uygun eğitimin verilmesi gerekir. Semptomlar işyerinde bulunan bir maddeye maruziyetin hemen ardından gelişebilir. Tozun. toz azaltma teknikleri. Kontraplak. Ancak bazen de belirtilerin ortaya çıkması birkaç saat sürebilir. ortamda bir su kaynağının (gözle görülmeyen rutubet de olabilir).  Duyarlılığa neden olan materyallerle çalışmanın güvenli yolları vardır. dinlenme süreleri. eldivenler. öksürük ve göğüs sıkışması vardır. Ciddi oranda küf oluşumunun meydana gelebilmesi için. Küf sporları. evlerde ve işyerlerinde bulunan tozun ortak bileşenidir. akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Kristalin silika (kuvartz). Poliüretan reçine. koruyucu gözlük ve iş kıyafetinden oluşan KKD’ler toplu koruma önlemlerinin yetersiz kaldığı durumlarda kullanılmalıdır. iyi düzen.  Solunum maskeleri. Hastalıkla ilişkili diğer rahatsızlıklar arasında rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) bulunabilir. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler. kaplama altı çıtası. eski evlerde tadilat ve tamirat işleri yapan çalışanlarda alerjik reaksiyona ve solunum sorunlarına yol açarlar. o Havalandırma (hem yerel hem de çevresel). o Etkilenen çalışan sayısı ya da etkilenme süresi azaltılmalıdır. alçıpan. etkilenme mühendislik kontrol önlemleri kullanılarak en aza indirilmelidir. İzosiyanatlar. merdivenleri çıkamadığınızı ya da çocuklarınızla oyun bile oynayamadığınızı bir düşünün. Semptomlar arasında en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır.  Eğer işyerinde kullanılan maddelerin değiştirilmesi mümkün değilse. Bu durum da hastalığın herhangi bir işyeri faaliyetiyle olan bağlantısının açıklanmasını geciktirebilir hatta engelleyebilir. Diğer alerjenler için ise kullanılan kimyasallara ait malzeme güvenlik bilgi formları kontrol edilmelidir. Belirtiler ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır: biri altta yatan kronik enflamasyon ve diğeri de dönemsel ataklar.

soğutma sıvıları-yerine su bazlı alternatifler kullanılabilir). Geniş bir meslek grubunu oluşturan inşaat sektörü çalışanları. sık dokunmuş ve nefes alan kumaşlardan gömlek ve pantolonlar da dâhil olmak üzere uygun iş kıyafeti olmalıdır. kaynak dumanlarına. Bakteri.  Solunum maskeleri ve gaz geçirmez elbise gibi KKD’ler sağlanmalıdır. Önlem  Çalışma yöntemleri değiştirilebilir (örneğin ahşap malzemeler şantiyeye getirilmeden önce makine işlerinin çoğu bitmiş olmalıdır). Önlem Tetanos aşılarıyla bu hastalık iyi bir şekilde kontrol altına alınmıştır. beton tozuna.  Sigara içimi önlenmelidir. Asbest maruziyeti mesleki kanserlerin halen bilinen en önemli nedenidir (ayrıntılı bilgi için bkz. izosiyanat. Sigara içimi ve işyerinde kansere neden olan ajanlara maruziyetin bir araya gelmesi kanser riskini artırmaktadır. silikaya. Hastalık daha sonra solunum sistemindeki kaslar da dâhil olmak üzere vücuttaki diğer kaslara yayılır. insan yapımı mineral liflerine (örneğin cam yünü). dumana. ağaç kıymığı veya dikeni gibi enfekte olmuş bir nesne aracılığıyla genellikle açık bir yaradan insan vücuduna girer. çeşitli yağlara. bu Rehberin Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü). UV ışınları (güneş) cilt kanserine yol açabilir. 120 . Yaklaşık bir haftalık kuluçka döneminden sonra çene kaslarında kasılma meydana geldiği için halk arasında kazıklı humma olarak bilinir. kurşuna.çalışanlara koruyucu verilmesi sağlanmalıdır (çalışanlara yüksek koruma faktörlü (SPF 30+) kremler verilmeli ve sık sık uygulanmalıdır). Belirtiler ve Bulgular Belirtiler ve bulgular söz konusu kanser türüne bağlı olarak değişiklik gösterebilir (ayrıntılı bilgi için bkz.  Tehlikeli kimyasallar yerine kansere yol açmayan kimyasallar kullanılmalıdır (örneğin metal işleme sıvıları arasında mineral yağı bazlı sıvılar-kesme yağları.  Çalışanlara eğitim ve kendilerini korumak için uygun araçlar verilmelidir. Yaraya girdiğinde. kas dokularını besleyen sinirlere saldıran güçlü bir toksin üretir. kuruma ve katrana maruz kalabilirler. Vücuttaki her türlü yaranın hemen iyice temizlenerek antiseptik krem uygulanması gerekir. Burada söz konusu olan risk yalnızca yaz mevsimine özgü olmayıp kışın da güneş ışınları çok yüksek UV düzeyindedir.Mesleki kanser İnşaat iş kolunda çalışan kişiler kanserojenlere ya da kanserojen olduğundan şüphe duyulan maddelere maruziyet nedeniyle artan bir kanser riskiyle karşı karşıya kalabilirler. dizel egzozuna. çivi. Bu durumda hastalık ölümcül bir hal alabilir. toprakta yaşayan bir bakterinin neden olduğu ve bazen ölümcül olabilen ciddi bir hastalıktır. asfalt buharına. organik solventlere. bu saatleri molalara veya iç mekânlarda yapılacak işlere denk getirmeye çalışmak). Tetanos Tetanos.  Çalışma saatleri. Bütün çalışanların enselerini koruyan şapkaları. formaldehite. İSGİP kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi’nde Mesleki Kanserler bölümü). günün en sıcak saatlerinde dışarda yapılacak işleri en aza indirecek şekilde programlanmalıdır(örneğin. ağaç tozuna. potansiyel olarak asbeste.

Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisi çekimini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmelidir. Tinnel ve İskemik testler yapılabilir. böbrek fonksiyon testleri ve tam idrar tetkiki.İSGÜM’e bildirilir). De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi. 3. Bunların sonuçları-normal olarak değerlendirilenler de dâhil. Kimyasal madde maruziyeti olanlarda o kimyasalın kendisinin ya da metobolitinin kanda veya idrardaki düzeyi analizi. Solunum Fonksiyon Testleri. Kimyasal madde maruziyeti olanların karaciğer fonksiyon testleri. Odyometri testi. yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi.5 parmakta duyu kontrolü yapılmalıdır. deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması inşaat çalışanlarında ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır. GBİK’in araştırılması.İnşaat İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak inşaat iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir. Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır. Tam Kan Sayımı. (Tünel ve tozlu işlerde çalışanların PA akciğer grafileri A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir. karpal tünel semdromu yakınmaları varsa Phallen. İnşaatlardaki yoğun toz maruziyeti nedeniyle solunum yolları ve akciğerin incelenmesi. Testler konusunda ayrıntılı bilgi son bölümde verilmiştir). Kan sedimentasyonu.        121 . titreşim.

122 .

gürültü. 5. nikel karbonil (nikel arıtma). eloksal. arsenik. dumanlar ve diğer kimyasallara maruziyet.3. kostiksoda. Kükürt dioksit. 3. civa ve siyanit (altın arıtma) Fırınlar ve erimiş metalden kaynaklanan parlama ve kızılötesi radyasyon. Arsenik. Dökümcülük. kükürt dioksit. Kimyasal tehlikeler Çeşitli zararlı tozlar. gürültü ve sıcak stresi. zımparalama. Kükürt dioksit. antimon. çinko. karbon monoksit. arsenik. sülfürik asit. yüzey işleme ve kaplama işlemleri (elektro-kaplama. hurdalardan ve işlem atıklarından metalin yeniden kazanılması işlemidir.III. sıcak stresi ve elektrik tehlikeleri. 6. kurşun. sıcak stresi ve elektrik tehlikeleri. 2. Kaynakçılık ve metal kesme. karbon dioksit. siyanit tozları. karbon monoksit. sırt ve üst ekstremite hasarları Diğer tehlikeler Metallerin eritilmesi sırasında karşılaşılan sağlık tehlikeleri Eritilen metal Bakır Kurşun Çinko Alüminyum Altın Sağlık Tehlikeleri Bakır. Eritme ve Arıtma Birincil eritme ve arıtma. Sinterleme. Eritme ve arıtma işlemleri pirometalurjik veya hidrometalurjik tekniklerle yapılır. Sıcak veya soğuk dövme. alet ve araçların üretimini yapar. kükürt dioksit. ısıl işlem. karbon monoksit. gazlar. presleme. krom. flolrit ve aluminyum florit tozları. toksik metaller (kurşun. Cevher ve hurda eritme ve arıtma. Tornacılık. kadmiyum içeren partiküller. floridler (alüminyum eritme). zenginleştirilmiş cevherlerden metal elde etme işidir. gürültü. Temel metal işleme teknikleri şunlardır: 1. çinko ve kurşun içeren partiküller. kriyolit ve hidroflorik asit dumanları. kadmiyum civa. antimon. 3. toz boya ve benzeri) gibi çeşitli teknikler kullanılır. sıcak stresi. arsenik. kadmiyum). hidrojen siyanit ve arsin gazı. Metal İş Kolunda Sağlık Gözetimi Metal İşleri Metal eritme ve arıtma sanayisinde saf metalleri elde etmek için metal cevherleri ve hurdaları işlenir. karbon monoksit. sülfürik asit. alüminyum oksit. elektrik tehlikeleri. 4. arsenik (bakır ve kurşun eritme ve arıtma). İkincil eritme ve arıtma. 123 . gürültü. parlatma. gürültü. Son ürünü elde edinceye kadar taşlama. karbon monoksit. silika. elektrik tehlikeleri. kükürt dioksit. civa. Metal işleme sanayisi ise farklı sektörlerin ihtiyaç duyduğu makine ve makine parçaları. silika. galvanizleme. Boksit. kurşun. İşlemler çeşitli tehlikeler taşırlar.

kromik asit buharı. silika. Kalıptaki metal dökümü soğutma. furanlar. krom. çelik.Dökümcülük Dökümcülükte sırasıyla şu iş ve işlemler yapılır: 1. 2. Metal eritme ve arıtma. fosforik asit. Kalıptan metal çıkarma (sarsak). kadmiyum. nikel. seryum. Dökümcülük sektöründe en çok gri ve sfero demir dökümü yapılır. karbon monoksit. kil ve organik yapıştırıcılar. Gri demir dökümhanelerinde demir veya pik demir (külçe) kullanılır. presleme. Alüminyum. 5. üre ve fenol. Kalıp içine metal dökme. Alüminyum ve magnezyum dumanları. furfuril alkol. tozlar. Demir. Temizleme. pirinç ve bronz geleneksel döküm metallerdir. Döküm ve ateş hazırlama. karbon dioksit. magnezyum ve daha toksik metallerden berilyum. kömür tozu. nikel. kompleks hidrokarbonlar. Tehlikeler İnfrared (Kızılötesi) ve Ultraviyole (UV-Morötesi) radyasyon. veya klor. Gürültü. organik fosforlu bileşikler. karbon dioksit. aminler. baryum. fosforik veya sülfonik asitler. alüminyum. Metal dumanları. asbest. ve diğer maddeler eklenir. antimon. Akrolein. grafit (yangın riski). fosfin. Kaynak teknikleri. Birbirini izleyen bu işlemler genellikle ayrı ayrı yapılır. florospar-florit tozu. izosiyanatlar -metilen difenil izosiyanat (MDI). çinko. trikloretilen. Maça kalıp hazırlama. krom. Silika. sıcak stresi. Dövme ve Presleme Metal parçalarına yüksek basınç uygulanarak şekil verilmesi işlemleridir. ortam ısısında kesme. sodyum silikat ve silika karışımı. Çoğu zaman soğuk çelik 124 . çinko. Bükülebilir demir dökümünde ise magnezyum. 6. çekme gibi işlemlere tabi tutularak belirli şekillere sokulur. bakır. azot oksitleri. Ancak son yıllarda titanyum. 3. dökümü çıkarma Çapak giderme Diğer dökümhaneler Çelik Hafif alaşım Bronz ve pirinç Basınçlı döküm Hassas döküm Kalıptaki silika sıcak etkisiyle tridimit ve kristobalite dönüşür. kurşun. bakır. Preslemede genellikle yaprak. sodyum silikat. Gürültü. Bu katkı maddelerinin ortam zararları azdır. formaldehit reçineleri. 7. şerit veya rulo halindeki metal. Formaldehit. yağ buharları. organik çözücüler. vanadyum pentoksit. 4. talk. kum tozları. Döküm işleminin çeşitli aşamalarında farklı sağlık zararları söz konusudur. magnezyum. ahşap tozları. Dökümhanelerin sağlık tehlikeleri Demir dökümhanesi İş Eritme ve saflaştırma Kalıp hazırlama Kalıp yapma Çekirdek kalıp yapma Kalıp kırma. kadmiyum ve toryum da katkı maddesi olarak kullanılmaktadır. piridin bileşikleri. karbon monoksit. fenol veya üre-formaldehit reçinesi.

sodyum nitrat. vibrasyon ve gürültü. petro sülfonatlar. silikon yağları ve biyositler Haddehaneler Sıcak çelik plakalar sıcak şerit değirmenlerinde çekilerek ince uzun levha bobinlerine dönüştürülür. hayvansal ve bitkisel yağ asidi türevleri. sülfonat emülgatörler. sodyum karbonat. sırt. petrol ürünleri. Pres ve Dövme işlemlerinde sağlık tehlikeleri Pres İşlemleri  Kalıp yağları: Petrol ürünleri. Sonra yüzey temizliği için sülfürik ya da hidroklorik asit banyolarına alınır. sodyum silikat. Bu işlemler sırasında çeşitli sağlık tehlikeleri ortaya çıkabilir. Çalışma koşulları tekrarlanan gerilme hasarları. sodyum nitrit. alkanolaminler. selüloz türevi koyulaştırıcılar. Daha ince ve pürüzsüz bir ürün isteniyorsa. korozyon inhibitörleri ve biyositler  Kaynak emisyonları  Formaldehit  Nitrozaminler  Sistemdeki mikrobiyolojik kirlenmeler Dövme İşlemleri  Ellerde laserasyon riski  Kas iskelet sistemi yaralanmaları riski  Sıcak stresi  Kalıp yağlarının pirolizi ve aerosolleşmesi: grafit çamurları. Haddehanelerin sağlık tehlikeleri           Kazalar Yaralanmalar Yanıklar. göz yaralanmaları Sıcak stresi Gürültü Vibrasyon Metal işleme sıvıları Yüzey temizleyiciler Asitler İyonizan radyasyon Zararlı gazlar ve buharlar:  Kurşun Azot oksitleri   Krom  Nikel  Demir oksit  Ozon  Yüksek fırın gazları  Kok fırını gazları  Karbon monoksit  Kükürt dioksit 125 . bu kez soğuk haddeleme yapılır. makine yağlarının buharları gibi çeşitli sağlık tehlikelerini barındırır. koyulaştırıcı polimerler.rulolar kullanılır ve otomobil ve çeşitli araçların plaka kısımları üretilir. boratlar. klorlu yağlar ve mumlar. omuz ve üst ekstremite kas iskelet sistemi problemleri.

126 . Kaynak telleri: kaplama çinko ve kadmiyum. helyum. karbon monoksit. bu tür donanımlardan güvenli bir uzaklıkta tutulmalıdır. Koruyucu olarak inert gaz kullanımı (karbon dioksit. Kaynak teli kılıfları (örneğin inorganik florit). basınçlı gaz silindirleri.Kaynakçılık ve Sıcak Kesme Kaynakçılık sıcak veya basınç altında metal veya plastik parçaların birleştirilmesi işlemlerinin genel adıdır. azot dioksit. Elektrik tehlikeleri. Metal dumanı ateşi. radyan ısı (infrared radyasyon) metal dumanları ve diğer kirleticilerin solunması. Boyalar. galvanizde çinko. hafif çelik tellerde bakır. Sıcak ve UV ışığın ortam havasıyla (azot dioksit. aşırı yorgunluk.                Metal sektöründe çok çeşitli kaynak teknikleri kullanılmaktadır. metal yüzey kirlilikleri. Radyoaktif kaynaklar. Kapalı alanlar. levhaları bulundurulmalı ve talimatlara kesinlikle uyulmalıdır. kas iskelet hasarları. irritanların parçalanma ürünleri. gresler. İşçiler. Kaynakçılık ve sıcak kesme işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yangın. argon). yanıklar. patlamalar. Sıcak stres. ultraviyole radyasyon. gürültü. Fiziksel zorlanma. Gürültü. Metal dolgu veya elektrot çeliğinin nikel veya krom gibi çeşitli bileşenleri. UV radyasyon: Ağrılı konjunktivit (foto-oftalmi) –kaynakçı gözü. ozon. Metal sektörünün en yüksek riskli alanlarından biridir. sadece özel araçlarla ve özel önlemlerle ele alınmalıdır. dumanlar. En çok karşılaşılanlarının tanımları ve tehlikeleri özetlenmiştir. ozon) veya klorlu hidrokarbonlarla (fosgen) etkileşimi. karbon dioksit gibi gazlar. İyonizan radyasyon: Kaynağın X ışını veya gama ışını ile incelendiği kaynak atölyelerinde uyarı. floritler. karbon monoksit.

patlama. Pirinç kaynağı Lehimleme Lehimler. Gaz basınç kaynağı Elektrot-ark kaynağı Tozaltı kaynağı Parçanın üzeri granül halinde kaynak tozuyla kaplanır. Parçalar basınç altında gaz jetleri tarafından ısıtılır ve birlikte dövme haline getirilir. infrared radyasyon. Metal dumanları. metal dumanları. ozon. elektrik tehlikeleri. ozon. 127 . yanıklar. karbon monoksit. Farkı. azot dioksit. elektrik. Isıtma bir lehim havyasıyla da yapılabilir. Metal dumanları. direnç ısıtma ve indüksiyon ısıtma yöntemleri kullanılabilir. florits. karbon monoksit. metal dumanları. gürültü. yangın. patlama. tungsten ark kaynağı Tungsten elektrot tükenmez. azot dioksit. karbon monoksit. ozon. karbon monoksit. İki metal yüzeyi metal erimeden yapıştırılır. yanıklar. infrared radyasyon. Alevle oyma. yangın. Kaynak alanı kaynatılacak metalle aynı özelliklere sahip çıplak telle sürekli beslenir. karbon dioksit. yangın. yangın. azot dioksit. infrared radyasyon. yanıklar. azot dioksit. delme işlemleri ise düzgün yüzey sağlamaz. infrared radyasyon. Koruyucu kaplamalı metal elektrotlar kullanılır Tehlikeleri Metal dumanları. yangın. karbon monoksit.Kaynak işlemleri ve sağlık tehlikeleri Kaynak işlemi Kaynak Tanım Kaynak alevi metal yüzeyini eritir ve dolgu çubuğu bu boşluğu doldurup şekillendirir. elektrik. UV radyasyon. yanıklar. gürültü. azot dioksit. patlama. Düzgün kesim yüzeyi sağlar. yanıklar. gürültü. floritler. UV radyasyon. yangın. elektrik. kurşun dumanları. floritler. azot dioksit. Gazaltı kaynağı Tungsten inert gaz kaynağı. yanıklar. yanıklar. infrared radyasyon. UV radyasyon. yanıklar. infrared ve UV radyasyon. gürültü. Dolgu metalinin erime sıcaklığı 450 ° C üzerindedir. Metal dumanları (özellikle kadmiyum). Alev ısıtma. dolgu metali eritme ısısının 450 ° C'den düşük olmasıdır. patlama. yangın. Sonra metal tel kaynağı kullanılır. dolgu metali elle ark içine doldurulur. Metal kesme ve delme Metal dumanları. metal dumanları. gürültü. infrared radyasyon. azot dioksit. yangın. ozon. yanıklar. Pirinç kaynağı gibidir. gürültü. gürültü. floritler. Metal alevle ısıtılır ve basınçlı saf oksijenle jet kesme yapılır. Floritler.

Elektrik. Farkı. Genellikle döküm veya dövmenin onarımında kullanılır. yanıklar.400°C gibi yüksek ısı elde edilmesidir. Ozon. Lazer ışını parçaları eritir. Yangın. elektrik. yanıklar. deler. yanıklar. metal dumanları. UV radyasyon. yanıklar. Metal dumanları. elektrik. kaynatılacak yüzeye akıtılır. metal dumanları. metal kaplamalarının parçalanma ürünleri. infrared radyasyon. UV ve infrared radyasyon. elektrik. gürültü. Vakumlu bir odadaki parçaya elektron tabancasıyla yüksek voltajlı atış yapılır. Thermite kaynağı Alüminyum tozunun metal oksit tozlarıyla karışımı bir potada eritilir. X ışını. yangın. İki elektrota yüksek akım düşük voltaj verilerek kaynak alanında yüksek ısı elde edilir ve basınçla birleştirme elde edilir. patlama. yangın. azot dioksit. ozon. metal tozları.Plazma ark kaynağı tungsten ark kesme Elektrik direnç kaynağı Tungsten inert gaz kaynağı gibidir. karbon monoksit. Tornalar Sinterlenmiş metallerden oluşan kesici delici uçlara sahiptirler. gürültü. Bu sıvılarda Lejyonella türleri ve hipersensitivite 128 . Kaynak veya dolgu maddesi kullanılmaz. yangın. Katkı maddesi olarak kullanılan biyositlerin etkilerini yitirmeleri nedeniyle bu sıvılarda bakteriyel kontaminasyon ve kolonizasyonlar olur. floritler. işlem kalitesini artırmak ve kesici delici yüzeylerin ömrünü uzatmak amacıyla sıvı ve yağ bazlı metal işleme sıvıları kullanılır. kaynatır. Elektron ışın kaynağı Lazer kaynak ve delme X ışını. kapalı alan. Sistemde soğutmak. inert gazın ince bir kanaldan geçirilerek iyonize edilip 33. lazer. yanıklar.

buhar. elmas. metal tuzları. Soğutma Sıvıları Sıcak. kalay macun ve demir oksit gibi ince taneli malzemeler de özellikle parlatma ve polisaj için kullanılır. kimyasallar ve katkı maddelerinden kaynaklanan riskleri taşır. metal talaşı sıçramalarına bağlı göz ve vücut yaralanmaları sayılabilir. Solunabilir çaptaki aerosollere bağlı olarak lipoid pnömoni. solunum korunmasız yoğun kullanımda zımparalanan yüzeye de bağlı olarak akciğer etkilenmeleri söz konusudur. kumtaşı. Bu nedenle torna makinelerinin bu soğutma sıvıları en geç altı ayda bir değiştirilmelidir. çakmak taşı gibi doğal aşındırıcıların yerini bugün büyük ölçüde erimiş alüminyum oksit. kaza ve özellikle el yaralanmaları. 129 . Taşlama taşlarında en çok alüminyum oksit ve silikon karbür kullanılır. Ayrıca kansere neden olabilirler. astım. tripoli. granit ve çakmaktaşı kullanılmaktadır. Zımpara ve parlatma bantlarında alüminyum oksit. solunum fonksiyonlarının bozulması gibi akciğer hastalıkları gelişebilir. Metal İşleme Sıvıları. Diğer sağlık tehlikeleri gürültü. zımpara. toz. Sanayi Yağları. Göz hasarları. ponza. Mikroorganizmaların yağın yapısını değiştirmesine bağlı direkt toksik etkiler görülebilir. silisyum karbür (karborundum) ve sentetik elmas gibi yapay aşındırıcılar almıştır. Sıvılar bakteri ve mantarlarla kolayca kontamine olur. Doğal ve yapay elmaslar önemli uygulamalar için kullanılır. Yağlar meslekidermatitin sık nedenlerindendir. kronik bronşit. Zımparalama ve Parlatma Doğal korundum (kristalize alüminyum) zımpara taşı (alüminyum oksit). duman.pnömonisine neden olan çeşitli etkenler saptanmıştır. silisyum karbür. akut solunum yolları irritasyonu. Deri ve akciğer sorunları ile sistemik toksik etkilere yol açabilirler. vibrasyon. Tebeşir. Yağların biyolojik kontaminasyonuna bağlı olarak altta yatan deri hastalıkları alevlenebilir. vibrasyon.

kanserojen(krom) çeşitli kimyasallara maruziyet Cam ve emaye Gravür Galvanizasyon Isıl işlem Metal kaplama Fosfatlama Plastik kaplama Astarlama Metal Yeniden Kazanma Demir dışındaki metal sanayisinin ikincil üretiminin %95’ini alüminyum. siyanit maruziyeti. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. toz patlamaları. siyanitler. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. bakır. Magnezyum. Her bir işlem. Metal yüzey işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yüzey işlemi Elektrolitik parlatma Elektro-kaplama Tehlikeleri Kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon Krom ve nikel maruziyetine bağlı kanser riski. çinko. yanık tehlikesi. yanık tehlikesi Yanık tehlikesi. kalay ve titanyum da hurdadan yeniden kazanılan metallerdendir. Sağlık tehlikeleri Tabloda özetlenmiştir. yanıcı. kobalt. civa. asetilen. kıymetli metaller. elektrik çarpması. 130 . kurşun ve çinko oluşturur.metal dumanı ateşi Kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon Kimyasal duyarlandırıcılara maruziyet Toksik. selenyum. ıslak çalışmaya bağlı kayma ve düşme tehlikeleri. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. kadmiyum. hidrojene bağlı patlama riski. metal dumanı ateşi. ergonomik tehlikeler Öğütücü ve taşıyıcılardan kaynaklanan fiziksel tehlikeler. nikel. karbon monoksit maruziyeti. toz maruziyeti Hidroflorik asit maruziyeti. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. yangın riski Yanık tehlikesi. kurşun maruziyeti Yanık tehlikesi. duyarlandırıcı. değişik sağlık tehlikelerini barındırır. toz patlaması riski.Metallerin Yüzey İşlemleri Metal yüzeyine çeşitli özellikler ve görünüm kazandırmak amacıyla farklı tekniklerle yapılan işlemlerdir.

klor. çarpma veya patlama) veya kronik (uzun süreli gürültü maruziyetinin sonucunda) olabilir. çinko klorit. aldehitler. siyanür. alüminyum. sodyum hidroksit. Dumanları. toz. asit buharları. demir. karbon monoksit. yanma gazları. hidrokarbonlar. metal dumanları. yağ buharları. Gürültü. ısı. kadmiyum toz ve dumanları. kükürt dioksit. Solventler. darbe 131 . hidrojen klorit. klorit. sıcak. asit buharı. hidrokarbonlar. gürültü. kadmiyum. sıcak etkisi. İç kulağın işlevsel bozukluğudur. çinko klorit. Çinko. karbon monoksit. rahatsızlık veren. . sıcak. florit. yağ buharları. kostik. curuf. amonyum klorit. organikler. nonspesifik toz ve aerosoller. asit buharları. çinko dumanları. azot oksitleri. asit ve asit buharları. ağır metaller. lehim kirlilikleri. gürültü. karbon monoksit. Gürültüyle ilişkili işitme hasarı akut (tek bir gürültü olayından kaynaklanabilir. az miktarda metaller. sodyum karbonat. Gürültüye bağlı gelişen kronik işitme kaybı riski. kükürt dioksit.’in üstündeki frekanslarda gelişen işitme keskinliği kaybıdır (tüysü hücrelerinin hasarı). ısı. solventler. gürültü. metal oksitleri. floritler. solventler. curuf ve artıklar. Toz. aldehitler. kurşun. sıcak etkisi. sülfürik asit buharları. sıcak. işitme duyusuna hasara yol açan. Metal duman ve partikülleri(kurşun. genellikle 1 kHz. kloritler. amonyak. çinko karbonat. yanma gazları. organikler ve asit buharları. antimon).Metal yeniden kazanma işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yeniden kazanma Kalay Kobalt Selenyum Kadmiyum Kıymetli metaller: altın. klorit. toz. manganez ve krom içeren parçacıklar. gürültü. parçalama. zararlı sesler grubudur. yangın riski. Kurşun Bakır Alüminyum Metal sanayisinde en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı El kol vibrasyonu sendromu (beyaz parmak hastalığı) Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki deri hastalıkları Mesleki astım Mesleki kanser Fotoelektriğe bağlı gelişen keratokonjonktivit Gürültüye bağlı işitme kaybı (GBİK) GBİK işitme testi ile saptanabilen. yağ ve gaz yanma ürünleri. Bu etkilenim. lehim giderme sırasındaki hava kirleticiler. asit buharları. sıcak etkisi. alaşım metalleri ve lehim maddeleri. solventler. gürültü. hidrojen klorit. Alüminyum. kurşun ve kadmiyum dumanları. Toz ve dumanları. nonspesifik gazlar ve buharlar. bakır. platin. kümülatif koklear gürültü etkilenimine bağlıdır. gümüş. Uçucu civa. selenyum dumanları. alaşım metalleri. palladyum Nikel Civa Magnezyum Çinko Maruziyetler Toz. örn. Toz. metal partikülleri. Kesme. çinko hidroksit. ağır organikler. florit. yanma gazları. dumanlar. Toz. ağır organikler. kükürt oksitleri. gürültü. kükürt dioksit.

sinirlilik ve uyku bozukluğu yer almaktadır. günlük 80 dB (A) veya üzerindeki gürültü düzeylerinde etkilenime bağlı gelişebilir. iskemik kalp rahatsızlıkları. Metal imalatı yapılan işyerlerindeki gürültü düzeylerinin yaklaşık 80 ila 125 dB(A) arasında değiştiği bilinmektedir. Kulak çınlaması. Bu işyerlerinde en sık karşılaşılan gürültü kaynakları elektrikli taşlama makineleri.  Gürültülü işlerin yapıldığı yerlerde taşınabilir gürültüyü kesen kabinler kullanmak. Ayrıca. metal saclardan çıkan çarpma sesleri gibi darbe gürültüleri potansiyel olarak makinelerden gelen seslerden daha tehlikelidir.     Metal imalatında. stres. İşitme kaybı. metal balyozlama veya malzemelere darbe uygulanan işlemlerdir.  Sessiz donanım ve prosesleri seçmek sayılabilir. gürültüyü kontrol altında tutabilmek için alınabilecek idari önlemlere örnek olarak verilebilir. 97-106 dB(A). Önlem Metal imalat sanayisinde gürültü etkilenimi öncelikli olarak mühendislik ve/veya idari denetim önlemleri uygulanarak kontrol altına alınmalıdır. 90 dB (A) ve üzerindeki düzeylerde hasar riski önemli ölçüde artar. İşitme kaybı geri döndürülemez. metal pres makineleri. 97. 85 ila 89 dB (A) arasındaki düzeylerde günlük gürültü etkilenimi ancak uzun süreli maruziyet sonucunda işitme kaybına yol açarken. GBİK olarak darbe gürültüsüne maruz kalan bireylerin yaklaşık %50’sinde görülür. örneğin balyozla metal bir levhaya birkaç şiddetli vuruş ya da kaynakların yüzeyini temizlemek için avuç taşlama makinesi kullanılması gibi durumlarda KKD’ların kullanımı genellikle gözardı edilmekte ya da hiç düşünülmemektedir. Bununla birlikte. Gürültünün kontrolü için uygulanabilecek mühendislik önlemleri arasında:  Havalı kompresörler ve hidrolik presler gibi gürültülü makineleri ayrı kapalı yerlerde konumlandırmak. Gürültünün bu önlemlerle kontrol altına alınamayacağı yerlerde işveren. bu göreceli olarak kısa süren maruziyetler vardiya başına pek çok kez meydana gelir ve bu nedenle işitme duyusu üzerinde ciddi bir tehlike yaratır. Bu tür gürültüler genellikle kısa süreli olduğu için. örneğin sabahın erken saatlerinde veya akşamüstü.gürültüsü de dâhil edilerek ve yıllara yayılmış maruziyet süresi çerçevesinde günlük gürültü etkilenim düzeyi ile belirlenir. gürültüye maruz kalan çalışanların işlerini güvenli (gürültüsüz) bir şekilde ve kendilerinin veya iş arkadaşlarının sağlık ve güvenliğine karşı risk taşımayan bir ortamda çalışabilmeleri için uygun kişisel koruyucu kulaklıkların yanı sıra bu kulaklıkların kullanım talimatlarını sağlamak ve çalışanlarına gürültünün zararları ve KKD 132 . testere kesiciler.99 dB(A). İşyerinde ototoksik maddelere maruziyet veya titreşim gürültüye bağlı gelişen işitme sorunları üzerindeki olumsuz etkiyi artırır.  Operatörler için ses geçirmez kabinler hazırlamak. operatörün maruz kaldığı bazı tipik gürültü kaynakları: Metal nesneler üzerinde balyoz darbe sesleri Zımba presi Taşlama Oluk açma 115-120 dB(A). Çeşitli üretim işlemlerinden gürültülü işlerin vardiyanın belirli bir bölümünde. Belirtiler ve Bulgular Gürültüye maruziyetin etkileri kulak çınlaması ve sağırlığa kadar ilerleyebilen işitme kaybıdır. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerindeki diğer etkileri arasında yüksek tansiyon. Yüksek düzeyde gürültü yaratan kaynak ve oluk açma işleri de gürültü kaynakları arasındadır. 102-107 dB(A). daha sessiz işlerin de vardiyanın diğer zamanlarında yapılacak şekilde programlanması.

Beyaz parmak hastalığı. sayıları gittikçe artan ve günün herhangi bir saatinde ortaya çıkan ağrı nöbetleri geçirir. düğme iliklemek. çalışma yöntemine. başparmağın etkilenme olasılığı azdır. bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi bölümü). Makine çalışma oranı. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. bleomisin vb. döküm temizleme işlerinde kullanılması sonucu ortaya çıkar. diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. iğne iplik kullanmak ve çivi. ß-adrenerjik reseptör blokörleri. Titreşimin el üzerindeki etkisini belirleyen faktörler aşağıdaki tabloda verilmiştir. Bireyin titreşime duyarlılığı. örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller. Eldiven. Sonraları parmak uçları daha sık beyazlayacaktır. Belirtiler ve Bulgular Beyaz parmak hastalığı ataklarını tetikleyen faktörler genellikle soğuk havalar veya soğuk nesnelerle temastır. Ellerin titreşim yayan donanımlardan etkilenmesi sonucunda oluşan ve tekrar eden bir rahatsızlıktır. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları. damarlarda. El ve kolların vücuda göre konumu. donma Bir sonraki evrede parmak uçlarından biri geçici olarak beyazlaşacaktır ve ağrımaya başlayabilir. sinirlerde. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Beyaz parmak hastalığı. ve donanımlar. yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu diye bilinen bir rahatsızlığın bir bölümünü oluşturur. vida benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir. kişinin geçmişi ve alışkanlıkları gibi başka birkaç etkene daha bağlıdır. türevleri. ancak. Hastalar parmaklarında dokunma duyusunu kalıcı olarak yitirebilir. Aynı zamanda. El aletleri ile temas edilen malzemenin sertliği. darbeli el aletlerinin özellikle kalafatlama. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir (daha detaylı bilgi için bkz. Birkaç parmak beyazladığında.kullanımı ile ilgili eğitim vermek durumundadır. kas ve eklemlerde oluşan. bu hastalık büyük olasılıkla geri döndürülemez bir aşamaya gelmiştir. Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Her bir iş günü içindeki etkilenim süresi İşte titreşim etkileniminin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Biyodinamik Faktörler Tutma gücü – çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı. Hastalar. özellikle hastalık veya yaralanma. bu hastalar için bozuk para tutmak. balyozlama. Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç-gerece Sigara ve uyuşturucu ve bazı ilaçların (ergo karşılık sert malzemeler. iş göremezliğe yol açan ağrılı bir rahatsızlıktır. Bireysel Faktörler Operatör’ ün aleti kontrolü. Metal iş kolunda beyaz parmak hastalığı genellikle döner el aletleri. dönel aletlerle taşlaması yapılan. kumlanan veya cilalanan metal malzemelerin tutulması da bu rahatsızlığın oluşmasında etkilidir. titreşim maruziyetinin özelliğine. çalışma-dinlenme Hastanın öyküsünde parmaklarda ve Parmaklarda veya ellerde önceden var olan süreleri dâhil koruyucu uygulamalar ellerde oluşmuş yaralanmalar. Bu durum çoğu zaman makine kullanıldıktan sonra dahi devam eder. metiserjit. Beceri ve verimlilik.) kullanımı. taşlama makineleri. Hastalığın ilk evresinde genel olarak parmaklarda hissizlik ve karıncalanma görülür. Sonunda. 133 . ayakkabı. Hastalığın şiddeti. Yüzey alanı.

 Sıkı kavrama.  Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde tasarlanmış olabilir. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:  Tekrarlayan el hareketleri. bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir. Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar.  Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması ve uygunsuz pozisyonda çalışma. Kullanılan donanım söz konusu işe her zaman uygun olmalı. İnşaat mühendislerinin kullanımı için uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri geliştirilmiştir.  Uygun araç-gereç aparatlarının seçiminin de titreşim maruziyeti üzerinde etkisi vardır. Bu tür saplar titreşim kaynağından. tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir. çalışanın maruziyet süresinin mümkün olduğunca kısa tutulması için donanım çalışma süresi boyunca tam performans göstermelidir. yani makineden mümkün olduğunca ayrılır. Eşmerkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir. Titreşim de vibrasyonu emen saplarla azaltılabilir. dekuplaj mekanizması yaylı. 134 .  Avuç içinde mekanik stres. Bu dengeleme.Önlem  Çalışma yöntemleri daha düşük düzeyde titreşim yayan başka bir alternatifle değiştirildiğinde. titreşime bağlı etkilenme de azaltılır. Fizyopatolojisinde. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilebilir. bilyeler otomatik olarak söz konusu ağırlığın karşı istikametinde toplanarak oluşan dengesizliği bir ölçüde ortadan kaldırır.  El-kol vibrasyonunu azaltmanın bir yolu da donanımın elle temas eden kısımlarının (sapının) titreşimi azaltan pedlerle kaplanmasıdır. Donanımın saplarının teknolojik bakımdan yenilenmiş olması durumunda.  Titreşim. Bu nedenle işçiyle titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir. eldiven kullanımı aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyecektir. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. Keskinliğini kaybetmiş kesici ve testerelerin zamanında değiştirilmesi veya bilenmesi gerekir. Avuç taşlama makineleri gibi bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. Bir dengesizlik oluşursa. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir. yapılan değişikliğin yararı incelenerek gözlenmelidir. Örneğin.  Vibrasyon sönümlendirici eldivenler yüksek frekanslı titreşimi azaltabilir. dönen şaftın üzerindeki bir kutunun içinde serbest hareket eden çelik bilyeler yardımıyla yapılır. Makinenin üreticisine bağlı olarak. Ancak. üreticinin verdiği bilgilere uyulması çok önemlidir. Karpal tünel sendromu (KTS) KTS.

 Uygun şekilde molalar verilmelidir.  İş yapılan yer çalışana uygun bir şekilde düzenlenip doğru ayarlanmamış olduğu halde uzunca bir süre iş başında oturmak (örneğin cilalama makinesiyle çalışırken sırt desteğinin olmaması). Bel rahatsızlıkları Bel rahatsızlıkları sık rastlanan meslekle ilgili yakınmalar arasındadır.  Normal beceri ve sınırlar aşılarak çalışmak veya fazlasıyla yorgunken vücudun dinlenmesine fırsat vermeden çalışmak.  El bilek ateli. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır. 135 . döndürme ve uzanma gerektiren işler. fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:  Fiziksel güç gerektiren ağır iş. fabrika işçileri Boyacılar. Bu rahatsızlıklara her tür işte rastlanır.  Ergonomik açıdan doğru donanım kullanılmalıdır (iş tezgâhları.  Germe. taşıma işleri.Metal iş kolunda KTS ile ilişkilendirilen iş ve meslekler İşler Konveyör bantlar üzerindeki malzeme ile çalışma Cırcırlı tornavida ile iterek yapılan işler Sprey tabancası kullanma Ovalama Küçük parçaların montajı Anahtar çevirme Dış baskı yaratan tam olmayan eldiven giymek Araç-gereçleri avuç içinde bastırmak Havalı el aletleri kullanmak Meslekler Montaj hattı çalışanları Mekanik işçileri Boya ustaları Temizlik görevlileri Elektronik sanayii çalışanları Çilingir Mekanik işçileri.  Elleri sıcak tutmak –rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak. Her bir bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir.yararlı olacaktır. eğilmek veya çömelmek (örneğin.  Doğal olmayan yerlerde yük kaldırma ve taşıma. Uyuşmalar. maruziyeti kümülatif olabilir.  Tekrarlayan işler. işaret parmağı. elde paketleme. çekmek veya sürüklemek.  Alçalmak. araç ve gereçlerin sapları ile işler çalışanın çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir). Önlem  Tekrarlayan baskılardan kaçınılmalı. orta parmak ve yüzük parmağının uzun ve radial yarısında (3. montaj hattı çalışanları Montaj çalışanları Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak. teslimat işleri gibi.  İşler çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırılabilir. Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar genellikle geceleri ortaya çıkar. uygulanan kuvvet azaltılmalı ve kavrayışı gevşetilmelidir.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır.  Aşırı güç gerektiren yükleri itmek. bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir. bakım işçileri. montajda ayakta çalışırken iş yapılan tezgâhın yüksekliği uygun şekilde ayarlanmamışsa vücut duruşu uygun olmaz). özellikle de ağır ve rahat taşınamayan malzemeler (uzun metal borular gibi). KTS tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya çıkar.

günlük veya sık sık yaşanan ağrılara karşı ağrı kesiciler kullanılabilir. palet ve konteynerler–hidrolik transpalet. döküm temizleme. Metal sektöründe kullanılabilecek bazı örnekler aşağıda verilmiştir: o Çanta. döküm kumu ile dökümlerin itip çıkarılması ve silkelenmesi (sarsak). zımparalama. boru kaldırma ekipmanları. vb. Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır. günlük işleri yürütme becerisinin azalması ve hatta işi bırakma gereği doğabilir. Önlem  Yüklerin el-kol gücüyle taşınmasını engellenmeli. omuz ve kalçalarının aynı hizada olmasıdır).  El-kol gücüyle yük kaldırma ve taşıma işlerinde yükün üzerinde sağlam tutacak yerleri olmalıdır. bidon. Solunabilir silika tozu. Toz solunabilir ince parçacıklar halinde olur ve dökümhaneyle kullanılan proseslere bağlı olarak. Yakınmalar kişiye göre değişir.Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süreli ağrı. üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar değişiklik gösterir. önemli oranda silika.  Yapılacak işleri düzenlerken. vücutta farklı tepkiler doğururlar (daha ayrıntılı bilgi için bkz. gibi kaldırma cihazları. makara. o Sac malzemelerin taşınması–forkliftler. palet eğicisi. yapılacak işler "iyi bir pozisyonda" gerçekleştirilebilecek şekilde düzenlenmelidir (iyi pozisyondan kasıt genellikle çalışanın kulak. makaralı kamyonlar. Solunum yolundaki mukus partikülü kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır. palet makarası vb. o Metal boruların taşınması–vinç. Maruziyetin etkileri. hidrolik kaldırıcılı. varil taşıma–bidon/makara döndürücüler. Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında tutulabilir. Fakat daha küçük parçacıklar akciğerlere kadar ulaşır. Solunan parçacıklar. vakumlu kaldıraçlar. taşıma–forklift.  Kaygan zemin oluşumu önlenmeli. vb. döndürülebilen ve kaldırılabilen masalar gibi teknik yardıma başvurulmalıdır. burada bulunan özel süpürücü hücreler parçacıkları kaplar ve zararsız hale getirir. valfli kaldırma basamakları vb. o Silindir taşıma römorku. Partiküller akciğerlere ulaştığında.  Kaldırma tekniklerinin kullanımı (güvenli yük kaldırma) eğitimi verilmelidir. hatta tartı makineleri vb. tekerlekli alet kutuları. palet taşıyıcılar. hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak. o Balya. yük kaldırma ve taşıma sırasında doğal olmayan pozisyonların kullanılmasını önlenmeli. Çözünemeyen daha büyük boyuttaki partiküller genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır.  Düzenli ve daha fazla fiziksel egzersiz önerilmelidir. paketten çıkarılması. fıçı. kaldırma kancaları vb. sürgülü kızaklar (az sürtünmeli yüzey). teknik yardıma başvurulmalıdır. o Kurulum ve bakım işleri–araç üzerinde kaldıraç. Genellikle bel bölgesinde ortaya çıkar. rulolu konveyörler. Bu partiküller bazen çözünerek kana karışabilir. partiküllerin boyutuna ya da solunan maddenin ne olduğuna ve solunum yollarında ya da akciğerlerde nereye kadar gittiğine bağlıdır. plaka taşıma arabaları. Yüksekliği ayarlanabilir cihazlar. kutu vb. o Paletlerin paketlenmesi. torba. taşlama ve kum püskürtme işlemleri sırasında ortaya çıkan toz olabilir. Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Hastalığın nerede gelişeceği ya da hastalığın türü. fırınlardan çıkan toz. 136 . ayakkabı tabanlarına kaymayı engelleyici malzeme konulmalıdır. varil kamyonları. İSGİP projesi kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). kurşun veya başka maddeler içerebilir.

Bu hastalığın kesin tedavisi yoktur. o Karbon çelik diğer bazı metallerden daha fazla oranda manganez içerir. o Bazı boya ve dolgu malzemelerinde bulunan kadmiyum. yıllar boyunca silika tozu solumuş kişilerde görülen bilinen en eski meslek kaynaklı akciğer hastalığıdır. Söz konusu tehlike aşağıdaki öğelere bağlıdır:    Kaynak yöntemi (MIG. bu tür durumlarda metaller kana karışabilir. asbest materyallerinin en çok kullanıldığı iş kollarından biridir. Dumanın %90’ı çubuktan çıkar). pek çok kez aynı zamanda hızla ilerleyen ve ölümcül asbest kaynaklı kansere. söz konusu olan metal dumanı da olabilir. Belirtileri. Kaynak yapılan metallerin üzerindeki boya ve diğer kaplamalar. Alan (özellikle dar ve kapalı alanlar). Belirtiler ortaya çıktıktan sonraki beş yıl süresince solunum sorunları kötüleşebilir ve akciğerlerdeki hasar kalbi de zorladığı için bu hastalık kalp yetmezliğine yol açabilir. Asbest liflerinin solunumu yalnızca asbestozise yol açmakla kalmayıp. Ağır olgularda. o Galvanize metallerde veya boyada bulunan çinko. yalıtım özellikli metal malzemelerin imalatında yaygın olarak kullanılmaktaydı. Asbestozis. Havalandırma. Metal sanayisinde toz denince. bu gazlar da sağlık sorunlarına yol açabilir. asbestoz pulmoner HT veya kalp yetmezliği nedeniyle ölümle sonuçlanabilir. Ayrıca. malign mezotelyomaya yol açmaktadır. öksürük ve nefes darlığına yol açan bronşit hastalığıyla birlikte başlar. Kaynak çubuğunun materyali (elektrot) (az duman çıkaran kaynak çubukları kullanılmalıdır. o Paslanmaz çelik.  Sıkı mühendislik kontrollerinin uygulanması havadan kaynaklanan etkilenmeyi önlemenin en iyi ikinci yoludur. Kaynak işi metal dumanı açığa çıkarır. Bu sektörde asbest. Kaynak dumanları ile kaynak gazları tehlikeli maddelerin karmaşık karışımlarıdır ve pnömokonyoz adı verilen akciğer rahatsızlıklarına yol açabilirler (örneğin demir oksit solunumu nedeniyle sideroz veya alüminyum solunumu nedeniyle alüminoz gelişebilir. Hastalığın patogenezi ilerleyici ve geri dönüşsüzdür ve solunum yetmezliğine yol açar. Semptomları.Metal imalat sanayi. tersanelerde çalışan kişiler de asbeste maruz kalmaktadırlar. Önlem  Yerine koyma (ikame etme). o Bazı boyalarda bulunan kurşun. ancak silika solunumu erken evrelerde durdurulursa hastalığın ilerlemesi de durdurulabilir. Dolgu metalleri ve adi metaller (yumuşak çelik ile paslanmaz çelik gibi). KOAH. nikel ve krom içerir. TIG. ya da korunmalı metal ark kaynağı gibi). tek örneği değildir. tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur (örneğin tehlikeli maddelerin yerine daha az tehlikeli maddelerin kullanılması –aşındırıcı püskürtme malzemesi olarak %1’den fazla kristalize silika içeren silika kumu veya başka malzemeler kullanılmamalıdır). Kaynak dumanları bu durumun tipik olmakla birlikte.    Belirtiler ve Bulgular Silikozis. etkilenmeyi izleyen 20 yıl sonrasına kadar bir süre içinde ortaya çıkabilir. o Alüminyum ve alaşımları. yüksek ısıya direnci ve dayanıklılığı nedeniyle. asbest lifinden etkilenen kişilerce yüksek miktarda asbest parçacıklarının solunarak akciğerlere yerleşmesi sonucu gelişir. sıklıkla bir arada bulunan ve hava yollarını daraltan akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birleşimidir. Bu kontrol önlemleri arasında havalandırma ve partiküllerin havaya karışmasını 137 . Hastalık akciğerlere giren ve akciğerlerden çıkan hava akışını sınırlandırarak nefes darlığına yol açar. Kaynak prosesinde açığa çıkan kimyasalların kana karışması nedeniyle ortaya çıkan sağlık sorunları için aşağıda yer alan bu Rehberin Kimyasalların yol açtığı meslek hastalıkları bölümüne bakınız).

malzeme güvenlik bilgi formlarından ulaşılabilir. çok sayıda çeşit ve uygulamalarının olması nedeniyle metal sanayisindeki en önemli tehlikelerden biri olarak düşünülmektedir. Neredeyse her türlü hastalığa herhangi bir kimyasal maruziyeti yol açmış olabilir. çaydanlık vb. Bunların örnekleri arasında mesleki astım. bunun yanı sıra çalışma ortamında yeme içmeye izin verilmemelidir). deri hastalıkları vb. ev ve diğer çalışma alanlarının kontaminasyonunu engellemek amacıyla çalışanların işten çıkmadan duş alarak temiz kıyafetler giymesi sağlanmalıdır. Bu bilgilere. İşyerinde kimyasal tehlikelerden etkilenim ve bunların sağlık üzerindeki olası toksik etkileri her türlü hastalık için dikkate alınmalıdır. İşyerindeki diğer bulaşıcılara gereksiz bir maruziyeti önlemek için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (örneğin. mesleki solunum yolu etkilenimlerini önlemek için uygulanabilecek en az yararı olan yöntem olarak gösterilmektedir. bulundurulması önlenmeli. yalnızca diğer yöntemlerin sorun veya tehlikeleri ortadan kaldıramaması durumunda kullanılmalıdır.   önleyen bir proses tasarımı da yer alır (örneğin kaynak işleri). bu nedenle de kimyasallarla yapılan çalışmaları düzenlerken başlangıç noktası kullanılan ya da kullanılacak olan kimyasala ilişkin sağlık ve güvenlik bilgileridir. Belirtiler ve bulgular Metal işlerinde kullanılan sıvılar çeşitli oranlarda karmaşık karışımlar olup aynı zamanda kesme sıvısı. Bu risk faktörüne bağlı olarak gelişen metal-sağlık etkilerinin kaynaklarına aşağıdaki Tablo’da yer verilmiştir. kronik bronşit. Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallar. Koruyucu donanım ve solunum aygıtlarının kullanımı. Araç. makine yağı ve metal giderim sıvısı adını alırlar. gösterilebilir. bu Rehberin Mesleki cilt hastalıkları bölümü). Bu yöntem. frezeleme. presleme ve metal taşlama işlerinde kullanılır (daha ayrıntılı bilgi için bkz. Toksik metal dumanlarına metal iş kolunda tipik olarak rastlanır. Etkili çalışmalarını sağlamak için toz kontrol sistemlerinin rutin bakımı yapılmalıdır. Kimyasalın cinsine bağlı olarak çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. delme. Bu sıvılar yıl boyunca kesim. 138 . ortamdaki tozun da yutulması durumu söz konusu olduğundan işyerinde bardak. İşyerinde tek kullanımlık (asbestle çalışıyorsanız) veya yıkanabilen koruyucu giysiler giyilmesi sağlanmalıdır.

inisiyatif ve enerji. Akut etkisi gözlerde. ciltte ve solunum yollarında irritasyondur. Bakır. ısıl kesim veya erimiş metalden kaynaklanmış olabilir. çelik Sinir sistemi. Sağlık üzerindeki etkisi Solunum iritanı. burun ve boğazda irritasyon. planlama. Kronik etkileri arasında böbrek rahatsızlıkları ve amfizem yer alır. maruziyet sonucunda kemik ve eklem rahatsızlıkları gelişebilir. Maruziyet sona erdiğinde genellikle temizlenir. bulantı ve Ayrıca bazı kaynak elektrotları. magnezyum." kanserojendir. duyarlılık. üzerinde kronik etkileri vardır. Metal dumanlarının veya oksitlerinin. kaynak elektrotları. pirinç. Bakır Monel. paslanmaz çelik. Boyama ve kaplama. akciğerlerde sıvı birikimi ve zatürre yer alır. pirinç ve bronz alaşımları. burun ve boğaz irritasyonu ve nefes darlığıdır. Solventlerden kaynaklanan kronik beyin hasarı aşağıdaki belirtilerle kendini gösterir:   Hafızanın ve diğer bilişsel fonksiyonların bozulması (dalgınlık. boğaz ağrısı ve kuruluğu. Kadmiyum içerikli paslanmaz çelik veya kaplı malzemeler. çinko. demir. Kronik etkileri arasında akciğerlerde aşırı sıvı birikmesi yer alır. çinko alaşımı. demir. kaynak elektrotları ve kaplanmış mesleklerde kanser riskinin arttığı tespit edilmiştir. akciğer rahatsızlıkları ile de ilişkilendirilir. "Metal Dumanı Ateşi. Demir Oksitler Bütün demir veya çelik kaynak proseslerinde Sideroz – akciğerlerde toplanan partiküllerin yol açtığı iyi huylu bir en önemli kontaminandır. böbrekler. bronz gibi bazı alaşımlar. Metal Dumanı Ateşi. Kurşun Lehim. Kronik etkileri arasında bronşit. yağ giderme ve endüstriyel temizleme ile diğer metal işlerinde organik solventlerden etkilenim görülebilir. ancak bunların sağlık üzerindeki etkileri temel olarak merkezi sinir sistemine aittir. Bazı formları kanserojendir (altı değerlikli krom zamanda kaplama malzemesi olarak da bileşikleri). Krom Paslanmaz çelik ve yüksek alaşımlı Akciğer kanseri riskini arttırır." Florürler Hem düşük hem de yüksek alaşımlı çelikler Akut etkisi gözlerde. sindirim sistemi ve zihinsel kapasite üzerindeki astar veya kaplamalar. çelik.Metal türü Alüminyum Berilyum Kadmiyum Oksitler Solunum sisteminde iritasyon. Dermatit ve çelik. magnezyum. problemleri yer alabilir. vb. Gribe benzeyen bu hastalık dumanların solunmasından birkaç saat sonra aniden gelişir. retinit. paslanmaz çelik. kullanılır. alaşımlar. yüksek alaşımlı Akut etkisi göz. Kanserojen olduğundan kuşkulanılmaktadır. Diğer kronik etkileri arasında soluk borusunda yarattığı hasar sayılabilir. düşünme hali. özellikle pirinç dökümün içinde bulunan çinkonun solunması metal dumanı ateşine yol açabilir. Dumanlar kaynak işi. nikel alaşımları. Uzun vadeli için normal elektrot örtüsü ve eritgen madde. Çinko Galvanize ve boyalı metaller. Molibden Çelik alaşımlar. nikel Akut etkileri göz. Akut belirtileri arasında burun ve akciğerlerde iritasyon yer almaktadır. burun ve boğazda iritasyondur. örneğin bakır. yani duygusal bağımlılık. Duygusal kontrol ve motivasyonun bozulması. "Metal Dumanı Ateşi. özellikle yüksek “Metal Dumanı Ateşi. akciğer hastalığıdır. Manganez Çoğu kaynak prosesi. pirinç ve dolgu malzemeleri. Kurşun zehirlenmesine yol açabilir. Semptomları arasında titreme ve terleme yer alabilir ve genellikle 36 saate kadar devam eder. Vanadyum Bazı çelik alaşımları. göğüs ağrısı ve solunum güçlüğü. 139 . Hastalar genelde işi bıraktıktan sonra tam olarak iyileşirler. Kaynak Bazı alaşımların içindeki alüminyum bileşeni.).” kronik etkileri arasında merkezi sinir sistemi mukavemetli çelikler. burun ve boğazda irritasyondur. Bazı kişilerde deri iritasyonu malzemelerin çoğu. Kaynak dışındaki malzemeler. Akut etkileri arasında göz. Aynı gelişebilir. Birkaç grup solvent vardır. Nikel Paslanmaz çelik. alüminyum alaşımlarında ve elektrik bağlantılarında bulunan sertleştirme ajanı.

denge bozukluğu. İrritanlar çoğunlukla sıvı halde bulunurlar.  Kontakt dermatit veya egzama. (Fosjen. (Fosfin. Fosgen Üzerinde artık yağ giderici solvent kalmış metal. vb. tepkimesi sonucu oluşur. Kimyasal maruziyetini önlemede izlenen genel ilkeler aşağıdaki gibidir (ayrıntılı bilgi için bkz. halsizlik.  İkame (zararlı maddenin yerine daha az zararlı bir madde kullanılmalıdır).  Havalandırma (kaynağında yerel havalandırma sistemi kurmak genel havalandırmadan daha etkilidir). Metal işlerinde kullanılan sıvılar kesme. Bu sıvıların kullanılmasındaki amaç sürtünmeyi azaltmak ve ortaya çıkan ısıyı yok etmektir. yorgunluk. vb. Lehimlerde bulunan en önemli alerjen reçine. pas Gözler ve solunum sistemi için iritandır.  Deri kanseri. Metal kaplamada kullanılan poliüretan boya. reçineler Göz. prenarkotik sendrom (baş ksilen.Metal sanayisindeki farklı organik buharların kaynağı ve sağlık üzerindeki etkileri Gaz tipi Aldehitler (formaldehit gibi) Diizosiyanat Kaynağı Yapıştırıcılar ve pigmentlerle metal kaplama.  Önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda KKD kullanımı son seçenek olarak değerlendirilmelidir. burun ve solunum sistemi için şiddetli irritandır. yağ gidericiler. kromat ve nikel bileşenleri gibi bir dizi alerjen vardır. maddeler bulunmaktadır. Boyalar. boyalar.) ağrıları. Metal işlerinde kullanılan sıvılar arasında vernikler. Eldiven kullanımı. Egzama olgularının 2/3’den fazlası toksik kontakt egzama. Sağlık üzerindeki etkisi Gözler ve solunum yolu için iritandır. Alerjik kontakt dermatitte deri bir alerjenle temas ettiği için duyarlı hale gelir.) Solventler (toluen. Göz. epoksi akrilatlar. 1/3’i ise alerjik kontakt egzama olgularıdır.  İşe giriş ve AKM’lerin (periyodik muayene) yapılması sağlanmalıdır. delme ya da taşlama için işleme proseslerinde kullanılan sıvılardır. Mesleki deri hastalıkları Metal iş kolunda görülen mesleki deri hastalıkları arasında. sıçrama ya da sıvı bulaşmış parçaların ellenmesi durumunda olur. astım veya diğer alerjik belirtilere yol açan duyarlılıklara neden olma potansiyeli fazladır. Yağdan arındırma için kullanılan solventler.) merkezi sinir sistemine zarar verebilir. yapıştırıcılar. Toksik dermatit çoğunlukla derinin suyla (suyla çalışma) veya tahriş edici maddelerle tekrarlayan veya uzun süreli maruziyeti sonucunda oluşur.  Akne ve folikülit. yapıştırıcılar. Bu tür etkilenmelerin sık rastlanan örnekleri arasında temizleyiciler.  Kontakt ürtiker. derinin tahriş edici yüzey etkin maddelerle yakın teması sonucunda toksik el egzamasına yol açabilir. yağ. vb. sersemlik hissi. burun ve boğaz irritasyonu. radyasyonunun tepkimesi sonucu oluşur.  Kapatma (açık prosesler ve vasküler kapatma). Göz. elektrolizle kaplama işinde kullanılan metaller –nikel sülfat ve potasyum dikromattır. Deri etkilenimi elleri sıvıya daldırma. solvent ile kaynak/gaz kesimi Semptomlar geç ortaya çıkabilir. burun ve boğaz için iritan.) Fosfin Pas inhibitörleri ile kaplı metal. bu Rehberin Tozdan kaynaklanan meslek hastalıkları bölümü). 140 . Önlem İşyerinde kullanılan kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına her zaman başvurulmalıdır (formların güncel olmasına dikkat edilmelidir). böbreklere ve diğer inhibitörü ile kaynak/gaz kesimi radyasyonunun organlara hasar verebilir. Çok düşük etkilenim düzeylerinde dahi.

özellikle kaynak ve lehimleme gibi hava yolu ile bulaşan kirleticilerin arttığı işlemler sırasında kimyasalların deride birikmesinden kaynaklanan etkilenimleri azaltmaya yardımcı olabilir. Örneğin. katran ve katran ürünleri deri kanserine neden olabilir. Bu yüzden. polisiklik aromatik hidrokarbonlar. genelde tehlikeli bir maddeye maruziyetten dolayı oluşur. Etki altında kalan kişinin bağışıklık sistemi tepki verdiğinde. Aynı zamanda ellerin ya da derinin herhangi bir yerinin gaz yağı. En yaygın deri hastalığı kontakt dermatittir (egzema olarak da bilinir). yapıştırıcı uygularken eller yerine spatula gibi bir gerecin kullanılmasıyla. kuruluk. yerel havalandırma sistemleri ile kapalı kabinler gibi yollarla etkin bir şekilde kontrol altına alınması da. Dermatit deride meydana gelen enflamasyon nedeniyle oluşur. Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı ve uygun şekilde kullanılmalıdır. derinin madde ile temasını veya etken maddenin sıçramasını ya da deriye işlemesini önlemek için iş prosesinin yeniden tasarlanması düşünülmelidir.  Deri dezenfektanları ve temizleyicileri deriyi kirleticilerden arındırır. mineral yağı ya da terebertinle temizlenmesi engellenmelidir. kimyasal ile kullanıcının derisi arasında güvenli bir çalışma mesafesi sağlanır. Folikülitin sık karşılaşılan semptomu papüller. Deriyi hemen suyla durulamak ya da sabunla yıkamak iritan ve alerjenlerden kurtulmak için genellikle yeterli ve en etkili yoldur. parafin. Semptomlar arasında kızarıklık. Önlem  Belirli bir cilt rahatsızlığının nedenini doğru tespit etmek önemlidir. bu önlemleri uygulamak her zaman olanaklı değildir. kaynak arkından çıkan yapay ışık). duyarlı hale gelirler. Örneğin.  Eldivenler çalışanlara koruma sağlamakla birlikte kendileri de risk oluşturabilirler. geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının sanki suyla yapılan bir çalışma yapıyormuşçasına etkilenmesine neden olur. Alerjik dermatit bir alerjene ya da sensitizöre (duyarlılık arttırıcıya). su toplama. Folikülit saç köklerinde meydana gelen bir enflamasyondur.  İşte temiz kıyafetler giyilmeli ve yağlanmış ya da kimyasal madde bulaşmış iş kıyafetleri işten hemen sonra değiştirilmelidir. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır. bir fabrikada metal işlerinde kullanılan sıvılarla temas eden çalışanlarda meydana gelen bir dermatit salgını sulu çalışma ya da prosesin bir parçası olan bir alerjenden kaynaklanıyor olabilir. kaşıntı. komedonlar ve püstüllerden oluşan daha çok yağlarla temas eden çalışanların kol ve uyluklarında görülen döküntülerdir. Duyarlı hale gelince de bu sorun genellikle yaşam boyu sürer ve çok küçük miktarlarda da olsa en ufak maruziyet yeni bir atağa neden olur. çatlama. Hasarlı eldivenlerin kullanılması kişide sahte bir güvenlik duygusuna neden olabilir. genellikle mineral ve çözünür yağlara maruz kalan metal sektörü çalışanlarında görülür. Herhangi bir soruşturma yürütmeden sorunun nedeninin bunlardan biri olduğunu kabul etmek bu rahatsızlığın gerçek nedenini gizleyebilir. terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilen. en etkili ama en zayıf temizleyiciler tercih edilmelidir.Bu sıvılar ve sıvıların içindeki katkı maddeleri çok kullanışlıdır ancak çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilirler. Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilerek bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir. döküntü ve kanamalar yer alır. Böylece el dermatiti etkin bir biçimde önlenmiş olur. Belirtiler ve Bulgular Meslek kaynaklı deri hastalıklarının çoğu. Ancak. şişlik.  Hava yolu ile bulaşan kirleticilerin.  Olanak varsa. Örneğin. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir. Su geçirmez eldivenler. UV ışınlar (örneğin. 141 . kontakt alerjen içeren bir yapıştırıcı yerine deride duyarlılığa yol açmayan alternatif bir ürün seçilmelidir.

öksürük ve göğüs sıkışması vardır.  Eğer işyerinde kullanılan maddelerin değiştirilmesi mümkün değilse. o Havalandırma (hem yerel hem de çevresel). Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.  Duyarlılığa neden olan materyallerle çalışmanın güvenli yolları vardır. Etkilenme hem maça yapma hem de itiş kısmında olur. Kaynak işinde kromiyum. proseste ya da donanımda değişiklik (örneğin boyama için sprey uygulaması yerine rulo fırça kullanmak). Fakat ‘koruyucu kremler’ tam bir bariyer koruması sağlamazlar çünkü kimyasallar bir şekilde deriye nüfuz ederler. Metal iş kolunun diğer faaliyetlerinde metal işleme sıvılarının (özellikle sentetik olanlar) mesleki astıma yol açtığı gösterilmiştir. Kaynak yapan ve metal parçalarının imalatında ve işlemesinde çalışanlar (örneğin kesme. dökümlerdeki boşlukları oluşturan maça parçalarını meydana getiren kumu yapıştırmak için “soğuk kutu” sisteminin bir parçası olarak kullanılmaktadır. Nemlendirici kremleri düzenli bir şekilde kullanmak derinin su kaybetmesinin önüne geçerek yumuşak tutar ve dermatit oluşmasını engeller. tel çekme. Belirtiler ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır: biri altta yatan kronik enflamasyon ve diğeri dönemsel ataklardır. o Etki altında kalan çalışan sayısını ya da etkilenim süresi azaltılabilir. örneğin proses kapatma. toz azaltma teknikleri. etkilenim mühendislik kontrol önlemleri kullanılarak en aza indirilmelidir. Çalışanlara iş ortamındaki tehlikeleri anlatmak önemlidir ve iş güvenliğini sağlamak için çalışanlara uygun eğitimin verilmesi 142 . buharın. Diğer alerjenler için kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına bakılmalıdır. presleme) risk altındadır. örneğin iş rotasyonu. geceleri de ortaya çıkabilir. dinlenme süreleri. Dökümhanelerde difenilmetan diizosiyanat. taşlama. Mesleki astım Meslek kaynaklı astım işyerinde karşılaşılan bir alerjene karşı aylar ya da yıllar içinde geliştirilen duyarlılık dolayısıyla oluşan ve tedavisi olan bir solunum yolu rahatsızlığıdır. koruyucu gözlük ve iş kıyafetinden oluşan KKD’lar kullanılabilir. Hastalıkla ilişkili olarak rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) gibi diğer rahatsızlıklar da bulunabilir. iyi düzen. kobalt. Alışveriş dahi yapamadığınızı. tertip ve çalışma uygulamaları. Bu durum da hastalığın herhangi bir işyeri faaliyetiyle olan bağlantısının açıkça gösterilmesini geciktirebilir hatta engelleyebilir. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum. Ancak bazen de belirtilerin ortaya çıkması birkaç saat sürebilir. merdivenleri çıkamadığınızı ya da çocuklarınızla oyun bile oynayamadığınızı bir düşünün. Belirtiler arasında kişiyi en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır. gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktada yerel aspiratör ve iyi ve güvenli kapatma uygulamaları yapılmalıdır. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler. sondaj. duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısını azaltan vardiya ya da yer değişiklikleri gibi. nikel ve alüminyum yapılan kaynağın türüne göre alerjen olarak sınıflandırılır. Tozun.  Solunum maskeleri. Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu materyal/kimyasal farklı bir maddeyle değiştirilebilir ya da astımlı çalışan astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı başka bir yere yerleştirilebilir. Belirtiler işyerinde bulunan bir maddeden etkilenmenin hemen ardından gelişebilir. Yumuşatıcı kremler derinin nemini korumak amacıyla hem çalışırken hem de mesai sonrası kullanılabilir. eldivenler.

Kadmiyum. nikel ve arsenik bileşenleri ve ikinci el duman. Yıllar içerisinde metal işlemede kullanılan yağların solunmasının akciğer kanserine yol açabileceğine dair kanıtlar vardır. krom IV. silika. Belirtiler ve Bulgular Belirtiler ve muayene bulguları kanserin türüne göre değişiklik gösterir. kromat. Mineral yağı içeren çözünmez sıvılardan etkilenmenin tekrarlanması aynı zamanda deri kanserine de neden olabilir. İşyerine ve işyerinde yapılan işlemlere ilişkin önemli kimyasal etkilenimleri arasında diğer kimyasalların yanı sıra asbest. Mesleki kanser Metal sektöründe çalışan kişiler kanserojenlere ya da kanserojen olduğundan kuşkulanılan maddelere maruziyet nedeniyle artan bir kanser riskiyle karşı karşıya kalabilirler.  Solunum maskeleri ve gaz geçirmez elbise gibi KKD'ler sağlanmalıdır. epoksi sertleştiriciler. Diğer kanserojenlerin belirlenmesi için malzeme güvenlik bilgi formlarına bakılması gerekmektedir. Silika tozu çelik imalatında karşılaşılan bir tehlikedir ve akciğer kanseriyle ilişkilidir.  Kansere yol açtığı bilinen kimyasallar fiziksel kapatma ve yerel havalandırma yöntemiyle kontrol edilmelidir. benzen. ● Metal dökümü ve kaynak işleri. berilyum gibi kimyasallar aşağıda belirtilen sanayi alanlarında deri kanserine neden olabilir: ● Demir ve çelik dökümhaneleri. dizel egzozu.kadmiyum imalatı. Güvenli çalışma. ● Kadmiyum alaşımları ve pigmentler. ● Demir ve metal eşya imalatı.gerekir.  Çalışanlara eğitim verilmeli ve kendini koruma yolları sağlanmalıdır. Sigara içmek ve işyerinde kansere neden olan ajanlara maruziyetin bir araya gelmesi kanser riskini artırmaktadır. Önlem  Çalışma yöntemlerini değiştirilebilir (örneğin sıcak su kullanımı/sabunla yağ giderme. ● Kadmiyum oksit imalatı. mesane ve cilt kanserine neden olabilir. düzen ve temizlik yöntemleri konusunda çalışanlara eğitim vermek yaralanmaların önüne geçmenin en iyi yoludur. 143 . metal işleme sıvılarının yerine alternatif işleme yöntemlerinin kullanılması). kloroform.  Sigara içimi önlenmelidir. ● Kromat imalatı. Metal işlemede kullanılan sıvıların ve yağların (mineral yağlarının) akciğerler üzerindeki etkisi konusundaki bilgiler sınırlıdır.  Tehlikeli kimyasallar yerine kansere neden olmayan kimyasallar kullanılmalıdır (örneğin metal işleme sıvıları arasında mineral yağı bazlı sıvılar (kesme yağları. Asbeste maruziyet hala meslek kaynaklı kanser olgularının bilinen en önemli nedenidir. duman ve katrana maruziyet bulunmaktadır. nikel sülfit. ● Mekanik yağların kullanımı. oksit. formaldehid. soğutma sıvıları) yerine su bazlı alternatifler vardır). ● Nikel . Dökümcülük ve maden dökümcüsü yapan işçiler polisiklik aromatik hidrokarbonlara maruz kalmaktadır ve bu da akciğer.

Filtre camları siper numaralarına göre derecelendirilmektedir. etkilenmenin hemen ardından göz ağrısını veya görme sorunlarını fark etmeyebilir. Görüntü lekeli ya da bulanık hale gelebilir ve tedavi olmazsa geçici körlük oluşabilir. ● Işık filtreleyen perdeler ve yansımayı azaltan yüzeyler hem kaynak çalışanlarının hem de alandaki gözlemcilerin korunmasına yardımcı olur. Bu rahatsızlığa aynı zamanda “ark göz” adı da verilir. Neyse ki. kornea yanıklarının en yaygın görülen nedenlerinden birinin metal kaynağı veya ağır gazlı kesim işlemleri sırasında ortaya çıkan parlak elektrik arkından kaynaklanmasından ileri gelir. Fakat alüminyum gibi hafif metallerde MIG kaynağı yaparken ve MSG kaynağı için yüksek filtre derecesine gerek duyulur. Ultraviyole ışınlara uzun süreli maruziyet kalıcı görme sorunlarına yol açabilir. Ark göz rahatsızlığının olası semptomlarından herhangi birini yaşayan bir kişi gözlerini temizlemek için suya tutmalı ve olabildiğince çabuk bir şekilde tıbbi yardım almalıdır. yani derece ne kadar düşükse filtre de o kadar incedir. Önlem Önleme için tek ilke koruyucu olmadan hiçbir zaman ark kaynağına bakmamaktır. Belirtiler ve Bulgular Bir kişi. Bu derece geçmesine izin verilen ışık miktarını belirtmektedir. Kaynak işlemi hem kaynakçıya hem de kaynak işi yapılan yerin yakınlarında çalışan kişilere zarar verebilir. Tipik olarak gözde kaşıntı ve kanlanma oluşur. Çok ender de olsa etkilenmenin uzun sürmesi ve tekrarlanması durumlarında lenste kalıcı hasar meydana gelebilir. ark göz sendromu neredeyse her zaman geçicidir. Aşırı gözyaşı salgısı üretilebilir. Koruyucu maskenin kızılötesi ve ultraviyole ışınları emecek şekilde koyu filtre camı olması gerekir. ● Yakında bulunan diğer işçileri korumak için en az 2 metre yükseklikte paravanlar kullanılmalıdır. Çoğu durumda. Bu adlandırma. Filtre derecesi kaynak prosesine ve akım düzeyine göre belirlenir. kaynak işleminin yapıldığı yerin hemen yakınında çalışan veya kaynakçıya yardım eden kişiler daha çok etkilenirler. Belirli bir akım düzeyi için çelik gibi ağır metallerle MMA ve MIG kaynağı yapılırken aynı derecede filtre kullanılabilir. KKD kullanmadıkları için. belirtiler etkilenmeden üç ila altı saat sonra gelişir.Fotoelektriğe bağlı gelişen keratokonjonktivit Keratokonjonktivit gözün dış katmanının (kornea ve konjonktiva) ultraviyole radyasyon nedeniyle zarar görmesine bağlı olarak gelişen bir rahatsızlıktır. 144 . Bu ilkeye dayanarak aşağıdaki adımlar atılabilir: ● Kaynak yapan kişinin arktan yayılan ışınlardan kaynakçı el maskesi ya da kaynakçı baş maskesi ve koruyucu giysi kullanılmasıyla korunması gerekmektedir.

Tinnel ve İskemik testler yapılabilir. Kimyasal madde maruziyeti olanların karaciğer fonksiyon testleri.Metal İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak metal iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir. titreşim. Testler konusunda ayrıntılı bilgi son bölümde verilmiştir). Odyometri testi. Solunum Fonksiyon Testleri.5 parmakta duyu kontrolü yapılmalıdır. karpal tünel semdromu yakınmaları varsa Phallen. (Kaynak ve tozlu işlerde çalışanların PA akciğer grafileri A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir. De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi. böbrek fonksiyon testleri ve tam idrar tetkiki (TİT). Metal iş kolundaki yoğun toz ve duman maruziyeti nedeniyle solunum yolları ve akciğerin incelenmesi. Tam Kan Sayımı Kan sedimentasyonu Kimyasal madde maruziyeti olanlarda o kimyasalın ya kendisinin ya da metobolitinin kanda veya idrardaki düzeyi analizi.        145 . 3. GBİK’in araştırılması. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi. Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisi çekimini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmeli. yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler. Bunların sonuçları-normal olarak değerlendirilenler de dâhil.İSGÜM’e bildirilir). deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması metal sektöründe çalışanlarda ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır. Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır.

146 .

eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek” işyeri hekiminin görevleri arasında sayılmıştır. Sadece iş kazaları veya meslek hastalığı kuşkusu nedeniyle değil sağlıkla ilgili tüm sorunlarda (iş dışı kaza. Maddesinde “atmosfer basıncından daha yüksek basınçlı yerlerde ve dalgıç odalarında yapılan çalışmalarda alınacak genel tedbirler” yazılmıştır. Erken Kontrol ve İşe Dönüş Muayenesi Ülkemizdeki çalışma yaşamına ilişkin mevzuatta işyeri hekiminin görevleri arasında açıkça belirtilmeyen erken kontrol muayeneleri birçok ülkede uygulanmaktadır. bunların periyodik genel sağlık muayeneleri yapılacaktır” denilmiştir. C. sağlık durumu ile iş koşulları arasında olumsuz etkiden şüphelenen çalışanın erken kontrol muayenesine gelmesi sağlanmalıdır. Maddede “Bu gibi işlerde çalışanlar. Yeni işe giren kişide oluşacak duyarlılığın bir yıl sonraki muayenede değerlendirilmesi için beklemek doğru değildir. Erken kontrol muayenesinin süresini belirlerken. durumları ve işle ilgili hastalık ya da meslek hastalığı dışı sorunlarda da) saptanan sağlık sorunu ile kişinin işi arasındaki uyum yeniden değerlendirilmelidir. geri dönüşümsüz bir düzeye ulaşmadığı ve tedavi olasılığının hala çok yüksek olduğu). İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’nün 82. İşe dönüş muayenesi ise. Bu durumda nikel karbonil ile karşılaşmadan günlük yaşamını ve iş faaliyetini sorunsuz olarak sürdürebilecek olan kişinin. Bir yıl sonra yapılan periyodik muayeneye geldiğinde. Eski yönetmeliklerde “sağlık nedeniyle üç haftadan uzun veya meslek hastalıkları veya iş kazaları nedeniyle veya sık tekrarlanan işten uzaklaşmalarda. dermatit tedavisi ön plana çıkacağından sorun sürer gider (Emiroğlu. Eğer bir işyerinde bir çalışanda işyerindeki etmenlerden dolayı meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık saptanırsa meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık tespit edilen çalışanın çalıştığı bölümdeki diğer çalışanlarında işyerindeki etmenlerden etkilenmeleri söz konusu olabileceğinden diğer çalışanlarında erken kontrol muayenelerinin yapılması gerekmektedir. erken duyarlılığın ortaya çıkmasına izin verecek (hekimin muayenede veya laboratuvar yöntemleriyle saptayabileceği. İşine devam edip edemeyeceği gerekirse aynı işyerinde başka bir bölümde çalışması kararı işyeri hekiminin sorumluluğundadır. çalışma ortamından kaynaklanabilecek sağlık sorunları konusunda bilgi verilmeli. yaralanma vb. Ancak bu süre.2001). İşe giriş muayenesinde çalışana. Son düzenlemelerde. optimum dönemi aşmamalıdır. aile hekimi ya da dermatoloji uzmanının yazdığı kortizonlu kremi aralıklı olarak 6 aydır kullanan çalışanın nikel karbonile karşı alerjisi (nikel dermatiti) iyi sorgulanmazsa çok rahat atlanabilir. gelişecek reaksiyon ile ilgili değerlendirmesi çalışma ortamı dikkate alınmadan yapılırsa. 82. işyeri hekiminin önemi tam kavranmamış görevlerinden biridir. işe başladıkları günden itibaren (15) gün sonra adaptasyon muayenesine tabi tutulacak ve işin devamı süresince de. Her etken için meslek hastalıkları tanı rehberlerinde süreler belirtilmiştir. etkenin sağlık sorununa ilişkin belirtileri ve bulgularının ortaya çıkmasına yetecek kadar uzun) bir süre olmalıdır. Çalışanlarda kronik hastalıklar nedeniyle oluşabilecek duyarlılıklar da ancak erken muayene ile belirlenebilir. hastalığın çalışana zarar vermeye başlamasından önce olmalı (hastalığın ilerlemediği. işe dönüş muayenesi yapar” diye işyeri hekiminin görevleri arasında sayılmıştır. 147 . Pek çok işyerinde uygulanmamaktadır. süre belirtilmeden “sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak. Erken dönemde çalışma ortamından kaynaklanan etkileşimler belirlenmekte ve önlemler alınmaktadır.IV. Adaptasyon muayenesi ya da erken kontrol muayenesi kavramına ulusal mevzuatımızda adı geçen tüzük dışında rastlanılamamıştır.

R. meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır34.1. • İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle. beklenmedik ve sonucu istenmeyen bir olayı belirtmektedir. Diğer işyerleriyle karşılaştırma yapabilmek için İş Kazası Sıklık Hızı (İKSH) [Bir yıl içinde meydana gelen kaza sayısının.)] ve İş Kazası Ağırlık Hızı (İKAH) ’nın [iş kazası nedeniyle toplam işgöremezlik süresinin (saatinin). bilinmeyen ve kontrol altına alınmamış olan. Ülkemizdeki düzenlemelere göre ise iş kazası. çalışanın çalışma süresi (kıdem). iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda. Kazanın oluşumunu inceleyen araştırmacıların. “Önceden planlanmamış. makinelerin ve araç gereçlerin zarara uğramasına. (çalışan sayısı x günlük çalışma saati x yıllık çalışma günü) ne bölünmesiyle elde edilen rakamın bir katsayıyla çarpılmasından elde edilir. ILO ise. • Sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada. • Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının. etrafa zarar verecek nitelikteki olaylar” olarak tanımlamaktadır. çalışılan bölüm gibi çeşitli özelliklere göre hesaplanabilir. çoğu kişisel yaralanmalara. • Sigortalıların. “dik duran domino taşları” modeli adını verdikleri yöntemle kaza incelemesi yaptıkları görülmektedir.IV. • Emziren kadın sigortalının. işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında.G: 8 Mayıs 2008/ 26870 148 . “Önceden planlanmamış.G: 16 Haziran 2006/ 26200 ve 5754 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda. eğitim düzeyi. üretimin bir süre durmasına yol açan bir olay” olarak tanımlamaktadır. çalışan sayısına bölünmesiyle elde edilir (ve yaş. dıştan ve ani bir etkiyle meydana gelen ve kişilere zarar veren istenmeyen bir olaydır. R. Genel olarak “kaza” kavramı. herhangi bir kasıt söz konusu olmaksızın meydana gelen. 34 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu. Kaza. cinsiyet. İş kazaları WHO iş kazasını.

inşaat sektörüne aittir. Buna göre. 2. 2010). bilgilendirme. görülen iş kazası sonucu ölümlerin %15’i inşaat sektörüne aittir. tesis gibi fiziksel faktörler. tezgâh. 3. koruyucusuz donanım. Güvensiz durum ve davranışlar. %19’u ise makinelerin arasına sıkışmaktan ve çarpmalardan ve %18’ise elektrik çarpması gibi tehlikelere maruz kalmaktan kaynaklanmaktadır (Gönel.. S. makine. İnşaat sektöründe görülen iş kazası sonucu ölümlerin %30’u düşmelerden. Ayrıca kazaların temel nedenleri (4M) ile açıklanmaya çalışılmıştır. İş kazalarının oluşumunda temel nedenler olarak görülmektedir.İnsan (Man): Hatalara neden olan insan faktörü. çalışma metotları ve çevresel faktörler.%26’sı taşıma(yüksekten düşen nesneler) sırasındaki kazalardan. oysa görülen ölümlerin %42’si inşaat sektöründe görülmektedir. 4. Japonya’da ise işgücünün %10’u inşaat sektöründe çalışmakta. Ortam-Çevre (Media): Bilgi.Yıl içinde meydana gelen kaza sayısı İKSH= Çalışan sayısı ************************************************************************************************ İş kazası nedeniyle toplam işgöremezlik süresi (saat) İKAH = çalışan sayısı x günlük iş saati x toplam iş günü sayısı (k sabiti genelde 1 milyon alınır ve bir milyon iş saatinde ne kadarlık bölümünün iş kazası nedeniyle kaybedildiği ifade edilir. xk Bu modele göre.Yönetim (Management): Yönetimsel faktörler. 149 . Zarar (ölüm veya yaralanma). Kişisel eksiklikler. İstatistiklerin de gösterdiği gibi. ABD’de işgücünün %5’i inşaat sektöründe çalışırken. en yüksek ölüm oranları. Kaza. 1.Makine (Machine): Uygun olmayan. dünyanın hemen her yerinde en çok ölümlü iş kazasının görüldüğü sektörlerden biridir.). İnşaat sektörü. kaza zinciri faktörleri şöyle sıralanmaktadır: Doğa koşulları (doğal yapı).

diyabet gibi kronik sağlık sorunları ortaya çıkabildiği gibi bazı çalışanlar da büyük cerrahi operasyonlar geçirebilirler. İş Sağlığında Kayıt Sistem) ile yapılmalıdır (Tozan.G: 11 Ekim 2008/27021. Ayrıca 4857 sayılı İş Kanununa göre ÇSGB Bölge Çalışma Müdürlüğü’ne iki iş günü içinde bildirim zorunluluğu da vardır. C. iş gününün ilk saatlerinde ve mesainin son saatinde artış gösterdiği. Bazen çalışanlardan birinde ortaya çıkan bir hipertansiyon. işe yeni başlayan acemi çalışanlarda daha sık görüldüğü ve özellikle kazaların büyük bölümünün 1-3 çalışanın olduğu küçük ölçekli işyerlerinde meydana geldiği görülmektedir. Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun kararı ile meslek hastalığı sayılabilir. o bölümde çalışanların tümü sağlık kontrolünden geçirilmeli. ç) D Grubu: Meslek bulaşıcı hastalıklar. işyeri incelenmesiyle kanıtlandığı hâllerde. Meslek Hastalıkları Listesinde. a) A Grubu: Kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları. d) E Grubu: Fizik etkenlerle olan meslek hastalıkları. meslek hastalıkları listesindeki yükümlülük süresi aşılmış olsa bile. 150 . gerekli ek ve tamamlayıcı muayeneleri yapılmalıdır. İşveren iş kazasını. önlemler alınmalıdır. işten fiilen ayrıldıktan en geç ne kadar zaman sonra meydana çıkması hâlinde sigortalının mesleğinden ileri geldiğinin kabul edileceği Meslek Hastalıkları Listesine göre saptanır. SGK ve Bölge Çalışma Müdürlüğüne bildirimlerde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” (bkz. inşaat ve metal iş kolları başta gelmektedir.SGK istatistikleri değerlendirildiğinde. IV. Hizmet sözleşmesine bağlı olarak çalışan sigortalının meslek hastalığını bildirme yükümlüsü onları çalıştıran işverenleridir. bedensel veya ruhsal özürlülük hâllerini ifade etmektedir35. İşyerinde çalışanlardan birine meslek hastalığı tanısı konulduğunda. c) C Grubu: Pnömokonyozlar ve diğer meslekî solunum sistemi hastalıkları. Meslek Hastalıkları Meslek hastalığı: Sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık. R. Ölümlü iş kazalarında da maden. iş kazalarının metalden eşya imali. İSGİP kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). çalışanın eğitimi ve yetenekleri doğrultusunda başka bir bölümde çalışması sağlanmalıdır. b) B Grubu: Meslekî cilt hastalıkları. 35 Çalışma Gücü Ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği. Ayrıca çalışma ortamına yönelik gerekli düzenlemeler.2. söz konusu hastalık. 2011). Ülkemizde hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı ve bu hastalıkların. Meslek hastalıkları listesi Meslek hastalıkları. maden ve inşaat işkollarında daha fazla olduğu. ILO’nun meslek hastalıkları listesi ve daha ayrıntılı bilgi için bkz. Bu durumlarda da işe dönen. Herhangi bir meslek hastalığının klinik ve laboratuvar bulgularıyla kesinleştiği ve meslek hastalığına yol açan etkenin. Kendi adına bağımsız çalışan sigortalının tutulduğu meslek hastalığını bildirme yükümlüsü ise kendisidir. tedavisi tamamlanan çalışanın da görüşü alınarak hastalığa neden olan çalışma ortamı dışında. kazanın olduğu yerdeki kolluk kuvvetlerine derhal ve SGK'na en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirmekle yükümlüdür. olmak üzere beş grupta toplanmıştır (Meslek hastalıkları tanı süreci.

Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’na hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde bildirimi zorunludur. 151 . Bu bildirimde de “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır.

152 .

klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayenesinden geçmesi önerilmektedir. her 6 ayda bir. her 6 ayda bir Diğer iş kollarında muayene aralığı 1 yıldır.V. Ağır ve tehlikeli işlerde çalışan 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç işçiler için bu muayeneler en az 6 ayda bir yapılmalıdır. Tozlu işlerde çalışan çalışanların. 16-18 yaş grubunun (genç işçilerin) hangi işlerde çalıştırılacağı belirlenmiştir21. İnsektisitler ile çalışan çalışanların. Arsenik ile çalışan çalışanların. her 3 ayda bir. Civa ile çalışan çalışanların. • • • • • Kurşun ile çalışan çalışanların. • Risk gruplarına göre AKM: • • • Hangi işte çalışırsa çalışsın 13-16 yaş arası çocukların işe giriş muayenesinde (İGM) çalışmalarında sakınca olmadığının hekim raporu ile belirlenmesi ve bu muayenelerin 6 ayda bir tekrar edilmesi gerekir. her 6 ayda bir. her 3 ayda bir. Kadın çalışanların ağır ve tehlikeli işler kapsamında hangi iş kollarında çalıştırılacağı belirtilmiştir. Bazı iş kollarında ve risk gruplarında bu muayeneler daha kısa aralıklarla yapılmalıdır. bu işçilere her 6 ayda bir kontrol muayenesi zorunluluğu getirilmiştir. 153 . Ayrıca kadın çalışanların hangi işlerde gece postalarında çalıştırılacağı belirlenmiş. Aralıklı Kontrol Muayenesi (Periyodik Muayene) Ağır ve tehlikeli işler kapsamında çalışan tüm çalışanların en az yılda bir kez hekim raporu ile çalışmalarında sakınca olmadığının belirlenmesi gerekmektedir.

154 .

İşten Ayrılma ve Geç Muayene Ülkemizde çalışan işten ayrılırken ve ayrıldıktan sonraki yıllarda etkilendiği risklerle ilgili sonradan geç muayeneler yapılmamaktadır. Geç muayenelerle ilgili yasal düzenlemeler yapılmalı ve genel organizasyon sağlanmalıdır. Meslek hastalıklarının ortaya çıkma sürelerinde farklılık olabilir. işten ayrıldıktan sonraki yıllarda yapılacak geç muayenelerle ilgili ise yasal düzenleme yoktur.VI. Gelişmiş ülkelerde dahi tüm kanserlerin 1/10'unun mesleki olduğu gerçeğinin yorumu bu oranın Türkiye'de daha fazla olabileceği şeklindedir. İşten çıkış muayeneleri yasal zorunluluk olup. Meslek hastalıklarının yükümlülük süreleri yasal mevzuatta verilmiştir. C). kayıt sisteminin de düzenli olması gerekir. Çalışan işten ayrıldıktan sonra dahi çeşitli meslek hastalıkları ortaya çıkabilir. Çünkü meslek hastalıklarının latent süreleri farklıdır. 155 . Geç muayenelerin yapılabilmesi için ulusal sağlık hizmet ağının örgütlü yapılanması. ülkemizde SGK'ya yapılan bir tane dahi mesleki kanser bildirimi bulunmamaktadır. Bir çalışanın işten ayrıldıktan sonra dahi işyerinde maruz kaldığı etkenden dolayı meslek hastalığının ortaya çıkması için gereken en uzun süreye yükümlülük süresi denilir. Özellikle bilinen kanserojen ve şüpheli kanserojen maddeler ve radyoaktif ışınlarla çalışanlar işten ayrıldıktan sonra yaşam boyu izlenmelidir (Emiroğlu. Bu nedenledir ki.

156 .

benzenin erken dönemdeki kan tablosu bozuklukları ileri dönemde aplastik anemi ve lösemi gibi malign değişimlere de neden olabilir. zararlı etkenleri saptamak. Bu işlemleri yapmaktaki amaç. 36 Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastanelerine. Daha sonra gerekli tedavi. Bir işyerinde çalışan için erken tanı. İGM ve AKM sonucu alınan önlemlere rağmen meslek hastalığı veya işle ilgili bir hastalık saptanmışsa diğer çalışanlara yönelik yeni koruyucu önlemlerin alınması ve hastalığın veya kazanın oluşturabileceği olumsuz psikolojik ve organik zararlar için çevreye yönelik önlemlerin sürdürülmesi gerekir. bireysel farklılıklar nedeniyle gözden kaçabilecek etkilenimler erken dönemde yakalanabilecektir. OSGB hekimi. Sağlık Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Hastanelerine veya Devlet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanelerine. AKM’ye (periyodik muayenelere) verilen önem ile hastalığın saptandığı dönem arasında doğrudan ilişki vardır. Örneğin. yer-iş değişikliği ile çalışanın sağlık gözetimi devam ettirilmelidir. Halen geri döndürülebilen bir evrede erken tanı koymak bu nedenle çok önemlidir. Hekim işyeri durum saptaması yaparak çalışma ortamı koşulları ve çalışma ilişkilerini incelemeli. rehabilitasyon. İşyeri hekimi. aynı bölümdeki diğer çalışanlar için koruyucu önlemi gündeme getireceğinden.VII. TSM hekimi. 157 . erken tanıların artması toplumsal erken tanıyı sağlayacaktır. işyeri RD sonuçlarına ulaşmalı ve risk yönetimi becerisi kazanmalıdır. çözücüler organizmada geri dönüşü olmayan zararlara yol açabilir. Böylece henüz maluliyet gelişmeden erken tanı koymak mümkün olacaktır. aile hekimi veya ikinci basamakta hastanede çalışan hekim. Tüm bunların üstüne gerekli laboratuvar incelemeleriyle. Erken Tanı AKM’nin ne kadar düzenli yapıldığına bağlı olarak erken tanı olasılığı artmaktadır. izlemek ve riski kontrol altında tutmaktır. biyolojik izlemle. meslek hastalıklarından veya işle ilgili hastalıklardan şüphelendiği çalışanları meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına36 meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık şüphesi ile sevklerini yaparak ileri tetkiklerinin yapılmasını sağlamalıdır.

158 .

Örneğin. mesleğe hazırlık. toksik gazlarla çalışılan bir ortam yerine odyolojik tetkikleri uygunsa gürültü düzeyi yüksek yerde kulak koruyucuları kullanmak koşuluyla çalıştırılabilir. Ancak kişisel koruyucu kullanımından önce zararlı etkenin kaynağında ve çalışma ortamında önlemler alınmalı. işgücü piyasasında gerek duyulan. engelliliği bulunan veya sağlık sorunları olan kişilere. hemoglobin değeri düşük olan veya sonradan düşen çalışan. riskler en aza indirilmeli. Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri nedir? Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri (Vocational Rehabilitation Service-VRS). iş-çalışan uyumunu sağlamak üzere çalışanın yerinin/işinin değişimine karar verilebilir. mesleki rehberlik. özürlü veya hasta olan kişilerin işten kopmamaları. ya istirahat raporu verilir ya da yer veya iş değişikliği yapılır. incinmiş olan. Mesleki Rehabilitasyon Meslek hastalıklarının tanı sürecinde çalışanın sağlığının olumsuz etkilenmesine neden olan etkenden uzaklaştırılması için. uygun donanımlarla çalıştırılabilir. ilgi ve yeteneklerine uygun mesleklerde yetiştirilerek istihdamlarını kolaylaştırmak ve mesleklerinde ilerlemelerini sağlamak amacıyla devamlı ve koordinasyon içinde sosyal ve tıbbi rehabilitasyon. R.. ya hastaneye yatırılır. mesleğe hazırlık. ilgi ve yeteneklerine uygun mesleklerde yetiştirilerek. istihdamlarını kolaylaştırmak ve mesleklerinde ilerlemelerini sağlamak amacıyla devamlı ve koordinasyon içinde sosyal ve tıbbi rehabilitasyon. çalışanda gelişen hastalık meslek hastalığını taklit edebilir veya iş gücü kaybına neden olacak kadar ciddi klinik tablo ile kendini gösterebilir. 2001). meslek edindirme. Bu nedenle "uygun işe uygun çalışan" anlayışı çalışma ortamında yorumlanmalıdır (Emiroğlu. C. geliştirme ve değiştirme eğitimi. İşitme kaybı başlamış olan bir işçi gürültülü ortamda değil de laboratuvar tetkikleri uygun ise gaz ortamında. İş değişikliği yapılmaması durumunda. MESLEKİ REHABİLİTASYON Çalışma gücünün en az % 40’ını kaybetmiş olanların (özürlülerin). çalışan. açık emek pazarında bağımsız olarak çalışabilmeleri için yardımcı olmak üzere mesleki rehabilitasyonla istihdam yardımını birleştirir. geliştirme ve değiştirme eğitimi.G: 2 Mayıs 2006/26156. mesleki rehberlik. işe yerleştirme ve takibine mesleki rehabilitasyon adı verilir37. işe yerleştirilmeleri ve çalışabilmeleri için yardımcı olmak üzere yapılan hizmet ve kolaylaştırıcı uygulamalara verilen addır. İş değişimlerinde danışmanlık görevi işyeri hekiminindir22. 159 . Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri (MRH). işe yerleştirme ve takibidir. Mesleki rehabilitasyon Özürlülerin işgücü piyasasında ihtiyaç duyulan. İGM’de saptanamayan bir durum sonradan ortaya çıkarsa veya işe başladıktan sonra kullanılan bir kimyasal madde veya etkene karşı reaksiyon gelişirse ya da çalışanda kronik hastalıklar nedeniyle duyarlılık oluşursa. Yer-İş Değişikliği. Aslında ilk iki durumun sonunda da işyerine gelen çalışanın etkilenme ve ortam koşullarına bağlı olarak iş veya yer değişikliği gene gündemde olması ve işyeri hekimince çözüme kavuşturulması gereken bir sorundur.VIII. buna rağmen risk faktörü varlığını koruyorsa yer değişikliği önerilmelidir. 37 Özel Mesleki Rehabilitasyon Merkezleri Hakkında Yönetmelik. meslek edindirme.

mesleki eğitim belge ve sertifikasyonuna göre durumunu değerlendirip yararlanıcıya mesleki bilgilendirme. eğitsel-mesleki gelişim ve yönlendirme iş ve mesleki danışmanlık çalışmalarını kapsar. ● Ergoterapi: Çalışma kapasitesinin değerlendirilmesi. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından çıkartılan yukarıda sözü edilen yönetmelik gereği açılabilen ve Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği’ne de bağlı olarak çalışan Özel Mesleki Rehabilitasyon Merkezlerinde şu hizmetler verilmektedir. Özürlü bireylere verilecek kursların programları. başvuru formları. merkezde ve sosyal çevrelerinde psikososyal uyumlarını desteklemek için resmi/resmi olmayan kurumlarla etkin bir iletişim kurmalarını sağlamak amacıyla çalışmalar yapılır. 160 . işe yönlendirme ve izleme hizmetlerini sunan. R. stres. diyet. hareket etme. tıbbi değerlendirme. MRH iş arayanlara iş bulmalarında ve işlerini korumalarında yardımcı olur ve güvenlikli ve sürdürülebilir iş sağlamak için işverenlerle yakın bir şekilde çalışılır. yeterlilikleri. ilgileri ve becerileri belirlenir. özgeçmişi. kuvvet. 1. tıbbi değerlendirme. yararlanıcının ilgi.G: 16 Aralık 2010/27787. işe yönlendirme ve izleme bölümü: Özürlünün kişisel özellikleri. il milli eğitim müdürlüklerince onaylanan eğitim programlarına göre yürütülür. Ayrıca çalışma kapasitesinin değerlendirilmesi. doğru oturma. Yararlanıcının gereksinimlerinin belirlenmesinden sonra gerekli fiziktedavi ve rehabilitasyon hizmetleri bu bölümde yerine getirilir. hijyenik eğitim. Özürlü kişilere ev ve merkezde yaşadıkları psikososyal sorunlarına yardımcı olmak için bireysel ve grup programları ve danışmanlık hizmetleri verilir. İşe yerleştirilen özürlünün izlenmesi. özgeçmişi ile başvuru formları. kurs sonucu başarı durumu değerlendirilerek yararlanıcı ve işveren arasında bağlantı kurulur. verimlilik ve güvenlik açısından iş adaptasyonu ve iş yeri organizasyonu işlevlerini üstlenen bölümdür. ● Mesleki eğitim: Bireylerin yönlendirildikleri ve eğitim sonrasında sertifikalandırıldıkları iş kursunda eğitim almaları sağlanır. 3. Fiziktedavi (fizyoterapi) ve rehabilitasyon bölümü: Yararlanıcının varolan fiziksel ve zihinsel yetenek düzeyi. iş ile uyumlandırılması ve bu süreç sonunda fizyoterapi ve rehabilitasyon birimi ile birlikte kişinin uygun iş kursuna yönlendirilmesi yapılır. sağlık sorunları. yapıldığı bölümdür. 15 yaşını doldurmuş ve özürlülük oranının en az % 40 olduğunu yetkili hastanelerce belgeleyenler bu hizmetlerden yararlanabilmektedir38. Mesleki eğitim bölümü: En az altı haftalık kursların düzenlendiği bölümdür. Bu süreçte özürlünün bireysel özellikleri. mobil değerlendirme ve mesleki rehberlik yapılır. 38 Özürlülük Ölçütü. Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü’ne kayıtlı. 2. Bu bölümde. Ayrıca bu bölümde işe yerleştirilen özürlüyü işyerinde izleme. sigara bıraktırma eğitimleri verilir.MRH’ nin hedefi özürlü çalışana yardımcı olmaktır. ağırlık kaldırma ilkelerinin öğretilmesi. özürlü ile işveren arasındaki bağlantıyı kuran bölümdür. mesleki danışmanlık. işveren ile uyumlandırma. dayanıklılık. ● Mesleki rehberlik: Özürlünün özelliklerine ve varolan fırsatlara göre mesleki bilgilendirme. ilgilerinin ve becerilerinin belirlendiği. yetenek ve becerileri ile işin gerekleri karşılaştırılarak uygun mesleki eğitim alanına yönlendirilir. ● Sosyal rehabilitasyon: Bu süreçte özürlü kişilerle evde. fiziksel kondisyon geliştirici egzersiz eğitimi. hız. iş ve özürlünün birbirine uyumlandırılması ile verimliliğin artırılması. çeviklik. yeterlilikleri. ● Fizyoterapi (Fizik tedavi) ve rehabilitasyon: Yararlanıcının varolan fiziksel ve zihinsel yetenek düzeyi. bireysel ve grup programları ile danışmanlık hizmetleri verilir. en az haftada bir gün ve üç ay boyunca devam etmelidir. sağlıklı yaşam için kardio-vasküler efor kapasitesinin belirlenmesi. Bu bölümde özür ve yaşam biçimi arasındaki ilişkinin belirlenmesi. Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik. duruş. Mesleki rehberlik ve danışmanlık. Mesleki Rehabilitasyon Merkezleri 3 bölümden oluşur. mobil değerlendirme. el becerileri gibi parametrelerin işin gerektirdiklerine göre geliştirilmesi sağlanır. mesleki gelişim ve uyum. sağlık sorunları.

bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu. 2219 Sayılı Hususi Hastaneler Kanunu kapsamında Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı özel hastaneler. işyeri ortak sağlık birimi. Ancak ağır ve tehlikeli işlerde çalışacak olanların yapacakları/yaptıkları iş ile yaş ve cinsiyetleri Yönetmelikte belirtilmiştir. IX. çalışma ortamını tanıması gerekmektedir. gıda işyerlerinde ve sıhhi müesseselerde çalışanların bulaşıcı hastalık taşıyıcılığı yönünden her 3 ayda bir muayene olma ve sağlık raporu alma zorunluluğu getirilmiş ve bu sağlık muayenelerinin de ücretsiz olarak belediye tabipleri veya hükümet tabipleri tarafından yapılacağı belirtilmiştir. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacakların İşe Giriş ve Periyodik Muayenesi Tüm işe giriş ve AKM’sinde gösterilen titizlik burada da gösterilmelidir.IX. Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müessesleri Hakkında Kanun ile 992 Sayılı Seriri Taharriyat Ve Tahlilat Yapılan ve Masli Teamüller Aranılan Umuma Mahsus Bakteriyoloji ve Kimya Laboratuvarları Kanunu kapsamında Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı radyoloji laboratuvarları ile tıbbi tahlil laboratuvarları tarafından yalnızca kendi il sınırları içinde yapılması. İSGB. OSGB. Ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılacak çalışanlar (kadınlar dâhil) ile 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç çalışanların işe girişlerinde. işin niteliğine ve koşullarına göre bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı olduklarının fizik muayene ve gerektiğinde laboratuvar bulgularına dayanılarak hazırlanan hekim raporu ile belirlenmesi zorunludur. Örneğin özel hastanelerden alınacak muayene raporları Yönetmeliğe göre geçersizdir. kimi iller yalnızca kendi illeri için özel tebliğler çıkarmış. Ayrıca. işçi sağlığı dispanserleri. diğerleri için de en az yılda bir defa hekim raporu ile saptanması zorunludur. Özelliği Olan Muayeneler İGM ve AKM’nin yetersiz kaldığı. Bu raporlar işyeri hekimi. 161 . Ülke genelinde bugüne kadar birçok ilde farklı düzenlemeler yapılmış. Ancak. Ayrıca sağlık raporunu verecek hekimin işyeri çalışma koşullarını bilmesi. 3153 Sayılı Radyoloji. İşin devamı süresince de bu işlerde çalıştırılmalarında bir sakınca olmadığının 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç çalışanlar için en az 6 ayda bir. Madde hükümlerinden anlaşılacağı üzere. özellikle büyük illerimizde söz konusu iş kollarında çalışanların fazlalığı karşısında resmi kurumlar ve belediyelere ait laboratuvarların portör muayenesi ve tetkikleri yönünden yetersiz kalması. IX. Sağlık Ocağı. özel bazı çalışanlar için ayrıntılı muayene ve tetkikler gerektiren durumlarda yapılan muayenelerdir. İl Hıfzıssıhha Kurulu Kararları almış bu da toplum sağlığının korunması gibi hassas bir konuda farklı uygulamalar yapılmasına neden olmuştur. portör muayenesine esas laboratuvar tetkiklerinin. sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi. 2. Ağır ve Tehlikeli İşlerde çalışacakların işe giriş ve AKM’nin Yönetmelikte belirtilen sağlık birimlerinde yapılması gerekmektedir. Portör Muayenesi 1593 Sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 126 ve 127. resmi sağlık kurum ve kuruluşlarının yanı sıra. Hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir21. 9 Mart 2000 gün ve 23988 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik” de tanımlanan özel sağlık kuruluşları. 1. çalışanların iş kaybına ve bu muayeneden kaçınmasına yol açtığı bilinmektedir. Bu karışıklığı önlemek üzere Sağlık Bakanlığı yeni bir düzenlemeye gerek duymuş ve bu çerçevede.

İşyeri hekimleri aşağıda sözü edilen Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hususları göz önüne alarak portör muayenelerinin yapılmasını sağlamalıdır. yalnızca kendi il hudutları dâhilinde yapılması. 2 Kasım 2011 Tarih 28103 Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (Karar Sayısı: KHK/663) ile 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun. mevzuatta öngörülen şekil ve sürede İl Sağlık Müdürlüklerine derhal bildirimde bulunulması. birinci basamak sağlık kuruluşları tarafından görülmek ve tasdik edilmek kaydı ile geçerli sayılması. hijyen konusunda bu iş yerlerindeki meslek ve faaliyetin gerektirdiği eğitimi vermeye veya çalışanların bu eğitimi almalarını sağlamaya. Gıda işi ile uğraşanlarda ve sıhhi müesseslerde çalışanlarda portör taraması için yapılacak tetkikler şunlardır. portör muayenesi yapılan sağlık kuruluşlarınca muayene ücreti talep edilmemesi gerekmektedir. Portörlüğü tespit edilenlerin geçici işten uzaklaştırılması veya işyerinde yaptığı işin geçici olarak değiştirilmesi de dâhil olmak üzere hastalık yayılımını engelleyecek önlemler alınmalıdır39. en az 6 ayda bir) Boğaz ve burun kültürü (Staphylococcus aureus yönünden. histolytica kistleri. giardia lamblia kistleri ve helmint yumurtaları yönünden. 3. 4. radyoloji uzmanı sorumluluğunda olmak ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumundan lisans almak suretiyle bir arabaya monte edilmiş gezici röntgen cihazı ünitelerinde portör muayenesi için mikrofilm veya standart akciğer grafisi tetkiklerinin. (Salmonella ve shigella yönünden. bütçe uygulama talimatında yer alan miktarlardan daha az miktarlarda olamaması gerekmektedir. muayeneye istinaden gerekli tetkiklerin resmi kurum ve kuruluşlar dışında özel sağlık kurum ve kuruluşlarında yapılması halinde. 5. Akciğer grafisi istenen kişilerin Sağlık Bakanlığı’na bağlı kuruluşlar (yataklı tedavi kurumları. Ancak. 2. en az yılda bir) Dışkının mikroskobik incelenmesi (Entamoeba. taşıyıcılık özelliği olan enteropatojenlerle ilgili kaynak ve bulaşma yolları çalışmaları yapılmalıdır. Kanun uyarınca portör muayenelerinin ücretsiz olarak yapılması zorunlu olduğundan. belirtilen eğitimleri almış kişileri 39 TC Sağlık Bakanlığı Portör Muayenesine Esas Laboratuvar Tetkikleri Genelge. en az yılda bir) Bu tetkiklerin yeni işe başlayanlarda. 162 . Resmi ve özel sağlık kuruluşlarında yapılan mikrobiyolojik ve radyolojik tetkiklerin sonuçlarını gösterir raporların 2 yıl süre ile saklanması ve tetkiklerin güvenirliğinin incelenmesi veya laboratuvarlar arası uyumsuzlukların tespiti amacı ile Sağlık Müdürlüğünce yaptırılacak inceleme ve tetkik bedelinin ilgili özel sağlık kuruluşu tarafından karşılanması.Gıda üretim ve satış yerleri ve toplu tüketim yerleri ile insan bedenine temasın söz konusu olduğu temizlik hizmetlerine yönelik sanatların ifa edildiği iş yeri sahipleri ve bu iş yerlerinin işletenleri. “Madde 126. Gaita kültürü. a) 126'ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. İhbarı zorunlu hastalıkların tespiti halinde. birinci basamak sağlık kuruluşları ve Verem Savaş Dairesi Başkanlığına bağlı gezici tarama grupları) Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı özel radyoloji laboratuvarları. Portör muayenesine esas olarak yapılacak laboratuvar tetkiklerinde alınacak ücretler kamu ve özel sağlık kuruluşlarında. işe giriş muayenesi ile birlikte. çalışanlarda ise periyodik portör taraması şeklinde yapılması ve sonuçlarına göre etkili bir surveyans sistemi uygulayarak laboratuvarlarda ve kliniklerde tanısı konulup. çalışanlarına.1. 2005/9 27 Ocak 2005-1059. en az yılda bir) Akciğer grafisi (Tüberküloz yönünden.

iyileşme hâlinin belirlenmesine.) yaşını bitirmiş olmaları zorunludur. gerekmekle birlikte bu koşul 05. bu hastalıkla alakalı gerekli incelemeler. Sürücü Belgesi Alacaklarda Öğrenim Koşulları: F.çalıştırmaya. A2. birinci fıkrada belirtilen iş yerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamazlar. Tabiplerce verilen sağlık raporlarında hekimin kaşe ve imzasının bulunması gerekir. B ve G sınıfı sürücü belgesi alacakların on sekiz. iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu fıkra kapsamındadır. analiz masrafları iş yeri sahipleri ve işletenlerince karşılanmak üzere ilgili kurumlar tarafından yapılır. A2. C. çalışan kişiler ise bu eğitimleri almaya mecburdurlar. Tabiplerce verilen raporların gerçeğe uygun olmamasının tespiti halinde bu raporlar geçersiz sayılır ve sorumlular hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur. bu iş yerlerinde çalışmaya engel bulaşıcı hastalıkların ve cilt hastalıklarının neler olduğuna. “Madde 127-126'ncı maddede belirtilen iş yerlerindeki hijyen eğitimine yönelik hususlara. Bu husus Emniyet Genel Müdürlüğü’ne bildirilir. İçişleri ve Gıda. A1. C. 126 'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması durumunda.D ve E sınıfı sürücü belgesi alacakların yirmi iki. hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle yükümlüdür. Aile hekimliği uygulamasına geçilmiş illerde bu raporlar TSM tarafından da verilebilir. 126'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması hâlinde doğacak hukukî sorumluluklar ile bu durumdan zarar gören kişi veya kurumların hukukî yol vasıtasıyla talep edebilecekleri tazminat ödemeleri veya olabilecek diğer ödemeler iş yeri sahiplerine ve işletenlerine aittir. Bizzat çalışmaları durumunda. bu maddenin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde yürürlüğe konulur ve anılan yönetmelik yürürlüğe girinceye kadar ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edilir.” IX. Sürücü Belgesi Alacaklarda Yaş Şartı A1.” b) 127'nci maddesi aşağıdaki şekilde düzenlenmiş ve Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir. Çalışanlar.2006 tarihinden itibaren beş yıl süreyle aranmaz. bizzat çalışan iş yeri sahipleri ve işletenleri de dâhil olmak üzere. hangi meslek ve sanat erbabının 126'ncı madde kapsamında olduğuna ilişkin usul ve esaslar.07. D ve E sınıfı sürücülerin en az ortaokulu veya 8 yıllık temel eğitimi bitirmiş bulunmaları. sürücü adaylarının genel sağlık muayeneleri pratisyen tabip veya uzman tabip tarafından bu Yönetmelik hükümlerine göre yapılır. İlkokul mezunu olmaları yeterli sayılır. Sağlık. Tarım ve Hayvancılık Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Bulaşıcı bir hastalığı olduğu belgelenenler ile iş yerinin faaliyet ve hizmetlerinden doğrudan yararlananları rahatsız edecek nitelikte ve görünür şekilde açık yara veya cilt hastalığı bulunanlar. F ve H sınıfı sürücü belgesi alacakların on yedi.” “GEÇİCİ MADDE 1-127'nci maddede belirtilen yönetmelik. B. (Üniversitelerin sürücü eğitimi veren yüksekokulları ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin askeri ihtisas görevleri için subay ve astsubay sınıf okullarında ve uzman jandarma okullarında açılan sürücü eğitimi kurslarından mezun olanlarda bu şart aranmaz. 163 . G ve H sınıfı sürücü belgesi alacakların ilkokulu. alınacak bir raporla hastalıklarının iyileştiği belgeleninceye kadar. 3. Sürücü Muayenesi “Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik” gereğince. Bu tabipler bir daha sürücü adayı sağlık raporu veremez.

Son değişiklik 31 Aralık 2010 da yapılmış ve buna göre profesyonel olarak şoförlük yapacak olanların bedensel muayene ile birlikte psikoteknik açıdan muayenelerinin 5 yılda bir yapılması gerektiği belirtilmiştir. (ç) ve (d) bentlerindeki şartlar aranmaz. e) Tehlikeli madde taşıyan taşıtları kullananlarının. Alınan molalar günlük dinlenme süresi olarak sayılmaz. (c). f) Uyuşturucu. a) Taşıtın niteliğine uygun sürücü belgesine sahip olmaları. (2) D3 veya K2 yetki belgesi alan ve tek araç sahibi olan gerçek kişilerin kendi adlarına tescil edilmiş taşıtı bizzat kendilerinin sürücü olarak kullanmaları halinde. Bu süre. Düzenli seferler haricindeki uluslararası yolcu taşımacılığı söz konusu olduğunda şoförler 12 gün süreyle araç kullanabilirler. Bu molalar sürekli 4. Şoförler her 24 saat içerisinde 11 saat kesintisiz dinlenecektir. Ve bu durumda günlük dinlenme süresi 1 saat daha eklenerek 12 saate çıkartılır. toplam olarak 9 saatten ve devamlı olarak 4. ç) 63 yaşından gün almamış olmaları.5 saatten fazla araç sürmeleri yasaktır. yataklı ve yapılışlarında özel dinlenme yeri olan araçlar ile şoförün rahat uyuyabileceği şekilde bölümleri bulunan 164 .5 saatlik araç kullanma süresi sonunda.5 tonu geçen araçların şoförleri ile ticari amaçla yolcu taşımacılığı yapan ve taşıma kapasitesi şoförü dahil 9 kişiyi geçen araçların şoförlerinin 24 saatlik herhangi bir süre içinde. ilgili mevzuatın öngördüğü eğitimi aldığını gösteren belgeye sahip olmaları. b) İlgili mevzuatın öngördüğü mesleki yeterlilik belgesine sahip olmaları. biri en az 8 saat kesintisiz olmak üzere iki veya üç ayrı süre halinde kullanılabilir.26 Eylül 2006 İçişleri Bakanlığı tarafından “Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik” çıkartılmıştır. başka iş olarak addedilemez. 11 saatlik kesintisiz günlük dinlenme süresi haftada 3 defadan fazla olmamak üzere en az 9 saate indirilebilir. Ticari amaçla yük taşımacılığı yapan ve azami ağırlığı 3. d)Şoförlük mesleği bakımından bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir sağlık raporunu yetkili sağlık kuruluşlarından her beş yılda bir almaları. araç kullanma süresinden sonra 2 günlük hafta tatilini kullanmak zorundadırlar. Daha sonra da Ulaştırma Bakanlığı’ndan Karayolu Taşıma Yönetmeliği çıkarılmış ve 4 kez de değişiklik yapılmıştır. Şoförlerin çalışma ve dinlenme süreleri (1) Şoförler ve bunları çalıştıran yetki belgesi sahipleri. eğer istirahata çekilmiyor ise en az 45 dakika mola almaları mecburidir. Birleşik 2 hafta içinde toplam araç kullanma süresi 90 saati aşamaz. feribotta veya trendeki bekleme süresi ile araç kullanılmadan geçen süre. Bu şoförler sürekli 4. Günlük dinlenme süresi.5 saatlik araç kullanma süreleri içerisinde en az 15 dakikalık molalar şeklinde de kullanılabilir. Aracın en az iki şoförle kullanılması durumunda her 30 saatlik sürede her bir şoför en az 8 saat kesintisiz olarak dinlenecektir. Bu molalar süresince şoförler başka bir işle meşgul olamazlar. Hafta tatili en az 24 saattir. insan ve gümrük kaçakçılığı ile terör suçlarından dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza almamış olmaları şarttır. Bu şoförler en fazla 6 günlük araç kullanma süresinden sonra 1 günlük hafta tatilini kullanmak zorundadırlar. silah. c) Büyük otobüs kullananlarının 26 yaşından gün almış olmaları. Bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetlerde çalışan/çalıştırılan şoförlerin. Hareket halindeki bir araçta. çalışma ve dinlenme süreleri bakımından 20/7/1999 tarihli ve 4411 sayılı Kanunla katılmamız uygun bulunan Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Yapan Taşıtlarda Çalışan Personelin Çalışmalarına İlişkin Avrupa Anlaşması (AETR) ile 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile 18/7/1997 tarihli ve 23053 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümleri ve ilgili diğer mevzuata uymak zorundadırlar. bu kişilerden birinci fıkranın (b).

Yük ve yolcu nakliyatı yapan kuruluş yetkililerinin şoförlerin çalışma sürelerini ve bu süre içerisindeki kural dışı hareketlerini izlemeleri ve kuralları ihlal etmeyi itiyat haline getiren şoförleri eğitmeleri ve bu konuda önleyici tedbirler almaları. Araç işletenlerinin. ilçe veya durak yerlerinde yedek şoförleri hazır bulundurmaları zorunludur.Şehirlerarası yük ve yolcu nakliyatı yapan araçlarda. Bu şoförlerin araçlarının feribotla veya trenle taşınması durumunda günlük dinlenme süreleri bir kez olmak üzere kesintiye uğrayabilir. . .G: 11 Haziran 2009/ 27255. Motosiklet. kamyon ve çekici araçlarında takoğraf cihazı bulundurmaları ve bunların işler durumda olmalarını sağlamaları. il. Yük ve yolcu taşıması yapan araç işletenleri ile bu araçları sürenlerden. bu Yönetmeliğin öngörmüş olduğu çalışma ve dinlenme sürelerini göz önünde bulundurmak suretiyle.A2 Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 17 (Yaşını doldurup 18 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Mobilet. 5 yıl süreyle de işyerlerinde.Trafiğe çıkardıkları taşıtların cins ve plakalarını. garajda veya yerleşim yerleri dışındaki karayollarında platform dışında park edip gerekli tedbirler alınarak geçirilebilir. Scooter 40 Karayolu Taşıma Yönetmeliği. işyeri yoksa araçlarında muhafaza etmeleri veya ettirmeleri. 165 . araçlar park yerinde. kayıt tarihinden itibaren 1 ay süreyle araçlarda. ekte yer alan 4 sayılı Cetvel ’de tanımlanan usul ve esaslara uygun olarak.araçlarda. şoförlerin kimler olduğunu. feribota binmeden önce veya indikten sonra 1 saati aşamaz.Otobüs. Kanunun ilgili maddelerinde tanımlanan nitelikteki trafik suçlarını işleyen sürücüler. işe çıkış yer. psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesine tabi tutulurlar. gün ve saati ile gidilecek yeri kaydettikleri bir defter veya liste düzenleyerek kayıtlarını tutmaları. Muayene sonucu durumu uygun bulunan sürücülerin sürücü belgeleri Kanunun ilgili maddesinde belirtilen sürenin sonunda iade edilir40. . Bu şekilde kesintiye uğrayan dinlenme süresi 2 saat uzatılır. . şoförlerin gideceği yer ve güzergâhları dikkate almaları ve buna göre uğrayacağı.Araçlarına ait takoğraf kayıtlarını. . A1 Sınıfı (mopet-motorbisiklet) A2 Sınıfı (motorsiklet) A1. Psikoteknik Değerlendirme ve Psikiyatri Uzmanı Muayenesi Ticari olarak yük/eşya ve yolcu taşımacılığı yapan sürücülerin beden ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir raporu yetkili sağlık kuruluşlarından her beş yılda bir almaları zorunludur. Günlük dinlenme süresinin iki bölümü arasındaki süre mümkün olduğunca kısa olmalıdır ve gümrük işlemleri de dâhil gemiye. R.

A2. Kamyonet. 2) Ticari araç kullanamaz. Tır E Sınıfı (Otobüs) E Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil. sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) Kullanabildiği Araçlar: İş Makinaları H Sınıfı (Engelliler İçin) H Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 17 (Yaşını doldurup 18 gün almış olmak. Minibüs. Monoküler Ehliyet İçin Yaş Sınırı: Aşağıdaki almak istediği ehliyet sınıfına göre (Yaşını doldurup gün almış olmak. sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) Kullanabildiği Araçlar: Özel Otomobil (Engellilere Yönelik) Monoküler kişiler. B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilir. Kamyon. Tır) D Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil. Kamyonet. 166 . Minibüs.B Sınıfı (Otomobil) B Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 18 (Yaşını doldurup 19'dan gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil. Çekici. Kamyon. Otobüs F Sınıfı (Lastik Tekerlekli Traktör) F Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Lastik tekerlekli traktör G Sınıfı (İş Makinaları) G Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 18 (Yaşını doldurup 19'dan gün almış olmak. sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) 1) A1. Kamyonet D Sınıfı (Çekici. Minibüs.

ş) Pitozis-hemipitozis. kişilik bozukluğu. tendon ve bağ lezyonları. b) Günlük hayatı kısıtlayan denge problemi.). p) Renk körlüğü (Herhangi bir koşul aranmadan sürücü olabilirler. Sağlık Müdürlüğü tarafından. sürücü adayında. ğ) Kalp-damar hastalığı(anjinal yakınma. h) Organ yetmezliği (organ nakli geçirilmiş olması. Uzmanlar kuruluna da itiraz olduğu takdirde Sağlık Bakanlığınca belirlenecek bir kurul tarafından sürücü adayının değerlendirilmesi yapılır ve karar verilir. r) Gece körlüğü (Varsa gün doğumundan bir saat önce ile gün batımından bir saat sonraki zaman dilimi içerisinde kullanılabilir. gündüz aşırı uyuklama hali). o) Görme derecelerinin uygun olması. afaki. m) Alkol bağımlılığı. k) Kas hastalıkları (myopati. akut koroner sendrom tanısı. ç) Malign tümör hikâyesi. Bu konuda İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılmış Yönetmelikte belirtilen kriterlere göre sürücülüğe engel hali olmayanlara. ağır davranış bozukluğu).Sağlık kurullarınca verilecek sürücü olur raporlarının düzenlenmesine esas olan sağlık muayenesinde sürücü adaylarında aranılacak sağlık şartları ile muayenelerine ilişkin esaslar Tabip tarafından. kalp yetmezliği. 167 . demans. e) Ekstremite noksanlığı. d) Eklem hareketlerinde kısıtlama. progresifmuskuler distrofi. u) Blefarospazm. c) Uyku bozukluğu (Obstrüktif uyku apnesi sendromu. kas-sinir kavşak hastalıkları). itiraz edilen branşla ilgili olarak en az 3 uzman hekimden oluşan bir kurulda sürücü adayının değerlendirilmesi sağlanır. Verilen karar kesin olup itiraz hakkı yoktur.). progresif göz hastalığı. i) Periferik sinir sistemi hastalıkları. kronik böbrek yetmezli ği ve diğer hayati öneme haiz organlarda dekompanse yetmezlik). baş dönmesi nedeni olabilecek bir hastalık. raporun verildiği ilin Sağlık Müdürlüğüne yapılır. kalıcı pil implantasyonu). f) Kas. HT. zeka geriliği. l) Ruh hastalığı (ağır akıl hastalığı. t) Diplopi ve paralitik şaşılığı. g) Ağır diabetes mellitus hastalığı. Bu kurul raporuna göre işlem yapılır. ö) Görme alanının uygun olması. j) Epilepsi. a) İşitme kaybı. Bu Yönetmeliğe göre sürücülüğe engel hali tespit edilen veya hakkında karar verilemeyen sürücü adayı ilgili uzman tabip/tabiplere gönderilerek uzman muayenesi istenir ve verilecek rapor doğrultusunda işlem yapılır. ü) Monoküler görme yönünden genel olarak değerlendirme yapılır. ı) Santral sinir sistemi hastalıkları. n) Psikotrop madde bağımlılığı. muayeneyi yapan tabip tarafından uygun rapor verilir. katarakt. Raporlara karşı itiraz. angioplasti. s) Derinlik duyusunun normal olması.

a) Birinci grup: A1.5 olmayan (sağ göz 0. başkaca kayıp alana dokunmayan. (3) Görme Düzeltmesi. a) Birinci grup sürücülerde düzeltmeli veya düzeltmesiz olarak bir gözün görmesi 2/10 dan aşağı olmamak şartıyla her iki gözün görme derecesi toplamı 10/20 olmalıdır.Göz muayenesine ilişkin esaslar (1) Göz muayenesi açısından sürücü belgeleri aşağıda belirtildiği şekilde iki gruba ayrılır. glokom. (2) Görme derecesi. c)10/10 görme durumu: gözlük veya kontakt lensle iyi aydınlatılmış ortamda araçlarından 20 metre mesafeden 79 mm yükseklik x 50 mm genişlikteki şekil veya bir yazıyı okumalarını gerektirir. b) Periferik görme alanı. Ancak araç kullanırken sürücü gözlüğünü takmak zorundadır. A2.). 2) Hemianopsi ya da kadranopsi uzantısı olan santral görme alanı kayıplarından. a) Gözlükle düzeltme kabul edilir. gün batımından bir saat sonra araç kullanabilirler. c) Periferik görme alanı kayıpları. b) İkinci grup sürücülerde düzeltmeli veya düzeltmesiz olarak bir gözün görmesi 6/10 dan aşağı olmamak şartıyla her iki gözün görme derecesi toplamı 14/20 olmalıdır. yatay düzlemde uzanan 3 veya daha fazla kayıp kümesi ya da herhangi bir uzunlukta ancak tek nokta genişliğinde. herhangi bir koşul aranmadan sürücü olabilir. b) Kontakt lens ile düzeltme kabul edilir. Her iki gözde santral skotom olanlar. D. ç) Kabul edilmeyen santral görme kayıpları. retinapati gibi organik ve ilerleyici tabiatta olan hastalıklarda görme alanı defektlerinde normal binoküler görme alanı şartı aranır(Bu maddenin dördüncü fıkrasının (a) bendi uygulanır. (4) Görme alanı. gece körlüğü. G. İki gözden herhangi birinde 120 dereceden az görme alanı olanlara monoküler sürücü belgesi verilir. (6) Gece körlüğü olanlar gün doğumundan bir saat önce. Ancak araç kullanırken kontakt lenslerin takılması zorunludur. iki gözü olanlarda normal olmalıdır. iki gözü olanlarda. B. (8) Pitozis-Hemipitozis.5 ve sol göz 0. 168 . d) Gözlerin her ikisi birden kullanılıyor ise her iki gözde görme gücü toplamları 10 / 20 den daha az olan ve her iki gözün görme derecesi ayrı ayrı en az 0. E.5) sürücü belgesi alamaz. dik uzanımlı görme alanı kayıplarıdır. Monoküler olanlarda en az üzerinden bir yıl geçmiş olmalıdır. (5) Derinlik duyusu. b) İkinci grup: C. a) Santral 20 derece içerisinde skotom olmamalıdır. yatay düzlemde her iki gözde ayrı ayrı görme alanı 120 dereceden daha az olamaz. yatay hattı kesen ya da yatay hatta dokunan. hiçbir sınıf sürücü belgesi alamaz. F. 1) Santral 20 dereceye kadar olan alanda küme şeklinde veya tek nokta tarzında kayıp olmamalıdır. H. ç) Monoküler sürücülerde görme gücü gören gözde 10/10 olmalıdır. Tek gözde santral skotom olanlar ve bu maddenin ikinci fıkrasının (ç) bendindeki görme derecesine sahip olanlar monoküler sürücü belgesi alabilir. 120 dereceden daha az görme alanına sahip olanlar sürücü belgesi alamaz. Homonium ya da bitemporal defektler-hemianopik ya da kadranopik defektler sürüş için güvenli kabul edilmez ve bu şahıslar sürücü olamaz. (7) Renk körlüğü olanlar.

bu sürenin sonunda sürüşe izin verilebilir. her bir grup için asgari standartlar mevcut olmak koşuluyla. şahsın yatay görüş alanı 120 dereceden daha az olamaz. c) Grup 2 sürücü belgesi için diplopi geçmiyor veya rehabilite edilemiyor ise sürüş izni verilmez. (14) Progresif hastalıklar: Görmeyi zamanla azaltabilecek (katarakt. a) Tek veya iki taraflı afak olanlara ikinci grup sürücü belgesi verilmez. a) Grup 1 için özellikli gözlükler veya kapama ile diplopi kontrol edilebiliyor ve sürücü sürme işlemi sırasında bunlara dikkat edebiliyorsa. ameliyatla düzeltilmiş veya ameliyatsız olarak hemipitozisi olanlarda. (15) Şahsın tek gözü var. makula dejenerasyonu. tıbbi görüş doğrultusunda ve tıbbi kanaatte öngörülen aralıkta muayene ve kontrolleri yapılmak üzere bu maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarındaki şartları taşımak kaydıyla sürüşe izin verilir. 169 . Bir gözün kapatılarak araç kullanılması bu grup için söz konusu olamaz. gören gözün en az 1. fakat pupilla alanını engellemiyorsa ve görme dereceleri ikinci maddeye uygun ise sürücü belgesi verilir. Tek taraflı pitozisi olup pupili kapalı kişiler monoküler gibi işlem görür. görme dereceleri bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uygun ise Grup 1 ve Grup 2 sürücü belgesi alabilir. c) Ciddi (1 dakikada 10’dan fazla) blefarospazmda ara ara tedavi edilebiliyor olsa dahi sürüşe izin verilmez. botilinum toksini kullanımı ile kontrolü kabul edilir. (10) Şaşılığı mevcut olup da binoküler görmesi olan ve görme dereceleri bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uygun olanlara sürücü belgesi verilebilir. bu sürücülerin muayeneleri yılda 1 kez tekrarlanır. b) Grup 1 ve Grup 2 sürücü belgeleri için tıbbi destek alınarak iyi bir fonksiyonel adaptasyon ve rehabilitasyon sağlanmış ise. retinapatiler gibi) hastalıklarda görme durumu bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uysa dahi. (12) Katarakta. diğer gözü yok ise veya sadece bir gözünü kullanabiliyor diğer gözde görme yeterli değilse (Bu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi) (Monoküler vizyon var ise). b) Görme alanı. (13) Afaki. c) Psödoafaklar. a) Görme gücü kriteri. (11) Blefarospazm. b) Monoküler veya binoküler kişilerde. durağan olan 9 aylık ya da daha fazla süreli diplopide.0 görme keskinliği olmalıdır. rehabilite edilemeyen diplopi gibi ilave durumlar olmadıkça. 9 ay sonra kapama için monokülarite kriterine uymak koşulu ile ilgili merkez görüşü alınarak sürmeye devam edebilir. a) Hafif (1 dakikada 5 kez) olduğu durumlarda tıbbi görüş doğrultusunda sürüşe devam edilebilir. b) Tek veya iki taraflı afak olanlar ameliyattan 6 ay sonra bu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendindeki görme şartlarına sahip iseler birinci grup sürücü belgesi verilir. (9) Diplopi ve paralitik şaşılığı olanlara görme dereceleri ne olursa olsun sürücü belgesi verilmez (monokülerler dahil). Tek veya iki taraflı olduğu belirtilerek ilgili madde uygulanır.a) Görme derecesi ne olursa olsun iki gözünde tam pitozisi olanlara sürücü belgesi verilmez. b) Orta derecede (1 dakikada 5-10 kez) ise. Diplopi tanısı konulduğu anda sürücünün sürücü belgesine el konulur. üst kapak kenarı primer pozisyonda iken pupillanın üst kenarına kadar iniyor.

1) A1. ç) Kalıcı pil implantasyonu ve başarılı kateter ablasyonu yapılan Grup 2 deki adaylara işlemden 6 hafta sonra sürücü belgesi verilir. b) Anjiyoplasti işlemi uygulanmış Grup 2 deki adaylara işlemden 6 hafta sonra yapılacak olan egzersiz testinde. yerleşim yeri dışında 18/7/1997 tarihli ve 23053 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 100 üncü maddesinde belirtilen hız sınırlarından 10 km daha az olmalıdır. d) İmplante edilebilir kardiyoverterdefibrilatör implantasyonu yapılmış olan Grup 1 ve Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez. b) Kontrollü diyabetlilere. (2) Kalp-Damar Hastalıkları. Grup 1. B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilir. sağında ve solunda olmak üzere en az 3 ayna bulunması zorunludur. retinopati. A2. atrioventriküler bloklu ve hasta sinüs sendromu olanlardan kalıcı kalp pili takılmamış olanlara sürücü belgesi verilmez. testi pozitif kılacak olan kriterler saptanmamış ise sürücü belgesi verilir. 5) Sürücü belgesi aldıktan sonra yıl bir kez göz hekiminden sağlık raporu almaları zorunludur. 3) Kendileri açısından konulan kurallara uyup uymadıklarının denetlenebilmesi için sürücü belgelerine monoküler ibaresi yazılır. 6) Kullanacakları araçların azami hız sınırları. ç) Monoküler kişiler. nefropati. A ve B sınıfı dışında kalan sürücü adayları olup bunlardan: a) Anjinal yakınması olanlara. belirli aralıklarla muayene ve tetkik edilmek üzere sürücü belgesi verilebilir. a) Ağır diyabetes mellitus olgularında (diyabetik kronik komplikasyonlar örneğin.c) Eğer şahıs herhangi bir nedenle hayatının herhangi bir durumunda tek gözlü (monoküler) olma durumuna gelmiş ise olayın üzerinden en az 1 yıllık adaptasyon süreci geçmeli ve sonunda şahsın 120 dereceden daha az olmamak koşuluyla görüş alanına sahip olduğu saptanmış olmalıdır. testi pozitif kılacak kriterler saptanmamış ise sürücü belgesi verilir.) İç hastalıkları muayenesine ilişkin esaslar (1) İç hastalıklardan diyabetesmellitusda. 170 . yerleşim yeri içinde 50 km. nöropati gibi gelişmiş olanlara ve insülin kullanmak zorunda olup kan şekeri regulasyonu sık hipoglisemiler nedeniyle sağlanamayan labil kan şekerine sahip olanlara ve bu durumu sağlık kurulu raporu ile saptananlara) sürücü belgesi verilmez. Grup 2. A ve B sınıfı sürücü belgesi verilecek sürücü adayları. 7) Gece araç kullanamaz (Gece: gün batımından bir saat sonrası ile gün doğumundan bir saat öncesidir. e) HT’si olan ve maksimal tedaviye rağmen istirahat TA: 200/120 mmHg'nin üzerinde olan Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez. akut koronersendrom (Stabil olmayan angina pektoris. 4) Kullanacakları araçların içinde. ST yükselmeli miyokard infarktüsü ve ST yükselmesiz miyokard infarktüsü) tanısı almış olanlara ve koroner arter bypass cerrahisi uygulanan Grup1 ve Grup 2 deki sürücü adaylarına gerekli medikal tedavi ve/veya invaziv girişimleri tamamlandıktan 6 hafta sonra yapılacak olan egzersiz testinde. c) Kalp atım sayısı çok düşük (dakikada 40’ın altı). 2) Ticari araç kullanamaz.

b) Büyük organ nakli geçirmiş olanlara veya kronik böbrek yetmezliği olup diyaliz tedavisi görenlere. kolesteatomlu veya kolesteastomsuz kronik otit. c) İşitme cihazı kullananlar A1. a) İşitme normal olmalıdır. işitme cihazı ile kullanabilecekleri belgelerine işlenir. B Sınıfı Sürücü Belgesi alıp da ticari araç kullanacaklarda C. Bunların kullandıkları aracın arka camının sol ve sağ üst köşelerine işitme ve konuşma engelli olduklarını belirleyen işaretler yapıştırılması ve yeterince dikiz aynaları ile araçların donatılması gereklidir. a) Labirent fonksiyonunu bozacak kulak-burun-boğaz hastalığı bulunanlara. presbiakuzi. her iki kulakta 50 dB’den fazla işitme kaybı olan ve/veya işitme cihazından fayda görmeyen olgular bu kapsamda değerlendirilir. E. bu kişilerin ticari araç kullanamayacakları ancak. (3) Organ yetmezliğinde. g) Kalp yetersizliği ve kapak hastalığı tanısı konan ve ağır semptomatik (NewYork Kalp Cemiyeti Sınıf 3-4) olan Grup 1 ve 2’deki adaylara sürücü belgesi verilmez(bkz. Bölüm). e) Otoskleroz. işitme düzeyi işitme cihazı ile kötü işiten kulakta en fazla 50 dB olmak kaydıyla B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilirler. (b) bendine göre değerlendirilir. A2. sürücü belgesi verilmez. C. gibi ilerleyici kulak hastalıklarında yukarıdaki şartları taşımak koşuluyla en az 2 yılda bir muayene kaydı istenir. G Sınıfı Sürücü Belgesi alacak olanlarda işitme tam olmalı. f) Bedenen ve ruhen sağlam. (4) Sürücü adaylarında yapılacak laboratuvar testleri doktorun takdirine bağlıdır. İşitme cihazı kullandıkları halde B Sınıfı Sürücü Belgesi alanların ticari araç kullanmayacakları belgelerine işlenir. Normal kulak hava yolu eşiği 25 dB’den iyi işitmek üzere diğer kulaktaki kayıp 50 dB olmalıdır. Kulak-burun-boğaz muayenesine ilişkin esaslar (1) İşitme kaybında. bir kulağı normal olmak koşuluyla. (2) Günlük hayatı kısıtlayan denge problemleri ile ilgili. doğuştan veya sonradan meydana gelen ileri derecede şekil bozukluğu ve harabiyet olmamalıdır. Diğer konjenital hastalığı olanlar ve başarılı cerrahi onarım yapılmış olanlara belirli aralıklarla kontrolden geçmek kaydıyla sürücü belgesi verilir.f) Hipertrofik kardiyomiyopati ve dilate kardiyomiyopati tanısı konmuş semptomatik olan Grup 1 ve Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez. d) Rudimental aurikula ve dış kulak yolu atrezisi olmamalı. eğer iki ve tek taraflı rudimental aurikula ve dış kulak yolu atrezisi bulunanlarda iletim tipi işitme kaybı varsa. görme derecesi sürücü belgesi almaya elverişli olan işitme ve konuşma engellilere. XVIII. B Sınıfı Sürücü Belgesi alıp da bu durumda olanların ticari araç kullanamayacakları belgelerine işlenir. skatrisiel otit. Ayrıca. solunum bozukluğu ve ileri derecede konuşma bozukluğu olmamalıdır. E. G Sınıfı Sürücü Belgesi alamaz. ğ) Konjenital kalp hastalığı tanısı konmuş olanlardan kompleks veya ciddi kardiyak sorunu olanlara sürücü belgesi verilmez. timpanoskleroz. 171 . a) Hayati önemi haiz organlarında dekompanse yetmezliği olanlara sürücü belgesi verilmez. ticari olmamak koşuluyla sadece otomobil kullanmak üzere H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. D. D. ilgili uzmanın görüşü alınmak suretiyle sürücü belgesi verilir. ç) E Sınıfı Sürücü Belgesi alacak olanlar ile B Sınıfı Sürücü Belgesi alacaklardan ticari taşıt kullanacak olanlarda. ileri derecede ses kısıklığı. b) İşitmeyi yukarıda tarif edilenden daha kötü olan olgularda.

B. Lumbal vertebra eğilme ve dönme hareketlerini %75’den fazla engelleyen durumlarda da sürücü belgesi verilmez. gündüz aşırı uyuklama hali) ile ilgili. Ortopedi uzmanının ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon 172 . F ve H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. (2) Ekstremite noksanlığında. Profesyonel ehliyet talep eden 45 yaşından büyük ve vücut kitle indeksi 25 ve üzerinde olanlardan ise mutlaka polisomnografi raporu istenir (Bu kişiler çalıştıkları sürece her sene bu testi tekrarlamak ile yükümlüdürler. c) Mevcut sürücü belgesine yukarıda tanımlanan koşullarda baş dönmesi nedeni olabilecek hastalıklardan herhangi biri teşhis edildiğinde el konması için gerekli bildirim yapılır. dirsek eklemlerinin fonksiyonel ankiloz ve artrodezlerinde. A2. a) Vertebra (boyun ve bel) hareketleri: Kişinin baş ve boynunu arkaya döndürmesini ve bakmasını %50’den fazla engelleyen boyun vertebra ve boyun bölgesi hastalıklarında sürücü belgesi verilmez. b) Diğer eklem hareketleri: Her iki omuz.b) Baş dönmesi nedeni olabilecek hastalıklardan herhangi biri te şhis edildiğinde sürücü belgesi alması için gereken medikal ve/veya cerrahi müdahalelerden sonra sorumlu hekim ya da sağlık kuruluşunun yazılı kanaatine göre en erken 6-12 ay sonra sürücü belgesi alabilir. Bundan daha az hareket sınırlılığı yapan el parmaklarında fonksiyonel durumdaki ankiloz ve artrodezlerde ortopedi uzmanı ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu ile A1. omuz. Ortopedi muayeneye ilişkin esaslar 1) Eklem hareketlerinden. G sınıfı sürücü belgesi alabilirler. (5) 45-60 yaş arası 5 yılda bir.). (3) Uyku bozuklukları (Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu. c) El eklemleri: Her iki elin baş ve işaret parmaklarının hareketlerinin %75’ten fazla kaybında Ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanı raporu ile F ve H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. a) Uzak metastazı olmadığı sürece B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilirler. kalça. ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanının raporu ile H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. b) Kalıcı trakeostomisi. (4) Malign (Kötü huylu) tümörler ile ilgili. Bir eldeki baş ve işaret parmağı dışındaki iki parmaktaki ankilozlarda C. tanıklı uyku apnesi ve/veya yoğun gün boyu uyuklama hali olup ilgili uzman hekim tarafından Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu olduğu düşünülen adaylardan polisomnografi raporu istenir. E. 60 yaş sonrası ise 3 yılda bir sağlık kontrolü gereklidir. Tedaviye hasta uyumu ile birlikte belirtilerin kontrol altına alındığının ve/veya apne/hipopne indeksinin 15 veya altına indiğinin ilgili uzman hekim tarafından rapor ile tespit edilmesi halinde ve yıllık kontrol muayeneleri şartıyla ehliyet verilebilir. a) Bir elin başparmak veya başparmak dışında iki parmak noksanlığı veya noksan sayılacak şekilde fonksiyon kaybı olanlarda. kalça ve diz artrodezinde veya fonksiyonel olmayan ankilozlarda sürücü belgesi verilmez. a) Her sürücü adayına uygulanacak anketin incelenmesi sonucunda horlama. lokorejyonel ve/veya uzak metastazı olmadığı sürece A1. C. Aksi taktirde her iki gruptaki adaya da sürücü olur raporu verilmez veya verilmiş olan sürücü belgesi geri alınır. Tedavi bitiminde sürücü belgesinin iadesi için gereken sürenin tespitinde yukarıda belirtilen süreler dikkate alınır. D. D. dirsek. A2. E. G sınıfı dışında sürücü belgesi yine ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarının raporu ile verilebilir. Ancak simetrik büyük ve eklemlerin ve aynı taraf diz. b) Polisomnografi raporuyla apne/hipopne indeksi 15’den yüksek olanların profesyonel ehliyet alabilmeleri için medikal ve/veya cerrahi müdahaleler ile indeksleri 15’in altına inmeli ya da sürekli CPAP veya BPAP kullanmalıdırlar.

tendon ve bağ lezyonları kalça. multpl skleroz. ileri derecede artrit gibi) ve kronik nörolojik bozuklukların sonucu olan özürlülük hallerinde (Örneğin. Bu gibi durumlarda sürücünün ne tür bir cihaz ile veya hangi becerilere sahip olursa ne tür modifikasyonlar yapılmış araç kullanabileceğinin konunun uzmanınca saptanması kaydı ile özel sürücü belgesi almaya hak kazanır. G sınıfı. Ancak. Bunun dışındaki alt ekstremite noksanlık veya amputasyonlarında. c) Geçmişte alkol bağımlılığı olanlar belirgin bir dönem alkol almadıklarını kanıtladıklarında bağımlılık konusunda uzman hekimin fikri ve düzenli tıbbi kontrollerle B sınıfı sürücü belgesi alabilir. b) Alkol bağımlılığı olanlar veya alkollü araç kullanmaktan vazgeçmeyenlere sürücü belgesi verilmez. periferik nöropatiler gibi) hangi tür bir aracın kullanılabileceğinin sağlık kurulu raporu ile tespit edilmesi kaydıyla özel donanımlı motorlu araç kullanılmasına izin verilir. diz ve ayak bileği eklemlerini veya bu eklemleri oluşturan kemik hareketlerini %50’den az bozduğu ortopedi veya nöroloji uzmanınca belirlenenlere R ve H Sınıfı sürücü belgesi. nöroloji uzmanının kanaatine göre sürücü belgesi verilebilir. travma veya beyin sinir ameliyatına bağlı oluşmuş ağır akıl hastalığı olanlar. ç) Psikotrop maddelere bağımlı olanlar veya bağımlı olmasa da düzenli olarak kullananlar sürücü belgesi alamaz. H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. Üst ekstremitenin tek taraflı noksanlığında da Ortopedi uzmanının kanaatiyle. ortopedi ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı tarafından özel tertibatlı araç kullanabilecek durumda olmadığı bildirilenlere H Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. 2) Her özürlü için kullanılacak özel tertibatlı araç. a) Kas. her iki el başparmak noksanlığı ve ileri derecede fonksiyon kaybı olanlara F Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. a) İster doğumsal isterse hastalığa. araç kullanmasını ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde ileri derecede bozuk olanlara. ortopedi uzmanı ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı raporu uyarınca H sınıfı sürücü belgesi verilir. demans (bunama) ve/veya yaşlılığa bağlı davranış bozukluğu olanlar. parkinson. (2) Sinir Hastalıklarından. (3) Kas. kalıcı ekstremite bozukluklarına bağlı özürlülük hallerinde (Örneğin. F. hemiplaji/serebral palsi. muhakeme. 173 . 1) Bu fıkranın (a) bendine uymayan durumlar için. B ve H sınıfı. motor nöron hastalıkları. motor. a) Santral sinir sistemi ile ilgili doğuştan veya sonradan geçirilmiş veya cerrahi girişime bağlı hastalıklarla ortaya çıkan uzuvların parezi ve paralizileri (duyusal. protezle fonksiyon uyumu iyi olmadığı. sürücü belgesi verilmez. ortopedi ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının veya nöroloji uzmanının vereceği rapora göre işlem yapılır.uzmanının görüşleri doğrultusunda A. tendon ve bağ lezyonları. davranış ve uyumu belirgin ölçüde bozacak düzeyde kişilik bozukluğu. Sağlık kurulu raporunda özürlülüğün ilerleyici veya statik olup olmamasına göre hastaya periyodik kontrollerin gerekli olup olmadığı belirtilir. dürtü kontrol bozukluğu ve ağır davranış bozukluğu olanlar uzman hekim tarafından dikkate alınır. b) Üst ekstremitenin dışında extremite noksanlığı (doğuştan veya sonradan) halinde Ortopedi ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu uyarınca H Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. ortopedi ile fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının bulunduğu heyetçe tanımlanır. amputasyon. Hafif derecede bozukluğu mevcut olanlara. koordinasyon ve denge açısından). zeka geriliği olanlar. c) Alt ekstremite diz altı amputasyonlarında protezle fonksiyon kazananlara B. Ruh ve sinir hastalıkları muayenesine ilişkin esaslar (1) Ruh hastalıklarından. daha fazla bozukluklarda H sınıfı sürücü belgesi verilir.

İki ayağı felçli (parapleji). 4. Nöroloji uzmanının kanaatine göre hafif vakalara yılda 1 kez muayene olmak kaydıyla A1. İş Makinesi Operatörü Muayenesi G sınıfı sürücü belgesi kapsamındaki iş makinelerinin sürücülerinin ve operatörlerinin eğitimleri ve eğitimde başarılı olanların sınav başarı belgeleri Milli Eğitim Bakanlığınca veya Milli Eğitim Bakanlığınca yetkilendirilen kurumlarca verilir. myotonisi ve kas-sinir kavşak hastalıkları olan şahıslara sürücü belgesi verilmez. Araçlarda bulundurulması gereken ilk yardım malzemeleri Araçlarda aşağıda belirtilen ilk yardım malzemeleri bulundurulması zorunludur. nöroloji uzmanının kanaatine göre sürücü belgesi verilebilir. c) Epilepsi tespitinde sürücü belgesi verilmez. A2. Şüpheli durumlarda klinik gözlem ve EEG tetkiki dikkate alınır. Bu kurumların işleyişine ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak öğretim programları Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenir41. myopati ve progresifmuskuler distrofisi. R. diğer vücut fonksiyonları normal olan şahıslara H sınıfı sürücü belgesi verilebilir.b) Periferik sinir sisteminin etkilenmesi sonucu ortaya çıkan uzuvlarda parezi ve paraliziler araç kullanmayı ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde ileri derecede ise sürücü belgesi verilmez. B. (3) Kas Hastalıklarından. Hafif derecede güçsüzlüğü varsa. 174 . 41 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 42 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin üçüncü paragrafındaki değişiklik. F ve H sınıfı sürücü belgesi verilebilir. CİNSİ : MİKTARI : 2 Adet Büyük sargı bezi (10 cm x 3-5 m) Hidrofil gaz steril (10x10 cm 50’lik kutu) 1 Kutu Üçgen sargı 3 Adet Antiseptik solüsyon (50 ml) 1 Adet Flaster (2 cm x 5 m) 1 Adet Çengelli İğne 10 Adet Küçük makas (paslanmaz çelik) 1 Adet Esmark bandajı 1 Adet Turnike (En az 50 cm örgülü tekstil malzemeden) 1 Adet Yara bandı 10 Adet Alüminyum yanık örtüsü 1 Adet Tıbbı eldiven 2 Çift El feneri 1 Adet IX. Milli Eğitim Bakanlığından izin alarak ve gerekli koşulları yerine getiren sürücü kursları ve Makine Mühendisleri Odası gibi kuruluşlar iş makinası operatörlük eğitimi verebilirler. İş makinesi operatörlerinin sağlık muayenesinde Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nce hazırlanan “Sağlık Kurullarınca Verilecek Sürücü Olur Raporlarının Düzenlenmesine Esas Olan Sağlık Muayenesinde Sürücü Adaylarında Aranılacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine İlişkin Esaslar” göz önünde bulundurulmalıdır.G: 1 Ağustos 2008/ 26954.

2 m kabul edilmektedir.8 m. Yüksekte yapılan işler: Yapı işleri. bedensel engelliler.G: 12 Eylül 1974-15004. böbrek hastalıkları. Bel omuru) üzerindeki yüksekliklerde yapılan çalışmaların “yüksekte çalışma” kabul edilmesi gerektiğini vurgulamaktadırlar. 175 . geçirilmiş miyokard infarktüsü). Yüksekte çalışacak olanlara işe giriş muayenesi: Genel işe giriş muayenesi (öz geçmiş. d) Yükseklik korkusu (akrofobi) olanlar. kiremit döşeyicilerine. işler. Amerika’da 1. akciğer grafisi (toz riski varsa) ve odyolojik muayene (gürültü riski varsa). görme bozukluğu. c) Baş ve boyun travması geçirenler. yapı iskelesi.IX. kreatinin. gemi yapımı. hemogram. Ayrıca 3. TİT. arterioskleroz. soy geçmiş. ek cetvel) b) Kronik hastalar. metabolizma (kan şekeri). bedensel engelliler. tünel. vertigo semptomu olanlar. 42 Yapı İşlerinde İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü. Yüksekte yapılan aşağıda belirtilen işlerde çalışacaklara iş risklerine uygun işe giriş muayenesi yapılmalıdır. Kalp yetmezliği. a) Kadınlar. ilaç. b) Periyodik muayeneler. galeri ve benzeri derinliklerde çalışanlara güvenlik kemerleri verilecek ve işçiler de verilen bu kemerleri kullanacaklardır” denilmektedir42. oluk ve her türlü dış boya işleri yapanlara. Yüksekte yapılan işlerde çalışamayacaklar. Yüksekte çalışacak olanlara AKM’si. gırgır vinçlerini çalıştıranlara ve kuyu. 18 yaş altında olanlar. metro. prefabrik yapı montaj. kalp ritim bozukluğu. psikiyatrik hastalıklar. çelik yapı montaj. yüksekte temizlik. fizik muayene). A. kuyu açma. iskele. liman. köprü. EKG. Ülkemizdeki düzenlemelerde “Yüksekliği tabandan itibaren 3 metreden daha fazla olan ve düşme veya kayma tehlikesi bulunan yerlerde çalışanlarla. lağım. 2008). alkol ve uyuşturucu alışkanlığı olanlar. Konunun uzmanları ise “kişiden kişiye değişen bu ölçünün hesabında insan bedeninin baz alınması gerektiğini ve L-2 vertebranın (2. Yüksekte Çalışanların Muayenesi Yüksekte çalışma kavramı ülkelere göre değişlik göstermektedir. a) İlk (erken) kontrol muayenesi.4 metre üzerinde çalışırken düşen insanların % 85’inin hayatını kaybettiğini belirtmektedirler (Kaya. yılda bir kez yapılmalıdır. ayrıntılı baş-vücut denge işlevinin muayenesi ile görme ve işitme muayenesi. Yüksekte çalışacak olanlara ek laboratuvar muayenesi. (Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü. inşaat. 5. kronik hastalar ve yaşlılar için. onarım işleri (bina dış yüzeyi). R. kule. baca. dolaşım sistemi hastalıkları (HT. direkte çalışma. hipotansiyon. ayrıntılı meslek öyküsü. nörolojik hastalıklar (epilepsi). Kimi kaynaklarda 2 metrenin üzerindeki çalışmalar yüksekte çalışma olarak kabul edilirken Avrupa’da 1. vinç operatörü vb.

22 metreden fazla derinliğe. kişi başına. 7. KKD’ler sağlanmalıdır. Özellikle romatizma ve göz hastalığı görülenler. 3) Bir dalgıç. 176 . Gece çalıştırılan çalışanların. İşveren gece postalarında çalıştırılacak çalışanların listelerini ve bu işçiler için işe başlamadan önce alınan ve periyodik sağlık raporlarının bir nüshasını ilgili 43 Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedibuçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik. Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren. bu işlere alınmamalıdır. 4) Bu gibi işlerde çalışacak olanlar. sedimantasyon hızına bakılmalı ve klinik yöntemlerle romatizma hastalığı aranmalıdır. hava akımı olan ve yetersiz ışıklı işyerlerinde yapılan çalışmalarda nemin hava akımının ve yetersiz ışığın zararlı etkilerinden korunmak için. 4) Periyodik olarak genel sağlık muayeneleri yapılmalıdır.00’ya kadar geçen ve her durumda en fazla onbir saat süren dönemdir. İşveren çalışanların sağlık kontrollerinin masraflarını karşılar. mümkünse gündüz postasında durumuna göre bir iş verecektir. R. kontrol ve tedavi altına alınmalıdır. Gece Çalışması Yapacakların Sağlık Muayenesi Çalışma hayatında gece. çalıştıkları işlerden ayrılmalı. hava akımı olan ve yetersiz ışıklı işyerlerinde çalışacak olanların. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve özellikle E. nemli. Ek ve tamamlayıcı muayene olarak. solunum ve kemik sistemi hastalığı ve rahatsızlığı görülenler. Romatizma ve göz hastalığı olanlar. işin özelliğine göre. işe alınırken genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve özellikle kaslar.G: 11 Ocak 1974/14765. işe alınırken. solunum ve kemik sistemleri üzerinde gerekli incelemeler yapılmalı ve sağlık yönünden sakınca görülenler. en geç iki yılda bir defa işveren tarafından periyodik sağlık kontrolünden geçirilmesi gerekmektedir. derinliği ve bu derinlikteki basınca uygun şekilde düzenlenmeli. çıkış süreleri için ilgili mevzuatta belirlenen esas ve süreler dikkate alınmalıdır43. iyice ayarlanmalı ve durum. Bu konuda var olan mevzuata göre. 2) Dalgıç odalarında 24 saatte su altındaki çalışma süresi. bunların periyodik genel sağlık muayeneleri yapılmalıdır. bu işlerden ayrılarak. işe başladıkları günden itibaren 15 gün sonra adaptasyon muayenesine çağırılmalı ve işin devam süresince de. 1) Yeterli suni aydınlatma sağlanmalıdır. Gece çalıştırılacak işçilerden işe başlamadan önce sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğuna dair sağlık raporunun alınması gereklidir.G. en geç 20. bu işlere alınmamalıdır. 3) Yeraltında. iyi işleyen kontrollü ve hassas yazıcı bir manometre ile izlenmelidir. nemli.K. Dekompresyon zamanı. Ayrıca kapalı yerde kalma korkusu (klostrofobi) olanlar yer altı işlerinde çalıştırılmamalıdır. saatte en az 40 metreküp hava sağlanmalı ve bu havadaki karbondioksit miktarı % 0. dolaşım. 6. 1) Dalgıç odalarında. ve solunum fonksiyon testleri ile birlikte kalp dolaşım. eklemler ve göz üzerinde durulmalıdır.1’i geçmemelidir. iniş. özel durumlar dışında çalışanların gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez. IX.00’de başlayarak en erken sabah 06. en az 5 saat geçmelidir. Özellikle kalp. Yeraltı Çalışanlarının Muayenesi Yeraltında. kontrol ve tedavi altına alınmalıdır44.IX. kalkış.G: 15 Nisan 2004/ 25434. 5) Bu gibi işlerde çalışanlar. Gece sayılan dönem içinde genel sebeplerle fazla çalışma yapılamaz. dalma derinliklerine ve basınca göre. 2) Çalışanlara. Bu 2 dalma arasında. Atmosfer basıncından daha yüksek basınçlı yerlerde ve dalgıç odalarında yapılan çalışmalarda ise. R. 44 İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü. bir günde 2 defadan fazla dalmamalıdır.

rutinlerde) bozulma. Ciltte bozulma. Sanayiye ait işlerde on sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç çalışanların gece çalıştırılması yasaktır45. beslenme ve uyku düzeninin önemli olduğu HT. gebe olduklarının doktor raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar. geçiştirme. 46 Kadın İşçilerin Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik. Hükümet veya belediye doktoru raporuyla belgelenmesi halinde.G: 6 Nisan 2004/25425. Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik. toplam uyku süresinde kısalma. gündüz postalarına rastlayacak şekilde düzenlenir46. Gece çalışacak çalışanların güvenliği sağlanmalı. Gündelik düzenli işlerde (yemek vb. işyeri ortak sağlık birimi. işe başlamadan önce işyeri hekimi. Aynı işyerinde çalışan karı kocanın aynı gece postasında çalışma istekleri. Kadın işçiler. işçi sağlığı dispanserleri. R. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik. çökkünlük. gece postalarında çalıştırılabilmeleri için. sağlık ocağı. Emziren kadın işçilerde bu süre. çalışmalarına engel bir durumun olmadığına dair sağlık raporlarının alınması şarttır. emziren kadın işçiler ise doğum tarihinden başlamak üzere altı ay süre ile gece postalarında çalıştırılamazlar.G: 7 Nisan 2004/25426. sağlayacakları uygun araçlarla evlerine en yakın merkezden işyerine götürüp getirmekle yükümlüdür. toplam uyku süresi sabit kalsa da tam dinlenemeden uyanma gibi sorunlar. posta değişim saatlerinde alışılmış araçlarla gidip gelme zorluğu bulunan işyeri işverenleri. • • • • • 45 4857 Sayılı İş Kanunu RG:10 Haziran 2003/25134. R. Gece Çalışmasının Çalışanların Sağlıkları Üzerine Fiziksel Etkileri • Uyku sorunları: Uyku uyuyamama. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Güvenlik Kurumu. diyabet gibi kronik hastalığı olanların işyeri hekimince olanaklar ölçüsünde gece çalışmasının önüne geçilmesi sağlanmalıdır. Postası değiştirilecek çalışanın kesintisiz olarak en az on bir saat dinlendirilmesi gereklidir. bir hafta gece çalıştırılan işçiler bir sonraki hafta gündüz postasında çalıştırılmalıdır. Kadın çalışanın kocası da işin postalar halinde yürütüldüğü aynı veya ayrı bir işyerinde çalışıyor ise.G: 9 Ağustos 2004/25548. bir yıla kadar uzatılır. Kadın işçiler. Fiziksel (bedenen) ve zihinsel yorgunluk. Hükümet veya belediye doktorlarına muayene ettirilerek. ana ve çocuğun sağlığı açısından gerekli olduğunun işyeri hekimi. olanak oranında karşılanır. Ayrıca. Bu çalışanların anılan sürelerdeki çalışmaları. gebe olduklarının hekim raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar47.G: 14 Temmuz 2004/ 25522. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Güvenlik Kurumu. kocasının çalıştığı gece postasına rastlamayacak şekilde düzenlenir. uykuya geç dalma. Ancak gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir. 47 Gebe ve Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik. Emziren çalışanın doğumu izleyen 6 ay boyunca gece çalıştırılması yasaktır. işverence. Kahve /Sigara tüketiminde artma. gece çalıştırılması. vardiya dönüşümlerine dikkat edilmelidir. R. Bu çalışanların muayeneleri her altı ayda bir tekrarlanır. On sekiz yaşını doldurmuş kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlenmiştir. sağlık ocağı. 177 . kısa aralarla uyanma. gece postalarında çalıştıracakları kadın işçileri. işyeri ortak sağlık birimi. KAH. işçi sağlığı dispanserleri. aksama. Kadın işçiler her ne şekilde olursa olsun gece postasında yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz. atlatma. Kadın çalışanların. Gece ve gündüz çalıştırılan ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde. R. kadın çalışanın isteği üzerine. Belediye sınırları dışındaki her türlü işyeri işverenleri ile belediye sınırları içinde olmakla beraber.Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne vermekle yükümlüdür. İşçi bu süre kadar dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz. Aşırı iş yükü nedeniyle öz bakımını ihmal etme.

derinlik veya 3. huzursuzluk. mutsuzluk. Yedi buçuk Saatten Daha Az Çalıştırılacak İşler Bir çalışanın günde yedi buçuk saatten daha az çalıştırılması gereken işlerle bunların her birinde en çok kaçar saat çalıştırılacağı aşağıda gösterilmiştir.• • • • • • • • • Kronik hastalığı yönetememe (Tip 1 diyabet. Kendini güvende hissetmeme. a) Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işler (iniş. geçiş dâhil). Emzirememe/ kesintiye uğrama. iş arkadaşlarından yoksunluk-sosyal ve fiziksel yalıtılmışlık). rahatlayamama. havagazı ve kok fabrikalarıyla termik santrallerdeki işler. pnömokonyoz yapan tozlu işler. Çaresizlik. İlgi kaybı (sosyal aktivitelere karşı). Anksiyete (hata yapma. Yalnızlık (işte. bakır. gürültülü işler (85 dB ve üzeri). kaplamacılık işleri. Değersizlik. Ajitasyon. kaynak. 4) 35-40 (40 hariç) m. çimento sanayi.5 (3 hariç) kg/cm2 basınçta 5 saat. Sağlık Koşulları Bakımından Günde En Çok 7.5 Saat ve Daha Az Çalışması Gerekenler Bir çalışanın sağlık koşulları nedeniyle günde ancak yedi buçuk saat çalıştırılabileceği işler şunlardır: Kurşun ve arsenik işleri. kauçuk işlenmesi. döküm sanayi. Psikolojik tükenme. tarım ilaçları kullanımı. Vardiyada tek başınalık/desteksiz hissetme. Bacak ağrısı. gelecek ile ilgili kaygı-korku). unutkanlık. 178 . epilepsi ve nistagmusta nöbetlerin ortaya çıkmasında suni ışığın rolü). çıkış. Konstipasyon / bağırsak sorunları/ hemoroid. unutma.5 (2 hariç) kg/cm2 basınçta 7 saat. Gastrit / ülser. derinlik veya 3-3. 1) 20-25 (20 hariç) m. Duygusal dalgalanma. öfke (herkesin dinlenme saatinde çalışma). yeraltı işleri. Hastalık sürecinde uzama/ iyileşmede gecikme. 1 nöbette 2-3 kez hipoglisemi. su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işler. Ürtiker. Sosyal ayrımcılığa maruz kalma. derinlik veya 2. dikkate alınmama. cam. Sırt ve bel ağrıları. Antidepresan / anskiyolitik kullanımı gereği. derinlik veya 2-2. çinko. Aşırı suçluluk (yetersiz bakıma yönelik). 2) 25-30 (25 hariç) m. alüminyum. Dayanıklılıkta/güçte/mücadele gücünde azalma.5 hariç) kg/cm2 basınçta 6 saat. asit. Gebelik komplikasyonları.5-4 (3. demir ve çelik. Çalışma Saatlerinin Çalışanların Psikolojik Sağlıkları Üzerine Etkileri • • • • • • • • • • • • • • • Spontan dikkatin azalması. varis. karpit.5 hariç) kg/cm2 basınçta 4 saat. civa.5-3 (2. Kırılganlıkta artma /Hassasiyet /Çabuk sinirlenme. 8. IX. akümülatör sanayii işleri. Kişisel değerlerde farklılaşma. madenlere su verme işleri. HT’nin kontrol altına alınmasında güçlük. 3) 30-35 (30 hariç) m. radyoaktif ve radyoiyonizan maddelerle yapılan işler.

40 metreye kadar olan derinliklerde 1/2 saattir). 1) Civa izabe fırınlarında görülen işler 6 saat. e) Ensektisitler. 179 .G: 15 Nisan 2004/ 25434. R. Karbon sülfürden etkilenme tehlikesi bulunan işler 6 saat. d) Karbon sülfür işleri. Kurşun izabe fırınlarının teksif odalarında biriken kuru tozları kaldırma işleri 4 saat. Karbonatlı ve organik fosforlu ensektisitlerin yapımı. 48 Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedibuçuk Saat veyaDaha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik.(Dalgıçlar için bu süreler. Yönetmelik kapsamına giren işlerde fazla çalışma yapılamaz48. 18 metreye kadar 3 saat. paketlenmesi. Yönetmelik kapsamına giren işlerde çalıştırılan işçiler. b) Civa işleri. yukarıda belirtilen günlük en çok iş sürelerinden sonra diğer herhangi bir işte çalıştırılmazlar. c) Kurşun işleri. çözelti olarak hazırlanması ve uygulanması işleri 6 saat. 2) Elementer civa bulunan ocaklarda görülen işler 6 saat.

180 .

Eğitim yoluyla olan değişme bireyin yeni bir davranışı kazanması biçiminde olabileceği gibi. öğrenmeyi sağlama ve rehberlik etme etkinliğidir. Sigara içme istendik olmamakla birlikte. Grubun büyüklüğüne göre uygun ortamda. bireyin davranışlarında kendi yaşantıları yoluyla. Yetkin eğitmen(ler)le. hatalı maske kullanımının gözlendiği bir işyerinde “doğru toz maskesi kullanma eğitimi” de planlanabilir. bireyin çevresiyle etkileşimde bulunarak geçirdiği yaşantıların ürünü olan kalıcı izli davranış değişikliğidir. Öğrenme sonucu. “bireyin ve toplumun gereksinimlerini karşılayacak. Öğretme.X. Eğitim yoluyla bireylerin bilgi ve becerileri. Uygun oturma düzeniyle. amaçları. Eğitim ise. eskiden sahip olduğu istenmeyen nitelikteki davranışlarını bırakması biçiminde de olabilir.(yıllık çalışma planında yer almalı. Planlanarak. beklentileri. İnteraktif yöntemler kullanarak. Çalışanların Sağlık ve Güvenlik Eğitimleri Çalışanların sağlık gözetiminde eğitimin yeri çok önemlidir. Olabildiğince çok duyu organına hitap ederek. Öğrenme. kasıtlı olarak istendik davranışlar oluşturma sürecidir. sağlıklı yaşam için kişilerin sağlıklarını korumalarını ve geliştirmelerini. Tozlu ortam çalışmalarında işe girişte “toz maskesi kullanma eğitimi” verilebileceği gibi. Olanak varsa beceri uygulatmaya yönelik. 181 . Olumlu eğitim atmosferi yaratarak. İş kazaları ve meslek hastalıkları ile işle ilgili hastalıkların önlenmesinde ve sağlığın geliştirilmesine yönelik çabalarda “olumlu davranış değişikliğini sağlayacak” eğitim tekniklerinden yararlanılmalıdır. Sağlık eğitiminin amacı. istendik ya da istenmedik davranışlar oluşabildiği gibi yanlış davranışlar da edinilebilir. hedeflenen yönde (istendik) ve amaçlı olarak (kasıtlı) değiştirilebilir. Planlı ve programlı öğretme etkinliklerine öğretim denilmektedir.) Duyurusu önceden yapılarak. • • • • • • • • • • • • Yetişkin eğitimi ilkelerine uygun. tedavi olanaklarından yararlanmaları ve olumlu bir çevre yaratmalarını sağlayacak davranış değişikliğini oluşturmaktır”. İşyerlerinde planlanan eğitimlerin. Katılımcıların gerçekten ihtiyacı olan konularda. öğrenilmiş bir davranıştır. tutumları ve değerleri. Yönetimin onayı ve katılımı sağlanarak.

İşverenler. yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek. Katılımcıların beklentilerini değerlendirerek yapılmasına özen gösterilmelidir. işyerinin faaliyet alanına göre değişiklik gösterse de. araç ve gereç sağlamak işverenin görevidir49. Gerçekte eğitime ihtiyacı olanın gönderilmez (yine aynı gerekçeler). pahalı olduğu düşünülmektedir.G: 07 Nisan 2004/25426. Asıl işveren-alt işveren ilişkisi kurulan işyerlerinde. eğitimlerin düzenlenmesini. 49 Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik. Çalışanları. a) Genel İSG kuralları. 182 . asıl işveren. zaman ve para kaybına yol açacağı. c) Kaza.• • • Kayıt altına alınarak (ön-test. son-test. onların karşı karşıya bulundukları mesleki riskler ve bunlarla ilgili alınması gerekli önlemler konusunda işyerlerinde İSG eğitim programlarını hazırlamak. Raporlanarak (yıllık çalışma raporunda yer almalı). R. Bu nedenle eğitimlere sürekli işini kaytaranlar gönderilir (iş kaybını azaltmak için). işyerlerinde sağlıklı ve güvenli çalışma ortamının kurulması için gerekli önlemleri almakla yükümlü kılınmıştır. alt işverenle birlikte sorumludur. alt işverene ait çalışanların eğitimlerinden. İşyerindeki eğitimler bir zorunluluk ya da yasal yükümlülüğün yerine getirilmesi olarak algılanmaktadır. Çalışanlara verilecek eğitim. Genelde işyerlerinde düzenlenecek eğitimlerin. çalışanların bu programlara katılmasını sağlamak ve verilecek eğitim için uygun yer. imzalı katılımcı listesi). yaralanma ve hastalıktan korunma prensipleri ve korunma tekniklerinin uygulanması d) İş donanımlarının güvenli kullanımı. Çalışanlar sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının tesisi için işyerinde düzenlenecek olan İSG eğitimlerine katılmak ve bu konudaki talimat ve prosedürlere uymakla yükümlüdürler. b) İş kazaları ve meslek hastalıkların sebepleri ve işyerindeki riskler.

eğitim müfredatının ayrıca Sağlık Bakanlığınca yayımlanacağı yazılmıştır. Uzman kişi veya kuruluşlardan hizmet alınması durumunda çalışanlara verilecek eğitimin. r) İlkyardım. f) Yasal mevzuat ile ilgili bilgiler. İSG eğitimlerinde. çalışanların yılda en az bir kez olmak üzere konuyla ilgili yeterli ve uygun eğitimi almalarının sağlanacağı belirtilmiştir. bu hizmeti veren veya vermeye yetkili kurum.2002/24762 Değ.G: 22. n) Termal konfor şartları. yetkilendirilmiş merkezden en az “Temel İlkyardım Eğitimi” sertifikası almış ilkyardımcının bulundurulması zorunludur51. Bu maddede belirtilen eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerinin 4857 sayılı İş Kanunu ve alt düzenlemelerinde yer alan eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri yerine geçmeyeceğinin de altı çizilmiştir50. g) İşyerinde güvenli ortam ve sistemleri kurma. Ek-12 Bazı Yönetmeliklerde Belirtilen Çalışanlara Verilecek Eğitim Konuları). o) Ergonomi. bu konudaki mevzuatta belirtilen hususları kapsayacak şekilde uygulanmasından işveren sorumludur.05. Sağlık Bakanlığı’nca hazırlanan uçucu maddelerle ilgili yönetmelikte bunların üretildiği. iş sağlığı güvenliği kurul üyeleri ve işveren bu konu başlıklarından haberdar olmalıdır. kurtarma konularını kapsamalıdır. eğitim amaçlı merkezlerden. diğer işyerlerinde ise koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında toplum sağlığı merkezlerince verileceği ifade edilmiştir. Bazı büyük kuruluşlar kendi bünyeleri içinde “ilkyardım eğitim merkezleri” açarak bu konuda hayli yol katetmişlerdir.03. fiziksel ve biyolojik maddelerle ortaya çıkan riskler. Bu eğitimin işyeri hekimi bulunan yerlerde işyeri hekimlerince. i) Ekranlı ekipmanlarla çalışma. İşyerinde çalışan sayısına göre bu hizmetin yerine getirilmesi ve 3 yılda bir ilkyardımcıların güncelleme (yenileme) eğitimlerine katılması zorunludur. R.G: 5 Ağustos 2010/27663.e) Çalışanların yasal hak ve sorumlulukları. kuruluş ya da firmalardan. verilecek eğitimin çeşidine göre. l) Temizlik ve düzen. tehlikeleri. ilgili mevzuata göre ağır ve tehlikeli işler kapsamında bulunan işyerlerinde. İSG konularında İş Müfettişi olarak görev yapmış olanlardan yararlanılabilir. satıldığı ve kullanıldığı işyerlerinde işyeri sahip ve işletenlerince. 18. riskleri ve önlemleri. İSG'ye ilişkin pek çok yönetmeliğimizde eğitime ilişkin konu başlıkları verilmiştir. m) Yangın olayı ve yangından korunma. ancak İl Sağlık Müdürlüğü’nden yetki almış eğitim kurumlarınca verilebilen “ilkyardımcı eğitimi” de önemlidir. her on personel için bir olmak üzere. 183 . Eğitimin planını yapan işyeri hekimi. iş güvenliği uzmanı. İşyerlerinde yine eğitim faaliyetleri içinde sayılması gereken. k) Kimyasal. R. 51 İlkyardım Yönetmeliği. Yönetmelik eklerinde eğitim konuları verilmiş.2004/25406. Yıllık Çalışma Planı hazırlanırken eğitim konularının bu başlıkları da içermesine özen göstermelidir (bkz. h) KKD kullanımı. işveren ve işçi kuruluşları veya bunlar tarafından birlikte oluşturulan ortak eğitim merkez ve birimlerinden. p) Elektrik. iş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik eleman ile işyeri hekiminden yararlanılacağı gibi. uzmanlık konularına göre. 50 Sağlık Bakanlığı Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunması Hakkında Yönetmelik. işçi veya işveren kuruluşlarınca kurulan eğitim vakıflarından. depolandığı. j) Uyarı işaretleri. Tüm kurum ve kuruluşlarda çalıştırılan her yirmi personel için bir.

184 .

işporta. Sorunları bilinse de çok yerde dile getirilmez. baraka vb. yoksul … •Göçmenler – “sığınmacı” *(Nazmi Bilir-İSGİP Projesi-Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar Sunumu) Çalışma yaşamında incinebilir ya da hassas gruplar olarak belirtilenler çocuk ve genç çalışanlar. tuğla-kiremit fabrikası ya da inşaat işleri gibi geçici işlerin yapıldığı yerlerde. taşeron çalışanları. İSG hizmetlerinden yoksun. Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar Kimler “duyarlı” grup* •Demografik nedenle “duyarlı” –Çocuk-genç / kadın / yaşlı •Sağlık-sosyal sorunları olanlar –Hasta-sakat. çalışma yerlerinin hemen yanında işverenin belirlediği çadır. Çalışma koşullarını işveren belirler. Yaptıkları işler genellikle tehlikeli işlerdir. kadın çalışanlar. Grubun başında bulunan kişinin ya da işverenin insafına kalmıştır. Bazen bu gruplar emzikli kadın işçiler. 185 . cinsel istismara açık çalışırlar. engelli çalışanlar ve eski hükümlü çalışanlardır. denetim dışı çalışırlar. dünya gelirinin onda birine. XI. kadın. hamal gibi kayıt dışı işlerde ya da kendi evinde “parça başı” çalışan kişilerdir. 2 yaşından küçük çocuğu olan kadın çalışanlar. birden fazla iş kazası geçirenler. 1.  20 yaşındaki bir kadının kaldırma gücü. Fiziksel. İş bitene kadar çalışılabildiği kadar çalışılır. eğitimsiz … •Organize olmayan (olamayan) kişiler –Dağınık çalışanlar. Çalışma Yaşamında Kadınlar Dünya nüfusunun yarısından fazlasını. Dinlenme araları veya tatil yoktur. Bazı kaynaklarda çalışma yaşamının risk grupları olarak adlandırılan bu kişilerin karşılaştıkları riskler nedeniyle fiziksel. Düşük ücretle. toplayıcılık gibi kırsal alanlardaki tarım işlerinde. Günlük çalışma süresi belirsizdir. çalışan nüfusun üçte birini oluşturan kadınlar. bir yerdir. yaşlı çalışanlar. iş güvencesi. Bunlar daha çok çapacılık. Ayrımcılığa maruz kalırlar. seyyar satıcı. pazarcılık. biyolojik ve ruhsal etkilenme düzeyleri diğer çalışanlara göre daha yüksek olduğundan özel olarak korunması gerektiği bilinmektedir. badana. eğitimsiz … •Ayrımcılık konusu –ırk-dil-din-siyasi görüş … “azınlık gruplar” •Kolay “manipule” edilenler – sömürülenler –Çocuk. aynı yaştaki bir erkeğin %65’idir. sosyal güvence ve sendikal örgütlenme hakkı olmaksızın çalışırlar. sözel. Yaşam alanları. yeryüzü mal varlığının ise yüzde birine sahiptirler.XI. kronik hastalığı olanlar. göçmen çalışanlar gibi grupların katılmasıyla daha da genişletilmektedir. boya. Sayıları bile net olarak bilinmemektedir.

186 . 55 yaşında bir kadında bu oran %55’e düşmektedir.4 olarak belirtilmiştir).  Gebe çalışanın. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların postüral (duruş) sorunlarını ve kaza riskini azaltacak şekilde yeniden düzenlenmelidir. fiziksel ve biyolojik etkenlerin ve sanayi proseslerinin işçiler üzerindeki etkileri değerlendirilerek bunlar için alınacak önlemler aşağıda belirtilmiştir. yağda çözünen maddelere (solvent. gebe çalışanın çalışma yerlerinin platform. gebe. iş yükü.  Düşük veya ölü doğum yapmış veya doğumdan sonra bebeğini kaybetmiş işçiyi stresten korumak için özel itina gösterilmelidir. Kadınlar erkeklere oranla daha fazla yağ dokusu içermektedir. Bu önlemler. saatlerinin ve işteki yoğunluğun çalışanın önerileri dikkate alınarak olabildiğince uygun hale getirilmesi için gerekli koşullar sağlanmalıdır. sürekli oturarak veya ayakta çalışması engellenmelidir. kadınlarda disk hernisi riskini artırmaktadır.         İtme-çekme gücü ise aynı yaştaki erkeğin % 75’idir. özellikle gebelikte vücut ağırlık dağılımının değişmesi nedeniyle. Bu nedenle kadınlar. merdiven gibi yüksek ve düşme tehlikesi olan yerlerde olmaması için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. fiziksel ve zihinsel yorgunluğun önüne geçilmelidir.  İş stresi ile ilgili olarak. Kadınların hemoglobin düzeyleri erkelerden % 20 daha azdır. çalışma saatleri. Bu kadınların olabildiğince oturarak çalışmaları sağlanmalıdır. çalışma koşulları. Bu nedenle sıcağa dayanma gücü erkeklerden daha azdır (1985 NIOSH kriterlerine göre. zihinsel ve bedensel yorgunluğu da kapsar. Kadın omurgasının erkek omurgasından uzun olması. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların çalışma saatleri ve ara dinlenmeleri geçici olarak yeniden düzenlenmelidir.  Çalışma hızının. karsinojen) daha fazla maruz kalmaktadır.  Gebeliğin durumuna göre yorgunluğun ve diğer postüral sorunların azaltılması veya ortadan kaldırılması için dinlenme araları gereksinime göre daha sık ve uzun olarak düzenlenmelidir. HASAK) Gebe. Kadın kas kütlesi erkeğe oranla daha azdır. Erkeğe oranla daha geniş olan erkek pelvisi.  Çalışanın uygun tıbbi ve diğer destekleri alabilmesi için gerekli düzenlemeler yapılmalı.  Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın yalnız çalıştırılmaması esastır.  Gebe. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların güvenlik ve sağlığı için tehlikeli sayılan kimyasal. Ancak zorunluluk halinde gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın yalnız çalıştırılması gerektiğinde işyerinde bulunan diğer çalışanlarla kolayca iletişim sağlayabilmeleri için gerekli önlemler alınmalıdır. Kadınların solunum kapasiteleri erkelerden % 11 daha azdır. Kadınlara özgü adet kanamaları ve buna ilişkin düzensizlikler kadının dikkat. pestisid.. acil yardım prosedürlerinde bu durum göz önüne alınmalıdır. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanı iyi. müşterilerle ve üçüncü kişilerle ilişkiler. duruşları. Yıldız.5. bu da kadınlarda diz dislokasyonlarını kolaylaştırmaktadır. femur-tibia arasındaki açıyı küçültmekte. Çalışmanın böyle düzenlenmesinin mümkün olmadığı durumlarda dinlenme araları artırılmalı. mümkün olan durumlarda oturması sağlanmalı. ayakta çalışması gereken işlerde. A. çalışanların yaptıkları işle bağlantılı hareketleri. Söz konusu çalışanların çalışma saatlerinin gece süresine ve gebe çalışanların çalışmalarının günün erken saatlerine rastlamaması için gereken önlemler alınarak. erkekler için 25.  Yüksekte çalışmalarda. gebe. çalışma ortamında uygun sıcaklık. performans ve verimliliği olumsuz etkilemektedir (Bilir. ayrıca hamileliğin gelişimine göre gerekli önlemler alınmalıdır.N.  Çalışma bölgesi ve çalışma düzeni. Kadınların vücudunda bulunan su miktarı erkeklerden daha azdır.. işini kaybetme korkusu gibi stres faktörlerinden koruyucu önlemler alınmalıdır. N. kadınlar için 24.

Bu tür işlerde RD gözden geçirilmeli. Ancak çalışanın bağışıklığı varsa durum değerlendirilmesi yapılarak çalışmasına izin verilebilir.6. 3)İyonize radyasyon ile ilgili olarak. d) Çalışma koşulları ile ilgili olarak. 187 . fiziksel ve biyolojik etkenlerin ve sanayi proseslerinin çalışanın üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi sonucu. 2) Gürültü ile ilgili olarak. 1)Şok ve titreşim ile ilgili olarak. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın sık tuvalete gitme gereksinimi göz önüne alınarak uzun süreli çalışmalar ve ekip çalışmaları bu gereksinime uygun olarak düzenlenmeli. alerjik. gebe işçi. işlendiği. emzirilen çocuğa zararlı olabilen kimyasalların dışındaki maddelerle. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın. zararlı. KKD’lerle de olsa limitleri aşan gürültülü ortamda gebe çalışanların çalıştırılmaları yasaklanmıştır. Ancak. gebe işçi iyonize radyasyon kaynaklarının bulunduğu yerlerde çalıştırılmaz.2004 tarihli ve 25488 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelikte tanımlanan grup 2. Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın. ayrıca enfeksiyon ve diğer hastalıklara karşı gerekli hijyen koşulları sağlanmalıdır. kişisel gereksinimleri göz önüne alınarak. Dinlenme ve diğer iyileştirici olanakların sağlanması ile ilgili olarak. c) Kimyasal etkenler ile ilgili olarak. kanserojen. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın güvenlik ve sağlığı için tehlikeli sayılan kimyasal. temiz içme suyu sağlanmasının ve diğer tüm ihtiyaçlarının kendileriyle de görüşülerek karşılanması sağlanmalıdır. 10. uzun süreli titreşime maruz kalacağı işlerde ve iş makinelerinde. çalışanın çalıştırılmasında zorunluluk varsa ve teknik olarak bu maddeler daha az zararlı olanlarla değiştirilemiyorsa. gebe. mutajen. mutajen ve üreme için toksik maddelerle. Vücudun alt kısmını. 1) Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın kendilerinin ve bebeklerinin sağlığını olumsuz etkileyecek şekilde elle yükleme ve araçsız taşıma işlerinde çalıştırılmaları yasaktır. grup 3 ve grup 4 biyolojik etkenlerin risk oluşturduğu yerlerde ve işlerde çalıştırılmaları yasaklanmıştır. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın yaptığı işin niteliği göz önünde bulundurularak çalıştığı yerlerin sıcaklığının ve basıncının sağlık riski yaratmayacak düzeyde olması sağlanmalıdır. Gebe. gebe çalışanın. beslenme molasının. ani darbelere. üreme için toksik ve emzirilen çocuğa zararlı olabilen kimyasalların üretildiği. a) Fiziksel etkenlerden. b) Biyolojik etkenler ile ilgili olarak. delicilerde çalıştırılmaları yasaklanmıştır. Eğer gürültü düzeyi düşürülemiyorsa çalışanın yeri değiştirilmelidir. çok toksik. gebe çalışanın sigarasız ve dumansız bir ortamda gerekli aralıklarla oturarak veya rahatça uzanacak şekilde fiziksel ve zihinsel olarak dinlenmesini sağlayacak koşullar sağlanmalıdır. 5) Gebe. gerektiğinde iş değişikliği sağlanmalıdır. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın iyonize olmayan radyasyon kaynaklarından etkilenmesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır. 4)Gebe. bu gibi yerlere girmemeleri için sağlık ve güvenlik işaretleri yönetmeliğine uygun uyarı levhaları konulmalıdır. emziren ve yeni doğum yapmış işçi. gebe çalışanın çalıştığı yerdeki gürültü düzeyinin. en düşük maruziyet etkin değeri olan 80 dB(A) yı geçmemesi sağlanmalıdır. toksik. ancak her türlü önlem alınarak ve sağlık durumları ile maruziyet düzeyleri sürekli kontrol altında tutularak çalıştırılabilir. kullanıldığı işlerde gebe. özellikle karın bölgesini etkileyen düşük frekanslı uzun süreli titreşim ve sürekli sarsıntıdan etkilenmesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın çalıştırılması esas olarak yasaktır. Gebe. sarsıntıya. bunlar için alınacak genel önlemlerle birlikte aşağıda belirtilen durumlarla ilgili riskler ve alınacak özel önlemler belirtilmiştir. Emziren işçi de radyasyonla kirlenmiş olan yerlerde ve işlerde çalıştırılmamalıdır.

bu kişilerin hareketlerine engel olmamalı ve vücut ölçüleri değiştikçe yenileri sağlanmalıdır. ülke içinde kırsal alandan kentsel alana farklılıklar göstermektedir. Türkiye’nin de imzaladığı Birleşmiş Milletler’ in Çocuk Haklarına Dair Sözleşmesi’nin1. (İş Sağlığı ve Güvenliği‐Nazmi Bilir. İşyerindeki düzenekler ve düzenlemeler çocuklara göre değildir. Bazı çevre faktörleri çocukları daha fazla etkiler. ILO’nun 87.2. Ancak. İşyeri hekimi çalışanın yaşına uygun işte çalışmasını sağlamalıdır. Risk kavramı ve risk bilinci tam olarak gelişmemiştir. Buna göre. Çocuklar meraklıdır. Onbeş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Medeni hukuktaki rüşt yaşı dikkate alındığında. gelişmiş bir ülkeden gelişmekte olan bir ülkeye. Bu kavram ve tanımlar bir ülkeden diğerine. gebe. bedensel. ILO’nun çocuk çalışan tanımında benimsediği yaş sınırı ise 15’tir. Çocuklar oyun oynama isteğindedir. özellikle kronik etkisi olan ortam faktörleri bakımından çocuk işçileri daha riskli hale getirmektedir. İş Kanunu çalışma yaşını 15 olarak belirlemiştir.Çalışma Yaşamında Çocuk ve Genç Çalışanlar (Çırak ve Kalfalar) Çocukların fiziksel gelişmeleri tamamlanmamıştır. maddesine göre. 15-24 yaş grubundaki kimseleri genç çalışan kabul etmekte. Ali Naci Yıldız ‐2004) “Çalışan çocuk”. 2) Kişisel koruyucular gebe. ondört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar. Çocukların eğitim gereksinmesi vardır. Öte yandan. XI. Türkiye’nin de onayladığı 138 sayılı İstihdama Kabulde Asgari Yaş Sözleşmesi ile çalışma yaş sınırını 15 olarak kabul etmiştir. “genç çalışan” kavramları farklı sosyal yapılara sahip toplumlarda farklı anlamlar taşımaktadır.Gebelik süresi boyunca hiçbir surette elle taşıma işi yaptırılmaz. Mental gelişmeleri tamamlanmamıştır. 15 yaşın altında. aile bütçesine katkıda bulunmak amacıyla çalışma hayatına atılan çocuklara “çalışan çocuk” ya da “çocuk işçi” denilmektedir. yeni doğum yapmış ve emziren işçiyi tam koruyacak şekilde vücuduna uygun olmalı. zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. 188 . Toplam maruziyet süreleri küçük yaşta çalışmaya başladıklarından. 146 sayılı tavsiye kararıyla da taban yaşının yukarıya çekilmesini benimsemektedir. ILO. Çocuğun emeği ucuzdur. Uygun koruyucu sağlanamadığı durumlarda işçi bu işlerde çalıştırılamaz. hayatını kazanmak. Ayrıca. Çocuklar deneyimsizdir. 18 yaşını doldurmamış olan herkes “küçük” olarak adlandırılmaktadır. Genel Konferansında kabul edilen 182 sayılı En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliğinin Yasaklanması ve Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Acil Eylem Sözleşmesi’nde “çocuk” terimi ile 18 yaşın altındaki herkes ifade edilmektedir. ILO. 18 yaşına kadar her insan çocuktur. yeni doğum yapmış ve emziren işçi günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz48.

doğuştan veya sonradan herhangi bir nedenle bedensel. spastikler ve spina bifida olanlar bu gruba girmektedir. sindirim sistemi hastalıkları. yokluk. aşırı hareketlilik. dil-dudak-damak-çene yapısında bozukluk olanlar bu gruba girmektedir. Dil ve Konuşma Özürlü: Herhangi bir nedenle konuşamayan veya konuşmanın hızında. düşünce ve davranışlardaki normalden farklı örüntüler nedeni ile günlük yaşam aktivitelerine tamamlamada. duygusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan. gırtlağı alınanlar. hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileriyle görülen bozukluktur. kanserler. afazi. bacak. ruhsal. ifadesinde bozukluk olan ve ses bozukluğu olan kişidir. 2002 Türkiye Özürlüler Araştırması'na göre nüfusumuzun %12. sürekli bakım ve tedavi gerektiren hastalıklardır (kan hastalıkları. Kol. rehabilitasyon. akıcılığında. felçliler. 2008). Özürlülerin toplumla bütünleşmelerini arttırmak. kişiler arası ilişkilerini devam ettirmede güçlük yaşayan kişidir. cilt ve deri hastalıkları. Ortopedik Özürlü: Kas ve iskelet sisteminde yetersizlik. İşitme cihazı kullananlar da bu gruba girmektedir.XI. zihinsel. kas güçsüzlüğü. okul) 6 ay süreyle yaşına ve gelişim seviyesine uygun olmayan dikkat eksikliği.3. eksiklik. gece körlüğü (tavuk karası) olanlar da bu gruba girmektedir. kekemeler.29'u özürlüdür. Fenilketonüri (zekâ geriliğine yol açmışsa) bu gruba girer. hareket kısıtlılığı. Down Sendromu. fazlalık. Ruhsal ve Duygusal Hastalığı Olan: Duygu. eksiklik ve fonksiyon kaybı olan kişidir. özürlü kadınlarda bu oran çok daha düşüktür 189 . endokrin ve metabolik hastalıkları. pek çok ülkede işyerlerinin belirli oranda özürlü çalıştırmalarıyla ilgili yasal zorunluluklar getirilmiştir (Barnes & Mercer.Çalışma Yaşamında Engelliler (Sakat İşçiler) Engellilik (hatalı bir söylemle özürlü olma). Ayrıca Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu da bu grupta ele alınmaktadır: Çocukta 7 yaşından önce başlayan. Süreğen (Kronik) Hastalık: Kişinin çalışma kapasitesi ve fonksiyonlarının engellenmesine neden olan. İşitme Özürlü: Tek veya iki kulağında tam veya kısmi işitme kaybı olan kişidir. kemik hastalığı olanlar. İşittiği halde konuşamayanlar. bir taraftan çalışma dünyasından uzak tutulurlarken. Özürlüler. İş bulamayan. solunum sistemi hastalıkları. sinir sistemi hastalıkları. ülkelere göre değişse de dikkati çekecek kadar yüksektir. parmak ve omurgalarında kısalık. Türkiye Özürlüler Araştırmasına göre(2002) Türkiye’de özürlülerin iş gücüne katılım oranı %21. HIV). en az iki ortamda (ev. bakım. günümüzde bu anlayışın aksine özürlülerin bağımsız yaşamaları ve topluma katılımları ve toplumla bütünleşmeleri amaçlanmaktadır. ayak. Özürlülere sağlanan hak ve hizmetlerden yararlanabilmek için özürlülük durumunun ve özür oranının belirtildiği sağlık kurulu raporu alınması gerekmektedir. serebral palsi. ayrımcılığı azaltmak amacıyla pek çok yasa çıkarılmasına rağmen özürlülerin istihdamlarıyla ilgili önemli değişmeler olmamıştır. danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişidir. Görme Özürlü: Tek veya iki gözünde tam veya kısmi görme kaybı veya bozukluğu olan kişidir.22 oranında iş gücüne katılırlarken. şekil bozukluğu. korunma. çalıştıkları halde ücret ödenmeyen özürlü oranı. İkinci dünya savaşından sonra milyonlarca özürlü iş hayatında kendilerine yer bulmakta zorlanınca. kalp-damar hastalıkları. Zekâ geriliği olanlar (mental retardasyon). Zihinsel Özürlü: Çeşitli derecelerde zihinsel yetersizliği olan kişidir. idrar yolları ve üreme yolları hastalıkları. Depresyon şizofreni gibi hastalıklar bu gruba girmektedir. Görme kaybı ile birlikte göz protezi kullananlar. renk körlüğü. Özürlü erkekler %32. konuşmak için alet kullananlar.71’dir.

felçler. Bir azınlık olarak görülen özürlülere (Hahn. yüzme. hareketli yaşam ve stresle baş edebilme yeteneğinin çok büyük bir önemi vardır. Düşük ücret. stres veya bazı kronik hastalıklar da olabilir. Ayrımcılık. ne zaman ve nasıl olduğunu saptamak zordur. Yaşlanmada serbest radikallerin de rolü vardır. Yine bu kronik hastalıklar nedeniyle kullanılan ilaçlar da uykuyu bozabilmektedir. Yaşlı erişkinlerdeki uyku bozuklukları da yaygındır. Sevilen kişilerin kaybı da insomniye (uykusuzluk) ve gündüz aşırı uyku haline yol açmaktadır.2002). Ailede tansiyon yüksekliği. Hücre sayıları azaldığı gibi hücre fonksiyonları ve içerikleri de değişir. Gözlerde uyum yeteneğinin azalması ile yakını görememe. tat duyusunun bozulması. eklemlerde kireçlenmeler başlar. ip atlamayı da içine alan bir egzersiz programı rahatlıkla uygulanılabilir. eklem bozuklukları. promosyon verme aşamasında ya da iş değiştirme sırasında olabilmektedir. Alzheimer. Ayrıca. E vitamini C vitamini ile 190 . çabuk yorulma. Yaşlılığı geciktirmede dengeli beslenme. eğitim. Bu oran erkeklerde ve kadınlarda sırasıyla %67. İş gücüne dâhil olmayan özürlülerin oranı %78.78ve %93. Düşük ücret verilmesinin. depresyon uyku yapısını bozmaktadır.. Bu nedenle kaslar zayıflar. Çalışma Yaşamında Yaşlılar (Yaşlı Çalışanlar) İnsan hayatının 65 yaştan sonraki dönemi yaşlılık dönemi olarak adlandırılır. Özürlüler arasında işsizlik oranının yüksek olması yoksulluğu da arttırmaktadır. Yürüme.29’dur (Türkiye Özürlüler Araştırması. daha doyurucu işlere daha az geçiş yaptıklarını. ilerideki ücretlerin de düşük olmasına yol açmaktadır. daha az istihdam edildiklerini. özürlülere beklenenden daha düşük ücret önerilmektedir. Depresyon bu yaş gurubunda sıktır. 4. ısı değişimlerine duyarlılık gibi belirtiler ortaya çıkar. Bunun nedenleri kafeini fazla almak veya gece geç saatte egzersiz yapmak olabildiği gibi hastanede yatmak. Yaşlılıkta dolaşım bozukluğu. özürlülerde iş için aranan önemli bir özelliğin olmamasından mı (örn. Antioksidan maddeler serbest radikallerin zararlı etkilerini önler. kadınların aktif olarak iş aramalarına rağmen istihdam sorunu yaşadıklarını göstermektedir. 1999) iş yerlerinde ayrımcılığın nerede. yüksek tansiyon.29’dur. Bu oranlar özürlülerin çok büyük ölçüde üretim dışı bırakıldıklarının ve başkalarına bağımlı yaşamaya mahkûm edildiklerinin bir göstergesidir. artroz gibi yaşlılıkta sık görülen rahatsızlıkların altında bu serbest radikallerin aşırı oluşması yatmaktadır. Bu dönemde bedensel fonksiyonlar da yaşlanmayla birlikte yavaşlamaktadır. şeker hastalığı. ilk işe alma aşamasında.(%6. Yaşlanmayla birlikte diyete devam edilmelidir. Ayrıca. Bir işte çalışma özürlüye hem maddi kaynaklar sağlaması hem de onların toplumla bütünleşmeleri açısından önemlidir. vücut direncinin azalması. özürlü kadınların işsizlik oranlarının yüksek olduğunu. Pek çok çalışma kadınların iş yerlerinde daha çok ayrımcılığa maruz kaldıklarını. Ancak çalışma yaşamında yaşlı çalışan denildiğinde 50 yaş. Düşük işe yerleştirme oranları. belirli bir beceri) yoksa ayrımcılıktan mı kaynaklandığını belirlemek zordur. işveren önyargılı olmasa bile iş yerinde ayrımcılık olabilmektedir (O’Hara. hatta son dönemlerde çıkan yayınlarda 45 yaş ve üzerindeki çalışanlar anlaşılmaktadır. kalp hastalıkları. Kemikleri ve kas gücünü korumak için haftanın 4-5 günü 20 dakika ile 1 saat arasında egzersizler yapılmalıdır.71). Bunların arasında E vitamini çok önemlidir. Hem kadın oldukları için hem de özürlü oldukları için insanların önyargıları daha fazladır. 2004). diyabet gibi hastalıklar sık görülür. kalp damar hastalıkları. özellikle hanımlar için merdiven inip çıkma. XI. Kadın özürlüler ise iki kat daha fazla ayrımcılığa uğramaktadırlar. Artan serbest radikaller hücre zarı ve hücre içinde ciddi bozukluklara yol açar. maaş artışlarında. Bu yapısal çöküşle birlikte yenilenme işlemi de yavaşlar ve durur. kalp-damar hastalıkları olan bireylerde çok erken yaşlarda korunma önlemleri alınmalı ve buna tüm yaşam boyunca uyulmalıdır. engelli olmayanlardan daha düşük ücret aldıklarını. özürlülerin toplumda karşılaştıkları en önemli ayrımcılıklardan biridir.

Kronik hastalığı olanların sağlık durumları daha sık kontrol edilmeli. mental fonksiyonlarda azalma. KOAH.. diyabet vb. KAH. Pek çok kronik hastalıkta (HT. performans kayıplarının ve bedensel yakınmaların yoğun olarak hissedildiği bu dönemler (kadınlarda menopoz.birlikte alınmalıdır. Yaşlılık ve Hastalıklar Yaşlılıkta ortaya çıkan bedeni değişiklikler kişinin faal hayatında kısıtlamalar yapar. • • • Demografik yaşlılık – 65 yaş ve üzeridir (emeklilik). Yapacakları işin varolan kronik hastalıklarını azdırabileceği göz önüne alınmalıdır.. onların yaşamını zenginleştirecek. – Patolojik durumlar • Kronik-dejeneratif hastalıklar. yılların kişiye kazandırdığı bilgi ve tecrübelerin yanısıra bugünün yaşamını destekleyici geleneklerin de çocuklara ve torunlara aktarılması. Kalp hastalıkları. “Yaşlı” --.“aşırı güven” (yüksek kaza riski) Emeklilik dönemi.deneyimli (olumlu) --. . romatizma. KAH. kronik hastalığı olanlar da diğer hassas gruplar gibi çalışma yaşamında özel olarak gözetilmesi gereken gruplardandır.. işitme. Cinsiyete ilişkin bir takım hormonal değişimlerin. birkaç yıl farklılık olmakla birlikte hem kadın hem erkek için ‘yaş dönümü’ ne rastlar. hareketsiz yaşam var olan hastalığın prognozunu olumsuz etkilemektedir. deneyimli bir işyeri hekiminin görev yaptığı büyük bir fabrika ziyaretinde diyabetlilere “diyabetik ayak” konusunda verilen eğitim işyeri hekimi adaylarına örnek olmuştur. 191 . beslenmeyle ilgili eğitim ve diğer etkinliklerde kronik hastalığı olanların da yer alması sağlanmalıdır. kronik akciğer hastalığı. obezite. işyeri fizik egzersizlerinde. Çinko ve selenyum da antioksidan olarak çok önemlidir. Çalışma hayatında ise yaşlılık – 45 – 50 yaş olarak kabul edilmektedir.. tanınmayan kişi haline doğru gidiş başlamıştır. Bu da yaşlıyı oldukça etkiler. Diyabet. Yaşlılıkta dejeneratif hastalıklar (kalp-damar. hastalıkları ile ilgili özel eğitimler planlanmalıdır. faaliyetler kaybolmuş ve toplumda bilinmeyen. Çalışma Yaşamında Kronik Hastalığı Olanlar HT. Yaşlılıkta sorunlar: – Fizyolojik değişiklikler • Görme. Sigarasız işyeri çalışmalarında.) sigara. hareket. Yaşlı bir birey olarak. şeker gibi öldürmeyen ama tıbbın iyileştiremediği ve ancak belirtilerini hafifletebildiği) ortaya çıkar. Çünkü senelerdir süregelen yetenekler silinmiş. yaşlı kişinin de aktif ve bir anlamda üretken bir yaşam sürdürmesini sağlayacaktır. Aday oldukları işin sağlıklarını olumsuz etkileme olasılığı dışında başka bir ayrımcılığa göz yumulmamalıdır. HT. Kanser vb. Özellikle işyerinde sağlığı geliştirme ile ilgili yapılacak çalışmalara kronik hastalığı olan çalışanların katılmasına özen gösterilmelidir. • • XI. . kronik karaciğer hastalığı. Bu vitamin ve mineralleri içeren gıdaların düzenli alınması yarar sağlayacaktır. 5. Kronik hastalığı olanların İGM’sinde sağlık durumlarına uygun bir işe yerleştirilmesi ve bunun sürdürülmesi önemlidir. kronik böbrek yetmezliği.. Bunlar sosyal şartlardaki hızlı değişikliklere ayak uyduramadığından toplum içindeki yerleri sarsıntıya uğrar. erkeklerde andropoz çağı olarak adlandırılır) emeklilik psikolojisiyle birleştiğinde en hafif haliyle depresyona neden olabilir. İşyeri hekimliği eğitimlerinden birinde.

gıda. soğuğa. 2006). Bundan başka göçmen işçiler. Örneğin Almanya’da göçmen işçiler önemli ölçüde yüksek sağlık riskleri içeren işlerde çalıştırılmaktadır. 1999:197). çoğunlukla işverenleri. Sonuç olarak Türkiye. Dahası yapılan araştırmalarda göçmen işçilerde iş kazası oranının Alman işçilere göre 2/3 oranında daha yüksek olduğu belirlenmiştir (Health&Safety Executive. 2006). ayrıca bazı özel sağlık risklerine de maruz kalabilmektedir. ülkemizde bulunan toplam kaçak göçmen işçi sayısıyla karşılaştırıldığında. meslektaşları veya müşterileri tarafından uygulanan cinsel tacize ve fiziksel şiddete uğradığı tespit edilmiştir (Ambrosini ve Barone. 2009). 2008). İSG' nin oluşturduğunu belirtmişlerdir. Çalıştıkları işlerin kendi vasıflarının altında kaldığını. göçmen çalışanların İSG’ni etkilemektedir (Health&Safety Executive. çok küçük bir oranı oluşturmaktadır. 192 . pis (Dirty). Göçmen işçi ülke sınırlarının dışında bir başka ülkeye göçen çalışanları tanımlamak için kullanılmaktadır. yerli işçilerle karşılaştırıldıklarında fazla çalışma. ABD’de yapılan bir araştırmaya göre Meksikalı göçmen çalışanların ölüm oranının aynı işi yapsalar dahi yerli işçilere göre daha fazla olduğu. 2009). eğlence ve yasadışı olmakla birlikte fuhuş sektöründe çalışan kaçak göçmen sayısının giderek artmasına yol açmıştır.XI. Dolayısıyla kaçak göç olgusu kayıt dışı ekonomiden beslenmektedir. Bu işçiler. 2009). ağır yükleri kaldırmakta veya taşımakta. klasik iş stresinden daha çok etkilendikleri tespit edilmiştir. Bu sebeplerdir ki göçmen işçiler. akşam ve gece çalışmaları. Yapılan araştırmada ayrıca göçmen çalışanların. İki büyük ekonomik krize rağmen Türk ekonomisindeki yüksek büyüme oranı ve Türkiye’nin coğrafi konumu.000’i geçmiştir (Türkiye’nin Yasadışı Göçle Mücadelesi. neme ve kire diğer işçilere göre daha fazla maruz kalmaktadırlar.) sağlık sorunları. tehlikeli (Dangerous) ve nitelik gerektirmeyen (Demeaning) işler olarak adlandırılmaktadır. Nitekim göçmen işçiler çoğunlukla işyerinden kaynaklanan stresin yoğun olduğu ve mavi yakalı olarak adlandırılan işlerde (blue collor jobs) çalışmaktadırlar. göç edilen ülkeye özgü olan ancak göçmen çalışanların bağışıklığı olmadığı hastalıklar ve yeni bir ortama alışma sürecine özgü fiziksel ve psikolojik koşullardan kaynaklanan hastalıklar ve rahatsızlıklardır (ILO. hafta tatillerinde çalışma ve vardiyalı çalışma ile daha fazla muhatap olduklarını da ifade etmişlerdir. 2006). Şöyle ki. sıcağa. çalışma saatlerinin uzunluğu ve çalışma yaşamı temposundan kaynaklanan stres. Çalışma Yaşamında Gezici. hatta bazı eyaletlerde bu oranını dört katına kadar çıktığı belirlenmiştir (HSE. çalışma ortamında yüksek derecede baskıya maruz kaldıklarını ve yapılan işin monoton bir yapıya sahip olduğunu bildirmişlerdir (European Agency For Safety and Health At Work. aşırı sıcaklık ve gürültü altında gerekli izolasyon yapılmadan çalıştıkları görülmüştür. Dışişleri Bakanlığı’nın verilerine göre 1995-2007 yıllarında yakalanan yasadışı göçmen sayısı 700. 6. Ayrıca göçmen çalışanların. çalışma koşulları içinde en olumsuz alanı. İSG alanında çeşitli sorunlarla karşı karşıya oldukları görülmektedir. Geçici. Göçer ve Göçmen İşçiler Göçer işçi denildiğinde para kazanmak ve bir iş yapmak için yaşadığı yerden ayrılarak. Coğrafi konumu nedeni ile önemli ölçüde yasadışı göçe maruz kalan Türkiye’de (International Organization for Migration. inşaat. 2007). Bunlar kendi ülkelerinde maruz kaldıkları (örneğin parazit hastalığı vb. günümüzde göç alan bir ülke konumuna gelmiştir (Pehlivanoğlu. İş ilişkilerinin değişmesi. Yukarıda sıralanan etkenler dikkate alındığında göçmen çalışanların. özellikle tekstil. Ülkemize gelen yabancıların aldığı çalışma izin sayısı. eşit işlem borcuna aykırı uygulamalar. atipik istihdam biçimlerinin ortaya çıkması. söz konusu işler. Hollanda’da yapılan bir araştırma sonucunda göçmen çalışanların radyoaktif ya da diğer tehlikeli maddelere maruz kaldıkları. Göçmen çalışanların maruz kaldığı sağlık riskleri de üç grupta toplanmaktadır. işin yapıldığı yerde geçici olarak gelerek hayatını kazanmaya çalışan ifade edilmektedir. Ayrıca yerli işçilere göre çalışma koşulları ağır olan göçmen işçiler. Nitekim göçmen çalışanların genellikle ‘3-D’ olarak kısaltılan ve yerli işgücünün yerine getirmekten kaçındığı işlerde çalıştığı ifade edilmektedir.

İSG hizmetlerinden ve iş yeri eğitimlerinden yararlandırılmayıp iş kazaları ve meslek hastalıklarına neden olunmaktadır. Alt İşveren İşçileri (Taşeron çalışanları) Bir işverenden. İSG hakları verilerek devam edilmesi gerekmektedir. dil. XI. Aynı iş yerinde kadrolu işçi-taşeron işçi ayrımı meydana getirilerek işyerindeki iş barışı bozulmaktadır. Sözleşmedeki yıllık maaştan yol parası çıkarılarak maaşlar düşürülmektedir. tehlikeli ve kirli işlerde çalıştırılma. iş tanımı açıklığını kaybetmektedir. sigortasız çalıştırılma. R. Taşeron sistemine. Neredeyse tüm iş kollarına yayılmış olan kuralsız taşeronlaşma sona erdirilmeli. 193 . İşverenin verdiği her işi yapmakta. iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur52. İlk kez 1936 tarihli 3008 sayılı İş Kanunu ile hukukumuza girmiştir. Maaşlar ödenmesi gereken sürede ödenmemektedir. Her yıl yenilenen sözleşme ile girdi çıktı yapılarak kıdem tazminatı ve izin/rapor hakları verilmemektedir. tarım işlerinde göçer işçiler çalışmaktadır. Asgari ücretin üzerinde maaş alan sınırlı sayıda çalışanın da sigorta primleri asgari ücret üzerinden yatırılmakta ve SGK zarara uğratılmaktadır. alt işverenin çalışanlarını karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan. barınma.                Bir yıldan uzun olmayan sözleşmeler ile her an işten çıkarılma korkusu taşımaktadır. Bu ilişkide asıl işveren. Taşeron çalışanları. düşük ücret. Sigortasız çalıştırılarak çalışanın sağlık hakkı alınmaktadır. 52 4857 Sayılı İş Kanunu. istismar gibi sorunlar bu çalışanların ek sorunlarıdır. Sendikal örgütlenme. toplu sözleşme ve grev hakkı verilmemektedir. 7.G: 10 Haziran 2003/ 25134.Ülke sınırları içinde de özellikle fındık. işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği çalışanlarını sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Maaşlar düşürülmekle kalmayıp döner sermaye ve bankaların verdiği promosyonlar gibi ek ücretler verilmemektedir. Göçerlerin sorunları da göçmen çalışanların sorunlarına çok benzemektedir. iş güvencesinin olmaması. pamuk vb. Varolan tüm çalışanların sorunlarına ek olarak. amacına uygun şekilde sadece uzmanlık gerektiren devam arz etmeyen kısa süreli ve kısıtlı sayıdaki iş kolunda. Tüm bu etmenler taşeron işçide ve çalışanın sosyal ortamında psikososyal sorunlara neden olmaktadır. İş tanımı açık olmaması nedeniyle sendikal örgütlenme. uzun süre çalışma.

194 .

Egzersiz yapmayanlar için yapılan sağlık harcamalarının. düzenli olarak egzersiz yapanların sağlık harcamalarından % 14. ruhsal ve sosyal yönden tam iyilik hali” olarak tanımlanmaktayken. 1. sırada yer almaktadır. Sigaranın ülkemiz insanlarına getirdiği mali yük yılda yaklaşık 25 milyar TL’dir. Sağlığı geliştirme. Sigarayı bir kez deneyen 4 kişinin 3 tanesi sigara bağımlısı haline gelmektedir. XII.6’sı. Programın finansı sağlanmış olmalı. Türkiye’ de erkeklerin % 50. sigara kullanan kişi sayısı bakımından dünyada 7. Kişisel bilgilerin gizliliği sağlanmalı. Sadece bu rakamlar bile sigaradan uzak durulması için yeterlidir. Katılımcıların istek ve gereksinimleri öğrenilmeli.. sigara içmeyenlerdeki harcamalardan % 10-18 daha fazla olduğu. Sigarasız İşyerleri Türkiye. Programa katılanlardan geri bildirim alınmalı.N. “insanların kendi sağlıklarını belirleyen faktörleri kontrol etmeleri ve bu yolla kendi sağlıklarını geliştirmeleri” ni ifade etmektedir. Çalışmalarla ilgili düzenli kayıt tutulmalı. 1990’ lı yılların sonunda hastalıksız olarak uzun yıllar yaşam ve yaşam kalitesinin artırılması hedeflenmiş .4) sigara kullanmaktadır. 2004). Yıldız. Programa işverenin katılımı sağlanmalı. Bu amaçlar işçiler ve işveren tarafından benimsenmiş olmalı.XII. Normal vücut ağırlığının %30 üzerinde olan kişiler için yapılan sağlık harcamalarının da normal ağırlıkta olanlardan % 11 daha fazla olduğu saptanmıştır (Bilir. İşyerinde sağlığı geliştirme Programı:           Programın amacı net olarak belirlenmiş olmalı. kadınların % 16. N. genelde ise 18 yaş üstü her 3 kişiden biri (% 33. “bedensel. A. Programın sürdürülmesi için uygun yer ve zaman ayarlanmış olmalı.6’sı. Herkes sigarayı bırakmalıdır ama çalışanlar özellikle bırakmalıdır. Sigara içenler için yapılan sağlık harcamalarının. WHO “yaşama yıllar katın” (add years to life) sloganıyla insan ömrünü uzatmaya yönelik çabaları desteklemiştir. Programın sonuçları değerlendirilmeli ve katılımcılara bilgi verilmelidir.. İşyerinde Sağlığı Geliştirme Çalışmaları Son 50-60 yıl içinde ortalama insan ömrü 20 yıl kadar uzamıştır. Sağlık. “yıllara yaşam katın” (add life to years) sloganı ile son 25 yıldır WHO sağlığın geliştirilmesine yönelik konuları gündeme getirmiştir. ABD’ de yapılan bir çalışmada. 195 .

Meslek ile Sigara İçiminin Hastalığın Ortaya Çıkışındaki Etkileşimi53 Meslek Etkilenim Hastalık Sigara-Meslek Etkileşimi (Hastalığın Oluşumunda Tek Tek Etkilerinin Birlikte Durumu) Çarpımı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Toplamı Toplamı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Toplamı Muhtemelen çarpımı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Asbest işçileri Alüminyum döküm işçileri Çimento işçileri Klor üretimi Kömür madencileri Bakır izabe işçileri Tahıl işçileri-çiftçilerdeğirmenciler Taş ocağı. N. obstrüktif akciğer hastalığı Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) KOAH KOAH Akciğer kanseri Kronik bronşit. özel eğitim ve öğretim kurumları dâhil olmak üzere ilk ve orta öğrenim kurumlarının. Ed. obstrüktif akciğer hastalığı Obstrüktif akciğer hastalığı Akut havayolu (Bisinozis) Kronik bronşit Akciğer kanseri Kronik bronşit. ticaret. obstrüktif) Mesane kanseri hastalığı Kronik bronşit. kenevir tozu Alfa radyasyon İrritan gazlar. c) Taksi hizmeti verenler dâhil olmak üzere karayolu. Çalışanlar arasında sigara içmekte olan 330 kişinin 150 kadarı bu çalışmalar sonucunda sigarayı bırakmayı başarmışlardır. 53 Benowitz. ALANGE medical book. akciğer hastalığı tıkanıklığı obstrüktif İşyerleri organize topluluklar olduğu için. fizik aktivite ve egzersiz konularında da eğitici çalışmalar yapılması mümkündür. keten. eğlence ve benzeri amaçlı özel hukuk kişilerine ait olan ve birden çok kişinin girebileceği (ikamete mahsus konutlar hariç) binaların kapalı alanlarında. üretim. sağlık. kültür ve sosyal hizmet binalarının kapalı ve açık alanlarında.L. Benzeri yaklaşımlarla sağlıklı beslenme. 2005). Ülkemizde tütün ürünleri. İşveren ile birlikte yapılacak uygun programlarla çalışanlara çeşitli konularda eğitim verilebilir... tozlar Akciğer kanseri Kronik akciğer (restriktif. denizyolu ve havayolu toplu taşıma araçlarında. dershaneler. spor. sağlık eğitimi çalışmaları bakımından çok uygun ortamlardır. 196 . Böylelikle çalışanların sağlıklarını koruma bakımından işyeri risklerine yönelik çalışmaların yanı sıra sağlıklı yaşamın genel kurallarına da yer verilmiş olur (Bilir. Hem ülkemizde hem de diğer ülkelerde bu tür eğitim çalışmalarının çok iyi örnekleri bilinmektedir. ç) Okul öncesi eğitim kurumlarının. Hua. b) Koridorları dâhil olmak üzere her türlü eğitim. kültürel. Örneğin Ankara’da 600 dolayında erkek çalışanın olduğu bir işyerinde sigara konusunda yapılan eğitim çalışmasında çok başarılı sonuç elde edilmiştir. sosyal. dökümhane işçileri Tekstil işçileri Uranyum madencileri Kaynakçı Asbest Polinükleer hidrokarbonlar Çimento tozu Klor Kömür Tozu Sülfür dioksit Arsenik Tahıl tozu Silika tozu Pamuk. a) Kamu hizmet binalarının kapalı alanlarında. demiryolu. Mc Graw Hill Medical California. metal dumanı. Edited by Joeph LaDou.2007 “Smoking & Occupational Health” Current Occupational & Environmental Medicine 4. N. kaya kesiciler. F.

kafeterya. iletişim. Yapılan araştırmalar dünyada olduğu gibi ülkemizde de fazla kilolu olma ve obezite sıklığının giderek arttığını ve obezitenin özellikle çocuklarımızı ve gençlerimizi etkisi altına almaya başladığını göstermektedir. Uzun. İşyerleri de bu yasağın içindedir. bazı kanser türleri. şeker hastalığı. 2. etkin ve yaygın eğitim çalışmalarının hızla yaşama geçirilmesi konusunda bilinçli ve istekli bir çaba içinde olmalıdır. Halk sağlığı önlemleri içinde en başta obezitenin engellenmesi ve tedavisi yer almalıdır. işyeri hekimi. kas-iskelet sistemi hastalıkları gibi pek çok sağlık sorununun oluşmasına zemin hazırlamakta. Koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında sağlık otoriteleri toplumun her kesimine ulaşmalı. gıda. pazarlama. çok kısa mesafelere bile arabayla gidilmekte ve insanlar daha az hareket etmektedir.org. obezitenin önlenmesinde koruyucu sağlık hizmetleri yaklaşımı çok büyük bir önem taşımaktadır. şehirleşme. ABD’de tütün kullanımına bağlı meydana gelen sağlık sorunlarından sonra önlenebilir ölümlerin ikinci en sık nedenidir. R. İşyerinde hiç kimsenin sigara içmesine göz yumulmamalıdır. işveren vekili. Günlük yaşamda pek çok iş makinelerle yapılmakta. Bu nedenle obezite ile mücadele etmek ülkemizin geleceği için son derece önemlidir. 54 4207 Sayılı Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun. Beslenme tarzındaki değişiklikler ve fiziksel hareket azlığı gibi bir takım olumsuz koşullar bir araya geldiğinde obezite (şişmanlık) riski artmaktadır. Obezite. 197 . sağlık işçileri vb.d) Özel hukuk kişilerine ait olan lokantalar ile kahvehane. Obezite ile Mücadele ve Sağlıklı Yaşam İçin Spor Günümüzde teknolojinin hızlı ilerlemesiyle ortaya çıkan yeniliklere bağlı olarak ve insanlar gün geçtikçe değişen bir yaşam tarzı sürdürmektedir. Sigarasız işyeri için en önemli adım işveren.G: 26 Kasım 1996/22829 . XII. spor gibi birçok alanı doğrudan ilgilendiren geniş kapsamlı çalışmalardır (Türkiye Obeziteyle Mücadele ve Kontrol Programı 2010-2014). solunum sistemi hastalıkları. tüketilemez54. yüzyıl insanı için.Değ. Obezite ile mücadele gerçekte pek çok hastalıkla mücadele demektir. lider konumundaki kişilerin bu ekipte yer almaları ve hep birlikte davranmalarıdır. iş güvenliği uzmanı. Obezite kontrol çalışmaları uzun soluklu çalışmalar olup sağlık. kalp-damar hastalıkları. “Türkiye Hastalık Yükü Çalışması” sonuçlarına göre yüksek beden kütle indeksi (BKİ)'ne atfedilebilir hastalık yükü ve ölüm sayılarının nedenlere göre dağılımı aşağıda gösterilmiştir. hayat kalitesi ve süresini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu konuda yasal yükümlülükler yerine getirilmelidir.tr adresinden ulaşılabilir ve işyerindeki sigara ile ilgili sorunların çözümünde yol gösterici olacaktır. eğitim. birahane gibi eğlence hizmeti verilen işletmelerde.havanikoru. ulaşım. sendikacılar. Obezitenin en önemli nedenlerinden olan yetersiz beslenme ve fiziksel aktivite yetersizliği. 3 Ocak 2008 tarihli 5727 sayılı Kanun. Gelişen teknoloji aynı zamanda insanların beslenme alışkanlıklarını da olumsuz yönde etkilemektedir. sağlıklı ve mutlu bir yaşam beklentisi içindeki 21. yüksek tansiyon. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün hazırladığı “Dumansız Hava Sahası Uygulama Rehberi” ne www.

beslenmenin düzenlenmesi ve eğitim çalışmalarıyla 2-3 yıl içinde kontrol altına alınabilmiştir.151 787. turnuvalar.035 8.921 0 7. iskemik inmede 146. işyeri hekimlerinin çalışanların yaşam tarzlarını olumlu yönde değiştirmeye yönelik çabaları işverenlerce desteklenmelidir. A. diabetes mellitusda 7.3'ünü oluşturmaktadır.6 0.240.4 0.174 11.300 2.073 53.2 0.730 TOPLAM 57.079 28.294 61. İşyerlerinde düzenlenebilecek sportif faaliyetler.143 559. diabetes mellitusta 152. Ayrıca çalışanlar arasındaki iletişimin ve dayanışmanın güçlenmesine.1 0.109. Ülkemizin önde gelen demir-çelik fabrikalarından birinde 2000’li yılların başında yapılan bir çalışmada. çalışanların önemli bir bölümünde saptanan kan kolesterol yükseklikleri. sağlıklı ve dengeli beslenme.723 93. Yıldız. (YLL: Kaybedilen yaşam yılı. N.1 0. Önlenebilecek DALY sayısı toplam DALY' nin %7. iskemik inmede 11.581 7.504 4.718 717 651 346.294.3 * Kaynak: Türkiye Hastalık Yükü Çalışması 2004.581. işyerinde açılabilecek egzersiz odaları yerinde ve yararlı girişimler olarak değerlendirilmelidir.3'ünü oluşturmaktadır. dolaylı olarak da verimin artmasına katkı sağlar.583 2.143 ölüm önlenebilmekte olup bu tüm ölümlerin %13.796 146.859 7.183 7.034 1. obezitenin önlenmesi ile önlenebilecek ölüm sayıları iskemik kalp hastalığında 29.0 İskemik kalp hastalıkları Hipertansif kalp hastalıkları İskemik inme Diabetes Mellitus Osteoartritler Meme kanseri Kolon ve rektum kanserleri Korpus uteri kanseri 29.141 6.319 61.794 73. Obezitenin önlenmesi ile önlenebilecek DALY sayıları iskemik kalp hastalığında 346. Tüm bu sayılar dikkate alındığında. Düzenli olarak fizik aktivite yapanlarda hem egzersiz sırasında hem de egzersizden sonraki birkaç saat boyunca enerji kullanımı artar (Bilir. stresle başa çıkma yolları konusundaki eğitimler sağlığı geliştirmenin ilk adımları olabilir.930 152. 198 .N. İşyerinde sağlık. DALY: Sakatlığa bağlı kaybedilen yaşam yılı) Görüldüğü gibi. 2004)..930 olarak hesaplanmıştır. kişisel hijyen.790 57.6 1.674 0 724 646 235 317.136 78. Toplamda ise 57.032 228.Yüksek Beden Kitle İndeksine Atfedilebilir Hastalık Yükü ve Ölüm Sayılarının Nedenlere Göre Dağılımı (*) Neden Atfedilen Ölüm Atfedilebilir YLL Atfedilebilir YLD Atfedilebilir DALY Toplam DALY İçindeki Atfedilebilir DALY Oranı 3. YLD: Sakatlıkla kaybedilen yaşam yılı.4 1. Fizik hareketliliği artırıcı sportif faaliyetler ile obeziteyle mücadele çalışmaları da kronik hastalıkların kontrolünde ve korunmada rol oynar.109 7.240 61.674'dür.

Ayrıca hukuksal açıdan sorun yaşamamak için tüm muayene formlarında fotoğraf yapıştırılıp. mühürlenmelidir. 199 .XIII. Periyodik (Aralıklı Kontrol) Muayene Formu. Burada verilen bilgiler etik sorunlara neden olmamak için yalnız sağlık personelinin açabileceği şifreli bilgisayar ortamında da saklanabilir. Bu formların Hasta Hakları Yönetmeliği ve etik kurallar ve düzenlemelerde geçen bazı maddeler nedeniyle kilit altında tutulması zorunludur. İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi İşyerinin: Ünvanı : Adresi : Tel : Faks : e-posta : ÇSGB Bölge Sicil no: SSK sicil no : Faaliyet alanı : Yer aldığı risk grubu : Çalışan işçi sayısı : İşyeri hekiminin: Adı soyadı Diploma no Sertifika no Uzmanlık alanı Çalışma süresi Adres Tel Faks e-posta : : : : : : : : : İŞYERİ HEKİMİ SÖZLEŞMESİ Çalıştığı diğer işyerlerinin: Unvanı : ÇSGB Bölge Sicil no: SSK sicil no : Özel hükümler: Tarih: İşveren İmza İşyeri Hekimi İmza İşe Giriş Muayene Formu. Ağır ve Tehlikeli işler Muayene Formu. Ancak denetimlerde ıslak imzalı formlar geçerli olmaktadır. Yine aynı gerekçeyle muayeneden sonra işyeri hekiminin imzasının yanına çalışanın muayene olduğu tarihi el yazısıyla yazarak imzasını atması önerilmektedir. Gece Postalarında Çalışacak Kadın İşçilerin Muayene Formları gerek şekil gerek içerik açısından birbirinin aynıdır. Bu nedenle aşağıda verilen form (ilgili yönetmeliklerin bir bölümünün eklerinde verilmiştir) başlığı değiştirilerek kullanılabilmektedir.

Nefes darlığı .Diğer Soy geçmişi Anne Fotoğraf Çocuk sayısı İşkolu Yaptığı iş Giriş-çıkış tarihi Baba Kardeş Çocuk TIBBİ ANAMNEZ 1.Deri hastalığı Hayır Evet Tarih Hayır Evet Tarih 200 .İşitme kaybı .Sırt ağrısı .Şeker hastalığı . 2.Eklemlerde ağrı .Diğer (Belirtiniz) 2. Son bir yıl içinde aşağıdaki hastalıklardan herhangi birini geçirdiniz mi? .Sinir sistemi hastalığı .Balgamlı öksürük .Kalp hastalığı .Sarılık .Görme bozukluğu . Özgeçmişi Kan grubu Konjenital/kronik hastalık Bağışıklama .Göğüs ağrısı .Mide veya oniki parmak ülseri . 3. Son bir yıl içinde aşağıdaki yakınmalardan herhangi birini geçirdiniz mi? .İshal veya kabızlık .Çarpıntı .AĞIR VE TEHLİKELİ İŞLERDE ÇALIŞACAKLARA AİT İŞE GİRİŞ / PERİYODİK MUAYENE FORMU İŞYERİNİN Sicil no Unvanı Adresi Tel ve faks İŞÇİNİN Adı ve soyadı Cinsiyeti Eğitim durumu Medeni durumu Ev Adresi Tel Mesleği Yaptığı iş Çalıştığı bölüm Daha önce çalıştığı yerler 1.Tetanos .Hepatit .Böbrek rahatsızlığı .

.......Raporda işaret edilen arızalar tedavi edilmek koşuluyla elverişlidir. 201 ..adet/gün içmiş 10......………………………………………………..... / ..... Şu anda herhangi bir tedavi görüyor musunuz? 9........ Sigara içiyor musunuz? Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Bırakmış Evet Hayır Bırakmış Evet Evet ise tanı Evet ise nedir Evet ise nedir Evet ise tanı Evet ise nedir ve oranı Evet ise nedir .... 1..ay/yıl önce .....yıl önce ...... Son bir yıl içinde önemli bir ameliyat geçirdiniz mi? 5...sıklıkla içmiş FİZİK MUAYENE SONUÇLARI a) Duyu organları ....... Son bir yıl içinde Meslek Hastalıkları Hastanesi’ne gittiniz mi? 7...yıldır .Kulak-Burun-Boğaz ....... Son bir yıl içinde Maluliyet aldınız mı? 8...Kan ....Göz .... Son bir yıl içinde iş kazası geçirdiniz mi? 6..işinde/işyerinde bedenen çalışmaya elverişlidir......SFT d) Psikolojik testler e) Diğer KANAAT VE SONUÇ: / / BMI: mm-Hg dk...... / ....... İMZA TARİH: .sıklıkla ............yıl içmiş ....yıldır ......ay/yıl içmiş ..... Alkol alıyor musunuz? ...............adet/gün ..Deri b) Kardiyovasküler sistem muayenesi c) Solunum sistemi muayenesi d) Sindirim sistemi muayenesi e) Ürogenital sistem muayenesi f) Kas-iskelet sistemi muayenesi g) Nörolojik muayene Ğ) Psikiyatrik muayene h) Diğer -TA -Nb -Boy: Kilo: LABORATUVAR BULGULARI a) Biyolojik analizler ..Besin zehirlenmesi ..Diğer (Belirtiniz) 3...... Son bir yıl içinde hastanede yattınız mı? 4...Odyometre ... 2......İdrar b) Radyolojik analizler c) Fizyolojik analizler ...

PERİYODİK MUAYENELER: (Bu kısma. meslek hastalıkları da dikkate alınarak periyodik muayene sonuçları yazılacaktır. Periyodik muayenede yapılan tetkiklerin sonuçları rapor ekinde bulunacaktır.) 202 .

hangi ortamlardan ne süre uzak durması gerektiği” konularında kendisine bilimsel destek aramaktadır.. OSGB hekimi./3. HASTA SEVK FORMU HASTA BİLGİLERİ ADI SOYADI TC KİMLİK NO KURUM SİCİL NO YAKINLIK DERECESİ KURUMU : BAĞ-KUR SSK EMEKLİ SANDIĞI YEŞİL KART KENDİSİ BAKMAKLA YÜKÜMLÜ EMEKLİ SEVK EDİLEN KURUM BİLGİLERİ ADI : PROTOKOL NO TARİH : : ÖN TANI : SEVK EDİLEN HASTANE/BRANŞ Dr………………. 2 ya da 3. aile hekimi veya ikinci basamakta hastanede çalışan hekim meslek hastalıklarından veya işle ilgili hastalıklardan şüphelendiği çalışanları meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına (Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastanelerine.2. analiz edilmeli ve değerlendirilmelidir. İşyeri hekimi “çalışanın döndüğünde işine devam edip edemeyeceği. İşyerinde tutulan sağlık gözetimi kayıtlarının istatistikleri çıkartılmalı.. İşyeri hekimi. Aşağıda İstanbul’da aktif çalışan bir işyeri hekimimizin hazırlamış olduğu ve halen kullanmakta olduğu 203 .. basamağa yönlendirdiği hastasıyla ilgili bilgileri edinmek zorundadır..İMZA Not : SSK ‘ lı hastalar için düzenlenen faturalar ilgili sağlık kuruluşunun muhatabı olan SSK Sağlık İşleri İl Müdürlüğüne gönderilecektir Sevk zincirinin henüz oturtulmamış olması nedeniyle yukarıdaki formun yaygın olarak kullanıldığı söylenemez. hangi teşhisin konulduğu. İşçiye gittiği hastanede neler yapıldığı. TSM hekimi. Basamak Sağlık Kuruluşuna Sevk Formu: Sağlık Bakanlığı . KAŞE .Sosyal Sigortalar Kurumu Sağlık Hizmetleri Protokolü Ekinde verilen sevk formu aşağıdadır. İşyerinde işgücü ve işgünü kayıplarına neden olan sağlık sorunları saptanıp bunların önlenmesine yönelik gerekli koruyucu ve önleyici tedbirler alınıp gerekli sağlık gözetimleri yapılmalıdır.. hangi işlerde çalışabileceği.... Bu destek üst basamakta çalışan uzman hekim tarafından sağlanmalıdır. Sağlık Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Hastanelerine veya Devlet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanelerine) meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık şüphesi ile sevklerini yaparak ileri tetkiklerinin yapılmasını sağlamalıdır. hastalığın prognozu hakkında bilgiler çok değerlidir. Oysa birinci basamakta çalışan hekim.

/………/201… Doktor Kaşesi/İmza: C Gece Çalışması Yapması: UYGUNDUR UYGUN DEĞİLDİR Yasal Fazla Mesai Süresini: ÇALIŞABİLİR ÇALIŞAMAZ Üstteki "İş ile ilgili Öneri ve Uyarılar" bölümüne kanaatinizi...…… ……………………………………………………. Kontrole çağrıldı (……… gün/hafta/ay so Kontrolde değerlendirilecekler: Periyodik olarak (……………...…………… ……………………………………………………. Süre için ………………………………………………. İşyeri Sağlık Birimi Çalışanın İmzası: LÜTFEN SEVK BİLGİ DÖNÜŞ FORMUNUN İLGİLİ / / BÖLÜMLERİNİ TIBBİ KANAATİNİZE GÖRE DOLDURUNUZ! ÇALIŞANIMIZIN Adı-Soyadı: Başvuru Şikayeti: …………………………………………………………….. Mevcut işini yapmasında sakınca olup olmadığı ……. Uzmanı Sayın Doktor.......……. Sürekli …………. uyarı ve önerilerinizi yazabilirsiniz. B Mevcut işini yapmasında sakınca yoktur. Ön Tanı: ……………………………………………………………. 204 .…… ……………………………………………………..……. Uyarı ve Önerilerin………………………………………………………………………... A TANI: ……………………………………… SONUÇ ve ÖNERİLER: ……………………. ve 3.. Mevcut Bulgular/Tetkik Sonuçları: ……………………………………………………………. Basamak hekimlerince doldurulup..…… KARAR: Reçetesi düzenlendi. ……………………………………………………………. …………………………………………………………….…………….……….. Katkınız için teşekkür eder. ay ara………………………………………………… ………………… Bölümüne yönlendirildi.. ……………………………………………………………. …… / …… / 201.….sevk formu ise 2. ..…….. gerek işgüvenliği açısından kurumumuz için çok değerlidir. ……………………………………………………………. İstirahat raporu düzenlendi (……… gün)... ……………………………………………………………. ………………………………………………… İş ile ilgili Öneri ve Uyarılar: …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… Tarih: ……….. çalışmalarınızda başarılar dileriz. Suat Sarp taraf ından hazırlanm ış tır.. Çalıştığı Bölüm/Yaptığı İş: ………………………………………………. Mevcut işini yapması sakıncalıdır... Ay sonraki kontrolde belirlenecektir. formun tıbbi kanaatinize göre doldurularak tarafımıza dönüşünün sağlanması gerek işçi sağlığı.. işyeri hekimine geri dönmesi bakımından daha kullanışlı görülmektedir.. Form İş Hekimi Dr. Aşağıda sağlık bilgileri belirtilen çalışanımızın tarafınızdan değerlendirilmesi ve tedavi düzenlenmesi sonrasında.…….…… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… Mevcut işini yapmasında sakınca olup olmadığı Sağlık Kurulu raporuyla belirlenmelidir. İstenen/Önerilen Tetkikler: …………………………………………………………….

imzası. her ay yapılan toplantıdan sonra tutanağın fotokopisi işyeri hekimince dosyalanarak saklanmalıdır. Defterin her bir sayfasında sırası ile yer alacak sütunların başlıkları şunlardır. Defterin numaralandırılmış her sayfası İl Sağlık Müdürlüğünce mühürlenir. İş Göremezlik Belgesi [(2 güne kadar) İstirahat] formu İşyeri hekimleri 2 güne kadar hastalık veya iş kazası nedeniyle istirahat raporu düzenleyebilmektedir. Defterin her bir sayfası kullanılmadan önce numaralandırılmalı. imzası. adresi. cinsiyeti. defterin söz konusu sağlık kuruluşuna onaylanan kaçıncı defter olduğu. Defterin her bir sayfası kullanılmadan önce numaralanmış olacaktır.İş Sağlığı ve Güvenliği Kurul Karar Defteri: Defter kurulun sekretaryasını yürüten İş Güvenliği Uzmanı tarafından saklandığından. aynı hekimin sağlık kuruluşunun farklı birimlerinde (örneğin. düşünceler. Laboratuvar Kayıt Defteri: Laboratuvar Kayıt Defterinin taşıması gereken özellikler aşağıda belirtilmiştir. adı ve soyadı. soyadı. Defterin ilk sayfasında aşağıdaki bilgileri içeren ve İl Sağlık Müdürlüğünce doldurulmuş bölüm yer almalıdır. söz konusu sağlık kuruluşunun hangi kliniğinde (tıp dalında) veya bölümünde kullanılacağı. Onaylı Defter: Defterin alınması ve saklanması işverenin görevidir. tanı. Defterin hangi özel sağlık kuruluşu tarafından kullanılacağı. Ancak. tetkiki isteyen hekimin kaşesi ve imzası. Defter matbu olarak basılı olmalıdır. Bu bilgileri onaylanan yetkilinin adı. Laboratuvar Kayıt Defteri. tarih. Eğer işyerinde varsa İş Güvenliği Uzmanı ile birlikte doldurulup. 55 TC Sağlık Bakanlığı Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Genelgesi. sıra numarası. Defterin numaralandırılmış her sayfası İl Sağlık Müdürlüğünce mühürlenir. defterin söz konusu sağlık kuruluşuna onaylanan kaçıncı defter olduğu. yaşı. onay tarihi ve kurum mühürü. 205 . Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinde kullanılacak Protokol ve Laboratuvar Kayıt Defterleri yukarıdaki bilgiler göz önüne alınarak Sağlık İl Müdürlüğünce onaylandıktan sonra kullanılmalıdır. Protokol Kayıt Defteri. Bu bilgileri onaylanan yetkilinin adı. yaşı. ilk sayfasında aşağıdaki bilgileri içeren ve İl Sağlık Müdürlüğünce doldurulmuş bölüm yer almalıdır. soyadı. Sağlık kuruluşunda bulunan her bir laboratuvar birimi için (biyokimyasal ve radyolojik tetkikler için) ayrı Laboratuvar Kayıt Defterleri kullanılır. iç hastalıkları kliniğinde ve acil ünitesinde) hizmet sunması durumunda ayrı Protokol Kayıt Defterleri kullanılır55. sıra numarası. Protokol Kayıt Defterleri: Protokol kayıt defterleri İl Sağlık Müdürlüğü’nden onaylı olmalıdır. defterin kaç sayfadan oluştuğu. bir kopyası işyeri hekimince saklanmalıdır16. defterin hangi özel sağlık kuruluşu tarafından kullanılacağı. sağlık kuruluşunda gerçekleştirilen tüm laboratuvar işlemleri için ortak olarak kullanılamaz. onay tarihi ve kurum mührü. aynı uzmanlık ya da tıp dalında aynı muayene odasını paylaşan hekimler ortak Protokol Kayıt Defteri kullanabilirler. tarih. Örneğin. muayeneyi yapan hekimin kaşesi ve imzası. adı ve soyadı. 2006-104. istenen tetkik. söz konusu sağlık kuruluşunun hangi laboratuvar biriminde kullanılacağı. Protokol Kayıt Defterinin taşıması gereken özellikler aşağıda belirtilmiştir. Defter matbu olarak basılı olacaktır. Buna göre hasta muayenesinde kullanılan defterin haricinde Acil Müdahale Odası ve varsa Laboratuvar için ayrı ayrı protokol defterleri bulundurulmalıdır. Defter 3 nüsha otokopili olarak hazırlanmış olarak piyasada bulunmaktadır. karar. sağlık kuruluşunda gerçekleştirilen tüm muayene işlemleri için ortak olarak kullanılamaz. Sağlık kuruluşunda bulunan her bir tıp dalı. sonuçlar. özel hizmet birimi ve acil ünitesi veya benzeri diğer muayene hizmeti sunulan birimler için ayrı Protokol Kayıt Defterleri kullanılır. Defterin her bir sayfasında sırası ile yer alacak sütunların başlıkları şunlardır. adresi. Bir sonraki ay yapılacak toplantıdan önce gözden geçirilmesi yararlı olur. defterin kaç sayfadan oluştuğu. cinsiyeti.

TESCİL NO : 42089 206 .. / 2011 tarihine kadar istirahatlıdır / 2011 tarihinde çalışabilir . KİMLİK NO : PROTOKOL SIRA NO: İŞBAŞI İSTİRAHAT Polikliniğine Sevki Uygundur TEŞHİS: SEVK : HASTANE …………………………… / / ……… / ……. Saat: KAŞE İMZA DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI : T.. İŞBAŞI / İŞ GÖREMEZLİK BELGESİ SAĞLIK TESİSİ: ………….Çetin BİLGİN SİCİL NO : 15977 DİP.. SAĞLIK SERVİSİ ADI : SOYADI: DÜZENLEYEN ………… İŞYERİ HEKİMİİ SİGORTA SİCİL NO: POLİKLİNİK TARİHİSAAT .. /….… TC.…… /. / 2011 …….…….….Sigortalının Adı Soyadı: TC Kimlik No / Sicil Numarası: Hastalandığı Tarih-Saat: İşyeri Hekimine Başvurduğu Tarih-Saat: İşe Başlayabileceği Tarih-Saat: İşyeri Hekimi (Kaşe-İmza) ….

. kalan iki nüshasının birinci nüshası Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek..… tarihinde çalışır kontrol (16)DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI: SİCİL NO: DİPLOMA TESCİL NO: İMZASI (17)ONAY İSİM KAŞESİ: MÜHÜR: İMZA: (III) İKİNCİ ON GÜNE KADAR AYAKTAN İSTİRAHATLER İÇİN DOLDURULACAK BÖLÜM (18) TEŞHİS: (19) POLİKLİNİKTARİHİ: …..5. 3. ikinci kopya nüshası sigortalıya verilecektir.2)İstirahatın verildiği sağlık tesisi ile polikliniğe ait bilgiler yazılacaktır. Alt satıra istirahat süresi sonunda sigortalı çalışacak ise “çalışır” kelimesi..…/.23)Raporu düzenleyen hekim tarafından doldurulacak ve açık imza ile imzalanacaktır.. doldurulmadan birinci nüshası imha edilip. düzenlendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecektir. üçüncü (son) nüshanın arka yüzünde form ile ilgili “açıklama” bilgileri olacak ve bu form sağlık tesislerince basılacaktır. bölümde 10 güne kadar ayaktan istirahat halinde doldurulacak bilgiler...…/.24)Sağlık tesisi yetkililerince doldurulup imzalanacaktır. KİMLİKNO: TEL: (II)BİRİNCİ ON GÜNE KADAR AYAKTAN İSTİRAHATLER İÇİN DOLDURULACAK BÖLÜM (7) İŞ KAZASI (11) TEŞHİS: (8) MESLEK HASTALIĞI (12) POLİKLİNİKTARİHİ: (9) HASTALIK (10) ANALIK (13) POLİKLİNİK DEFTER SIRANO: (15)Hastaneye Yatış Tarihi Hastaneden Çıkış Tarihi (14). CBu form üç nüsha olup.…/.…/.4.…/..… tarihinden . (21).. Kontrolsüz on güne kadar istirahat verilmiş ise.… tarihine kadar istirahatlıdır .…/.18. Sigortalı geçici iş göremezlik belgesini.10)Hangi sigorta kolundan istirahat verilmiş ise o kutuya (x) işaret konulacaktır. poliklinik tarihi ile poliklinik defter sıra numarası yazılacaktır../…./….…/.. Alt satıra istirahat süresi sonunda çalışacak ise “çalışır” kelimesi. II.8. 16. BKontrollü istiharat verilirse.12. DFenne ve usule uygun olarak düzenlenmeyen belgelerden dolayı oluşacak Kurum zararından. bölümde kontrol kararı verildiği takdirde ikinci 10 güne kadar ayaktan istirahat halinde doldurulacak bilgiler yer almaktadır. bölümde sigortalı bilgileri. birinci nüsha Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek..…/.. ilk iki nüshanın arka yüzü boş...20) İstirahat verilmesi gereken teşhis okunaklı ve açık şekilde. 7. belgenin ikinci nüshası Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek üçüncü nüshası sigortalıya verilecektir.9. Her iki durumda da asıl nüsha.İŞ GÖREMEZLİK BELGESİ (1) SAĞLIK TESİSİ: (3) ADI. 17.… tarihinde çalışır kontrol (23)DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI: SİCİL NO: DİPLOMATESCİL NO : İMZASI (20) P OLİKLİNİKDEFTER SIRANO: (22) Hastaneye Yatış Tarihi Hastaneden Çıkış Tarihi: (24)ONAY İSİM KAŞESİ MÜHÜR İMZA : : : Örnek No: 25 (Ön Yüz) AÇIKLAMA Bu form üç bölümden oluşmakta olup.22)Hastanede yatış varsa yatış-çıkış tarihleri yazılacaktır.…/. III.…/. işyerinde “çalışmamıştır belgesini” düzenlemesi için işverene ibraz edecektir. raporu veren hekim sorumlu tutulacaktır... 11. kontrolü isteniyorsa “kontrol” kelimesinin yanındaki kutuya (x) işaret konulacaktır. 15. ikinci ve üçüncü nüsha kontrol muayenesine gelirken getirilmesi için sigortalıya verilecek. A1. I.. sigortalı kontrol için geldiğinde istirahatı uzatılması gerekiyor ise.… tarihine kadar istirahatın Devamına..… den . 14)Birinci satıra istirahat süresini belirtir tarihler yazılacaktır. kontrolü isteniyorsa “kontrol” kelimesinin yanındaki kutuya (x) işaret konulacaktır..13.. Örnek No: 25 (Arka Yüz) 207 .19. SOYADI: (6) EV ADRESİ: (2) DÜZENLEYEN POLİKLİNİK: (4) SİGORTA SİCİL NO : (5) TC.…/.…/. 21)Birinci satıra kontrol muayenesine gerek görülenlere kontrol sonucunda istirahat gerekiyorsa ilk 10 günlük istirahatın bitim tarihinden sonraki tarih ile ikinci defa verilecek 10 güne kadar istirahat bitim tarihi yazılacaktır.6)Sigortalıya ait bilgiler yazılacaktır.

derece yakın ın ın : Ad ı Soyad ı ………………………………… Açık Adresi…………………………… …………………………………………………………………………………………… İş kazası Halinde Doldurulacaktı r 3 Kaza Tarihi : . Okur yazar Öğ renim Durumu : Yüksek Okul İstihdam durumu: 5510 S../…/.İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM FORMU T... Lisans Doktora Eski Hükümlü Daimi Mevsimlik Geçici Özürlü Ödünç çalış an Terör Mağ duru Alt iş verene ait çalış an 5510 S........./….Kazazede veya Kazazedelerin / Meslek Hastalı ğ ı Tanıs ı veya Ş üphesi İle Hastaneye Sevk edilenin Do ğ um Tarihi : …/…/…… Ad ı Soyad ı: Cinsiyeti: E K T../…/... Uyru ğ u (Yabancı ise ülke ad ı): Esas İş i (Mesleğ i) : İş çinin 1. Stajyer-çırak Terör M ağduru Genel Toplam 2. Kazan ın saati : .C .... erdiğ i tarih : …/….K 4-a Medeni Hali: Evli Okur Yazar Değ il İlkö ğ retim Bekar Dul Orta ö ğ retim Hükümlü Stajyer-Çırak Diğ er Üniversite Y............ Kimlik No: SSK Sicil No: Bağ -Kur Sicil No: İş e Giriş Tarihi : ....C.. Kaza Gününde İş baş ı Saati : . SO SYAL GÜVENLİK KURUMU İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞ I B İLDİRİM FO RMU EK:7 Bağ lı bulundu ğ u İl : Vergi Dairesi ve Numaras ı: İş yerinin Unvan ı ve Adresi : İş çi Say ıs ı: Erkek Özürlü 1-İş yeri Bilgileri Sicil No: Tel: Fax: Kad ın Hükümlü Çocuk Eski Hük.K 4-b Kendi ad ına ve hesab ına Çalış ma Şekli : Tam zamanlı Kısmi zamanlı Diğ er Prim ödeme hali: sona erdi sona ermedi Sona erdi ise. Son bir y ıl içindeki toplam ücretli izin gün say ıs ı: Son iş yerine giriş tarihi: …/…/…....... 4 Kaza An ında Yaptığ ı İş : 5 Kazan ın sebebi: Kaza sonucu iş göremezliğ i Var Yok Derhal ölüm 6 Yaran ın türü: 7 Yaran ın Vücuttaki Yeri: 8 İş yerinin büyüklü ğ ü: 9 Çalış ılan Ortam: 10 Çalış ılan çevre: 11 Kaza An ında Kazazedenin Yürütmekte Oldu ğ u Genel Faaliyet: 12 Kazadan Az Önceki Zamanda Kazazedenin Yürüttü ğ ü Özel Faaliyet: 13 Olay ı Normal Seyrinden Sapt ıran Kazaya Sebebiyet Veren Olay (Sapma): 14 Yaralanmaya Sebep Olan Hareket (Olay): 15 Özel Faaliyet Sıras ında Kulland ığ ı Materyal (Araç): 16 Sapmaya Sebep Veren Materyal (Araç): 17 Yaralanmaya Sebep Olan Hareket Sırasında Kullan ılan Materyal (Araç): 18 Kazay ı Gören :Var Yok Şahitlerin Adı Soyadı : Şahitlerin imzas ı : Şahitlerin Adresi 19 Kazan ın Olu ş Şeklini ve Sebebini Açıklay ın ız : 208 ......

Ekrana gelen bu tablolardan seçim i ş lemi yap ı lacakt ı r. Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi Bölümü) PNÖMOKONYOZ İZLEME BİRİMİNE GÖNDERİLECEK BİLGİ VE BELGELER (ayrıntılı bilgi için bkz. Bu alanlara konu ile ilgili tan ı mlay ı cı kelime yazı ld ı ğ ı nda da arama motoru devreye girecektir.İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM FORMU (devam) Meslek Hastalığ ı Halinde Doldurulacaktır 21-Düzenlenme tarihi: .. e-posta adresi: Üst Kurum Sevki İle Not: a) İş verenler i ş yerinde meydana gelen i ş kazas ı n ı kazadan sonraki üç i ş günü içinde ve tespit edilecek meslek hastal ı ğ ı n ı ise ö ğ rendi ğ i günden baş layarak üç i ş günü içinde Sosyal Güvenlik İl/Merkezi Müdürlü ğ üne bildirmekle yükümlüdürler. Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesi Tarihi: İş veren veya Vekilinin Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesi İle Sevk Ad ı Soyad ı ve İmzas ı edilenin Çalış tığ ı Bölüm / İş : Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesinin Türü: Meslek Hastalığ ın ın Periyodik Muayene İle Diğ er Saptanma Şekli: Meslek Hast. 20 nci bölüm ise sadece meslek hastal ı ğ ı bildiriminde doldurulacakt ı r.14) b) İş verenler i ş yerinde meydana gelen i ş kazas ı n ı ve tespit edilecek meslek hastal ı ğ ı n ı en geç iki i ş günü içinde yazı ile T. Arama motoru ilgili bölümlerdeki tan ı mlay ı cı baş l ı kları ekrana getirecektir. 16. c) 1. kazan ı n saati ve esas i ş i (mesleğ i) bölümleri seçildi ğ inde konu ile ilgili tablolar ekrana gelecektir.(5510 say ı l ı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağ l ı k Sigortas ı Kanunu Md. 15.2. ekrana gelen bu baş l ı klardan en uygun tan ı mlama seçilmelidir. 7.2. 10. 8... d) 5.. 13. 11. (4857 say ı l ı İş Kanunu md. 12.. bu 20 209 .. Hast. 9. Rehberin III.6. 14.13./…/. 17. C... Md. Çal ı ş ma ve Sosyal Güvenlik Bakanl ı ğ ı Bölge Müdürlü ğ üne bildirmek zorundad ı r. 3 ile 19 uncu bölümler sadece kaza bildiriminde. 2 ve 21 inci bölümler hem kaza hemde meslek hastal ı ğ ı bildirimi durumunda. 77) Bu bildirimi zaman ı nda yapmayan i ş verenlere ayn ı kanunun 105 inci Maddesi uyarı nca idari para cezas ı uygulan ı r.

26 Şubat 2000/ 23976. İkametgâh Adresi 5. Adresi 2. Doğum Yeri 6. Sigara Kullanma alışkanlığı Hayır ( ) Evet ( ) Paket/gün ( ) Yıl ( ) Bırakmış( ) Paket/gün ( ) Nedir: Nedir: Nedir: Nedir: : : : : : : : : : : : : : Bölüm/Yaptığı İş: Hayır Süre: Sürekli Bazen Süresi Tarih: Yıl önce ( ) Yıl içmiş ( ) (*) Maden.Yaptığı İş 11. Soyadı 3. Başka önemli hastalık geçirdi mi? Hayır ( ) Evet ( ) 15.İşyeri Unvanı. Öğrenim Durumu 9. R.G: 14 Eylül 1990/20635 Değ. İşçi Adı. 56 Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik. 210 . tozlu ortamlarda çalışanlar için doldurulacaktır56. Aşağıdakilerden hangilerini geçirdi? Meslek hastalığı Hayır ( ) Evet ( ) İş Kazası Hayır ( ) Evet ( ) 16. İşçi Sigorta No 4. Sağlık yakınmaları: Öksürük Balgam Hırıltılı solunum Göğüste sıkıntı hissi Solunum zorluğu Nefes darlığı Hemoptizi 13. Meslek Öyküsü İşkolu 12. Çalıştığı Bölüm 10. Taş Ocakları vb. Cinsiyeti 8. Yaşı 7. Daha önce akciğer hastalığı geçirdi mi? Hayır ( ) Evet ( ) 14.Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu (*) No Tarih 1.

İş ve mahallini bırakmada zorluk Koruyucu elbise ve ekipmanın kullanılması.Gebe İşçilerin Sağlığını İzleme Formu48 Gebelikte Karşılaşılan Sağlık Problemleri Sabah kusmaları İşyerinde Çalışanı Etkileyen Hal ve Durumlar Erken çalışma saatleri. Tuvaletin yakınlığı. uygunluğu. yük taşıma ve duruş vaziyetleri Düzenli beslenme. Akşam veya gece çalışması. Çocuk Bakım Yurdu. Sağlık Muayene Kâğıdı48 …………………… İşyeri Emzirme Odası. R Ö N T G E N T E Ş H İ S Yapılan Tedavi ve Öneriler Hekim Adı soyadı İmza 211 . Uzun süreli çalışma İş yorgunluğu Islak ve kaygan zeminde yapılan çalışmalar Sırt ağrısı Varis veya diğer dolaşım problemleri Beden ölçülerinin büyümesi Beden ölçülerinin büyümesinden dolayı beceriklilik. Dinlenme aralarının yetersizliği. Güçlü havalandırma veya mide bulantılarına neden olabilecek kokulara veya kötü havalandırmaya maruziyet Ayakta durma. L A B. Yüksekte çalışma. D O L A Ş I M S. Anaokulu T A R İ H A Ğ I R L I K B O Y D İ Ş L E R G Ö Z K B B S O L U N U M S. Daralan çalışma alanı. Hijyen. içme imkânları. koordinasyon. hareket etme hızı ve uzanmada zorluk Yorgunluk/stres Dengenin korunması (Emziren kadınlar için de geçerlidir). O R A T. Uzanma ve eğilme gerektiren postürler Elle taşıma.S. yeme. Dar alanda çalışmanın getirdiği problemler Fazla çalışma. S İ N İ R Ve H. S İ N D İ R İ M S. yıkanma imkanları.

SGK’ya yapılmaktadır). ………………………………………………………………………. İş Kazaları ve Meslek Hastalığı şüphesi veya tanısının da bildiriminin zorunlu olduğu unutulmamalıdır (Bu bildirimler ise ÇSGB.C KİMLİK NO SOYADI ADI BABA ADI DOĞUM TARİHİ MESLEĞİ HASTANIN AİLE HEKİMİ BİLGİLERİ AİLE HEKİMİ NUMARASI: AİLE HEKİMİ ADI SOYADI: HASTANIN ADRES BİLGİLERİ İLİ İLÇESİ MUHTARLIĞI SOKAĞI EV NO EV ve CEP TELEFONU ÖLMÜŞSE TARİHİ : DÜŞÜNCELER : HALEN YATTIĞI YERİN ADRESİ BAŞLADIĞI TARİH TEŞHİSİ Olası□ Kesin □ E□ K□ HASTALIĞIN ADI: HASTALIK DURUMU 212 . ………………………………………………………………………. (Form 014 Arka Yüz ) HASTANIN KİMLİK BİLGİLERİ CİNSİYETİ T.Aşı Kartı Aynı Yönetmeliğin 8.... 57-64 ) ………………………… İlçe Sağlık Grup (TSM) Başkanlığına/İl Sağlık Müdürlüğüne GÖNDERENİN: ADI SOYADI MESLEĞİ KURUM ADRESİ İŞ ADRESİ ………………………………………………………………………. Ekinde verilmiştir.. ………………………………………………………………………. Ancak Sağlık Bakanlığı’nın güncel aşı kartlarının kullanılması daha uygun olacaktır48. Hıfzıssıhha Kanunu Mad. Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi: Bu formla aşağıdaki listelerde belirtilen hastalıkların Sağlık Bakanlığı’na bildirim yapılmaktadır. Form No : 014 BİLDİRİMİ ZORUNLU HASTALIKLAR FİŞİ ( U.

Ayrıca İl Sağlık Müdürlüğüne de hemen telefonla bildirilir. Form 014 adıyla bilinen “Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi” İşyeri Sağlık Birimi veya Ortak Sağlık Güvenlik Birimi tarafından doldurularak bağlı olduğu ilçedeki Toplum Sağlığı Merkezi’ne iletilir. ülkemizdeki hangi sağlık kuruluşu tarafından tespit edilmiş olursa olsun. İl Sağlık Müdürlükleri ve TSHGM Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı hastalıkla ilgili araştırmayı birlikte yaparlar. Bildirimler Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü (TSGHM) Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığına telefon açılarak yapılacaktır [0(312) 435-3215. bu dokümanın Grup C hastalıklar için hazırlanmış “Standart Tanı Kriterleri” kısmında.BİLDİRİMİ ZORUNLU HASTALIKLAR Bu grupta bulunan hastalıkların bildirimi. 0(312) 435-2979. Grup B bildirimi zorunlu hastalıklar listesi     ÇİÇEK SARI HUMMA EPİDEMİK TİFÜS VEBA “GRUP C” HASTALIKLAR: Bu grupta bulunan hastalıkların bildirimleri. 213 . “Sürveyans Tipi” bölümünde belirtilen sağlık kurum ve kuruluşlarından yapılır. her sağlık kuruluşundan yapılmaz! Bildirimler. “GRUP A” HASTALIKLAR: Grup A bildirimi zorunlu hastalıklar listesi             AIDS AKUT KANLI İSHAL BOĞMACA BRUSELLOZ DİFTERİ GONORE HIV ENFEKSİYONU KABAKULAK KIZAMIK KIZAMIKÇIK KOLERA KUDUZ ve KUDUZ RİSKLİ TEMAS            MENİNGOKOKSİK MENEN J İT NEONATAL TETANOS POLİOMİYELİT SİFİLİZ SITMA ŞARBON ŞARK ÇIBANI TETANOS TİFO TÜBERKÜLOZ AKUT VİRAL HEPATİTLER “GRUP B” HASTALIKLAR: Bu grupta bulunan hastalıklar. 0(312) 435-6937]. Türkiye genelinde hizmet veren bütün sağlık kuruluşlarından yapılır. Grup B’de yer alan hastalıklar aynı zamanda WHO’nun Uluslararası Sağlık Düzenlemeleri (1969-International Health Regulations) çerçevesinde uluslararası bildirimi zorunlu olan hastalıklardır. bütün sağlık kuruluşlarınca tespit edildiği anda ihbarı zorunlu olan hastalıklardır.

2009/29. Üniversite ve Askeri Hastanelerin laboratuvarları ile diğer kamuya ait hastanelerin laboratuvarları. 214 . sağlık grup başkanlıkları.Buna göre. Devlet Hastaneleri. Bölge ve Merkez Hıfzıssıhha Laboratuvarları. INFLUENZA Tip b (Hib) ENFEKSİYONU İNFLUENZA KALA-AZAR KONJENİTAL RUBELLA         LEJYONER HASTALIĞI LEPRA LEPTOSPİROZ SUBAKUT SKLEROZAN PANENSEFALİT (SSPE) ŞİSTOZOMİYAZ TRAHOM TOKSOPLAZMOZ TULAREMİ “GRUP D” ENFEKSİYON ETKENLERİ: Bu grupta diğerlerinden farklı olarak bildirimi zorunlu olan hastalık değil enfeksiyon etkenidir. Tanımlanan laboratuvarlar. eğitim araştırma hastaneleri. İl Sağlık 57 TC Sağlık Bakanlığı Zehirlenme Bildirimleri Genelgesi. devlet hastaneleri. İl Halk Sağlığı Laboratuvarları. Grup D enfeksiyon etkenlerinin bildiriminden sorumludurlar. ilçe hastaneleri. Söz konusu enfeksiyon etkenlerinin bildirimleri de her sağlık kuruluşundan değil. Formun doldurulması ve bildirimi tüm sağlık kurum ve kuruluşları (sağlık ocakları. LISTERIA MONOCYTOGENES Zehirlenme Bildirimi57 Zehirlenme Vaka Bildirim Formu: Her zehirlenme vakası için düzenlenir. “Sürveyans Tipi” bölümünde belirtilmiş olan laboratuvarlardan yapılır. toplum sağılığı merkezleri. SHIGELLA SP. GÜNLÜK olarak Kurumunun bildirim sorumlusuna “Grup D Enfeksiyon Etkenleri Bildirim Fişi” ile bildirir. Grup D içinde yer alan enfeksiyon etkenlerinin herhangi biri için standart kriterler uyarınca pozitif bir bulgu elde ettiğinde. Grup C bildirimi zorunlu hastalıklar listesi        AKUT HEMORAJİK ATEŞ CREUTZFELDT-JAKOB HASTALIĞI EKİNOKOKKOZ H. özel dal hastaneleri. aile hekimleri. Buna göre. bu dokümanın Grup D için hazırlanmış “Standart Tanı Kriterleri” kısmında. Grup D bildirimi zorunlu enfeksiyon etkenleri ve hastalıklar listesi      CAMPYLOBACTER JEJUNI CHLAMYDIA TRACHOMATIS CRYPTOSPORIDIUM SP ENTAMOEBA HISTOLYTICA ENTEROHEMORAJİK E. üniversite hastaneleri ile her türlü özel sağlık kuruluşları) tarafından.  Grup C hastalık bildirimleri tanımlanan sağlık kuruluşlarından İlçe sınırlarında hizmet verenler İlçe Grup Başkanlıklarına (TSM) veya İl merkez sınırları içinde hizmet verenler İl Sağlık Müdürlüğüne “Form 014” ile GÜNLÜK olarak yapılır.COLI     GIARDIA INTESTINALIS SALMONELLA SP.

ile) telefon teyidi alınarak yapılır.:….. Kimlik Numarası Soyadı Adı Baba Adı Yaşı Cinsiyeti Mesleği HASTANIN ADRES BİLGİLERİ İli İlçesi Mahallesi Sokağı Apartman Numarası Daire Numarası Ev / Cep Telefonu ZEHİRLENME BİLGİLERİ Başvuru Zamanı Zehirlenmeye Neden Olan Etken Zehirlenmenin Olduğu Yer Olay Zamanı (İlk Maruziyet) Maruz Kalma Süresi Şikâyetler Şikâyetlerin Başladığı Zaman Antidot Adı Ölüm Zamanı Düşünceler Tarih:…….Müdürlüğüne 24 saat içinde (faks. Saat: …. 215 ../……/……./……/……. …..:…. vb..:…. Saat: …. Tarih:…….:….Dakika Tarih:……. Tarih:…….C./……/……. Saat: ….. E K : : : : …….. Sonrasında oluşturulan rapor TSHGM’ye gönderilir. elektronik ortam./……/…….Gün …. FORM 018/C ZEHİRLENME VAKA BİLDİRİM FORMU ………………………………………İl Sağlık Müdürlüğüne BİLDİRENİN Adı Soyadı Mesleği Kurum Adı Adresi Tarih HASTANIN KİMLİK BİLGİLERİ T.. Saat …. Gerekli durumlarda bir sağlık müdür yardımcısının başkanlığında ilgili şube müdürlükleri ile koordineli olarak epidemiyolojik araştırma yapılır.../……/…….. Saat: …. İl Sağlık Müdürlüğü tarafından olabilirliği göz önünde bulundurularak bildirimi yapılan vakanın haricinde vaka olup olmadığı araştırılır. kurye.

1. 3. şeklinde açık ve net ifadeler kullanılacaktır. Üçüncü bölümde hastanın adres bilgileri yer alır. mantar yedi. 216 . iv. TC Kimlik No.tusak. Yaş manüel olarak girilecektir. iii. vi. Antidot verildi ise hangi antidot olduğunun adı açık ve net olarak yazılacaktır. Bu yayına http://www. v. ii. Hasta Kimlik Bilgileri: i. v. Cinsiyet: seçilip işaretlenecektir. saat. Zehirlenme nedeni programda belirtilmiş olan seçmeli listeden işaretlenecektir. hayvan. Kurum Bilgileri: i. yılan ısırdı. soba ile. hangi kurumlardan zehirlenme vakası bildirilmişse. Şikâyetlerin Başladığı Zaman: Hastanın ilk şikâyetlerinin başladığı zamanı ifade eder. bitki. tarım ilacı ile. seçmeli alan olup. kurşun ile. ii. hasta kimlik bilgileri. hangi tür antidot kullanılacağına ilişkin konularda “Birinci Basamağa Yönelik Zehirlenmeler Tanı ve Tedavi Rehberleri” adlı yayından yararlanılabilir.Form 018C Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun Doldurulmasına Ait Açıklama Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun Doldurulması: Dört bölümden oluşmaktadır. böcek soktu. tanımı yapılmış kurumlar arasından seçilip işaretlenecektir. Olay Zamanı (İlk Maruziyet): Zehirlenmeye neden olan etkenle ilk temas saatini ifade eder. Antidot: Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Zehir Araştırma Müdürlüğüne 114 numaralı telefon aranılarak ulaşılıp antidotlar ile ilgili bilgi alınabilir. Dördüncü bölümde zehirlenmeye ait bilgiler yer alır. Zehirlenmeye neden olan etkenin sınıflandırılmasında ayrıca vakanın bulgularına. Meslek Grubu seçmeli alandan seçilerek işaretlenecektir. viii. vii. x. Tarih. iv. Şikayetler: Şikayetlerin ne olduğu açıkça belirtilecektir. Antidot: Eğer hastaya antidot verildi ise seçmeli alandan işaretlenecektir. Örn. Bağlı Bölge: Hastanın adresinden hangi sağlık ocağı/aile hekimi bölgesinde olduğu bulunarak seçmeli alandan işaretlenecektir. dakika olarak belirtilmelidir. …atölyesinde vb. açık olarak yazılmalıdır. Olay Zamanı: zehirlenmenin ilk başladığı/maruz kalmanın ilk başladığı zaman. dakika) olarak girilecektir. civa ile. Kuruma Başvuru Tarihi: Sağlık kurumuna müracaat tarihi GG/AA/YYYY SS:DD (tarih. Maruz Kalma Süresi: Zehirlenmeye neden olan etkenle etkileşim süresini ifade eder. tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. akrep. Zehirlenmenin Olduğu Yer: Mekân olarak belirtilecektir. vii. formu dolduran kişi tarafından yukarda belirtilenlerin dışında ifade edilmek istenen başka bir şey varsa doldurulacaktır. iii. örümcek ısırdı. vaka bilgileri olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. ii. tüp gazı ile zehirlendi. tarih. …banyosunda. Şikâyet Başlangıcı: GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir. Ölüm Tarihi: Formda daha sonra düzeltme yapılabilecek tek alandır. mazot ile. Terapötik ilaçların hangi grubundan olduğu belirtilmelidir. tuz ruhu ile. Soyad. kurum bilgileri. ii. konserve yedi. GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir. çamaşır suyu ile. Ölüm Zamanı: Eğer hasta öldü ise ölüm tarihi ve saati belirtilecektir. gıda. Şikâyet: Hastaya rahatsızlık veren tüm yakınmaları açık olarak yazılacaktır. Arı. tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. Vaka Bilgileri: i. Düşünceler: Bu bölüm. …pastanesinde. iv.saglik. Birinci Bölümde bildirimi yapan personele ve müdahalenin yapıldığı kuruma ait bilgiler ve formun düzenlenme tarihi doldurulur. ix. Zehirlenmeye Neden Olan Etken: Bu bölümde zehirlenmeye sebep olan kimyasal. saat. Fare zehiri ile. dakika olarak belirtilmelidir. Bildiren Kurum. 3. saat. saat. iii. 2. Ad. saat. benzin ile. filyasyon çalışması yapılırken sorun yaşanmaması için tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. İkinci Bölümde hastanın kimlik bilgileri yer alır. dakika olarak belirtilmelidir. Maruz Kalma Süresi: Zehirlenmeye neden olan etkenle etkileşim süresini ifade eder. Tarih. arsenik ile. 2.tr/e-kütüphane bölümünden ulaşılabilir. …bitki yedi vs. Form 018C Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun TSİM (Temel Sağlık İstatistikleri Modülü)’e Kaydedilmesine Ait Açıklama: Veri giriş ekranı. Ölümün bildirimden sonra olması durumunda ise bildirimi yapan bu bilgiyi de sağlık müdürlüğüne ileterek bildirimi tamamlayacak. Hastanın son durumu İl Sağlık Müdürlüğü tarafından takip edilerek ölüm olayının gerçekleştiği durumlarda GG/AA/YYYY SS:DD olarak bu alan doldurulacaktır. gaz vb. i.gov. GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir. 1. 4. vi. Örn. Sağlık Müdürlüğü de ölüm bildirilmeyen vakaların akıbetini takip edecek. dakika olarak belirtilmelidir. Başvuru Zamanı: Vakanın sağlık kurumuna başvurduğu zaman tarih.

potasyum hidroksit) Fırın temizleyicileri (sodyum hidroksit) Ağır Metallerle Zehirlenmeler Kurşun Civa Arsenik Karbonmonoksit Zehirlenmesi Organofosfatla Karbamatla Yabanıl Ot Öldürücülerle Zehirlenme Mantar öldürücülerle Zehirlenme Kemirgen öldürücülerle Zehirlenme Böcek Öldürücülerle Zehirlenmeler Deniz ürünleri ile zehirlenmeler Balık 217 .Zehirlenme Nedenleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 Botulizm Besin kaynaklı botulizm Opoid Analjezikler Kannabinoidler Belirtilmemiş Uçucu Maddelerle Salisilat Terapötik İlaçlarla Sedatif Hipnotik ve Anksiyolitik İlaçlar Antiepileptik Sedatif Hipnotik Amfetaminler Antidepresan Antipsikotik Antikolinerjik Beta Reseptör Blokörü Demir İçeren İlaçlar Kardiyak Glikozidlerle Kalsiyum Kanal Blokörü Klasik Antihistaminik Bağımlılık Yapan Maddelerle Zehirlenmeler Etil alkol Metil alkol Naftalin Alifatik hidrokarbonlar (Petrol Ürünleri) Zehirlenmeler Benzen Toluen Ksilen Organoklorla Kloroform Trikloretilen Trikloretan Perkloroetilen Metilen Klorür Benzin Gaz Yağı Tiner Vernik Aromatik hidrokarbonlar Halojenli (klorlu) hidrokarbonlar Belirtilmeyen Tüp Gaz Zehirlenmeleri Bütan (evlerde kullanılan tüp gaz) Propan (sanayi tipi LPG) ile zehirlenmeler Tuvalet temizleyicileri (kezzap. sülfirik asit. tuz ruhu-hidroklorik asit) Kireç ve yağ çözücüler (sodyum hidroksit) Lavabo açıcılar (sodyum hidroksit. nitrik asit.

jambon gibi vakumlu. Bitkilerin tedavi amacı ile. tuzsuz ya da şekersiz ortamda depolanmış besinlerle Halisünojenler Etilen glikol Bitkilerle Zehirlenmeler. fosforik ve kromik asitler) N-Hekzan Neft Yağı Yenilen ve içilen her türlü gıda ile meydana gelen zehirlenmeler Et ve et ürünleri ile zehirlenmeler Et suyu Domuz eti Dana veya koyun eti Kümes hayvanları ile Salam Sosis Süt ve süt ürünleri ile zehirlenmeler Çiğ süt Peynir Krema Dondurma Yumurta Kurutulmuş yiyecekler Dondurulmuş gıdalar Çiğ sebze meyve salatalar Su ve buz Deli Bal Gıdalara bulaşmış ilaç ve kimyasal atıklar Ticari ya da evde hazırlanmış konserve Sucuk. kömür Fabrika gazları Yangınlarda Kötü baca sistemi olan yerlerle Hava dolaşımının iyi olmadığı yerlerde 218 . yanlışlıkla ya da özkıyım amacıyla yenmesi Sobadan sızan odun.60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 Kabuklu deniz hayvanları Mantar Zehirlenmesi. Doğada yetişen toksik madde içeren mantarların yenmesi ile zehirlenme Diğer Zehirli Hayvan Isırma ve Sokmaları Yılan Isırması Akrep Sokması Örümcek ısırığı Arı sokması Doğada bulunan her türlü zehirli böcek ve hayvan ısırık (köpek hariç) ve sokmaları Parasetamol Freon (Buzdolabı Gazı) Doğalgaz Egzoz gazları ile kapalı garajlarda Lityum Kokain Sempatomimetikler Alkollerle Zehirlenmeler Hidrokarbonlu Bileşiklerle Zehirlenmeler Karbontetraklorür Belirtilmeyen Tarım ve Böcek İlacı İle (İnsektisitlerle) Zehirlenmeler Piretrin ve Piretroidle Amitraz (Kenaz)'la Fösfin ve Fosfürlerle Zehirlenme Fumigantlarla Zehirlenme Her türlü deterjan Belirtilmeyen Ev Kimyasalları ile Zehirlenmeler Ağartıcılar (çamaşır suyu-sodyum hipoklorid) Parlatıcılar (sitrik asit) Metal Parlatıcılar ve pas gidericiler (okzalik.

Sodyum Nitrit. Kutu) Benzodiazepinler Pralidoksime Tuzları (2.Antidot Listesi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 Atropin Difenhidramin Hidroksikobalamin İnsülin Kalsiyum Calcium Edtate De Sodium Glukoz Digoxin İmmune Spesifik Antikor Digifab (Digoxin İmmune Fab) Metilen Mavisi (10 Ml) Etil Alkol (%10) Dopamin Dicobalt Edta (Kelocyanor) (6 Amp) K1 Vitamini (Fitonadion) Adrenalin (Epinefrin) Penisillamin Dmps (Dimercaptopropane-1-Sulfonate) Botulismus Polivalan Antiserumu (Tip A. B Ve E) Morfin Dmsa (Dimercaptosuccinic Acid) Succimer D-Penicilamin (50 Tablet.Pam) (200 Mg 10 Amp) Sodyum Nitroprussid Dimercaprol ( Bal) (British Anti-Lewisite ) Flumazenil Fomepizol ( 4-Methypyrazole ) (1kutu=5 Amp) Deferoksamin (Desferrioksamin) Lökovorin Kalsiyum (Kalsiyum Folinat) Physostigmin Salicylat (5 Amp) Nalokson Fenitoin Etanol Haloperidol Silibinin (4 Vialık Kit) N-Asetilsistein (Nas) Yılan Antivenomu Piridoksin (B6 Vitamini) Siyanür Antidot Kiti (Amil Nitrit. Sodyum Thiosülfat ) (Bir Hastalık Kit) Akineton Tiamin (B1 Vitamini) 219 .

İşyeri Sağlık Birimi Yıllık Çalışma Planı Takvimi 220 .

İş sağlığı hizmet sağlayıcısı önleyici ve DFlerle ilgili tavsiyelerde bulunuyor ve bu tavsiyeler dikkate alınıyor mu? 23. mesleki geçmiş. İşyeri hekimi İSG Kuruluna katılıyor. İSG kapsamındaki hak ve sorumluluklar 7. işe uygunluk değerlendirilip raporlanıyor mu? 24. İSGB ekibi sağlık alanında yapılacak iyileştirmelerle ilgili yıllık hedeflerin de içinde yer aldığı yıllık plan hazırlanırken yapılan çalışmalara katılıyor mu? 10. Periyodik muayeneler yapılıyor ve raporlanıyor. Risklerin Belirlenmesi. yürüttüğü faaliyetleri Kurula bildiriyor. İşyeri hekimi. iş kazalarımeslek hastalıkları. İşveren İSGB-OSGB personeline mesleki bağımsızlık sunuyor mu? 3. İşyeri hekimi. İşveren. İşyeri hekimi. İşyerinin büyüklüğü ve faaliyetleri doğrultusunda oluşturulmuş. Çalışanların iş kazalarını ve meslek hastalıklarını amirlerine ve yöneticilere. İş sağlığı hizmetleri için ayrılan süreler yeterli mi? 5. bu çalışmaların sonuçları kendisine rapor ediliyor mu? İşyeri hekimi işyeri ziyaretleri yapıyor mu? 20. Kişisel tıbbi kayıtlarda Türkiye'deki mevzuatla uyum içerisinde. gereğinde iş değişikliği önerisinde bulunuluyor mu? 25. Bulaşıcı hastalıkların kontrolü.İSG politikası ve İSG organizasyonu 1. Makine. bilgiler yer alıyor mu? Tıbbi kayıtların gizliliği sağlanmış mı? 2. İşe giriş muayeneleri yapılıyor. Değerlendirmesi ve Kontrol Edilmesi 16. aşılama ve portör muayeneleri yaptırılıyor mu? Orta İyi Açıklamalar Orta İyi Açıklamalar 221 . tahliller. İSGB-OSGB personelinin işbirliğini ve İSG politikalarının oluşturulmasına ve sürdürülmesine katılımını sağlıyor mu? 8. -Yarı zamanlı……. araç-gereç ve malzeme alınırken İSG gözetilerek işyeri hekimi görüşü alınıyor mu? 11. bu çalışmalara iş sağlığı ile ilgili tehlikeleri ve riskleri ekleyerek katılıyor mu. Kurul çalışmalarından haberdar ediyor mu? Zayıf 14. İşletmenin İSG politikası iş sağlığını kapsamakta yaralanma ve meslek hastalıkları/işle ilgili hastalıkların önlenmesi konusunda taahhütte bulunmakta mıdır? 2. ilgili diğer hastalıklar. endüstriyel hijyen ölçümleri yapıyor mu? 19. mesleki maruziyetler. İşyeri hekimi koruyucu donanımların satın alımı ve kullanımı ile ilgili tavsiyede bulunuyor mu? 13.. Mesleki sağlık ile ilgili tehlikeler ve riskler düzenli olarak belirlenip değerlendiriliyor mu. biyolojik izleme vb.YS Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu Zayıf 1. kullanılan kimyasalların MGBF’larına ulaşabiliyor mu? 18. İş sağlığı hizmet sağlayıcısı. yasalara ve iyi uygulamalara uygun olarak ve tehlike belirleme ve risk değerlendirmesi çalışmalarını esas alarak sağlık gözetimi yapıyor mu? 22. Yönetimin gözden geçirilmesi sonucu elde edilen bulgular işyeri hekimine bildiriliyor mu? 15. işle ilgili hastalıklar.İSGİP İSG. Yeni prosesler ve işler planlanırken İSG gözetilerek işyeri hekimi görüşü alınıyor mu? 12. İşyeri hemşiresi var mı?) 3. Yazılı bir tehlike belirleme ve risk değerlendirmesi belgeniz var mı? 17. işletmede meydana gelen kazalar ve kaza soruşturmaları ile düzeltici ve önleyici eylem kararları hakkında bilgilendiriliyor mu? 4. İş sağlığı için ayrı bir bütçe ayrılıyor mu? 6. İSG’nin işletme faaliyetleriyle bütünleştirilmesi 9. genel sağlık durumu. İSGB veya OSGB yasada tanımlanan ve işletmenin büyüklüğü ve faaliyetleri ile doğru orantılı fiziki mekan ve donanıma sahip mi? 4. tıbbi muayeneler. görev ve sorumlulukları açık bir şekilde tanımlanmış kendine ait bir İSGB ya da sözleşmeli bir OSGB var mı? (Sözleşmeli işyeri hekimi var mı? -Tam zamanlı…….. Ek ve tamamlayıcı muayeneler yapılıyor mu? (Biyolojik monitörizasyon ve teknik ölçümler) 26. güvenlik uzmanı ve işyeri hekimine bildirmelerine yönelik resmi bir sistem mevcut mu? 5. Sağlık Gözetimi 21.

İSGB-OSGB yıllık çalışma planı hazırlıyor mu? 33. değerlendiriyor. İşe dönüş muayeneleri yapılıyor mu? 29. saklıyor. Acil durumlar ile ilgili önlem. İşyeri hekimleri ve hemşireleri ulusal mevzuata uygun şekilde sürekli eğitim görüyor mu? 46. Olayların Raporlanması ve Soruşturulması 37. Sürekli İyileştirme 41. bildirimi ve uygun tedavilerinin önemi hakkında bilgilendiriliyorlar mı? 10.)? 28. İş sağlığına yönelik önleyici faaliyetlerin planlaması yapılıyor ve bu planlar şirketin yıllık planlarına dahil ediliyor mu? 42. kontrol ve rehabilitasyonu meslek hastalıkları tanısında yetkili hastanelerle ve ilgili birimlerle işbirliği içinde yapılıyor mu? Zayıf 6. yazılı düzeltme önerileri yapılıyor ve izleniyor mu? 30. Tüm işle ilgili hastalıklar araştırılıyor. Hassas gruplara yönelik bir gözetim programı uygulanıyor mu (gebeler. İş sağlığı yönetimindeki olası iyileştirmelere dair karar alınması amacıyla yönetim gözden geçiriliyor mu? 43. İşletme. yorumluyor ve raporlayıp işverene bildiriyor mu? 32. Yeterli sayıda ilkyardım personeli var mı ve ilkyardım ekibinde yer alan herkes mevzuata uygun.27. 222 . Yöneticiler. İşyeri hekimi sağlık bilgilerini kaydediyor. İşçiler işletmenin iş sağlığı politikası. İşletme acil sağlık hizmeti veren kuruluşlarla gerektiğinde işbirliği kurmuş mudur? Orta İyi Açıklamalar Orta İyi Açıklamalar İSGİP kapsamında hazırlanan İSG-YS “Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu” işyeri hekimlerinin çalıştıkları işyerlerini değerlendirmelerinde ve geliştirmelerinde kullanabilecekleri bir form olarak düşünülmektedir. Eğitim ve İletişim 44. İşletmenin iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kayıt altına alınması için bir bildirim sistemi var mı? 8. İSGB-OSGB yıl sonunda yıllık bir rapor hazırlıyor mu? 34. Yöneticiler ve çalışanlar. Güvenlik ve sağlık ile ilgili yürürlükte olan yönetmeliklere uyulmasını sağlamak için kullandığınız sistemde. istatistiklerini alıyor. İşletmenin iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili mevzuata uygun bir kayıt ve bildirim sistemi ve görevlisi var mı? 40. izlem. İşle ilgili yaralanma ve rahatsızlıkların uygun tedavi. amirler ve işçiler için hazırlanmış bir eğitim programı ile bunların yenileme eğitimleri için bir programınız var mı? 47. Acil Durumlara Hazırlık 48. ulusal mevzuata uyulup uyulmadığını tespit etmek amacıyla düzenli değerlendirmeler yapılması öngörülmüş mü? 9. sağlık gözetimi bulguları hakkında bilgilendiriliyor mu? Zayıf 45. hazırlık ve müdahale düzenlemeleri. işe gelmemeyle sonuçlananlar raporlanıyor ve işverene bildiriliyor mu? 38. Performans İzleme 31. ilk yardım kitleri mevcut mu ve bunların devamlılığı sağlanıyor mu? 49. düzenli eğitim alıyor mu? 50. İş Sağlığı Yönetim Sisteminin Türk Mevzuatı ile uyumlu olduğunu teyit etmek üzere periyodik denetimler düzenliyor mu? 7. elde edilen bulgular işyeri hekimine bildiriliyor mu? 35. İşyerinin genel hijyen şartları. İşte yaralanmalar/rahatsızlıkların bildirimi ve soruşturulmasında kullanılan prosedürün etkinliğini değerlendiriyor musunuz? 36. İşletme yönetimi işyeri hekiminin performansını her yıl gözden geçiriyor. gençler vb. nitelikli yemek ve kaliteli içme suyu sağlanması sürekli gözetiliyor. iş sağlığı risk ve tehlikeleri konularında eğitiliyor. iş kazaları ile meslek hastalıklarının erken teşhisi. İşyeri hekimi işletmede meydana gelen kazalar ve kaza soruşturmaları ile düzeltici ve önleyici eylem kararları hakkında bilgilendiriliyor mu? 39.

afet sırası ve afet sonrasında yapılması gereken idari yasal ve teknik çalışmaları belirleyen ve uygulamaya aktaran. İşyerlerinde Afet ve Acil Durum Organizasyonu AFET (DISASTER) İnsanlar için fiziksel. bir olay zamanında. insanların yerlerini terk etmeleri. ekonomik.XIV. Akdeniz Bölgesinde doğal afetler kuraklık. bu durumlar çoğu kez aynı anda ortaya çıkar. 2. donlardır. Acil müdahale gerektiren ve yerel kapasitenin olayları belirleme ve yönetmede yetersiz kaldığı durumlarda afetler sonrası oluşan acil durum. 223 . şiddetli rüzgâr. şiddetli yağış.tr). sakatlık. 31 çeşit doğal afetin 28 tanesini meteorolojik afetlerin oluşturduğu görülür. Ülkemizde ise en sık görülen meteorolojik karakterli doğal afetler dolu.000 kişi meteorolojik afetlerden dolayı hayatını kaybetmiştir (www. Doğal afetlerin çeşitleri ve önem sıraları ülkeden ülkeye de değişmektedir. yerel kapasiteyi zorlar ve ekonomik ve sosyal faaliyetleri aksatır. çığlar. heyelan. gıda güvensizliği. orman yangınları. normal yaşamı ve insan eylemlerini durdurarak veya kesintiye uğratarak toplulukları etkileyen. yıldırım. orman yangınları. etkilenen topluluğun yerel olanak ve kaynaklarını kullanarak baş edemeyeceği doğal. uygulama yapabilmeyi sağlayan ve her olaydan çıkarılan derslerin ışığında varolan sistemi geliştiren yönetim biçimidir. 3. teknolojik veya insan kaynaklı olayların sonuçlarına afet denilmektedir. kar ve fırtınalardır. kuraklık. altyapının hasar görmesi ya da kaybedilmesi. AFET YÖNETİMİ (DISASTER MANAGEMENT) Afetlerin önlenmesi ve zararlarının azaltılabilmesi için afet öncesi. çığ. sel. taşkın. ölümler. ACİL DURUM (EMERGENCY) 1. Örneğin.afet. don. AFET TÜRLERİ Dünya genelindeki doğal afetler ele alınınca.gov. Dünya Meteoroloji Örgütüne (WMO) göre sadece 1980'li yıllarda dünyada 700. seller. Acil durumlar. dolu fırtınaları. hastalık. yaralanmalar. Afetten etkilenen ülkelerde. zayıflamış ya da zarar görmüş kamu yönetimi ve azalmış kamu emniyeti ve güvenliği durumlarını içerebilir. Olumsuz etkilerini en aza indirmek için acil önlemler alınmasını gerektiren beklenmedik ve ani gelişen olay. sosyal ve çevresel kayıplar doğuran.

Ani Gelişen Doğal Afetler  Deprem. DOĞAL AFETLER Yavaş gelişen doğal afetler  Şiddetli soğuklar.tr/tuaa/GenericClass/Rapor. su taşkınları. hortumlar. Afşin-Elbistan Termik Santrali Yakınındaki Açık Çöllolar Kömür Maden Havzası’nda Meydana Gelen (Heyelan) Göçük Afeti-10 Şubat 2011). Taşımacılık kazaları. biyolojik. 224 .  Seller.  Yangınlar vb.  Volkanlar.  Çığ.  Fırtınalar.  Kuraklık. 2. kimyasal kazalar. 4. 5. 1.  Toprak kaymaları. Kahramanmaraş. Göçmenler ve yerlerinden edilenler vb.gov. Aşırı kalabalıktan meydana gelen kazalar. Nükleer. Endüstriyel kazalar.  Kıtlık vb. 2.aspx?RaporAdi=portalbilgigirisraporsayfasi&Theme=true&ALAN=object_id&KOD U=12. kaya düşmeleri.(http://www. 3. İNSAN KAYNAKLI AFETLER 1.afet.

Ostim-İvedik Organize Sanayi Bölgesi’nde Patlama-03 Şubat 2011).gov. kimyasal silahlar ve kazalar Sanayi kazaları Ulaşım kazaları Kaya Düşmesi Volkanik Patlamalar Çamur Akıntıları Tsunami Kuraklık Dolu Hortum Yıldırım Kasırga Tayfun Sel Siklonlar Tornado Tipi Çığ Aşırı Kar Yağışları Asit Yağmurları Sis Buzlanma Hava Kirliliği Orman yangınları Salgınlar Böcek İstilası Terör saldırıları Göçler 225 .(http://www. DÜNYADA GÖZLENEN AFET TÜRLERİ JEOLOJİK AFETLER Deprem Heyelan KLİMATİK AFETLER BİYOLOJİK AFETLER Sıcak Dalgası Erozyon Soğuk Dalgası Orman Yangınları SOSYAL AFETLER TEKNOLOJİK AFETLER Yangınlar Savaşlar Maden Kazaları Biyolojik. nükleer.aspx?AID=64178.tr/tuaa/TUAA/AfetDetayFormu.afet.

İşyerinin büyüklüğüne. acil durumlarda çalışanların hemen ve kolayca açabilecekleri şekilde olmalıdır. Acil çıkış kapısı olarak raylı veya döner kapılar kullanılmamalıdır. Bu durum işyerlerinde acil durum ve eylem planı çalışmasının. İşyerleri tehlike kaynağı olması bakımından potansiyeli yüksek olan yerlerdir. kuruluşa veya doğal çevreye zarar veren. Acil durum ve eylem planı çalışmaları ve uygulamalarının tek başına işyerleri tarafından yapılması ve yürütülmesi çok zordur. Ülkemizde böylesi durumlarda can kaybı başta olmak üzere yitirilebilecek pek çok değer göz önüne alınarak. R. İçeri doğru açılan kapılar tehlike anında kaçışı engelleyerek yığılmalara ve fazladan zararlara yol açabilmektedir. Acil çıkış kapıları dışarıya doğru açılmalıdır. R. işyerindeki faaliyetleri kısmen veya tamamen durdurabilen. Yangın söndürme ekipmanı ve bulunduğu yerler Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmeli. işaretler uygun yerlere konulmalı ve kalıcı olmalıdır9. İşaretler uygun yerlere konulmalı ve kalıcı olmalıdır9. Yangın söndürme ekipmanı kolay kullanılır olmalı. Acil çıkış yolları ve kapılarının sayısı.    58 59 Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri Yönetmeliği. çok geniş bir boyutta ele alınılmasını zorunlu kılmaktadır. planı verimli ve sağlıklı kılmayabilir. tüm çalışanların işyerini derhal ve güvenli bir şekilde terk etmeleri sağlanmalıdır. Aydınlatılması gereken acil çıkış yolları ve kapılarında elektrik kesilmesi halinde yeterli aydınlatmayı sağlayacak yedek aydınlatma sistemi bulunmalıdır. işyerinde hazırlanacak Afet ve Acil Durum Planlarıyla ilgili desteği sağlayabilir58. Tek taraflı uygulama ve yürütüm. yapılan işin özelliğine. Acil çıkış kapıları kilitli veya bağlı olmamalıdır. İşyeri yönetimi bulunduğu bölgedeki Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri ile iletişime geçerek. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. Başbakanlığa bağlı “Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı” kurulmuştur.İşyerlerinde çalışanların yaralanmasına veya can kaybına neden olabilen. 226 . Acil çıkış kapıları. Ayrıca yangınla mücadele için. Acil çıkış yolları ve kapıları ile buralara açılan yol ve kapılarda çıkışı zorlaştıracak hiçbir engel bulunmamalıdır.G: 19 Şubat 2011/27851.59. Herhangi bir tehlike durumunda. görünür ve kolay erişilir yerlere konulmalı.G: 10 Şubat 2004/25369. Acil çıkış yolları ve kapıları:           Acil çıkış yolları ve kapıları doğrudan dışarıya veya güvenli bir alana açılmalı ve çıkışı önleyecek hiçbir engel bulunmamalıdır. kullanılan maddelerin fiziksel ve kimyasal özelliklerine ve çalışanların sayısına göre işyerinde etkili ve yeterli yangın söndürme donanımı ile gerektiğinde yangın detektörleri ve alarm sistemleri bulunmalıdır. İşyerlerinde kurulum aşamasında ve sonrasında alınması gereken önlemler vardır. Acil çıkış yolları ve kapıları Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmelidir. kuruluşun mali yapısını ve toplumdaki imajını tehdit eden planlanmamış olaylardır. işyerinin büyüklüğüne ve çalışanların sayısına uygun olmalıdır. boyutları ve yerleri yapılan işin niteliğine. önlerinde engel bulunmamalıdır.

ilkyardım odaları. işten ayrılanların yerine yeni ilkyardımcılar yetiştirilmesinin sağlanması görevini de yerine getirmelidir. İlkyardım dolapları. Kaçış yollarının nerelerde olduğu ve İlkyardım personelinin görevlerinde nasıl desteklenecekleri. Herhangi bir kaza ile ilgili bilginin.İşyeri Sağlık Birimi Çalışanlarının Afet ve Acil Durumlardaki Sorumlulukları Afet ve acil durum ortaya çıkmadan işyerinde kurulması gereken ekiplerden biri de “ilkyardım ekibi”dir. Dolaplar uygun malzemeden yapılmış olmalı ve içindekileri sıcaktan. Bu odalar yeterli ilkyardım malzeme ve ekipmanı ile donatılmalı ve sedyeler kolay erişilebilir yerlerde bulundurulmalıdır. ilkyardımcıların güncelleme eğitimlerinin takibi. Başlangıçta ilkyardım hastayı kımıldatmadan yapılacak olsa da. emekli olan. yapılan işin niteliği ve kaza riskine göre işyerinde bir ya da daha fazla ilkyardım odası bulunmalıdır. buralar Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmeli ve çalışma koşullarının gerektirdiği her yerde ilkyardım donanımı bulundurulmalıdır. toz veya toprak girmeyecek şekilde yapılmış olmalı ve herhangi bir karışıklığa yol açmayacak şekilde içleri bölünmüş olmalı ve her malzeme veya ilacın üzerinde adları okunaklı bir şekilde yazılmış olmalıdır. İlkyardım personeli olarak görevlendirilen personelin tanımlanması. İşyerinde yapılacak eğitim ve tatbikatlarda ilkyardım ekiplerinin yer alması sağlanmalıdır. 227 . Sağlık birimi çalışanları (İşyeri hekimi. hangi yollarla ve kime bildirilmesi gerektiği. İlkyardım odaları İşyerinin büyüklüğü. Ayrıca işyeri hekimi. Bilgi notunun temel bölümleri şu maddeleri içermelidir:        İşyerinde ilkyardım ve tıbbi bakımdan daha fazla yararlanma yöntemleri. kaza olabilecek alanların yakınında olmalıdır. İlkyardım konusundaki yazılı bilgiler. Bir kaza durumunda ve kazadan sonra çalışanların ne yapması gerektiği. sağlık memuru vb. gerektiğinde yaralı veya hasta kişinin kaza yerinden uzaklaştırılmasını sağlamak üzere kullanılacak basit taşıma araçlarına kolayca ulaşılabilmelidir. Bu donanım uygun şekilde işaretlenmeli ve kolay erişilebilir yerlerde bulundurulmalıdır. İlkyardım dolabının ve ilkyardım odasının yerleri. İşyeri hekimi sertifikalı ilkyardımcıları bir araya getirerek. İlkyardımcılar ilkyardım dolaplarına bir iki dakika içinde ulaşılabilmelidir.) kurulacak ilkyardım ekibinde yer almalı. ilkyardım dolapları ve acil hasta/yaralı taşıma ve sağlık kuruluşlarına iletimi konusunda toplantılar yapmalıdır. İlkyardım çantaları veya dolapları. işyeri hemşiresi. her zaman görünür bir şekilde işaretli. işyerinde stratejik bir noktada görülebilecek bir yere asılmalı ve işveren bu konuda tüm işçiler için bilgi notları düzenlemelidir. nemden ve istismardan korumalıdır. Ayrıca. İlkyardım odaları ve dolaplarının düzenli aralarla denetiminin yapılarak eksiklerin tamamlanması da ekip liderlerinin sorumluluğunda olmalıdır. Dolap kapaklarının iç tarafına içinde bulunan ilaç ve malzemenin bir listesi yapıştırılmış olmalı ve beyaz üzerine kırmızı ay işareti konarak işyerinin uygun bir yerinde bulundurulmalıdır45. İşyerindeki en üst sağlık yetkilisi her vardiyada gerekli olacak sayıda ilkyardımcılardan ekipler kurmalı ve bu ekiplerin diğer afet ve acil durum ekipleriyle iletişimini sağlamalıdır. kuruluşun büyüklüğü ve çalışan sayısı göz önüne alınarak gerekli sayıda “ilkyardımcı” yetiştirilmelidir52. kolaylıkla erişilebilecek şekilde. Bu ekibin kurulması sorumluluğu işyerinde bulunan en yetkili sağlık çalışanındadır.

tıbbi incelemeler ve ambulans hizmetleri için kullanılmalıdır. aydınlatılmış. Diplomalı bir hemşire ya da onaylı bir ilkyardım eğitimi kursunu tamamlayanların dışında hiç kimse. ayarlanabilen tedavi sandalyesi. inşaat alanında. Sıra. Yeterli derecede ısıtılmış. yönetici tarafından ilkyardım merkezinde görevlendirilmemelidir. İlkyardım merkezi tedavi odasından. kilitlenebilir üniteleri ve kilitli bir kapısı bulunan depo odasına geçilebilmelidir. İlkyardım merkezi dinlenme odası aşağıda belirtilen özelliklerde olmalıdır:   Tedavi odasına açılan bir kapısı ve sedyelerin hareketlerini kolaylaştırmak için dışarıya açılan geniş kapıları bulunmalıdır. Kömür Madenlerinde Güvenlik ve Sağlık Uzmanları Toplantısında alınan kararlarda. bir doktorun hizmetinden yararlanabilen ilkyardım görevlileri görev yapmalıdır. temiz tutulan tedavi. büyüteçli lamba. ilkyardım ve hayat kurtarma teknikleri konularında yetkili (sertifikalı. Tedavi odasından banklar ve sandalyelerin bulunduğu bekleme odasına veya alanına da geçilmelidir. “madende. sandalye. fabrika ya da atölyelerde veya çevresinde çalışılırken. İlkyardım merkezi aşağıdaki özelliklere sahip olmalıdır:    Yer üstünde diğer amaçlar için kullanılmayan ayrı bir yerde. uygun niteliklere sahip bir ilkyardım merkezi bulundurulmalı ve düzenli bir şekilde bakımı yapılmalıdır” denilmektedir. bu bölümdeki koşulları sağlamak için yeterli değilse bunları yerine getirmek için iki veya daha fazla işletme. bu tür tesislerin her işyerinden kolaylıkla ulaşılabilecek bir yerde kurulması sağlanır. İlkyardım merkezinde. ehliyetli) kişi veya kişilerin sorumluluğunda olmalı ve bu özelliklere sahip bir kişi çalışma saatleri süresince devamlı ulaşılabilir durumda olmalıdır. bir vardiyada çalışan işçi sayısı ulusal yasa veya yönetmeliklerle belirlenen rakamı aşarsa. (1) Herhangi bir vardiyada çalışanların toplam sayısının ulusal yasa veya yönetmeliklerle belirlenen sayıyı aşmadığı küçük madenlerde devamlı kullanıma hazır olan bir ilkyardım odası bulundurulmalıdır. İşletmenin kaynakları. ilkyardım merkezinde görev yapan ilkyardım görevlisi veya görevlileri devamlı orada bulunmuyorlarsa da hemen ulaşılabilir durumda olmalıdırlar. depo ve bekleme odaları bulunmalıdır. kolayca yıkanabilir duvarları. (2) İlkyardım odası yeterli derecede ısıtılmış ve aydınlatılmış olmalı. kolay temizlenebilir çalışma bankoları ve akarsu olan lavaboları bulunmalıdır. Yetkili makamların onayı alınarak yapılan düzenlemelerde. dinlenme. İlkyardım merkezi tedavi odası aşağıda belirtilen özelliklere sahip olmalıdır:   Kolay temizlenebilen kaygan olmayan bir tabanı. madenin ana girişine elverişli yakınlıkta olmalı. ayarlanabilen bir kanepe ve dinlenme sandalyesi bulunmalıdır. kaynaklarını birleştirebilir. tekerlekli tedavi servis arabası (çekmeceleri bulunan ve üzeri cam olan). Madende. 228 . kolaylıkla temizlenen iç yüzeylere sahip olmalı ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle odada bulunacak minimum donanım belirlenmelidir. rahat bir girişi bulunmalı ve sedye taşıyan insanlar girebilmelidir. Söz konusu düzenlemeler. gömme depo rafları. Yalnızca ilkyardım.Madenlerde yer üstünde yapılacak ilkyardım müdahaleleri: ILO’nun 2006 yılında Cenevre’de yaptığı. sıcak ve soğuk su bulunmalı. Akarsuyu olan bir lavabosu. kanepe ve perde bulunmalıdır.

Yaralı insanların çıkarılacağı her kuyuda veya açıklıklarda. Hasta ve yaralı kişilerin taşınması Maden yöneticisi yaralı ve hasta kişilerin maden yüzeyine çabuk ve rahat taşınmalarını sağlamak için gerekli düzenlemeleri yapmalıdır. İşveren yaralı ve hasta kişilerin. (c) Çeşitli yapışıcı bantlar ve (d) Yeterli sayıda tıbbi eldiven. steril hazırlanmış küçük orta ve geniş pansumanlar. yeterli ve uygun ek ilkyardım birimleri oluşturmalıdır. Yer altında ilkyardımda çalışan tüm kişilerin listesi. ilgili yönetmeliklerle belirlenmiştir. toz ve nem geçirmez saklama kaplarında bulundurulmalı ve işçiler bu gereçlere erişebilmelidirler. Eğitim ve güncelleme-takviye eğitimleri (1) Kömür madenciliğine yeni başlayan herkes. hastaneye veya evlerine hemen taşınmaları için gereken düzenlemeleri yapmalıdır. mümkün olduğunca önemli hayat kurtarıcı teknikler ve ilkyardımın temelleri konusunda eğitim ve bilgi almalıdır. Her kullanımdan sonra ya da en geç 6 ayda bir kontroller yapılmalıdır. Yeraltında çalışılırken ilkyardım sağlamak için olabildiğince uygun araçlara ve eğitilmiş personele her zaman kolaylıkla erişilebilmelidir. kuruluşlarını ve personelini sağlamalıdır. İşveren. ona tedavi sağlamak üzere. Denetim İşveren tarafından görevlendirilen yetkili bir kişi tarafından. (2) Bu nitelikli kişilerin her biri olanaklar ölçüsünde düzenli olarak yer altında aynı gurupla birlikte çalışmalıdır. (1) Yer altında çalışan yeterli sayıda kişi. ilkyardım merkezinde madende çalışanlar tarafından kolayca görülebilecek bir yerde bulundurulmalıdır.Yeraltında ilkyardım düzenlemeleri İşveren. yeraltında karşılaşılan tehlikeler nedeniyle oluşacak yara ve hasarlarla başa çıkmak için yeterli ilkyardım hizmetlerini. Tüm ilkyardım gereçleri uygun. insanların yalnız bir kafesle çıkarılabileceği ve kafesin. İlkyardım donanımlarını düzenli bir şekilde bulundurmak ve gerektiğinde yenilemek tüm ilkyardım görevlilerinin ve yer altındaki denetçilerin (nezaretçilerin) görevi olmalıdır. 229 . Tüm noksanlıklar zaman geçirmeksizin düzeltilmelidir. tüm ilkyardım ve ambulans donanımının ne sıklıkla denetleneceği. onaylanmış güncel ilkyardım sertifikalarına sahip olmalıdır. (b) Sabitleyici bandajı olan. Her bir ilkyardım personeli en az aşağıda belirtilen maddeleri kullanılabilecek şekilde bulunduran bir ilkyardım çantası taşımalıdır: (a) İki üçgen bandaj. gerekirse ilkyardıma gereksinimi olan kişiyi nakletmeden önce. yaralanmanın ağırlaşmasını önlemek için uygun bir can yeleği veya tutma sistemleri sağlanmalı ve kullanılmalıdır. temiz. sedyenin düz olarak yatırılabileceği kadar geniş olmadığı her kuyuda ve her batık kuyuda.

(i) Bütün acil durum donanımlarını kullanma ve (j) Depo ve destek yönetimi. elde edecekleri başka özellikler yanında aşağıda belirtilen hususları yapmalarını sağlayacak bilgiler almalı ve eğitim görmelidir: (a) Şok tedavisi ve canlandırma. (b) Yaraları inceleme ve değerlendirme. Onaylanmış ilkyardım sertifikası alan kişiler. (f) Acil durum tedavisi ve sevk yapma. (c) Pansuman yapma. Bu durumlarda: 230 . (c) Acil durumdan etkilenen herkese derhal durumun bildirilmesini sağlayacak ve tüm kişiler tarafından görülüp duyulabilecek bir alarm sistemi bulundurulmalıdır. madenin tahliyesini ve aşağıda belirtilen konuları kapsamalıdır: (a) Acil durumlarda alınacak önlemleri yönetmek üzere kişisel sorumluluklar saptanmalıdır. İlkyardım merkezinde çalışan ve yer altındaki işçilere ilkyardım ulaştıran kişiler. (d) Madenden veya tehlike bölgesinden kişilerin güvenli olarak. (b) Acil durum iletişim sistemi kurulmalı. Bu plan. (e) Üzerinde akım bulunan alete yakalanmış olanları uzaklaştırma ve elektrik şoku ve ciddi vücut yaralanmalarını tedavi etme. (d) Tıbbi ve cerrahi durumları inceleme ve değerlendirme. yarası ne kadar hafif olursa olsun madeni terk etmeden önce inceleme ve tedavi için ilkyardım merkezine başvurmalı. acil durumlardaki kaçış yolları ve yöntemleri konusunda eğitim verilmelidir. (e) Kritik operasyonları yapmak üzere madende kalan çalışanların. yetkilileri tarafından istenilmesi durumunda yeniden eğitilerek sınava sokulmalıdır. yangın önleme ve acil durum eylem planının bir parçası olmalı. acil durumlardaki iletişimi yürütmek üzere yöntemler ve kişisel sorumluluklar belirlenmelidir. gerekirse tedavi ve sevk edilmelidir. Yaralanma yer altında tedavi edilmiş bile olsa ilkyardım merkezinde bildirilen yaralanmaların kaydı tutulmalı ve saklanmalı ve yıllık değerlendirilmelidir. düzenli bir şekilde hemen çekilmesini sağlayan bir yöntem izlenmeli. (g) Basit raporlar tutma. Tahliye ve kurtarma Acil durumlarda tahliye Her işveren. madeni terk etmeden önce izleyecekleri yöntemler belirlenmelidir. madende acil bir durum görülürse uygulamak üzere “maden acil durum eylem planı” bulundurmalıdır. Yaralanmaların bildirilmesi Yaralı bir kimse.(2) Bu kişilerin yeni teknikler konusunda güncel bilgiler edinmeleri için gerektiğinde güncelleme-takviye kurslar düzenlenmelidir. (h) Zayiatların yönetimi.

Maden kurtarma çalışmaları Maden acil durum eylem ve kurtarma planı. kritik operasyonlarda ve yangınlar. Her kurtarma istasyonu. gerekli donanım sağlanmalı. İşveren birleşerek veya ayrı olarak uygun merkezlerde. kurtarma işinde yeterli eğitim almış. madenden kurtarmayı da kapsayan. Bu merkezler yetkililer tarafından onaylanmalıdır. patlamalar gibi madende görülen acil durumlarda yapılacak eylemler konularında özel eğitim almış personel seçilmeli. Plan yangın önleme ve acil durum eylem planının bir parçası olmalıdır.(1) Yalnızca. bu planı hazır bulundurmalıdır. kurtarma çalışmaları ve kurtarma çalışanlarının eğitimleri için tam olarak donatılmış yeterli merkezi kurtarma istasyonları bulundurmalı. eylem yöntemleri ve periyodik olarak acil durum alıştırmaları konusunda bilgi ve eğitim verilmelidir. (b) Var olması durumunda her madenin. gaz tayin edici ekipmanın yanısıra gerekli diğer ekipman ve gereçlerle donanmış olmalıdır. (2) Hemen çekilmeyecek olan kişilerin bulundukları yerlerin güvenli olmalarını sağlayacak elverişli yöntemler uygulanmalı. hizmetlerine gerek duyulur duyulmaz. bağlanmalıdır. (h) Acil durum tahliyesi tamamlandıktan sonra. acil durumların önlenmesi için düzenli tatbikatlar. (g) Madende acil durumları oluşturan yangınlara ve diğer tehlikelere karşı eğitilmiş. Her madende. yöntem tüm işçilere açıklanmalı. (3) Karşılaşılan kritik duruma hazırlıklı olmak üzere personel. kurtarma istasyonları olan çevredeki diğer madenlerle telefon bağlantısı olmalıdır. ulusal yasa veya yönetmeliklerle istenilmeli ve her işveren. Kurtarma işçileri aşağıda belirtilen şekillerde organize edilmeli ve bulundurulmalıdırlar: (a) Merkezi istasyonda devamlı bir kurtarma teşkilatı ve madende eğitilmiş kurtarma işçileri bulundurulmalı veya (b) Madende kurtarma ekipleri oluşturulmalıdır. yetkililerce belirlenen süre madende yer altında pratik yapmış ve ulusal yasa veya yönetmeliklerde istenilen diğer özelliklere sahip yetkili bir memurun. (i) Her düzeydeki tüm personel için. doğrudan kontrol edebileceği bir konumda olmalıdır. diğer kurtarma çalışanlarını de görevlendirmek için etkili düzenlemeler yapılmalıdır. merkezi kurtarma istasyonu ile telefon bağlantısı olmalıdır. hazırlıklı olma. (a) Maden bölgesinde merkezi bir kurtarma istasyonu bulunuyorsa işveren o istasyona. (f) Belirli riskler altında olan kişilere kaçmaları için kişisel solunum donanımı gibi. Yetkililerin belirleyebileceği özel durumlar dışında.   Ulusal yasa veya yönetmelikler yeterli kurtarma işçisi sayısını belirlemelidir. Ulusal yasa veya yönetmelikler ile istisna kabul edilmedikçe. donatılmış ve hemen ulaşılabilecek bir eylem grubu oluşturulmalı. 231 . daimi kurtarma biriminden yeterli sayıda bir grup devamlı olarak istasyonda görevlendirilmeli ve orada kalmalıdır. Kurtarma istasyonun çalışma alanı yetkililer tarafından belirlenmelidir. bunların bakımını sağlamalıdır. Merkezi bir istasyon bulunmuyorsa. her hangi bir zamanda arayıp verdiği hizmetlerden tam olarak yararlanacak şekilde.

Kurtarma işçileri yılda bir sağlık kontrolünden geçirilmeli. eğitimi ve uygulamaları için sağlanan odaların. dayanma güçleri. bütün kapıları. Ulusal yasa veya yönetmelikler. kurtarma işi için genel uygunlukları ve daimi kurtarma birimi ile işbirliği yapabilecek iletişim becerisi göz önüne alınmalıdır. madenin yerleşimi konusundaki bilgileri de temel alınarak dikkatle seçilmelidir. 232 . yer altında bulundurulmamalıdır. Ayrıca. aletlerin ve donanımın ne sıklıkta denetlenmesi gerektiğini belirlemelidir. Kurtarma çalışmalarında ve eğitimde kullanılacak sinyal kodları. Kopyalarda giriş hava yolları. Sertifikalarını başarı ile almış olan kurtarma işçileri. kurtarma çalışmaları. bir odada veya kalınacak yerde saklanmalı. her ülkede tüm madenler için aynı olmalı ve yetkililer tarafından onaylanmış olmalıdır. (2) Yer altında bulundurulması gerektiği belirtilenler dışındaki kurtarma donanımları. yetkililer tarafından belirlenen bilgilendirme kurslarına katılmalı ve pratik çalışmalara olabildiğince fazla sayıda katılmalıdır. duman kaskları ve benzerlerini kullanma sonucunda görülebilecek olan kazalar veya diğer tehlikeli durumlar yetkililere bildirilmelidir. Solunum aygıtları. Kurtarma alet ve donanımları Her merkezi kurtarma istasyonu ve yetkililer tarafından onaylanan diğer bütün istasyonlarda. Bilgilendirme ve uygulama Her merkezi kurtarma istasyonunda veya yetkililer tarafından gerek görülen diğer istasyonlarda. mizaçları. yetkililer tarafından belirlenen kurtarma donanımları sağlanmalı.    Her madende kurtarma işçileri tarafından ve eğitim amaçlı olarak kullanmaya uygun bir formda.Kurtarma çalışanlarının seçimi Maden kurtarma çalışmaları için eğitilecek çalışanların seçiminde. regülatörleri ve telefon istasyonlarını göstermelidir. (1) Her madende kurtarma işçileri için ayrı bir oda veya kalınacak yer bulundurularak bakımı sağlanmalı ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle uyumlu donanımlar sağlanmalıdır. Kurtarma çalışanlarının yeraltı kömür madeninde en az iki yıl çalışma deneyimleri ve onaylı ilkyardım sertifikaları olmalıdır. kurtarma çalışanlarını eğitmek üzere yeterli sayıda uzman eğitimci bulundurulmalıdır. genel havalandırma sisteminin açık ve okunaklı biçimde yeterli sayıda kopyası bulundurulmalıdır. Kopyalar. kapakları. fiziksel uygunlukları. dönüş (çıkış) hava yollarından ayrı bir renkte gösterilmelidir. Kurtarma işinde eğitim için seçilen herkes. hava geçitlerini. iyi bir şekilde bakımı yapılarak devamlı kullanıma hazır halde bulundurulmalıdır. uygun oldukları saptanmadıkça göreve devam etmemelidirler. yetkililer tarafından tanımlandığı veya onaylandığı şekilde periyodik olarak daha ileri bilgilendirme ve uygulama eğitimleri de almalıdırlar.

ulusal yasa veya yönetmeliklerin ve yetkililerin öngördüğü şekilde. yangın ve ilkyardım ekiplerinin talimatlarına uyulması sağlanmalıdır.Maden kurtarma çalışmalarının yönetimi (1) Madende yapılacak kurtarma çalışmalarının yönetimi ile ilgili kuralları. bir kişinin yapacağı görevleri. kurtarma. Yönetici tarafından görevlendirilen yetkili bir kişi. terör olayları ya da doğal afetlerde inşaat alanları. Çalışanların bu tür durumlara hazır olabilmesi için belli aralarla (yılda 2 kez) tatbikatlar yapılmalıdır. (c) Madenin etkilenmiş olan kısmına yalnızca tam olarak yetkilendirilmiş kişilerin girebileceğini.   Soluk alınamama olasılığının olabileceği atmosferin mümkün olduğunca yakınında. plan yolu açıkça göstermelidir. solunum aygıtı donanımı olan bir rehber (eğer donanımı kullanma konusunda eğitilmiş ve ehliyetli ise) kurtarma ekibine eşlik etmelidir. 233 . (2) Kurallar: (a) Kurtarma çalışmaları sırasında belirli kişiler tarafından yapılacak görevleri. (b) Solunum aparatları ile donatılmış.       Hiç bir kurtarma ekibi nereye gideceği ve ne yapma girişiminde bulunacağı konusunda kesin talimat almadan temiz hava istasyonu ötesine geçmemelidir. Soluk alınamayan ortamda bulundukları zaman lider. (b) Yönetici veya diğer bir yetkili kişi tarafından madende yer üstünde görevlendirilen. patlama. Kurtarma takımları liderleri önceliği her zaman takımlarının güvenliğine vermelidir. (c) Canlandırma için gerekli donanım ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle istenilen bu tür diğer donanım ve (d) Temiz hava istasyonu ile madenin yer üstündeki kısımları arasında telefon bağlantısı. Mümkün olan her yerde madende çalışan. temiz hava istasyonu veya istasyonları kurulmalıdır. Yangın. Temiz hava istasyonlarında aşağıda belirtilen destekler mümkün olduğunca sağlanmalıdır: (a) Biri taşınabilir solunum cihazı bakımında. takım üyelerinin ve aparatların durumlarını düzenli olarak kontrol etmelidir. Takımın solunamayan atmosfere girmesinden hemen önce. diğeri ilkyardımda uzman iki kişi. yeterli kurtarma ekiplerinin organize olmuş olduğunu ve solunum aygıtlarının yetkililer tarafından istenilen koşullara göre testten geçirilmiş olduğunu garanti etmelidir. Ekibin gideceği yolu iyi bilmemesi durumunda. atölye ve fabrikalarda da güvenli kaçış yolları. soluk alınamayan bir atmosferde görev yapmaya hazır bir kurtarma ekibi. (d) Madene giren herkesin isminin kayıt edilmesi gerektiği hususlarını belirtmelidir. arama. toplanma alanları belirlenmiş olmalı. hazırlamak her maden yöneticisinin görevi olmalıdır. lider solunum aparatları setlerinin güvenli ve tatmin edici bir şekilde çalıştığından emin olmalıdır.

234 .

Çalışanların çalıştıkları iş kolunda verimli. özenli ve yaratıcı olabilmelerinin önde gelen koşullarından biri dengeli ve sağlıklı beslenmedir (Fişek. İhtiyaçların kişiyi yöneltme özelliği bunların tatmin edilme derecesine bağlıdır. bunu karşılayacak şekilde besin ve kalori değerlerine göre. kişinin gösterdiği her davranışın. Maslow’un Gereksinimler Hiyerarşisi Piramidi Abraham Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi’nde de belirtildiği gibi fizyolojik gereksinimlerin başında gelen insanın “nefes almasından” sonraki ilk temel gereksinimi beslenmedir. davranışta etkili olma özelliğini kaybeder ve daha üst seviyedeki ihtiyaçlar davranışı etkilemeye başlar. Yaklaşımın ikinci varsayımı ihtiyaçların sırası ile ilgilidir. Kişi gereksinimlerini gidermek için belirli yönlerde davranır. haftalık ve aylık beslenme programları düzenlenmelidir. Bu varsayıma göre kişi belirli bir sıralama gösteren hiyerarşiye sahiptir. Alt kademelerde bulunan ihtiyaçlar giderilmeden üst kademelerdeki ihtiyaçlar. G. B. Bu nedenle ihtiyaçlar davranışı belirleyen önemli etmenlerdir. yaptıkları işin ağırlık derecesinden başlayarak günlük enerji gereksinimleri belirlenmeli. Piyal. Çalışanların beslenme programı yapılırken. Tatmin edilen ihtiyaç.. günlük. 235 . Çalışma Yaşamında Beslenme Çalışanların sağlıklı bir yaşam sürdürebilmeleri için beslenme temel gereksinimlerden biridir. 1989). Maslow Gereksinimler Teoremi: İnsan ihtiyaçlarını bir hiyerarşi içerisinde ele alan Abraham Maslow’un yaklaşımında birinci varsayım. kişiyi davranışa yöneltmez.XV. kişinin sahip olduğu belli gereksinimleri gidermeye yönelik olduğudur.

bitki çayları. çorba vb. kaliteli ve ekonomik beslenme konusunda çalışanlar. yeterli ve dengeli beslenmelerini sağlayacak beslenme programları uygulanmalı. evlerinde de ekonomik ve kaliteli beslenmenin sağlanabilmesi için. Çalışanların servis edilen yiyecekiçecekleri tüketebilmesi için. Sadece işyerinde değil. çok sıcak ortamlarda çalışma vb. Başta ağır işlerde çalışanlara günlük enerji ve besin öğeleri gereksinmelerinin yarısını karşılayacak nitelikte. Y. İş yerinde kaliteli beslenmenin sağlanabilmesi için. Sıvı olarak. çalışanlara etkin beslenme eğitimleri verilerek. Ağır ve tehlikeli işlerde çalışanların sebze ve meyve tüketimlerinin de. Bazı iş kollarında. 2008). ana ve ara öğünlü menüler planlanmalıdır. her çeşit besine gereksinme ölçüsünde yer verilmelidir. Set seçimsiz menüler uygulanıyorsa. bu menüler mümkünse 4 kap olarak planlanmalıdır. Özellikle ağır ve tehlikeli işlerde çalışanlar için yüklü enerjinin tek bir öğünde verilmemesine dikkat edilmeli. ayran. eğitici ve çalışanların beslenme alışkanlıklarına uygun bir beslenme programı uygulanmalıdır. Çalışanlara yönelik toplu beslenme hizmetinin her basamağında tüm işlemler kaliteli ve güvenilir olmalıdır. çay molasında kaliteli bir ara öğün örüntüsü doğrultusunda planlanan kumanya menüleri ile çalışanların performansı ve verimliliği olumlu yönde etkilenmiş ve iş kazası riski de azaltılmış olur. koşullarda) günde en az 12-14 bardak veya her 1000 kalori başına 1 litre kadar sıvı tüketilmesi sağlanmalıdır. domates. aksi halde besin zehirlenmeleri. Gazlı içeceklerin (kola. portakal vb. çalışanların performanslarının düşmesi ve sonuçta o kuruluşta verim düşüklüğü kaçınılmazdır. Bunun için yine yapılan işin niteliğine göre artırılması kaydıyla (güneş altında. pilav. yemekler iştah açıcı. başta temiz ve güvenilir içme suyu. sulu yiyeceklerin tüketimine olanak sağlanmalıdır (Beyhan.) sağlıklı ve dengeli beslenmede yeri yoktur. sosyal ve psikolojik tatmin sağlayan. her gruptan. iş yerinde çalışanlara verilmesi gereken beslenme hizmeti en az bir ara öğüne de paylaştırılmalıdır. Sadece karın doyurucu değil. gazoz vb. Sabah işyerine gelince veya kuşluk vakti. öğünlere dağılımı dengeli olmak koşuluyla. toplu beslenme servisi çalışanlarının moral bozukluğu. sebze ve meyveler yeterince verilmelidir. bazı besin öğeleri normal gereksinmeye ek olarak verilmelidir. 236 . işyeri hekimi ve toplu beslenme yöneticisi bir arada. açık çay.Gerek işyerinde. tercihen taze meyve suları. Bazı yemeklerin de gereksinmeye paralel olarak 1 porsiyonlarına giren yiyecek gramajlarında daha önce de belirtildiği gibi bir miktar artırıma gidilmelidir (et. limonata. toplu beslenme standartlarına uygun yemekhanelerde yemek yemelidir. kıvırcık.). menü planlamada bu durum dikkate alınmalıdır. roka. hafif işlerde çalışanlara göre daha fazla olması gerektiği düşünülerek. gerekse iş dışında çalışanların sağlık riskleri ve çalışma koşulları temel alınarak. kayısı. Güneş altında uzun süre çalışanlara veya röntgen ışınlarına maruz kalanlara A vitamininin ön maddesi karotenlerden zengin havuç. hem de sabah çoğunlukla kahvaltı yapmadan iş yerine gelen veya kalitesiz bir kahvaltı yaparak iş yerine gelen çalışanlarda bu yönden oluşabilecek olumsuzluklar önlenmiş olur. Böylece hem öğle yemeğindeki aşırı yüklenme önlenmiş olur. Çok sıcak ve aşırı tozlu ortamlarda çalışanların bol sıvı almaları sağlanmalıdır. yeterli ve dengeli beslenme bilinci oluşturulmaya çalışılmalıdır. Çalışanlar. çalışanların doyumsuzluğu/memnuniyetsizliği. işveren. kuru baklagiller gramajları ile yemeklerin içerisine giren yağ miktarları vb. marul. susama duygusuna bakılmaksızın artırılmalıdır. çorbalar sıklıkla verilmelidir. süt. işveren ve çalışan temsilcileri ve sendika görevlileri bilinçlendirilmelidir. Özellikle ağır ve tehlikeli işler kapsamında çalışanların sıvı alımı. Çok soğuk ortamda çalışanlara sıcak içecekler. hijyenik ve sübjektif kalitesi yüksek olacak biçimde üretilmeli ve sunulmalıdır. makarna.

hafif el işleri) İşin Yapılış Şekli Maden kömürü. şerbet.. çay gibi içecekler verilebilir. 25 yaştan sonraki birinci 10 yıl için % 3. Kullanılan yağ. çukur kazma. Ayrıca iş gücünün yaş durumu da enerji harcamasında önemlidir. tütün. Piyal. lastik. büro vb. duman. ikinci 10 yıl için % 5 ve daha sonraki 10 yıllar % 7 oranında enerji harcamasında azalma olur (Fişek. gıda hijyeni. kağıt sanayi. Bu nedenle ağır işlerde. peçete vb. porselen ve çimento sanayisi. tünel işleri Marangozluk. kauçuk. çalışanlara belirli aralıklarla sağlıklı yaşam. masa örtüsü. tekstil. kişisel hijyen zararlı alışkanlıklar.5 7. etkenler psikolojik doyumu etkiler. Çalışma ortamında kullanılan maddeler ya da üretim sürecinde ortaya çıkan toz. makine. gaz gibi kirleticiler çalışanların tat duyularını etkileyebilir. yemekhane sorumlusu. işler İş İçin Gereken Enerji Harcaması 10-12. ağır ev işleri Ev işleri. Ağır işte çalışanların terlemeye bağlı olarak normalden çok azot kaybettikleri bilinmektedir. matbaa.5 5. çok sıcak ve çok soğuk ortamlarda çalışanların protein gereksinimi % 10-20 artmaktadır. Kalori ve besin değerinin yanı sıra psikolojik doyum da göz ardı edilmemelidir. Birgül. Gıda üreten ve 60 beygir gücünün üzerinde motor gücü bulunan veya 10 ve üzerinde 237 .0 2.Yapılan işin ağırlık derecesine göre kalori gereksinimleri İşin Ağırlık Derecesi Çok Ağır (Ağır yük kaldırma. Eğer yemek işyerine dışarıdan geliyorsa ve hizmet satın alınması şeklinde yapılıyorsa veya işyerine ait yemekhanede taşeron firma tarafından yemek çıkartılıyorsa.. çalışanların beslenme hizmetlerinden memnuniyet düzeylerini ölçmeli ve elde edilen sonuçlar doğrultusunda gerekli düzenleme ve kalite iyileştirme çalışmalarını yaparak tüketici memnuniyetini en üst düzeye çıkaracak stratejileri oluşturmalıdır. demir çelik sanayi. yeterli ve dengeli beslenme konularında işyeri hekimi ile koordineli olarak eğitimler vermeli. Sıcak ortam çalışmalarında ise limonata. Ağır fiziksel hareket kas kitlesini de artırmaktadır. Çalışma ısısının düşük olduğu yerlerde pekmez. tarım işleri Kimya. Ağızda oluşan metalik tat psikolojik doyumu engelleyebilir. aşçıbaşı. B. şurup. İşyerinde aylık ya da haftalık yemek listesi hazırlanmasında işyeri hekimi. gemicilik. baharatlar. 1989). harç karma) Ağır (Yük kaldırma. Çalışma ortamındaki ısı çok yüksek veya çok düşük olduğunda da azot kaybı artmaktadır. ayran ve çay gibi sıvı gıdalar önerilebilir (Piyal.5 Toplu beslenme yöneticisi. yemek yenen kaplar. yemeğe eklenen tuz. satın alma ya da personelden sorumlu bir kişi ve varsa sendika temsilcileri ya da çalışan temsilcilerinin katılımı sağlanmalıdır. inşaat. 1991). yemek türleri. gıda. Ayrıca çevre ısısındaki her 10 0C’ lik artış enerji harcamasını % 5 oranında artırırken. beden gücü) Orta (Ayakta el hareketi ile çalışma Hafif (Genellikle ayakta. şartname hazırlanması sırasında yemek şirketinde diyetisyen ya da gıda mühendisi çalıştırılması koşulu eklenmeli ve liste hazırlanmasında yemek şirketinin temsilcisi olan bu yetkilinin de katılımı sağlanmalıdır. G. Ara dinlenmelerde sıvı gıdalar verilmesi hem psikolojik hem de fizyolojik gereksinim açısından önerilmektedir. her 10 0C’ lik azalma için % 5 oranında enerji harcaması düşmektedir.

gıda. mutfağın araç gereç durumu. aynı öğünde verilen yemekler. şekil ve renk yönünden birbirini tamamlamalı. Yemek listesi hazırlanırken. Bir öğünde hazırlanması zaman alan yemeklerden birden fazlası aynı öğünde yetiştirilmeye çalışılmamalı. bir önceki ve bir sonraki günün menüsüyle bağlantılı düşünülmeli ve alınan malzemenin zarara uğramadan kullanılması sağlanmalıdır (Piyal. kimyagerler. kimya mühendisleri.. 1991). Birgül. kıvam. monoton olmamalıdır. aynı lezzetteki yemeklerin bir arada verilmesi gibi hatalardan kaçınılmalıdır. su ürünleri mühendisleri ve biyologlar ile gıda bilimi konusunda en az yüksek lisans yapmış diğer meslek gruplarına üye kişilerin eğitim dallarına ve üretimin niteliğine göre sorumlu yönetici olarak çalıştırılmaları her bir iş yeri için zorunludur. 60 Gıda ve Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeleri Üreten İşyerlerinin Çalışma İzni ve Gıda Sicili ve Üretim İzni İşlemleri ile Sorumlu Yönetici İstihdamı Hakkında Yönetmelik. R.işçi çalıştıran veya et ve et ürünlerini üreten veya süt ve süt ürünlerini üreten veya su ürünlerini işleyen veya hazır yemek üreten iş yerleri veya yemek fabrikaları veya her türlü gıda katkı karışımları üreten iş yerlerinde. Ayrıca. herhangi bir yemeğin sık sık verilmesi. yapı. En az 4 yıllık lisans eğitimi almış Ev Ekonomisi Yüksek Okulu Beslenme Bölümü mezunları ve diyetisyenler yemek fabrikasında her bir iş yeri için sorumlu yönetici olarak istihdam edilebilirler60. personel sayısı göz önünde bulundurulmalıdır. en az 4 yıllık lisans eğitimi almış ziraat. Bir günün menüsü. veteriner hekimler.G: 27 Ağustos 2004/25566. 238 .

CDC) önerilerini referans almaktadırlar. Seyahat edilen ülkenin tıbbi olanakları ve sağlık/seyahat sigortasının olup olmadığı da bu değerlendirmede göz önüne alınmalıdır. Tetanos aşısı bireyleri tetanos bakterisi tarafından üretilen toksinin etkisine karşı korur (Pehlivan. Çalışma ortamı ile birlikte değerlendirildiğinde. Ancak erişkin bağışıklaması konusunda aynı düzeyde duyarlılık gözlenmemektedir. Ülkemizde yerleşmiş ve herkes tarafından kabul gören bir rutin erişkin asılama şeması olmadığından.Çalışma Yaşamında Bağışıklama Aşıların sağladığı en büyük yarar toplum sağlığının sürdürülmesidir.XVI.. Yeni doğan sağlığı için hamilelere yapılan aşılamaları da bu çerçevede değerlendirmek yanlış olmayacaktır. seyahat edilen ülkenin ve konaklanacak yerin koşullarını. Bu nedenle yakın zamanda ülkemizde ilk “Erişkin Bağışıklama Merkezi” Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde hizmete girmiştir. T. seyahat edenin davranışlarını ve sağlık durumunu göz önüne alarak.). WHO. bulunduğu çevre ve karşılaşabilecekleri tüm riskler değerlendirilerek. Bu nedenle bu bakterilerle karşılaşma riski azaltılamaz. 239 . Aşılama ile olgu sayılarının hızla azaltılması. çalışanların yaş ve sağlık durumu. Pek çok işyerinde çalışanların bir bölümü kısa veya uzun süreli olarak çalışmak üzere veya turistik amaçlı olarak yurtdışına seyahat etmektedir. çalışma ortamı. salgınların önlenmesi ve hızla kontrol altına alınması amaçlanır. Seyahat edilen ülkelerdeki bulaşıcı hastalıklara yakalanma riski nedeniyle de aşı yapmak gereği ortaya çıkabilir. (Aksoy. Buna göre ilk hafta içerisinde Meningokok A+C ve Kızamık aşısı. ülkemizdeki erişkin aşılamasına önemli katkılar sunabilecek konumdadırlar. Bazı aşılar ise “bireysel korumayı” amaçlar. bir RD yapılmasını ve gerekli aşıların buna göre saptanmasını önermektedir. İşyeri Sağlık Birimleri ve İşyeri Hekimlerinin Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte işyeri hekiminin görevleri sayılırken “Bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlayarak yayılmasını önleme ve aşılama çalışmaları yapar” denilmektedir..). Ş. Örneğin Tetanos bakterisi toprakta ve bazı hayvanların gastrointestinal sisteminde de yaşar. Altınel.Ş. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen kampanya tarzı aşı çalışmalarının hemen tamamında bebekler ve çocuklar hedeflenmiştir. İşyerinin faaliyet alanı. hekimler genellikle Amerikan Hastalık Kontrol Merkezi’nin (Centers for Disease Control and Prevention . kişilere özel bir aşı takvimi çıkarmak gerekmektedir. işyerlerinde sağlığın korunması ve geliştirilmesi ile görevli olan işyeri hekimleri. S. kişilerin özel durumlarından kaynaklanan risklerin gerektirdiği diğer aşıları da göz önünde bulunduran bir program yapılmalıdır. kalınacak süreyi. Yani rutin erişkin aşılarına ek olarak. Pek çok bağışıklama programı için “hastalığın kontrolü” gerçekçi bir hedeftir. Ülkemizde aşılama kampanyaları nedeniyle çocukluk dönemi aşıları iyi bilinmektedir. yaygınlaştırılması önem taşımaktadır (Aksoy. Erişkinlere yönelik sözü edilmesi gereken en önemli ve kapsamlı aşılama “Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) Bulaşıcı Hastalıklarla Mücadele Yönergesi” doğrultusunda. Bugünkü koşullarda erişkinlere yönelik aşılamayı programlı bir şekilde yürütmeyi hedefleyen bir başka mesleki organizasyon olmadığından. bu aşılardan 3 hafta sonra ise Td aşısı uygulanmaktadır. işyerlerinde yapılacak aşılamaların geliştirilmesi. 2009). TSK bünyesine yeni katılanlara yapılan aşılamadır.

ezilme. mesleki gerekçe.ACIP 2011 Erişkin Aşı Şeması(*) Yaş Grupları Aşı Tetanos. 60-155 aylık ise DaBT-İPA. mermi ile yaralanmalar. kabakulak (KKK) Pnömokok (polisakkarit) Human (HPV) Zoster Hepatit A Hepatit B Meningokok Açıklama Önceden bağışıklanmamış ve bu yaş grubunda olan tüm bireyler (Aşı kartının olmaması veya enfekte olduğuna dair kanıt olmayan) 19-26 Yaş 27-49 Yaş 50-59 Yaş 60-64 Yaş ≥ 65 Yaş Her 10 yılda 1 Td rapeli Yaşam boyunca 10 yılda 1 Td. Her yıl 1 doz 2 doz 1 veya 2 doz 1 veya 2 doz 3 doz kadınlar için 1 doz 1 doz papillomavirus 1 doz 2 doz 3 doz 1 veya daha fazla doz Başka bir risk faktörü varsa (sağlık gerekçesi-kronik hastalıklar-. 14 yaş ve üzerinde ise Td uygulanır. SAĞLIK BAKANLIĞI BAĞIŞIKLAMA DANIŞMA KURULU KARARI 22. diğer endikasyonlar) Öneri yok (*) Recommended Adult Immunization Schedule: United States. 1. 2 doz) aşı uygulanmış EVET 3 ya da daha fazla doz uygulanmış HAYIR** +Kir feçes.2010 YARA YÖNETİMİNDE TETANOS PROFİLAKSİSİ ŞEMASI Temiz. Bu konuda Sağlık Bakanlığı’nın önerileri aşağıda verilmiştir. azaltılmış Boğmaca (Td. yanma ve donmalar * 59 ayın altında ise beşli karma. bu dozlardan bir tanesinde Tdap uygulanmalıdır. küçük yara AŞI HİKÂYESİ Tetanos toksoidi içeren aşı* TAT HAYIR HAYIR Kirli Yaralar+ Tetanos toksoidi içeren aşı* EVET HAYIR*** TAT EVET HAYIR Bilinmiyor ya da primer aşı serisi olan 3 dozdan az (0. Tdap) Influenza-Grip Varisella Kızamık. kesici/batıcı aletlerle oluşmuş yaralar. kopma. Şu anda tüm yaş gruplarına yılda 1 önerilmektedir. azaltılmış Difteri. yaşam tarzı.06. Tedavide ve tetanos toksoidinin (TAT) kontrendike olduğu vakaların profilaksisinde tetanos immun globulini (TIG) kullanılır. *** Son dozdan 5 yıldan daha uzun süre geçtiyse aşı uygulanır. Çalışma yaşamında işin niteliğine göre farklılık göstermekle birlikte en önemli aşılama tetanosa yönelik olanıdır. büyükbaş hayvan salyası ile kontamine olmuş yaralar. toprak. kızamıkçık. 2011 Yukarıdaki şemadan da anlaşılacağı gibi 2009 yılına kadar 50 yaş ve üzerine önerilen influenza aşısı daha alt yaş gruplarında başka bir risk faktörü varsa önerilmekteydi. 240 . ** Son dozdan 10 yıldan daha uzun süre geçtiyse aşı uygulanır.

Kasım ayları içerisinde yapılması önerilmektedir. tıbbi gerekliliği olanlara (Kronik kalp ve akciğer hastalığı olanlara. Görenek. Yukarıda Sağlık Bakanlığı Bağışıklama Danışma Kurulu’nun bu konudaki önerisi verilmiştir. Grip asısı virüsünün yapısını değiştirmesi nedeni ile her yıl tekrarlanmakta ve Ekim . 2009). doz şeklinde uygulanmaktadır. öğretmenlere de önerilebilmektedir.edu. Hepatit B aşılaması için ön kan testleri zorunlu olmamakla birlikte. Yapılan çalışmalarda erişkinlerin ilerleyen yaşla artan oranda Tetanos ve Difteriye(Td) karşı bağışık olmadıkları. memur.) önerilmektedir. bundan 6-12 ay sonra ise 3.). 61 http://www. taşıyıcıların saptanması açısından tarama testleri sonrasında aşılama yapılması önerilmektedir. Sağlık personeline.tr/dahilibilimler/infeksiyon/guncel/asilar. Grip (İnfluenza) Aşısı Grip aşısı risk grubu olarak adlandırılanlara. Sağlık Bakanlığı Hepatit B aşısını ulusal bağışıklama programına katmıştır. diyabeti olanlara. çalışanların pek çoğu bu hastalığa karşı doğal bağışık sayılmaktadır.gata. çay dağıtım vb. Ülkemizde en yaygın kullanılan erişkin aşısıdır. Özel durumlar dışında aşıdan sonra bağışıklık kontrolü için kan tetkiki önerilmemektedir (EKMUD. Ancak çocukluğunda hiç aşılanmamış olanlara veya aşılandığı konusunda kuşku duyulanlara 3 doz aşı ile primer aşılama yapılmalıdır (Birer ay ara ile 2 doz. V. İşyerindeki bütün erişkinlere her 10 yılda bir.doc. Ancak erişkinler programa dâhil edilmemiştir. şantiye gibi çalışma ortamlarında toplumun diğer kesimine oranla kirli maddelerle temas ve yaralanma riski fazladır. Hepatit A Aşısı Hepatit A ülkemizde de yaygın olarak görülen viral bir hastalıktır. düzenli olarak tek doz Td aşısı yapılmalıdır. İlk aşıdan 6-12 ay sonra ikinci aşı yapılarak yaşam boyu bağışıklık sağlanmalıdır. işlerde çalışanlarla işi gereği sık yolculuk yapanları) değerlendirilerek. fabrika. 3 doz aşılama ile ömür boyu bağışıklık sağlanmaktadır. bu oranın %40’ lara vardığı tespit edilmiştir61 (Özgüven. Bu nedenle işyerinde Td aşılaması. aşı programlarına Hepatit A aşısını da ekleyebilir. Ülkemizde erişkin aşılama oranlarının daha düşük olması nedeni ile bağışıklık düzeyinin de çok daha düşük olduğu ileri sürülebilir. bir soğuk algınlığı enfeksiyonu geçirdiğini düşündüğü bir sırada aslında bu hastalığı geçirebildiğinden. tüm çalışanları kapsayacak şekilde (işçi.. L. İşyerlerinde çalışanların çoğu sarılık belirtileri görülmeden. Hepatit A aşısı Sağlık Bakanlığı'nın ulusal bağışıklama programı içerisinde yer almamaktadır. Yaralanma durumunda ise kişinin aşı ve yara durumu değerlendirilerek ek aşı ve /veya serum yapılıp yapılmamasına karar verilir. 241 . 65 yaşın üzerinde olanlara vb. doz Td aşısı). gıda. İşyeri hekimi görev yaptığı iş yerlerinde risk gruplarını (yemek. Hepatit B Aşısı İşyeri hekimleri başta portör muayenesi ile işe girişte saptadığı Hepatit B aşısı olmamışların aşılanmasını sağlamalıdır. Ülkemizde Hepatit B hastalığının yaygınlığı ve karaciğer kanserine karşı koruyuculuğu göz önüne alınarak gıda ve sağlık iş kolu çalışanlarının dışındakilerin de aşılanması yararlı olacaktır. Hepatit B aşılaması birer ay ara ile 2 doz ve ikinci dozdan 6-12 ay sonra ise 3. Bunun dışında toplu olarak bir arada yaşamakta olanlara ve aşılanmak isteyenlere de önerilmektedir.Difteri Tetanos Aşısı Atölye. taşeron çalışanları) yapılmalıdır.

aşılamanın erken yaşta ve/veya cinsel yaşam başlamadan önce yapılması önerilmektedir. Orta Afrika Cumhuriyeti. Sağlık Bakanlığı Pakistan. hastalarla temas ve salgın olan ülkelere işi gereği seyahat etmek zorunda olunması vb. Nijer. Mısır. Sudan. Su Çiçeği Aşısı Su çiçeği aşısı 2 doz halinde 1-2 ay ara ile kontrendikasyonu olmayan erişkinlere yapılmaktadır. 10 yılda bir yapılmaktadır. Hudut ve Sahiller Genel Müdürlüğünün aşı merkezlerinde yapılmakta ve aşı sertifikası ile belgelendirilmektedir62. hastalığın yaygın olduğu bölgelere gitmesi durumunda tek bir hatırlatma dozu ile aşılanması yeterli görülmektedir. Cinsel yaşam başlamış ancak HPV enfeksiyonu gelişmemiş olanlarda da aşının yarar sağlayacağı bildirilmektedir.Kabakulak aşısı (MMR-KKK) yapılması. Hastalıkla temas durumunda ilk birkaç gün içerisinde aşılamanın yapılması koruma sağlayabilmekte veya hastalığın hafif seyretmesine yardımcı olmaktadır.) Aşının yolculuktan 4 hafta önce yapılması gerektiği unutulmamalıdır. Gine. Sarıhumma aşısı. Cad. Kızamık. CDC tarafından önerilmektedir. Nijerya.gov. Su çiçeği erişkinlerde ağır seyreden viral hastalıklardandır.Kızamıkçık. Gana. Yemen ve Endonezya gibi ülkelere seyahat edenlere 1 doz OPV asısı önermektedir. Hindistan. risk durumlarında (50 yaş altı hiç aşılanmamışlara 4 hafta ara ile 2 doz. Bostwana. Burkina Faso.hssgm. sarıhumma hastalığı riski bulunan ülkelere seyahat edenlerden veya bu ülkelerden transit geçiş yapanlardan sarıhumma aşısı olduklarını belgelendirmeleri istemektedir. bu üç hastalıktan herhangi birine karşı risk oluşması durumunda. Polio aşısı ile sağlanan bağışıklık yaşam boyu sürmektedir. Ancak erişkinlerin bu hastalıkları ağır geçiriyor olmaları dikkate alınarak. Mali. (CDC erişkinler için IPV – enjeksiyon şeklinde olanın aktive polio aşısını önermektedir. Rahim ağzı kanserine neden olan HPV bazı tiplerine karşı geliştirilmiştir.Kabakulak Aşısı İş yerlerinde ender de olsa kızamık ve kabakulak hastalıklarına rastlanılmakta ve bağışık olmayanlar arasında yayılma görülebilmektedir. Polio Aşısı Geçmişte üç ya da daha fazla dozda ağızdan çocuk felci aşısı (OPV) olanların. Cinsel yaşamın başlaması ile birlikte HPV virüs enfeksiyonu gelişebileceğinden. Afganistan. 62 http://www.Kızamıkçık. daha önce aşılanmışlara ise tek doz) MMR aşısı yapılabilir. İşyerlerinde. Fildişi Sahili. Benin.aspx. Ülkemizde geçmişte tek doz kızamık aşılaması yapılmış olduğunu da dikkate alarak. 242 . Aşı sertifikası. aşılanmadan 10 gün sonra ve 10 yıl süre ile geçerlidir. Koruyuculuğu çok yüksektir. Çalışanların büyük bir bölümü çocukluk döneminde aşılanmış veya bu hastalıkları geçirmiş olduklarından bağışık durumdadır. birinci aşıdan 2ve 6 ay sonra olmak üzere 3 aşı yapılması önerilmektedir. Kamerun. Sarı Humma Aşısı WHO.tr/seyahat/zorunluasilama. 26 yasından küçük kadın çalışanlara 3 doz halinde. Diğer aşılarla aynı anda. vücudun farklı bölgelerine uygulanabilir.Kızamık. canlı viral aşıdır. Human Papilloma Virüs (HPV) Aşısı Rahim ağzı kanserinin önlenmesi için genç kızlık döneminde yapılması önerilen yeni bir aşıdır. Su çiçeği bulaşma riski olan ve hastalığı geçirmediği bilinen erişkinler suçiçeği asısı ile aşılanabilir.

uygun tıbbi yaklaşımın verilemeyeceği bölgelere seyahat edenlere.(Meningokoksik) Menenjit Aşısı CDC tarafından menenjit kuşağında yer alan bazı Afrika ülkelerine seyahat edenlere önerilmektedir. Derialtına yapılmakta ve koruyuculuk süresi 2 yıl veya daha uzun olarak verilmektedir. Kuduz Proflaksisi Kuduz hastalığının mortalitesinin çok yüksektir. Kuduz yönünden sürekli risk oluşturan işlerde çalışan kişilerde temas öncesi proflaksi. Tablet (ABD) ve enjeksiyon (AB) seklinde olmak üzere 2 ayrı tür tifo aşısı bulunmaktadır. Kuduz olasılığı olan hayvanlarla sık temas eden kişilere. 48 saat ara ile 4 tabletin arka arkaya alınması ile aşılanır. Pnömokok Aşısı Risk grubu olarak belirtilen ve tıbbi gerekliliği olan çalışanlara (kronik akciğer hastalığı. Ülkemizde hacca gidenlere ve TSK’ ne katılanlara A ve C türlerine karsı etkili olan aşı yapılmaktadır (Özgüven. Kuduz açısından yüksek riskli işlerde çalışanlara.. 3. veteriner hekimler. Aşı yolculuktan 1 hafta önce yapılmalıdır. Tifo Aşısı CDC tarafından hijyen koşulları yetersiz ülkelere seyahat durumunda. Enjeksiyon şeklinde ve kas içine yapılır. Y ve W-135 tiplerine karşı geliştirilmiştir. Bununla birlikte kuduz immünglobulin kullanımına gerek kalmaz ve aşı dozunu azaltır. Hatırlatma dozu 5 yılda bir yapılır.). Koruyuculuk süresi 5 yıl olarak verilmektedir. 2. C. kuşkulu ısırık-temas durumlarında ise temas sonrası proflaksi uygulanmaktadır. Yaygın olarak kullanılan bu 4 alt gruba da karşı koruyucu olan kapsüler menenjit aşısıdır. kuduz riskli temas sonrası yaklaşım gerekliliğini ortadan kaldırmaz. kalınacak süreye ve konaklama koşullarına göre önerilmektedir.). Bu nedenle enfeksiyonun hastalık etkeni ile karşılaşır karşılaşmaz durdurulması büyük önem taşımaktadır. Görenek. Köpek kuduzunun yüksek olup. L. hayvan bakıcıları. 243 . “Ty21atablet” tifo aşısı canlı aşıdır. G. Fark edilmeyecek temaslar için de koruyuculuk sağlayabilir. Ülkemizde tifo aşısı bulunmamaktadır (Aksoy. Erişkinlerde menenjit salgınlarına yol açan Neisseriameningitidisin A. kuduz laboratuvarı çalışanları. böbrek yetmezliği olanlara. splenektomi ameliyatı geçirenlere veya organ nakli yapılmış olanlara ve 65 yaş üzerinde olanlara) bir veya 2 doz halinde yapılması önerilmektedir. Ş. Temas sonrası yaklaşımın gecikebileceği koşullarda koruyuculuğundan yararlanılır. Temas öncesi proflaksi kimlere uygulanmalıdır: 1. Temas Öncesi Proflaksi: Temas öncesi proflaksi. Hatırlatma dozu 2 yılda birdir. Diğeri ise Vi polisakkarit tifo aşısıdır.

Rutin aşılanan kedi.1 ml. bir doz rapel önerilir. -Kuduz immünglobulin uygulanması. diğer risk gruplarında iki yılda bir kuduz antikorları ölçülür. kan. ve 21. gerbil. temas sonrası yaklaşım: Bu grupta kuduz şüpheli temasta. Kuduz bir hayvanı beslemek. basamaklarını kapsar.. TC Sağlık Bakanlığı’nın Kuduz Yönerge’ sinin uygulama önerisidir. Eğer “RFFIT” ile tam nötralizasyon 1/5 serum dilüsyon altında ise.. Gerekirse bu konuda aşılamayı yapan veteriner hekimden bilgi istenmelidir. Ancak bağışıklığı baskılananlarda antikor ölçümü gereklidir. Bu nedenle hayvan sağlığı ile ilgili kurumlar özel bir veri bildirmedikçe. kuduz immünglobulinine gerek yoktur.(ya da 28. Deltoid bölge üstüne 0. idrar ve feçesle temas. köpek gibi hayvan ısırıklarında. ve 3. kobay. Temas Sonrası Profilaksi: Öncelikle kuduz şüpheli bir temas olup olmadığı ve temasın niteliği değerlendirilmelidir. Klorokin veya meflokin gibi antimalaryal ilaç alan veya alması gereken kişilere intradermal şema uygulanmamalıdır. 2. 244 . Rapel doz: Kuduz virüs veya aşı üretiminde çalışanlar gibi yüksek risk grubunda olanlarda her altı ayda bir. sıçan. Ülkemizde ve dünyada bugünkü verilerle fare. -Yara temizliği. 0.. İntradermal uygulama: İntradermal uygulamaya uygun olan aşı preperatları kullanılır. Risk grubunda 2-3 yılda bir rapel yapılabilir.) günlerde toplam üç doz aşı uygulanır (Bu uygulama şekli ve takvim. olarak uygulanır.Aşı uygulama şekli ve takvimi: 1. Kuduz hastasına rutin bakım yapan sağlık personeline müköz membran veya bütünlüğü bozulmuş deriye infeksiyöz materyal teması olmadıkça proflaksi gerekmez. sincap. bu tür hayvan ısırıklarında proflaksi gerekmez. İntradermal aşı uygulaması sadece deneyimli ve bu konuda yetki verilen kişiler tarafından yapılmalıdır.) günlerde 0. hamster. yabani tavşan ısırıklarında insana kuduz geçişi gösterilmemiştir. 7. 7. Temas öncesi proflaksi uygulananlarda.). deride daha önce var olan kesi veya bütünlük bozulması veya müköz membran temasıyla geçer. pişmiş et ve sütünü yemek kuduz geçişi açısından risk oluşturmaz ve proflaksi gerekli değildir. hayvanın gözlenmesi şartı ile proflaksi gerekmez. Kas içi uygulama: Deltoid kas içine 0. Temas sonrası proflaksi.      İnsan ısırıklarında kuduz olmadığı sürece proflaksi gerekmez. tavşan. günde olmak üzere toplam iki doz aşı uygulanır.(ya da 28. Bunun dışında normal bir kişide tam doz uygulamadan 2-4 hafta sonra antikor yanıtı gelişeceğinden rutin olarak antikor titre ölçümü önerilmez. Proflaksi gerektirmeyen temas: Kuduz ancak virüsün ısırık yarası. -Aşı uygulanması. ve 21.

Riskli temas:   Tüm vahşi ve evcil etobur hayvan ısırıkları. Bağışıklama: Tüm temas sonrası bağışıklama yaklaşımları. Aşı uygulanması: Varolan hücre kültürü aşılarından her birinin yeterli etkinliğe sahip olduğu gösterilmiştir. aşı uygulamasına son verilir.3. Derin ve geniş yaralanmalarda kozmetik faktörler ve enfeksiyon riski değerlendirilerek kuduz proflaksisi gerekiyorsa mutlaka yara çevresine kuduzimmünglobulini yapıldıktan sonra sütür atılabilir. temas sonrası bağışıklama: * 0. günlerde toplam beş doz uygulanır.. ve 3.. Küçük çocuklarda uyluk anterolateral bölgeye kas içine uygulanabilir. Daha önce hücre kültür aşılarıyla temas sonrası tam aşılama yapılanlar. günlerde iki doz aşı. kesi. Doz: 0. Kuduz immünglobulini gerektirmeyen durumlar:    Temas öncesi tam aşılama yapılanlar. müköz membranların tükürük. kas içine uygulanır. Gluteal bölgeye enjeksiyon. Daha önce tam doz aşılanmış veya temas öncesi tam doz proflaksi uygulanmış kişilerde.    Tüm ısırık ve tırmık yaraları bol akarsu ve sabunla hemen yıkanmalı ve temizlenmeli. arada geçen süre ve ısırık ya da ısırık dışı temas olup olmadığına bakmaksızın kuduz immünglobulin ve aşısının birlikte verilmesini kapsamalıdır. Tüm hastalar tetanos proflaksisi yönünden değerlendirilmelidir. yeri ne olursa olsun kuduz için risk oluşturur. Bu uygulama kuduz virüsü geçişini yüksek oranda azaltmaktadır. arkasından iyot. antikor titresini düşürdüğü için asla yapılmamalıdır. 245 . Kuduzda inkübasyon süresi çok değişken olduğundan. Süresi: Temas sonrası olabildiğince erken başlanmalıdır. salya ve diğer nöral doku gibi potansiyel enfekte olabilecek materyalle teması ve tırmalama da riskli olarak kabul edilir.. * 10 günlük gözlem süresi içinde şüpheli temasa neden olan hayvanın kuduz olmadığı kanıtlanırsa. kuduz antikor titresi bulunanlar. temas sonrası geçen süreye bakmaksızın aşılamaya alınır. kas içine uygulanır. Yara bakımı: Kuduz şüpheli temas proflaksisinde en önemli adım yara bakımıdır. 7. 14. povidone-iodine gibi virusidal ajanlar uygulanmalıdır. Uygulama şekli: Erişkinlerde deltoid bölgeye. Isırık dışı yaralar: Açık yara. Belge ile ispatlanmış. ve 28.

10 gün hayvanı gözleme alma seçeneği olan durumlar (ağır hastalık. Bilinen ve halen sağlam bir hayvan tarafından 10 günden daha önce ısırılmış veya temas etmiş olanlar. Fare gibi diğer küçük kemiriciler tarafından ısırılan veya teması olanlar. Kuduz veya kuduz şüpheli hayvanı besleyen. Sağlık Bakanlığı Kuduz Koruma ve Kontrol Yönergesi-2001 Kuduz riskli temasta proflaksi yaklaşımı 246 . Soğukkanlı hayvanlar tarafından ısırılanlar. Kuduz olmayan insan ısırıkları. Kuduz hastasına rutin bakım uygulayanlar. idrar. dışkısı ile teması olan. malnütrisyon gibi). Aşı ve immünglobulin yapılması risk oluşturup. kan. etini ve sütünü pişirdikten sonra yiyenler.Kimlere Aşı Uygulanmaz?         Aşılı hayvan tarafından ısırılma veya temas.

aylar.06 mL/kg. yakında ardından canlı aşı ya da türü bilinmeyen aşı Ig verilmişlere yapılmışlara iki doz ardışık uygulanmaz. VZIG sonrasında hastalık önlenebilmiş ise takiben aşı uygulanır. vücut sıvıları ve hastalarla temas riski yüksek sağlık çalışanı Temas Sonrası: Önce aşılı ve Anti-HBs yanıtı var ise gerekmez. Özellikle çoğul dirençli tüberküloz hastaları ile ilgili bölümde çalışanlara BCG Aşısı 0. neomisin alerjisi olanlara veya immünkompromize hastalara uygulanmaz. gebelere uygulanmasını engelleyecek veri yoktur. SK. Endikasyonlar Uyarı ve Kontrendikasyonlar Gebelik dâhil bilinen kontrendikasyonu yoktur. 46 (RR-18): 1-42.3 mL.doz. Kabakulak Aşısı Tek doz. Bir ay ara ile iki doz Hastalığı geçirmediği 0. aşısız-yanıtsız ise HBIG+Aşılama. SK. Hastalarla temas eden tüm sağlık çalışanları. HBIG Temas sonrasında HBV hemen 0. jelatin veya neomisin alerjisi olanlara uygulanmaz. >50 kg: Toplam 625 ünite. kızamıkçık ve kabakulaktan korunması infeksiyonlular dahil immünkompromizelere. Gebelere. İM. MMWR 1997. Su çiçekli ile yoğun ve uzun süreli temas etmiş olan ve bilinen ya da olası risk altındaki (örneğin gebe) sağlık çalışanı. Kızamıkçık Aşısı Su Çiçeği Aşısı Gebe kalabilecek yaştaki kadınlar hariç 1957 öncesi doğanlar immün olarak kabul edilir. ölü aşı jelatin veya neomisin alerjisi olanlara. PK Yumurta alerjisi olanlarda İlk üç ay sonrasında anafilaksi. jelatin veya neomisin alerjisi olanlara yapılmaz. ciddi immünsupresyonlu HIV kızamık.5 mL. Aşılama öncesi tarama ile immünkompromizelere. İM. 1 ay 1957 ve sonrasında (canlı) sonra 2. Grip Aşısı Yıllık uygulama. 1957 öncesi doğanlar da aynı kapsamda düşünülebilir. Gebelere ve immünkompromize hastalara uygulanmaz. özellikle >50 yaş olanlara. Aşılama öncesi yapılan tarama ile immün statü ortaya konarak VZIG uygulamasına karar verilebilir. canlı aşı uygulanmalıdır. 1957 öncesi doğanlar immün olarak kabul edilir. dokümente edilen tüm sağlık çalışanları. infeksiyonlu/kontamine materyal ile temas IM. doğanlardan iki doz aşı yapılmamış olan ya da hastalığı geçirdiğine ilişkin delil bulunmayanlar. MMR. 247 . duyarlı bireylerin Gebelere. Şema tamamlandıktan 1-2 ay sonra antikor kontrolü önerilir. 1963-1967 arasında tek ölü aşı. Gebelere.Sağlık Çalışanlarına Uygulanması Öngörülen Aşı Şeması63 İmmumoBiyolojik Ajan Hepatit B Aşısı Şema 0-1-6. SK. SK. tek doz. Immunization of health-care workers. Nadir anafilaksi rapor edilmiştir. Açıklama İnfekte kişilere tedavi edici özelliği ya da uygulanmışsa yan etkisi yoktur. Kızamık Aşısı Bir doz. Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) and the Hospital Infection Practice Advisory Committee (HICPAC). etmişlere ilk yedi gün içinde uygulanır. Tek doz. Temas Öncesi: Kan. VZIG <50 kg: Her 10 kg için 125 ünite. ciddi immünsupresyonlu HIV infeksiyonlular dahil immünkompromizelere. Ön tarama testi koşul değildir. Aşılamadan sonraki altı hafta içinde salisilat kullanımından kaçınılmalıdır. için idealdir. immün statü araştırılmalıdır. 63 63 Centers for Disease Control and Prevention. Gebelere. booster doz gereksizdir.

248 .

çalışanların sağlık ve güvenlik eğitimlerinden. İş sağlığı profesyonellerinin görevleri arasında. skar vb. İşyeri hekimlerinin karşılaştığı etik sorunların başında. Taşeron firma çalışanlarının kadrolu çalışanların yararlandığı iş sağlığı hizmetlerinden. 64 65 http://www.XVII.icohweb. sağlık verilerinin gizliliğini ve çalışanların özel bilgilerini korumayı da içermektedir. sağlık gözetimi amaçlı kullanılması. Ancak bu bilgilerin de şifreli bilgisayar kayıtları olmasına ve sağlık personeli dışında ulaşımın engellenmesine özen gösterilmelidir. işyeri değişikliklerinde de bir örneğinin çalışana veya yeni işyerinin sağlık birimine ulaştırılması sağlanmalıdır. çalışanların bireysel ve toplu olarak sağlığına ve sosyal refahına yönelik hizmetlerin sunulmasıdır. İş sağlığı profesyonelleri. çevre ve toplum sağlığına katkıda bulunmalıdır.pdf. tüm çalışma yaşamı boyunca hatta emeklilik sonrası bile karşımıza çıkabilmektedir. dürüstlük.65. sağlık kayıtlarının bilgisayar ortamında da saklanmasına olanak vermiştir. tarafsızlık. henüz İGM sırasında karşılaşabileceğimiz etik sorunlar. Bu bilgilerin. hatta bazı yara. görevlerini yerine getirirken tam profesyonel bağımsızlığa sahip olması gereken uzmanlardır. İş Güvenliği Uzmanlarının Görev. Çalışanın rızası alınmadan ve sağlık personeli dışında kimsenin bu dosyalara ulaşamayacağı herkes tarafından bilinmeli. çalışma ortamı ve koşulları konusunda yeterli bilgiye sahip olmayan hekimlerin karar vermek zorunda kalması gelmektedir. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik R. çalışanın yaşamını ve sağlığını koruma. İş sağlığının amacı. Profesyonel davranış. Gelişen teknolojik olanaklar. Uluslararası İş Sağlığı Komisyonu (ICOH: İş Sağlığı Uluslararası Komisyonu Genel Sekreterliği)tarafından “İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Uluslararası Etik Kurallar” 1992 yılında yayınlanmış. Benzer sorunlar periyodik muayene sırasında da işyeri hekimlerinin karşısına çıkabilmektedir.org/core_docs/code_ethics_tur. Görevleri için gerekli olan yeterliği edinip sürdürmeli ve işlerini doğru uygulamayla ve profesyonel etik kurallara uygun biçimde yürütmelerini sağlayacak koşulları talep etmelidirler. 2002 yılında da güncellenmiştir64 (bkz. Yetki. Muayene sırasında pek çok özel bilgisini hekimle paylaşan çalışanın bu gizli bilgilerinin saklandığı sağlık dosyasının kilit altına alınması gerekir. İş sağlığı uygulaması en yüksek profesyonel standartlara ve etik ilkelere göre gerçekleştirilmelidir. KKD ve sosyal güvencelerden yoksun olması iş sağlığında ciddi etik sorunlardandır. 249 . Ayrıca. Yukarıda ana ilkeleri sayılan toplam 26 etik kuralın-ilkenin işyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanlarının görevlerine ilişkin çıkarılan yönetmeliklerde de yer bulduğu görülmektedir16.G: 27 Kasım 2010/27768. döküntü. Çalışma Yaşamında Etik Sorunlar Çalışma yaşamına adım atma aşamasında. işsizliği ve tetkik ücretlerinin yüksekliğini gerekçe gösterip laboratuvar gibi ek ve tamamlayıcı muayene ayrıntılarından kaçınan işçi adayları da işyeri hekimini güç durumlarda bırakabilmektedir. Bu aynı zamanda işyeri hekimini de zorda bırakan bir durumdur. işe giriş muayenesinin hakkıyla yapılamaması.13-İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Etik Kurallar). 1994 ve 1996 yıllarında yeni baskıları yapılmış. nin fotoğraflarla dosyalara eklenmesi çalışanın yararına bir gelişme olarak değerlendirilebilir. insan onuruna saygı ve iş sağlığı politikaları ile programlarında en yüksek etik ilkeleri geliştirme yer alır. Ek. İş sağlığı profesyonelleri.

Kişinin rızasına dayansa bile. yardım. bağış vb. bu hakların başkalarına devri veya aşırı şekilde sınırlanması neticesini doğuran hallerde bilginin açıklanması. hiçbir şekilde açıklanamaz. kirli işlerin. personelin ve diğer kimselerin hukuki ve cezai sorumluluğunu da gerektirir. bunları açıklayanın hukuki sorumluluğunu kaldırmaz. kazalara neden olan ağır işlerin geri kalmış ya da gelişmekte olan ülkelere kaydırılması. kanun ile müsaade edilen haller dışında. Araştırma ve eğitim amacı ile yapılan faaliyetlerde de hastanın kimlik bilgileri. müsaade edilen azami konsantrasyonlar) ülkelere göre farklılıklar göstermesi.G: 01 Ağustos1998/ 23420. R.Bilgilerin Gizli Tutulması Madde 23-Sağlık hizmetinin verilmesi sebebiyle edinilen bilgiler. 66 Etik sorunlar sadece ulusal düzeyde kalmamaktadır. 66 Hasta Hakları Yönetmeliği. atıkların geri kalmış ülkelere gönderilmesi. 250 . adlarla gelişmekte olan ülkelere aktarılması çözülmesi gereken ciddi etik sorunlardandır. Hukuki ve ahlaki yönden geçerli ve haklı bir sebebe dayanmaksızın hastaya zarar verme ihtimali bulunan bilginin ifşa edilmesi. tehlikeli maddelerin çalışma ortamlarında izin verilen en fazla değerlerinin (MAC. rızası olmaksızın açıklanamaz. kişilik haklarından bütünüyle vazgeçilmesi. ekonomik ömrünü tamamlamış tıbbi ya da tıp dışı araç ve gereçlerin. Sağlığa zararlı.

Manşon 200-250 mm Hg şişirildikten sonra yavaş yavaş indirilmelidir (saniyede 2 mm Hg). boy ölçere yanaşmalıdır. beden ısısı. 5 dakika oturarak dinlenmesi sağlanmalıdır. 1. Standart manşon kullanılmalıdır (12x35 cm). ayakkabılar çıkartılmalıdır. benzer kıyafetlerle. Muayeneye hazırlık hemşire ya da yardımcı bir başka personel tarafından yapılabilir.XVIII. 251 . nabız. Ölçekler ve Muayene Yöntemleri XVIII. Ölçü aletlerinin su terazisi ile dengesi sağlanmalıdır. manşonun kalp düzeyinde olmasını sağlayacak şekilde desteklenmelidir. Bulunan değerler kaydedilerek BKİ hesaplanmalıdır (bkz. kalın giysiler çıkartılmalı. Ayrıca her hafta başında kontrol edilmelidir. vücut ağırlığı. Her iki ayağa eşit yük binecek şekilde teraziye ayaklar yerleştirilmeli. Boy ölçümü yapılan kişi topuklarını ve sırtını ölçüm cihazında aynı hizada tutarak. Sonuç ayrıca tedavi rehberlerindeki sınıflamaya göre değerlendirilmelidir (bkz. aynı kişi tarafından. Ölçüm yapılan yerde yeterli ışık olmalı. cepler boşaltılmalı. Ölçüm sonucu hemen kaydedilmelidir. her ölçümden önce tartı ibresi sıfırlanmalıdır. aç karına-kahvaltı öncesi ve dışkılama sonrası) ayakta yapılmalıdır. göğüs çevresi ölçümü (inspirium ve ekspiriumda). solunum sayısı. ölçüm yapılan kişinin dik ve hareket etmeden durması sağlanmalıdır. Dijital olanlar da tercih edilebilir. Ölçüm 1-2 dakika sonra tekrar yapılmalıdır. muayeneye gelen kişiye sorularak değil tüm ölçümler yapılarak elde edilmeli ve sonra kayda geçirilmelidir. Boy ve Ağırlık Ölçümü Ölçümler kalibrasyonu yapılmış. sert ve düz bir zemine yerleştirilmiş tartı ve boy ölçer (stadiometre) ile (tercihen aynı araçlarla. Kan basıncı ölçümü Muayene olacak kişi son yarım saat içinde sigara içmemiş olmalı. bel ve kalça çevresi ölçümleri ile yapılmalıdır. boy. Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayeneleri Fizik muayeneye hazırlık. Çalışanın oturduğu koltuğun kolçağı. aşağıdaki JNC VII veya ESH-ESC Kan Basıncı Düzeyi Sınıflaması). Tüm çalışanlarda standart ölçüm sağlamak için. Bu bilgiler. İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler. kan basıncı. bir sonraki sayfa).

hafif şişman.00-29. İki işaretin ortası ölçüm yapılacak yerdir.99 17-18. Derece Obez Obez 2. çok sıkıştırılmaması ve aşırı baskı uygulanmamalıdır.99 ≥ 30 30. Bel Çevresi ve Bel Kalça Oranına ilişkin değerlendirme aşağıda verilmiştir. Bel çevresi ölçümü Geceden aç kalmış çalışan. Expirium anında ölçüm yapılır.00-34. Beden ısısı ölçümü rutin işe giriş ya da periyodik muayenede çok kullanılmasa da portör muayenesindeki değeri göz önüne alınarak yapılması sağlanmalıdır. Bel çevresi ölçülecek kişinin sağ tarafında en alt kosta bulunur ve midaxiller hat ile kesiştiği noktaya işaret konulur. Kalça çevresi ölçümü Uygun kıyafetle.’lik herhangi bir mezura kullanılabilir. mezuranın yere paralel olması. Vücut ağırlığı (Kg) BKİ = Boy 2 (m2) Beden Kitle İndeksi Sınıflandırması Sınıflandırma Zayıf<18. İkinci işaret yine midaxiller çizgide iliak kemik çıkıntısı üzerine konur.99 ≥ 25 25.99 ≥ 40 Normal Toplu. önce normal soluk alıp vermesi istenir.49 18-50-24. mezuranın bol tutulmaması.99 35.5 Aşırı Düzeyde Zayıf Orta Düzeyde Zayıf Hafif Düzeyde Zayıf BKİ (Kg/m2) < 16 16-16. Belirlenen yer üzerinden ölçüm yapılırken. Derece Obez 3. fazla kilolu Pre Obez Obez-Şişman 1.00-39.Nabız ve solunum sayısı 1’er dakika boyunca ölçülmelidir. yandan bakılarak. baş çevresi ölümünde kullanılan ya da 150 cm. Derece Obez Bel Çevresinin Cinsiyete ve Beden Kitle İndeksine Göre Değerlendirilmesi Erkek-Bel Çevresi Kadın-Bel Çevresi BKİ> 25 ≥ 94 cm ≥ 80 cm BKİ>30 ≥ 102 cm ≥ 88 cm 252 . karnın serbest olması. Ölçüm sırasında nefesin tutulmaması. Efor gerektiren işlerde çalışacaklar için hem inspiriumda hem de ekspiriumda göğüs çevresinin ölçümü önem taşımaktadır. cepler boşaltıldıktan sonra. kalçada en yüksek nokta belirlenir ve ölçüm oradan yapılır. Beden Kitle İndeksi (BKİ).

2.85 XVIII. gibi). Derece sistolik HT. Bel Kalça Oranı = Cinsiyet Erkek Kadın Bel Çevresi (cm) Kalça Çevresi (cm) Bel Kalça Oranı >1 >0. 2. Değerlendirme.2003 tarihinde JAMA' da yayınlanan JNC-VII raporuna göre yapılmıştır. JNC-VII Değerlendirmesi. Arteryel Kan Basıncı Değerlendirmesi XVIII. derece HT İzole sistolik HT Sistolik Kan Basıncı < 120 mm Hg 120-129 mm Hg 130-139 mm Hg 140-159 mm Hg 160-179 mm Hg ≥ 180 mm Hg ≥ 140 mm Hg Diyastolik Kan Basıncı < 80 mm Hg 80-84 mm Hg 85-89 mm Hg 90-99 mm Hg 100-109 mm Hg ≥ 110 mm Hg < 90 mm Hg İzole sistolik HT değerlendirmesinde. ve ve/veya ve/veya ve/veya ve/veya ve/veya ve 253 . hangi aralığa denk geliyorsa ona göre değerlendirilebilir (izole 1. Avrupa HT Derneği ve Avrupa Kardiyoloji Derneği Çalışma Grubu’nun hazırladığı “Arteryel HT Tedavisi Cep Kılavuzu’na göre: Sınıflama Optimum Normal Yüksek normal 1. ESH-ESC Değerlendirmesi. ABD' de 39 dernek-kuruluş ile 7 hükümet kuruluşundan katılan uzmanların çalışmaları sonucu ortaya çıkan ve 21 V.Bel Kalça Oranı Abdominal yağ miktarını gösteren basit yöntemlerden biridir. derece HT 2. Bu sınıflama aşağıdaki şekildedir. 2. diyastolik değerin < 90 mm Hg olması koşuluyla. Sınıflama Normal Pre-HT Evre 1 HT Evre 2 HT Sistolik Kan Basıncı < 120 mm Hg 120-139 mm Hg 140-159 mm Hg >160 mm Hg Diyastolik Kan Basıncı < 80 mm Hg 80-89 mm Hg 90-99 mm Hg > 100 mm Hg XVIII. derece HT 3. 2. 1.

2. XVIII. < 130/80 mm Hg 1 g ve üzeri proteinüri varsa. Kolay gelsin. 3. Basit Dikkat Testleri Aşağıda sizden istenenleri 1 Dakikadan kısa sürede yapmalısınız. < 125/75 mm Hg (*) Aktaran: (Kılıçarslan. 2011). Kan Basıncı Hedefleri İçin Algoritma (ESC) (*) KVH RD'nin bir parçası olan kan basıncını ölçün. biraz daha zor gibi.XVIII. < 140/90 mm Hg Diyabetik ise. Sadece bakarak bulmalısınız. Son olarak N’yi bulun. Aşağıda C’yi bulun. MMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMNMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM 254 MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM 99999999999999 99999999999 . Eğer C’yi bulduysanız şimdi de 6’ yı bulun. 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999996999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 3. 3. A. 1. OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOCOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO 2. kan basıncını izleyin ve hedefe ulaşmak için tedavi uygulayın. İlk ölçülen kan basıncı Sistolik > 140 ve/veya diyastolik > 90 mmHg Yaşam tarzı önerilerinde bulunun. Mouse imleci ya da kalem benzeri destek kullanmaksızın arananları bulmalısınız.

Kontrolü kaybetme korkusu 15. Bedeninizin herhangi bir yerinde uyuşma veya karıncalanma 2. Terleme (sıcaklığa bağlı olmayan) (15’in üzerinde alınan puanlarda psikiyatri uzmanına sevk yararlı olacaktır) 255 . çok ama dayanmakta çok etkilenmedim dayanabildim zorlandım (1) (2) (3) 1. BECK Anksiyete Ölçeği Katılımcının Adı Soyadı: Tarih: Aşağıda her insanın kaygılı ya da endişeli oldukları zamanlarda yaşadıkları bazı belirtiler verilmiştir. Sinirlilik 11.XVIII. Korkuya kapılma 18. Hiç rahatsız Hafif düzeyde Orta düzeyde Ciddi düzeyde etmedi (0) rahatsızlık rahatsız oldum rahatsız oldum verdi. Kalp çarpıntısı 8. Gevşeyememe 5. Ölüm korkusu 17. titreme 4. 4. Dehşete kapılma 10. Boğuluyormuş gibi olma duygusu 12. Yüzün kızarması 21. gizlemeden ve çekinmeden durumunuzu belirtebilirsiniz. Nefes almada güçlük 16. Sıcak/ateş basmaları 3. Bu nedenle çok açık. Baygınlık 20. Ellerde titreme 13. Uygulanan ölçekteki bilgiler benimle sizin aranızda gizli kalacaktır. Daha sonra her maddedeki belirtinin bu gün dahil son bir haftadır sizi ne kadar rahatsız ettiğini yandaki uygun yere (X) işareti koyarak belirleyiniz. Çok kötü şeyler olacak korkusu 6. Dengeyi kaybetme korkusu 9. Bacaklarda halsizlik. Titreklik 14. Lütfen her maddeyi dikkatli okuyunuz. Baş dönmesi veya sersemlik 7. Midede hazımsızlık ya da rahatsızlık hissi 19.

2. Her şeyden sıkılıyorum. Fakat yapmıyorum. BUGÜN DÂHİL GEÇEN HAFTA içinde kendinizi nasıl hissettiğini en iyi anlatan cümleyi seçiniz. Bundan kurtulamıyorum. 1. Kendimi öldürmek gibi düşüncelerim yok. Kendimden nefret ediyorum. A0. BECK DEPRESYON ÖLÇEĞİ AÇIKLAMA: Aşağıda gruplar halinde cümleler verilmektedir. Kendimi zaman zaman suçlu hissediyorum. 3. E0. J0. Gelecek hakkında mutsuz ve karamsar değilim. zayıf yanların veya hatalarım için kendi kendimi eleştiririm. Eğer bir grupta durumunuzu. 3. Kendimden memnunum. Çevremdeki birçok kişiden daha çok başarısızlıklarım olmuş gibi hissediyorum. 3. Kendimi her zaman suçlu hissediyorum. Kendi kendimden pek memnun değilim. 1. D0. B0. Kendimi tümüyle başarısız biri olarak görüyorum. Cezalandırılabileceğimi hissediyorum.XVIII. 5. Bana cezalandırılmışım gibi geliyor. 3. 3. Her zamankinden fazla içimden ağlamak gelmiyor. Her aksilik karşısında kendimi hatalı bulurum. 1. Fırsatını bulsam kendimi öldürürdüm. 2. 3. H0. Kendimi herhangi bir şekilde suçlu hissetmiyorum. 3. 2. 1. 2. Gelecek hakkında karamsarım. G0. Kendimi öldürmek isterdim. 1. Zaman zaman içimden ağlamak geliyor. 3. Hep üzüntülü ve sıkıntılıyım. F0. Eskiden olduğu gibi her şeyden hoşlanmıyorum. Öncelikle her gruptaki cümleleri dikkatle okuyarak. Birçok şeyden eskisi kadar zevk alıyorum. 1. Kendime çok kızıyorum. 2. Kendimi başarısız bir insan olarak görmüyorum. Çoğu zaman kendimi suçlu hissediyorum. Cezalandırılmayı bekliyorum. 1. İ0. 2. duygularınızı tarif eden birden fazla cümle varsa her birini daire içine alarak işaretleyiniz. Cezalandırıldığımı hissediyorum. Geleceğim hakkında umutsuzum ve sanki hiçbir şey düzelmeyecekmiş gibi geliyor. 2. 2. 2. 1. Çoğu zaman ağlıyorum. Başkalarından daha kötü olduğumu sanmıyorum. 256 . 1. 2. 1. Zaman zaman kendimi öldürmeyi düşündüğüm olur. Gelecekten beklediğim hiçbir şey yok. Artık hiçbir şey bana tam anlamıyla zevk vermiyor. Kendimi üzüntülü ve sıkıntılı hissediyorum.Kendimi üzüntülü ve sıkıntılı hissetmiyorum. Hatalarımdan dolayı ve her zaman kendimi kabahatli bulurum. C0. O kadar üzüntülü ve sıkıntılıyım ki artık dayanamıyorum. Geçmişe baktığımda başarısızlıklarla dolu olduğunu görüyorum. 3.

1. Artık hiç karar veremiyorum. mide bozukluğu veya kabızlık gibi rahatsızlıklar beni endişelendirmiyor. Her zamankinden daha çabuk yorulmuyorum. Eskiden olduğu gibi kolay karar verebiliyorum... 3. 257 . L. Eskiden olduğu kadar kolay karar veremiyorum. sancı. 3. görüşmek istiyorum. Hiçbir şey yapamıyorum. İki kilodan fazla kilo verdim.. 2. Şimdi her zaman olduğumdan daha sinirli değilim. eskisine kıyasla daha kolay kızıyor ya da sinirleniyorum. Görünüşümün çok değiştiğini ve çirkinleştiğimi hissediyorum.. Şimdi hep sinirliyim. P0. 2. N 0. Sağlığım beni endişelendirdiği için başka şeyleri düşünmek zorlaşıyor... 2. 0. 1.. Bir şeyler yapabilmek için gayret göstermem gerekiyor.. Eskisi kadar iyi çalışabiliyorum. Altı kilodan fazla kilo vermeye çalışıyorum. 3.. 2. S0. Son zamanlarda kilo vermedim. 1. R0. Aynada kendime baktığımda değişiklik görmüyorum... iştahım her zamanki kadar iyi değil. Artık hiç iştahım yok. Dört kilodan fazla kilo verdim. Kendimi çok çirkin buluyorum. 1.. 2.. 1. Hayır .. Daha yaşlanmış ve çirkinleşmişim gibi geliyor... 2. 1. 3. 3. İştahım her zamanki gibi. 2. M. Evet . U0. Başkaları ile eskiden daha az konuşmak. 1...... 1. Herhangi bir şeyi yapabilmek için kendimi çok zorlamam gerekiyor. İştahım çok azaldı. Yaptığım her şey beni yoruyor.. 3. O0. 2. 1. 3. Hiç kimseyle konuşmak görüşmek istemiyorum.Her zamanki gibi iyi uyuyabiliyorum. Karar verirken eskisine kıyasla çok güçlük çekiyorum. 2. 3.. Her zamankinden 1-2 saat daha erken uyanıyorum ve tekrar uyuyamıyorum. 0. Her zamankinden daha çabuk yoruluyorum. Başkaları ile görüşmek. K0. Eskiden olduğu gibi iyi uyuyamıyorum. 3. Her zamankinden çok daha erken uyanıyor ve tekrar uyuyamıyorum.. 1. Bir zamanlar beni sinirlendiren şeyler şimdi hiç sinirlendirmiyor.3. Kendimi hemen hiçbir şey yapamayacak kadar yorgun hissediyorum. Sağlığım beni fazla endişelendirmiyor.. konuşmak isteğimi kaybetmedim. Eskiden ağlayabilirdim şimdi istesem de ağlayamıyorum... T0. 2. Ağrı. Başkaları ile konuşma ve görüşme isteğimi kaybetmedim.

V0. Değerlendirme: Yukarıdaki her bir gruptaki size uyan seçeneği işaretleyiniz. 3.3. Sağlığım hakkında o kadar endişeliyim ki başka hiçbir şey düşünemiyorum. Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı yüksektir. Son zamanlarda cinsel konulara olan ilgimde bir değişme fark etmedim. 2. 0 -9 puan = Minimal düzeyde depresif belirtiler 10-16 puan = Hafif düzeyde depresif belirtiler 17-29 puan = Orta düzeyde depresif belirtiler 30-63 puan = Şiddetli düzeyde depresif belirtiler Beck depresyon Ölçeğinden alınan puana göre “depresyon” olasılıkları 10 puan ve altı. Cinsel konularla eskisinden daha az ilgiliyim. Cinsel konularla şimdi çok daha az ilgiliyim. depresyonu olan bir bireyin 16 ve puan alma olasılığı ortalama % 30 24 puan ve üstü. altında 258 . Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı var 17 puan ve üstü. Pek çok psikiyatrik hastalıkta yüksek çıkabilir. Psikiyatrik muayene ile depresyon saptanma olasılığı ortalama % 80. Cinsel konular olan ilgimi tamamen kaybettim. Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı var ama çok düşük 11-16 puan. Bu ölçek depresyon belirtilerinin şiddetini belirleme amacıyla kullanılır. 1. İşaretlediğiniz seçeneklerin başındaki sayıları toplayınız.

duyarsızlaşma ve azalmış kişisel başarı bileşenlerinden oluşan psikolojik bir hastalık tablosudur (Maslach.İ. 259 .İşim gereği karşılaştığım insanlarla rahat bir hava yaratırım.Çok şeyler yapabilecek güçteyim. 5. 9. Yaptığım iş sayesinde insanların yaşamına katkıda bulunduğuma inanıyorum.Sabah kalktığımda bir gün daha bu işi kaldıramayacağımı hissediyorum. 13.İşim gereği karşılaştığım insanların ne hissettiğini hemen anlarım. Maslach Tükenmişlik Ölçeği Hiçbir zaman (0) 1. C. 6. 9. 19. Bu durum duygusal tükenme. ve arkadaşları 2006).İşim gereği karşılaştığım insanlara ne olduğu umurumda değil. 14. TÜKENMİŞLİK Hayatı çekilmez olarak görme duygusu. 20. 16.İşimde çok fazla çalıştığımı hissediyorum. 17. 15. alınan puan arttıkça tükenmişlik azalmaktadır. 12.Bu işte çalışmaya başladığımdan beri insanlara karşı sertleştim 11. C.Bu işte birçok kayda değer başarı elde ettim.İş dönüşü kendimi ruhen tükenmiş hissediyorum. tükenmişlik ise meslek üzerindeki kronik duygusal ve kişinin kendi iç gerginleştiricilerine verilen uzamış yanıt tipi olarak tanımlanmaktadır (Maslach. kişide tükenme belirtisi olarak tanımlanırken. 8. 22. 7. 4. ve ark. “duyarsızlaşma” ve “duygusal tükenmişlik” cümlelerdir ve alınan puanlar arttıkça tükenmişlik artmaktadır (Budakoğlu. 18.Bütün gün insanlarla uğraşmak benim için gerçekten çok yıpratıcı.İşimin beni kısıtladığını hissediyorum.Yolun sonuna geldiğimi hissediyorum. 1997). 12.Bu işin beni giderek katılaştırmasından korkuyorum. 2004).İşim gereği karşılaştığım insanların sorunlarına en uygun çözüm yollarını bulurum. 3. 18 ve 19. 17.İşimden soğuduğumu hissediyorum.İşim gereği karşılaştığım insanların bazı problemlerini sanki ben yaratmışım gibi davrandığını hissediyorum. I.Doğrudan doğruya insanlarla çalışmak bende çok fazla stres yaratıyor.İnsanlarla yakın bir çalışmadan sonra kendimi canlanmış hissederim. 6. Cümleler “kişisel başarı ölçeği” grubunu oluşturur. 7. 21.XVIII. Diğer cümleler ise. Çok Nadir (1) Baze n (2) Çoğu Zama n (3) Her Zaman (4) 4.İşyerimdeki duygusal sorunlara serinkanlılıkla yaklaşırım. 10. 2.Yaptığım işten yıldığımı hissediyorum.İşim gereği bazı kimselere sanki insan değillermiş gibi davrandığımı fark ediyorum.

(4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. 260 . (1) Nadiren: Haftada bir günden az. (1) Nadiren: Haftada bir günden az. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. 3.) 1. Geçen bir aydaki horlama sıklığı. Boyun çevreniz kaç santimetredir? 2. (5) Emin değilim. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. Gözlemlenen apneler. (4) Ara sıra kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum. (1) Nadiren: Haftada bir günden az. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. “Geceleri uyurken eşiniz sizin nefesinizin durduğunu fark etti mi?” (0) Hiç. (2) Bazen: Haftada bir veya iki. “Geçtiğimiz bir ay içinde uykuya daldıktan sonra sık uyanmalarınız oldu mu?” (0) Hiç uyanmadım.. (5) Bilmiyorum. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. (2) Bazen: Haftada bir veya iki. 4. 5. Uyku Sorgulaması 1. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez.XVIII.) (……………. Ortalama genellikle yatakta ne kadar süre harcarsınız? 5.. Ortalama uykuya dalmanız genellikle kaç dakika sürüyor? 3. Ortalama genellikle ne kadar saat uyursunuz? 4. (5) Sıklıkla kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum.……… cm) (……………. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. Genel olarak saat kaçta kalkarsınız? (. 2. (2) Bazen: Haftada bir veya iki. (3) Nadiren kendimi yorgun hissediyor ve işime yoğunlaşamıyorum. (5) Emin değilim..) (……………. “Geçtiğimiz bir ay içinde gündüz veya normal iş saati sırasında aşırı uyku haliniz oldu mu?” (0) Hiç (1) Nadiren: Haftada bir günden az. Gündüz uyuklaması (uykululuk). Sık uyanmalar.. Genel olarak saat kaçta yatarsınız? 6. “Geçtiğimiz bir ay sırasında ne sıklıkla horlamanız oldu?” (0) Hiç horlamadım.. (6) Sürekli kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum. 7.) (……………. (2) Bazen: Haftada bir veya iki. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. Performans becerisi: “Geçtiğimiz bir ay içinde evdeki ve işteki görevlerinizi yapabilme yeteneğinizi nasıl derecelendirirsiniz? (1) Yaptığım işe çok iyi yoğunlaşıyorum.) (…………….. (2) Çok nadiren kendimi yorgun hissediyor ve işime yoğunlaşamıyorum.

012345 10. 16. 0=Hiç değil 1=Az 2=Bir dereceye kadar 3=Ortalama olarak 4=Oldukça fazla 5=Çok fazla 1. Çevreye uyum göstermede zorluk çekiyorum. Çabuk heyecanlanıp. 012345 6. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma uzandığımda veya yattığımda daha çok olur ve hareket ettirdiğimde kısmen veya tamamen iyileşir. Ruh halim iniş çıkışlarla doludur. Özellikle grup içinde konuşulanlara ilgimi toplamakta zorlanıyorum. 012345 4. 012345 5. Karar verme yeteneğimde azalma oldu. 10. Sabahları baş ağrısı ile uyanıyor musunuz? 7. 11. evde ya da işte zor ya da ilginç olmayan şeylerin ilgimi çektiğini fark ediyorum. Sabahları uykumu alamadan ve yorgunluk hissi ile uyanıyorum. 6. 012345 11. Yeterli uyusam da araç kullanırken uykum geliyor. Kötü sonuçlara yol açabileceğini düşünmeden hızlı kararlar alırım. İnsanlarla ilişkilerim önce konuşup sonra düşünme eğilimim nedeniyle zarar görüyor. Uykuya dalarken bacaklarımla tekme atarım. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma akşam veya gece kötüleşir. 13. 9. Okulda. Düşünmeden söylediğim şeyleri daha sonra inkar ederim. Yazılı materyalleri çok ilginç ya da çok kolay olmadıkça okumakta zorlanıyorum. Şu sıralar genellikle olduğunuzdan farklı iseniz. 8. Dinlenme sırasında hemen hareket etme isteğim ortaya çıkar.(5) Emin değilim. 8. 012345 261 . Cevabınızı aşağıdaki derecelendirmelerden birini kullanarak işaretleyiniz. Genellikle huzursuzum ve küçük şeyler beni sinirlendiriyor. Dikkat Dağınıklığı Testi Dikkat Dağınıklığı (DD) Hastalığınız Var mı? Aşağıdaki sorular yetişkinlik döneminde nasıl davrandığınız ve nasıl hissettiğinizle ilgili. 012345 3. 012345 7. Araç kullanırken uyuklama sonucu kaza yaptım. 012345 8. çabuk sakinleşiyorum. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma nedeniyle hareket ettirmek isterim. Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Evet “ Evet “ Evet “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ XVIII. 12. 14. 012345 2. cevaplarınız genel olarak nasıl davrandığınızı ve nasıl hissettiğinizi yansıtmalıdır. Birkaç işi ya da amacı gerçekleştirmek için plan yapmakta zorlanıyorum. 15. 012345 9. Kolaylıkla hayal kırıklığına uğruyorum.

012345 23.). Daha fazla hafıza muayenesi. 012345 14. spontan konuşma. DD teşhisi ancak detaylı bir kişisel geçmiş ve psikiyatrik araştırma sonucu koyulabilir. depresyon ve diğer düzensizliklerdir. adı. 012345 18. Sessizce otururken bile ayaklarımı ya da ellerimi hareket ettiririm. hastanın kendini iyi hissedip hissetmediği sorulur. Bu testi ilk yaptığınızda DD olma olasılığınız %50 gibi gelebilir. resim yapma ve kopyalama becerisidir. 012345 13. 012345 24. 012345 17. Dr. nerede olduğu. Atasözlerinin açıklatılması daha fazla bilgi verebilir. hastalığını veya yaşamını kronolojik sıra ile anlattırılarak test edilebilir. Hareket ederken. Goldberg´e göre bu test sonucu %70´in üzerinde olan birisinde DD olma olasılığı %95´tir. 70 üzerindeki sonuçlar yüksek DD olasılığını gösterir. Genel bilgi soruları sorulabilir. okuma yazma ve kıyaslamadır. Gündüz hayal görmeyi engelleyemiyorum. Mental Durum Muayenesi Bu muayenede dikkat. Beynim aynı anda birden çok kanalın gösterildiği bir televizyon ekranı gibidir.12. 9. 012345 22. Düşüncelerim zihnimde topların duvara çarpması gibi çarpışarak dolaşır. Her zaman bir yere gidecek gibiyim. Hatırda tutulan hafıza ile numaralar tekrarlatılabilir. oryantasyon. Dil fonksiyonları. Hesap yapma. Bir seri numaralar tekrarlatılabilir ve dikkat muayenesi için belli aralıklarla spesifik başlıklar sorulur. tekrarlama. 262 . hafıza. parmakları ayırt etme. tarih ve gün sorulur. el işleri (saç fırçalama. Genellikle aynı anda birden fazla proje üzerinde çalışıyorum ve birçoğunu sonuçlandıramıyorum. Kafamda çok fazla takıntı var. Bir yetişkin için DD teşhisi konulabilmesi için önce bu belirtiler bir psikiyatrist tarafından giderilmeye çalışılmalıdır. anlayış ve genel durumun kavranması (idrakı) test edilir. 012345 21. XVIII. adlandırma. Spesifik yüksek kortikal fonksiyon test edilebilir. 012345 19. 012345 TOPLAM = ? NOT: Bu yetişkinler için bir DD testidir. Grup çalışmalarında sıramın gelmesini beklemekte zorlanırım. ıslık çalma vb. Bu belli bir sürenin ardından nesnelerin adlarının tekrarlanması ile de test edilebilir (örneğin 5-15 dakika). DD´de görülen semptomlar anksiyete. Genellikle sorunun tamamı sorulmadan soruyu cevaplamaya başlıyorum. Hastaya yaşı. Beynimin organize olamayan çalışma şeklinden dolayı stres yaşıyorum. Bu görüş. 012345 15. Eğer cevaplarda sorun varsa. testi yapanın daha önce dikkatle ilgili problemlerinin nedenlerini psikiyatrik ve radikal olarak değerlendirdiğini varsayar. diş fırçalama. 012345 16. Teşhis koyan bir test değildir. otururken olduğumdan daha rahat hissediyorum. Zihnime işlevselliğini yitirecek kadar çok gereksiz şeyler dolar. Kırılgan biriyim ve birçok şey beni kolaylıkla incitiyor. 012345 20. sağ-sol ayırımı.

ekşi (limon) ve acı (kinin) için pamuk uçlu aplikatörlerin yardımı ile dilin kenarına ve arka yarısına dokundurarak yapılır.XVIII. Yüzün alt ve üst tarafındaki kontraksiyon farkına bakılmalıdır. İnkomplet göz hareketleri nükleer veya supranüklear nedenlerden kaynaklanabilir. büyüklüğüne ve elevasyonuna bakılarak yapılır. 6. koyu arterler açık olanlara göre iki üç numara daha yakındır. Horizontal nistagmus en iyi 45 derece değerlendirilir ve aşırı uç bakış yaptırılmamalıdır. 9.6 m’den (2 adım) hastanın bir objeyi izlemsi istenir. Göze pamuk parçası ile dokunup. KS: Görme keskinliği muayenesi (gözlük veya pinhole düzeltme ile) Snellen kartı ile (uzaklık) veya Jaeger’s testi (yakın) ile yapılır. 2. Obje horizontal ve vertikal eksende hareket ettirilir.6-1 m uzaklıkla) hastanın bir gözünü kapatması istenir ve testi yapanın burnuna bakması istenir. büyüklüğü ve direk ışık reaksiyonuna bakılır. arterio-venöz bileşkeler. KS: Parmak şıklatma sesi. Çene açtırılıp. Dilin 2/3 tarafının tat duyusu korda timpaninin proksimal sinir lezyonu tarafından zarar görebilir. 12. Konverjans ile pupilin akomodasyonuna bakılır (hastanın küçük bir objeyi izlemesi istenir). Atrofi. KS: Dilin hacim ve güç muayenesi. retraksiyona bakılır. nefes alma ve dudak büzme ile test edilir. protrüzyon ile orta hattan deviasyon. hızlı bir şekilde bir yandan diğer yana veya yukarı-aşağı boynun hareket ettirilmesi) tüm göz hareketleri varsa supranüklear bir neden söz konusudur. Görme alan konfrantasyon testi görme alanının her bir kuadrantı için yapılır. Taş bebek manevrasıyla (nazik. kontrol edilir. hemorajiler. nistagmus veya anormal göz hareketleri gözlenir. Faringeal (öğürme) reflekse posterior farinks duvarının her iki tarafına ucu küt bir cisimle (dil basacağı gibi) dokunularak bakılır. Tat testi tatlı (şeker). Normalde 8-12 damar diskten köken alır. Göz kapaklarına. 8. paralizi. 0. 10. üfleme. 10. diş macunu. Optik fundusun muayenesi oftalmaskop ile rengine. Hava ve kemik iletimi karşılaştırılmalıdır (Rinne testi ile ilgili açıklamaya bakınız). Küçük ayrıntılar için perimetri ve tangent görme alanı test edilir. saat sesi veya fısıltı sesi ile her iki kulakta işitme kontrol edilir. Sabun.. 7. Titreşen bir diyapozonu alnın ortasına yerleştirerek laterazisyonuna bakılmalıdır (Weber testi ile ilgili açıklamaya bakınız). Timpanik membranlar otoskopla kontrol edilmeli ve işitmenin kantitatif ölçümü odyometri ile yapılmalıdır. KS: Omuzun yukarı elevasyonuna (trapezius kası) ve başın her iki tarafa rotasyonuna (sternokleidomastoid) ve dirence karşı koymasına bakılır. 4. 5.. göz kapama. alın kırıştırma. posterior farinksin ve dilin duyusuna bakmak bazı hastalarda gerekebilir. KS: Dinlenme halinde ve spontan hareketlerde fasial asimetri olup olmadığına bakılır. tuzlu. Retinal damarlar. Gözler kapalı olarak hastanın koklatılan materyali tanıması istenir. tremor ve küçük titreşimle veya seğirme hareketleri araştırılır. Kraniyal Sinir (KS) Muayenesi 1. kornea refleksine bakılır. eksudalar vb. Laringoskopla vokal kordların direk muayenesi gerekli olabilir. En iyi yöntem hasta ile karşılıklı oturup (arada 0. 11.. 3. KS: “Aaaah” sesi çıkarılarak uvulanın pozisyonuna bakılır. KS: Masseter ve temporal kasın kasılması hissedilmelidir. Hastanın görme alanı testi yapan ile kıyaslama yöntemi ile yapılır. 263 . Bu yöntemde kör nokta da önemlidir ve santral vizyon için kırmızı iğne ile çalışma yapılmalıdır. protrüzyon ve yana hareketine bakılır. Tonsilin. büyüklük. KS: Pupilin çapı. Göz kapaklarını açma. limon gibi stimuluslar kullanılır. eşit eleve olup olmadığına ve istirahat halindeki simetrisine bakılır. gülme. kahve. KS: Koklama muayenesidir.

burada pasif hareketler kesintili direnç oluşturur.C8) ve parmak fleksörleri (C8) dir. 4(+).Artmış. periferik sinir patolojileri ve serebellar yollara ait bozukluklarda görülür. alt ekstremite için. Artmış tonus spastisite (açı ve hareket yönünde direnç gözlenir. Bu reflekslere relaks haldeki ekstremitelerde bakılır.Eklemde hareket yok ama kontraksiyon var. ama diz klonusu hiperaktif ve üst motor nöron tutulumuna ait bulgular varsa anormaldir. 1.Çok az bir dirence karşı koyan hareket. normal tonusta bacak kaldırılmadan önce masaya belli mesafede kalırken.Var ama azalmış. Refleksine bakılan hastalarla konuşmak onları rahatlatmak için yararlıdır.Klonus. Kas kuvveti kaydedilirken şu ölçek kullanılır: 0. 3. Sıklıkla gözlenen bir rijidite tipi Parkinson hastalığının dişli çark rijiditesidir. kortikospinal yol bozukluklarında).Hareket yok. Muayene sırasında hastayı muayeneye adapte edip aktif hareketler azaltılabilir.Kuvvetli dirence karşı gelen hareket. Daha az stimulus vermek maksimum yanıt almak için daha yararlıdır. patella veya kuadriseps (L3-L4) ve aşil (S1-S2) refleksleridir. koreatetoz. ekstrapiramidal bozukluklarda) veya para-tonia/Gegenhalten (tekrarlayan pasif hareketlerde fluktuasyon veren direnç. 12. Örneğin üst ekstremitede refleksler dişlerin sıkılması ile daha iyi alınırken. Alt ekstremitelerde el uyluğun altına koyulup hızla kaldırılır. artan tonusta yüzeyden hızla kalkar. Spontan ortaya çıkan veya hafif perküsyonla oluşan fasikülasyonlara bakılır. 3.Tam kuvvet. 264 . aşil refleksine bakılırken el parmakları birbirine bağlanmalı ve çektirilmelidir.Yer çekimi elimine edildiğinde hareket gözlenmesi. myoklonus).Yok. Kas kuvveti her eklemde fleksiyon. frontal lob bozukluklarında) bulgusu olabilir. İstemsiz hareketler dinlenmede (tik. 4. Motor Muayene İnspeksiyon: Atrofi ve hipertrofi için bakılır. 5. 2. Reflekslerin Muayenesi Kas refleksi: En sık bakılan refleksler. rijidite (hareketin tüm açılarında benzer direnç. Ara sıra dizde bir iki atımlık klonus elde edilmesi fizyolojiktir. 11. adduksiyon ve abduksiyon yaptırılarak test edilir. Hastadan başka kaslarını kontraksiyona getirmesi istenerek reflekslerin daha canlı alınması sağlanabilir (Jendrassik Manevrası). Serbest bırakılan ekstremitelerde pasif hareketlere bakılarak kas tonusu değerlendirilir. Klonus uzatılmış uyarım ile verilen repetetif ritmik konsantrasyonlardır.Yer çekimine karşı koyan hareket ama dirence karşı koyamaz. Alt ekstremitede. postürü sürdürme sırasında (Parkinson Hastalığının hap yapar tremoru) veya istemli hareketlerle (serebellar hastalığın intansiyonel tremoru veya familyal tremor) görülebilir. 4. benzer pozisyonda olmalı ve her iki tarafa da bakılmalıdır. brakioradial (C5.Normoaktif. 1.Belli bir dirence karşı koyabilen hareket.C6).C6). triseps (C7. 2. 4(-).XVIII. ekstansiyon. Üst ekstremitelerde tonusa kolun pronasyon ve supinasyona getirilmesi ve elin bilekten çevrilmesi ile bakılır. Azalmış tonus daha çok alt motor nöron. ballismus. Refleksler kaydedilirken şu ölçek kullanılır: 0. Her bir refleks muayenesi için sağ ve sol omuz eşit düzeyde. üst ekstremitede biceps (C5. XVIII. en sık aşil tendonundan alınır.

hastanın avuç içine dokunulması ve baş ve işaret parmağı arasına koyma ile pozitif yanıt (anormal) elin kavranmasıdır. hafif dokunma. ağrı. Dudağa hafifçe dokunma ile emme refleksi ortaya çıkabilir. sıcaklık duyusu sıcak ve soğuk su tüpleriyle yapılır. S-1’in üzerindeki üst motor nöron lezyonlarında başparmakta ekstansiyon gözlenirken. Frontal lob hastalıklarında yetişkinlerde normalde gözlenmeyen refleksler ortaya çıkar. bir dokunuşta elindeki nesneyi tanıma (stereognozi). distal ekleme kenarlarından tutulup açı verilir. Koordinasyonun Muayenesi Hastadan parmağını burnuna daha sonra da muayeneyi yapanın parmağına dokundurması istenir. Primitif refleksler. şeylerle ayak tabanına topuktan başparmağa doğru çizilerek bakılır. ayrıca proksimal ve distal farkını karşılaştırır. anahtar vb. plantar refleks sivri uçlu. XVIII. diğer parmaklarda açılma ve ekstansiyon gözlenebilir (ekstansör plantar yanıt ya da Babinski işareti) bu ekstansör yanıt diz. Duyu Muayenesi Beş primer duyu modalitesi -vibrasyon. Bütün bu testlerde ritim. XVIII. koordinasyon praksisi içeren birçok sistem gerektirir. Kortiko-spinal yolda lezyonu olan hastalarda başparmak ayağın hareketinden sonra veya dinlenme halinde de ekstansiyondadır. Üst motor nöron hastalıklarında bu refleksler alınamaz. 15. Diğer testte ise hastadan elinin ters ve düz halde diğer eline vurması istenir. Bu durumlarda doğru yanıt anterior tibia üzerine bastırılarak (Oppenheim) veya ayak bileği sıkılarak (Schaefer) ya da baldıra basınç uygulayarak (Gordon) veya başparmağın sırtına basılarak (Bing) elde edilir. Talamusda lezyonu olan hastalar iki nokta ayrımı gibi birbirine yakın iki noktaya stimulasyon verildiğinde duyu ayırımı yapamaz (iki nokta ayırımı). alt karın deri refleksi alınamaz veya yanıt asimetriktir. Obez ve multipar hastalarda bu refleksler alınamaz. Vibrasyon genelde 128 Hz’ lik titreşen diyapozonun başparmak falanksına veya orta parmak tırnak yatağının altına yerleştirilerek bakılır. Normal yürüyüş. Testi yapan kendi hissettiği titreşimler ile hastanınkini. Eklem pozisyon testi. Bazı hastalarda istemli olarak plantar yanıtta ekstansiyon alınır. duyu.her ekstremitede test edilmelidir. Üst abdomen refleksi (spinal kord T-9 düzeyi) karın duvarının üst kenar köşesinin göbeğe doğru çizilmesiyle alınırken. veya eline yazılan sayıyı veya kelimeyi bulma (grafestezi). Koordinasyonun muayene edilmesinde.Deri refleksleri. alt abdomen refleksi (T-12 düzeyi) karnın alt kenarının stimulusu ile alınır. ağrı duyusu iğneyle. küçük 1-2 mm yanılmalar normal kabul edilir. hız ve doğruluk not edilmelidir. 14. sıcaklık. Palmomental yanıt avuç içinin çizilmesi ile ipsilateral tarafta mental kasın kontraksiyonundan oluşur. Diğer yüzeysel deri refleksleri kremaster (ipsilateral testisin elevasyonu). T-12 ve T-9 arasında spinal lezyon varlığında üst karın deri refleksi alınırken. güç. anal (perianal bölgenin stimülasyonu ile anal sfinkterin kasılması) ve bulbokavernöz (üretranın ve anal sfinkterin glans penise stimülasyon verilmesi ile kasılması) refleksleridir. 13. karın duvarının keskin bir obje (iğne gibi) ile çizilmesi ve göbekte hareketlerin gözlenmesi ile saptanabilir. Yürüyüş Muayenesi Yürümenin test edilmesi önemlidir. Normal yanıt göbeğin stimulusa doğru hareketi ile alınır. Hafif dokunma duyusu pamuk parçasıyla. XVIII. nokta saptanması. 265 . ayağını supin pozisyonda bacaktan dizden topuğa kadar diğer ayağı ile sürtmesi istenir ve bacağını kaldırıp başparmağını testi yapanın işaret parmağına değdirmesi istenir. Yakalama refleksi. testi yapan parmağını her defasında yer değiştirebilir. Normalde yanıt başparmağın plantar fleksiyonudur. topuk ve kalçada fleksiyondan sorumlu olabilir. Yüzeysel karın derisi refleksi. beklenmeyen anormallikler testi yapanı daha fazla ayrıntıya indirmeye itebilir.

XVIII. 2. De Quarvein Hastalığı Testi. Boyun. geniş tabanlı yürüme (ataksi). University of Surrey)’in geliştirdiği QEC (Quick Exposure Check) Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Risk Değerlendirme Rehberi-Hızlı Maruziyet Değerlendirme Yöntemi. Öksürme. Hastalarda test sırasında gelişen ağrının dayanılmaz olması ve uzun sürmesi belirleyicidir. XVIII. 2004). Tinnel Bulgusu: Karpal tünel üzerine hafifçe vurmak ile median sinir dağılımında parastezi ve ağrı. Kas İskelet Sistemine İlişkin Testler İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Kas İskelet Hastalıkları ve Ergonomi Birimi’nin Robens Centre for Health Ergonomics (European Institute of Health & Medical Sciences. Hauser. XVIII. 16. 16. hasta sırtüstü yatarken hekim bir eliyle hastanın ayak topuğundan tutarken. 16.60 saniye süre ile bileğin tam fleksiyonu (içe bükülmesi) ağrı ve duyu bozukluklarını artırır/ortaya çıkartır. XVIII.. Hasta olmayanlarda da ağrı olabilir ama kısa sürede geçer. eller öne doğru uzatılmış vaziyette gözler kapalı denge sağlanıp sağlanamadığı kontrol edilir)’nin pozitif olması gözler açık durumda ayakta durmadır. Muayenede hastada bir kolunu sallamadan yürüme (kortikospinal trakt tutulumu). Testin fazla tekrarlanması önerilmez. 3.S. İskemik Test: Karpal tünel sendromunda tansiyon aletinin manşonu ön kola yerleştirilir 30 .. Başparmak avuç içinde. ayakta. gözler kapandığında denge bozulur ve proprioseptif (serebellum. Karpal Tünel Sendromu Testleri. yürüme.Oturur pozisyondan ayağa kalkma veya uzanma. Bel Ağrılı Hastada Özel Testler. % 80 olguda test pozitiftir. J. 16. ayaklar bitişikken. bel ve üst ekstremiteye yönelik “Hızlı Maruziyet Değerlendirmesi” yapmak isteyen işyeri hekimleri ÇSGB ana sayfasından yayınlar/kitapçıklar/Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Risk Değerlendirme Rehberi adresini izleyerek formu indirebilirler. dönme ve düz çizgi üzerinde yürüme not edilmelidir. Normalde 90 dereceye kadar ağrısız ve yapılabilir olması gereken bu test. Laseq Germe Testi-Düz Bacak Kaldırma Testi: Siyatik sinir germe testi de diyebileceğimiz bu test sırasında. L. Valsalva Testi: İntratekal ve intradiskal basıncın artmasına sebep olarak buradaki disk ve omur patolojilerini bize gösterir. Hastada L4-L5 ve L5-S1 disk hernilerinde olduğu gibi L5. Ancak test olarak yapılışı. spastik yürüme veya yüksek stepajlı yürüme (arka kordon tutulumu veya periferik sinir hastalığı) saptanabilir veya hasta yere yapışmış gibi görünebilir (apraksi) (Martin. hapşırma ve ıkınma hastanın bel ağrısını artırması gerçek bir valsalva pozitifliğidir. Bu test sırasında hastanın bel bacak ağrısı artarsa pozitif olarak anlaşılır. B. hasta otururken. olguların % 60' ında pozitiftir. ÇSGB’nca (Yayın No:144) yayınlanmıştır.) bozukluğun belirtisidir. siyatik sinir kökleri bası altında ise 30-70 derece arasında kısıtlanır ve ağrılı hale gelir. 266 . Romberg testi (denge testidir. Phalen Testi: Karpal tünel sendromunda 30 . bir eliyle de dizi üzerinden tutarak diz ekstansiyonda iken hastanın kalçasını basit olarak fleksiyona getirir. el yumruk pozisyonundayken elin bilekten küçük parmak yönüne doğru yana bükülmesiyle başparmak kökünde yakıcı. kısa adımlarla yürüme (parkinsonizm). derin bir nefes aldıktan sonra ağzını kapatıp ıkınması şeklinde yapılır.60 saniye süre ile şişirilir bu esnada ağrı ve duyu kusurları oluşursa test pozitif olarak değerlendirilir. Finkelstein Testi: De Quarvein hastalığının teşhisinde yapılır. iç kulak denge merkezi vb. dayanılmaz bir ağrı oluşması testin pozitif olduğunu gösterir. 1.

Hastanın eğilebildiği kadar öne doğru eğilmesini ister ve tekrar bu iki nokta arasındaki mesafeyi ölçer. Lomber Schober Testi: Bel ağrılı hastalarda özellikle seronegatif spondilartrit düşünüldüğü zaman yapılması gereken bir testtir. 2007).S1 sinir köklerinde bir baskı varsa 30-70 derece arasında hasta bel ve bacağında siyatik sinirin trasesi boyunca ağrısı olduğunu belirtir. Bunun için sırt üstü yatan hastanın ayakucunda duran hekim. Yukarıda belirtilen muayene sonuçlarına göre gerekiyorsa çalışanlara oftalmolojik testler uygulanmalıdır. diğer bacağının aşağı doğru basması gerekir. Hoover Testi: Bel bacak ağrılı hastanın temaruz (simulasyon) yapıp yapmadığını anlamak için yapılan bir testtir.. Bu şekilde kalça kombine bir hareketle test edilmiş olur. Bu durum hastada posteromedyan yerleşimli disk hernilerinde ortaya çıkar. Muayene ve test sonuçlarına göre gerekiyorsa çalışanlara yaptıkları işe uygun araç ve gereç verilmeli ve ne muayeneler ne de alınacak önlemler çalışanlara herhangi bir maddi yük getirmemelidir67. 67 Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik. XVIII. Yani omurganın birbirleri üzerindeki esnekliğinin kaybolduğunu bize anlatır.Ekranlı araçla çalışmalardan kaynaklanacak görme zorluğu olduğunda. Bu hareketin yapılmaması bel bacak ağrısının gerçek olmadığını hastanın temaruz yaptığını bize düşündürür (Sarı. . Karşı Tarafta Düz Bacak Kaldırma Testi: Bel bacak ağrılı hastanın ağrımayan taraftaki bacağına düz bacak kaldırma testi yapıldığında. Normalde ayakta dik duruşa göre öne doğru eğilmede bu mesafenin 5-6 cm açılması gerekir. 17. Normalde hastanın bir bacağı yukarı kalkarken.Ekranlı araçlarla çalışmaya başlamadan önce. R. 267 . . H. 30 derecenin altındaki pozitiflik. Bu test sırasında hasta sırt üstü yatarken kalçası fleksiyon-abduksiyon-eksternal rotasyon ve ekstansiyona (ayağı karşı diz üzerine koyma) zorlanır.Düzenli aralıklarla ve . siyatik sinir gerilmediğinden temaruz (hasta gibi gösterme) olabilir. Fabere Testi: Bel bacak ağrılı hastalarda olayın kalça patolojisine bağlı olup olmadığını anlamak için mutlaka bakılması gereken testlerden biridir. Bu durumda hastanın bir bacağının dizini bükmeden yukarı kaldırması istenir. hastanın her iki ayak bileğini kavrar. 70 derecenin üstünde ise diz fleksör kasları (hamstring) gerilmesine bağlı olabileceğinden aldatıcı olabilir.’nin altında kısıtlılık testin pozitifliğini gösterir. 3 cm. Göz Muayeneleri Genel İGM dışında aşağıdaki durumlarda da çalışanların göz muayeneleri yapılmalıdır. Lomber disk hernili hastaların akut dönemlerinde de pozitiflik bulunabilir. Bu testin yapılması sırasında hasta kasıkta ağrı duyuyorsa ve hareket yeterince yapılamıyorsa hastanın kalça ekleminde patoloji olduğu bel ve bacak ağrısının aslında kalça patolojisine bağlı yansıyan ağrı olduğu düşünülür. Bunun nedeni lomber disk hernisinin spinal sinir kökünü (L5-S1) medyan tarafta sıkıştırmasıdır. hastanın ağrılı taraftaki bel bacak ağrısının ortaya çıkması iyi tarafta veya karşı tarafta düz bacak kaldırma testi pozitifliği olarak adlandırılır. Bunun için ayakta dik dururken krista iliaka posterior superiordan geçen hat (L4-L5) işaretlenir ve hekim mezura ile bu hattan 10 cm yukarısına da kalemle işaret koyar.G: 23 Aralık 2003-25325.

XVIII.Muayene edilecek kişinin normalde okumak için kullandığı gözlük yada kontak lens varsa taktırınız. 40 yaş üzeri herkese bu testin uygulanması önerilmektedir. Özellikle uzun süreli ekranlı araç kullanımı kuru göz hastalığının yaygınlaşmasına neden olmuştur. uygun okuma mesafesinde ve ortadaki nokta tam göz hizasına gelecek şekilde duvara asınız. mesafeden yakın gözlüğü kullanılıyorsa gözlükle ve her bir göz ayrı ayrı değerlendirilerek yapılmalıdır. alt göz kapağının dış 1/3 üne yerleştirilir. 3. 1. XVIII. 1’deki yazılar okunamıyorsa. .Aşağıda görülen şemayı iyi aydınlatılmış bir odada. Amsler Grid Testi Amsler Grid Testi rutin bir göz muayenesinin karşılığı olmasa da Yaşa Bağlı Makula Dejenerasyonu (AMD) hastalığının erken belirtilerini taramalarla saptamanızı sağlayacak bir şemadır. No. . 17. 2. XVIII. 268 . Islanan alan 5 mm’nin altındaysa test pozitif olarak değerlendirilir.5 mm kalınlığında 35 mm uzunluğundaki Whatman kağıdı.5 dakika sonra kaldırılır ve gözyaşının ıslattığı kısım ölçülür. 17. 17. Yakın Görme Muayenesinde Kullanılabilecek Yazı Örnekleri: Yakın okuma 40 cm. Kuru Göz Değerlendirilmesi: Schirmer testi : Birim zamanda gözyaşı miktarı tayinini sağlar. çalışanın ayrıntılı göz muayenesi için sevk edilmesi gerekir.

Muayenesi yapılan kişi eğer her köşeyi göremiyor ya da çizgilerde dalgalanma. Her iki göz için ayrı ayrı uygulamayı tekrarlayın. kırılma. yaşa bağlı makula dejenerasyonu hastalığı belirtileri var olabilir.. En kısa zamanda Retina Hastalıkları uzmanı bir göz hekimine yönlendirilmesinde yarar vardır. Şemada yeralan büyük karenin her 4 köşesini de görüp görmediğini sorun.Muayene edilecek kişinin bir gözünü eliyle kapatıp. 269 . bulanıklık görüyorsa. açık olan gözle tam ortadaki noktaya odaklanmasını söyleyin.

4. Görme Kaybının Değerlendirilmesi (Türk Tabipleri Birliği Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi-Eki) 270 .XVIII. 17.

XVIII. 5.. Görme Ölçme Tablosu 271 . 17.

kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 5. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Görüşü normal olanlar şekli 15 olarak. Bu her iki grup renk körlüğü de ayrıca tam veya tam olmayan renk körlüğü olarak 2’ye ayrılır. Görüşü normal olanlar şekli 2 olarak okurlar. 19. Total renk körlüğü ve kırmızı yeşil renk körlüğü. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. 7. 13. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 3. 20. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. 18. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 6 olarak. Görüşü normal olanlar şekli 73 olarak okurlar. 16. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 2. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 35. Gerek normal insanlar gerekse renk körlüğü bulunanlar bu şekilleri aynı derecede okuyabilirler. Bu seri aşağıdaki 38 tablodan oluşmaktadır. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. 6. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Görüşü normal olanlar şekli 6 olarak okurlar. 12. 6. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 5 olarak okur. 15. 272 . Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 73 olarak okur. 3. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. 14. 11. 8. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 16 olarak okurlar. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 74 olarak. total renk körleri ancak zorlukla okurlar. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 70. 9. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 45 olarak okur.XVIII. Görüşü normal olanlar şekli 5 olarak. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Ishıhara Renk Körlüğü Testi Doğuştan renk körlüğü ikiye ayrılır. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 5. Görüşü normal olanlar şekli 57 olarak. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 21. 2. 4. 21. Görüşü normal olanlar şekli 7 olarak okurlar. 17. Görüşü normal olanlar şekli 8 olarak. 17. 5. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 2 olarak okur. Görüşü normal olanlar şekli 97 olarak okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 29 olarak. Görüşü normal olanlar şekli 3 olarak. 1. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 4 olarak okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 45 olarak okurlar. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 17. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. 10.

İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takipte normal görüşlülerin çoğu ve renk körlüğü olanlar hiçbir güçlük çekmezler. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken kırmızı ila yeşil renk körlüğü olanların ekseriyetle kolaylıkla takip eder. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 6. 22-27 nolu tablolar her zaman kullanılmaz. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 9. 30-31-32-33. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 35 okurlar. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 3. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 96 okurlar. Muayene olanlar ayakta ve en az 75 cm. normal görenler ile tam renk körlüğü olanlar bütün renklerde zorluk çekerler. Kuşkulanılan. 23. 28-29. 24.22. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar ise her iki hattı da görür ve takip ederler. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 4. Normalde kırmızı hattı kısmen ve tam. 273 . Renk körlüğü olanlar ise güçlük çekmeden göremez ve takip edemez. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 2. kararsız kalınan durumlarda 10-19 ve 13-20 ve 14-18 nolu tablolar karşılaştırılmalıdır. kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar mavi hattı kısmen takip ederler. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken tam kırmızı renk körlüğü olanlar yalnız mor hattı. Tam renk körlüğü olanlar ile kısmi renk körlüğü olanlar ise her iki hattı görüp takip edemezler. 38. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takipte normal görenlerin ekseriyeti hiçbir güçlük çekmez. kısmen kırmızı ve yeşil renk körlüğü olanlar mavi hattı görürler. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 26 okurlar. Tablolar bir masa üzerine konulur. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 5. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken normal görenler yeşil hattı. 26-27. tam yeşil renk körlüğü olanlar yalnız kırmızı hattı. uzaklıkta olmalıdırlar. 34-35. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 42 okurlar. 25. 36-37. Bütün renklerde tam ve kısmi körlük olanlar her iki hattı talip edemezler. Testin Uygulanmasına Ait Açıklama Muayeneler iyi ışık alan odalarda gündüz yapılmalıdır. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 2. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 6.

274

275

276

277

278

279

XVIII. 18. İşitme İle İlgili İşyerinde Uygulanabilecek Testler
Odyometri testi işitme bozukluğu için en etkili tarama testidir, fakat ekonomik ve kısa zamanda yapılabilecek tarama amaçlı bir seçenek “fısıltı testi” dir. XVIII. 18. 1. Fısıltı Testi; Bu tarama için işyeri hekimi doğrudan muayenesi yapılacak kişinin önünde ve birkaç adım ilerde durur (hem muayene olan, hem hekim oturuyor ya da ayakta olmalıdır). Hekim bazı sayıları fısıldayacağını, bu sırada muayene olanın gözlerini kapatması gerektiğini anlatır. Hekim muayene olanın 30-45 cm uzağında, (hacmi standardize etmek için) nefesini dışarı verir ve bir saniye ara ile rasgele dört sayı fısıldar ve fısıldadığı tüm sayıları yinelemesini ister. En azından iki sayıyı işitemeyen çalışan testte başarılı olamamıştır. Fısıltı Testi için başka bir yöntem; Hekimin dudaklarını göstermeden soluğunu verdikten sonra ciğerinde kalan hava ile çıkardığı fısıldanmış sözcükleri muayene olanın doğru olarak tekrarladığı mesafe: 6 metreyse işitme kaybı yoktur. Hafif işitme kaybında; 6 metrede işitmediğini söylen kişi, hekimin 6 metreden itibaren yavaş yavaş yaklaşarak fısıldadığı sözcükleri 4 metreye kadar olan mesafede doğru tekrar eder. Orta işitme kaybında; 4 metrede işitmediğini söyleyen kişi, hekimin 4 metreden itibaren 1 metreye kadar olan mesafede sözcükleri doğru tekrar eder. Ağır işitme kaybında; 1 metrede işitmediğini söyleyen kişi, hekimin 1 metreden 25 cm ye kadar olan mesafede fısıldadığı sözcükleri doğru tekrar eder. Tam sağırlıkta bu mesafe 25 cm den küçüktür. Tam sağırlıkta sessiz bir odadaki normal konuşma hiç işitilmez. Testte duyarlılık %80-100 ve özgüllük %80-90'dır.

280

Tıp Sözlüğü. Titreştirilen bir akort çatalı (diyapozon) önce. Fakat iletim yollarında bir tıkanıklık varsa. 19. şiddeti azalmış diyapozon sesi. Diyapozon Testleri68 Weber Testi: Hangi kulakta ne tip bir işitme kaybı olduğunu araştırmak amacıyla yapılır.XVIII. titreşimi azalmış şiddette de olsa devam eden diyapozonun ucu bu kez kulak kepçesine doğru tutulur. Rinne Testi: Bir kulaktaki iletim tipi işitme kaybının varlığını araştırmak için yapılır. 18. Sağlam bir kulakta. tıkanıklığın dış sesleri maskeleyici etkisinden dolayı. 2. Koroner Kalp Hastalığı Risk Hesaplama 68 MEDICANA Genel Sağlık Ansiklopedisi Cilt 12. Sonuçta tek kulağında sinirsel (sensörinöral) işitme kaybı bulunan hastalar sesi normal olan kulaklarından daha fazla duyarlarken. Hastaya. sesi patoloji olan kulaklarından daha yoğun olarak duyarlar. kulağın arkasında bulunan mastoid çıkıntı üzerine konur. hava yolu üzerinde birçok artırıcı (amplifikatör) mekanizma bulunduğundan. bu ses işitilmeyecektir. XVIII. Titreştirilen bir akort çatalı (diyapozon) kafatasında orta hatta bir noktaya yerleştirilir ve hastaya sesi nereden duyduğu sorulur. iletim tipi işitme kaybı olanlar. sağlam kişilerde rahatlıkla duyulur. ses kesildiği anda haber vermesi istenir ve hasta "ses kesildi" dediğinde. Hasta. kulağında sinirsel bir işitme sorunu yoksa bu noktadan yayılan titreşimleri kemik yoluyla duyacaktır. 281 .

Yeşil renk (düşük risk). JBS Risk Skoru Hesaplama Modeli Sistolik kan basıncı ile Total kolesterol’un HDL kolesterole oranı karşılatırılarak.10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 30’un üzerinde olduğunu ifade etmektedir. orta. 19. yüksek ve çok yüksek risk gruplarına ayrılmışlardır (Heart-2005. Framingham Koroner Kalp Hastalığı Risk Skoru. 2.91. 285 (19).10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 20’ nin üzerinde olduğu anlamına gelmektedir. 19. 282 . erkeklerde ve kadınlarda 10 yıllık dönem için koroner kalp hastalığı riskinin hesaplanması. Kırmızı renk içinde beyaz çizginin sağ tarafı (çok yüksek risk). hdl kolesterol. sistolik HT ve sigara içiminin. soldaki tablodan cinsiyete göre karşılaştırılacaktır (JAMA 2001.10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 10’un altında olduğu anlamına gelir. Her tablodaki risk puanları toplanıp.1-52). XVIII. Yaş.XVIII. Turuncu (orta dereceli risk)-10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 10 ila 20 arasında olduğunu ifade eder. 1. düşük. Kırmızı renk (yüksek risk). total kolesterol. kadın ve erkek cinsiyete göre ve yaş gruplarına göre. 2486-2497).

3. 20. Açlık kan glukozunun ≥ 126 mg/dL olması. (Williams. bu üç yöntemden biriyle doğrulanmalıdır. takip eden gün. Pickup J. WHO ve Amerikan Diyabet Derneği (ADA)’nin Diyabet Tanı Kriterleri 1. 21. XVIII. Ağızdan verilen 75 g’lık glukoz yüklemesini (oral glukoz tolerans testi-OGTT) takiben 2saat sonraki plazma glukozunun ≥ 200 mg/dL olması Hipoglisemi varlığı.5.C.XVIII. 283 . 2004) Diyabetes Mellitus Tanısı Almış Hastalarda Tedavi Hedefleri69 Açlık plazma glukozu < 100 mg/dL Tokluk plazma glukozu < 140 mg/dL HbA1c < % 6.. Alpaslan Kılıçarslan-Haziran 2011. Hipergliseminin ara kategorileri: Diyabetin tüm formlarının doğal gidişatı boyunca hastalık. G. Dr. ev içinde yürümek gibi çok hafif aktivitelerle bile semptomların ortaya çıkması İstirahatte bile nefes darlığı olması Sınıf III Sınıf IV 69 İSGÜM Bölge Laboratuvarlarının Güçlendirilmesi Teknik Destek Projesi-EKG&Kardiyovasküler Risk Eğitimi-Doç. Rastlantısal glukoz düzeyinin 100 ve 200 mg/dL arasında olması gibi belirsiz bir durumda WHO tanı için OGTT’nin kullanılmasını önermektedir. 2. OGTT’den 2 saat sonraki plazma glukozunun ≥ 140 ve< 200 mg/dL olarak tanımlandığı bozulmuş glukoz toleransı (IGT) evresinden geçer. açlık plazma glukozunun ≥ 110 mg/dL ve <126 mg/dL olarak tanımlanır. Bozulmuş açlık glukozu (IFG) açlık glukoz düzeyleri temelinde bir kategori olup. yol yürümekle nefes darlığı olması) Fiziksel aktivitede belirgin kısıtlanma olması. New York Kalp Cemiyeti’nin (NYHA) konjestif kalp yetersizliği sınıflaması Sınıf I Sınıf II Günlük olağan fiziksel aktivitelerinde kısıtlanma olmayan kalp hastaları Fiziksel aktivitelerinde hafif kısıtlanma olan kalp hastaları (örn. Diyabetin klinik semptom ve bulguları olan kişilerde rastlantısal plazma glukozunun ≥ 200 mg/dL olması.

Solunum Fonksiyon Testleri. FEF %50-75 (Orta Bölüm) ve FEF %75-RV (Son Bölüm): Bu bölümde akım hızlarını efor etkilemez (efordan bağımsız bölüm). Akciğerlerde eskpire edilen volümün az olduğu evredeki akım hızıdır. özellikle orta ve küçük hava yolları obstrüksiyonunu belirleyen en duyarlı. normal sağlıklı kişilerde FEV 3 % 90 olmalıdır. FEV1: (Forced Expiratory Volume in 1 second) Zorlu ekspirasyonun 1. Normalde zorlu ekspirasyonla ilk saniyede. İlk fonksiyonel bozukluklar bu segmentlerden başlar. Büyük hava yollarındaki hava akımına karşı direnci gösteren en iyi indekstir. kooperasyonu önemlidir. Bu bölümde akım hızını akciğerin elastik recol basıncı. FEF 25-75: Maksimum ekspirasyon ortası akım hızı: MMF (Maximum Mid expiratory Flow rate). belirgin obstriksiyonu gösterir. mililitre. litre ile ifade edilir. Bireyin eforu. zorlu ekspiraasyonun efora bağlı olmayan segmentidir. boy ve cinsiyete göre değişmekle beraber 2-4 l/sn dir. FEV 1/FVC > 80 79-60 59-41 < 40     Solunum Bozukluğunun SFT ile Derecelendirilmesi FVC FEV 1 Derecesi > 80 > 80 Normal 79-60 79-60 Hafif 59-51 59-41 Orta < 50 < 40 Ağır 70 Karabıyıkoğlu. VC’ye eşittir. Büyük hava yollarını değerlendirmede önemlidir. beklenen. Hava yollarındaki obstrüksiyonu erken dönemde gösteren. FEF 200-1200: Zorlu ekspirasyonun ilk evresindeki “200-1200 ml” arasındaki akım hızını. komprese hava yollarının elastik özellikleri ve hava yollarındaki akıma karşı oluşan rezistans etkiler. litre/sn olarak ifade edilir. diğer bir ifadeyle FVC manevrasında ilk 200 ml atıldıktan sonra 1000 ml’nin ekspire edildiği sıradaki akım hızıdır. çok ağır. FEV 1/FVC: %’sinin beklenen değere yakın. beklenen değerden fazla oluşu restriktif ventilatuar bozukluğu gösterirken. MMF. FEV 3: Zorlu ekspirasyonun 3. Saniyesinde atılan hacimdi. Normal beklenen değerleri o yaş. o FEV 1 / FVC % 80 çok hafif dereceli obstriksiyon. 284 . Zorlu ekspirasyonun ilk ve son ¼ orta bölümleri arasındaki akım hızıdır. o MMF: VC/2 x ½ formüle edilir. alınan havanın % 75-80’inin atılmış olması gerekir. FVC: Zorlu Vital Kapasite (Force expiratory Vital Capacity) Maksimum inspirasyondan sonra zorlu. SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ70     VC: Vital Kapasite (Vital Capacity): Maksimum inspirasyondan sonra maksimum ekspirasyonla (yavaş ve zorlanmadan) dışarı atılan toplam hava hacmidir. 79-60 hafif dereceli obstriksiyon.XVIII. 59-40 orta dereceli obstriksiyon 39-30 ciddi. Saniyesinde atılan hacimdir. Normal sağlıklı kişilerde FVC. azaldığı durumlarda obstriksiyon lehine düşündürür. G. en önemli parametredir. derin ve hızlı ekspirasyonla dışarı atılan toplam hava hacmidir. Orta ve son bölümdeki akım hızları periferik hava yolları hakkında bilgi verir. FEV 1’deki azalma büyük hava yollarının obstrüksiyonunu düşündürür. 22.

süre ölçülür.(Güler. yargısal. Maksimal Testler.  Zamana veya Mesafeye Karşı Koşu Testi. bu nedenle “submaksimal testler”in yapılmasının daha uygun olacağı düşünülmektedir. Test biter bitmez çalışanların kalp atım sayıları 5. 3. Gereken Araçlar:     16. Aerobik testler. Bu testler: 1.  Basamak Testleri. İşyeri Sağlık Birimlerinde “maksimal testler”i uygulamanın sorun yaratabileceği (uygulama sırasında ortaya çıkabilecek kardiyovasküler zorlanmalara karşı yeterli müdahale olanağı bulunamayacağından).. 23.  Tecumseh Basamak Testi.  Maksimal Oksijen Tüketimi Testi. XVIII.3 cm)’lik basamak. askeri. öğrenciler) 3 dk.25 inç (41. egzersize devam ettirme yeteneği ve birçok spor aktivitesi için önemli bir bileşendir. Ç. iş yapabilme yeteneği. İş stresinin kişi performansı üzerindeki etkilerinin ve kişinin uyum derecesinin belirlenmesi. 1. N.  Bisiklet Testleri. Submaksimal Testler. Kronometre. Bir kişinin aerobik fitness seviyesi çalışan kaslara vücut tarafından taşınan oksijen miktarına ve kasların bu oksijeni kullanma yeteneğine bağlıdır. Bilir.  Queens Kolej Basamak Testi.  3-Dakika Basamak Testi. Hastalık ve işe dönüş muayenelerinde kişinin değerlendirilmesi amacıyla kullanılabilir. tazminat hesapları gibi birçok konuda yol gösterici olabilir. ve 20.  20 m Mekik Koşu Testi. 2. 4. İGM’de çalışanların performans sınıflandırmalarının yapılabilmesi. AEROBİK GÜÇ TESTLERİ (PERFORMANS TESTLERİ) Performans testleri geniş işçi gruplarının performanslarının değerlendirilmesi amacıyla kullanılabilirler.  Harward Basamak Testi. yorgunluk olmadan çalışmaya. saniyeler arasında 15 sn. Queens Kolej Basamak Testi Uygulama: Basamak testi uygulanacak işçiler (sporcular. Fiziksel iş gücü. kardiovasküler dayanıklılık ile eş anlamlı olarak kullanılan aerobik gücü ölçer. kadınlar dakikada 22 ve erkekler dakikada 24 basamak olmak üzere platforma çıkıp inerler. Basamak-Step Testleri. çalışanın sağlığı.  Yürüyüş Testleri.1991). Metronom veya ritim kaseti. 285 . Belirli bir iş yükünden sonra kişinin bedensel yeteneklerinin ve potansiyelinin ortalama derecesinin belirlenmesinde. iş yapabilme yeteneğinin tanımı ve sınıflandırılması. boyunca. Kalp atım monitörü (opsiyonel). sporcu sağlığı.XVIII. Kardiovasküler dayanıklılık veya aerobik fitness. 23.

Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. aşağı. yukarı. 96 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti. Kronometre . Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. Uzun boylu kişiler avantajlıdır). 2. dakikada 30 basamak olmak üzere 5 dk. 23. baş dönmesi. XVIII. aşağı adımlar atarlar.       Gereken Araçlar: 12 inç (30. boyunca basamağa inip çıkarlar ve son basamaktan sonra oturur pozisyonda kalp atımları 1 dk. Eğer 286 . sıkıntı gibi yakınmalar olursa test hemen yarıda kesilir. boyunca basamak inip çıkarlar.3 dk. Uzun boylu kişiler avantajlıdır). 3 Dakika Basamak Testi (*) Yaş Grubu Değerlendirme Mükemmel İyi Ortalamanın üzerinde Ortalama 18-25 Erkek <79 79-89 90-99 100105 Kadın <85 85-98 26-35 Erkek <81 81-89 Kadın <88 88-99 100111 112119 120126 127138 >138 36-45 Erkek <83 83-96 Kadın <90 46-55 Erkek <87 Kadın <94 56-65 Erkek <86 Kadın <95 66 ve üzeri Erkek <88 Kadın <90 90-102 90-102 87-97 94-104 86-97 95-104 88-96 99-108 90-99 109117 118126 127138 >138 100107 108117 118128 >128 97-103 103110 104112 113119 120130 >130 111118 119128 129140 >140 98-105 105115 106116 117122 123132 >132 116120 121129 130135 >135 98-103 105112 104112 113120 121129 >129 113118 119128 129139 >139 97-103 103115 104113 114120 121130 >130 116122 123128 129134 >134 Ortalamanın altında 106116 Kötü Çok kötü 117128 >128 (*) 3 dakikalık uygulamadan sonra 1 dakika boyunca sayılan nabız XVIII. Bu da dakikada 24 basamağa tekabül eder. Steteskop (karotid atımı kullanılabilir).92’dir. Harward Basamak Testi Uygulama: İşçiler yorgunluk oluşana kadar. Uygulama sırasında göğüste ağrı. Ancak bu sırada nabız sayılmalıdır. 23.75’dir. Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi.5 cm)’lik basamak. Üç Dakika Basamak Testi Uygulama: Sporcular ritme alışana kadar metronomu dinlerler ve hazır olduklarında teste başlarlar. Kişi sırt üstü yatırılarak dinlendirilir. boyunca sayılır. Geçerlilik: Toparlanma kalp atım sayısı ile Vo2 max arasındaki korelasyon r:0. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. 3.    Güvenilirlik: Toparlanma kalp atım sayısı için test ve tekrar-test güvenilirliği r: 0. Denekler 96 vuruş/dk tempoya ayarlı metronomla ya da ritim kasetiyle yukarı. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz.

Tanısal yararı vardır. Rehabilitasyon etkinliğinin değerlendirilmesinde yarar sağlayabilir. Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. İskemik kalp hastalıklarının tanısında yardımcı olabilir.5. İşe giriş ve hastalık sonu işe dönüş muayenelerinde ve iş uygulamaları sırasında performansın değerlendirilmesini sağlayabilir. Bitkinlik. Geçerlilik: VO2 max ile korelasyonu yaklaşık r: 0. Bu test. 2-2. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz.5 dakikalardaki nabız sayılır).6-0. Herhangi bir iş yükünden sonra bedensel potansiyel zorlanmasını ortaya koyabilir. İnsanların maksimal aerobik kapasitelerinin % 3050’sini geçmeyen işlerde yorulmadan çalıştıkları bilindiği için oldukça yararlı bir testtir.8 cm. Uzun boylu kişiler avantajlıdır).)] / (2x toparlanmadaki toplam kalp atımı). Değerlendirme: Puan şu eşitlikle hesaplanır: Puan: [100 x test süresi (sn. 120 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti. boyunca test ritmini yakalayamadığı zaman tanımlanır. İşçi test bitiminde hemen oturur ve toparlanma sağlanana kadar yarım dakikada bir kalp atım sayıları alınır. Egzersiz süresi (sn) X 100 Kondisyon İndeksi = 2 X Egzersiz sonrası üç nabız         sayısının toplamı Gereken Araçlar: 12 inç (50. 3-3.nabız 160/dakikanın üzerindeyse hekim muayenesi gereklidir. sadece hekimler ve sağlık personeli tarafından değil.)’lik basamak. işyeri sağlık görevlisi gibi sağlık eğitimi veren okullardan mezun olmamış kişilerce de uygulanabilmesi yönünden önemli bir test olarak kabul edilmiştir. 287 . Kronometre. Değerlendirme Mükemmel İyi Orta Ortanın altı Kötü Kondisyon İndeksi >90 80-89 65-79 55-64 <55 Harward Basamak Testi.8. Toplu kitle etkinliklerinden önce kardiyovasküler riski olanların belirlenmesinde yarar sağlayabilir. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn.5.(Egzersiz sonrası 1-1. a) b) c) d) e) f) İş kapasitesinin belirlenmesinde yararlıdır. Steteskop (carotid atımı kullanılabilir). çalışanın 15 sn.

288 . Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. sonra kalp atım sayısı 30 sn. tempoya ayarlı metronomla yukarı. 23.3 cm. İşçiler 96 vuruş/dk. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. yukarı. Kronometre. Uzun boylu kişiler avantajlıdır). aşağı. 96 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti. Tecumseh Basamak Testi (*) Yaş Grubu Değerlendirme Seçkin Çok İyi İyi Orta Düşük Kötü 20-29 Erkek 34-36 37-40 41-42 43-47 48-51 52-59 Kadın 39-42 43-44 45-46 47-52 53-56 57-66 30-39 Erkek 35-38 39-41 42-43 44-47 48-51 52-59 Kadın 39-42 43-45 46-47 48-53 54-56 57-66 40-49 Erkek 37-39 40-42 43-44 45-49 50-53 54-60 Kadın 41-43 44-45 46-47 48-54 55-57 58-67 50 ve üzeri Erkek 37-40 41-43 44-45 46-49 50-53 54-62 Kadın 41-44 45-47 48-49 50-55 56-58 59-66 (*) Test bittikten 30 saniye sonra. Test bittikten 30 sn. Tablolar kullanılarak çalışanın kardiyovasküler düzeyi belirlenir. sayılır. 4. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. Steteskop (carotid atımı kullanılabilir). boyunca basamağa inip çıkarlar. 30 saniye süresince sayılan nabız. aşağı adımlar atarlar.)’lik basamak.       Gereken Araçlar: 8 inç (20. 3 dk. Bu da dakikada 24 basamağa karşılık gelir. Test sporcularda yaygın bir şekilde uygulanmaktadır.XVIII. Tecumseh Basamak Testi Uygulama: İşçiler ritme alışana kadar metronomu dinlerler ve hazır olduklarında teste başlarlar.

Madde 15-İşyeri hekiminin görevleri) Toplum Sağlığı Merkezleri (TSM)’nin görev. Maddelerde-Kimlerin ağır ve tehlikeli işlerde çalışıp çalışamayacağını. c) Sanayiden sayılan işlerde iş güvenliği uzmanı olan bir veya birden fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle. Kanunun 180. denetlemek. Yetki. 56. acil durum planının hazırlanması. İş Kanunu’nda (4857 Nolu Kanun. Madde-8 TSM’ lerin görev yetki ve sorumlulukları. Madde 74 Kadın çalışanların doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onaltı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. ödev. kontrol etmek olarak geçmektedir. periyodik sağlık muayeneleri sonuçları ve iş kazaları ile meslek hastalıkları kayıtlarının.İşverenler işyerlerinde İSG'nin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak. Madde 77 . Anayasa’nın 50. raporlarının nereden alınacağını. ç) İşyerinde kaza. araç ve gereçleri noksansız bulundurmak. işyerindeki kişisel sağlık dosyalarında gizlilik ilkesine uyularak saklanmasından sorumludurlar.) İşverenler. TC. zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler.EK-1 MEVZUATIMIZDA SAĞLIK GÖZETİMİ Sağlık gözetimi ile ilgili olarak. Sözlüklerde “murakabe”nin sözcük anlamı korku. Tüzüğün neredeyse yarısı (5-108. (Madde 71 . işyerindeki işçi sayısı. kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılmasından. Madde 80 . bir veya mütaaddit tabibin sıhhi murakabesini temine ve hastalarını tedaviye mecburdur” denilmektedir. b) Bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelini görevlendirmekle.Kısım ile “İşyerinde Kullanılan Alet. a) İşçilerin sağlığını korumak ve geliştirmek için işçilere verilecek sağlık gözetiminden. işyerinin niteliği ve işin tehlike sınıf ve derecesine göre. Kısımda da İşyerlerinde İş Kazalarına Karşı Alınacak Tıbbi Tedbirler ve İşyerlerinde Bulundurulması Zorunlu olan İlkyardım ve Tedavi Levazımı ile Sıhhi Tesisat anlatılmıştır. Maddeler de konuyla ilgilidir)sağlık gözetiminin sürekliğini öngören periyodik-portör muayenesinin kimlere. a) İşyeri sağlık ve güvenlik birimi oluşturmakla. çalışanlarının sıhhi ahvaline bakmak üzere.Onbeş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Kısımın yanı sıra 4.127 ve 266. doğal afet ve bunun gibi acil müdahale gerektiren durumların belirlenmesi. Madde 73 Sanayie ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır. Maddesinde “kimsenin yaşına. İSG kurullarının oluşumu. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik” te (Resmi Gazete: 27 Kasım 2010-27768. 85-89. b) İşyerinde sağlık ve güvenlik risklerine karşı yürütülecek koruyucu. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nda (1593 Nolu Kanun. Maddesinde ”Devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran bütün iş sahipleri. İş Kanunu kapsamında çıkartılmış yönetmeliklerden “İşyeri Hekimlerinin Görev. ne sıklıkla yapılacağı belirtilmiştir. (2) TSM’lerin görev ve sorumlulukları bu maddenin işyeri hekimliği 289 . iş sağlığı gözetimine ilişkin görevleri tanımlanmıştır. iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi. devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde her işveren bir İSG kurulu kurmakla yükümlüdür. yükümlüdürler. Edevat. 18 yaşından küçükler ve gebe emzikli kadınların gözetimi ile Sağlık Bakanlığı’nın görüşü alınarak sağlık gözetimi ile ilgili çıkarılabilecek diğer yönetmeliklerden söz edilmektedir). [(1) TSM’ler işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak amacıyla. cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamayacağına”. Madde 126 . Makine ve Ham Maddeler Yüzünden Çıkabilecek Hastalıklara Engel Olacak Tedbirler” in açıklandığı 3. c) İşçilerin İSG eğitimleri ve bilgilendirilmelerinden. Ayrıca. Ancak.Sayı: 1489.Bu Kanuna göre sanayiden sayılan. İşverenler İSG kurullarınca İSG mevzuatına uygun olarak verilen kararları uygulamakla yükümlüdürler. Ülkemizdeki en kapsamlı iş sağlığı düzenlemelerinden sayılan ve aktif işyeri hekimliği yapanlara rehberlik eden “İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü ”nün (Resmi Gazete: 11 Ocak 1974–14765) “Sağlık Şartları ve Güvenlik Tedbirleri” nin belirtildiği 2. önleyici ve düzenleyici faaliyetleri kapsayan çalışma ortamı gözetimine katkı verilmesinden. çalışanların ilkyardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla. yetki ve yükümlülükleri ÇSGB' ce hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir. işyerinde yapılan risk değerlendirme sonuçları ve maruziyet bilgileri ile İGM. ilkyardım ve acil müdahale bakımından yapılması gereken uygulamaların organizasyonu ve ilgili diğer birim. işçiler de İSG konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler. Resmi Gazete: 6 Mayıs 1930 . gözetmek. d) Çalışma ortamının gözetimine ve çalışanların sağlık gözetimine ait bütün bilgilerin kayıt altına alınmasından. devamlı olarak en az elli işçi çalıştırdıkları işyerlerinde alınması gereken İSG önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi. Madde 81 – (Değişik: 15/5/2008-5763/4 md. Maddeler)çalışanın sağlık gözetimine ayrılmıştır. Resmi Gazete: 10 Haziran 2003 – 25134) aşağıdaki maddelerden de anlaşılacağı üzere iş sağlığı gözetimine ilişkin (çalışanın sağlık gözetimi ve çalışma ortamının gözetimi) oldukça ayrıntılı açıklamalara yer verilmiştir. çalışma yöntemleri. Maddesinde de “herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğuna” dikkat çekilmektedir. yetki ve sorumlulukları başlığı altında. e) İşçilerin yaptıkları işler. ondört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar. yangın. bedensel.

7) Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumları ile işyerinde olabilecek sağlık tehlikeleri arasında bir ilişkinin olup olmadığını tespit etmek. (5) TSM’ler. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen şartlarını sürekli izleyip denetlemek. uygun işe yerleştirilmeleri için gerekli koruyucu sağlık muayenelerini yaparak rapor düzenlemek. 2) Kantin. 4) Bağımlılık yapan maddelerin kullanımının zararları konusunda işyerinde eğitim vermek. 5) Bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde yıllık çalışma planını ve yıllık değerlendirme raporunu hazırlamak. İSG hizmetleri kapsamındaki görevlerini tanımlamıştır. 2) İş sağlığı. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi ve eğitim sağlanması için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. 1) İşyerinde ilkyardım ve acil müdahale hizmetlerinin organizasyonu ve personelin eğitiminin sağlanması çalışmalarını ilgili mevzuat doğrultusunda yürütmek. genç ve kadın işçiler de dâhil tüm ağır ve tehlikeli işlerde çalışacakların sağlık raporlarının hangi sağlık kuruluşlarından ve ne sıklıkla almaları gerektiği açıklanmıştır. c) Eğitim ve bilgilendirme. 2) İş kazasına uğrayan veya meslek hastalığına yakalanan işçilerin rehabilitasyonu konusunda işyerindeki ilgili birimlerle. birden fazla iş kazası geçirmiş olanlar gibi çalışanların. radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak. 6) Sağlık gözetimi sonuçlarına göre. alınan sonuçların işçilerin sağlığı yönünden değerlendirmesini yapmak. meslek hastalığı tanısında yetkili hastaneler ile işbirliği içinde çalışmak. bulunması halinde İSG kurulu üyelerine ve işçilere genel sağlık. kreş ve emzirme odaları ile soyunma odaları. hijyen. KKD'lar ve toplu korunma yöntemleri konularında bilgi ve eğitim verilmesi için ilgili taraflarla işbirliği yapmak]. (4) TSM’ler bu hizmetlerin sağlanması sırasında işin normal akışını aksatmamaya özen gösterirler. 4) İşyerinde İSG'nin geliştirilmesi amacıyla gerekli aktiviteler konusunda işverene tavsiyelerde bulunmak. 290 . İSG kurulu üyelerine. meslek hastalığı tanısı veya şüphesi olanlar. madde bağımlılığı olanlar. 8) İşin yürütümünde ergonomik ve psikososyal riskler açısından çalışanların fiziksel ve zihinsel kapasitelerini dikkate alarak iş ile işçinin uyumunu sağlamak ve çalışma ortamındaki stres faktörlerinden korunmaları için araştırmalar yapmaktır. işyeri hekimliği hizmetlerini başka bir kişi veya kuruma devredemezler]. (6) TSM’ler. 3) İşyeri yöneticilerine. bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. 4) Yeni teknoloji ve donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi mevcut uygulamaların iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. ölçüm sonuçlarını değerlendirmek. 1) Bulunması halinde İSG kuruluna katılarak çalışma ortamı gözetimi ve işçilerin sağlık gözetimi ile ilgili danışmanlık yapmak ve alınan kararların uygulanmasını izlemek. 6) İşyerinde sağlığa zararlı risklerin değerlendirilmesi ve önlenmesi ile ilgili mevzuata göre yapılması gereken koruyucu sağlık muayenelerini yapmak.[a) Rehberlik ve danışmanlık. Maddesi de İşyeri hekimlerinin. işyerindeki sağlık gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve Ek-5’te belirtilen örneğine uygun yıllık değerlendirme raporunu hazırlayarak elektronik ortamda Bakanlığa göndermektir. yatakhane. bağışıklama çalışmaları yapmak.hizmetleriyle sınırlıdır. işçilere ve temsilcilerine genel sağlık konularında eğitim vermek ve bu eğitimlerin sürekliliğini sağlamak. 6) Yöneticilere. 3) İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizi ile iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. Maddesi) sağlık gözetimine ilişkin olarak. 7) Sağlık gözetimi konusunda işçileri bilgilendirmek ve onların rızasını almak. çalışanların ve bulunması halinde İSG kurulunun. duş ve tuvaletlerin bakımı ve temizliği konusunda gerekli kontrolleri yaparak tavsiyelerde bulunmak. 4) Hassas risk grupları. (3) İşyerlerinde işyeri hekimliği hizmeti sunmak üzere TSM’lerce görevlendirilen işyeri hekimi tarafından muhafaza edilmesi gereken onaylı defter suretleri. toplu koruma yöntemleri ve KKD konularında tavsiyede bulunmak. ç) İlgili birimlerle işbirliği. 1) Gece postaları da dâhil olmak üzere işçilerin sağlık gözetimini yapmak. b) Sağlık gözetimi. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde çalışma ortamının gözetimi kapsamında gerekli ölçümlerin yapılmasını önermek. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği yaparak hazırlamak. 5) Bulaşıcı hastalıkların kontrolü için yayılmayı önleme ve bağışıklama çalışmaları yapmak. portör muayenelerinin yapılmasını sağlamak. kronik hastalığı olanlar. Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete: 16 Haziran 2004-25494 –(Değişiklik Resmi Gazete: 7 Mart 2010-27514) de Sağlık Raporu başlığında yer alan 5. yemekhane. Kendilerinden talep edilmese dahi sözleşme süresi sonunda bütün kayıt ve dosyalar TSM’lerce işverene teslim edilir. 8) Gerekli laboratuvar tetkikleri. hijyen. işverenin. Aynı Yönetmeliğin 15. 3) İş sağlığı. 1) İSG alanında yapılacak araştırmalara katılmak. 3) Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek. İSG. 9) Yıllık çalışma planını. 5) İSG çalışmaları kapsamında işyerinde periyodik incelemeler yapmak ve risk değerlendirme çalışmalarına katılmak. 2) İşçilerin işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve Ek-7’de verilen örneğe uygun olarak düzenlemek ve işyerinde muhafaza etmek. gerektiğinde çalışma ortamı ile ilgili ölçümler yapılmasını sağlayarak. TSM arşivinde tutulur ve istenmesi halinde denetime yetkili memurlara sunulur. sağlık riskleri ve yapılan sağlık muayeneleri konusunda işçileri yeterli ve uygun şekilde bilgilendirmek. İSG ile ilgili kayıt ve istatistiklere ulaşabilmesini sağlarlar.

gebelik süresince ve emzirme dönemlerinde (doğumdan sonra 6 ay) de gece çalışması yapmamaları gerektiği ifade edilmektedir. Madde 9). doktor ve/veya diğer yetkili sağlık personeli. RD’nin. konu ile ilgili daha ileri testler yapılmasına karar verilmelidir. işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak amacıyla. Biyolojik etkene maruz kalan çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi ya da işyeri hekimi her bir çalışanın durumunu ve etkilenme koşullarını bilmelidir. İşçilere etkilenmenin sona ermesinden sonra da yapılması gereken sağlık değerlendirmeleri ile ilgili bilgi verilecektir. işçinin asbeste maruz kalacağı işlerde çalıştırılmaması da dâhil. Asbestle çalışacak her işçinin çalışmaya başlamadan önce genel sağlık durumu değerlendirilecek ve Yönetmelik Eki'nde belirtildiği şekilde. işe başlamadan ve düzenli aralıklarla sağlık gözetiminin yapılması gerektiği yazılmıştır. kimyasal. muayene ve tetkiklerin sonucuna göre. iş hekimliğindeki gelişmeleri göz önüne alarak sputum sitoloji testleri. işyeri hekimi etkilendiği düşünülen diğer çalışanların de aynı şekilde gözetime tabi tutulmasını sağlayacağı ve bu durumda maruziyet riskinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. her türlü koruyucu ve önleyici önlemleri belirleyecek ve önerilerde bulunacaktır. Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 26 Aralık 200325328. c) genel klinik muayenesi. iş hekimliğinde ulaşılabilen son bilgiler ışığında. yeni doğum yapmış ve emziren kadınların. maruz kaldıkları veya kalmış olabilecekleri biyolojik etkene karşı henüz bağışıklığı olmayan işçiler için etkili aşıların hazır bulundurulacağı. Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003-25325. akciğer kanseri-bronchial carcinoma.27768. bu işte çalışanların sağlık gözetiminde dikkat edilecek konular belirtilmiştir. fiziksel. yapmakta oldukları işlerde maruz kaldıkları sağlık ve güvenlik risklerine uygun olarak sağlık gözetiminin yapılması ve bunun işe girişte ve işin devamı süresince periyodik olarak yapılması gerektiği belirtilmiştir. gebe. İşçilerin sağlık gözetimi iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun olarak yürütülmelidir (çalışanın mesleki ve tıbbi öyküsü ile ilgili kayıt tutmak. bu raporun hangi sağlık kuruluşlarından alınabileceği. Doktor ve/veya diğer görevli sağlık personelinin asbeste maruz kalan çalışanların her birinin etkilenme durumunu ve çalışma koşullarını yakından bilmesi gerektiği ifade edilmiştir. 7 ve 9. işe girişte. işçilerin sağlık muayenelerinin iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun şekilde yapılması ve en azından:a) işçinin mesleki ve tıbbi özgeçmişi ile ilgili kayıtların tutulması. mide-bağırsak kanseri-gastrointestinal carcinoma) yazılmıştır. doğrudan çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek amacı ile işçilere verilecek sağlık gözetiminden de sorumlu tutulmuşlardır. Sağlık gözetimi yapılırken. Madde) sağlık gözetimi başlığı altında. sağlık gözetimiyle ilgili olarak ekranlı araçlarla çalışanların gözlerinin korunması için. erken ve geri döndürülebilir etkilerin saptanması gibi biyolojik gözetim). uygun ise. göğüs filmi (x-ray). mezotelyoma. Hekim. 291 . Yeraltı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nin (Resmi Gazete:21 Şubat 2004-25380. Madde 12) de İş Sağlığı ve Güvenliği Birimleri(İSGB) ve Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB). serbest asbest liflerine etkilenmenin sebep olabildiği hastalıklar (asbestosis. İşçi veya işveren sağlık muayene ve tetkiklerinin yeniden yapılmasını isteme hakkına sahiptir. Buna göre. etkilenmenin bitmesinden sonra sağlık gözetiminin devam etmesi gereken süreyi belirleyebilir. biyolojik risk etmenleri ve çalışma koşulları ile ilgili olarak hangi işlerde çalışıp çalışamayacağını düzenlemektedir.İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete:27 Kasım 2010 . gece postalarında çalıştırılabilmeleri için. çalışanların. Sağlık gözetiminden sorumlu hekim. Yine yönetmelik ekinin son bölümünde. etkilenmeye bağlı bir enfeksiyona ve/veya hastalığa yakalandığı saptandığında. düzenli aralarla ve işe bağlı göz rahatsızlığı olduğunda göz muayenesi yaptırılmasından söz edilmektedir. Madde-19) sağlık gözetimi başlığı altında. Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik (Resmi Gazete: 14 Temmuz 2004–25522. özellikle göğüs muayenesi ve d) solunum fonksiyon testi (solunan havanın hacmi ve hızı) konularını içermesi gerektiği. Madde) biyolojik etkenlerle yapılan çalışmalarda. Kadın İşçilerin Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 9 Ağustos 2004–25548. dolaylı olarak çalışanın sağlığını korumaya yönelik pek çok sorumluluğun yanı sıra. 16. b) her işçi ile görüşme yapılması. çalışanın kişisel sağlık durumunun değerlendirilmesi. tomodensitometri gibi daha ileri tetkikler isteyebileceği belirtilmiştir. Ayrıca yönetmelik ekinde de. özellikle göğüs muayeneleri ile diğer tetkik ve kontrolleri yapılacaktır. bir çalışanın. İşçilerin sağlık durumlarının değerlendirmesi en az 3 yılda bir tekrarlanacak ve her işçi için sağlık kaydı tutulacaktır. Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelikte (Resmi Gazete: 10 Haziran 2004-25488.10. her işçi için. gerektiğinde. Madde-6) ise sağlık gözetimi yönünden. Maddeler) kadın işçilerin. işe başlamadan önce ve 6 ayda bir sağlık raporu alması gerektiği. özel koruma önlemleri alınması gereken işçileri tanımlayacağı.

etkilenme sona erdikten sonra da yapılması gerekli sağlık gözetimi hakkında bilgi verilmelidir. Bu durumda. Bu gözetimler. Bu durumda. Sağlık gözetimi sonucunda. sağlık durumları kontrol edilmeli ve bunlar sürekli sağlık gözetimi altında tutulmalıdır. Çalışanın kendisi veya işveren. Kanserojen Ve Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 26 Aralık 2003–25328. Ayrıca. Çalışanlardan birinde kanserojen veya mutajen maddelere maruziyet nedeniyle oluştuğun kuşkulanılan bir sağlık sorunu görüldüğünde. işçiler üzerinde yapılacak tetkiklerin oluşturduğu riskin kabul edilebilir düzeyde olduğu durumlarda yapılacağı belirtilmiştir. yapılan sağlık gözetimi ve kişinin etkilenme düzeyi izleme sonuçlarının bir özetini içermelidir. maruziyet riskini belirlemek üzere yeniden risk değerlendirmesinin yapılması zorunludur. Benzer şekilde maruz kalan başka işçiler de varsa. İleriki bir tarihte değerlendirilmesi açısından. Çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili kişisel sağlık kayıt sistemi bulunmalı. sağlık gözetimi yapılan her bir işçide. bu maddeden kaynaklanan tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz sağlık etkisi görülmesi veya biyolojik sınır değerin aşıldığının saptanması durumunda. çalışanın yaptığı işten alınarak tehlikeli kimyasal maddeden etkilenim riskinin olmadığı başka bir işte çalıştırılması da dâhil olmak üzere. alınması gerekli koruyucu önlemler konusunda önerilerde bulunmalıdır. Yönetmelik ekinde (Ek-II) belirtilen. İşyerinde faaliyetin sona ermesi halinde işveren bu kayıtları Bakanlığa vermek zorundadır. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik önlemlerin gözden geçirilerek yeniden alınması gereken önlemler belirlenmelidir. Sözü edilen kayıtlar maruziyetin sona ermesinden sonra en az kırk yıl süre ile saklanacaktır. Kanserojen veya mutajen maddelerle etkilenim sonucu ortaya çıkan meslek hastalıkları (tüm saptanan meslek hastalıklarında olduğu gibi) ÇSGB’ye bildirilmek zorundadır. çalışanların mesleki ve tıbbi özgeçmişleri ile ilgili kayıtların tutulması. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik gerekli önlemlerin alınmasında. erken teşhis ve tedavinin sağlanması. işyerinde yapılan risk değerlendirmesine göre sağlık ve güvenlik yönünden risk bulunan işlerde çalışanların. Çalışanların sağlık gözetiminde dikkat edilmesi gereken konular Yönetmelik Ekinde (Ek–II) verilmiştir. geçici veya belirli süreli iş sözleşmeleri ile çalıştıracağı çalışanların. aynı Ek’de belirtilen izlenecek yola uygun sağlık gözetimi yapılması zorunludur. kendilerine ait sağlık muayene sonuçları ve etkilenme düzeylerine ait bilgileri görme hakkına sahiptirler. Yönetmeliğe göre kayıtların bir örneği. Kişisel sağlık ve etkilenim ile ilgili kayıtlar. aynı şekilde maruz kalan diğer kişiler de sağlık gözetiminden geçirilmelidir. işyeri hekimi veya diğer uzman kişilerin veya Bakanlık yetkililerinin önerilerine uyulması da zorunludur. Çalışanlar. işin gerektirdiği özel sağlık gözetimine 292 . Sağlık durumunun izlenmesinde. İşçilerin bu işe başlamadan önce bu durumdan haberdar edilmeleri gerekmektedir. belli bir hastalık veya sağlık yönünden olumsuz bir etkilenmeye neden olduğu bilinen tehlikeli kimyasal maddeyle etkilenimin söz konusu olduğu. İşyerinin faaliyetine son verilmesi halinde. sağlık durumlarının gözetim altında tutulması için işyerinde gerekli düzenlemeleri yapmak zorunda olduğu ifade edilmektedir. uygun bir şekilde tutulmalı ve saklanmalıdır. İşyerinde kişisel ve mesleki hijyen önlemlerinin derhal alınabilmesi mümkün olacak şekilde gerekli düzenleme yapılmalıdır. etkilenme başlamadan önce (işe girişte) yapılmalı ve daha sonra da düzenli aralıklarla sürdürülmelidir. İşçilerin sağlık durumunun izlenmesi iş hekimliği ilke ve uygulamalarına göre yapılmalıdır. iş yerinde yapılan RD yenilenmeli. sağlık gözetimi sonuçlarının yeniden değerlendirilmesini isteyebilir. Geçici veya Belirli Süreli İşlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik’te de (Resmi Gazete: 15 Mayıs 2004-25463. işyeri hekimi her çalışan için. işveren sağlık ve etkilenim ile ilgili kayıtları Bakanlığa vermek zorundadır.Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelikte de (Resmi Gazete: 26 Aralık 2003-25328. işverenin. istenmesi halinde Bakanlığa verilecektir. kendilerine ait sağlık gözetimi sonuçlarına ait bilgileri alma hakkına sahiptir. Madde 7) sağlık ve güvenlik yönünden özel tehlike bulunan ve özel sağlık gözetimi gerektiren işlerde. Sağlık gözetimi yapılacak her işçi için kişisel sağlık ve etkilenme kayıtlarının tutulması ve güncelleştirilmesi zorunludur. çalışanların özel çalışma koşullarında hastalık veya etkilenmenin ortaya çıkma olasılığının bulunduğu. hastalık ve etkilenmeyi tespit edecek geçerli tekniklerin bulunduğu durumlarda yapılmalıdır. işçilerle kişisel görüşmeler yapılması. çalışanın durumdan haberdar edilmesi ve kendisine yapılması gerekli sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve önerilerin anlatılması zorunludur. 12. gizliliği de dikkate alınarak. Çalışanlara. Sağlık gözetimi. maruziyet koşullarını bilmek zorundadır. işyerinde tehlikeli kimyasal maddeye maruz kalan işçide. İşçiler. biyolojik sınır değeri bulunan tehlikeli kimyasal maddelerle çalışmalarda. Sağlık gözetiminde biyolojik izleme ve gerekli diğer incelemeler yer almalıdır. Madde 16) işverenin. mümkün olduğu hallerde biyolojik kontroller yapılması. bu kayıtlar. İşyerinde koruyucu önlemlerin alınmasında sağlık gözetimi sonuçlarının dikkate alınacağı ve bu gözetimlerin özellikle. Kanserojen veya mutajen maddelere maruz kalanların sağlık durumunu izlemekle görevli hekim ve diğer sağlık görevlileri. Madde) yapılan RD'ye dikkat çekilmekte ve bunun sonucunda sağlık yönünden risk altında olduğu saptanan işçilere uygun sağlık gözetimi yapılacağından söz edilmektedir. iş hekimliğindeki en son tıbbi bilgilere göre gelişmiş tıbbi testler uygulanması zorunludur.

Değerlendirmeler sonucunda A ve B okuyucu hekimler arasında bir çelişki olması durumunda filmler her iki okuyucu tarafından birlikte değerlendirilerek uygunluk sağlanır.gov. Göğüs filmlerinin pnömokonyoz bakımından değerlendirilmesi işlemi bu konuda verilen eğitim (Pnömokonyozun Önlenmesi Ve Uluslararası Pnömokonyoz Radyografileri ILO 2000 Sınıflandırması Ulusal Eğitim Semineri) sonrası sertifikalandırılmış A ve B okuyucular tarafından gerçekleştirilir (A okuyucular bu eğitime katılmış ve sertifikalandırılmış pratisyen hekimler. [Bu Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde. gerekli olduğu durumlarda. risk değerlendirmesini gözden geçirmeli. “en düşük maruziyet etkin değerleri”ni (80 dB (A)) aşan gürültüye maruz kalan işçiler için de işitme testleri yapılacağı yönetmelikte yer almaktadır. 26-29. işçide işitme kaybı saptanırsa. Yönetmeliğe göre.isggm. Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde çalışan çalışanların işe alınma sırasında ve işe alındıktan sonra çalışma süresince tıbbi kontrol muayenelerinden geçirilmeleri gerektiği. sağlık gözetiminin bir özetini içermelidir. bu kayıtların kopyaları. iş sağlığı uzmanları veya diğer uygun nitelikli kişilerin veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır. kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir. işlerin yürütümü yüzünden toz riski bulunması nedeniyle tıbbi raporlar düzenlenmesinde olağan klinik ve laboratuvar muayene yöntemleri arasında göğüs filmi bulgularına özen gösterilmelidir. bir hekim veya hekimin sorumluluğu altındaki uzman bir başka kişi tarafından işitme testi yapılmasını isteme hakkına sahiptir. Ayrıca.gov. bu muayenelerin “çalışanların bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı oldukları” nın raporla belirlenmesine yönelik olduğu çok açıktır. Göğüs filmlerinin değerlendirilmesi.tr adresinden ya da İSGÜM’ün www. Madde 12) işyerinde yapılan risk değerlendirmesi sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması durumunda çalışanların uygun sağlık gözetimlerinin yapılması gerektiği belirtilmiştir. Eski Hükümlü ve Terör Mağduru İstihdamı Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 24 Mart 200425412. İşitme ile ilgili sağlık gözetimi sonucunda. işitme kaybının gürültüden etkilenmeye bağlı olup olmadığını bir hekim veya hekimin uygun gördüğü bir uzman değerlendirmelidir. B okuyucuya gönderilir.isgum. yayımlanmasından 3 yıl sonra yürürlüğe girmiştir. İşveren. Ayrıca yönetmelik ekinde özürlülerin yeti kayıplarına göre hangi işlerde çalıştırılabilecekleri uzun bir liste halinde verilmiştir. Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde üretimde çalışan çalışanların işe girişte ve çalışma süresince en az iki yılda bir kez standart göğüs filmleri alınarak radyolojik muayeneleri yapılmalıdır. riskleri önlemek veya azaltmak için alınan önlemleri yeniden değerlendirmelidir.G: 26 Şubat 2000-23976. Pnömokonyoz Tanısı ve Pnömokonyozlularla İlgili İşlemler” başlığı altında konuyu çok ayrıntılı incelemiştir.] Bu testlerin amacının “gürültüye bağlı olan herhangi bir işitme kaybında erken tanı koymak ve işitme işlevini koruma altına almak” olduğu da ifade edilmektedir. B okuyucular ise bu eğitim sonrası sertifikalandırılmış göğüs hastalıkları veya radyoloji uzmanlarıdır. Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle ilgili Yönetmelik (Resmi Gazete: 14 Eylül 1990-20635. Benzer biçimde maruz kalan işçilerin sağlık durumunun gözden geçirilmesi için de düzenli bir sağlık gözetimi uygulanmalıdır. Sağlık kayıtları. A ve B okuyucu listelerine www.gov. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır. 293 . yetkili makamların istemesi halinde verilecektir. Bu radyolojik muayenelerin düzenli olarak yerine getirilmesinden işveren sorumludur. Bu radyografilerin değerlendirilmesi önce A okuyucu tarafından yapılır. işveren. her işçi istediğinde kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir. Maddeler) “İşçilerin Pnömokonyozdan Korunmaları. Bu eğitimler biriken talepler doğrultusunda İSGÜM’de verilmektedir. Gürültü Yönetmeliği’nde de (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003–25325. Özürlü. riskleri önlemek veya azaltmak için gerekli görülen ve çalışanın gürültüye maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesinin de aralarında olduğu önlemleri uygularken. Ayrıca. Değişiklik R.tabi tutulmalarını sağlamak zorunda olduğu. Sonra filmler. çalışanın sözleşme süresinin sona ermesinden sonra da sürdürülmesi gerektiği ifade edilmiştir. Sağlık gözetimi ile ilgili olarak her işçinin kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncellenmelidir. bu durumlarını. Değerlendirme ve ölçüm sonuçlarının bir sağlık riski olduğunu gösterdiği yerlerde. Her iki okuyucunun nihai değerlendirme sonuçları işveren tarafından İSGÜM’e bildirilir.tr adresinden ulaşılabilir. Madde 10) özürlü olduğunu öne sürerek işe yerleştirilmesini isteyenlerin. İşitme kaybı gürültüye bağlı ise.tr adresinden ulaşılabilir).isggm. hatta bu özel sağlık gözetiminin. işçi. [Yönetmeliğin Madde 5’ine göre “en yüksek maruziyet etkin değerleri”ni (85 dB (A)) aşan gürültüye maruz kalan bir işçi. (18/3/1998 tarihli ve 23290 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik”te belirtilen) yetkili sağlık kuruluşlarından alınmış sağlık kurulu raporu ile belgelemek zorunda olduklarını belirtmektedir. “Pnömokonyoz Okuyucu Hekimler İçin Eğitim Talep Formu” na İSGGM’nün www.

çalışma ortamının gözetiminden.5 m/s2. devlet eğitim araştırma hastaneleri veya meslek hastalıkları hastanelerine) hastanelere sevk edilir. görev. hekim veya uzman kişi tarafından kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir. bu görevlere ek olarak.TSH. kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir. çalışanların sağlığı birimlerinin çalışma usul ve esasları ile burada görev yapan personelin. Sağlık gözetimi ile ilgili her çalışanın kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. çalışma ortamının toz yoğunluğu 2 mg/m³ altında olan işyerlerinde çalıştırılabilir. Ancak. görevleri tanımlanmıştır. hastalık veya etkilenmenin saptanması için geçerli ve uygun yöntemlerin bulunduğu durumlarda sağlık gözetimi yapılmalıdır. 2. Yönetmelikte iş sağlığı hemşiresinin görev. sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değerleri (el kol titreşimi için 2. Titreşim Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003-25325. 20065 sayılı Yönergesi – Madde 12)toplum sağlığı merkezleri bünyesinde. Yönetmeliğe göre yetkili makamlarca istendiğinde. hekim. çalışanların uygun sağlık gözetimine tabi tutulacakları belirtilmiştir. Pnömokonyozlu veya pnömokonyoz şüphesi olan çalışanların klinik ve laboratuvar muayenelerinin gecikmesi. kurumsal olarak talep edecekleri işyeri hekimliği hizmetleri kapsamında Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde belirtilen ağır ve tehlikeli işlerde çalışan çalışanların işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini.Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi A ve B okuyucuları tarafından pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen ve işverene bildirilen işçiler. sağlık gözetiminde saptanan önemli bulgular hakkında işveren de bilgilendirilmelidir. a) Elliden az işçi çalıştıran işyeri işverenlerinin. Sağlık gözetimi sonucuna göre bir işçide. B. hastalığın veya etkilenmenin çalışanın özel çalışma koşullarından ortaya çıkması durumunda. Bu durumda. her durumda. Her işçi. Benzer biçimde maruz kalan başka işçiler de varsa. Sağlık kayıtları.27910) Sağlık Bakanlığı tarafından yayınlanmıştır. Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge ’de (Sağlık Bakanlığı’nın 16 Haziran 2011 tarih.020. savsaklanması ilgililerce önlenmelidir. [Yönergede işyeri hekiminin. hekim veya iş sağlığı uzmanı tarafından işteki mekanik titreşime maruz kalmanın sonucu olarak değerlendirilen. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak. [Maruz kalınan titreşimin işçilerde tanımlanabilir bir hastalık veya sağlığa zararlı bir etkiye neden olduğu saptandığında. bunların sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenleme yapılmalıdır. İşveren. sağlık gözetiminin bir özetini içermelidir. yetki ve sorumluluğunu ilgili yönetmeliğe uygun olarak yerine getireceği veya kullanacağı. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır. Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge (Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Aile Hekimliği Toplum Sağlığı Şubesi 03 Ağustos 2011 tarih. tüm önlemleri uygularken. işverence mesai çizelgesi ekli standart işçi gözlem formları ile birlikte ilgili sigorta müdürlüğü veya meslek hastalığı dosyası açmaya yetkili (devlet üniversite hastaneleri. istediğinde. Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (Resmi Gazete: 19 Nisan 2011 .06 294 . çalışanın sağlık gözetimine kadar pek çok görev tanımlanmıştır. yönerge ekinde (Ek -2) yer alan form örneğine göre yapacağı ve b) Sorumlu hekimin verdiği diğer görevleri yapacağı belirtilmiştir]. kayıtların bir örneği verilecektir. kategoriye giren işçiler. Pnömokonyozlu çalışanların çalışma durumları ILO Uluslar arası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesinde 1. yetki ve sorumluluklarının açıklandığı bölümde. tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. tüm vücut titreşimi için 0. Bu değerlendirmeler sonucunda düzenlenen raporların bir örneği ilgili işyerine ve İSGÜM'e gönderilir.00.100. Mekanik titreşimden etkilenme sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. Madde 10) işyerinde yapılan risk değerlendirmesi sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması halinde. Bunun için gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil. Ayrıca. işçi. kurumsal olarak işyeri hekimliği hizmeti sunmak üzere kurulan. bu çalışanların en az yılda bir kez yukarıda sözü edilen yetkili hastanelere kontrole gönderilmeleri zorunludur. uzman veya yetkili makam maruz kalan tüm işçiler için tıbbi muayene istemelidir]. bu durumda risk değerlendirmesini ve riskleri önlemek veya azaltmak için önlemleri gözden geçirmelidir.5 m/s2) aşan mekanik titreşime maruz kalan işçilere uygun sağlık gözetimi yapılmalıdır. İşçiye özellikle etkilenim sonlandıktan sonra yapılacak olan sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve öneriler açıkça anlatılmalıdır. kategoriye giren işçiler asla tozlu işlerde çalıştırılmamalıdır]. gerekli koruyucu önlemler alınmalıdır. Gizlilik ilkesine uyularak. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır.

İSGİP tarafından hazırlanan KOBİ’ler için İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Rehberleri. İşyeri hekimleri ve aile hekimleri arasında oluşabilecek problemleri çözer ve koordinasyon içinde çalışmasını sağlar. İNŞAAT. 2) İlgili mevzuata uygun olarak sağlık ve güvenlik birimi kurabilir ve/veya ihtiyacı olan personeli hizmet satın alma yöntemiyle temin edebilir.METAL. 295 . MADEN Sektörleri Ek B Yasal Yükümlülüklere Uyumluluk Listesi’ne bakılabilir. işyeri ve diğer kurumlarla işbirliği yapar. Bunlar dışında İSG ile ilgili mevzuat hakkında daha ayrıntılı bilgi sahibi olmak isteniyorsa. [Madde 25-İSG Hizmetleri. özellikle sağlık açısından tehlikeli işyerlerinin kayıtlarına ulaşarak koruyucu ve önleyici sağlık hizmetlerinin sunulması için.Sayılı Yönerge) de TSM’ nin görevleri arasında iş sağlığı gözetimine ilişkin pek çok madde yer almaktadır. İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinde görevli olan işyeri hekimleri ile işbirliği yapar. 1) Bölgesindeki tüm çalışanların ve işyerlerinin.

..................) İşyeri telefon numarası _ ___ ___ __ __ İşyeri faks numarası _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ e-mail İşyeri alanı:Kapalı: İşyeri hacmi: _ _ __ m2 Açık:_ _ _ _ m2 Yeterli Toplam:  Tarih: İşyeri hemşiresi  @ _ _ _ m2 Yeterli değil  Uygun değil  İşyeri binası olanakları:Uygun  Uygun iken bozulmuş  Uygun değil ama düzenlemeler yapılmaya başlanmış  İşçi sayısı Üretim Büro-hizmet Toplam Taşeron işçisi Kadın ____ ____ ____ ____ Erkek ____ ____ ____ ____ 2 18 yaş altı Toplam ____ ____ ____ ____ 3 ____ ____ _____ _____ Vardiya sayısı: 1 Vardiyalı çalışan işçi sayısı: _ _ _ _ Vardiyalı çalışan ilkyardımcı işçi sayısı: _ _ _ _ Vardiyada çalışma süresi: _ _ saat Üretim/çalışma konusu: Üretim kapasitesi: Üretim teknolojisi: Kullanılan güç kaynağı: İşyerinin yetkili sendikası (varsa): ........ İşyerinin Tanıtımı İşyerinin Ünvanı: İş kolu: İş kolu numarası: _ _ _ _ Risk Grubu: İşyeri adresi: Üretime başlama tarihi (yıl): _ _ Bilgi alınan kişi/ler İşveren  İşveren temsilcisi (sorumlu müdür)  İşyeri hekimi  İş güvenliği uzmanı  Diğer  (Belirtiniz: ....... Ara ürünler (İşyerinin Üretim Akım Şeması... hammaddeler ve yarı mamul bilgiler ayrı hazırlanarak forma ek doküman şeklinde yapılacaktır... ) 296 .... İş Akış Şeması ve Kullanılan Hammaddeler................................................................EK-2 İŞYERİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOŞULLARI DURUM SAPTAMA FORMU I... /yıl Eski  Yeni  Karışık  II................

......İşyeri sağlık birimi: Yok  Var  İşyeri sağlık birimi çalışanları: İşyeri hekimi Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor........................) Sağlıkçı işçi Yok  Var  (Belirtiniz: ..... Diğer personel Yok  Var  (Belirtiniz: . İş güvenliği uzmanı Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor...... İşyeri hemşiresi Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor...) İlkyardım eğitimi görmüş işçi sayısı: _ _ _ III................ Varsa iş güvenliği uzmanının mesleği: ................... İşyeri Sağlık/Güvenlik Birimi İşyeri sağlık birimi etkinlikleri: İşe giriş muayeneleri Düzenli yapılıyor  Kısmen yapılıyor Yapılmıyor  AKM Düzenli yapılıyor  Kısmen yapılıyor  Yapılmıyor  Kısmen yapılıyor Yapılmıyor İşyeri durum saptama Düzenli yapılıyor Çalışanlara iş sağlığı eğitimi Düzenli yapılıyor Kısmen yapılıyor Yapılmıyor Kısmen tutuluyor Tutulmuyor Kayıt ve istatistik Düzenli tutuluyor İşyeri sağlık birimi kayıtları: Yıllık iş kazası: Toplam sayısı: _ _ _ Ramak kala kaza sayısı: _ _ _ Üç günden fazla işgünü kaybına neden olan iş kazası sayısı: _ _ _ Ölüm sayısı: __ İş kazası nedeni ile kayıp işgünü sayısı: _ _ _ _ _ Kazaların analizi yapılmış mıdır? Evet  Hayır  Evet ise sonuçta yapılanlar:_ _ _ _ Yıllık meslek hastalığı sayısı: _ _ Yıllık poliklinik başvurusu sayısı: _ _ _ _ _ İşyeri son bir yıl içinde denetlenmiş midir: İşyeri sağlık birimi son bir yıl içinde denetlenmiş midir: İş Sağlığı Güvenliği Kurulu Yok  Evet Evet  Hayır  Hayır    Var Düzenli Toplanıyor Var Düzenli Toplanmıyor 297 .........

... doğru Var Önlem Var.) Temizlik ve yöntemi (**belirtiniz ............ BİYOLOJİK (belirtiniz) ERGONOMİK Sürekli ayakta çalışma Sürekli oturarak çalışma Sürekli sabit pozisyonda çalışma Belirli kas grubuna yüklenerek çalışma Kısıtlı bir alanda çalışma Ağır yük kaldırma Ağır yük taşıma Yoğun güç harcayarak çalışma Yoğun dikkat harcayarak çalışma İşe uygun olmayan aydınlatma ile çalışma İşe uygun olmayan sıcaklık ve nem de çalışma İşyerinde sigara içimi (Kapalı alanlarda yerlerde izmarit....) * 1: Doğal 2: Genel 3:Lokal.....) DİĞER Varsa Belirtiniz Bakım ve Onarım Çalışmaları Makinalar Basınçlı kaplar Kaldırma-taşıma araçları Yangın söndürme araçları Elektrik tesisatı Uygun İşyerinin tertip/düzeni Elektrik donanımı Zemin Havalandırma (*belirtiniz .............. yanlış Yok Düzenli yapılıyor Düzensiz yapılıyor Yapılmıyor 4: Lokal........IV... filtresiz 298 .. kül tablası vb.. filtreli **1: Islak 2: Kuru 3: Vakum Uygun değil Uygun değil ise etkilenen kişi sayısı Yok Etkilenen işçi sayısı Var. İşyerinde İSG Bakımından Önemli Etkenler Etken FİZİKSEL Soğuk Sıcak Nem Aşırı hava akımı Gürültü Titreşim Radyasyon Uygun olmayan aydınlanma KİMYASAL Metaller Çözücüler Asit ve alkaliler Pestisitler Tozlar Gazlar Diğer (belirtiniz) .

Forkliftlerin sesli ve ışıklı ikazları Gezer vinçlerin sesli ve ışıklı ikazları Yangın söndürme tüpleri Yok  Forklift yok  Var  Yok  Var son muayene tarihleri uygun  Var son muayene tarihleri uygun değil  Var  Gezer vinç yok  Yok  Yok  Gerekmiyor  İlgili personel Ehliyetli elektrikçi Var  Kaldırma-taşıma araçları için ehliyetli operatör Var  Yok Kaldırma-taşıma araçlarının periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Basınçlı kapların periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Elektrik donanımlarının periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Periyodik bakım gerektiren başka araç gereç varsa (açıklayın) bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  299 .

.... amaca uygun değil kullanılmıyor  Kişisel koruyucular Var Kişisel koruyucu Yok İş elbisesi Eldiven Gözlük Başlık Maske Ayakkabı Krem Kulaklık Diğer (belirtiniz ...... kullanılmıyor  Var. İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Teknik Önlemler: Ortam Ölçümleri Var/Yok Gaz (belirtiniz .) Toz Gürültü Termal koşullar Aydınlatma Radyasyon Diğer (belirtiniz ........V................... amaca uygun......... amaca uygun..... Risk için uygun Kullanılıyor Kullanılmıyor Risk için uygun değil Kullanılıyor Kullanılmıyor 300 ...... eklenemez  Yok.....) Düzenli Yapılıyor Düzensiz Yapılmıyor En son yapılan ölçümün tarih ve sonuçları Makina koruyucuları Yok............... eklenebilir  Var.....)...... amaca uygun değil kullanılıyor  Var. kullanılıyor  Var.

...VI.................................. Gaz atık Yok  Geri dönüşümlü Temizlenerek çevreye boşaltılıyor Temizlenmeden çevreye boşaltılıyor  Endüstri ve çevre koruması ile ilgili yöntem: Koruyucu yöntem Var  Yok Düzenleyici yöntem Var  Yok Atıklar   İSG Hizmetleri Hakkında Görüşler ve Beklentiler İşveren ya da vekili: İşyeri sağlık/güvenlik birimi çalışanları: Sağlıkçı işçi: İşçiler (Tercihan farklı düzeylerde ve farklı birimlerdeki işçiler) İşyeri İSG Durum Saptaması Çalışmasını Yapan Kişinin Görüşleri Öncelikli riskler ve alınması gereken önlemler İşyerine ve işyeri sağlık/güvenlik birimine ilişkin diğer öneriler: 301 ..... Sıvı atık Yok  Geri dönüşümlü Temizlenerek çevre sulara boşaltılıyor  Temizlenmeden çevre sulara boşaltılıyor Diğer (belirtiniz) .... yemek Dinlenme yeri ve olanakları Spor yapma olanağı Sağlık birimi İlkyardım birimleri/dolapları İş elbiselerinin yıkanması İşveren tarafından  Var Yetersiz Yok İşçi tarafından  Katı Atık Yok  Geri dönüşümlü  Belediye çöplüğüne veriliyor  Fabrika sahasına gömülüyor  Özel sahalara gömülüyor  Diğer (belirtiniz) .... Diğer Konular İşyeri Hizmet Birimleri Olanakları Yeterli İçme suyu Kullanma suyu Tuvalet Lavabo Banyo/duş Soyunma yeri Elbise dolabı Yemekhane.........

İşyerlerinde bulaşıcı hastalıkların çıkması olasılığına karşı. böcek ve kemirici hayvanların bulunmaması için her türlü önlem alınmalıdır. çoğunun bir arada “organize sanayi bölgeleri” nde toplanması modern şehircilik anlayışının sonucudur. kuduz gibi bulaşıcı hastalıklar oluşturabileceği ve bazı çalışanlarda korkuya neden olduğu unutulmamalıdır. işyeri ve eklentilerinin genel dezenfeksiyonu da dâhil tüm toplu ve kişisel korunma önlemleri alınmalıdır. kapı ve pencerelere sineklik yapılması. Çevrenin Gözetimi: İşyerlerinde ve eklentilerinde haşarat. yarasa gibi hayvanların atölye içine girmesinin önüne geçilmesi önemli korunma önlemlerindendir.2009 tarih ve 27169 sayılı Resmi GazeteHayvan sağlığı ve Zabıtası Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik). malzeme ile haşere girişini engelleyecek hale getirilmesi. Çalışma ortamında yapılacak bazı düzenlemeler. 26490 sayılı Resmi Gazete-Belediye Zabıta Yönetmeliği ve 14.2007 tarih.04. İşyerlerinin çevreye verdiği rahatsızlıktan doğan bu durum. kauçuk vb. Hastalığın türüne göre ve varsa aşılama uygulamaları. İşyeri ve çevresinde haşeratın üremesine yarayacak su birikintisi. köpek vb. süprüntü. çalışanlara. Bulaşıcı hastalıkların çıkmasına yol açabilecek yiyecek maddelerinin. sık sık gereken temizlik önlemleri alınmalı. işçi başına düşecek hava hacminden (işçi başına en az 10 m3 olmalıdır-hava hacmi hesabında 4m' nin üzerindeki yükseklik dikkate alınmamaktadır) tezgâhlar arası mesafeye kadar (en az 80 cm). uygun koruyucu elbise.03. işyerlerinde bulundurulması ve tüketilmesi önlenmelidir. Bunların çalışanlar için tehlike kaynağı oluşturmasını önlemek adına belediyeden yardım istenmelidir (11. hayvanların. çizme ve benzeri gerekli malzeme verilmeli. sinek. sorunların ortak çözümüne de olanak sağlamıştır.EK. tahtakurusu. taban döşemelerinin düz ve kaymaz malzemeden 302 . çalışma ortamında ve çalışanlara ait yatıp kalkma yerlerinde ve diğer tüm eklentilerde. yeraltı ve benzeri işlerde deriden hastalık bulaşma tehlikesine karşı. kırık camların onarılarak kuş.3 GENEL ORTAM GÖZETİMİ İşyerlerinin yaşam alanlarının dışında olması. gerekli durumlarda ilaçlama yaptırılmalıdır. pire ve benzeri zararlıların yok edilmesi için. maden ocakları. Sağlık Bakanlığı’nın ilgili birimleriyle bağlantı kurularak yayılması önlenmelidir. İşyeri çatısının yapısından tavan yüksekliğine kadar (ortalama 3 metre). Bulaşma ihtimali olan işyerlerinde ve çalışmalarda. çıplak ayakla çalışma önlenmelidir. çöp ve gübre gibi pislikler biriktirilmeden kaldırılmalıdır. Çalışanlar arasında bulaşıcı bir hastalık çıktığı yahut çıkan hastalığın bulaşıcı olmasından kuşkulanıldığında. Büyük atölyelerde yuvalanan kuşlara bağlı alerjik deri ve akciğer hastalıkları bildirilmiştir. Bu önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda Sağlık Bakanlığı’ndan yetki almış kuruluşlara uygun ilaçla ve yeterli aralıklarla ilaçlama yaptırılmalıdır (Sağlık Bakanlığı-Halk Sağlığı Alanında Haşerelere Karşı İlaçlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik -Resmi Gazete: 27 Ocak 2001-25709) İnşaat atıkları dereye dökülürken (uygun olmayan bir davranış örneği) Fabrika bahçesinde dolaşan bir yılan İşyeri çevresinde sahipsiz olup başıboş dolaşan kedi. tuvaletlerin temizliğine özen gösterilmelidir. İşyerlerinde ve barınma yerlerinde kullanılan içme ve kullanma sularının temiz ve içilebilir olduğundan emin olunmalıdır. İşyerleri ile çalışanların barınma yerlerinde sivrisinek. kapı altlarının lastik.

kanalizasyon ve fosseptik çukurlarının sızıntı yapmalarının önlenmesi. Aynı tarih ve sayılı Resmi Gazetede 645 Sayılı Kararname’yle de Eski Çevre ve Orman Bakanlığının adı Orman ve Su İşleri Bakanlığı olmuştur) mevzuatına göre yapılmaktadır. Ayrıca işyeri bahçesinde ve işyerine gidiş geliş yollarında çalışanlar ve çevredekiler için tehlike yaratacak kuyu. Madde. İçişleri Bakanlığı Belediye Zabıta Yönetmeliği-RG: 11. yıkılacak derecedeki binaların boşaltılıp. Belediye sınırları içinde hafriyat atıklarının müsaade edilen yerler dışına dökülmesini önlemek zabıtaların görevlerinden sayılmıştır. maddeler ayrı olarak toplanmalı ve ilgili kuruluşlarca bertaraf edilmesi sağlanmalıdır. tütsü gibi hava kirleticilerinin kontrolü ÇSGB’nın düzenlemelerine göre yapılmaktayken. mazot vb. çöplerin çevreye yayılması önlenmelidir. güvenli yıkımının sağlanması gerekmektedir. Diğer atıkların sınıflarına uygun olarak toplanıp. mahzen gibi yerlerin kapatılması. çalışanlara gerekli uyarılar yapılmalı. açık ortam çalışmaları ve işyerinden çevreye yayılan kirleticilerin kontrolü Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın (04 Temmuz 2011 tarih 27984 sayılı Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında yayınlanan 644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Bayındırlık ve İskân Bakanlığının adı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı olmuş. İşyerlerinin çıkan kazı (hafriyat) gelişigüzel yerlere dökülmemelidir. aydınlatma düzeylerine kadar pek çok ayrıntıyı içinde barındıran İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü bu konuda başvuru kitabı niteliğindedir. İşyerinde ve çevresinde bulunan meyve ağaçlarının ilaçlanmış olabileceği göz önüne alınarak. İnşaat atık ve artıklarını bunların toplanmasına veya depolanmasına özgü yerler dışına atılması engellenmelidir. ölçümlerde yüksek değer çıkanların uygun baca filtre sistemleri kurması gerekmektedir. (İçişleri İşyerlerinde atık yağ. eski Çevre ve Orman Bakanlığının Çevre ile ilgili işleri adı geçen Bakanlığa devredilmiştir. bertaraf edilmesinin sağlanması gerekmektedir (Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik Resmi Gazete: 05 303 . 41. Bakanlığı Belediye Zabıta Yönetmeliği-RG: 11. İşyerlerinin çevreye yaydıkları gürültüyle ilgili olarak tutanak düzenleyip yetkili makamlara bildirmek ve bu konuda kendisine verilen görevleri yerine getirmek görevi belediye zabıtalarına verilmiştir. olası pestisid etkilenmelerinin önüne geçilmelidir. (5326 Sayılı Kabahatler Kanunu Resmi Gazete: 31 Mart 2005 -25772 Mükerrer. emisyon ölçümleri ile çevre havasını kirletmediğinin saptanması. Nisan 2007-26490) ) Temmuz 2008 – 26927). İşyerinin evsel atıklarının karıştırılması engellenecek şekilde kapalı tutulması sağlanmalı. duman.yapılmasından. İşyerinin çevreye etkisi İşyerlerinin iç ortamlarındaki toz. Nisan 2007-26490) İşyerlerinin kuruluş aşamasında ve sonrasında ilgili yönetmeliklerde belirtilen izinlerin alınması.

gerek ulusal gerek uluslararası rekabet gücünü artırmak isteyen işveren İSG birimlerine yatırım yapmaktan çekinmemelidir. işverenin vizyonuyla doğrudan ilintilidir. Temiz. mevsimine göre uygun ısıtılabilen. Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğine uygun kırmızı poşetlerde ve kesici-delici atık kaplarında toplanan atıkların düzenli olarak yetkililerce toplanması sağlanmalıdır (Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği. Yemek masaları çalışan sayısına göre yeterli. İşyeri sağlık biriminin tıbbi atıkları. sıra yerine sandalye tercih edilmeli ve yeteri kadar sürahi. İleriyi gören işveren için bu birimler işyerinin göz bebeği. 304 . araç yetersizliği veya yokluğu gibi nedenlerle yemeklerini işyerinde yemek zorunda olan çalışanlar için.İşyeri Eklentilerinde Sağlık Gözetimi İşyeri Sağlık Birimi İşyeri sağlık birimlerinin varlığı. eğitim salonu. Madde 22) Yemekhane-Mutfak-İaşe Birimleri Yemek aralığının eve gidip gelmeye uygun olmayışı. Rekabetin bu kadar arttığı. diğer çöplerle karıştırılmamalıdır. piller. kolay silinen ve temizlenen malzeme ile kaplı olmalıdır. yerleri kolayca temizlenecek nitelikte olan. Bu yemek yeri işyerinden tamamen ayrılmış. gerekli malzeme bulundurulmalıdır (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete:11 Ocak 1974-14765 Madde-36). Resmi Gazete: 22 Temmuz 2005 – 25883. cam ve plastik atıklar için özel farklı toplama kapları diğer çalışanlara da örnek olacaktır. taban bol su ile yıkanacak şekilde su geçirmez malzemeden yapılmış. İşveren tarafından yemek verilmeyen yerlerde yemek yerlerinde çalışanların kendi yemeklerini ısıtabilmeleri ve koruyabilmeleri için özel bir yer ayrılmalı. İşyeri Sağlık Birimi’nin atıkları ayrı ayrı biriktirilerek ilgili birimlerce toplanması sağlanmalıdır. işyerinin yerleşim yerlerinden uzak oluşu. aydınlık. yıkanabilecek özellikte olmalıdır. Kâğıt atıklar. Bu nedenle gerek işyerindeki uygulamalarıyla gerek atıklarıyla kendisi bir sağlık tehdidi oluşturmamalıdır. soyunma yerleri ve lavabolara yakın bir yerde yapılmalıdır. bu birimlerde çalışanların sayı ve nitelikleri. İşyeri sağlık birimleri işyerinde sağlığı gözetmek amacıyla kurulmuştur. işverence rahat yemek yenebilecek nitelik ve genişlikte bir yemek yeri sağlanmalıdır. vitrinidir. arşiv gibi eklentilere de sahip olabilmektedir. duvarlar kolayca silinip. Masalarda oturmak için. havadar. bardak ve içilecek nitelikte su bulundurulmalıdır. standartların oluşturulduğu bir iş dünyasında ayakta kalmak. Bazı işyerlerinde sağlık birimlerinde muayene ve acil müdahale odasının yanında laboratuvar ve hasta gözlem odası.

bürolar için mavi). Kuru gıdaların saklanacağı kiler. paspas. Mutfak Hijyen Denetleme Formu ve Tuvalet Denetleme Formuna bakınız). kapı. (b) Suyun kalitesinin bozulmasına neden olacak olası bir faktör yoksa azaltabilir. 31 10000  100 000 Bu sayıya artı her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi daha ilave edilecektir. 305 . temizlik gereçleri de birbirine karıştırılmadan ayrı ayrı dezenfektanlarla temizlenmeli. Her temizlikten sonra. Bu birimde çalışanla. Tabloda belirtilen numune sayısının % 50’sinden az olamaz. soğuk hava deposu ve tuvaleti özel olarak en az haftada bir kez denetlenmelidir (Bu ekin devamında. Elektrik kesilmediği sürece. Ayrıca su kaynaklı hastalıkların önüne geçmek için. Yemek pişirme alanları. yemek pişirme alanı için sarı. bunların kullanıldığı işyerlerinin hekimlerince dile getirilmektedir. kova. Tüm haşereleri ultrasonik sistemle kovan cihazların etkili olduğu. Bakanlık tabloda belirtilen numunelerin sayısını aşağıdaki hususlara göre gözden geçirilebilir. Bu durumda. Camlarında sineklik olmalı. Not 5 : Bir su şebekesi bölgesi içme-kullanma suyunun bir ya da daha fazla kaynaktan geldiği ve içindeki su kalitesinin yaklaşık olarak aynı olduğu coğrafi bölgedir. Bu nedenle denetimi yapacak işyeri hekimi ya da diğer sağlık personeli bir kontrol listesi hazırlamalı ve denetimleri farklı saatlerde yapmaya özen göstermelidir. yemek dağıtımında çalışan tüm personelin “portör muayeneleri” 3 ayda bir düzenli olarak yapılmalıdır (Bk. : Numunelerin sayısı zaman ve yer bakımından mümkün olduğu kadar eşit olmalıdır. Bazı yerlerde üç öğün yemek pişirilmesi zorunludur. tüketim miktarı oranında artan sıklıkla su numunesi alınarak yetkili laboratuvarlarda analizinin yapılması sağlanmalıdır (İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik-Resmi Gazete: 17 Şubat 2005- 25730 –Eki: 2 Tablo B-1 :İçme ve Kullanma Amaçlı Su İçin Minimum Numune Alma ve Analiz Sıklığı). : Ek-1 ’de yer alan parametreler için. iaşe merkezleri ve yemek yenen yerlerin temizliğinde kullanılan süpürge. Bu bölümde çalışanların eğitim programına kişisel hijyen ve el yıkama konuları da eklenmelidir. Bakanlık minimum sıklığı. su miktarı yerine bir su şebekesi bölgesindeki nüfusun sayısını kullanarak belirleyebilir : Aralıklı olarak kısa dönem su verilmesi halinde tankerlerle dağıtılan suyun izleme sıklığı Bakanlık tarafından kararlaştırılır. Bir dağıtım şebekesinden ya da bir tankerden sağlanan ya da gıda üretiminde kullanılan İçme-kullanma amaçlı su için minimum numune alma ve analiz sıklığı Bir su şebekesi bölgesi içinde her gün Her yıl için kontrol izlemesi sayısı (Notlar 3. temizlik bezi ve eldivenler farklı renklerde olmalıdır (Örneğin tuvalet için kırmızı. Not 1 Not 2 Not 3 Not 4 Her yıl için denetleme izlemesi sayısı (Notlar 3 ve 5) 1 1 1 Bu sayıya ilave her 3300 m3/gün için 3 denetim izlemesi ilave edilecektir 3 Bu sayıya ilave her 10000 m3/gün için 1 denetim izlemesi ilave edilecektir 10 Bu sayıya her 25 000 m3/gün için 3 denetim izlemesi daha ilave edilecektir. kapı altlarından haşeratın girmesi engellenmelidir. yıkanıp kurutulduktan sonra dolaplarda saklanmalıdır. en son tuvalet temizlenmeli ve her alanın temizliği için belirlenen renkteki gereçler kullanılmalıdır. yemekhanede çalışan personel sayısı çıkacak yemek miktarına göre artırılmalıdır. Büyük işyerlerinde içme ve kullanma sularının biriktirilip dinlendirildiği su kuleleri ya da büyük su depoları belli aralarla temizlenerek dezenfekte edilmeleri sağlanmalıdır. Düzenli aralıklarla ve yetkili kuruluşlarca ilaçlama yapılması sağlanmalıdır.Büyük işyerlerinde yemek pişirilen yerlerin de aynı nitelikleri taşıması önemlidir. 301 100000 Bu sayıya artı her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi daha ilave edilecektir. : Miktarlar bir takvim yılı üzerinden ortalama olarak hesaplanır. (a) En azından birbirini izleyen iki yıl boyunca alınan numunelerden elde edilen sonuç değerleri değişmez ve Ek-1’de belirtilen limitlerden belirgin biçimde daha iyi ise. Portör Muayeneleri). Yemeğin vaktinde yetiştirilebilmesi için sabah erken saatte çalışmaya başlanan yerlerde yapılacak denetimlerde pek çok şeyin gözden kaçabileceği unutulmamalıdır. 4 ve 5) dağıtılan ya da üretilen suyun miktarı (Notlar 1 ve 2) m3 2  100 4 100  1 000 4 1000  10 000 Bu sayıya ilave her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi ilave edilecektir. Temizliğe az kirli olduğu düşünülen yerden başlanıp. 200 L/gün/kişi olarak varsaymak kaydıyla. cam açık kalsa bile etkisinin sürdüğü gözlenmiştir.

Koğuşlarda. her koğuşta yatırılacak işçi sayısı. basit barakalar veya çadırlar sağlanmalıdır. soğuk mevsimlerde sağlığa uygun bir şekilde ısıtılması sağlanmalıdır. duvar ve tavanların yüzleri de kolayca sıvanıp boyanacak veya badana edilecek şekilde yapılmış ve açık renk bir boya ile boyanmış veya badana edilmiş olmalı ve her yıl badana yapılması sağlanmalıdır. yatak örtüsü. elbise vb. doktorun göstereceği lüzuma göre. yüz ve ayaklarını yıkamaları. Koğuşlar. gereken yerlerin tozları alınmalıdır. işyerlerinin gürültüsü. tabanla bağlantısı kesilecek şekilde karyola ve somyalar üzerine yayılmalıdır. bekâr işçiler için ortak koğuşları bulunan binalar halinde. Koğuşlarda yatan işçi sayısı kadar. yünden veya kauçuktan yapılmış olmalı. yerler düzeltilerek. Koğuşlardaki yatak. Mangal kömürü veya kok kömürü ile mangal veya maltız gibi ilkel araçlarla veya üstü açık ateşle veya borusuz petrol sobası veya havagazı sobası ile ısıtma yasaklanmalıdır. her zaman açılıp kapanacak şekilde (vasistaslı) olmalı. yastık. temiz bir halde bulundurulmalıdır. aileleri ile birlikte oturan işçiler için ayrı evler veya apartmanlar şeklinde olmalı ve bir konut için gereken donanım. yastık kılıflı. Koğuşların pencerelerinin üst kısımları. Koğuşların. en az 12 metreküp olarak hesap edilmeli. çalışanların yatarken veya kalktıklarında el. köprü inşaatı gibi açık havada ve yaşam alanlarından uzakta yapılan işlerde çalışanlardan gecelerini işyerinde geçirmek zorunda bulunanların açıkta yatmamaları için. Yataklar. koğuşlara asılmalıdır. Bekâr işçilere özgü binalardaki koğuşların tabanı. En az 6 ayda bir veya gerektiğinde antiseptik solüsyonlarla genel temizlik ve gerekli durumlarda haşerata karşı ilaçlama yaptırılmalıdır. toz kaldırmayacak bir şekilde süpürülüp temizlenmeli. Bekâr işçilere özgü binanın uygun bir yerinde veya yakınında. Koğuşlarda. devamlı bir şekilde değiştirebilecek düzenek sağlanmalı. yorgan. menfez veya elektrikli özel vantilatörler kullanılmalıdır. Baraka ve çadırlar. Tutuşturucu olarak benzol ve petrol gibi parlayıcı maddelerin kullanılmayacağı buralarda kalacaklara özellikle anlatılmalıdır. Sağlık ve teknik koşullara uygun bir şekilde inşa edilmeli ve bunlar. düzenek ve eklentiler bulunmalıdır. katlar arasındaki yükseklik ile karyola somyaların genişliği 80 santimetreden az olmamalıdır. çalışanların çamaşırları ile yatakhane malzemesinin yıkanıp ütülenebileceği bir çamaşırhane ile ütü yeri yapılmalıdır. küçük etajer veya komodinler konmalıdır. drenaj için gerekli önlemler alınmalıdır. pisliği ve hava kirletici etkilerinden korunmuş olmalıdır. gaz ve yangın tehlikesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır. koridor ve tuvaletler ise sürekli olarak aydınlatılmalıdır. asılması engellenmelidir. başuçlarına. İşçi barınma yerleri. Barınma yerlerinin güneş ve hava alacak şekilde planlanması ve dış etkilere karşı korunmuş olması sağlanmalıdır. Baraka ve çadırlar. pamuktan. Koğuşlardaki yataklar. Koğuşlarda tavan yüksekliği 280 santimetreden aşağı olmamalı ve adam başına düşen hava hacmi. İki katlı karyola ranza kullanıldığında. duvarlara çivi çakılması. Binaların uygun bir yerinde. pike gibi yatak eşyası. yeteri kadar akarsulu lavabolar ve yıkanma yerleri bulundurulmalıdır. Ancak yemek yerlerine gitmesinde tıbbi sakınca görülen hasta işçilere. korunaklı bir yere kurulmalı. buna göre saptanarak koğuşun hava hacmi ile yatabilecek en çok işçi sayısını gösteren ve işveren veya işveren vekilinin imzasını taşıyan bir cetvel. özel eşyaların konması için. Koğuşlar her gün.Barınma Yerleri Coğrafi ve teknik durum ve koşullar nedeniyle işçileri için konut sağlanması gerekebilir. Geçici işlerin yapıldığı yol. Somyaların aralarında en az 80 santimetrelik bir açıklık bulunmalı. tıraş olmaları için. yatağa iş elbiseleri ile oturmak ve yatmak engellenmelidir. odalarında yemek yeme izni verilmelidir. duman. mevsim ve iklime göre sağlanmalı ve bunlar. baca. Isıtmak için soba kullanıldığında. battaniye. sağlık koşulları ve dış etkilerden 306 . Koğuşlarda yemek pişirmek ve yemek yemek yasaklanmalıdır. geceleri yatma zamanına kadar. demiryolu. her gün kolaylıkla temizlenecek ve gerektiğinde yıkanacak nitelikte. kilitli ve uygun elbise dolapları bulundurulmalı ve bunların yüksekliği 170 santimetreden aşağı olmamalıdır. her gün havalandırılarak üstleri temiz örtü ile örtülmelidir. ayrıca koğuşlardaki havayı.

yeteri kadar elbise dolabı. üstte şapka ve altta ayakkabı konacak gözleri bulunmalı ve ortasında 2 elbise asmak için. gerekli sabun ve benzeri malzeme. Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765. tehlikeli. metal veya kolay temizlenecek malzemelerden. bunlara kapalı bir geçitle geçilmesi sağlanmalıdır. tozlu ve kirli işlerde çalışılan yerlerde. 150 santimetreden küçük olmamalı. dışarıdan görülmesi önlenmelidir. Kadın ve erkeklerin birlikte çalıştıkları işyerlerinde soyunma yerleri ayrı ayrı olmalıdır. kadın ve erkek duş kabinleri. Soyunma yerleri. Zehirli. havadar. kadın ve erkek yıkanma yerleri. gerekli önlemler alınmalı. Soyunma Yerleri İşe gelen çalışanın gündelik kıyafetini çıkarıp iş giysilerini giyebileceği. aydınlık ve sağlık koşullarına uygun olmalıdır. İşveren. 2 ayrı dolap verilmelidir (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. gerektiğinde boyanabilir benzeri maddelerden yapılmalı. işveren tarafından hazırlanmış bir yönergeye göre yapılmalıdır. İşçilerin soyunma yerlerinin dışında soyunmalarına izin verilmemelidir. işyerlerinin uygun yerlerinde yeterli kadar musluklu akarsu. sürekli temizliği ve bakımı yapılmalıdır. nemli. aydınlık. tozlu ve yorucu işlerden sonra ya da gerektiğinde çalışanların yıkanmalarını. Baraka ve çadırlarda. mevsime göre yeteri kadar ısıtılmalı. sıra. Bunun sağlanamadığı yerlerde. Duş kabinlerinde yeterli havalandırmayı sağlayacak aspirasyon ve ventilasyon düzeneği kurularak. Dolapların yüksekliği. kilitli olmalı ve temizlikleri. bakımlı. temizlik ve silecek malzemesi bulundurulmalıdır. yere yatak sermek suretiyle yatmak engellenmelidir. birbirinden ayrı yapılmalıdır. Resmi Gazete: 10 Şubat 2004 – 25369). gerektiğinde dezenfeksiyonu yapılmalıdır (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765). Yatak. İşçilerin dolapları. çalışanların gerekli şekilde örtünmeleri için. özel ve ayrı bir yerde iseler. Duş kabinlerinin taban ve duvarları. yemek öncesi ve sonrası her ihtiyaç duyduğunda el ve yüzlerini yıkayıp temizlemeleri için. Duşlar İşçilerin işten çıkarken. birbirinden ayrı bulunmalı ve çalışanların. Buraların en az günde bir kere temizlenmesi ve yıkanması sağlanmalı ve duvarları. gerekli araçlar sağlanacaktır. işçilere. Duşlarda sıcak ve soğuk akarsuyun. yerlerdeki kirli suların kolayca akması için. Soyunma yerlerinde işçiler için. Baraka ve çadırlarda mangal. sağlık koşullarına önem verilmelidir. kurmak ve çalışanların yararlanmalarına hazır bulundurmakla yükümlüdür. iyi bir şekilde ayarlanacak durumda olması ve yeteri kadar basınçla akması sağlanmalıdır. yan duvarların ve kapıların yüksekliği 170 santimetreden az olmamalı. duş tesisleri yapmak. yeteri kadar battaniye. gerekli tedbirler alınmak suretiyle sobadan yararlanılabilir. koku ve pislik önlenmelidir. temizlemelerini sağlamak için. temiz. kapıları. çalışanların çıkış yerlerine yakın bir yerde yapılmalı ve onların rahatça soyunup giyinmelerine elverişli genişlikte olmalıdır. işverence verilmelidir. maltız ve benzeri açık ateşler yasaklanmalıdır. duştan önce ve sonra kıyafetlerini değiştireceği yerlerin temiz ve düzenli olması gereklidir. tabure ve benzeri eşya bulundurulmalıdır. İşyerlerinde soyunma yerleri. Duşta yıkanmak için. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. hava akımını sağlayacak şekilde kafesli veya çeşitli yerlerden delikli olmalıdır. İşveren. Kadın ve erkek çalışanların birlikte çalıştıkları işyerlerinde. Soyunma yerlerindeki dolaplar. kolaylıkla temizlenebilen malzemeden yapılmalı. karyola. battaniye ve benzerleri temiz bir halde bulundurulup. atölyelerden ayrı. Yangın ve zehirlenmelere karşı. Baraka ve çadırların ısıtılması için. Duş kabinleri. iş elbiseleri ile harici elbiselerin ayrı yerlerde saklanabilmesi için. Duşlarda 307 . ranza ve benzerini sağlamak zorundadır. Baraka ve çadırlarda. Yıkanma yerleri. bu sıcaklık 25 ⁰C den aşağı olmamalı ve yeterli şekilde aydınlatılmalıdır. işin özelliği bakımından yalnız el ve yüz temizliğinin yeterli olmadığı durumlarda veya kirli. işveren tarafından sağlanmalıdır. yan yana 2 bölmeli dolap verilmelidir. açık renkle boyanmalıdır.korunma bakımından yeterli nitelikte olmalıdır. sandalye. havalandırmaya elverişli ve soğuk mevsimlerde yeteri kadar ısıtılmış olmalı. özel bir çubuğu olmalıdır. Lavabo ve vestiyerler. Kadın ve erkeklerin birlikte çalıştıkları işyerlerinde. duş ve lavabolara bitişik.

kirli havlu ve benzeri malzeme için. Kadın ve erkek çalışanların birlikte çalıştığı işyerlerinde. kullanılmış olanları. Duvar yüzeyleri. 308 . kapılar iyi bir şekilde kapanmalıdır. Atık su düzeneği yürürlükteki mevzuata uygun olarak döşenmeli ve fosseptiklere. İşçiler de bu tuvaletleri kullanmak zorundadırlar(İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765. ancak kanalizasyon tertibatı ve bağlantısı olmayan yerlerde izin verilmelidir. çöp vb. ayrı ayrı düzenlenmelidir. bir kabin ve pisuar. özel dolaplarda bulundurulmalı. kurutulup. İşveren. rezervuar. çatıya kadar yükseltilmiş şapkalı havalandırma bacası. üstü ve etrafı kapalı barakalar şeklinde olmalı. yararlananların görevidir. yıkanıp. Tuvaletlerin yeterli ve uygun bir şekilde aydınlatılması sağlanmalıdır. şartlarını ve çalışanların sırasını düzenlemelidir. kabinler. işveren sorumlu olduğu gibi. birbirinden ayrı olmalı ve günde en az bir kere iyice yıkanarak. Soyunma ve yıkanma yerlerinin temizliğinden. çukurun durumunu belirten bir işaret veya yazı konmalıdır. özel sepetler ve kâğıt. insanların bulunduğu kapalı yerlere açılmayacak bir şekilde yerleştirilmeli ve gereği gibi havalandırılarak. iyice yıkanıp temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. Açıktaki işyerlerinde çalıştırılan işçiler için. Duşlar. temiz tutulması da.'nin atılması için üstü kenetli özel çöp kutuları bulundurulmalıdır. Duş soyunma yerlerinde. Tuvaletler İşyerlerinin uygun yerlerine çalışan sayısı göz önüne alınarak yeter sayıda tuvalet yapılmalıdır. normal temizlik ve bakım dışında. Taban ve duvarlar. yapılmalı. iyice temizlenmedikçe bir başkasına kullandırılmamalıdır. sifon gibi kokuya karşı alınan önlemlerle birlikte. koku çıkmasına karşı önlemler alınmalıdır. her 25 kadın işçi için de en az bir kabin (helâ) hesap edilerek. Erkek ve kadın işçilerle 18 yaşından aşağı çocuk çalışanların yıkanma günü ve saatleri.100 den sonrası için her 50 kişiye 1 tane hesabı ile helâ bulundurulacaktır. fayans gibi maddeden. işveren tarafından sağlanmış temiz havlu ve peştamallar. geçici olarak yapılan tuvaletlerin. Tuvalet çukurlarının toprakla örtülmesi durumunda. su geçirmez seramik. Kokuları uygun bir şekilde giderilmiş olmalıdır. gerektiğinde kireç kaymağı ve benzeri kimyasal maddelerden de yararlanılmalıdır. Tuvaletlerde. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’ne göre 100 kişiye kadar işçi çalıştıran işyerlerinde 30 erkek işçi için. her 15 günde bir.İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. Yaşam yerlerinden uzakta yapılan çalışmalarda ve inşaat işlerinde. Fosseptikler gıda maddelerinin depolandığı veya işlendiği yerlere 30 metreden daha yakın bir yerde yapılmamalıdır. Resmi Gazete 10 Şubat 2004 – 25369). duşların kullanma zamanını. her kullanmadan sonra temiz bir halde bulundurulması sağlanmalıdır. işyerleri çevresinde uygun yerlerde yapılacak tuvaletler. boyalar açık renklerden seçilmelidir.kullanılmak üzere. kadın ve erkek tuvaletleri. düz yapılmış olmalı. İşyerlerinde yapılmış veya yapılacak tuvaletlerde. su depolarından ve su geçen yerlerden uzak bir yerde kurulması sağlanmalıdır. içlerinde musluklu kaplarda temizlik suyu bulundurulmalı ve çukurlarına her gün bol miktarda sönmemiş kireç tozu dökülmelidir. saatini.

tırnak araları fırçalanarak) yıkanıyor mu? 13 Çiğ yiyecek ellendikten sonra eller hijyenik şekilde yıkanıyor mu? Her tuvalet çıkışında. temizlik maddelerinin konulması önlenmiş mi? 40 Kilerde saklanan yiyeceklerin zeminle ve duvarla teması önlenmiş mi? 41 Kilerden gıda maddesi çıkışında son kullanım tarihlerine bakılıyor mu. temiz mi? 37 Duvar ve tavanlar bakımlı ve temiz mi (boyası. (kilere ilk giren ilk çıkar ilkesine uyuluyor mu)? Yiyecek Hazırlama Bölümünde Hijyen 42 Yalnız etlerin hazırlanmasına ayrılmış tezgah var mı? 43 Yalnız sebzelerin hazırlandığı ayrı tezgah var mı? 44 Yalnız hamur işi gıdaların hazırlandığı tezgah var mı? 45 Bütün tezgahlar bakımlı ve temiz mi? 46 Tezgahların duvarla birleşme yerleri aralıksız ve düzgün yapıda mı? H Düşünceler 309 . fayansları sağlam mı)? 38 Kilerde kuru gıda. konserve. şeker. temiz ve ütülü mü? 18 Personelin yedek iş giysisi var mı? 19 Dışarıda giyilen giysiler ve ayakkabılarla mutfağa giriş engelleniyor mu? 20 Mutfakta sigara içiliyor mu? Soğuk Depolamada Hijyen 21 Soğuk depo ya da buzdolabı var mı. nin üzeri kapak. taranmış mı? 11 Üst solunum enfeksiyonu olanlar geri hizmete çekiliyor mu? 12 Her gün işe başlamadan. doğranmış et vb. bere. çamaşır suyu vb. burun ve gaita kültürü yaptırılıyor mu? 8 En az yılda 1 akciğer grafisi çektiriliyor mu? 9 Personelin tırnakları kesilmiş ve araları temizlenmiş mi? 10 Personelin saç ve sakalları kesilmiş. yanık bulunanlar geri hizmete çekiliyor mu? 16 Mutfak personeli temiz ütülü ya da disposable kep veya bone kullanıyor mu? 17 Personelin iş giysileri açık renkli.Mutfak Hijyen Denetleme Formu No Denetim sorusu E Mutfak Yemekhane Girişi Genel Hijyen Denetimi 1 Ortalıkta kötü koku var mı? 2 Duvarlar kolay temizlenebilir malzemeden yapılmış mı? 3 Duvarlar temiz mi? 4 Duvarlarda örümcek ağları var mı? Personel Hijyeni 5 3 ayda 1 düzenli portör muayeneleri yapılıyor mu? 6 En az 6 ayda 1gaitanın mikroskobik incelemesi yapılıyor mu (parazit yumurtası 7 En az yılda 1 boğaz. parmak araları iyice ovularak yıkanarak. folyo ya da filmle kaplanmış mı? 24 Et tavuk gibi yiyecekler diğer yiyeceklerden ayrı tutuluyor mu? 25 Dolapta pişmiş yiyecekler çiğ yiyeceklerden ayrı tutuluyor mu? Kuru Depolama-Kilerde Hijyen 26 Kuru depo veya kiler var mı? 27 Kilerde çalışır termometre var mı? 30 Bu alanın sıcaklığı 15-20 ⁰C arasında tutuluyor mu? 31 Kilerin havalandırması yeterli mi? 32 Depo veya kilerde su veya kalorifer borusunun geçmemesi sağlanmış mı. kıyma. tuz. sabun. eller hijyenik şekilde yıkanıyor mu? 14 Ellerinde küçük kesik ve yaralar su geçirmez bantlarla kapatılmış mı? 15 Ellerinde enfekte yara. geçiyorsa yalıtılmış mı? 33 Kiler kapısının pişirme bölümü dışında nemden etkilenmeyecek bir yere açılması sağlanmış mı? 34 Kilerin güneşten etkilenmesi önlenmiş mi? 35 Kilerdeki raflar bakımlı ve gözle görülebilir şekilde temiz mi? 36 Zemini temizlenmesi kolay bir malzemeden yapılmış mı. gözle görülür şekilde temiz mi? 22 Bunların iç sıcaklığı 4-5 ⁰C’nin altında tutuluyor mu? (Termometre var mı?) 23 Saklanan yemeklerin. eller hijyenik şekilde (aldığı el yıkama eğitimine uygun-sıcak sabunlu su ile. baharat dışında gıda maddesi var mı? 39 Kilere deterjan. bilek hizasından başlayarak.

sebze ve meyvelerin taze ve berelenmemiş olmasına. yumurta alırken.47 48 Et doğrama tablası (tahta-polyamid) var mı? Yüzeyi düzgün mü? Et doğrama tablası ahşapsa. temiz mi? 66 Duvarlar en azından 2 m. yıkanıp durulandıktan sonra tuzlanıyor mu? Polyamidse dezenfekte ediliyor mu? 49 Et kıyma makinesi her gün sabunlu sıcak suyla yıkanıp. tezgâh. soğutucuda 48 saat saklanıyor mu? 73 İçinde yemek bulunan tencereler kapalı tutuluyor mu? 74 Taze sebze ve meyveler akarsu altında iyice yıkanıyor mu? 75 Satın alma aşamasında. kapasitesi yeterli mi. arkaları ve alt kısımları temiz ve bakımlı mı? 71 Üretim alanlarında yalnız el yıkama amaçlı lavabo var mı? 72 Laboratuvar kontrolü için her yemekten örnek alınıp. kış aylarında 22 ⁰C) uygun mu? 69 Yeterli havalandırma var mı? 70 Büyük fırın. sadece sebze doğrama amacıyla mı kullanılıyor. etlerin damgalı olmasına. dezenfekte ediliyor mu? 50 Sebze doğrama tablası var mı. banyo var mı? 78 Tüm alanlarda soğuk ve sıcak akarsu var mı? 79 Tüketilen suyun miktarıyla orantılı sıklıkta laboratuvar kontrolü yapılan temiz ve sağlıklı su kullanılıyor mu? 310 . gözle görülür şekilde temiz mi? 67 Aydınlatma yeterli mi? 68 Ortamın sıcaklığı çalışma koşullarına (yaz aylarında18 ⁰C. sızıntılar önlenmiş mi? Diğer 63 Personel için mutfak. kırık-çatlak olmamasına. yüzeyi düzgün mü? 51 Sebze yıkama evyeleri bakımlı ve temiz mi? Yemek Pişirme Alanında Hijyen 52 Ocak başlarında yeterli emiş yapan davlumbaz var mı? 53 Kullanılan tencereler paslanmaz çelikten yapılmış mı? 54 Pişirme kapları düzgün yapıda ve temiz mi? Bulaşıklar ve Çöpler 55 Kazan ve büyük kapların yıkanması için ayrı bir bölme veya bulaşıkhane var mı? 56 Büyük kapların yıkandığı havuzun yıkama ve durulama bölmeleri var mı? 57 Kazanlar ve kaplar sabunlu sıcak suyla yıkandıktan sonra akarsu altında durulanıyor mu? 58 Bulaşık alanında suyun kolay akmasını sağlayacak yeterli eğim verilmiş mi? 59 Bu alandaki mazgallar yeterli mi? 60 Çöp toplamada plastik ya da paslanmaz çelikten kapaklı çöp bidonları kullanılıyor mu? 61 Çöp bidonlarının içine çöp poşeti yerleştiriliyor mu? 62 Genel çöplerin toplandığı alan izole edilmiş mi. konserve alırken. tuvalet ve depolama alanlarının dışında ve uzağında temiz ve tüm çalışanlara yetecek kadar soyunma yerleri var mı? 64 İş giysilerinin yıkanıp ütülenebilmesi için gerekli koşullar sağlanmış mı? 65 Genel olarak tüm zemin sağlam mı. 77 Personel için temiz ve yeterli kapasitede duş. ocak vb. kutuların bombeli. (ya da tavana kadar) açık renk fayansla kaplanmış mı. paslı ve deforme olmamasına dikkat ediliyor mu? 76 Her 10-12 çalışan için 1 tuvalet düşecek şekilde. yiyecek üretim ve depolama alanlarından uzak tuvalet(*) var mı? (*) Tuvalet denetimiyle ilgili form bir sonraki ekte verilmiştir.

yeri: No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 Denetim sorusu Duvarlar temiz mi? Örümcek ağları alınmış mı? Çerçeve ve kapılar boyalı mı? Kapılar lekesiz mi? Kapı kilitleri düzgün çalışıyor mu? Kapı kolları temiz mi? Camlar sağlam mı? Camlar temiz mi? Aydınlatma sistemi eksiksiz çalışıyor mu? Elektrik anahtarı temiz mi? Ayna sağlam mı? Ayna lekesiz mi? Musluklar düzgün çalışıyor mu? Musluklar lekesiz mi? Rezervuarlar düzgün çalışıyor mu? Klozet kapakları sağlam mı? Klozetler temiz mi? Pisuarlar düzgün çalışıyor mu? Pisuarlar temiz mi? Lavabonun su tahliyesi çalışıyor mu? Lavabo lekesiz mi? Sıvı sabun var mı? Tuvalet kâğıdı var mı? Kâğıt havlu veya makine var mı? Çöp sepetleri lekesiz mi? Su kesintisine önlem alınmış mı? Temizlik malzemeleri tamam mı? Kontrol çizelgesine uygun temizlik yapılıyor mu? Havalandırma yeterli mi? Kötü kokular giderilmiş mi? Yer karoları sağlam mı? Yerler temiz mi? Kadın tuvaleti var mı? Özürlü tuvaleti var mı? Tuvaletlerin çevresi temiz mi? Bir önceki denetimde saptanan aksaklıklar giderilmiş mi? Genel görünüm puanı (1’den 10 Kadar-1=en kötü. “temiz tuvalet” kampanyası bilgilendirme formundan uyarlanmıştır. Sağlık ve Temizliğe” Projesi. imzası) (*) “Temizlik Rayında-TCDD ve OPET el ele. 311 .TUVALET DENETLEME FORMU (*) Tuvalet no. imzası) Denetim tarihi: E H Düşünceler Denetimi yapan (Adı soyadı. 10=en iyi) Temizlik sorumlusu (Adı soyadı.

(MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 2034534 0.8 24 25 2 1 2 Maddenin Adı Adibik asit (Adipik asit) Adiponitril Akrilaldehit 0.06 20 14 50 36 50 35 2 12 0.25 0.1 6 2 12 0.23 0.5 5 2054833 2048814 2054833 2747617 2008609 5.Pat.8 0.1 0.2 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.9 45 8.25 5 4.12 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 2 9 0.5 0.5 5 6 5.5 5 6 1 0.7 12 3 18 5 12 2062158 79-06-1 79-10-7 107-13-1 107-02-8 309-00-2 2034707 2034639 2185507 107-18-6 107-11-9 106-92-3 107-05-1 2179-59-1 10 1 2 45 3 12 2 10 100 50 0.5 5 12 3 2 28 0.9 12 55 10 240 2005215 2316353 2156476 2317865 1344-28-1 10043-013 7429-90-5 628-63-7 625-16-1 92-67-1 141-43-5 141-43-5 81-16-3 504-29-0 75-31-0 919-30-2 61-82-5 7664-41-7 1336-21-6 7727-54-0 Akrilamit Akrilik asit Akrilo nitril Akrolein (Akril aldehit) Aldrin (Toz) Alfa naftiltioüre (Toz) Allil alkol Allil amin Allil glisidileter Allil klorür Allil propildisülfit Alüminyum çözünür tuzları Alüminyum alkilleri Alüminyum dumanı Alüminyum oksit Alüminyum sülfat Alüminyum toz Amil asetat Amilasetat .25 4.8 0.3 0.1 6 15 0.9 12 0.3 6 4.2 2 5 2 12 4 10 2 6 4.007 270 100 540 10 530 150 800 100 525 12 2 2 5 10 10 10 1 50 170 100 540 10 50 270 100 540 2 3 0.5 5 15 2.03 6 4.5 2 12 1.25 2 5 12 2 12 2 22 4.EK-4 ÜLKEMİZDE VE BAZI AVRUPA ÜLKELERİNDE ÇALIŞMA ORTAMINDAKİ BAZI MADDELERİN MAK DEĞERLERİ FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 EINECS (1) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par. 8 saat 15 dk.8 5 0.3 5 10 15 2 2 2 2 15 4 CAS (2) 124-04-9 111-69-3 107-02-8 0.69 2011737 2034665 3 2 2 0.5 5 0.1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 2 8.75 4.5 1.25 1.5 3 7.03 59 4 0.1 0.3 30 20 0.25 0.25 0.25 0.25 0.1 2 2 0. T.2 0.2 8 2.4 0.8 5 12.1 0.22 7.03 7 0.6 0.tert 4-Amino bifenil 2-Amino etanol 2-Amino-etanol 2-Amino naftalin-1-sülfonikasit 2-Amino piridin 2-Amino propan ү-Amino propil trietoksisilan Amitrol Amonyak (anhidroz) Amonyak Amonyum 312 .1 2 5 4 2 2 5 5 4.06 0.7 22 45 0.25 0.5 0.1 0.001 1 3 0.05 0.4 0.

01 0.16 25 21 0.26 2 0.7 0.5 0.05 0.01 0.1 0.Pat.1 5 19 1 0.5 0.5 10 0.2 5.2 180 0.01 25 2 0.5 0.05 200 5 0.51 0.01 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2318717 2005393 2032542 2311465 2 0. anhidriti Asetik asit (Aset asidi) Aset asidi amil esteri Aset asidi bütil esteri (n-Butil asetat) Aset asidi etil esteri (Etil asetat) Aset asidi heksil esteri (Metil amil asetat) Aset asidi metil esteri (metil asetat) Aset asidi propil esteri (n-propil asetat) Asetilen tetra bromür Asetil salisilik asit Asetofenon Aseton Aseton siyan hidrin Asetonitril Asfalt [asphalt petroleum) fumes as benzene-soluble aerosol] Atrazine Azinfos-metil Azot dioksit Azot monoksit Azot triflorür Bakır tozu 313 .EINECS (1) 15 7.5 0.3 0.5 2017063 2319019 10 10 4 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.2 3 25 1 30 10 30 6 70 1210 50 200 200 1 5 1000 40 300 610 840 14 20 10 2400 1 70 2000641 2044191 2006622 5 49 3.1 0.5 0.3 0. T.3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 0.5 0.5 5 0.3 0.2 0.1 0.7 0.5 10 5 50 5 2008352 50-78-2 98-86-2 67-64-1 75-86-5 75-05-8 2324909 2176178 2016761 2 0.06 11 29 3 10 0.2 360 20 0.1 0.5 0.2 91 21 5 20 0.7 6 10 20 0.01 0.5 0.01 25 5 15 46 23206663 2008368 2035648 0.3 0.5 15 0.05 0.8 0.05 50 5 2005807 CAS (2) 3825-26-1 7789-09-5 7773-06-0 12125-02-9 62-53-3 104-94-9 7440-36-0 7803-52-3 86-88-4 7778-39-4 7440-38-2 7784-42-1 75-07-0 108-24-7 520-45-6 64-19-7 141-78-6 10 100 150 400 25 525 710 1400 79-20-9 5 500 40 5 0.05 5 10 10 25 25 46 21 37 0.02 5.7 30 1 5 9.05 10 20 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.25 0.05 10 10 20 2 7.6 2332710 8052-42-4 1912-24-9 86-50-0 10102-440 10102-439 7783-54-2 744-50-8 Maddenin Adı Amonyum perfloro octanoat Amonyum dikromat Amonyum sülfamat (Toz-Ammat) Amoyum klorür dumanı Anilin p-Anisidin Antimon (Toz) Antimon hidrür Antu (1-naftiltiyoüre) Arsenik asit Arsenik ve inorganik bileşikleri Arsin (Arsenik hidrür) Aset aldehit Asetik anhidrit Asetik asit.1 10 10 10 0. 8 saat 15 dk.5 0.1 0.05 100 0.5 0.1 2 7.2 9.7 0.2 5 9 10 29 1 3 5 10 2 0.03 45 8 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.5 4 15 1.

8 20 64 0.8 61 0.5 0. T.1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.5 2.EINECS (1) CAS (2) 2311596 7440-50-8 7758-89-6 1317-39-1 544-92-3 1111-67-7 10380-28-6 12069-69-1 7447-39-4 10125-13-0 1338-02-9 3251-23-8 1332-40-7 1317-38-0 7758-98-7 7758-99-8 2221-10-9 1344-67-8 0.6 0.005 9.4 29 3. dihidrat Baryum kromat Baryum nitrat Baryum oksit Baryum sülfat Benomyl Benzen Benzen-1.008 10 500 1 2. dihidrat Bakır-(II)-naftenat Bakır-(II)-nitrat Bakır-(II)-oksiklorür. oktahidrat Baryum klorür Baryum klorür.5 0.Pat.8 2000 5 0. monohidrat Baryum hidroksit.12 2028536 2027108 552-30-7 626-17-5 92-87-5 140-11-4 8006-61-9 100-44-7 98-88-4 Maddenin Adı Bakır dumanı Bakır-(I)-klorür Bakır-(I)-oksit Bakır-(I)-siyanür Bakır-(I)-tiyosiyanat Bakır-(II)-8-Hidroksi kinolin Bakır-(II)-Hidroksi karbonat Bakır-(II)-klorür Bakır-(II)-klorür.5 0.25 0.04 5 62 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.3-dikarbonitril Benzidin Benzil asetat Benzin Benzil klorür Benzoilklorür 0.9 314 .6 0.2anhidrit Benzen-1.5 0.04 1 3.2.001 5 0.5 0. hidrat Bakır-(II)-oksit Bakır-(II)-sülfat Bakır-(II)-sülfat.1 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.5 0.25 0.5 0.5 0.25 0.4-trikarbonikasit-1.04 5 2.04 5 0.2 2317844 2007537 13701-592 22326-552 17194-002 1361-37-2 10326-279 10294-403 10022-318 1304-28-5 7727-43-7 17804-352 71-43-2 1 2090080 2109337 0.83 1 20 10 10 10 3.5 2.005 5 0.5 0.8 1 10 3.25 5 1. pentahidrat Bakır etil hekzanoat Bakır klorür Baryum (Ba olarak çözünür bileşikleri Baryum diborat Baryum hidroksit. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.05 0.5 -0.5 0. 8 saat 15 dk.

7 8000 5 0.4'-tetraltetraamin 4.1 0.005 10 200280 7440-41-7 92-52-4 91-95-2 119-93-7 111-96-6 117-81-7 542-88-1 56-35-9 1304-82-1 10 1 1 10 2.7 0.1 0.03 5 28 5 27 10 5 3 0.05 0.45 2021635 2021106 2027286 2039244 2042110 0.EINECS (1) CAS (2) 2034052 106-51-4 2000285 50-32-8 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.005 0.5 5 200 1100 200 1050 200 1050 200 1050 5 20 0.9 150 150 1000 75 1.002 1.4 0.1 0.2 0.1 0.014 5 0.1 0.16 1 0.45 0.002 0.7 0.6 230 230 2 800 4.7 1 10 5 5 7 10 14 10 15 5 22 0.001 0.4 2008263 2008876 11129138 1303-86-2 10294-334 7637-07-2 7726-95-6 314-40-9 74-96-4 75-25-2 74-97-5 74-83-9 7789-30-2 75-63-8 75-26-3 1000 1000 800 1900 50 100 300 150 100 10 150 300 35 450 2200 2200 10 500 50 0.005 0.5 100 1.1 1 1 0.2 1.3 0.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.6 3. 8 saat 15 dk.1 31 8.1 0.4 0.1 0.1 0.3 1075 4 0.45 0. T.1 1300 16 1300 39 0.003 0.8 2336579 2315695 2317781 3 3 0.73 6175 106-99-0 1 800 50 0.7 1000 6200 1000 6100 1000 6100 1000 6100 1.1 3 1 5 0.005 0.4-diol Bütan-1-ol 34 11 2400 200 310 15 5 1000 50 100 78-92-2 15892-236 Bütan-1-tiyol Bütan-2-ol (±)-Bütan-2-ol 0.03 0.0021 0.5 150 22 1200 150 1.5 1935 50 0.005 0.2 1900 150 1.002 0.2 1 0.4 0 0.5 75 75 2400 230 5.002 0.3 0.2 1.5 0.8 0.002 0.5 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.2 10 3 1.3 0.001 5 0.1 0.1 0.003 0.5 5 0.1 0.66 0.3-Bütadien Bütan Bütan-1.4'-Bi-o-toluidin Bis(2-etilhekzil) eter Bis(2-etilhekzil) ftalat Bis( kloro metil) eter Bis (tribütil çinko) oksit Bizmut tellur Bizmut tellur selenyum ekli Bor hidrür Bor oksit Bortribromür Bortriflorür Brom Bromacil Bromoetan Bromoform (Tribromometan) Bromoklorometan Bromometan Bromopentaflorür Bromotriflorometan Brompropan Bütadien 1.5 250 10 0.5 50 50 2.Pat.001 0.5 200 1 0.9 308 154 2034508 2034487 2037865 2007516 2037053 109-795 2011585 1.3 1.05 10 10 5 0.1 0.4 0.0048 2 0.5 0.7 0.7 10 23 5.001 0.5 100 315 .7 0. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.66 33 0.3-Bütadien 1.2 1100 20 6200 5.4.3'.003 0.3 10 10 10 1 10 1 3 1 0 1 3 1 3 0.001 0.3 1.9 300 106-97-8 110-63-4 71-36-3 Maddenin Adı p-Benzokinon Benzopiran Benzopiran Berilyum (Toz) Berilyum tozu ve bileşikleri Bifenil Bifenil-3.1 1000 0.01 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.5 200 5 1000 1 11 23 5.002 0.1 0.

1 5 10 62 20 25 5 50 35 60 150 25 710 120 150 720 200 960 200 30 180 10 120 140 61 1 25 5 40 31 6.Pat.3 10 10 10 0.1 2 2 2 0.34 2054807 0. 8 saat 15 dk.5 316 .2 133 30 147 0.5 100 50 15 475 333 101.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. T.08 10 2426-08-6 2097505 592-34-7 138-22-7 97-88-1 1634-04-4 50 5 25 40 30 145 144 2033001 100 966 2039050 2039333 2037729 100 105-46-4 7580-85-0 111-76-2 112-07-2 112-34-5 20 20 10 98 133 67.87 2046471 CAS (2) 4221-99-2 14898-794 123-73-9 2011590 78-93-3 2046471 0.5 6.87 53 53 53 2 11 10 53 2046466 123-73-9 106-63-8 141-32-2 1663-39-4 123-72-8 20 5 150 200 710 950 200 940 150 710 15 100 5 5 5 5 5 150 150 15 15 15 710 710 3 150 150 300 15 15 5 720 720 200 200 15 960 960 150 200 724 966 200 965 2036992 2368134 2377327 2046581 2008881 5 5 5 100 20 15 15 15 480 96 2079884 2231888 2028080 2026790 5 10 60 50 50 5. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.08 1 240 6 270 30 0.29 11 11 11 0.EINECS (1) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.6 5 180 10 10 480 200 950 25 30 109-73-9 75-64-9 13952-846 123-86-4 540-88-5 85-68-7 3766-81-2 89-72-5 98-54-4 98-51-1 5 30 0.5 60 0.3 200 1 2 64 11 10 53 2 6 2 6 600 300 900 1200 200 300 590 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 50 150 75 230 50 150 75 230 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.2 Maddenin Adı (R)-Bütan-2-ol (S)-Bütan-2-ol 2-Bütenaldehit Ter-Bütanol (Trimetilkarbind) Bütanon 2-Bütanon trans-2-Bütenal Bütil akrilat n-Bütil akrilat t-Bütil akrilat Bütil aldehit Bütil alkol n-Bütil amin (1-Aminobütan) n-Bütil amin ter-Bütil amin sek-Bütil amin n-Bütil asetat ter-Bütil asetat Bütil benzil ftalat 2-sek-Bütil fenil metil karbamat 2-sek-Bütil fenol 4-ter-Bütil fenol 4-ter-Bütil toluen Bütil glikol (2-Butoksietapol) n-Bütil glisid eter n-Bütil glisidil eter (BGE) Bütil kloro format n-Bütil laktat n-bütil metakrilat (ter-Bütil) metil eter Bütil merkaptan p-t-Bütil toluen sek-Bütil asetat 2-ter-Bütoksi etanol 2-Bütoksi etanol 2-Bütoksi etil asetat 2-(2-Bütoksi etoksi) etanol 100 10 67.

5 0.5 5 0.1 0.6 1 8.1 860 190 0.025 1 5 0.82 0.01 0.3 0.01 10 0.3 0.5 3 8.8 2366708 2050163 2126588 2151750 2151169 2154814 0.3 1 5 5 1 10 0.15 0.34 92 2083445 2023276 2429406 5 0.05 0.15 0.8 14 3.01 0.1 100 25 14 0.025 0.1 0.1 3 860 0.1 240 7439-97-6 7783-30-4 7487-94-7 10045-940 7783-35-9 7646-85-7 1314-13-2 557-05-1 50-29-3 17702-419 34464-385 8065-48-3 8022-00-2 1309-37-1 13463-406 131-17-9 101-77-9 1309-64-4 1303-28-2 1327-53-3 0.35 180 0.1 2008609 2197727 2035098 333-41-5 334-88-3 10024-972 523-31-9 94-36-0 19287-457 300-76-5 75-61-6 96-12-8 106-93-4 102-81-8 2528-36-1 84-74-2 107-66-4 Maddenin Adı Civa alkil bileşikleri Civa organik bileşikleri Civa ve inorganik bileşikleri Civa-(I)-iyodür Civa-(II)-diklorür Civa-(II)-nitrat Civa-(II)-sülfat Çinko klorür (dumanı) Çinko oksit (dumanı) Çinko sterat DDT Dekaboran Dekan Demeton Demeton-metil Demir oksit Demir penta karbonil Diallil ftalat 4.8 0.5 3.EINECS (1) CAS (2) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.2 50 0.81 5 0.1 0.1 100 0.3 1 0. 2 pentanon) Diazinon Diazometan Diazotdioksit Dibenzilftalat Dibenzoilperoksit Diboran Dibrom Dibromodiflorometan 1.1 100 2 0.2 50 0.3 350 0.1 1 0.01 0.1 0.1 0.6 2063738 0.05 0.1 0.3 1 0.5 4 1 5 2 10 2000243 2417118 0.3 150 0.1 0.2 1.05 0.1 2008855 0.5 3.3 0.1 3 870 5 0.5 5 100 180 3 5 0.01 1 0.1 0.7 2 17 317 .7 3 26 1 3.5 0.6 3.8 0.05 0.76 0.1 0.01 0.2 100 0.05 0.1 0.081 0.1 0.6 0.1 0.01 0.05 1 5 10 1 0.Pat.2 50 0.05 0.8 0.76 0.11 3 872 0.4'-Diamino-difenil-metan Diantimontrioksit Diarsenpentaoksit Diarsentrioksit Diaseton alkol (4-Metil. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2311067 0.6 5 8.1 0.05 0.3 0.05 0.78 14 4 0.25 0.11 3 870 100 0.1 4.1 5 0.5 0.1 0.01 0.05 0.5 5 0.5 0.05 0.4 90 3 5 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.5 0.05 65 0. 8 saat 15 dk.1 0.001 0.1 100 29 0.9 3.1 0.25 3 0.2-Dibromo-3-kloropropan 1.34 6 1300 5 0.01 1 3.05 1 0. T.1 3 860 0.05 0.1 0.1 0.8 3 0.2-Dibromometan 2-Dibütilaminoetanol Dibütilfenilfosfat Dibütilftalat Dibütilhidrojenfosfat 0.01 0.11 0.1 0.25 1 5 10 1 0.1 0.1 2 100 0.

03 0.07 0.4-Diklorobüt-2-en Diklor difenil trikloretan (DDT).1 5 7 3 3 5 10 21 1 308 200 616 400 1200 5 10 7.2 2152361 2152424 1314-56-3 1314-80-3 2044275 2036217 2319789 120-80-9 123-31-9 05077783 84-69-5 2479771 2035585 2035606 0.01 **2042587 118-52-5 0.3'-Diklorobenzidin 0.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.025 0.1 0.3-Diklorobenzen 1.1 0.39 26761-400 28553-120 27554-263 108-18-9 108-20-3 26471-625 7572-29-4 541-73-1 764-41-0 0.03 1 2 14.5 10 45 2 5 23 2 860 10 7 1 1 7.25 5 15 10 30 25 75 5 25 10 50 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.1 119-12-0 60-29-7 84-66-2 64-67-5 122-39-4 101-84-8 0.2 3 0.4-Dihidroksibenzen Dihidrojen selenür Diizobutil ftalat Diizobütil keton Diizodekzilftalat Diizononil ftalat Diizooktil ftalat Diizopropilamin Diizopropileter Diizosiyonat toluen Dikloroasetilen 1.(Toz) 1.5-dimetilhidantoin Dikloretileter 1.O-Dietil-O-(1.16 20 0.05 5 21 200 20 850 5 250 0.2 5 7.17 3 20 2 5 20 2 2. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.2 5 250 21 1060 310 0.02 0.025 0.6-dihidro-6-okso-1fenilhidrazin-3-il)-tiyofosfat Dietileter Dietilftalat Dietilsülfat Difenilamin Difenileter Diflordibrommetan Difosforpentaoksit Difosforpentasülfür Diglisidileter (DGE) Diheptilftalat (tüm izomerleri) 1.7 0.25 2042985 2004672 2015506 2005896 2045394 2029812 3 0.4.003 318 .005 0.5 5 20 2 5 2 50 3 290 0.8 5 22 0.25 0.2-Dihidroksi benzen 1.2 1310 0.6 0.6 10 49 2 9.01 20 1050 0.EINECS (1) CAS (2) 2004845 60-57-1 2037163 109-89-7 2030571 100-37-8 2 9. T.25 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.05 0.2 15 90 0. 8 saat 15 dk.02 0.2-Diklorobenzen 1.Diklorobenzen o-Dikloro benzen p-Dikloro benzen 3.3-Diklor-5.08 5 250 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.2 20 20 122 122 50 50 306 306 50 75 0.Pat.4 2024259 2034005 95-50-1 106467 300 450 2011936 91-94-1 Maddenin Adı Dieldrin Dietilamin 2-Dietilaminoetanol O.4 0.005 1 3 3 3 20 1050 0.2 100 5 1 100 1 1 0.

5 1.1 0.02 0.5 1 0.1.EINECS (1) 2029189 2008939 2008635 2034445 2098540 2034581 1 2 200 4 8 790 10 10 200 200 200 41 40 800 800 800 20 20 250 250 250 82 80 1000 1000 1000 5 5 200 20 20 807 CAS (2) 111-44-4 75-71-8 75-34-3 107-06-2 75-35-4 540-59-0 156-59-2 156-60-5 10 50 100 0.67 10 50 0.5 5 5 25 25 5 25 5 25 10 3 1.4'-metilendianilin Diklormonoflormetan 2.Pat.α-Diklorotoluen 2.5 50 0.Dikloroetan 1.2-Dimetilbütan 1.1 0. Dimetilasetamid 2.1 6 7000 2 75 1 1 1 500 1 12 350 5 5 6 3500 10 75 10 60 350 20 120 20 120 560 2 75 1 10 12 352 4.9 7100 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.25 0.22 0.5 1.5 5 5.2-Diklorovinil dimetilfosfat Dikuat Dikuatbromür Dikuatdihidroksit Dikuatklorür Dimetilamin Dimetilanilin N.2-Dikloropropan 1.02 40 180 1000 500 10 4200 1740 10 35 40 122 10 100 40 350 20 250 0.6 110 517 1000 7100 1300 9200 1 1000 5.01 1000 2 75 10 10 350 9500 10 75 4200 10 60 350 0.3-Dikloropropen Dikloropropen 2.4-Diklorotoluen Diklorovos 2.11 1 60 350 0.4-D) Dikloroflorometan Diklorometan Diklorometilbenzen 2. 8 saat 15 dk.3-Dimetilbütilasetat 3.015 5 0.22 43 350 30 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 10 59 5 30 1000 5000 1000 4950 100 4950 100 412 100 400 5 20 10 40 50 200 2 8 5 20 200 800 200 790 250 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 30 500 2475 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 30 10 59 1000 5000 1300 6500 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 30 10 60 1000 4115 1250 5145 1010 2008698 2008389 2498548 2030498 75-43-4 75-09-2 29797-408 101-14-4 10 100 5 10 75 0.4-Diklorofenoksi asetik asit 1.1 0. T.5 0.8 5 9.3-Dimetilpentan 50 300 50 300 5 50 30 300 500 500 50 300 1800 1800 300 1200 630 630 75 500 2300 2300 450 2100 50 300 200 200 50 319 .2-Dikloroetilen cis-Dikloroetilen trans-Dikloroetilen 2.N-Dimetilanilin N.4 25 2044935 2048264 2054943 2019338 2088265 5 5 25 10 50 121-69-7 127-19-5 75-83-2 79-29-8 108-84-9 562-49-2 Maddenin Adı 2.91 0.11 1 1000 650 0.4-Diklorofenoksi asetik asit (2.02 350 0.9 7110 1250 8890 2018659 2009361 2087502 2087921 2481340 2038701 2009377 2465622 2023611 2005477 2009230 1 0.1-Dikloroeten 1.2-Dikloroetan 1.25 0.1 30 1 1 1 0.2'-Dikloro-4.2-Dimetilbütan 3.11 0.5 0.5 1 1000 0.25 0.11 0.2'-Dikloro-dietileter Diklorodiflorometan 1.06 80 880 0.1-Dikloro-1-nitroetan 1.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.N.2-Dikloropropiyonik asit Diklorotetrafloroetan α.1 2046974 25 10 720 720 300 36 20 72 5 94-75-7 594-72-9 78-87-5 542-75-6 26952-238 75-99-0 76-14-2 98-87-3 95-73-8 62-73-7 141-66-2 2764-72-9 85-00-7 94021-768 4032-26-2 124-40-3 2 3.01 43 177 0.

15 0.5 1 5 0.05 3000 0.15 100 100 100 360 360 600 250 10 36 0.4-Dinitrobenzen Dinitrobenzen tüm izomerleri Dinitro-o-kresol (DNOC) Dinitrotoluen (DNT) 2.Pat.003 0.2 160 3200 29 3100 1000 3200 1300 5 1000 3165 0.4-Dinitrotoluen 3.2 1 1 0.15 0.25 500 500 630 0.5 1000 5 3000 0. 8 saat 15 dk.01 3 150 0.15 1 1 1 1 1 4100 27 3 3 3 3 0.25 0.05 131-11-3 108-83-8 57-14-7 590-35-2 565-59-3 75-84-3 625-16-1 14857-342 38815-291 108-08-7 463-82-1 13360-571 77-78-1 300 300 500 1200 1200 1500 0.2 25321-146 121-14-2 606-20-2 610-39-9 148-01-6 0.3'-Dimetoksibenzidin Dimetileter N.15 0.2-Dimetilpropanol 1.2 0.N-Dimetilformamit Dimetilformid Dimetil ftalat 2.025 25 40 0.5 290 1 25 0.052 1000 1000 0.2 100 1.5 360 270 1200 1200 25 0.2-Dimetilpentan 2.1 0.1 270 360 100 540 50 0.2 0.2-Dinitrobenzen 1.5 270 2.5 5 5 73 0.1 500 500 5 150 10 240 0.01 148 0.6-Dimetilheptan-4-on 1.1 0.4-Dioksan Dioksan Dioxathion Dipropilenglikol monometil eter Dipropileter 320 .15 0.02 0.15 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.05 1.6-Dinitrotoluen 3.15 5 91 40 150 20 74 0.03 1000 1920 10 30 10 30 10 30 10 30 290 300 300 100 50 0.1-Dimetilhidrazin 2.35-Dinitro-o-toluamit Dinonilftalat 1.2 0.4-Dinitrotoluen 2.007 0.EINECS (1) CAS (2) 2021090 119-90-4 2040658 115-10-6 2006795 68-12-2 10 30 10 30 20 61 10 30 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.2 50 0.1 0. T.25 2100 2100 25 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.01 0.1 250 0.5 2.15 1 1 1 2036201 2043554 2057064 5 10 35 0.2 1100 320 1400 2121218 123-91-1 20 78-34-2 2038696 111-43-3 Maddenin Adı 3.2 1050 40 0.1-Dimetilpropilasetat Dimetiletoksisilan Dimetilpentan 2.2 1.2 25 0.4-Dimetilpentan Dimetilpropan Dimetilsülfamilklorür Dimetilsülfat Dimetilsülfat Dimetilsülfoksit Dimetoksimetan Di-n-bütilamin Dinitrobenzen 1.025 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2024458 2008640 50 2009068 50 540 6.5 2073437 2364124 2010581 0.04 1000 0.15 1 1 3100 1000 2006643 2037142 2039218 67-68-5 109-87-5 111-92-2 25154-545 528-29-0 100-25-4 99-65-0 0.15 0.75 0.01 2100 2100 1900 0.26 0.3-Dimetilpentan 2.

5 2 20 1000 5 5 150 9.3 5 5 25 10 18 27 75 25 10 321 .5 2.1 2 5 150 26 960 1.5 11 15 10 10 500 49 48 2100 5 24 5 5 20 52 40 104 50 150 2462789 2038041 2099408 2034686 2034733 687-47-8 100-74-3 617-78-7 7085-85-0 110-80-5 111-15-9 598-56-1 107-15-3 107-21-1 19 27 20 25 5 5 5 10 19 27 15 25 Maddenin Adı Disiklohekzilftalat Disiklohekzilmetan-4.2 0.2 540 5 300 6.2 0. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 3 0.2 0.3 42 2 20 1000 0.5 5 0.3-Epoksipropan-1-ol Etandial Etandiol Etanol Etantiyol Etilakrilat Etil alkol (Etanol) Etilamin Etil asetat Etilbenzen (Feniletan) Etil bromür Etil-(S)-laktat 4-Etilmorfin 3-Etilpentan Etil siyanoakrilat 2-Etoksietanol 2-Etoksietilasetat Etildimetilamin Etilendiamin Etilenglikol 2 5 5 25 10 10 18.1 0.5 5 6.2 52 1910 1.FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.4'-diisosiyonat Disiklopentadien Disul Disülfiram # Disülfoton 2.005 1 25 10 10 0.1 150 0.2 0.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.005 0.3 21 1000 0.5 5 5 300 2 2 5 25 15 75 35 10 25 25 24 1200 7.054 0.2 0.1 15 20 0.5 2 0.5 26 1900 1 20 40 15 104 62 2008347 2022004 2028494 75-04-7 141-78-6 100-41-4 5 400 10 25 1000 10 400 100 200 25 100 1900 18 1400 435 890 500 1800 400 1460 2029744 23 5 23 5 23.1 0. 8 saat 15 dk.3 0.2 20 20 10 0.055 EINECS (1) CAS (2) 2015459 84-61-7 2258632 5124-30-1 77-73-6 149-26-8 97-77-8 298-04-4 2101060 128-37-0 2063544 330-54-1 2153255 1321-74-0 2086011 534-52-1 0.1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2007757 204-0794 2375534 1302-74-5 72-20-8 115-29-7 13838-169 0.6 91 40 150 5.1 575 2193979 50 2034733 2005786 2008373 2054388 556-52-5 107-22-2 107-21-1 64-17-5 75-08-1 140-88-5 10 50 0.6-Di-ter-bütil-p-kresol Diuron Divinilbenzen (tüm izomerleri) DNOC (dinitro-o-kresol) E-605 (Paration’ a bak) Emery.1 0.1 0.4 1100 40 1300 0.2 0.1 0.3 21 10 0.1 10 10 10 5 10 5 50 10 50 0.1 50 1900 21 9.3 150 75 10 0.7 5 30 0.5 5 5 100 442 200 884 9.1 10 54 0.5 2.1 77 20 0. T.2 10 1000 0.5 27 75 25 10 1 30 3.7 5 2 2 2 0.5 5 1 0. dust Endrin Endosülfon Enfluran Epiklorhidrin EPN 2.1 0.054 0.5 10 100 2500 1.Pat.4 1500 50 5000 125 9500 200 740 25 75 19 0.4 10 400 18 1400 15 27 1900 1 20 9.

62 0.5 1 0.05 Maddenin Adı Etilenglikol dinitrat Etilenglikol monobütileter Etilenglikol monoetileter Etilenglikol monoetileter asetat Etilenglikol monometileter Etilenglikol monometileter asetat Etilenamin Etilen klorhidrin Etilenoksit Etilentiyoüre Etilentriamin Etilformat (etilformiat) Etil glikol 2-Etilhekzan-1-ol 2-Etilhekzilakrilat 2-Etilhekzilkloroformat Etil hekzil laktat 5-Etiliden-8.9 25 4.4 1000 10 82 1 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.4 0.23 0.8 4.1 0.25 0.01 322 .1 0.5 1 3 150 0.6 13 460 1 100 0.1 10 47 25 5 5 25 5 5 42 25 1 100 100 200 300 740 4 300 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 0.4 0.25 10 60 0.5 100 850 2600 5 25 117 1 0.23 637-92-3 563-12-2 22224-926 13356-086 108-45-2 1477-55-0 95-54-5 106-50-3 638-21-1 122-60-1 0.05 1 0.5 0.1 5 0.Pat.1 0.1 0.1 0.5 1 5 16 1 2 1 5 50 90 1.8 1 151-56-4 0.8 0.1 2025975 97-63-2 10 2525450 2182768 35400-43-2 2104-64-5 2113097 2092423 2448481 2160325 2024306 20334047 2113254 0.3 310 2037210 75-21-8 96-45-7 111-40-0 109-94-4 100 2028452 2032343 2030807 50 10 2026759 2087785 104-76-7 103-11-7 24468-131 6283-86-9 16219-75-3 541-41-3 10 10 84 50 5 25 97-64-3 10 20 49 95 1 0.1 0.3 0.1 0.1 0.1 2 0.3 308 2008499 310 270 82 7.05 1 6 0.5 0.05 0.9 0.05 0.1 0.4 0. T.9.EINECS (1) CAS (2) DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2057939 1 1 100 4 300 1 100 1.1 0.1 21 0.1 4.1 0. 8 saat 15 dk.10-trinorborn-2-en Etilkloroformat Etil klorür Etil laktat Etil merkaptan Etil meta akrilat O-Etil-O-(4-metiltiyofenil)-Spropilditiyofosfat O-Etil-O-4-nitrofenilfeniltiyofosfat Etil silikat (Tetraetil ortosilikat) Etil-ter-bütil eter Etion Fenamifos Fenbütatenoksit m-Fenilendiamin m-Fenillenbis (metilamin) o-Fenilendiamin p-Fenilendiamin Fenilfosfin Fenilglisidileter (PGE) 0.1 0.4 0.1 0.5 3.9 1.2 1 50 240 200 740 100 540 25 80 25 120 0.02 0.1 0.

05 0.2 2319548 2069771 7782-41-4 406-90-6 2134080 2060522 2000018 2008420 2005791 944-22-9 298-02-2 50-00-0 75-12-7 64-18-6 0.2 0.05 0. tozu Ferrovanadin 1 Flor 0.5 0.5 2.2 8 5 2.5 0.28 2330467 10025-873 0.EINECS (1) CAS (2) 2028735 100-63-0 2031376 103-71-9 2027050 98-83-9 20 5 0.1 1 1 Fosfor pentaoksit 1 Fosfor penta sülfür 1 Fosfor triklorür 0. sarı.15 0.1 0.16 1 2 0.5 2.2 2 1.3 0. (MAK) Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 Fenilhidrazin 5 22 5 22 Fenilizosiyonat 0.4 0.6 1 0.01 0.1 0.1 0.5 2.1 0.6 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 22 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.45 0.5 2.1 5 20 1 0.14 0.3 0.14 0.6 6 0.1 0.05 0.62 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.13 0.Pat.05 2060826 2038392 2036327 2041143 2002319 2384842 299-84-3 122-99-6 180-95-2 92-84-2 115-90-2 55-38-9 14484-641 102-54-5 12604-589 0.58 2 3.2 1.2 1 7.2 0.3 10 0.1 0.1 5 10 110 50 290 5 10 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.3 0. 8 saat 15 dk.1 Forat 0.5 1 5 6 Formamit 18 20 30 Formik asit 5 9 Formik asit dietil esteri (Etil formiat) 100 300 Formik asit dimetil esteri (Metil formiat) 100 250 Fosfin 0.16 5 0.5 2.42 0.1 0.1 0.02 0.9 0.4 Fosfor (beyaz.2 1 2 1.2 10 10 1 1 1.1 0.4 1 0.08 0.1 0.1 Fosforiltriklorür 0.37 2322608 2008703 7803-51-2 75-44-5 0.5 Ftalik anhidrit 1 2-Fur aldehit 5 20 2 8 5 20 0. etil eter 0.1 0.1 0.5 3 Fosfor oksiklorür (Fosforil klorür) 0.1 0.1 0.2 Floroksen 10 Florürler.1 0.01 0.8 0. renksiz) Toz 0.6 2 5. inorganik 2.28 0.5 Florür asit (Hidroflorik asit) 3 2 Fonofos 0.14 0.1 0.5 3 Fosfor pentaklorür 1 1 0.1 6 8 0.9 2330603 10026-138 2317493 2016075 2045897 7719-12-2 85-44-9 98-01-1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.8 20 0.8 5 19 Fenoltiazin 5 Fensülfation 0.05 0.2 1.5 0.2 Ferbam (Ferridimetil ditiokarbamat) 15 10 15 Ferrosen 5 10 ferrovanatyum.3 10 0. T.4 Fosgen 0.2 10 2.3 0.05 2-Fenilpropen 50 246 100 492 Feniltiofosforik asit-p-nitrofenil.3 20 37 10 19 0.4 Formaldehit 0.1 0.37 19 10 0.1 Fention 0.8 323 .05 0.5 2 0.16 1 1.64 0.4 18 0.1 0.5 Fenklorfos (Ronnel) 5 10 2-Fenoksietanol 20 110 Fenol (Fenik asit) 2 7.1 2 0.1 0.1 0.5 2.07 0.

EINECS (1) 2026261 2319616 2110630 2002408 CAS (2) 98-00-0 7782-65-2 628-96-6 55-63-0 56-81-5 5 2 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2 8.1 Hekzametilen-1.5.02 0.025 Hekzakloroetan 1 9.8 1 10 1 10 Hekzakloronaftalin (tüm izomerleri) 0.2 1.01 0.01 Gümüş nitrat Gümüşoksit Gümüşsiyanür Hafniyum 0.05 0.01 0.02 0.1 0.4 0.1 0.03 0.002 9.005 0.8 0.4 21 2009623 2138310 76-44-8 1024-57-3 0.9 0.7 Hekzakloro-1.11 0.5 Halotan 5 41 5 40 Hekzaamonyummoliptan.05 0.5 410 2116763 0.02 0.3 0.05 Heptakloroepoksit Heptaklor tetrahidro endometilen naftalin 0.24 Hekzaklorobenzen 0.035 2.69 2006664 2156413 0.6 0.05 0.1 3 0.6-Hekzaklorosiklohekzan 0.4.5 Heptan (tüm izomerleri) 500 2100 500 2000 Heptan-2-on 50 238 100 475 Heptan-3-on 20 95 Heptan-4-on 238 50 235 50 238 n-Heptan 500 2085 500 2000 50 239 324 .5 Hekzakloro siklopentadien 0.7 0.3 1.11 3 29 1 0.01 0.01 0.5 0.8 20 0.5 0.5 0.2 2038565 2311313 2311313 111-30-8 7782-42-5 7440-22-4 0.64 0.63 0.8 0.2 1 0.3 2.64 0.05 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 20 15 61 0.32 0.05 300 1200 500 2100 2037671 2033881 2046089 2055638 110-43-0 106-35-4 123-19-3 142-82-5 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.6 Glikoldinitrat 0.2 Gliserin 10 Glisidol 50 150 Glutalaldehit 0.1 0.01 9.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 0.01 0.5 1.1 1 0.2 0.03 2311664 2057965 1 0.2 0. tetrahidrat Hekzafloroaseton 0.3-bütadien 0.2 2 0.075 0.2 0.1 50 0.1 0.05 0.3 Hekzan-2-on 5 21 5 20 8 100 410 1 4 n-Hekzan 500 1800 Sek-hekzil asetat 50 300 Heptaklor (ISO) 0 0.12 Gliserintrinitrat 0.2.Pat.1 10 41 0.8 0.5 8. 8 saat 15 dk.02 1 0.1 Gümüş (Ag olarak çözünür bileşikleri) 0. T.1 0.2 0.5 2.05 0.42 0.2 0.1 0.1 0.6-diizosiyonat 0.2 0.3 35 2. (MAK) 8 saat Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 Furfuril alkol 10 41 10 40 50 200 5 20 Germanyum tetrahidrür 0.2 0.7 0.69 0.2 0.94 0.6 0.2 5 0.3.2 2124858 2046796 2097311 7761-88-8 20667-123 506-64-9 7440-58-6 151-67-7 12054-85-2 684-16-2 87-68-3 118-74-1 67-72-1 1335-87-1 319-84-6 77-47-4 822-06-0 124-09-4 591-78-6 5 21 10 42 0.035 Hekzametilendiamin 2.5 0.02 0.05 0.5 5 0.005 0.5 0.35 0.1 0.8 Grafit 2 Gümüş (metalik) 0.15 0.2 0.3 0.1 0.17 1 0.

5 5 8 10 15 1 1.18 10 1 10 0.013 15 21 2319658 14 96 2 2 10 10 11 2 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.6 241 2.3 0.1 940 150 0.2 0.2'-İminodietanol İnden İndiyum İtriyum İyodoform İyot İzoamil alkol (Iso-Amilalkol) İzobütan İzobütilamin İzobütilasetat İzobütilmetilakrilat 2-İzobütoksi etanol İzofluran İzo foron İzo heptan İzo oktan-1-ol İzopentan İzo pentil asetat İzo propil alkol İzo propil amin N-İzo propil anilin İzo propil asetat İzo propil eter İzo propil glisidil eter 325 .1 2 48 0.01 0.4 5 1.1 3.01 0.013 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.46 10 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.3 20 96 50 0.7 5 17 1.4 14 20 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.1 50 0.7 2 48 0.18 25 270 1000 50 100 540 200 5 10 420 2 250 50 10 950 240 300 500 50 2100 240 500 12 2 150 50 10 625 240 3000 270 50 270 149 710 200 5 150 25 25 15 710 145 120 0.1 0.1 0.4 1 1.4 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.3 2028850 20 2009073 2023936 1 0.Pat.1 0.1 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.3 2 6.5 3 2.6 0.13 0.1 1 1.1 3 1.5 1 1.EINECS (1) 2061149 2331130 2316348 2315957 2317650 10 14 15 21 1 10 2 10 50 0.5 0.2 4.1 2008572 2011454 2037451 2026130 80 1000 5 100 2400 15 480 300 150 720 200 960 150 724 2478977 75-47-5 78-81-9 110-19-0 97-86-9 4439-24-1 2667-46-7 10 300 50 270 77 1200 20 500 150 2100 50 383 2481335 2011428 2046623 31394-544 26952-216 78-78-4 123-92-2 50 271 2121967 20355611 768-52-5 108-21-4 100 100 420 200 50 850 240 2 250 50 11 1060 241 310 75 1365 362 4016-14-2 Maddenin Adı Hidrazin Hidrojen bromür Hidrojen florür Hidrojen klorür Hidrojen peroksit (%90) Hidrojen sülfür Hidrojenazit Hidrojenlenmiş terfeniller Hidrojensiyanür (Hidrosiyanik asit) Hidrokinon 2-Hidroksietil akrilat 4-Hidroksi-4-metil-pentan-2-on 2-Hidroksipropil akrilat 2.1 0.46 10 5 240 3 2 45 0. T.5 3 10 240 3 15 45 1 50 0.6 0.4 5 5 4.1 1 2008745 2314424 75-47-8 7553-56-2 0.13 0.4 5 7 10 14 10 15 0.1 3 1 0.7 2008216 CAS (2) 302-01-2 10035-106 7664-39-3 7647-01-0 7722-84-1 7783-06-4 7782-79-8 61788-32-7 74-90-8 10 50 5.5 0.1 9.8 1.46 10 0.1 9.8 1.4 15 0.8 0.2 240 75 11 360 1.1 0.1 100 1 360 10 818-61-1 123-42-2 999-61-1 111-42-2 95-13-6 7440-74-6 15 45 0. 8 saat 15 dk.

8 saat 15 dk.01 0.09 0.05 0. T.5 0.duman ve inorganik bileşikleri (çözünebilen) Kalay (kalay olarak inorganik bileşilkleri) Kalsiyum dihidroksit Kalsiyum arsenat Kalsiyum hidroksit Kalsiyum kromat Kalsiyum siyanamit Kalsiyum karbonat Kalsiyum oksit Kalsiyum siyanamit Kalsiyum siyanür Kalsiyum sülfat Kalsiyum sülfat Kamfor e-Kaprolaktam (toz veya buharı) Kaptafol Kaptan Karbaril Karbofuran Karbon karası 7 0.01 10 2247290 2322200 2410840 2088291 2333316 4098-71-9 590-86-3 7791-13-1 10026-24-1 1306-19-0 4464-23-7 7790-79-6 17010-21-8 1306-19-0 542-83-6 10124-36-4 2311528 7440-43-9 2151373 2151373 2151389 2058618 5 3 19 2319003 2009450 2033132 2 2050870 2005550 2163530 1305-62-0 7778-44-1 1305-62-0 13765-190 156-62-7 1317-65-3 1305-78-8 156-62-7 592-01-8 7778-18-9 10101-414 76-22-2 105-60-2 2425-06-1 133-06-2 63-25-2 1563-66-2 1333-86-4 Maddenin Adı 4.05 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 5 5 45 5 22 25 105 .03 2 5 1 1 0.EINECS (1) 2043580 2035632 2169836 2026277 5 0.1 2 326 . DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2011260 2096915 0.02 0.5.1 0.5 10 2 0.05 0.01 0.005 0.2 0.2 0.5-trimetilsiklohekzilizosiyonat İzovaleraldehit Kabalt-(2)-klorür .005 0.02 CAS (2) 80-05-7 108-23-6 1712-64-7 109-59-1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.01 0. hekzahidrat Kabalt-(2)-sülfat.05 0.1 0.092 39 0.5 5 1.045 22 5 0.4'-İzo propilliden difenol İzo propil kloroformat İzo propi lnitrat 2-İzopropoksi-etanol 3-İzosiyonatmetil-3.5 5 2 1 2 0.Pat.01 0. heptahidrat Kadmiyum Kadmiyumdiformat Kadmiyum florür Kadmiyum hekzaflorosilikat Kadmiyum oksit Kadmiyumsiyanür Kadmiyum sulfat Kadmiyum toz.9 0.1 0.05 0.3 1.01 0.9 5.1 5 5 0.5 5 1 6 13 10 5 5 0.001 0.1 3.05 0.046 0.1 40 0.05 0.1 5 5 0.7 2 10 2 0.1 0.1 5 5 0.39 5 3.01 0.01 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.005 22 0.5 10 10 13 5 0.3 2.2 2 10 12 2 12 0.5 0.

3 0.3 0.3 0.Pat.05 10 10 36 0.32 93 18 0.3 0.6 2319595 61790-532 2971-90-6 7782-50-5 1336-36-3 53469-219 11097-691 0.5 1050 0.08 35 30 16 0.9 1300 630 1700 3 0.5 0.84 0.1 0.3 0.4'-Karbonimidolilbis[N.05 0.9 264 3 5 0.28 0.5 1.2 0.5 64 2.5 0.5 500 1.5 1.5 1 2.5 3 0.04 1 10 5 25 1000 3 9 0.3 3.9 268 1 0.7 20 5 3.23 0. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9100 5000 9000 5000 9000 5000 9000 2 5 2 6 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9100 2 5.2 0.5 4200 12 25 2034597 2028536 107-07-3 2698-41-1 Maddenin Adı Karbondioksit Karbonil florür 4.5 0.5 64 0.5 200 0.5 1.5 4 492-80-8 630-08-0 75-15-0 56-23-5 463-51-4 30 10 2.5 10 1.2 3.4 25 5 1 0 .5 1000 0.1 0.4 106-47-8 107-20-0 79-04-9 532-27-4 78-95-5 108-90-7 126-99-8 109-69-3 75-68-3 106-89-8 75-00-3 0.3 0.5 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9150 15000 27400 2 505 5 14 2012458 2111283 2008436 2002628 2073369 50 10 2 0.1 55 60 65 0.3 0.1 0.1 0.5 29 15 6.28 1 0.2 3 0.3-epoksipropan Kloroetan Kloroetanol (2-Klor 1.5 0.9 1.5 25 10 5 10 1.5 0.6 3.05 10 1 47 3.5 100 0.28 0.05 10 10 1000 0.5 0.5 0.15 1 0.5 0.3 1 0.5 1 0.5 100 1 1 1.1 0.5 0.5 10 1.5 1 3 1 3 0.5 0.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.9 0.05 3 11 1000 5 2600 16 350 90 1770 0.8 47 18 95.1 0.3 0.5 1.Etanol) ((2-Klorofenil) metilen malononitril 1 3.Ndimetilanilin] Karbonmonoksit Karbonsülfür Karbonteraklorür Keton Kinon Kiselgur Klopidol Klor Klorbifenil Klorbifenil (%42 klor) Klorbifenil (%54 klor) Klorbrommetan (Metilen klorobromür) Klordan (Ortaklor tetra hidro endometilen daimin) Klor difenil (% 42 Klor) Klor difenil (% 54 Klor) Klordifeniloksit Klordiflorometan Klordioksit Klorlu kafur (% 60 Klor) Kloroanilin Kloroasetaldehit Kloroasetilklorür 2-Kloroasetofenon Kloroaseton Klorobenzen (Menoklorobenzen) 2-Kloro-1.3-bütadien 1-Klorobütan 1-Kloro-1. 8 saat 15 dk.1-difloroetan 1-Kloro-2.05 1 1 10 3 0.8 94 2034010 2034728 2011716 2048180 2011611 2036285 2036856 2028096 2216414 2099900 2008305 3.1 1 3600 0.84 3.39 327 .5 0.3 0.87 87 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.8 46 0.7 0.9 500 20 10 0.8 0.EINECS (1) CAS (2) 2046969 124-38-9 353-50-4 75 10 0.5 1.5 1 3 2003490 57-74-9 2008719 2331628 55720-995 75-45-6 10049-044 0.05 1 20 1 0.7 3. T.9 29 31 32 0.1 0.5 0.5 1 0.3 75 25 1000 2 100 268 1000 2600 1 0.5 0.9 30 5 5 35 16 32 25 10 5 0.32 47 37 4200 1.005 0.87 10 1.05 75 60 55 30 12 0.3 0.5 1 0.

2 5 250 50 0.2 0.1 0.4 1000 1 50 1000 5.1 0.2 6420 0.2 0.5 2098032 2006638 2008174 2036966 2085311 20343398 2008918 100 0.1 7 0.5 100 3 0.1 0.1 0.1 2 1 100 3 150 9.4 0.1 0.2 290 50 0.05 0.3 264 4300 2322304 7790-91-2 0.EINECS (1) 1.1 75 0.05 0.2 2 50 1000 4300 285 0.2 285 0.1 0.5 50 285 4270 2.01 0.2 3 10 20 30 0.Pat.75 0.05 22 22 22 10 10 10 45 45 45 2152932 7440-48-4 16842-038 10210-681 7646-79-9 1307-96-6 10124-433 1308-04-9 513-79-1 12602-23-2 68186-856 108-39-4 95-48-7 106-44-5 1319-77-3 Maddenin Adı Klorofenol ve tuzları Kloroflorometan Kloroform Klorometan 1-Kloronaftalin 2-Kloronaftalin 1-Kloro-4-nitrobenzen 1-Kloro-1-nitropropan Kloropren 3-Kloropropen Kloropentafloroetan 2-Kloropropiyonikasit Kloropirifos o.1 0.44 0. 8 saat 15 dk.1 2 1 1000 0.1 0.5 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.4 2020799 2208644 3.05 0.5 0.1 0.02 0.4 2 50 10 2 1 1000 1000 6300 3 6320 1 3.65 10 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.7 0.Klorositiren Klorosiyanür α-Klorotoluen o-Klorotoluen Klorotriflorometan Klorovinilbenzen Klorpikrin Klortriflorür Klorür asit (Hidroklorik asit) Kobalt Kobalt hidrokarbonil Kobalt karbonil Kobalt-(2)-klorür Kobalt-(2)-oksit Kobalt-(2)-sülfat Kobalt-(3)-oksit Kobaltkarbonat Kobaltkarbonathidroksit Kobalttitanat görn spiel m-Kresol o-Kresol p-Kresol Krezoller (tüm izomerleri) 328 .2 0. T. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.6 430 0.2 0.6 260 75 0..64 10 0.075 20 2238616 1 2 6.05 0.2 285 0.4 50 0.05 0.41 0.3 20 25 1 100 90 3 CAS (2) 95-57-8 593-70-4 67-66-3 74-87-3 90-13-1 91-58-7 100-00-5 600-25-9 50 100 210 0.05 0.2 288 75 432 2080528 2311748 2008944 2155577 107-05-1 76-15-3 598-78-7 2921-88-2 2039-87-4 506-77-4 100-44-7 95-49-8 75-72-9 13331-288 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.5 0.38 0.26 390 50 105 100 210 50 100 75 160 50 10 50 100 240 210 105 0.1 0.05 1 50 0.38 5 5 5 5 22 5 22 0.1 0.05 0.05 0.38 5 0.

01 0.15 0.05 0.1 5 5 2 150 100 435 25 109 50 220 100 440 50 221 440 50 50 50 50 221 221 221 221 100 100 100 100 442 442 442 442 100 5 1 435 5 0.05 0.3-Ksilidin 2.5 2.4-Ksilidin 2.05 2390568 2311596 2060831 2155337 2035763 2024222 2033965 100 100 442 5 25 2 10 5 25 0.3 2.05 4 5 5 10 1000 6000 1000 6100 1300 11 0.5-Ksilidin Ksilidin (tüm izomerleri) 2.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.5 0.3 1 2.3 0.075 0.5 2.025 2330362 2272044 10025-679 5714-22-7 7783-60-0 7446-11-6 Maddenin Adı Kristobalit Krom (Metalik.Pat.1 5.05 CAS (2) 14464-461 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.5-Ksilidin Kuartz Kurşunarsenat Kurşun kromat Kurşun tozu.1 0.2 0.EINECS (1) 2 0.6 0.2 13 13 6000 15 6 0.1 0.01 0. dumanı ve inorganik bilieşikleri Kükürt dioksit Kükürt dioksit Kükürt hekzaflorür Kükürtlü hidrojen (Hidrojen sülfür) Kükürt klorür Kükürt monoklorür Kükürt pentaflorür Kükürt tetraflorür Kükürttrioksit 1 0.05 0.1 0.inorganikkromII ve kromIII bileşikleri (çözünmez) Krom tozu ve tuzları Kromklorür Krom-(II)-kromat Kromik asit ve kromatlar Kromtrioksit Krotonaldehit Krufomat Krufomat Krufomat .3 1 11 0.5 0.15 5 7900 5 5 1000 10 1 2 1000 5.1 0.025 0.025 1 0.5 6100 0.5 1 1000 0.5 5 5 5 5 5 5 5 0.2 0.26 7439-92-1 7446-09-5 744609-05 2551-62-4 0.5 0. T.1 1.1 5.1 0.6 0.5 2.025 0.15 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.3 6075 13 2311004 2311952 2311952 2198542 2 5.26 0. Cu Ksilen (tüm izomerleri) m-Ksilen o-Ksilen p-Ksilen m-Ksilen-α. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.45 2 0.5 2.45 329 .16 0. 8 saat 15 dk.1 6 0.1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 10 10 10 10 10 10 10 50 50 50 50 50 50 50 0.4-Ksilidin 3.1 0.05 0.79 1.5 0.87 5 0.7 2320642 7440-47-3 14977-618 24613-896 7738-84-5 1333-82-0 4170-30-3 299-86-5 7440-50-8 7440-50-8 1330-20-7 108-38-3 95-47-6 106-42-3 1477-50-0 95-68-1 95-78-3 1300-73-8 87-59-2 87-62-7 95-64-7 108-69-0 14808-607 7784-40-9 7758-97-6 0.005 0.025 2 0.29 0.5 0.1 25 25 25 25 25 25 25 0.3 1 0.α'-tridiamin 2.15 0.6 0.6-Ksilidin 3.05 1.3 3.4 1 0.05 0.

EINECS (1) CAS (2) 2027045 98-82-8 5989-27-5 2004012 58-89-9 0,5 0,025 0,5 10 10 10 1 0,1 1 5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 20 25 20 200 0,5 10 10 0,5 200 2 610 250 760 200 1000 20 2 3 3000 610 1650 80 0,1 500 0,44 1500 500 1500 630 1900 1000 3000 35 15 12 1 260 200 10 10 1000 13 2,2 610 70 260 20 35 3100 10 200 1000 610 1700 250 1300 13 770 2200 5 0,5 200 605 2,2 616 0,5 2 1 0,5 2 1 1 7 2,8 1,5 5 3 3 18 8,4 0,5 2 1 1 7,2 2,7 100 20 70 20 71 20 72 100 0,1 15 5 0,4 10 0,41 15 20 0,25 0.025 0,025 0,5 0,025 0,025 0,2 6 0,025 0,5 0,075 0,5 0,2 0,5 0,5 0,5

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 50 250 20 100 50 250 50 245

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 20 100

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 20 100 rw3w a 250 25 140 50 280 0,5

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 20 100 50 250

2314843 2311051

2044977 20355716

7580-67-8 7439-96-5 1309-48-4 546-93-0 121-75-5 108-31-6 15 0,41

0,1

0,025 0,2 10 10 10 1

2036044

1344-43-0 187187-07-5 7773-01-5 7785-87-7 10034-96-5 1313-13-9 108-67-8

2006596 20008221 2408150 2025006 1 2,5 18

0,5

79-41-4 79-41-4 67-56-1 74-93-1 74-93-1 96-33-3 126-98-7

5

1 2,5 7 3

2008200 2028709 2011852

74-89-5 100-61-8 79-20-9 56960-91-9 59355-75-8

10 0,5 200

15 250

19 770

5 0,5 150 1000

6,4 2,25 455 1800

2099523 2040684 2011428

115-18-4 115-19-5 78-78-4

Maddenin Adı Kümen (izopropil benzen) d-Limonen Lindan Lindeyn (Hekzaklor siklohekzan) Lityumhidrür Magan tozu ve inorganik bileşikleri Magnezyum oksit Magnezyumkarbonat Malation Maleikanhidrit Mangan (ez) Mangan-(II)_oksit Mangan-(II)-fosfat Mangan-(II)-klorür Mangan-(II)-sülfat Mangan-(II)-sülfat, monohidrat Mangan-(IV)-oksit Mesitilen (trimetilbenzenler) Mesitil oksit Metaakrilik asit Metakrilik asit Metanol (Metil alkol) Metantiyol Methomyl Metilakrilat Metilakrilonitril Metilal Metilamin N-Metilanilin Metilasetat Metil asetilen propadien karışımı Metil asetilen-propadien-blanding Metil bromür (Bromometan) 2-Metilbüt-3-en-2-ol 2-Metilbüt-3-in-2-ol Metilbütan

0,6 0,9 1000

330

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 200 200 370 150 550 100 366 715 50 270 100 125

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 458

EINECS (1) 2040705 2052899 2034576 2046335 2092643 2109468 2009089 50 266 50 270 100 540

CAS (2) 137-32-6 75-85-4 123-51-3 598-75-4 563-80-4 626-38-0 624-41-9

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 100 360 100 360 100 360 100 360

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 360 360 100 370 100 360 100 360 360 705 200 705 50 270 100 540 50 270 100 410 50 0,01 0,02 500 200 0,2 0,1 0,035 0,035 120 0,02 100 5 16 25 80 250 100 250 0,14 0,005 0,005 50 5 16 1,5 1 0,035 0,035 123 16 1740 590 0,2 1,5 0,005 100 0,5 300 300 250 1,6 1200 1200 150 500 500 0,2 2 100 25 0,024 4,5 0,02 0,5 350 100 10 210 20 100 410 200 1900 210 20 25 5 102 20 10 42 50 210 50 208 100 410 100 25 0,01 1 135 0,03 5 0,02 0,05 0,02 0,047 12 370 2100 2100 0,38 100 5 0,036 270 16 0,2 0,02 150 0,005 230 0,1 0,2 5 0,05

540

2095136 2077625 2029660

74222-97-2 101-68-8 838-88-0

5 0,05 0,05

0,005

5 0,052

1,5 0,14 406

2055025 2024531 2108438 2034817

1338-23-4 95-80-7 584-84-9 91-08-7 107-31-3

0,005 0,005 50

2037137

5

2037378 2087937 20 0,2 2 0,35 12 107 2

20 10

95 53

2008195

109-86-4 591-76-4 589-34-4 110-12-3 541-85-5 60-34-4 74-88-4

0,3

0,01 1

0,02 5,6

0,01 2

0,019 12

2108663 2025011

99-87-6 624-83-9 96-34-4

0,01 1

2012971 2095445

80-62-6 109-02-4

Maddenin Adı 2-Metilbütan-1-ol 2-Metilbütan-2-ol 3-Metilbütan-1-ol 3-Metilbütan-2-ol 3-Metilbütan-2-on 1-Metilbütilasetat 2-Metilbütilasetat Metilbütilketon Metil-2-((((4,6-dimetil-2 - pirimidinil) amino) karbonil)-amino) sülfonil) benzoat 4,4'-Metilen difenil diizosiyonat 4,4'-Metilendi-o-toluidin Metilen klorür Metil etil keton (MEK) Metil etil ketone peroksit 4-Metil-m-fenilendiamin 4-Metil-m-fenillendiizosiyonat 2-Metil-m-fenilendiisosiyonat Metilformat Metil glikol (2-Metoksi-etanol)Propilen glikol 2-Metilhekzan 3-Metilhekzan 5-Metilhegzan-2-on 5-Metilheptan-3-on Metil hidrazine Metiliyodür Metil izobütil eton Metil izobütil karbinol Metil izopropil benzen Metil izosiyonat Metil kloroasetat Metilkloroform (1,1,1,Trikloroetan) Metil klorür Metil merkaptan Metil-metakrilat 4-Metilmorfin

50

416

331

EINECS (1) CAS (2) 2020390 107-83-5 2035234 107-41-5 25 125

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 25

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 500 1800 630 2300 25 120 40 200

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 123

25 20 10 5 1000 75 1600 50 50 50 50 50 240 240 230 240 240 500 75 75 75 75 75 50 150 805 235 400 50 150 83 40 20 20 25 25 800 80 100 100 1900 50 75 210 310 2400 230 2000 360 360 350 360 360

2099502 2035517 2035501 2036400 2046267 2128281 100 170 25 20 15 25 50 100 400 50 50 310 62 810 235 230 50 235 100 470 50 400 1600 500 2000 200 50 100 150 300

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 200 720 10 49 25 25 100 200 720 20 85 25 100 20 83 50 208 20 83 50 205 50 240 25 100 15 60 19 80 500 25 1800 110 630 40 106 83 61 103 154 308 1630 237 233 75 40 50 25 75 150

170 208 102 309 462

2034890 2011480

96-14-0 108-11-2 108-10-1 108-10-1 141-79-7 872-50-4 75-28-5 78-83-1 75-65-0

100 20

2036243

108-87-2

200

2471526

25639-42-3

50

583-91-5 583-60-8 7443-52-9 7443-70-1 100 100 9,2 1,5 0,1 0,5 5 1,5 2 8 4 18 460 480

50

349

2052752

2

2

8 1,5

2 0,025 0,2 0,1 20 20 5

4

18 3 1,5

0,2

0,92 1,5 0,1

2075319

0,1

9,2 0,17 1,5 0,6 0,5 0,5 5 75 110 24 2

5 5 5 10 14 15 270 50 50 100 150 275 308 375 100 550 568 50.1

0,5 5 19 28 25 10

40 0,5 2,5

20 20 5 10 50 14 5 275 50 10 270 100 20 550 50

0,5 5 75 110 24 50,1 10 275

220

2036039 2057698 2019631 2164555 2018004 2039066 2009560 2007799 2008897 2521042 2035391

137-05-3 26590-20-5 479-45-8 78-94-4 90-04-0 150-76-5 1589-47-5 70657-70-4 110-49-6 111-77-3 76-38-0 72-43-5 108-65-6 34590-94-8 107-98-2

Maddenin Adı 2-Metilpentan 2-Metilpentan-2,4-diol 2-Metil-2-pentanon-4 3-Metil pentan 4-Metil-2-pentanol 4-Metil pentan-2-on 4-Metil pentan-2-on 4-Metil-3-penten-2-on N-Metil-2-pirolidon 2-Metil propan 2-Metil propan-1-ol 2-Metil propan-2-ol Metil propil keton Metil siklo hekzan Metil siklo hekzanol (tüm izomerlerio,m ve p şekli) 2-Metilsiklohekzanol cis,trans- izomer blanding 2-Metilsiklohekzanon trans-2-Metil siklohekzen cis-2-Metilsiklohekzen o-Metil siklo hekzamon a-Metilstirol (Metilstiren) Metil-2-siyanoakrilat Metil tetrahidro ftalanhidrit N-Metil-2,4,6-N-tetranitroanilin Metilvinilketon 2-Metoksi-anilin 4-Metoksifenol 2-Metoksipropanol 2-Metoksipropilasetat 2- metoksietilasetat 2-(2-metoksietoksi)etanol Metoksifluran Metoksiklor 2-Metoksi-1-metiletilasetat 2-Metoksimetiletoksi propanol 1-Metoksipropanol-2

50

100

550

332

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

EINECS (1) 2027658 2408150 2442097 2320951 2311072 0,01 5 5 0,25 2 36 10 5 10 1 0,087 180 1000 20 50 170 1 35 500 3000 72 1800 0,001 0,01 0,02 140 0,005 0,095 0,005 25 0,04 50 180 1 150 540 0,005 50 0,043 179 1 50 0,05 20 500 100 2000 400 36 20 72 20 70 30 20 70 20 72 9 30 110 10 36 0,25 105 0,25 23 15 70 0,25 5 0,1 0,01 0,093 0,01 2,5 5 0,09 5

CAS (2) 120-71-8 16752-775 21087-649 7786-34-7 7439-98-7

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0,5 2,5 2,5 5 5 0,01 0,093 0,01 0,1 5 5 15 0,03

0,27

2036285 2300427

1313-27-5 108-90-7 6923-22-4

2038151 2038151

110-91-8 110-91-8

10

20

72

2020495

2019673

0,17

2046618 2073437 2037776

0,01

8030-30-6 91-20-3 61789-51-3 134-32-7 91-59-8 3173-72-6 463-82-1 110-54-3 7440-02-0

50

0,05 1 1 1 0,1 1 1 0.5

0,12

0,001

0,007

0,001

90 0,05 0,01 0,05 0,007

0,001

0,0071 0,1

0,003

0,021

0,05

0,12 0,1 0,1

2348233

0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,5

0,1 0,1 0,1 0,1

2001933

13463-39-3 6018-89-9 12035-368 12054-487 3333-67-3 7718-54-9 13478-00-7 12035-722 13770-893 7786-81-4 16812-547 1314-06-3 54-11-5

Maddenin Adı 6-Metoksi-m-toluidin Metomil Metribuzin Mevinfos Molibden çözünebilir bileşikleri Molibdenin çözünemeyen bileşikleri Moliptentrioksit Monokloro benzen Monokrotofos Mono metil anilin Morfin Morfolin Nafta (Hampetrolden ) Nafta (Maden kömürü katranından ) Naftalin Naftensyrors Kobolt salter 1-Naftilamin 2-naftilamin 1,5-Naftilendiizosiyonat Neopentan n-Hekzan Nikel ,tozu Nikel bileşikleri, Ni olarak çözülebilir Nikel bileşikleri, Ni olarak çözülemez Nikel karbonil Nikel-(II)-asetat, tetrahidrat Nikeldioksit Nikel-(II)-hidroksit Nikel-(II)-karbonat Nikel-(II)-klorür Nikel-(II)-nitrat, hekzahidrat Nikel-(II)-Supsülfit Nikel-(II)-sülfamat Nikel-(II)-sülfat Nikelsülfür Nikeltrioksit Nikotin

333

EINECS (1) 0,5 5 1 3 0.2 310 100 310 100 310 100 310 1 150 1 1 6 5 1 5,7 3 17 470 100 2;6 2 10 5 4 10 2 5 2 5 5 13 2 0,5 0,5 5 3,1 3 2

CAS (2)

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

2311135

0,5 0,5 5 4 20 10

2

2317142 2188026 2035501 2027160 2011889

7400-03-1 1929-82-4 7697-37-2 102-71-6 100-01-6 98-95-3 79-24-3 5,2 5 6

1

10 5,2 5 3 312

100

100 25 25 100 310 2 12 90 0,19 25 25 90 90 5 5 18 18 25 5

2008766 2747242 2051387 2094745 2403477

75-52-5 581-89-5 108-03-2 79-46-9 99-55-8

100 0,035 25 5

250

0,25 0,2 100 20 50 20 51 92 18

1,6 2 250

20 40 40 150 150 25 5

51 93 19

250 0,25 92 18 0,5

2012091 2024814 2028101 2 11 4200

5 5

0,5 28 28

5 5 5 5 10

30 30 30 30

200

1050

2 2 2 2 200

11 11 11 11 1100

4 4 4 4 250

23 23 23 23 1300

5 5 5 200

29 29 29 1065

2123770 1 0,1 300 0,1 1450

1321-12-1 88-72-2 99-08-1 99-99-0 111-84-2 811-97-2

1000

2056343 2187787

144-62-7 2234-13-1 111-65-9

0,3 200 300 1400 380 1800 300 400 400 1900 1900

0,1 935

0,1 1420

500

2034230 2410018 25

106-68-3 2238-07-5 2238-07-5

0,1 0,1

2400 130 0,54 0,54 135

0,1 0,1 2,5 2 4 10 10 10 0,53 11 20 10 0,2 1,1

0,54

2188026 2038680 2018533 2073065

2238-07—5 111-46-6 26530-20-1 460-19-5

Maddenin Adı Niobyum bileşikleri Nb olarak çözülebilir Niobyum dumanı Niobyum tozu, Nb olarak çözülemez Nitrapyrine Nitrik asit 2,2',2''-Nitrilotrietanol 4-Nitroanilin Nitrobenzen Nitroetan Nitroglikol Nitrogliserin Nitrometan 2-Nitronaftalin 1-Nitropropan 2-Nitropropan 5-Nitro-o-toludin Nitrostan Nitrotoluen (o, m, p) Nitrotoluol 2-Nitrotoluen 3-Nitrotoluen 4-Nitrotoluen Nonan Norfluran Odun tozu Oksalik asit Oktakloronaftalin Oktan Oktan (tüm izomerleri) Oktan-3-on 2,2'-(oksibis(metilen)bisoksiran 2,2'-(Oksibis(metilen)) bisokziran 2,2'-(Oksibis(metilen))bisokziran 2,2-(Oksibis(metilen)) bisoksiran 2,2'-Oksidietanol 2-Oktil-2-H-izotiazol-3-on Okzalonitril 0,54 44 0,05 22 22

1 10

10

334

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,0006 0,05 0,1 0,3 0,1 0,1 0,3 0,6 0,015 10 0,5 0,005 0,1 0,0002 0,0021 0,0002 0,2 0,4 0,05 0,002 0,1 2

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,006

EINECS (1) CAS (2) 2316332 7664-38-2 2440587 20816-12-0 2330692 10028-156 8002-74-2 22551417 4685-14-7 0,1 0,1 0,01 5 5 0,005 40 5 0,005 0,005 0,1

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 2 0,0002 0,0021 0,0002 0,002 20 0,0002 0,002 0,1 0,2 0,1 0,2 0,2 0,1 0,2 0,1 0,2 2 2 0,1 0,1

2176157 2181963 2002717 2060501 2431944 0,005 0,1 0,2 0,01 10 0,1 0,2 0,01 42 0,1 0,2 0,014 10 42

0,005

0,1 0,1 0,1 0,2 0,013

0,1 0,2 0,013 10 0,041 20 84 1,5

0,015

0,039

2009251

5

2153208 1000 3000 600 1800 1000 2950

0,5

0,5 0,5

0,5 0,5

40 0,05 0,5 0,5 500 100 200

0,5 0,5 0,5 1500 370 710 630 150 250 1900 550 890 200 200 715 716 250 300 894 1075

1000

200 200 50 50 1,5 345 3 50 270 270 100 100 540 540 705

2036924 2007521 2279076 203581 2095267 2024903 2110473 200 705 200 700

3000 360 360 710 360 700

100 100 200 100 200

360 360 700 360 700

0,01 1,5 14 335 100 0,1 670 0,0 0,1 10 3 10

0,01 6 4,5 26 3 10 1,5 13 70 3 25

2045001

1910-42-5 2074-50-2 56-38-2 298-00-0 19624-227 115-77-5 76-01-7 76-01-7 87-86-5 1321-64-8 82-68-8 109-66-0 71-41-0 6032-29-7 107-87-9 584-02-1 96-22-0 628-63-7 620-11-1 382-21-8 121-82-4 7616-94-6 127-18-4 0,082 1,5 14 70

50

0,083 0,5 13 172

6 100

26 689

2 0.1

10 0,1

2018659

10 0,1 0,1 10 0,1

20 10 0,1

2014628

93763-703 7727-21-1 88-89-1 1918-02-1 1918-02-1 1918-02-1 83-26-1

Maddenin Adı Ortofosforik asit Osmiyumtetraoksit Ozon Parafin, buharı Parakuat (N,N'-dimetil-4,4'-bipiridin) Parakuat-diklorür (N,N'-dimeil-4,4'bipiridinium diklorür) Parakuat-dimetilsülfat Paration Paration metil Pentaboran Pentaeritritol Pentakloroetan Pentakloroetan Pentaklorofenol Pentakloronaftalin Pentakloronitrobenzen Pentan Pentan-1-ol Pentan-2-ol Pentan-2-on Pentan-3-ol Pentan-3-on Pentilasetat 3-Pentilasetat Perfloroisobütülen Perhidro-1,3,5-trinitro-1,3,5-triazin Perklolorilflorür Perkloroetilen Per kloro metil merkaptan Perlit Persulfatlar,alkali metal, Pikrik asit Pikloram Piklorom Pikrolam Pindon

335

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 5 0,028 0,1 5 5 5 1 5 0,084 0,3 10 10 10

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.1 0.3 5 5 1 5 5 5 5 5 15 5 15 1 1 1 0,002 5 2 1 1 0,002 5 0,01 2 0,05 0,05

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,1 0,3 5 5

2

5 1 2,3

1 0,05 400 980 1000 1650 0,3

2 1000 0,05 200

4,7 1800 0,34 500

2

1 1000 0,02 200 200 100

2,5 1800 0,2 490 500 172

1 800 0,02 200 200 100 5 25

2 0,05 0,05 5 2,3 1500 0,14 500 500 420 12 110

3 1100 0,06 250 250 5 200 2

10 7 2000 0,41 620 620 12 850 4,7

0,05 400 200

0,34 998 500

500 250 250

1250 625 1060

100 20 25 0,4 1000 10 31 20 62 10 30 1 10 5 45 1650 50 105

420

2,5 25 20 20 1000 31 2

6 110 120 86 1700

200 2 100 25

840 5 240 110

150 2 5 25

625 5 12 110

40

170

40

175

EINECS (1) CAS (2) 2038083 110-85-0 142-64-3 2323198 8003-34-7 121-21-1 121-29-9 2038099 110-86-1 2232965 3811-73-2 2311161 7440-06-4 2034712 13121-705 1336-36-3 1310-58-3 7778-50-9 7789-00-6 151-50-8 107-19-7 2008279 74-98-6 2291800 6423-43-4 2006617 67-63-0 71-23-8 115-07-1 107-10-8 2036861 109-60-4 75-55-8 2008792 75-56-9 2109850 627-13-4 2202789 20706-256 2039616 2807-30-9 2008284 74-99-7 57-57-8 2011763 79-09-4 2040438 114-26-1 7440-16-6 25 1000 0,1 10 1000 10 0,5 0,001 5 5 0,001 5 10 1700 31 1,5 0,1 1300 20 2200 61 110 1650 1,5 30 0,5 0,1 200 2 5 25 20 20 1000 0,5 10 849 4,7 12 109 120 86 1665 1,5 31 0,5 1 0,01 5

20

62

2035852

108-46-3 83-79-4

Maddenin Adı Piperazin Piperazine dihidroklorür Piretrum Piretrum I Piretrum II Piridin Piridin-2-tiyo-1-oksit-sodyum tuzu Platin Platin bileşikleri, Pt olarak çözülebilir Pliktran Poliklorlanmış bifeniller Potasyum hidroksit Potasyumdikromat Potasyumkromat Potasyum siyanür Prop-2-in-1-ol Propan Propan-1,2-ildinitrat Propan-2-ol 1-Propanol Propen 1-Propilamin Propilasetat Propilenamin Propilenoksit n-Propilnitrat (2-Propiloksi)asetat 2-(propiloksi)etanol Propin ß-Propiyolakton Propiyonikasit Propoksur Radyuım, tozu ,dumanı Radyum bileşikleri Rh olarak çözülebilir Resorsinol Rotenon

336

2 0.4 0.6 300 75 200 700 300 50 1050 200 375 75 1300 300 1000 300 50 50 300 50 50 172 200 300 50 1800 1050 200 200 1050 1100 210 1000 210 2 2 83 2 380 75 380 10 120 20 170 2 1300 310 1300 41 330 300 50 300 10 75 600 1050 208 1020 41 206 1745 0.58 0.15 1.5 90 0.Pat.3 0.3 0.05 0.77 2478521 2318921 26628-228 7775-27-1 7681-49-4 7631-90-5 2042359 7681-57-4 143-33-9 Maddenin Adı Sakkaroz Selenli hidrojen Selenyum Selenyum bileşikleri Selenyum hekzaflorür Selüloz Sert ağaç tozları Sevofluran Sezyum hidroksit Sıvılaştırılmış petrol gazları (SPGLPG) Siklohekzan Siklohekzanol Siklohekzanon Siklohekzen Siklohekzilamin Siklopentadien Siklopentan Siklopentanon Silan Silantetrahidrür Silikajel Silisyum Silisyumtetrahidrür Sistoks Siyanamid Siyanojenklorür Siyanürklorür Siyanürler Sodyum azid Sodyum Sodyum flor asetat (1080) Sodyum florür Sodyum hidrojen sülfit Sodyum hidroksit Sodyum pirosulfit Sodyum siyanür 5 337 .05 0.2 0.EINECS (1) 0.05 10 2 700 210 10 1000 41 210 690 25 0.1 0.2 10 5 28523-867 21351-791 200 50 600 2100 2038062 2036306 2036311 2038078 2038078 2036290 2060166 2088354 300 10 75 2623738 110-82-7 108-93-0 108-94-1 110-83-8 108-91-8 542-92-7 287-92-3 120-92-3 7803-62-5 7803-62-5 112926-00-8 7440-21-3 7803-62-4 2069923 2080528 420-04-2 506-77-4 108-77-0 0.2 0.1 0.1 0.1 0.7 0.4 0.75 0.1 0.67 1.16 10 CAS (2) 57-50-1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 10 2319574 7782-49-2 7783-79-1 9004-34-6 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.3 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 10 0.05 0.2 0.1 0. 8 saat 15 dk.5 2 10 10 300 10 75 1015 40 200 300 10 75 1015 40 200 40.05 2 5 2 5 5 5 5 5 5 5 5 10 7 0.8 20 81. T.6 0.05 0.1 0.2 5 0.5 10 0.3 1 0.

15 0. 8 saat 15 dk.15 0.1 0. 0005 0.02 5 5 0.05 0.15 0.3 0. pentahidrat 1 Sodyum tetraborat.05 5 86 0.3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 1 1 10 0.008 0.2 21 5 0.2 0.11 2229952 2202815 2152382 2388779 2699-79-8 7783-41-7 14807-966 7440-28-0 7446-18-6 1314-61-0 7440-25-7 13494-809 5 5 0.05 0.2 0.11 5 0.15 0.05 0.0005 2028515 57-24-9 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.05 1 42 0.0075 0.1 0.02 0.05 0.05 100 430 20 86 40 172 2151855 CAS (2) 1303-96-4 12179-04-3 1330-43-4 136-78-7 127-20-8 26628-228 148-18-5 10588-019 7789-12-0 62-74-8 1310-73-2 7772-11-3 10102-40-6 100-42-5 20 86 20 0.4-Diklorofenoksietilsülfat 10 Sodyum-2.05 2 0. Tl olarak Çözünür Talyumsülfat Tantalyum oksit Tantalyum.05 0.05 3 42 0.2 2 2 2 2 0.1 0.2 1 21 2 0.05 Sodyumhidroksit 2 2 Sodyumkromat Sodyum moliptat dihidrat Stiren 20 86 50 215 2 Stirol (Stiren monomer) 100 420 Striknin 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 0. dihidrat Tenn-(II)-metansülfonat Tenn-(II)-oksit 338 .1 0.5 0.02 0.05 2 0.05 0.02 0.1 0.2 10 2 7783-80-4 3383-96-8 7440-31-5 7772-99-8 53408-949 21651-194 Strosiyum kromat Subtilisins Sulfotep Sülfürik asit Sülfürik asit anhidriti Sülfürüldiflorür Syredifloride Talk Talyum bileşikleri.1 0.1 1 5 20 5 0.15 2229952 2316395 3 1 21 2 0. susuz 1 Sodyum(2-(2. (MAK) Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 Sodyum tetraborat.45 0.06 0.EINECS (1) DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 2 1 1 5 0.15 0.Pat.3 Sodyumdietilditiyo karbamat 2 Sodyumdikromat Sodyumdikromat.1 5 20 7789-06-2 9014-01-1 3689-24-5 7664-93-9 0.2 10 5 0.15 0.9 Sodyumazür 0.05 0.1 5 5 0.6 0. dihidrat Sodyumfloroasetat 0.1 0.2-dikloropropiyonat 1 5. dekahidrat 5 Sodyum tetraborat.1 0.2 1 0. tozu Telluryum Tellür bileşikleri Telluryum hekzaflorür Temefos Tenn Tenn-(II)-klorür.05 2 0.1 0.00006 0.1 0. T.1 10 0.1 10 0.3 2478521 2048285 2057106 2005482 0.

EINECS (1)

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2 2 2 2 5 0,02 0,099 0,06 0,3 10

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

10 0,5 100 1 15 1 14 0,2 0,05 0,1 500 200 4170 1665 0,007 0,004 10 0,05 0,05 85 1 14 560 100 560

2087607 2474773 2323507 2009340 14 0,075 10 86

CAS (2) 18282-105 7783-47-3 12534-337 1332-29-2 1332-19-2 2406-52-2 100-21-0 1189-85-1 26140-60-3 8006-64-2 558-13-4 79-27-6 5 560 0,5 25 5 140 100 1 0,23 20 170 1 567 14 1 100 0,1 1 10 570 1,4 14 3 150 0,4 3 29 850 5,5 43

100

0,52 150

0,1 5 850

1

0,005 20 0,1 50 8500 1700 500 500 4170 4170 150 100 300 200 0,1 590

2034953 2010754 2041269 2010838 2037268

78-00-2 107-49-3 78-10-4 116-14-3 7723-14-0 109-99-9 0,004 10

0,05 0,06 170

0,1 0,05 85

0,004 10 2 0,02

0,1 0,05 87 8,3 0,1

30

260

2477114 # 2009356

76-11-9 76-12-0

1000 200

500

4200

630

5300

2011915 0,5 2 0,05 0,15 1 0,5 1 0,1 1 2,8 5 2 0,4

1

7

1

7

5

5 100 5

35 670 35

1

3

1

2038722

7 0,5 0,5 0,5

21 1,5 1,5 1,5 0,2 0,007 2 0,05 0,075 10 1,5 1 8 1,5 1 0,5 0,005 5 0,5 0,05 32 2,8 0,41 0,23 63 8,5

2317687 2116564

79-34-5 25167-833 4901-51-3 58-90-2 117-08-8 1335-88-2 75-74-1

2 0,15 1 0,5 0,005

2029592 2156429 2008970

0,16 0,5

2317671

101-61-1 681-84-5 3333-52-6 509-14-8 7722-88-5

Maddenin Adı Tenn-(IV)-oksit Tennflorür Tennoksit Tennoksit Tennoksit,rök Tennvate Tera ftalik asit Ter-bütilkromat Ter fenil (tüm izomerleri) Terpentin (Terebentin) Tetra bromo metan 1,1,2,2-Tetra bromo metan Tetra etil ditiona piro fosfat (TEDP) Tetra etil kurşun Tetra etil pirofosfat (TEPP) Tetra etil silikat Tetra floro etilen Tetra fosfor Tetra hidrofuran (THF) 1,1,1,2-Tetra kloro-2,2-difloroetan (R 112a) 1,1,2,2-Tetra kloro-1,2-Difloroetan 1,1,2,2-Tetra kloro etan Tetra klor etilen (Perkloretilen) 1,1,2,2-Tetra kloro etilen Tetra kloro fenol 2,3,4,5-Tetra kloro fenol 2,3,4,6-Tetra kloro fenol Tetra kloro ftalan hidrit Tetra kloro naftalin (tüm izomerleri) Tetra metil kurşun N,N,N',N'-Tetra metil-4,4'-metilen dianilin Tetra metil ortosilikat Tetra metil süksinnitril Tetra nitrometan Tetra sodyum pirofosfat Tetril 6 3 8 5 6 3 0,04 5 603 208 0,04 5

339

EINECS (1)

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 10

2344134 2036353 1 0,5 3,8

CAS (2) 137-26-8 13463-677 96-69-5 108-98-5 68-11-1 7719-09-7 62-56-6 0,5 3 2,2 11

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 5 5 5 10 15 10 10 2 0,5 2 4 1 5

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 1 6 10 0,5 2,3 1 5 1 5

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 10 10 0,5 2,3 1 3,8 1 4,9

2166531 2035831 2024290 2034031 2036259 5 50 0,2 2 5 3 1000 0,2 0,1 38 2 15;1 5 37.8 5 5 5 0,035 100 555 200 110 75 405 10 200 350 100 1900 535 10 10 10 10 30 55 160 37 15 37 5 2 5 38 15 38 0,1 1000 5600 1 5 0,2 6100 0,1 0,2 0,1 0,2 5 3 8,4 3 12,6 25 100 5 3 5 3 2,5 550 0,2 2,5 192 100 384 100 375 150 100 0,02 750 0,14 50 22 5 22 190 5 0,1 2,5

26447-14-3 108-44-1 95-53-4 106-49-0 108-88-3

10 100

44 380 10

0,2 50

70 9 0,5 1 190

10 2 2 2 25

70 9 9 9 94

2 0,2 2 50 0,2

8,9 0,89 8,9 191 2,2 0,05 10 6 0,6 5 3 0,2 0,1 1 6,8

2036259

2044694 2048002 2100355

126-73-8 15468-323 121-44-8 603-34-9 115-86-6

2041122

12108-13-3

2351665

12079-65-1

2052862 2044280

5

10 5 10

75 38 75

2

15

5

38

0,005

10 30

20 45

110 250

10 50

56 273 10

20004028 2007563 2011669 2351424 2011674 2091283 2022733 55 165 0,5 10 0,5

76-03-9 120002-48-1 120-82-1 87-61-6 120-82-1 108-70-3 2431-50-7 71-55-6 79-00-5 79-01-6 25167-822 93-76-5 95-95-4

Maddenin Adı Tiram Titanyum dioksit 4,4'-Tiyobis(6-ter-bütil-m-kresol Tiyofenol Tiyoglikolikasit Tiyonil klorür Tiyoüre [(Tolliloksi)metil]oksiran (Tüm izomerleri) m-Toluidin o-Toluidin p-Toluidin Toluen Toluen 2-4- diizo siyanat Tri bütil fosfat Tridymit Tri etilamin Tri fenilamin Tri fenilfosfat Tri flor monobrom metan Tri karbonil (metilsiklopentadienil) mangan Tri karbonil(eta-siklopentanienil) mangan Tri klorflorometan (Florokarbon 11) Tri kloro asetik asit Tri kloro benzen (tüm izomerleri) 1,2,4, Tri kloro benzen 1,2,3-Tri kloro benzen 1,2,4-Tri kloro benzen 1,3,5-Tri kloro benzen 2,3,4-Tri kloro but-1-en 1,1,1,-Tri kloro etan 1,1,2-Tri kloro etan Tri kloro etilen Tri kloro fenol 2,4,5-Tri kloro fenoksi asetik asit 2,4,5-Tri kloro fenol 54 55 0,5 5 0,5

340

EINECS (1) 3900 1000 7600 1250 1000 7600 1300 75 10000 460 1000 7795

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 1250

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 9745

2011978

500

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0,5 500 3800

1000 0,1 5 0,1 50 50 0,1 1 5 25 25 20 20 2,6 0,04 0,04 5 0,5 0,1 25 149 1,5 2 10 100 100 3 0,005 0,045 0,005 5 0,045 300 1 25 0,1 0,1 5 0,25 0,5 50 0,05 175 0,1 10 3 7,77 1 2,59 500 1300 50 10 5 1 500 2100 0,5 2,6 10 51 120 20 100 125 12 0,7 0,05 0,5 0,7 310 310 0,3 75 75 0,1 2,1 460 460 0,8 5 0,7

1000

5600

2466940 2008923 20988404 2153213

0,1 500 0,1 1300 0,1 7000 0,77 0,1 0,1

0,6 2810 0,8 5

1000 50 3 1000

7800 310 18 5600

1000 0,77 5 0,7

5720

0,1

5700 0,8 5 0,68

2009309

0,012

0,1

2026345

5

12

15

37

2083948 2024369 2152665

CAS (2) 88-06-2 76-13-1 598-77-6 96-18-4 75-69-4 594-42-3 1321-65-9 76-06-2 7789-89-1 3175-23-3 98-07-7 1308-06-1 1317-35-7 75-50-3 25551-13-7 25551-137 255511-13 526-73-8 95-63-6 121-45-9 2 10

2205486

16938-22-0

2397144

2102221 2042896 2044715 2011035

2 0,011

5 0,2 0,3 0,1 0,1 5

11 0,1 0,1 5

29

0,6 50 10 1 75 20 50 10 0,5 3

2152398 2311439 2013776 2037844 8 5

2035454 2008310

15646-96-5 464-06-2 78-59-1 118-96-7 78-30-8 7440-33-7 12070-121 7440-61-1 1314-62-1 110-62-3 81-81-2 108-05-4 593-60-2 75-01-4 0,05 175 0,5 36

Maddenin Adı 2,4,6-Tri kloro fenol 1,1,2-Tri kloro tri floro etan 1,1,2-Tri klor propan 1,2,3-Tri kloro propan Tri kloro floro metan Tri kloro metan sülfonil klorür Tri kloro naftalin Tri kloro nitro metan 1,1,1-Tri klor propan 1,2,2-Tri klor propan Tri klor-toluen Tri kobal tetra oksit Tri mangan tetra oksit Tri metil amin Tri metil benzen (Tüm izomerleri) Tri meti lbenzen Tri metil benzen 1,2,3, Tri metil benzen 1,2,4, Tri metil benzen Tri metil fosfit 2,,2,4-Tri metil hekza metilen-1,6-di izo siyanat 2,,4,4-Tri metil hekza metilen-1,6-di izo siyanat 2,2,3-Tri metil pentan 3,5,5-Tri metil siklo hekz-2-enon 2,4,6-Tri nitro toluen (TNT) Tri-o-tollilfosfat Tungsten Tungstenkarbit Uranyum bileşikleri Vanadyum pentaoksit tozu, dumanı Varelalhehit Varfarin Vinilasetat Vinil bromür Vinilklorür Vinilklorür 0,2 0,03 175 0,1 30 20 3 1200 5,7 0,1 0,1 5 5 0,2 0,05 180 0,1 36 4,4 270 0,3 71 0,2 0,05 179 0,1 36 2,2 7,8

10

15

54

3 2

341

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0,1 0,5 0,1 0,5 10 0,5 1 6,7 49 3,4 50 2,9 0,1 0,1 0,45 0,58 246 100

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

EINECS (1) CAS (2) 2035449 88-12-0 100-40-3 106-87-6 100-80-1 25013-15-4 75-94-5 490 0,1 25 5 2,5 1 1 5 1 145 1 5 1 5 50 240 100 480 0,1 10 25 25 0,4 60 120 120

100

492

2027092 2311769

8052-41-3 7440-65-5 7440-67-7

Maddenin Adı 1-Vinil-2-pirolidon Vinilsiklohekzen 4-Vinilsiklohekzen diepoksit Vinil toluen, tüm izomerleri Vinil toluen (tüm izomerleri) Viniltrilorosilan Warfarin (Fenil asetil etil hidroksi kumarin) White spirit, mak. 20 aromatik bileşikleri (Beyaz ispirto) Yitriyum Zirkonyum bileşikleri

10

( 2) CAS ( 3) TWA ( 4) STEL ( 5 ) ppm ( 6) mg/m3

( 1) EINECS :

: : : : :

Kimyasal maddelerin Avrupa envanteri. Kimyasal maddelerin servis kayıt numarası. 8 saatlik belirlenen referans süre için ölçülen veya hesaplanan zaman ağırlıklı ortalama. Başka bir süre belirtilmedikçe, 15 dakikalık bir süre için aşılmaması gereken maruziyet üst sınır değeri. 1 m3 havada bulunan maddenin mililitre cinsinden miktarı (ml/m3). 20 oC sıcaklıkta ve 1 Atmosfer basınçta [101,3 KPa. (760 mm civa basıncı) 1 m3 havada bulunan maddenin miligram cinsinden miktarı.

PARLAYICI, PATLAYICI, TEHLİKELİ VE ZARARLI MADDELERLE ÇALIŞILAN İŞYERLERİNDE VE İŞLERDE ALINACAK TEDBİRLER HAKKINDA TÜZÜK (Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi: 27.11.1973, No: 7/7551 Dayandığı Kanunun Tarihi: 25.8.1971, No: 1475 Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi: 24.12.1973, No: 14752 Yayımlandığı Düsturun Tertibi: 5, Cildi: 13, S. 371). KİMYASAL MADDELERLE ÇALIŞMALARDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK (26/12/2003 tarih ve 25328 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır).

Kimyacı Dr. Neslihan DİMİCİ’nin katkılarıyla Kalite Yöneticisi / ÇSGB- İSGÜM

342

EK-5 DENETİMLERDE İSTENEBİLECEK BAZI BELGELER
Resmi Kurumlarca yapılacak İSG denetimlerinde aşağıdaki belgeler ve bu belgelerin içerikleri sıklıkla sorgulanacaktır. · İşe Giriş Muayene Kayıtları (Ağır ve Tehlikeli işlerde çalışacaklara AĞIR VE TEHLİKELİ İŞTE ÇALIŞMA RAPORU) İŞE GİRİŞ MUAYENESİ (tüm çalışanlara) GECE VARDİYASINDA ÇALIŞABİLİR RAPORU (gece çalışması yapanlara) · İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları istatistik Kayıtları · Sağlık Birimi Yıllık çalışma Planı · Periyodik Sağlık Muayene Raporları Portör Muayeneleri Göğüs Radyografileri Solunum Fonksiyon Testleri İşitme Testleri Kan ve idrar testleri İş Risklerine Göre özel testler · Vizite Kayıtları · Gebe ve Emzikli Kadın çalışanların Sağlık Kontrolü · Emzirme Odaları ve Kreşlerle ilgili Kayıtlar · Gece Postalarında çalışacak Kadın çalışanların Kontrolü ·Çocuk çalışanların Sağlık Kontrolü · İçme Suyunun Analiz Raporları · İş Sağlığı ve iş Güvenliği Kurul Toplantısı Kararları · İşyeri Ortamlarındaki (Gaz, Toz, Gürültü, Aydınlatma vb.)Ölçümlerin Raporları · Emzirme Odaları ve Kreşlerin Kontrolü · Ecza Dolaplarının içerisinde Bulunan Malzemeleri Belirten Liste · Yangın Alarm ve Tahliye Denemeleri · Kişisel Koruyucuların Kontrolü · Eğitim Kayıtları · Operatörlük Belgesi · Kazancılar için Yeterlilik Belgesi · Kaynakçılar için Yeterlilik Belgesi · İnsan ve Yük Asansörlerinin Periyodik kontrolü · Kaldırma Araçlarının Periyodik Kontrolü · Motopompların Periyodik Kontrolü · Buhar ve Sıcak Su Kazanlarının Periyodik Kontrolü · Basınçlı Kapların Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Vulkanizatör ve Devulkanizatörlerin Periyodik Kontrolü · Basınçlı Su ve Hava Tankların Periyodik Kontrolü · Kompresörlerin Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Asma iskelelerin Kontrolü · Gırgır Vinçlerin Kontrolü · Basınçlı Gaz Tüplerinin Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Asetilen Tüplerinin Kontrolleri · Alev Geçirmez Cihazların Uygunluk Belgeleri · Yangın Söndürme Cihazlarının Periyodik Kontrolü · Yangın Hortumlarının Kontrolleri · Aspirasyon Donanımlarının Kontrolleri · Marangoz Makinelerinin Kontrolleri · Güvenlik Supaplarının Kontrolleri · Basınçlı Asit Kaplarının Kontrolleri · Fırın ve Ocakların Kontrolleri · Elektrikli El Araçlarının Kontrolleri · Elektrikli Kaynak Makinelerinin Kontrolleri · Tam Yalıtılmış Elektrikli Aygıtların Kontrolleri · Aydınlatma Tesisatlarının Kontrolü · Topraklama Tesisatının Kontrolü · Elektrik Tesisatının Kontrolü · Paratoner ve Tesisatının Kontrolü ve Direnç ölçüm raporları · Boru ve Donanımların Kontrolü · Sıvı Tank ve Depoların Kontrolü

343

· Taban ve Asma Kat iskelelerinin Kontrolü · Kaynak işleri Sırasında Onarım izni · Asansör Kabinlerinin Taşıyabileceği Maksimum Yük Levhası · Zımpara Taşının Dönme Hızı ve Özelliklerine ilişkin Etiket · Kazanların üzerindeki Etiketler · Basınçlı Kapların Etiketleri ve Yıllık Bakım defteri · Kompresörlerin üzerindeki Etiketler ve yıllık muayene defteri · Vinçlerin Taşıma Gücünü Belirten Etiketler · Motorlu Araç ve Römorkların Taşıma Kapasiteleri Etiketi · Par. Pat. Teh. ve Zar. Madde Kaplarına ilişkin Etiketler · Karpit Saklanan Kaplar için Etiket · Asetilen Jeneratörleri için Etiketler · Kurma izni ve işletme Belgeleri için Başvuru · Günde 7,5 saat ve daha az çalışma bildirimi ve isim listesi · Gece Postalarında çalıştırılacak Kadın işçiler için izin Belgeleri

344

EK-6 İŞ SAĞLIĞI KONUSUNDA ÜLKEMİZDEKİ SON DÜZENLEMELERDEN BAZILARI
Hekimlerinin Görev, Yetki, Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 27 Kasım 2010-27768); Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul Ve Esasları Hakkında Yönerge ‘de (16 Haziran 2011/20065 ); Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge (03 Ağustos 2011–B.100.TSH.020.00.06 Sayılı Yönerge); Ayrıca, Türkiye 'de ilk defa ‘İşyeri Hekimliği Hizmeti Yetki Belgesi’ almaya hak kazanan Çiğli Toplum Sağlığı Merkezi’nin, Çiğli deki fabrikalarda işyeri sağlığı eğitimleri düzenleyeceği, işçi sayısı 50’nin altında olan fabrikalara işyeri hekimliği hizmeti vereceği. Çiğli Ata Sanayi bölgesinde kayıtlı 2 bin 500 çalışan üzerinden yürütülecek projenin, Türkiye’ye model olacağı İzmir İl Sağlık Müdürlüğü’nün web sayfasından duyurulmuştur.- 5 Mayıs 2011].

Son çıkan bazı yönetmelik ve yönergelerde adı konan Sağlık Bakanlığı’na bağlı Toplum Sağlığı Merkezlerinin, “Çalışanların Sağlığı Birimi” kurarak bu alanda hizmet vermeye başlamıştır. [İşyeri

Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge’de “Çalışanların Sağlığı Birimi” nin (ÇSB) kuruluşu, nitelikleri, görev yetki ve sorumlulukları açıklanmıştır. Çalışanların Sağlığı Birimi (ÇSB) Hangi TSM’ lerde bu birimin kurulacağı ildeki Sağlık Müdürlüğünce belirlenir. Bu TSM’ler için yetkilendirilmek amacıyla ilgili yönetmelik hükümlerine göre hazırlanan başvuru dosyası ÇSGB’na gönderilir. İlgili Bakanlığın belgelendirmesi ile ÇSB kurulur ve tescil için Genel Müdürlüğe bildirilir. ÇSB, TSM’lere bağlı olarak özel veya kamuya ait farklı binalarda hizmet verecek şekilde kurulabilir. TSM, ÇSB birimi içindeki işyeri hekimliği hizmeti koordinasyonuyla ilgili idari görev dağılımlarını yazılı olarak yapar ve yapılan idari görev dağılımlarını müdürlüğe bildirir. ÇSB’de işyeri hekimliği hizmeti sunulabilmesi için; en az bir işyeri hekimi, en az bir diğer sağlık personeli, öncelikli olarak tıbbi sekreter veya veri hazırlama kontrol işletmeni(VHKİ) olmak üzere bir personel görevlendirilmesi zorunludur. Diğer sağlık personeli görevi için öncelikli olarak, çevre sağlığı teknisyeni görevlendirilir. Ancak hemşire, sağlık memuru (toplum sağlığı) veya acil tıp teknisyeni görevlendirilmesi zorunlu ise bu personele yapacağı işlerle ilgili hizmet içi eğitim verildikten sonra iş sağlığı hizmetlerinde görevlendirilir. İhtiyaç olması halinde sorumlu hekimin talebi ile müdürlük tarafından uzman hekimler, fizyoterapist, diyetisyen, psikolog, sosyal çalışmacı ve sair personelden oluşan iş sağlığı hizmetleri ile ilgili bir işbirliği kurulu oluşturulur. Bu kurul üyeleri kendi alanları ile ilgili olarak iş yeri hekimlerinin yürüttükleri çalışmalara katılırlar. TSM sorumlu hekiminin izinli olduğu hallerde yerine vekâlet eden kişi bu görevi yürütür. ÇSB’de görevlendirilecek hekimlerin işyeri hekimliği sertifikasına sahip olmaları gerekir. İşyeri hekimleri, görevlendirildikleri işyerlerinin ilgili Yönetmelikte belirtilen görevlerini yerine getirmek için belirlenen süreler dışında kalan zamanlarında TSM bünyesindeki sorumlu hekimce verilen diğer görevleri yaparlar. Ayrıca ÇSB’de iş güvenliği hizmeti verilmesinin de önü açılmıştır. Müdürlük tarafından ÇSB biriminde gerek görülmesi halinde mühendisler gerekli sertifika programına gönderilerek iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilebilir. İş güvenliği uzmanına; ilgili yönetmelik hükümlerine göre yetki belgesi alınır ve işyerleri ile ayrı sözleşme yapılır. Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge’de TSM’de çalışan personelin görev tanımları içinde iş sağlığına ilişkin görevler de yer almaktadır.
[Hekimin Görevleri Madde 34-Gereken hallerde iş sağlığı ve iş güvenliği hizmetlerini yürütür; Sağlık Memuru (toplum sağlığı), Hemşire ve Ebenin Görevleri Madde 35-İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görev alır; Çevre Sağlığı Teknisyenlerinin Görevleri Madde 37- …işyerlerinin sağlık koşullarına uygun olup olmadığını ilgili mevzuat hükümlerine göre denetler, sağlığa zararlı hususların düzeltilmesi amacıyla ilgililere bilgi verir, sonuçlarını izler, gayri sıhhi müessese ve işyerlerinin sağlık yönünden denetimleri ile ilgili işlemleri yapar, endüstriyel katı ve sıvı atıkların sağlıklı bir şekilde izole edilmesi için gerekli tedbirlerin alınmasını sağlar, almayanlar hakkında ilgili mevzuat hükümlerine göre işlem yapar; Röntgen Teknisyeninin Görevleri Madde 38- İşçi ve esnafın periyodik muayenesinde radyolojik tetkikleri yapar].

345

işyerinin niteliği ve işin tehlike sınıf ve derecesine göre. üçüncü fıkrada öngörülen eğitimler aldırılmak suretiyle ve aslî görevleri kapsamında.) İşverenler. çalışma şartları. işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı eğitim programlarının ve bu programlarda görev alacak eğiticilerin niteliklerinin belirlenmesi ve belgelendirilmeleri ile eğitimlerin sonunda yapılacak sınavlar ilgili tarafların görüşü alınarak ÇSGB tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.) İşyeri hekimlerinin. işletme dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alarak da yerine getirebilir.) İşyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin nitelikleri. a) İSGB oluşturmakla. işe alınmaları. gereç ve teçhizat ile görevlendirilecek işyeri hekimi. sayısı. c) Sanayiden sayılan işlerde iş güvenliği uzmanı olan bir veya birden fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle. Bu kurum ve kuruluşların diğer personel için oluşturulmuş olan sağlık birimleri. Kamuoyunda Torba Yasa olarak bilinen 27 Temmuz 2010’da kabul edilen 6009 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Resmi Gazete: 01 Ağustos 2010 – 27659) ile 4857 sayılı İş Kanununda ve 3146 sayılı ÇSGB'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’ da bazı değişiklikler yapılmıştır. (Ek fıkra: Resmi Gazete 23 Temmuz 2010-6009/49 md. bünyesinde çalıştırdığı ve bu maddeye dayanılarak çıkarılacak yönetmelikte belirtilen vasıflara sahip personel ile yerine getirebileceği gibi. 346 . "Bu Kanunun uygulanması bakımından. maddesinin üçüncü fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir. çalışanların ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla. işyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinde görevlendirilmeleri ve hizmet verilen işyerlerinde çalışan işçilerle sınırlı olmak üzere görevlerini yerine getirmeleri hususunda diğer kanunların kısıtlayıcı hükümleri uygulanmaz. İSGB olarak da kullanılabilir. görev. çalışmakta oldukları kurum ve kuruluşların asıl işveren olarak çalıştırdıkları çalışanların işyeri hekimliği hizmetleri gördürülür. İşverenler. (Mülga üçüncü fıkra: Resmi Gazete: 23 Temmuz 2010-6009/49 md. MADDE 48-22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2. Bu alanda köklü değişikliklere neden olacağı düşünüldüğünden Kanundaki ilgili maddeler aşağıya eklenmiştir. yetki ve sorumlulukları. eğitimleri ve belgelendirilmeleri ile eğitim kurumlarının yetkilendirilmeleri. (Ek fıkra: Resmi Gazete: 23 Temmuz 2010-6009/49 md. b) Bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelini görevlendirmekle.4857 Sayılı İş Kanunda 2008 ve 2010 yılında yapılan değişikliklerle İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri Madde 81 – (Değişik: Resmi Gazete: 15 Mayıs 2008-5763/4 md.) Kanuna veya kanunun verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kamu kurum ve kuruluşlarında ilgili mevzuatına göre çalıştırılmakta olan hekimlere. bu yükümlülüklerinin tamamını veya bir kısmını. yükümlüdürler. devamlı olarak en az elli işçi çalıştırdıkları işyerlerinde alınması gereken İSG önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi. iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi. işyerindeki işçi sayısı. görevlerini nasıl yürütecekleri. ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alınmasına ilişkin hususlar. Bu şekilde hizmet alınması işverenin sorumluklarını ortadan kaldırmaz. iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin nitelikleri. bu birimlerde bulunması gereken araç.

işe alınmaları.” MADDE 78. takip eden bent buna göre teselsül ettirilmiştir. görev.4857 sayılı Kanunun 92'nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. diğer teknik ve sağlık personel ile işçilere eğitim vermek için kamu kurum ve kuruluşları. gerektiğinde yetkilerini iptal etmek. ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alınmasına ilişkin hususlar. İşyeri hekimlerinin. "m) İşyeri hekimi. mimar ve teknik elemanlar ise iş güvenliği uzmanını. üniversiteler ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketlerce kurulan ve işletilen müesseseler eğitim kurumunu. belgelerini vermek.a) İşyerinde İSG hizmetlerinde görev yapmak üzere Bakanlıkça belgelendirilmiş hekimler. işyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinde görevlendirilmeleri ve hizmet verilen işyerlerinde çalışan işçilerle sınırlı olmak üzere görevlerini yerine getirmeleri hususunda diğer kanunların kısıtlayıcı hükümleri uygulanmaz. doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır. işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı eğitim programlarının ve bu programlarda görev alacak eğiticilerin niteliklerinin belirlenmesi ve belgelendirilmeleri ile eğitimlerin sonunda yapılacak sınavlar ilgili tarafların görüşü alınarak ÇSGB tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” MADDE 77. iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin nitelikleri. üniversiteler ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketler ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerini yetkilendirmek. ikinci fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.4857 sayılı Kanunun 91 inci maddesinin birinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir. yetki ve sorumlulukları. çalışma şartları. işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının eğitimleri sonundaki sınavları yapmak veya yaptırmak. bu birimlerde bulunması gereken araç. 347 . mühendis. hizmetin etkin ve verimli bir şekilde verilip verilmediğinin kontrol ve denetimini sağlamak.22/5/2003 tarihli ve4857 sayılı Kanunun 74 üncü maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiştir.4857 sayılı İş Kanununun 81 inci maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmış. MADDE 49 . “30/1/1950 tarihli ve 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 10 uncu maddesine istinaden iş sözleşmesi fiilen sona eren çalışanların kanundan. “Kadın çalışanın erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler. c) İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görev yapacak işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarının eğitimlerini vermek üzere Bakanlıkça yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları. iş güvenliği uzmanı. işyeri hekimini. iş ve toplu iş sözleşmesinden doğan bireysel alacaklarına ilişkin şikâyetleri ÇSGB bölge müdürlüklerince incelenir." Ayrıca II. eğitimleri ve belgelendirilmeleri ile eğitim kurumlarının yetkilendirilmeleri. Torba Yasa olarak bilinen 6111 Sayılı Yasa’da MADDE 76. b) İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini vermek üzere. gerekli donanım ve personele sahip olan Bakanlıkça yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları ile Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketlerce kurulan ve işletilen müesseseler OSGB'ni." MADDE 50-9/1/1985 tarihli ve 3146 sayılı ÇSGB'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 12'nci maddesinin birinci fıkrasına (1) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki (m) bendi eklenmiş. gereç ve teçhizat ile görevlendirilecek işyeri hekimi. "İşyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin nitelikleri. görevlerini nasıl yürütecekleri. sayısı.

Ayrıca ÇSGB Bölge Müdürlüklerine bildirim zorunluluğu kaldırılmıştır. Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan sigortalılar ile 5 inci maddesinin (a). ifade ve bilgi vermek. denetleme ve incelemeler sırasında işverenler.” MADDE 79. birden fazla ilde işyerleri bulunan işverenlere uygulanacak idari para cezası ise işyerlerinin merkezinin bulunduğu yerdeki Türkiye İş Kurumu il müdürünce verilir ve genel esaslara göre tahsil edilir.3. Kanun yoluna başvurulması iş mahkemesince hüküm altına alınan işçi alacağının tahsiline engel teşkil etmez. a) 78 inci maddesinde öngörülen yönetmeliklerdeki hükümlere uymayan işveren veya işveren vekiline. gerekli olan belge ve delilleri getirip göstermek ve vermek. 87'nci maddesi gereğince çocuklara doktor raporu almayan işveren veya işveren vekiline bu durumdaki her çocuk için iki yüz Yeni Türk Lirası. bu yoldaki isteklerini geciktirmeksizin yerine getirmekle yükümlüdürler. b) 86'ncı maddesi uyarınca işçilere doktor raporu almayan işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için.4857 sayılı Kanunun108 inci maddesinin ikinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. (b). 348 . "MADDE 105 – Bu Kanunun. Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde.” SGK 2011/50 Sayılı Genelge 1. 4857 sayılı İş Kanununun 105 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. denetleme ve teftişle görevli iş müfettişleri ve işçi şikâyetlerini inceleyen bölge müdürlüğü memurları tarafından çağrıldıkları zaman gelmek.1. “101 inci ve 106'ncı maddeler kapsamındaki idari para cezaları ise doğrudan Türkiye İş Kurumu il müdürü tarafından. iş müfettişlerinin birinci fıkrada yazılı görevlerini yapmaları için kendilerine her çeşit kolaylığı göstermek. 5 inci maddesinin (g) bendinde sayılan sigortalının iş kazası geçirmesi halinde. denetleme ve teftişe yetkili iş müfettişleri ile işçi şikâyetlerini incelemekle görevli bölge müdürlüğü memurları tarafından tutulan tutanaklar aksi kanıtlanıncaya kadar geçerlidir. işçiler ve bu işle ilgili görülen başka kişiler izleme. Denilmektedir. (c) ve (e) bendinde sayılan sigortalıların iş kazası geçirmeleri halinde işverenleri tarafından kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal. İş müfettişleri tarafından düzenlenen raporların ve tutulan tutanakların işçi alacaklarına ilişkin kısımlarına karşı taraflarca otuz gün içerisinde yetkili iş mahkemesine itiraz edilebilir. işvereni tarafından kazanın olduğu ve ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerdeki yerel kolluk kuvvetlerine derhal. alınmayan her İSG önlemi için iki yüz Yeni Türk Lirası. Çalışma hayatını izleme. Sigortalıların. iş kazası ile ilgili bilgi almasına engel olacak durumlarda iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren bildirim süresi üç işgünüdür. İş kazası bildirimi ve bildirim süresi İş kazasının bildirimi ve süresi Kanunun 13 üncü maddesinin ikinci fıkrası ile Ek 5 inci maddesinin beşinci fıkrasında ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 38 inci maddesinde düzenlenmiştir. Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde. işverenin kontrolü dışındaki yerlerde iş kazası geçirmeleri halinde ise.“Teftiş. Ek 5 inci maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalıştırılan sigortalıların ise kendilerince veya işverenlerince kolluk kuvvetlerine derhal. İş mahkemesinin kararına karşı taraflarca 5521 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre kanun yoluna başvurulabilir. Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirilmesi gerekmektedir. alınmayan önlemler için izleyen her ay aynı miktar.

Bizzat çalışmaları durumunda. 349 . iyileşme hâlinin belirlenmesine. çalışanlarına.” d) 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 10 ilâ 15 inci maddeleri. hijyen konusunda bu iş yerlerindeki meslek ve faaliyetin gerektirdiği eğitimi vermeye veya çalışanların bu eğitimi almalarını sağlamaya. cezaya çaptırılır.” “GEÇİCİ MADDE 1-127'nci maddede belirtilen yönetmelik. İSG kurullarınca alınan kararları uygulamayan. 78 inci maddesi gereği işletme belgesi almadan işyeri açan veya belgelendirilmesi gereken işler veya ürünler için belge almayan. İçişleri ve Gıda.” b) 127'nci maddesi aşağıdaki şekilde düzenlenmiş ve Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir. 88 ve 89 uncu maddelerinde öngörülen yönetmeliklerde gösterilen şartlara ve usullere uymayan işveren veya işveren vekiline biner Yeni Türk Lirası. alınacak bir raporla hastalıklarının iyileştiği belgeleninceye kadar. a) 126'ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. bu hastalıkla alakalı gerekli incelemeler. çalışan kişiler ise bu eğitimleri almaya mecburdurlar. bu iş yerlerinde çalışmaya engel bulaşıcı hastalıkların ve cilt hastalıklarının neler olduğuna. 79 uncu maddesi gereğince faaliyeti durdurulan işi izin almadan devam ettiren veya kapatılan işyerlerini izinsiz açan. bizzat çalışan iş yeri sahipleri ve işletenleri de dâhil olmak üzere. hangi meslek ve sanat erbabının 126'ncı madde kapsamında olduğuna ilişkin usul ve esaslar. birinci fıkrada belirtilen iş yerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamazlar.126'ncı maddede belirtilen iş yerlerindeki hijyen eğitimine yönelik hususlara. “Madde 126. hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle yükümlüdür. Tarım ve Hayvancılık Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Çalışanlar. Bulaşıcı bir hastalığı olduğu belgelenenler ile iş yerinin faaliyet ve hizmetlerinden doğrudan yararlananları rahatsız edecek nitelikte ve görünür şekilde açık yara veya cilt hastalığı bulunanlar. analiz masrafları iş yeri sahipleri ve işletenlerince karşılanmak üzere ilgili kurumlar tarafından yapılır.17'nci maddesi ve 180 inci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. aynı maddenin birinci fıkrasında belirtilen mesleki eğitim almamış işçi çalıştıran işveren veya işveren vekiline her işçi için beşyüz Yeni Türk Lirası. belirtilen eğitimleri almış kişileri çalıştırmaya. 2 Kasım 2011 Tarih 28103 Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (Karar Sayısı: KHK/663) ile 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun. 126'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması durumunda. d) Bu Kanunun 85 inci maddesine aykırı olarak ağır ve tehlikeli işlerde onaltı yaşından küçükleri çalıştıran veya aynı maddede belirtilen yönetmelikte gösterilen yaş kayıtlarına aykırı işçi çalıştıran işveren veya işveren vekiline her işçi için bin Yeni Türk Lirası. 80 inci maddesinde öngörülen İSG kurullarının kurulması ve çalıştırılması ile ilgili hükümlere aykırı davranan. bu maddenin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde yürürlüğe konulur ve anılan yönetmelik yürürlüğe girinceye kadar ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edilir. “Madde 127.c) 77’nci maddesine aykırı hareket eden. Sağlık. 81 inci maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen. 126' ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması hâlinde doğacak hukukî sorumluluklar ile bu durumdan zarar gören kişi veya kurumların hukukî yol vasıtasıyla talep edebilecekleri tazminat ödemeleri veya olabilecek diğer ödemeler iş yeri sahiplerine ve işletenlerine aittir. iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu fıkra kapsamındadır.Gıda üretim ve satış yerleri ve toplu tüketim yerleri ile insan bedenine temasın söz konusu olduğu temizlik hizmetlerine yönelik sanatların ifa edildiği iş yeri sahipleri ve bu iş yerlerinin işletenleri.

Profesyonel Sualtıadamları Yönetmeliği T. Tedavi tamamlandıktan sonra görev yapabilir ya da yeniden muayeneden sonra görev sınıfı belirlenir. Öğrencilerin ve personelin sağlık durumları. Ayrıca ekinde göz muayenesinden. İşyeri hekimlerine yol göstereceği düşünülerek başlıklarından söz edilen yönetmelik ve yönergelere internetten ulaşma olanağı vardır.gov. A ve B grubunda yer almayan çalışanlar için periyodik muayene zorunluluğu yoktur. hangi tansiyon düzeyinde hangi işlerin yapılıp yapılamayacağı.03. TCDD Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi’nin “Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi” (Yönerge tam metnine internetten ulaşım-tcdd.09.2011). (A –sağlıklı. Emniyet Teşkilatının insan kaynağını sağlayan Emniyet Genel Müdürlüğüne bağlı eğitim-öğretim kurumlarına alınacak öğrencilerde. E dilimlerindeki sağlık durumlarına) bakılarak değerlendirilmektedir. “Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli askeri ve sivil personel ile askerlik görevi ile yükümlü vatandaşların Silahlı Kuvvetlerdeki görevlere uyarlık bakımından sağlık yeteneklerini tespit etmek ve barışta ve savaşta yapılacak sağlık işlemlerini düzenlemektir” diye belirtilmiştir. hangi rahatsızlıkları bulunanların profesyonel dalgıçlık yapamayacağı açıkça belirtilmiştir. D olarak iyiden kötüye sınıflandırılmıştır. yönetmeliğin ekinde belirtilen “hastalık branşlarının sınıflandırılması” na göre hangi dilimde olduğuna (yönetmelik ek-3. Bu Yönetmeliğin amacı. psikiyatrik muayeneye ve en az hangi tetkiklerin isteneceğine kadar ayrıntı yazılmıştır (Yönerge tam metnine internetten ulaşım-hssgm. hangi ameliyatların hangi tür işlere engel olduğu açık bir şekilde tanımlanmıştır. C. karasuları ile göller ve nehirlerde yapılacak sualtı çalışmalarında profesyonel olarak çalışan kişi ve kuruluşların çalışma yöntem ve sorumluluklarını belirlemeyi amaçlayan “Profesyonel Sualtıadamları Yönetmeliği”nde de bu işi yapacak kişilerde hangi muayenelerin ne sıklıkla ve hangi sağlık kuruluşları tarafından yapılabileceği. B ve D ise listede belirtilen hastalıkların düzeyi ile ilgilidir).tr-mevzuat-yönergeler-Gemi Adamları Sağlık Yönergesi-01.yönetmelikte geçen tüm unvanlarda görev yapabilir C. hizmet sınıfı değişikliklerinde ve atamalarda aranacak sağlık şartlarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir.gov. B. tedavi ve nekahet dönemidir.C. Hangi meslek grubunun görme keskinliğinin ne kadar olacağı. Emniyet Teşkilatına ilk atamalarda.C.tr-mevzuat-yönergeler-TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi-09. Bu Yönetmelikte çıkarılış amacı. TSK Sağlık Yetenekleri Yönetmeliği ve TSK Dalgıçlık Yönetmeliği Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) “Dalgıçlık Yönetmeliği” ve “TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği” de ülkemizdeki en kapsamlı sağlık derecelendirmesi yapan düzenlemelerden biridir. Sağlık Bakanlığı Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü’nün uyguladığı “Gemi Adamları Sağlık Yönergesi”nde de vardır. B.2010)ne göre çalışanlar A ve B grubu olarak 2’ye ayrılmışlardır. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ndeki “hastalık ve arıza listesinde A. öğrencilikte veya memuriyette hastalanma durumlarında. D.EK-7 BAZI KAMU KURULUŞLARININ SAĞLIK YÖNERGELERİNDEN ÖRNEKLER Bazı kamu kuruluşlarında hangi meslek gruplarında ne gibi sağlık koşulları aranacağı kendi iç düzenlemelerinde belirtilmiştir. Hastalıklar. C. idari polisliğe geçişlerde. 350 . Gemi Adamları Sağlık Yönergesi benzer bir düzenleme T. hastalıkların ve yaralanmaların vücuttaki seyrinde geçirdiği safhalarına ve bıraktığı sekellerin derecelerine göre belirlenen Hastalık Branşlarının Sınıflandırılmasındaki A. Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği Benzer şekilde İçişleri Bakanlığı’nın çıkardığı “Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği” de oldukça ayrıntılıdır.

Çimento fabrikalarında ve taş ocaklarında. şişe. ambalaj. büyük kayaları kırıp ufalamaya yarayan makine. konkasöre vagon devirme ve monitör havai hat yağcılığı. çelik ve diğer madenlerin ve alaşımlarının eritilip potalara dökülmesiyle çeşitli eşyaların üretim işleri. karbonatlar gibi kimyasal bağlı diğer gazların uzaklaştırılmasını da kapsar). boru. Soğuk haddelemede. Metallerin ve metalsilerin eritilmesi. yapımında kullanılacak çakıl veya taşları elde etmek için. bakır. kum ve benzeri maddelerin çıkarılması ve üretimi işleri. baca ve boya tamiri. deniz ve hava taşıtlarının tamir veya imalinde kullanılan malzemenin özellikleri itibariyle bir kişi tarafından idare edilemeyen işlerde kadınlar çalışamaz. su. su kulesi. öğütülmesi ambalajı ve depolanması ve bunlarla ilgili işlerde kadınların çalıştırılması yasaktır.EK. Kadınların çalışmasına izin verilen [taş ve toprak sanayi ile ilgili (toprağın pişirilmesiyle elde edilen kiremit. Soğuk ve sıcak haddeleme olarak iki farklı şekli vardır. Altın. kazanların imali ve bunların montajı ile işletilmesi işleri. Font (dökme demir. çarpantlar. kaynak. elektrik. biyet halinde veya şekillendirilmiş olanlarına) uygulanan ısıl işlemleri (tav. Metalürji sanayisi ile ilgili metallerin ve metalsilerin filiz ve minerallerden itibaren pirometalurjisel (Bu işlemde ateşin fiziksel olduğu kadar kimyasal bir işlevi de vardır. takoz. kırma makinesi) ve yağcılığı. karbon dioksitin ya da hidratlar. Soğuk demircilik ve her çeşit kaynak işlerinde (Oksijen. her çeşit maden. yontma. alaşımlarının üretimi ve bu amaçlarla yapılan her çeşit işler. daha sert metaller için bu işlem uygulanır). Gemi inşaat ve tamiratında iskele. kanalizasyon ve bakım işleri. Ateş filizdeki bazı bileşenleri uzaklaştırır. zenginleştirme. dikme ve kızak işleri ile vinçler. ekskavatör işleri ile çimento üretiminde kalker stoklanması. taşıma. dinamitleme. GENÇLERİN VE ÇOCUKLARIN ÇALIŞTIRILABİLECEKLERİ VE ÇALIŞTIRILAMAYACAKLARI İŞLER Ağır ve Tehlikeli İşler Kapsamında Kadınların Çalışamayacağı İşler. ocak ve fırın duvarcılığı ve tamirciliği. Kireç ve alçı taşının yakılması ve bunları öğütme ve eleme işlerinde kadınlar çalıştırılamaz. klinker (Çimento yapımında fırından ezilmeden çıkan pişirme ürünü) elevatörü. Metal ve alaşımlarının. gezer vinç yolları. yükleme ve boşaltma. taşıma. kara. elektrolitik yöntemlerle üretimi işleri ve bunlarla ilgili işler. pres döküm. konkasör(Yapıcılıkta yol. motorlar. su verme ve benzeri işlemler). tuğla.8 KADINLARIN. alüminyum ve benzeri malzemeden eşya 351 . filize indirgen adı verilen bir maddeyle erime kolaylaştırıcı bir madde (örneğin kireçtaşı. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme işleri. CaCO3) katılır. pirinç. Fayans. demir ve zincirler ve benzeri teçhizatlara ait işler. gezer vinç. porselen ve seramik imaline ait işler) ile cam. depolama ve benzeri işlerde kadınlar çalışamaz. cilalama ve benzeri) işler. metalsi ve alaşımlarına (külçe. İskeleler. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait] işlerin fırın işleri ve silis tozları saçan işlerinde kadınlar çalışamaz. filizdeki kum vb. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili (taş ocaklarında her çeşit taşın çıkartılması ve işlenmesi -kırma. doğal gaz. gümüş. Kükürdün eritme yoluyla üretimi. direkler. öğütme. yapı vb. maddelerin erimiş metal üzerinden ayrılmasını sağlar). gönderilen metal ve merdaneler soğuktur. kalsinatör (kalsinasyon sadece suyun değil. maden filizleri ve mineralleri arama ve her çeşit sondaj işleri ile taş. metalsi ve alaşımlarının her çeşit döküm (adi döküm. Kireçtaşı. presleme yoluyla sıcak ve soğuk olarak şekillendirilme işleri. pik). Metal ve alaşımlarına. Bu işlerinin yapılmasında tamamlayıcı nitelikte olan kırma. ateş tuğlası. perçinleme ve presleme işleri ile kalafat işleri. iş iskeleleri. Isıtılmadan önce. Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili ağır saç levhaları bağlama. punta ve dikiş kaynağı işleri gibi) kadınların çalışması yasaktır. kesme. Demiri ısıtıp döverek şekillendirme veya presleme suretiyle çeşitli eşya imali işleri. enjeksiyon döküm gibi) ve haddeleme (birbirine ters olarak dönen iki merdanenin arasından geçirilerek bir metalin inceltilmesi ve levha haline getirilmesi işlemidir. Arama ve sondaj işleri ile ilgili petrol. toprak. köprüler. kimyasal. pota. bumbalar. Sıcak haddelemede. yıkama. santralde ocakçılık ve külcülük. makinalar. yumuşak metallerin şekillendirilmesinde kullanılır. saflaştırılması. gönderilen metal soğuk olduğu halde merdaneler sıcaktır.

demiryolu. klor. Aktif kömürlerin. karbon sülfür. kiriş. Tabakhaneler ile her çeşit deri fabrika ve imalathanelerinde tabaklama. yıkım işleri. spor tesisleri. sentetik ve her çeşit boya imali işleri. her türlü sondaj işleri. aşık. koruyucu başlık. kolon. brom. yağmur suyu drenajı ve her türlü drenaj sistemleri. etüt. çelik ve benzeri malzemelerden tel. elbiseler ile diğer koruyucuların kullanılması zorunluluğu bulunan işler. üretimi ve depolanması işleri. bitum. mekanik ve kimyasal temizlik işleri ile elektroliz yolu ile yapılan koruyucu kaplama (nikelaj. İnsan sağlığına zarar verici kimyasal maddelerin üretimi. Piroteknik malzemesi hazırlama ve imali işleri (Aydınlatma ve işaret fişekleri. arazi ölçüm. Flor. likit petrol gazı. Odun ve kömürlerin gazlaştırılmaları. Her türlü zehirli gazların ve savaş gazlarının üretimi. delici makineler ve hızarlarla yapılan işlerde kadınlar çalıştırılamaz. Akümülatör imali ve seri olarak akümülatörlerin bakım ve şarj işlerinde kadın işçiler çalışamaz. yol.). Her türlü madeni ve fiber optik kablo imali. amonyak gibi her türlü alkalilerin üretimi ve bunlarla yapılan işler. her nevi yer üstü ve yer altı inşaat. Her türlü prefabrik yapı elemanı (pabuç. her türlü temel inşaatı işleri (ankrajlı istinat duvarı.) çeşitli kimyasal maddelerle yapılan diğer koruyucu kaplama (fosfatlama. solventler. tabanca mantarı benzerleri). kanal. dalgakıran. imali işleri. tünel. katran gibi ara ve art ürünlerin distilasyonu işleri. boşaltma ve nakli işleri. Her türlü patlayıcı maddenin kullanıldığı işler ile toz ve gaz maskeleri. silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde kadın ve genç işçiler çalıştırılabilir). Sellüloit imali ve lak nitrosellülozu ile yapılan çeşitli kimyasal maddelerin imali işleri. stoklanması ve arz işleri. sabit tesis ve ekipmanın kullanılması işleri (teknik hizmetler ve yardımcı işlerde kadın ve genç işçi çalışabilir). şerit gibi soğuk haddeleme. her çeşit onarım ve güçlendirme ve benzeri işler ve bu işler için gerekli araç. Kimyasal gübrelerin üretimi ve depolanması işleri. kuyu. eterler. ve asetilen gazı gibi her türlü gaz üretimi. mertek gibi) üretimi ve yerinde montajı işlerinde kadınların çalıştırılması yasaktır. hava gazı. koklaştırılmaları ve bunlardan elde edilen bitum. çelik konstrüksiyon yapı kanalizasyon. çinko vb. fore kazık yapımı. alkoller. fosseptik.) teflon ve emaye işlerinde kadın işçiler çalışamaz. marina. Selülozik. nitrat asidi vb. 10 kg'mı aşan tornacılık. her çeşit tahriş edici ve yakıcı asitler ile sodyum ve potasyum hidroksit. Ağaç ve bunlardan eşya üretimi ile ilgili muharrik kuvvetle çalışan her türlü bıçaklar ve testereler ile kesici. köprü. Aldehitler. havai hat. Ham petrol ve katranların distilasyonu. balıkçı barınağı. Asfalt ile dam tecrit maddeleri ve yağlamaya özgü. palplanşlı çalışmalar vb. analin. her türlü raylı sistem. eloksal vb. rodentisit ve tarımsal mücadele ilaçları hazırlanması.imalatı işleri ile kurşun kaynak işleri. tesviyecilik gibi talaşlı imalat ve taşlama işleri. İnsektisit. seri ve devamlı lehim işleri. liman. havai fişekler şenlik maytapları. araştırma. iyot üretimi ve bunların zarar verici türevlerinin imali işleri. ketonlar. diğer aktif maddelerin ve çeşitli kimyasal maddelerin emprenyasyon işleri. duvar. Kadınların çalışabileceği kauçuk ve lastik sanayine ait işlerin lastik hamurunun hazırlanması aşamasında kadın çalıştırılamaz. bio gaz. Doğal gaz. klorür asidi. olup petrol rafinerilerinde elde edilemeyen sıvı ve katı yağların imali işleri. tinerler. malzeme. Metal yüzeylerde yapılan. triklor-etilen ve benzerleri gibi ve parlayıcı maddelerin imali ve bunlarla yapılan işler. kullanılması. yontucu. hava alanı. Kadınların çalışabileceği bitkisel ve hayvansal yağ üretimine ilişkin işlerde karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon kademelerinde kadın ve genç işçi çalıştırılamaz. Her türlü organik ve anorganik zehirli veya tahriş edici maddelerle boya ve vernik imali ve bunlardan meydana gelen zehirli ve tahriş edici boyaların kullanılması işleri. Her türlü patlayıcı madde ve mühimmatın imali. kalay.) sıcak daldırma yolu ile yapılan koruyucu kaplama (kurşun. su üstü ve su altı inşaatları. yükleme. depolanması ve nakli işleri. sülfat asidi. kanalet. 352 . nakil ve depolama işlerinde kadınlar çalışamaz. baraj. kromaj ve kadmiyum kaplama vb. Yapı işleri ile ilgili bina. set. soyucu. Organik ve inorganik pigmentlerin üretimi. depolanması ve nakli işleri. iskele. Kimya sanayi ile ilgili işlerden. havuz. metro. madeni yağlar ve her türlü akaryakıt ve rafinasyon işleri (maddelerin küçük mikyaslarda yağlama.

nakli ve dağıtımı işleri. tamirat ve benzeri işlerde kadın çalışanların çalışması yasaktır. porselen ve seramik imaline ait işler. bakım. onarım. tuğla. araçsız olarak yirmi beş kilodan fazla ağırlık taşıma. işlenmesi ambalajlanması. tarım ilaçları kullanımı işlerinde kadınlar çalıştırılamaz. telefon. televizyon gibi iletişim araçları için yapılan her türlü yapım. denizlerde göletlerde ve nehirlerde balık ve diğer hayvanların ve bitkilerin avlanması. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili (toprağın pişirilmesiyle elde edilen kiremit. Haberleşme ile ilgili posta. Elektriğin üretimi. su ve benzeri maddelerin her çeşit boru aracılığıyla taşınması ve bu nakil hatlarında yapılan bakım. Yine bu işlerde elle yapılan basit ayıklama işlerinde kadınlar çalıştırılabilir. toplanması. petrol. bataklık kurutma. boşaltma ve yükleme işleri. itfaiye işleri. hiposulfit gibi tahriş edici ve zararlı maddelerin üretimi ile çözeltilerinin hazırlanması. ateş tuğlası. Ardiye ve antrepoculuk ile ilgili olarak. En çok %10 rampalı yerlerde vagonetlerle üç yüz kilodan fazla ağırlık taşıma. depolama. boşaltma ve yükleme işleri. boşaltma ve yükleme işleri. bu ürünlerin döküntü ve paçavralarının elyaf haline getirilmesi işlerinde kadın işçiler çalışamaz. kanalizasyon ve fosseptik işleri. sünger avcılığı işleri. Cam. boru. Arama ve sondaj işleriyle ilgili olarak. ambalaj ve paketleme işlerinde çalıştırılabilir. yükleme ve boşaltma işlerinde kadınların çalıştırılması yasaktır. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait işlerde kadın işçiler çalışabilir. nakli ve dağıtımı ile ilgili işlerde buhar. Nakliye benzeri işlerde. El arabası gibi araçlarla elli kilodan fazla ağırlık taşıma. su altı ve toprak altı işleri ile suya girilerek yapılan her türlü işler. paspaslar ve her türlü elyaftan vatka ve koltukçuluk malzemesi imali işleri). Gaz. kişisel koruyucular gibi) asbest hamuru hazırlama ve şekillendirme işleri. bu işlerin yalnız yer üstünde yapılan yardımcı hizmetlerinde kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. bunlardan elde edilecek ürün ve yan ürünler ve dalyan işleri. muharrik kuvvet üretimiyle ilgili işler. Kadınların Çalışabileceği Ağır ve Tehlikeli İşler. suni deri (plastik hariç muşamba ve kaplanmış kumaşlar. kullanılması ve geri kazanılması işlerinde kadınların çalışması yasaktır. şişe. ateşçilik işleri ile ocak ve baca temizleme işleri. boşaltma ve yükleme işleri. Tütün sanayisinde balyaların depolara taşınması ve istiflenmesi işleri ile imalathane ve depolardaki aktarma işlerinde kadınların çalışması yasaktır. elektrik bakım ve onarım işleri. Ayrıca. antrepolar. Yönetmelik ekinde çeşitli işler alt başlığında geçen asbest tozları ile yapılan her çeşit imalat ile (çatı yalıtım malzemesi. onarım ve alt yapı işlerinde kadınlar çalışamaz. hasır. metalden matbaa harfi imali ve klişe imali işleri ile yüzer vinç ve taraklarda yapılan işlerde kadınlar ÇALIŞTIRILAMAZ. düşme ve kayma tehlikesi olan yüksek yerlerde yapılan her türlü işlerde kadınların çalıştırılması yasaktır. ardiyeler. çeşitli sanayi ürünleri. telsiz. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme işleri. sakatat tesislerindeki işlerde çalışamazken. gaz vb. Tarım ve hayvancılık ile ilgili olarak. üretilmesi. kükürt dioksit. Kâğıt ve selüloz sanayisinde kâğıt ve selüloz üretiminde klor. umumi mağazalar ve iskelelerde yapılan her türlü ambarlama. Üç ve dört tekerlekli ve pedallı arabalarla altmış kilodan fazla ağırlık taşıma. pota. hipoklorit. ocakçılık. 353 . motor ve aksamı ile transmisyon düzeneğinin yağlanması. lif ve sair keçeler. Enerji üretimi. Kadınlar gıda ve içki sanayisinde her türlü canlı hayvanın kesilmesi. Hareket halinde bulunan makine. radyo. tamiri ve temizlenmesi gibi işlerde kadınlar çalışamaz.İplik dokuma ve giyim sanayisinde linolyum ve diğer sert yüzeyde zemin döşemeleri. kauçuklu ve plastikli yer döşemeleri imali. telgraf. Fayans. çimento ve asbest esaslı borular.

Kâğıt ve selüloz sanayisi ile ilgili kâğıt hamuru ve odun hamuru üretimi işleri. sirke. reçel. deniz ve göl taşıt araçları için bakım.Demir tel ve çubuktan malzeme imalatı işleri (çivi. dokuma ve giyim sanayisi ile ilgili (çırçır fabrikalarındaki işler. Radyo. şat ve benzerleri) yapılan bütün işler. zincir. plastik. depolanması. yok edilmesi vb. Maddelerin küçük mikyaslarda yağlama. vida vb. Kauçuk ve lastik sanayisinde. matbaacılık işleri (Her türlü basım işleri. Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili olarak mutfak ve ev eşyası ile süs eşyası imalatında kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. Yönetmeliğin ekinde çeşitli işler alt başlığında süngerleri temizleme. basılması ve hazır hale getirilmesi işleri. ağaç ve diğer malzemelerden mamul her türlü ayakkabı. hava alanlarındaki uçuşa hazırlık işleri ile yer hizmetleri ve bakım işleri. radyoloji işleri ile radyum ve radyo aktif maddelerle ve radyasyon yayan her türlü cihazla (çeşitli röntgen. Ham kürkleri işleme ve boyama işleri. lastik hamurunun hazırlanmasından her çeşit şekillendirilmiş mamul yapımına kadar bazı işlerde (Lastik hamurunun hazırlanmasında kadın çalıştırılamaz). silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde kadın ve genç işçiler çalıştırılabilir. deri sanayisinde mamul derilere yüz ve fantezi fason yapma ve derileri perdahlama işleri. magnetik rezonans ve benzeri elektronik cihazlar) çalışılan işler. işlenmesi. vahşi veya zehirli hayvan bulunduran bahçelerdeki ve hayvan terbiyesi yapılan yerlerdeki her türlü işler. salça. televizyon. Plastik maddelerin şekillendirilmesi ve plastik eşya imali işleri. Kimya sanayi (Uyuşturucu maddelerin imali işleri. ikmal. demiryolu. kara. uçaklarda yapılan bütün işler ve uçaklarla yapılan ilaçlama ve yangın söndürme işleri. her türlü siloculuk işleri. Suni ipek imalinde hazırlama ve üretme işlerinde kadınlar çalışabilir. İplik. selüloz üretimi işlerinde kadın işçiler çalıştırılabilir. kontrtabla. suni deri. turşu. keten. tarak. her türlü mürekkep imali işleri. Yapı işleri ile ilgili teknik hizmetler ve yardımcı işlerde kadın ve genç işçi çalışabilir. tırnak ve hayvan kanı ile ilgili üretim işleri. hayvan tahniti işleri. boynuz. makinesiz deniz nakil araçlarında (mavna. her türlü katı ve sıvı ara ürün ve son ürünlerin ambalajlanması. beyazlatma ve boyama işleri. ağartılması. deri. kontraplak. Ağaç ve bunlardan eşya üretimiyle ilgili (kurutma yapıştırma işleri. onarım ve park yerlerinde yapılan işler. Tüylü olarak kullanılacak derileri hazırlama işleri. meyve ve sebze suları imalatı işleri. presleme ve kolalama işleri. meyve ve sebze kurutmacılığı ve işlenmesi işleri. marmelat. gibi) ile muharrik kuvvetle işleyen tam otomatik soğuk şekillendirme tezgâhlarında yapılan işlerde kadınlar çalışabilir. boyanması. yün ipek ve benzerleriyle bunların döküntülerinin hallaç haşıl. elektrik ve elektronik cihazların imalinde ve onarımında yapılan seri ve devamlı lehim işlerinde kadın çalıştırılabilir.(PVC’nin imali ve PVC’den mamul eşyaların yapımında genç işçi çalıştırılamaz). gazlanması. terlik ve benzerleri imalat işlerinde kadın işçiler çalıştırılabilir.) ile ilgili işler. yonga ağaçtan mamul suni tahta ve pvc yüzey kaplamalı suni tahta imali işleri ile emprenye) işlerinde kadın çalışanlar yer alabilir. yıkama. her türlü çöp ve atık maddeler (toplanması. taşınması. Genç İşçilerin Çalıştırılabilecekleri İşler Meyve ve sebze konserveciliği. Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işlerin (Karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon kademelerinde kadın ve genç işçi çalıştırılamaz) bir bölümünde kadınlar çalışabilir. Gıda ve içki sanayisinde ambalaj ve paketleme işlerinde kadın işçi çalıştırılabilir. 354 . Her türlü ilkel ve mamul maddelerin temizlenmesi. pamuk. kemik. paketlenmesi ve dolumu işleri.

kehribar. Diğer giyim eşyası. kutu. ayna. fayans. çini. Büro işyerlerinde büro işleri ve yardımcı işler. optik ve benzeri malzeme imalathanelerinde üretime ilişkin işler (fırın işleri ve silis ve quarts tozu saçan işler. tarak. ağda. Elle yapılan ağaç oymacılığı. fıçılama. Süpürge ve fırça imalatı işleri. Yorgancılık. çerçeve. tarak ve kolalama tezgâhlarından ve boyama ile ilgili işlemlerden bölme ile ayrılmış ve fenni iklim ve aspirasyon tesisatı olan iplikhane ve dokuma hazırlama işleri. Tamamlama ve Temizleme İşleri Yönetmeliği kapsamındaki işler. baston ve şemsiye imalatı işleri. Küçükbaş hayvan besiciliğinde yardımcı işler. düğme. yün. Maden ocakları ile kablo döşemesi. Yiyecek maddelerinin imalatı ve çeşitli muamelelere tabi tutulması işleri. İlaçlama ve gübreleme hariç çiçek yetiştirme işleri. fıçı ve benzeri ambalaj malzemeleri. lüle taşı. Balıkhane işleri. şişe. saz ve kamıştan sepet ve benzeri eşya imalatı işleri. İçkili yerler ve aşçılık hizmetleri hariç olmak üzere hizmet sektöründeki işler. Toptan ve perakende satış mağaza ve dükkânlarında satış.00-sabah 06. ısıl işlem. yelken ve benzeri eşyaların imalatı ve dokuma yapmaksızın diğer hazır eşya imalatı işleri. etiketleme ve paketleme işleri.00 arası) rastlayan sürelerde yapılan işler. porselen ve seramik imaline ait işler (fırın işleri ve silis ve quarts tozu saçan işler hariç). Su bazlı tutkal. ipek ve benzerleriyle bunların döküntülerinin hallaç. mantar. Araçsız olarak 10 kg’dan fazla yük kaldırılmasını gerektirmeyen torbalama. boynuz. kemik. kayık ve emsali küçük deniz araçlarının imalatı ve tamiratı işleri (boya ve vernik işleri hariç). cam ve emsali eşya imalatı işleri.Helva. Şeker fabrikalarında üretime hazırlamaya yardımcı işler. bulama. pekmez imalatı işleri. jelatin ve kola imali işleri. Hazırlama. Çeşitli kuru yemişlerin hazırlanması işleri. Pamuk. çadır. Çay işlemesi işleri. resim. Sandal. renklendirme ve kimyasal işler hariç). Kasaplarda yardımcı işler. Erzurum taşı ve diğer maddelerden süs eşyası. El ilanı dağıtımı işleri. çuval. Sandık. Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işler (karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici çözücülerle yapılan prine veya benzeri yağlı maddelerin ekstrasyon yoluyla yağ üretimi işlerinde ekstrasyon kademeleri hariç). istifleme ve benzeri işler. 355 . Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde 18 yaşını doldurmamış kişilerin çalışmasının yasaklandığı işler. Cam. keten. kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işler. çömlek. Çanak. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılamayacakları İşler Gece dönemine (akşam saat 20.

Toksit. vücut bakımı ve estetiği. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait işlerde çalıştırılabilir. deney eksikliği güvenlik konusunda dikkat eksikliğine bağlı olarak gençlerin maruz kalabileceği kaçınılması veya fark edilmesi mümkün olmadığına inanılan iş kazası riski taşıyan işler. Aşırı sıcak ve soğuk ortamda çalışma gerektiren işler ile sağlığa zararlı ve meslek hastalığına yol açan maddeler ile yapılan işler. Gürültü ve/veya vibrasyonun yüksek olduğu ortamlarda yapılan işler. Fazla dikkat isteyen ve aralıksız ayakta durmayı gerektiren işler. Açık bir şekilde veya uzman hekim raporu ile fiziki ve psikolojik yeterliliklerinin üzerinde olan işler. tuğla. porselen ve seramik üretimine ait işlerde genç işçiler çalışabilir. kontraplak. Ağaç ve bunlardan mamul eşya sanayi ile ilgili işlerden. depolanması işleri ve bu maddelere maruz kalma ihtimali bulunan her türlü işler.25425 Ek-2 ve Ek-3) Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedi buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik kapsamında yer alan işler. Genç işçiler cam. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme üretim işleri ile fayans. Alkol. güzellik salonlarında yapılan yüz. Arama ve sondaj işlerinin yalnız yer üstünde yapılan yardımcı hizmetlerinde genç işçi çalıştırılabilir. silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde genç işçiler çalıştırılabilir. yapıştırma işleri. kontrtabla. işlenmesi. yonga ağaçtan mamul suni tahta ve PVC yüzey kaplamalı suni tahta imali işleri ile emprenye işlerinde genç işçiler çalışabilir. maddelerin küçük mikyaslarda yağlama. epilasyon ve masaj işleri. 18 yaşından gün almamış “genç işçiler” in çalışabileceği ağır ve tehlikeli işler) şunlardır. Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili işler. mutfak ve ev eşyası ile süs eşyası imalatında kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. boru. (*) Çocuk ve Genç İşçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 06 Nisan 2004 – Genç İşçilerin Çalışabileceği Ağır ve Tehlikeli İşler (Ağır ve Tehlikeli işler Yönetmeliğine göre 16 yaşını bitirmiş. şişe. Kimya sanayi ile ilgili. pota. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili işlerden. Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işler (Karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon 356 . toprağın pişirilmesi yoluyla elde edilen kiremit. patlayıcı. ateş tuğlası. kurutma. Para taşıma ve tahsilât işleri. Eğitim. Parça başı ve prim sistemi ile ücret ödenen işler. İş bitiminde evine veya ailesinin yanına dönmesine olanak sağlamayan işler (eğitim amaçlı işler hariç). nesil takip eden genler zararlı veya doğmamış çocuğa zararlı veya herhangi bir şekilde insan sağlığını etkileyen zararlı maddelerle ilgili işler. Radyoaktif maddelere ve zararlı ışınlara maruz kalınması ihtimali olan işler. Yapı işlerinin teknik hizmetler ve yardımcı işlerinde genç işçi çalışabilir. sigara ve bağımlılığa yol açan maddelerin üretimi ve toptan satış işleri. zararlı ve tehlikeli maddelerin toptan ve perakende satış işleri ile bu gibi maddelerin imali. Meslek eğitim programı gereği staj nedeni ile yapılan çalışmalar hariç. Müteharrik makineler kullanılarak yapılan işler. Kanserojen. Parlayıcı.

İplik dokuma ve giyim sanayi ile ilgili işlerden çırçır fabrikalarındaki işlerde gençler çalışabilir. Kâğıt ve selüloz sanayisi ile ilgili işlerin. kâğıt hamuru ve odun hamuru üretimi ile ilgili bölümlerinde ve selüloz üretimi işlerinde genç işçiler çalıştırılabilir. 357 .(PVC’nin imali ve PVC’den mamul eşyaların yapımında genç işçi çalıştırılamaz) işlerinde parentez içinde belirtilen bölümler dışındaki işlerde genç işçiler çalışabilir.kademelerinde genç işçi çalıştırılamaz) ile plastik maddelerin şekillendirilmesi ve plastik eşya imali işleri. Yönetmelik ekinde “Çeşitli işler” alt başlığında açıklanan her türlü mürekkep imali işlerinde genç işçiler çalışabilir. Yukarıda sayılan işlerin dışında kalan ağır ve tehlikeli işlerde çocukların ve genç çalışanların çalıştırılması yasaktır.

genel muayene. derisi nemli ve hassas olanlar ile deri. İSİGT-62 Her üç ayda bir.5 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel muayeneleri yapılacak. bazofil granulasyonlu eritrosit sayımı yapılacaktır. karaciğer ve sinir hastalığı olanlar. fosfordan meydana gelen alt çene nekrozu (Fossy . el. çene ve dişlerin filmleri çektirilecek. diş etlerinde ülserasyon. genel sağlık muayenesi ile beraber. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. ihtisas laboratuvarlarına gönderilecektir. kurşun absorbsiyonunun ilk belirtileri. göz kapaklarında titremeler şeklindeki belirtileri bulunanlar. çalışanların İSİGT-61 muayenesi yapılacak.Jow) nun ilk belirtileri aranacaktır Önceden fosfor bileşikleri ile İşçi işe girerken ve işin temasa gelip gelmedikleri devamı süresince en az 6 incelenecek ve klinik belirti ayda bir kez hassas tıbbi Organik fosfor (insektisit) İSİGT-65 358 . Gerektiğinde kanda ve idrarda kurşun aramak üzere kan örneği.01 mg/m3 (*) Civa (Hg) MAK: 0. arsenikle ilgili zehirlenmelerin görülmesinde işçiler. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile saptanacaktır. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır. karaciğer ve böbrek fonksiyonları değerlendirilecek. Arsenik (As) MAK: 0. İdrarda kopraporfirin aranacak ve kanda hemoglobin yüzdesi ölçülecek. kan yapıcı sistem.075 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel muayeneleri yapılacak. MAK ESD(TWA) Kurşun (Pb) MAK: 0. işe giriş ve periyodik muayenelerinde. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. klinik ve İSİGT-63 laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır. Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Her üç ayda bir. İdrar. bu işlere alınmayacaklardır. Tükürük artması. yetmezliği olan. İSİGT-64 Risk değerlendirmesine göre MAK:0. bu işlere alınmayacaklardır. yaptıkları işten ayrılacaklar.EK-9 BAZI ULUSAL DÜZENLEMELERDE İŞE GİRİŞ VE PERİYODİK MUAYENELERDE YAPILMASI GEREKEN EK VE TAMAMLAYICI MUAYENELER Tehlike Kaynağı. kolların ekstansiyon durumları incelenecektir. dışkı. kıl ve tırnaklardaki arsenik miktarı saptanacak. Her altı ayda bir. karaciğer veya böbrek yetersizliği olanlar ile ciltleri hassas bulunanlar veya cilt hastalığı olanlar. yaptıkları işlerden ayrılacaklar. diş etlerinde burton çizgisi bulunup bulunmadığı. kan. Beyaz fosfor (P) İşe giriş muayenesinde Çalışanların. Çalışanın sindirim yakınmaları olup olmadığı. olduğu gibi. kurşuna duyarlı olanlar ve alkolikler işe alınmayacaklardır.15 mg/m3 İşe Girişte Klinik ve laboratuvar birlikte değerlendirilecek.

Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. Burun septumunda ülserasyon görülenler ile solunum sistemi ve cilt hastalığı bulunanlar çalıştıkları işten ayrılacaklar. sinir sistemi. böbrek ve karaciğer hastalığı olanlar ile aniline karşı alerjisi bulunanlar. bu işlere alınmayacaklardır. solunum sistemi. Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Kadmiyum (Cd) MAK: 0. klinik ve İSİGT-67 laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacak. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. bu işlerden ayrılacaklar. çalıştıkları işten ayrılacaklar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. klinik ve İSİGT-69 laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacaktır.Tehlike Kaynağı. kan yapıcı sistem ve karaciğer hastalığı bulunanlar. deri. rutin olarak biyokimyasal testle kolinesteraz aktivitesinin tayini yapılacak. İSİGT-71 Periyodik olarak. böbrek ve karaciğer hastalığı görülenler. Periyodik Muayenede kontrole tabi tutulacaktır. bu işlere alınmayacaklardır. Herhangi bir şekilde organik fosforlu ve karbamatlı ensektisitlere maruz kalanlarda. klinik ve İSİGT-72 laboratuvar yöntemleriyle genel sağlık muayeneleri yapılacak. deri. yaptıkları işlerden ayrılacaklar. kan yapıcı sistem ve karaciğer hastalığı görülenler. bu işlerden ayrılacaklar.1 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacak. MAK:1ppm (*) Anilin-Nitroamin Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. önceden teşhis alanlar işe alınmayacak. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. işi değiştirilecektir. solunum sistemi ve böbrek hastalığı tespit edilenler bu işlere alınmayacaklardır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır İSİGT-68 Periyodik olarak. bünyece çok zayıf olanlar ile solunum sistemi hastalığı bulunanlar. bu işlere alınmayacaklardır. bu işlere alınmayacaklardır. Periyodik olarak. organik fosfor bileşikleri ile temas ettirilmeyecek. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. 359 . Periyodik olarak. Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır. MAK ESD(TWA) İşe Girişte aranacaktır.002 mg/m3 (*) Manganez (Mn) Krom (Cr) Berilyum (Be) Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. Benzen MAK: 20 ppm Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. Solunum sistemi hastalıkları bulunanlar ile zayıfladıkları görülenler. yaptıkları işlerden ayrılacaklar. İSİGT-66 Periyodik muayenede solunum sistemi ve böbrek hastalığı tespit edilenler. Kolinesteraz seviyesi % 25 oranında düşünce işçi. frengi hastalığı ve ruh hastalığı tespit edilenler. duyarlılığı bilinenler. manganezle ilgili zehirlenmelerin görülmesinde işçiler. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. MAK:0. kroma karşı alerjisi olanlar ile cilt ve solunum sistemi hastalıkları bulunanlar bu işlere alınmayacaklardır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. Periyodik olarak.

özellikle göğüs muayeneleri ile diğer tetkik ve kontrolleri yapılacaktır Periyodik olarak sağlık İSİGT-76 muayeneleri yapılacak ve her 6 ayda bir. böbrek. İSİGT-74 Karbon sülfür (CS2) MAK: 20 ppm Klinik ve laboratuvar yöntemleriyle genel sağlık muayeneleri yapılacak. işlerin yürütümü yüzünden toz riski bulunması sebebiyle tıbbi raporlar düzenlenmesinde olağan klinik ve laboratuvar muayene yöntemleri arasında göğüs filmi bulgularına özen gösterilir. böbrek ve karaciğer hastalığı bulunanlar ve klora karşı alerjisi görülenler bu işlerden ayrılacaklar. Tozlu işlerde çalışacak işçiler işe girişte bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı olduklarının raporla belirlenmesine yönelik muayene olurlar. tomodensitometri gibi daha ileri tetkikler isteyebilir. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. deri. göğüs filmi (Xray). karaciğer ve sinir sistemi hastalıkları olanlarla alkolik ve epileptikler. Toz Y-26-27Ek-2 Asbest Y-10 İşyeri risk değerlendirmesine göre En az 3 yılda 1 muayene. bu işlerden ayrılacaklar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. Asbest Y-19 genel klinik muayenesi.1 lif/cm3 Genel sağlık muayeneleri yapılacak. karaciğer ve sinir sistemi hastalıkları bulunanlarla alkolik ve epileptik olduğu görülenler. bu işlere alınmayacaklardır. MAK ESD(TWA) Halojenli hidro karbonlar MAK: 20 ppm 60 mg/m3 İşe Girişte Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. göğüs radyografileri alınacaktır. iş hekimliğindeki gelişmeleri göz önüne alarak sputum sitoloji testleri. (solunan havanın hacmi ve hızı) Doktor ve/veya diğer yetkili sağlık personeli. böbrek ve karaciğer hastalığı olanlarla klora karşı alerjisi bulunanlar bu işlere alınmayacaklardır. Asbestle çalışacak her çalışanın çalışmaya başlamadan önce genel sağlık durumu değerlendirilecek ve Yönetmelik Ek’inde belirtildiği şekilde. Periyodik olarak. Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri İSİGT-73 Periyodik olarak.Tehlike Kaynağı. klinik ve laboratuvar yöntemleriyle ile sağlık muayeneleri yapılacak. göğüs radyografileri alınacak ve solunum ve dolaşım sistemi hastalıkları ile cilt hastalığı olanlar. Solunum ve dolaşım sistemi hastalıkları ile deri hastalığı görülenler. Tozlu İşler ESD Asbest: 0. böbrek. bu işlere alınmayacaklardır.solunum fonksiyon testi. göğüs yapısında bozukluk bulunanlar. 360 . klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. Bu Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde. Çalışma süresince en az iki yılda bir kez standart göğüs filmleri (35x35) alınarak radyolojik muayeneleri yapılır. bu işlerden ayrılacaklar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. Ek-1/3 özellikle göğüs muayenesi. deri. .

bu işlere alınmayacaklardır. genel sağlık muayeneleri yapılacak. Mekanik titreşime maruziyet Titreşim Y-10 sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.5 m/s2. eklem ve damar sistemleri incelenecek ve bu sistemlerle ilgili bir hastalığı veya arızası olanlar. özellikle duyma durumu ve derecesi ölçülecek. . gerekli koruyucu önlemler alınacaktır.15-0.Hastalık veya etkilenmenin saptanması için geçerli ve uygun yöntemlerin bulunduğu durumlar. nemli.Hastalığın veya etkilenmenin çalışanın özel çalışma koşullarından ortaya çıkması hali. Sağlık gözetimi yapılırken aşağıdaki hususlar da dikkate alınacaktır: . eklemler ve göz üzerinde durulacak ve Periyodik olarak genel sağlık İSİGT-81 muayeneleri yapılacak ve özellikle romatizma ve göz hastalığı görülenler. İSİGT-80 Yeraltında. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak. Duyma durumunda azalma ve herhangi bir bozukluk görülenler ve kulak ve sinir hastalığı bulunanlar ve HT’li olanlar. Periyodik olarak. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. İnfraruj Işınlar İşe alınırken genel sağlık muayeneleri yapılacak. bu işlere alınmayacaklardır. Periyodik olarak sağlık İSİGT-79 muayeneleri yapılacaktır. çalıştıkları işlerden Gürültü Y-5 ayrılacaklar. MAK ESD(TWA) Gürültülü işler Maruziyet sınır değeri: 87 dB En yüksek MED:85 dB En düşük MED: 80 dB İşe Girişte Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Gürültülü işlerde çalışacaklar işe alınırken.Tehlike Kaynağı. çalıştıkları işlerden ayrılacaklar. 361 . özellikle kemik. eklem ve damar sistemleri ile ilgili bir hastalığı veya arızası görülenler. . .Maruz kalınan titreşimin işçilerde tanımlanabilir bir hastalık veya sağlığa zararlı bir etkiye neden olduğu tespit edilebildiği durumlar.Maruziyet değerlerini aşan her durumda uygun sağlık gözetimi yapılacaktır. bu işlere alınmayacaklardır.5 m/s2. Titreşim El-kol: Maruziyet Sınır Değeri: 5 m/s2. bu işlere alınabileceklerdir. genel sağlık İSİGT-78 muayeneleri yapılacaktır. kulak ve sinir sistemi hastalığı olanlar ile bu sistemde arızası bulunanlar ve HT’liler. İşe girişte. genel sağlık muayeneleri yapılacak. özellikle görme durumu ve derecesi tayin olunacak ve gözle ilgili bir hastalığı olanlar. Ancak doğuştan sağır ve dilsiz olanlar. Tüm vücut: 1. hava akımı İşe girişte genel sağlık olan ve ışıksız yerlerdeki muayeneleri yapılacak ve çalışmalar özellikle kaslar. Maruziyet Etkin D: 2. Kemik.

kan ve kan yapıcı sistemi incelenecek.Tehlike Kaynağı. bu işlerden ayrılacaklar. (*) Toksikoloji – Prof. MAK ESD(TWA) İşe Girişte Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri sedimantasyon yapılacak ve çalıştıkları işlerden klinik usullerle romatizma ayrılacaklar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır Radyoaktif ve İyonizan ışınlarla İşe alınırken genel sağlık çalışma(**) muayeneleri yapılacak ve özellikle sinir. ve solunum fonksiyon testleri ile birlikte kalp dolaşım. Yüksek basınçta çalışma Saatte kişi başına 40 m3 hava sağlanacak. Periyodik olarak genel sağlık İSİGT-83 muayeneleri yapılacak ve özellikle sinir ve kan hastalıkları ile ilgili bozuklukları görülenler.K. CO2 miktarı % 0.G. Özellikle kalp. İsmet Dökmeci. 1999 (**)Görev Gereği Işınlanmalar İçin Radyoizotopların Vücuda Yılda Alınma Sınırları (ALI) (Yıllık alınmasına izin verilen miktarlar-Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği Ek-II’de uzun bir liste olarak verilmiş) 362 . Dr. solunum ve kemik sistemleri üzerinde gerekli incelemeler yapılacak ve sağlık yönünden sakınca görülenler. bu işlere alınmayacaklardır. dolaşım. altına alınacaklardır. solunum ve kemik sistemi hastalığı ve arızası görülenler. İşe başladıkları günden İSİGT-82 itibaren (15) gün sonra adaptasyon muayenesine tabi tutulacak ve işin devam süresince de. kontrol ve tedavi hastalığı aranacaktır. klinik ve laboratuvar yöntemleriyle genel sağlık muayeneleri yapılacak ve özellikle E. İşe alınırken. bunların periyodik genel sağlık muayeneleri yapılacaktır. bu işlere alınmayacaklardır. çalıştıkları işlerden ayrılacaklar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. Romatizma ve göz hastalığı olanlar.1’i geçmeyecektir. sinir ve kan hastalıkları ile ilgili bozuklukları görülenler bu işlere alınmayacaklardır.

tozlu işlerde yılda 1 kez çektirilmesi uygundur. işyeri ortak sağlık birimi. SFT Odyometri Kanda Pb İdrarda Pb İdrarda koproporfirin Kanda Hb Eritrosit sayımı Kanda Hg İdrar. Çal. kıl ve tırnaklarda As Çene ve diş filmleri Kolinesteraz aktivite tayini Süre belirtilmemiş İşyeri risk değerlendirmesine göre muayene sıklığı belirlenmelidir. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu. işyeri sağlık ve güvenlik birimi. işçi sağlığı dispanserleri. 3 Ayda 1 (gerektiğinde) 3 Ayda 1 (gerektiğinde) 3 Ayda 1 3 Ayda 1 3 Ayda 1 3 Ayda 1 Beyaz fosforla çalışan işçilere işe girişte ve Organik fosforlu insektisitlerle çalışan işçilere işe girişte ve en az 6 Ayda 1 6 Ayda 1 Yılda 1 Yılda 1 Yılda 1 İşe girişte Gerekli durumda aşı 3 Ayda 1 Ekranlı araçlarda çalışanlar İşe girişte ve düzenli aralıklarla (süre belirtilmemiş.2003-25328 Diğer-İyi Uygulama Örnekleri İşyeri risk değerlendirmesi yapılarak çalışanın gereksiz yere radyasyon almasını önlemek için grafi çektirme sıklığına karar verilmelidir.1990-20635 Tozlu işlerde 6 2 yılda 1 Ayda 1 SB Portör ILO Yönergesi. hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir (Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği Resmi Gazete: 16 Haziran 2004 . Ek Ar. 363 .12. dışkı. 80 dB i aşan yerlerde çalışanlarda yılda 1 yapılması uygundur.EK-10 ULUSAL DÜZENLEMELERE GÖRE BAZI TETKİKLERİN YAPILMA SIKLIĞI Tetkik DÜZENLEME Akciğer grafisi Ulusal Düzenlemeler ve Öneriler İşçi Sağlığı İş Toz Mücadele Güvenliği Tüzüğü Yönetmeliği14. Gaitada parazit yumurtası aranması Gaita kültürü Boğaz kültürü Burun kültürü HBSAg Portör muayenesi Göz muayenesi Muayene ve tetkiklerin yapılabileceği yerler: İşe Giriş ve Periyodik MuayeneAğır ve Tehlikeli İşlerde Çalışanların Sağlık Raporu: işyeri hekimi. 7 Mart 2010-27514). sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi.25494 –Değ. Y.Önerisi 2005 Asbestle çalışmalarda Yılda 1 Tozlu işlerde 2 muayenenin en az 3 yılda 1 yılda 1yapılması ve muayenenin de aç grafisini içermesi gerektiği belirtilmiş A-I Pnömoko