Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi

Bu rehber, Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından finanse edilen İSGİP (Türkiye`de İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi Projesi - TR0702.20-01/001) kapsamında hazırlanmıştır. Aşağıda ismi geçen teknik uzmanlar İSGİP kapsamında bu rehberin hazırlanmasına katkıda bulunmuşlardır: Dr. Kadir Atlı, Uzun Dönemli Uzmanı Dr. Brigitte Froneberg, Kilit Uzman Dr. Linda Matisane, Kısa Dönemli Uzman Doç. Dr. Ali Naci Yıldız, Uzun Dönemli Uzman Dr. Cebrail Şimşek, Uzun Dönemli Uzman Dilek Demirkol, Dil Asistanı Saliha Rodoplu, Dil Asistanı Bu yayına sağladıkları destek, değerli yorum ve düzeltmeleri için, başta İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü ve aynı zamanda Kıdemli Program Yöneticisi Sayın Kasım ÖZER olmak üzere aşağıda yer alan Proje Koordinasyon Birimi üyelerine teşekkürlerimizi sunarız: Sayın Nefise Burcu Ünal, İSG Uzmanı Sayın Ali Rıza Ergun, İSG Uzmanı Sayın M. Furkan Kahraman, İSG Uzman Yard. Sayın Nuri Vidinli, Tabip Sayın Emine Kaplan, Tabip Bu yayın Avrupa Birliği’nin mali desteğiyle hazırlanmıştır. Yayının içeriğinden yalnız Danışman firma sorumlu olup hiçbir şekilde Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

2

Önsöz
Tümüyle önlenebilir olan meslek hastalıklarından kaynaklı maddi ve manevi kayıplar ülkemizin ekonomisinde önemli boyutlara ulaşmaktadır. Konunun önemi, çalışma hayatını düzenleyen mevzuatı hazırlayan, bu alanda denetim gerçekleştiren ve iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili proje faaliyetleri yürüten Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından her platformda dile getirilmekte ve düzenleyici faaliyetler her geçen gün artarak devam etmektedir. Bu alanda gerçekleştirilen faaliyetlerden biri olan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün yararlanıcısı olduğu Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA) destekli “Türkiye’de İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi Projesi” (İSGİP), 2010 Ocak ayından itibaren metal, maden ve inşaat sektörlerinde belirlenmiş pilot bölgelerde çalışmalar gerçekleştirmektedir. Gerçekleştirilen bu çalışmaların bir sonucu olarak iş sağlığı alanında, meslek hastalıklarından kaynaklı kayıpları azaltmak amacıyla başta işyeri hekimleri olmak üzere tüm paydaşlara ulusal ve uluslararası mevzuat, norm, bilgi ve belgelerin detaylı olarak verildiği ve açıklandığı “Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi” hazırlanmıştır. Meslek hastalıklarının önlenmesinde önemli etkileri olacak bu rehberin çalışma hayatına hayırlı ve uğurlu olmasını dilerken, bu rehberin hazırlanmasında emeği geçen yerli ve yabancı tüm uzmanlara teşekkür ederiz. T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü

3

Kısaltmalar Listesi: ABD............Amerika Birleşik Devletleri AKM ...........Aralıklı Kontrol Muayenesi Att...............Acil Tıbbi Teknisyen CDC ...........Amerikan Hastalık Kontrol Merkezi ÇSGB......... Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı dB...............Desibel DF ..............Düzeltici Faaliyet DEP............Dizel Egzoz Parçacıkları GBİK ..........Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı HT ..............Hipertansiyon Hz...............Hertz ICOH ..........Uluslararası İş Sağlığı Komisyonu ILO .............International Labour Organization- Uluslararası Çalışma Örgütü İGM ............ İşe Giriş Muayeneleri İSG .............İş Sağlığı ve Güvenliği İSGB ..........İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi İSGGM....... İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü İSGİP .........“Türkiye’de İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi” Projesi İSGÜM ....... İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi Müdürlüğü İSG-YS.......İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi KAH............Koroner Arter Hastalığı KİP .............Kömür İşçisi Pnömokonyozu KKD............Kişisel Koruyucu Donanım KOAH.........Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı KOBİ ..........Küçük ve Orta Ölçekli İşletme KS ..............Kraniyal Sinir KTS ............Karpal Tünel Sendromu MDF ...........Medium Density Fiberboard-Orta Yoğunlukta Lif Levha MRH...........Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri NIOSH .......National Institute of Occupational Safety and Health- Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği ...................Enstitüsü OHSAS ......İş Sağlığı ve Güvenliği Değerlendirme Serisi OSGB ........Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi ÖF ..............Önleyici Faaliyet PMF ...........Progressif Masif Fibrozis QEC ...........Quick Exposure Check-Hızlı Maruziyet Değerlendirme RD ..............Risk Değerlendirmesi SGK ...........Sosyal Güvenlik Kurumu Td ...............Tetanos-difteri TİSH...........Temel İş Sağlığı Hizmetleri TİT..............Tam İdrar Tetkiki TSM ...........Toplum Sağlığı Merkezi UOB ...........Uçucu Organik Bileşikler UV ..............Ultraviyole VHKİ...........Veri Hazırlama Kontrol İşletmeni WHO ..........World Health Organization-Dünya Sağlık Örgütü 4

I.

II.

III.

GİRİŞ .................................................................................................................................................................9 GENEL BİLGİLER .............................................................................................................................................. 11 Temel İş Sağlığı Hizmetleri .......................................................................................................................... 13 İş Sağlığı Gözetimi Kavramı......................................................................................................................... 13 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi .................................................................................................................. 14 İşyerini tanıma, Çalışma Ortamında İşyeri Durum Saptaması ve Risk Değerlendirmesi ...................... 15 Sağlık Gözetiminde İşverenin Hakları ve Yükümlülükleri ......................................................................... 17 Sağlık Gözetiminde Çalışanların Hakları ve Yükümlülükleri ..................................................................... 18 Sağlık Gözetiminde Sağlık Biriminin Yükümlülükleri ................................................................................. 18 Çalışma Ortamı Gözetimi .......................................................................................................................... 19 Malzeme Güvenlik Bilgi Formları ................................................................................................................. 20 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu ...................................................................................................................... 22 İşyeri Sağlık Birimleri ve İnsan Gücü ........................................................................................................... 26 İşyeri Sağlık Birimi, İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi, Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri ........................... 27 İşyeri Sağlık Birimi ve İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) ................................................................. 27 Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi ................................................................................................................... 29 Toplum Sağlığı Merkezleri-Çalışanların Sağlığı Birimi (TSM-ÇSB) ......................................................... 31 İSGB, OSGB ve TSM Çalışanların Sağlığı Birimlerinin İnsan Gücü........................................................ 31 İşyeri Hekimi................................................................................................................................................... 31 Diğer Sağlık Personeli .................................................................................................................................. 33 İş Güvenliği Uzmanı ...................................................................................................................................... 35 Sağlık Gözetiminde Kişisel Koruyucu Donanım Seçimi............................................................................ 36 Baretler ........................................................................................................................................................... 36 İş Güvenliği Ayakkabısı................................................................................................................................. 36 Koruyucu Gözlükler veya Yüz Koruyucu Siperler ...................................................................................... 37 Koruyucu Eldiven .......................................................................................................................................... 37 Koruyucu Giysi............................................................................................................................................... 37 Kulak Koruyucu Donanımlar ........................................................................................................................ 37 Solunumu Koruma ........................................................................................................................................ 37 Düşmeye Karşı Kişisel Koruyucu Donanımlar ........................................................................................... 37 İşe Giriş Muayenesi ................................................................................................................................... 41 III.1. Genel İşe Giriş Muayenesi................................................................................................... 42 III.2. Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler.......................................................................................... 50 III.2.1 Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ..................................................... 51 Odyogram Öncesi (için) Gürültü Etkilenimi ve Tıbbi Bilgilere Yönelik Anamnez........ 53 İşitmenin Korunması (Gürültü Kontrol) Programı .......................................................... 55 III.2.2 Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi ............................................................ 57 Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi ve Belgeler ................................... 58 III.2.3. Titreşimli İşlerde Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ...................................................................... 64 III.2.4. Kimyasal Maddelerle Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ..................................................... 66 III.2.5. Biyolojik Risk Etkenlerinden Etkilenme Olasılığı Olan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi ....... 69 III.2.6. Biyolojik İzlem............................................................................................................................. 72 III.3.1. Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi............................................................................................. 75 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı ....................................................................................................... 75 Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıkları............................................................................................... 78 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Sendromu................................................................... 78 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................... 80 Bel Rahatsızlıkları ......................................................................................................................... 81 Epikondilit ....................................................................................................................................... 85 Bursit............................................................................................................................................... 86 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları ...................................................................................... 86 Asbeste Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları................................................................................. 89 Mesleki Astım ............................................................................................................................... 91 Mesleki Deri Hastalıkları .............................................................................................................. 92 Sıcak Stresi.................................................................................................................................... 95 Mesleki Kanser.............................................................................................................................. 95 Biyolojik Risk Etkenleri.................................................................................................................. 97

İçindekiler

5

IV. V. VI. VII. VIII. IX.

Tetanos .......................................................................................................................................... 97 Leptospiroz (Weil Hastalığı) ......................................................................................................... 97 Mantar Enfeksiyonları ................................................................................................................... 98 Madenci Nistagmusu .................................................................................................................... 98 Psikososyal Sorunlar .................................................................................................................... 99 Maden İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler ................................................................. 100 III. 3.2 İnşaat İş Kolunda Sağlık Gözetimi ................................................................................................. 101 Kimyasal Zararlar ........................................................................................................................ 102 Fiziksel Zararlar ........................................................................................................................... 103 Biyolojik Zararlar .......................................................................................................................... 103 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı...................................................................................................... 105 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Hastalığı .................................................................... 106 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................. 108 Bel Rahatsızlıkları........................................................................................................................ 109 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları .................................................................................... 111 Asbeste Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları............................................................................... 112 Kimyasallara Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları....................................................................... 115 Mesleki Deri Hastalıkları ............................................................................................................. 117 Mesleki Astım ............................................................................................................................. 118 Mesleki Kanser ............................................................................................................................ 120 Tetanos ........................................................................................................................................ 120 İnşaat İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler................................................................... 121 III. 3.3 Metal İşkolunda Sağlık Gözetimi ................................................................................................... 123 Metal İşleri .................................................................................................................................... 123 Eritme ve Arıtma.......................................................................................................................... 123 Dökümcülük ................................................................................................................................ 124 Dövme ve Presleme ................................................................................................................... 124 Haddehaneler .............................................................................................................................. 125 Kaynakçılık ve Sıcak Kesme ..................................................................................................... 126 Tornalar ........................................................................................................................................ 128 Zımparalama ve Parlatma.......................................................................................................... 129 Sanayi Yağları, Metal İşleme Sıvıları, Soğutma Sıvıları .......................................................... 129 Metallerin Yüzey İşlemleri .......................................................................................................... 130 Metal Yeniden Kazanma ............................................................................................................ 130 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı...................................................................................................... 131 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Hastalığı .................................................................... 133 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................. 134 Bel Rahatsızlıkları........................................................................................................................ 135 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları .................................................................................... 136 Kimyasallara Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları....................................................................... 138 Mesleki Deri Hastalıkları ............................................................................................................. 140 Mesleki Astım ............................................................................................................................. 142 Mesleki Kanser ............................................................................................................................ 143 Fotoelektriğe Bağlı Gelişen Keratokonjonktivit......................................................................... 144 Metal İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler.................................................................... 145 Erken Kontrol ve İşe Dönüş Muayenesi............................................................................................... 147 IV.1. İş Kazaları............................................................................................................................................ 148 IV.2. Meslek Hastalıkları ............................................................................................................................. 150 Aralıklı Kontrol Muayenesi (Periyodik Muayene) ............................................................................... 153 İşten Ayrılma ve Geç Muayene............................................................................................................... 155 Erken Tanı................................................................................................................................................... 157 Yer-İş Değişikliği, Mesleki Rehabilitasyon........................................................................................... 159 Özelliği Olan Muayeneler......................................................................................................................... 161 IX. 1. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacakların İşe Giriş ve Periyodik Muayenesi ............................ 161 IX. 2. Portör Muayenesi ........................................................................................................................ 161 IX. 3. Sürücü Muayenesi ...................................................................................................................... 163 IX. 4. İş Makinesi Operatörü Muayenesi............................................................................................. 174 IX. 5. Yüksekte Çalışanların Muayenesi ............................................................................................. 175

6

X. XI.

XII. XIII.

XIV.

XV. XVI. XVII. XVIII.

Yeraltı Çalışanlarının Muayenesi............................................................................................... 176 Gece Çalışması Yapacakların Sağlık Muayenesi ................................................................... 176 Sağlık Koşulları Bakımından Günde En Çok 7,5 Saat ve Daha Az Çalışması Gerekenler ................................................................................................................................... 178 Çalışanların Sağlık ve Güvenlik Eğitimleri........................................................................................... 181 Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar.................................................................................................... 185 XI.1. Çalışma Yaşamında Kadınlar ........................................................................................................... 185 XI.2. Çalışma Yaşamında Çocuk ve Genç Çalışanlar (Çırak ve Kalfalar) ............................................ 188 XI.3. Çalışma Yaşamında Engelliler (Sakat İşçiler) ................................................................................. 189 XI.4. Çalışma Yaşamında Yaşlılar (Yaşlı Çalışanlar) .............................................................................. 190 XI.5. Çalışma Yaşamında Kronik Hastalığı Olanlar................................................................................. 191 XI.6. Çalışma Yaşamında Gezici, Geçici, Göçer ve Göçmen İşçiler ..................................................... 192 XI.7. Alt İşveren İşçileri (Taşeron çalışanları)............................................................................................ 193 İşyerinde Sağlığı Geliştirme Çalışmaları .............................................................................................. 195 XII. 1. Sigarasız İşyerleri ............................................................................................................................ 195 XII. 2. Obezite ile Mücadele ve Sağlıklı Yaşam İçin Spor ...................................................................... 197 İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi .......................................................................................................... 199 İşyeri Hekimi Sözleşmesi............................................................................................................................ 199 İşe Giriş Muayene Formu ........................................................................................................................... 200 Basamak Sağlık Kuruluşlarına Sevk Formu ............................................................................................ 203 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurul Karar Defteri................................................................................................ 205 Onaylı Defter ................................................................................................................................................ 205 Protokol Kayıt Defteri .................................................................................................................................. 205 Laboratuvar Kayıt Defteri............................................................................................................................ 205 İş Göremezlik Belgesi ................................................................................................................................. 205 İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu .......................................................................................... 208 Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi ve Belgeler.............................................................. 209 Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu ................................................................................. 210 Gebe İşçilerin Sağlığını İzleme Formu ...................................................................................................... 211 Sağlık Muayene Kâğıdı .............................................................................................................................. 211 Aşı Kartı ........................................................................................................................................................ 212 Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi ................................................................................................................. 212 Bildirimi Zorunlu Hastalıklar ....................................................................................................................... 213 Zehirlenme Bildirimi ..................................................................................................................................... 214 Zehirlenme Vaka Bildirim Formu ............................................................................................................... 215 Zehirlenme Nedenleri.................................................................................................................................. 217 Antidot Listesi............................................................................................................................................... 219 İşyeri Sağlık Birimi Yıllık Çalışma Planı Takvimi ...................................................................................... 220 İSGİP İSG Yönetim Sistemi Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu .................................................... 221 İşyerlerinde Afet ve Acil Durum Organizasyonu................................................................................ 223 Afet ............................................................................................................................................................... 223 Afet Yönetimi................................................................................................................................................ 223 Acil Durum ................................................................................................................................................... 223 Çalışma Yaşamında Beslenme .............................................................................................................. 235 Çalışma Yaşamında Bağışıklama .......................................................................................................... 239 Çalışma Yaşamında Etik Sorunlar......................................................................................................... 249 İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler, Ölçekler ve Muayene Yöntemleri ................................................... 251 XVIII. 1. Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayeneleri ........................................................... 251 XVIII. 2. Arteryel Kan Basıncı Değerlendirmesi .................................................................................. 253 XVIII. 2. 1. JNC-VII Değerlendirmesi......................................................................................... 253 XVIII. 2. 2. ESH-ESC Değerlendirmesi..................................................................................... 253 XVIII. 2. 3. Kan Basıncı Hedefleri İçin Algoritma ..................................................................... 254 XVIII. 3. Basit Dikkat Testleri .................................................................................................................. 254 XVIII. 4. BECK Anksiyete Ölçeği ........................................................................................................... 255 XVIII. 5. BECK Depresyon Ölçeği ......................................................................................................... 256 XVIII. 6. Tükenmişlik................................................................................................................................ 259 XVIII. 7. Uyku Sorgulaması .................................................................................................................... 260

IX. 6. IX. 7. IX. 8.

7

... Kraniyal Sinir Muayenesi ..................... 9............................. 266 XVIII.. WHO ve Amerikan Diyabet Derneği’nin Diyabet Tanı Kriterleri........ 17..................................................................... 264 XVIII........ 19.......11 EK....... 358 Ulusal Düzenlemelere Göre Bazı Tetkiklerin Yapılma Sıklığı....... Tecumseh Basamak Testi . 266 XVIII............. 282 XVIII............ 350 Kadınların... 271 XVIII.................... 17. 15................. 8............ 286 XVIII................................. 373 Kaynaklar. 283 XVIII............................................. 2................................................................ Karpal Tünel Sendromu Testleri ............. Görme Ölçme Tablosu ... 3................................. 283 XVIII.......... 23.... 268 XVIII....................................................... 16.... 21....... 2.............................................................. 265 XVIII................. De Quarvein Hastalığı Testi ................................... 312 Denetimlerde İstenebilecek Bazı Belgeler ................................3 EK-4 EK-5 EK-6 EK-7 EK...... 302 Ülkemizde ve Bazı Avrupa Ülkelerinde Çalışma Ortamındaki Bazı Maddelerin MAK Değerleri.......................... 18............................................................................ 265 XVIII......................................................................................................................................................... 17..................................... 16.................... Ishıhara Renk Körlüğü Testi....................... Koroner Kalp Hastalığı Risk Hesaplama........... 5.......................... 1......................................... Yürüyüş Muayenesi.............................................................................. 364 Bazı Yönetmeliklerde Belirtilen Çalışanlara Verilecek Eğitim Konuları ................... 17............................................. 22.......................................................................................................... İşitme İle İlgili İşyerinde Uygulanabilecek Testler .............................. 18......................................................8 EK-9 EK-10 EK. 266 XVIII... Harward Basamak Testi ................................................................................................... Queens Kolej Basamak Testi ................................................ 19.................................... Gençlerin ve Çocukların Çalıştırılabilecekleri ve Çalıştırılamayacakları İşler ...... 264 XVIII........................................... 286 XVIII................. 351 Bazı Ulusal Düzenlemelerde İşe Giriş ve Periyodik Muayenelerde Yapılması Gereken Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler ............. ...... 11.......... 2........................... 19..... 14............. 284 XVIII..... 262 XVIII...... 265 XVIII............ Fısıltı Testi.................................................................... Aerobik Güç Testleri (Performans Testleri).............................................................. 267 XVIII................................. 3...... 261 XVIII.............................12 EK-13 XVIII........... 280 XVIII... 263 XVIII. 1........................................... 23................................................................................................................. 17...................... 16..................................... 16............................................... 2.......................EK-1 EK-2 EK......... 288 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi ............................. 23......... 272 XVIII....................... 2. 13.............................. 343 İş Sağlığı Konusunda Ülkemizdeki Son Düzenlemelerden Bazıları ......................................... Koordinasyonun Muayenesi................................. Üç Dakika Basamak Testi .................................. 281 XVIII................................ 282 XVIII....................................................................................................... 20............................ Motor Muayene.... 369 İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Etik Kurallar............................................. 285 XVIII...... Dikkat Dağınıklığı Testi............................................................................................ 1. 4........................ Bel Ağrılı Hastada Özel Testler ........... Görme Kaybının Değerlendirilmesi ................ 281 XVIII............ 17...................................... 3................................... 296 Genel Ortam Gözetimi ....... 23................. Solunum Fonksiyon Testleri ......... 6............................. Yakın Görme Muayenesinde Kullanılabilecek Yazı ..................................................................................... 268 XVIII...................... 285 XVIII. Amsler Grid Testi..... Mental Durum Muayenesi............... 10...................................... 23.............. Duyu Muayenesi.......................................... Reflekslerin Muayenesi ....................................... Göz Muayeneleri ..................................... Framingham Koroner Kalp Hastalığı Risk Skoru................................................................... Kas İskelet Sistemine İlişkin Testler ..................................................... New York Kalp Cemiyeti’nin Konjestif Kalp Yetersizliği Sınıflaması.................................................................... 280 XVIII................. 345 Bazı Kamu Kuruluşlarının Sağlık Yönergelerinden Örnekler................. 17...................................... JBS Risk Skoru Hesaplama Modeli ........... 18....................... 289 İşyeri İş Sağlığı ve Güvenliği Koşulları Durum Saptama Formu ........... 268 XVIII....................... 1..... 12.................................................................................................................................... 4........ 270 XVIII.............................................. Diyapazon Testleri ..... 363 Sanayide Kullanılan Kimyasallardan Etkilenmenin Biyolojik İzlemi İçin Önerilen Yöntemler ................... 266 XVIII............................. Kuru Göz Değerlendirilmesi ................................. 380 8 ....... 1...............

5-10 dakika hiçbir şey söylemeden sınıfı izleyen Hoca. birazdan Picasso’nun resmini alıp Meninas'in bir resmini koyar. İş sağlığı çalışanları fabrikalara girdiğinde işe nereden başlayacaklarını. yerde köpeği yatmaktadır. yerde yine bir yaratık ve arkadaki şekli bozuk içi parlak dikdörtgenin içinde başka bir şeyler daha. Meninas'in resmini görebilenleriniz başarılı olacak. Muhan Soysal derslerinden birinde tepegöze bir Picasso resmi koyar. Ancak ikinci resmi görünce Picasso'nun resmindeki öğelerin ne olduğunu ve bu resmin Meninas'in tablosuna gönderme olarak yapılmış olduğunu fark eder tüm sınıf. gerçekleri size Picasso’nun resmindeki gibi şekil değiştirmiş olarak gösterir. Prof. diğer ülke uygulamalarına. sarı uzun saçlı yaratığa benzeyen bir şey… Etrafında başka yaratıklar. 9 . Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi’nin iş sağlığı profesyonellerine ve işverenlere yol gösterici olmasını dileriz. iyi uygulama örneklerine ve rehberlere gereksinim duyarlar. Herkes bakar. Muhan Soysal hiç unutamayacağımız dersini verir: "Hayatta hiçbir şey Meninas'in resmi kadar belirgin ve net değildir. çalışanların sağlığını olumsuz etkileyen pek çok tehlike kaynağıyla birden nasıl baş edeceklerini bilemezler. diğerleri kübik şekillere bakıp yanlış anlamlar çıkarmaktan gerçekleri hiç göremeyecektir”. Muhan Hoca’yı rahmetle anarken. Picasso'nun resmine bakıp. Babası arkada ışık sızan kapıdan kızını izlemektedir. İşte bu noktada iş sağlığı profesyonelleri yasal düzenlemelere. İş hayatı. İş sağlığında da durum gerçekten Picasso’nun resmindeki gibi karmaşıktır. Bu resimde sandalyenin üzerinde oturan sarı uzun saçlı bir aristokrat kızının etrafındaki dadıları onun saçını tararken. Bozuk perspektifli bir oda. Bakar ama tarzı zaten kübik olan sürrealist resimde sanatla fazla ilgilenmeyenlerin anlayabileceği çok az şey vardır.Giriş Orta Doğu Teknik Üniversitesi İşletme Bölümü'nün hem en sevilen hem en çekinilen profesörü Muhan Hoca’nın Strateji Yönetimi dersinin ilk saati öğretim üyelerinin bile katılımıyla geçermiş ki her senesi ayrı ilginçlikteymiş.

10 .

İşyerinin sağlığı. iç içe geçmiş iş sağlığı bütününün diğer konularıdır. sağlıklarını hatta yaşamlarını kaybeden çalışanın sağlığı. civa. Tehlikelerin belirlenmesi. tüm süreçten ve çevre açısından konuya yaklaşmaktadır. çalışma şartlarından ötürü çalışanların sağlıklarının yitirilmesinin önlenmesi. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) ortak iş sağlığı tanımı bu işin profesyonellerine yol göstermektedir.I. Genel Bilgiler İş sağlığı oldukça geniş bir konudur. meslek hastalıkları. Ülkemizde ise. arsenik zehirlenmesi gibi geleneksel iş sağlığı sorunları daha tam çözülmemişken. ağır iş yükü. sanayileşmenin ortaya çıkardığı sağlık sorunlarıyla uğraşmaktayken. kurşun. İnsanoğlunun doğada varlığını sürdürebilmek için başlattığı çalışma eylemi yüzyıllar içinde biçim değiştirmiştir. çalışma sırasında sağlıklarını olumsuz yönde etkileyecek faktörlerden korunmaları. aynı zamanda yoğun bilgisayar kullanımı ve 11 . Üründe dâhil tüm sürecin sağlığı. elbette iş sağlığının merkezinde yer alan ana konusu olmalıdır. biryandan hala silikozis. alerjiler. Risk değerlendirmesinin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi. öte yandan bilgi teknolojisinin gelişmesiyle yeni sağlık sorunları ortaya çıkmıştır. insan ilişkilerini ve yaşamdan beklentilerini de etkilemiştir. İş sağlığı(*). İş güvenliği uzmanlığı. İşyeri hekimliği (İş sağlığının tıbbi yönü) Çalışanın (çalışanın) sağlığı -Meslek hastalıkları. Çalışan kişi bu işi yapmasaydı bu sağlık sorunlarıyla karşılaşmayacaktı. yeni çalışma biçimlerine bağlı ergonomik sorunlar. kimyasal ve psikolojik risk etkenleri kontrol altına alınmış. İş hijyeni (İş sağlığının teknik yönleri) Prosesin (süreç) sağlığı. İşyerinin çevreye etkileri. Gelişmiş ülkelerde enfeksiyonlar. İş sağlığı konusunun ana ekseni. kas iskelet sistemi hastalıkları. çalışanın sağlığıdır. çalışma ortamının sağlığı ve işyerinin çevreye etkileri de aslında birbirini tamamlayan. "her türlü işte çalışanların çalışanların fiziksel. -İş kazaları. özetle işin çalışana. Çalışma yaşamındaki bu değişim toplumların yapısını. Çalışanlar bir yandan tarımın. risklerin analizi. İşyeri hekimliği konuya çalışan odaklı yaklaşırken. iş kazaları. ruhsal ve sosyal yönden tam iyilik durumlarının korunması ve geliştirilmesi. Ürünün sağlığı. kontrol önlemlerine karar verilmesi ve bu önlemlerin alınması. (*) ILO ve WHO İş Sağlığı Uzmanlar Ortak Komitesinin 1950 yılında gerçekleştirdiği toplantısında yapılan iş sağlığı tanımı1995 yılında revize edilmiştir. psikososyal sorunlar gibi yeni hastalıklar ortaya çıkmıştır. iş hijyeni çalışma ortamından. ancak. -İşle ilgili hastalıklar. onların fizyolojik ve psikolojik yapılarına uygun bir işe yerleştirilmesi ve bunun sürdürülmesini. çalışanın da işe uygunluğunun sağlanmasını amaçlar”. yaşayış biçimini. kimlerin nasıl zarar görebileceğinin saptanması. Çalışma koşullarının olumsuzluğu nedeniyle sağlıkları da olumsuz etkilenebilen. fiziksel.

işsizlik. iş güvencesinin olmaması. daha fazla araştırma yapmak zorundadır. madende. hemşirenin. doktorun kısaca tüm çalışanların sağlığının işleri nedeniyle yitirilmesinin önlenmesi. Buhara Önal-ÇSGB-14/02/2007) WHO-ILO ortak iş sağlığı tanımın her türlü işte çalışanı kapsaması çok anlamlıdır. uzun süre çalışma. öğretmenin. Temel iş sağlığı hizmetleri çerçevesi içinde etkinliklerin akış şeması* *(Temel İş Sağlığı Hizmetleri. inşaat işlerinde çalışanların değil. ücret yetersizliği gibi pek çok psikososyal sorun ve denetimsiz kimyasal kullanımının tetiklediği alerjik hastalıklar gibi yeni sorunlar da karşımıza çıkmaktadır. 12 .Profesör Jorma Rantenen. Yalnız metal sanayiinde. sağlıklarının korunması hatta bununla da yetinilmeyip. sağlığın geliştirilmesi çağdaş iş sağlığı anlayışının da gereklerindendir. Bu geçiş süreci nedeniyle ülkemizin iş sağlığı çalışanları hem gelişmiş ülkelerin iş sağlığı çalışanlarından hem de geri kalmış ülkelerin iş sağlığı çalışanlarından çok daha fazla çalışmak. şoförün. banka çalışanının.duruş bozukluklarına bağlı kas iskelet hastalıkları. alışveriş merkezlerinde ayakta ve uzun süre çalışan tezgâhtarların. Çeviren: Dr.

Temel İş Sağlığı Hizmetleri (TİSH) Çalışanların büyük bir bölümü iş sağlığı hizmetlerinden yararlanmadan çalışmaya devam etmektedir. eğitim ve öğretim sağlamada işbirliği. iş kazası ya da meslek hastalığı veya şüphesi durumunda olayın/olgunun analizi. işletmenin bir hazırlık yönelimine gerek vardır. İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizine katılma. İş sağlığı hizmetleri önceden sağlanmamışsa veya yeni iş sağlığı hizmeti personeli çalıştırılmaya başlanmışsa. hijyen ve ergonomi. kişisel ve müşterek koruyucu donanım konularında öneride bulunma. İş ile ilişkisi bakımından. İşin çalışana uygunluğunun geliştirilmesi. İşyerlerinin tasarımı. ilkyardım. portör ya da işe dönüş muayenelerinin yapılması. çalışma ortamının gözetimi ile çalışanın sağlık gözetiminin bileşkesidir. Çalışanların sağlığının korunması ve geliştirilmesi amacıyla mesleki etkilenmeleri önlemeye yönelik yapılan tıbbi muayene ve tetkikleri ile bağışıklamayı. yıllık çalışma planının hazırlanması. Sağlık üniteleri. iş sağlığı hizmetleri. işe giriş. 2007). değerlendirilmesini ve bildirimini de içeren sağlığı koruyucu tüm çalışmalar. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi. Temel iş sağlığı hizmetleri. bir önceki yılın yıllık değerlendirme raporunun hazırlanması. bağışıklama çalışmaları. makine ve diğer teçhizatın durumu. ekonomi sektörüne. İşyerlerinde sağlığa zararlı risklerin tanımlanması ve değerlendirilmesi.161 No’lu ILO Sözleşmesi’nden: Her işverenin istihdam ettiği çalışanların sağlık ve güvenliği için sorumluluğu saklı kalmak kaydıyla ve çalışanların iş sağlığı ve güvenliği (İSG) konusunda katılımının gerekliliği göz önüne alınarak. İlkyardım ve acil durum tedavi hizmetlerini örgütleme. işletmedeki iş risklerine uygun ve yeterli olacak şekilde aşağıdaki görevleri kapsayacaktır. periyodik. genel hijyen koşularının izlenmesi. işletme büyüklüğüne. İş Sağlığı Gözetimi Kavramı Bu kavram. İSG kurullarına katılma ve çalışmalarında aktif rol alma. gerekli durumlarda yer ya da iş değişikliği önerisinde bulunma ve yine 13 . Çalışma ortamının gözetimi ve çalışan sağlığının gözetimi de TİSH’nin önemli etkinliklerindendir (Rantanen J. İş sağlığı. Yeni donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesine katılım. çalışanların ortamdaki riskler ve bunlara yönelik sağlık gözetimi konusunda bilgilendirilmesi. kantinler. acil tedavi. yatakhaneler ve işveren tarafından bu tür hizmetlerin sunulduğu yerler dâhil olmak üzere. çalışanın sağlığını etkileyebilecek çalışma ortamında ve iş uygulamalarındaki faktörlerin gözetimi. rehabilitasyon ve sağlığı geliştirme bu kavramın içindedir. iş sağlığı hizmetlerine olan ihtiyacı da artırmaktadır. sağlık kayıtlarının kişilik hakları çerçevesinde kilit altına alınması. çalışanların sağlığının gözetimi. tüm çalışmaların kayıt altına alınmasını. coğrafi alana veya iş sözleşmesinin içeriğine bakılmaksızın dünyadaki her çalışan bireye iş sağlığı hizmetlerini sağlamak için bir çabadır. İş sağlığı. Küreselleşmenin etkisiyle değişen çalışma koşulları. güvenliği. sağlık ve güvenlik eğitimlerine katılma. Bir çalışanın iş ortamının gözetimi. Mesleki rehabilitasyon önlemlerine katkıda bulunma. bakımı ve seçimi ve çalışma sırasında kullanılan maddeler dâhil olmak üzere işin planlanması ve organizasyonu konusunda tavsiyede bulunma.

Madde 126 . Ek-1 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi). Maddesinde de “herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğuna” dikkat çekilmektedir. fizik ve psikolojik yapısı bir bütün olarak ele alınmalıdır.Yenilecek ve içilecek şeyler satan veya veren veyahut taharet ve nezafete mütaallik sanatlar ifa edenler her üç ayda bir kendilerini muayene ettirerek bir sıhhi rapor almağa mecburdurlar. Sağlık gözetimi (sıhhi murakabe) kavramı mevzuatımızda yer almıştır. psikososyal.gerekli durumlarda mesleki rehabilitasyon çalışmalarına katılma sağlık gözetimi kavramının içinde değerlendirilmelidir. Risk Değerlendirmesi (RD) Nedir? (*) • RD işyerinizde insanlara neyin ne kadar zarar verebileceğine yönelik olarak yapılan dikkatli bir incelemedir. kimyasal. alışkanlıkları. Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi Çalışma hayatında iş sağlığı konularına ilişkin olarak bazı temel düzenlemeler vardır. Anayasa’nın 50. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve İş Kanunu gelmektedir. soy geçmişi. • RD’de önemli adımlar: –Tehlikelerin belirlenmesi. öz geçmişi. 127 ve 266. –Kimlerin nasıl zarar göreceğine karar verilmesi. Bir başka deyişle fiziksel. gözetmek. Aynı çalışanda gürültüye bağlı işitme kayıpları da. –Kontrol önlemlerine karar verilmesi ve uygulanması. Maddesinde “kimsenin yaşına. eğitimi. cinsiyetine ve gücüne uygun olmayan işlerde çalıştırılamayacağına”. iş kazaları sonrası ortaya çıkabilen post travmatik stres sendromu da. ne sıklıkla yapılacağı belirtilmiştir1. –RD’nin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi. Sözlüklerde “murakabe”nin sözcük anlamı denetlemek. Bir maden çalışanının karşılaşabileceği meslek hastalığının sadece toza bağlı pnömokonyoz olduğunu düşünmek büyük hatadır. Çalışanın mesleği.G: 6 Mayıs 1930 . becerileri. 56. biyolojik. Risk (*) Dr. Maddeler de konuyla ilgilidir.Sayı: 1489. 11593 Nolu Kanun. 14 . R. pnömotik kırıcı kullanımı nedeniyle el-kol vibrasyonu ve buna bağlı beyaz parmak hastalığı da aynı çalışanın karşılaşabileceği meslek hastalıklarından sadece bir kaçıdır. kontrol etmek olarak geçmektedir. Çalışma ortamı da bir bütün olarak değerlendirilmelidir. psikososyal ve kültürel yapısıyla bir bütün olarak ele aldığımız çalışanın etrafında tüm risk etkenlerini de bütün olarak değerlendirmek durumundayız. bu şekilde zararı önleyebilmek için yeterli önlem alıp almadığınızı ya da daha fazla önlem almanız gerekip gerekmediğini ölçebilirsiniz. Burak Birgören İSGİP Sağlık Gözetimi Eğitimleri “RiskDeğerlendirmesi” Notlarından Ülkemizde İş Kanunu ve bu kanun kapsamındaki yasal düzenlemelerin pek çoğunda “sağlık gözetimi” kavramına yer verilmiştir (bkz. –Risklerin analizi. Fiziksel. aile yapısı. ergonomik pek çok sorun bir arada çalışanın sağlığını tehdit etmektedir. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nda sağlık gözetiminin sürekliğini öngören periyodik-portör muayenesinin kimlere. Bunlar arasında başta Anayasa olmak üzere.

risklerin analizi yapılmalı. R. İşyeri hekimi önlemlerin alınmadığı bölümleri. Eğer işyerinde gece çalışması yapılacaksa. Bir kaynak işçisinin karşılaşabileceği sağlık sorunları konusunda bilgi sahibi olmalıdır.G: 27 Kasım 2010/ 27768 -İşyeri Hekiminin Görevleri Madde 15-a-5. kullanma suyu. çalışanların adları. risk analizi ideal sağlık gözetiminin olmazsa olmazı ve sağlık gözetiminin ilk hareket noktasıdır. risk faktörlerini saptamalıdır. toplu iş ilişkileri. sağlık çalışanlarıyla. kimlerin. işe başlamadan önce alınacak sağlık raporu ile belgelenmelidir. psikososyal. yıkanma yerleri. gece çalışması yapılan. 15 . kişilerin ve sendikanın iş sağlığına yaklaşımı. İşyeri hekimi işyerinin genel hijyen koşullarını (işyerinin genel temizliği. 2001). titreşim. makineleri veya işleri iş akış şeması üzerine işaretlemelidir. işyerinde güvenlik kültürünün düzeyi ile ilgili gözlemlerde bulunmalıdır. birbirleriyle. sendikanın varlığı. işyeri amirleriyle. bunun sonucuna göre alınacak kontrol önlemlerine karar verilmeli ve önlemler uygulamaya konulup RD gözden geçirilmeli ve gerekli durumlarda2 güncellenmelidir. Vardiyalı çalışılan. duş tuvalet) (ayrıntılı bilgi için bkz. 4857 sayılı İş Kanunu’nun ilgili maddesi göz önüne alınarak “gece çalıştırılacak çalışanların sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğu”. farklı kaynak teknikleri kullanabileceği. 4 İşyeri Hekimlerinin Görev. Riskli çalışma koşulları3 işyeri hekimince bilinmelidir. Ancak. İşyeri hekimi işyerindeki çalışma ilişkileri hakkında da bilgi sahibi olmalıdır. İşyeri içinde bunları yaparken. tozlara maruz kalma. Aynı kaynak işçisinin farklı günlerde farklı işler yapabileceği. DM. Bunun için de öncelikle işyerindeki tehlikeler belirlenmeli. görevleri ve yaşlarının kayıtlı olduğu listeye gerekli notları düşmelidir. nasıl zarar görebileceği saptanmalı. 3 Ergonomik olmayan koşullarda çalışma. biyolojik. İş akış şeması üzerinde riskli noktaları belirlemeli. işyeri durum saptaması yapmalı (bkz. içme suyu.postabaşıyla. kimyasal maddelere. yönetmeliklerde belirtilen görevlerini olabildiğince yerine getirmeye çalışmalıdır. Bu arada RD yapılana kadar iş yeri hekimi beklememeli. Kişisel ilişkiler (çalışanların. Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. gürültü. İşyeri hekimi çalışma ortamı ziyaretlerinde hem iyi bir gözlemci olmalı hem de çalışanlarla yaptıkları iş konusunda görüşerek bilgi ve deneyimini artırmalıdır. gözetebilmek için. İşyeri hekimi yapılan işi de bilmek durumundadır. formen . Ek-3 Genel Ortam Gözetimi) saptamalıdır (Emiroğlu. gazlara. “İşyeri RD” sonuçlarına ulaşmalıdır. yüksek tempolu çalışılan veya çalışma süresi uzun olan riskli çalışma türleri saptanmalıdır. İşyeri hekimi bu görevlerini yerine getirmek için işyerini ve yapılan işi tanımalıdır. kronik hastalığı olanların (HT. alınan önlemlere yaklaşım. o bölümde bir iş kazası olduğunda (ramak kala kazalar da dâhil). önceden hazırlanmış. kimyasal ve fiziksel tehlike kaynaklarını saptamalıdır. İşyerinde henüz yapılmamışsa. yemek yapılan ve yenilen yerler. çalışma koşulları ve çalışma ilişkileri hakkında bilgi sahibi olmalıdır. farklı tehlike 2 İşyerinde hiçbir değişiklik olmadığı durumlarda bile 5 yılda bir. işyeri yakınındaki başka işyeri çalışanlarıyla). soyunma odaları ve dolapları. Çalışma Ortamında İşyeri Durum Saptaması Ve Risk Değerlendirmesi İşyerinde temel görevi koruyucu hekimlik olan işyeri hekimi çalışanın sağlığını koruyabilmek. İşyerini Tanıma. C.Ayrıntılı bir şekilde sağlık gözetiminden söz eden yönetmeliklerin hemen hepsi sağlık gözetiminin işyerinde yapılacak RD’ye göre yönleneceğine dikkat çekmektedir. KBY vb) çalışma koşulları. ergonomik. iş güvenliği uzmanıyla birlikte RD çalışmalarına katılmalı ya da RD’nin yapılmasını sağlamalıdır4. karanlık. Ek-2 İşyeri İş Sağlığı ve Güvenliği Koşulları Saptama Formu). KAH. İşyeri hekimi üretim (iş akış) şeması üzerinde işyeri ortamını etkileyen. Yetki. lavabo. ağır iş yükü olan. uygun olmayan termal koşullar. İşyerinde tehlike kaynakları neyse o kaynağa uygun sağlık gözetimi planlanmalıdır. Bu risklere maruz kalan çalışanların kimler olduğunu bilmelidir. meslek hastalığı kuşkusu veya meslek hastalığı saptandığında.

değerlendirme ve belgelendirmeye ilişkin bilgiler ise son bölümüdür. c. g. taşlama tezgâh işçisi. meslek ile ilgili diğer mevzuat. Erken Kontrol Muayenesi. bunların içeriklerini öğrenmeli. i. e. j.kaynaklarından etkilenebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. tahribatlı muayeneci. verilerin değerlendirilmesi ve bildirilmesi konularını içermelidir. 16 .tr den. ark ocağı operatörü. kullanılan araç. Yer-İş Değişikliği. d. Ulusal Meslek Standartları’nın risk analizi yapacaklara. İşyeri hekimi. 5 Daha ayrıntılı bilgi için www. ulusal ve uluslararası yasal düzenlemeler hakkında bilgi sahibi olmalıdır. işin nasıl yapıldığını görmeli. bilgi ve beceriler. Bağışıklamayı.gov. gereç.myk. Örneğin metal iş koluna yönelik olarak “endüstriyel fırın işçisi. güvenlik ve çevre ile ilgili düzenlemeler. İşyeri hekimi çalışanın “iş sağlığı gözetimi” ile işe başlamalıdır. Pek çok sektöre yönelik standart hazırlanmış. işe giriş muayenesi yapacak olan işyeri hekimlerine ve aile hekimlerine yol gösterici bir kaynak olduğu görülmektedir5. daha sonra da bu işle ilgili bilimsel. öncelikle koruyucu hekimlik hizmetleri. h. Meslek profili (görevler. bir bölümü Resmi Gazete’de yayınlanmıştır. 2. tutum ve davranışlar) Ulusal Meslek Standardı’nın ikinci ana başlığıdır. Eğitim. izabeci. f. sağlık. mesleğe ilişkin diğer gereklilikler) gibi başlıklar yer almaktadır. Çalışanların Sağlık Gözetimi: a. 1. acil tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin bütünü akla gelmelidir. Çalışma Ortamı Gözetimi. b. İş sağlığı hizmetleri denildiğinde. İş sağlığı gözetimi ise. pek çok mesleğin standardı vardır. Uygun Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanımını. İşe Giriş Muayenesi. Aralıklı Kontrol Muayenesi (AKM). çalışma ortamı ve koşulları. başarı ölçütleri. mesleğin uluslararası sınıflandırma sistemindeki yeri. İşten Ayrılma Muayenesi ve Geç Muayeneleri. Bu standartlarda meslek tanıtımı (meslek tanımı. İşe Dönüş Muayeneleri. Ölçme. Resmi Gazete’de yayınlanmış Ulusal Meslek Standartlarına ve hazırlanmakta olan taslak Standartlara ulaşılabilmektedir. ilkyardım. Erken Tanıyı. ekipmanlar. Bu konuda ülkemizde 2006 yılında ÇSGB’nın girişimleriyle kurulan Mesleki Yeterlilik Kurumu’nun hazırladığı ‘Avrupa Yeterlilik Çerçevesi’ne uygun ‘Ulusal Meslek Standartları’na göz atmakta yarar vardır. ağır ve tehlikeli işler muayenesi. gereç ve donanımları kullandıklarını bilmeli. Ek ve Tamamlayıcı Muayeneleri. sağlığın geliştirilmesi. iş sırasında hangi araç. işlemler. Kayıtların tutulması. haddeci. metal doğramacı” vb. çalışanların sağlık gözetimi.

Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB)’den hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. gerekli önlemleri almak. İSGB ile OSGB’nin görevlerini yürütmesi için gerekli bilgileri bu birimlere aktarır. İşyeri ortam faktörlerinden kaynaklanan hastalıkların yükümlülük süresi bu süreyi aşan işyerlerinde. evrakların saklanması hastalıkların yükümlülük süresine göre uzar. sağlık ve güvenlikle ilgili konularda çalışanların görüşlerini alır ve katılımlarını sağlar. istenmesi halinde. soyadı. İşveren. işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanlarının görevlerini yerine getirebilmeleri için. Yapılan işin özelliğine göre. (10) İşveren. çalışanlara ilkyardım ve acil müdahale ile tüm önleyici ve koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerini vermekle yükümlüdür. denetlemek ve geliştirmek. İSG ile ilgili sorumlulukları çerçevesinde. işyerini teftişe yetkili iş müfettişlerine gösterilmesi zorunludur. (4) İşveren. çalışanların işe girişlerinde sağlık durumlarının yapacakları işe uygun olduğunu belirten sağlık raporu alınır. bu yükümlülüklerini. (5) İşveren. işin devamı süresince sağlık muayeneleri düzenli aralıklarla yapılır. İSGB ile OSGB’de görev yapan personelin adı. çalışma saatleri ile yetki ve sorumlulukları konusunda çalışanları bilgilendirir. çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerine uygun olarak sağlık gözetimine tabi tutmakla yükümlüdür. yeni işveren çalışanın kişisel sağlık dosyasını ister. çalışanların kişisel sağlık dosyalarını işten ayrılma tarihinden itibaren 10 yıl süreyle saklamak zorundadır. önceki işveren de dosyanın bir örneğinin sağlık birimince onaylanarak kişisel bilgilerin gizliliği ilkesine uyararak gönderilmesini sağlar. İSG mevzuatı doğrultusunda. (3) İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesinden işveren sorumludur. noter ya da ÇSGB tarafından onaylanmış bir deftere yazdıkları İSG’ye ilişkin önlem ve önerilerinin yerine getirilmemesinin sonuçlarından işveren sorumludur. (13) İşveren. başka bir işyerinden kendi işyerine çalışmak üzere gelen çalışanların sağlık bilgilerine ulaşabilmesini sağlar. İSGB ile OSGB’nin. uygulanmasını izlemek. (7) İşveren. İSG önlemlerini belirlemek. (8) İşveren. yasal mevzuatta belirtilen sürelerden az olmamak kaydı ile yeterli çalışma süresini sağlar. (2) İşverenler. sağlıklı ve güvenli çalışma ortamını sağlamak amacıyla. devamlı olarak en az 50 işçi çalıştırdıkları işyerlerinde bu hizmeti vermek için. işyerlerinde. iş kazası ve meslek hastalıklarını önlemek. kayıt ve bildirim yükümlülüklerini İSGB veya OSGB ile işbirliği içerisinde gerçekleştirir. 17 . İSGB ile OSGB personelinin işyerinde İSG hizmeti ile ilgili görevlerini etkin bir şekilde yerine getirmesi konusunda gerekli kolaylığı göstermek.Sağlık Gözetiminde İşverenin Hakları ve Yükümlülükleri (1) İşverenler. Bu kapsamda. İSG hizmetlerinin tamamını veya bir kısmını işyeri dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden alarak da yerine getirebilirler. Çalışanın işyerinden ayrılarak başka bir işyerinde çalışmaya başlaması halinde. (9) İşyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanının. Çalışanların İSG konusundaki yükümlülükleri. İşverenler. planlama ve düzenleme yapılmasını sağlamakla yükümlüdür. işverenin sorumluluğunu etkilemez. (6) İşveren. işyeri sağlık ve güvenlik birimi (İSGB) oluşturmakla ve bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer personeli ve sanayiden sayılan işlerde bir veya birden fazla iş güvenliği uzmanını görevlendirmekle yükümlüdürler. Bu defterin. (11) İşveren. (12) İşveren. İSGB personelinin işbirliği içinde çalışmalarını sağlar.

• RD’yi. belirlenen risklerle ilgili evrakların saklanması yükümlülük süresine kadar uzar (örneğin asbestle. (4) Çalışanlar. yürütülecek her türlü sağlık gözetimi faaliyetleri ile ilgili olarak çalışanları bilgilendirmek ve onamını (rızasını) almak zorundadır. rapor sonucu işveren ve çalışana yazılı olarak bildirilir. Yükümlülük süresi bu süreyi aşan meslek hastalığı riski bulunan işyerlerinde. kanserojen ve mutajen maddelerle çalışmalarda bu süre 40 yıldır). hekim. çalıştırılacağı işler ve çalışma koşulları belirtilir. işyerinde sağlık gözetiminin yerine getirilmesine ilişkin organizasyonlarda karar verme sürecinde yer alırlar. önlemleri uygularken. Eski işverenin sağlık birimi. daha sonra da sağlık gözetimi sonucunda elde edilen verilerin kullanılması ile ilgili bilgilendirilirler. Çalışanın işe girişinde ve iş değişikliğinde. 18 . Sağlık birimi. yaptığı işler ve çalıştığı ortamdaki maruziyet bilgileri ile bu maruziyetlerin değerlendirme sonuçları kişisel sağlık dosyalarında saklanır. • Öncelikle o çalışanın hastalığının tedavisine ve bildirimine yönelik görevlerini yerine getirmeli. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalı. Sağlık Gözetiminde Sağlık Biriminin Yükümlülükleri Sağlık birimi. öncelikle sağlık gözetiminde yürütülecek hizmetlerin amaç ve yöntemleri konusunda. Tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. Bu durumda. İşveren. Çalışma ortamı ve çalışanların sağlık gözetimine ait bütün bilgiler kayıt altına alınır ve belgeler saklanır. • Çalışanların veya temsilcilerinin görüşlerini almalı ve katılımlarını sağlamalıdır. • Riskleri önlemek veya azaltmak için gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil. çalışanların kişisel sağlık dosyalarını işten ayrılma tarihinden itibaren 10 yıl boyunca saklamak zorundadır. bilgilendirme ve eğitim programlarına katılmak ve gerektiğinde işbirliği yapmakla yükümlüdürler (2) Çalışanlar ve temsilcileri. yeni işverene ait sağlık birimi çalışanın kişisel sağlık dosyasını ister. riskleri önlemek veya azaltmak için alınan önlemleri gözden geçirmeli. uzman veya yetkili makam maruz kalan çalışanlar için tıbbi muayene (erken kontrol muayenesi) istemeli. sağlıklı bir çalışma ortamının oluşması için bu konuda hazırlanan talimat ve prosedürlere uymak. • Benzer bicimde maruz kalan diğer çalışanların sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenlemeyi yapmalıdır. sağlık muayeneleri. işe uyumunun belirlenmesi amacıyla yapılan sağlık muayenesi sonucunda oluşturulan raporda. işyeri sağlık biriminin çalışmalarını desteklemek. Çalışanın işyerinden ayrılarak başka bir işyerinde çalışmaya başlaması halinde. sağlık muayenelerinin sonuçlarıyla ilgili olarak hatalı veya hataya yol açabilecek bilgiye itiraz hakkına sahiptir. kişisel sağlık dosyasının onaylı bir örneğini işçiye verir veya yeni işverenin sağlık birimine kişisel bilgilerin gizliliği ilkesini gözeterek (örneğin iadeli-taahhütlü) gönderir.Sağlık Gözetiminde Çalışanların Hakları ve Yükümlülükleri (1) Çalışanlar ve temsilcileri. (3) Çalışanlar ve temsilcileri. Çalışanların sağlık bilgileri.

19 . F. Bu konuyla ilgili ülkemizde henüz yeterli bir bilimsel alt yapı bulunmadığı gibi. alınacak önlemlerin önceliğini bu sonuçlara bağlamak kişileri yanılgılara da götürebilir. İşle ilgili tehlikeleri sadece sayısal formülerle ifade edip. maddesinde: “Bu Kanunun amacı işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma koşulları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir. bazen daha fazlası işyerinde geçen bir kişinin çalışma ortamı işyeri hekimince iyi bilinmelidir. işyerinde RD yapılmasından sorumlu tutulmuştur. Ülkemizde İSG konusundaki temel yasa olan 4857 sayılı İş Kanunu. risk analizinin ve RD’nin yapılmasını sağlamalı ve bu çalışmalara katılmalı. son derece teknik bir iştir. 2010). Önemli olan. RD süreci karmaşık formüllere dönüştürülmekte. her işyerinin birbirinden farklı tehlikeler içerebileceğini göz önüne alarak. tehlikelerin kaynağında yok edilmesine yönelik önlemlere öncelik vererek ortadan kaldırılması ve risklerin kontrol altına alınması için çalışanların ve/veya temsilcilerinin görüşlerini de alarak gerekli çalışmaları planlamalıdır. anlaşılması ve uygulanması güç bir hale getirilmektedir. bir standardı da yoktur. Bu uygulamanın bilimsel altyapısı. İSG uzmanlarının öznel deneyimleri doğrultusunda gelişmektedir. insan sağlığını ilgilendiren ve sosyal boyutları ağır basan bir alandır. Bu yasanın 78.II. Çalışma Ortamı Gözetimi Çalışma ortamı gözetimi çalışanların sağlık gözetiminin ayrılmaz bir parçasıdır. Gününün en az üçte biri.” hükümleri yer almaktadır. araç ve gereçleri noksansız bulundurmak. işçiler de İSG konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler. kavramın ticari amaçlarla suiistimal edildiği izlenimi de uyandırmaktadır (Yılmaz. işçileri karşı karşıya bulundukları mesleki riskler.” 77. İşyeri hekimi işyerindeki tehlikeleri belirlemeli. İşverenler işyerinde alınan İSG önlemlerine uyulup uyulmadığını denetlemek. 4857 sayılı İş Kanununun 1. Avrupa Birliği (AB)’nin 89/391 sayılı çerçeve direktifi ve ülkemizce kabul edilmiş olan 155 ve 161 sayılı ILO sözleşmeleri de dikkate alınarak hazırlanmıştır. alınması gerekli tedbirler. İSG. Bu gerçek göz ardı edildiğinde. olasılık veya şiddeti ne olursa olsun mevcut her tehlikeye karşı en uygun bilimsel önlemleri almaktır. o kişinin sağlık durumu ya da hastalıkları ile ilgili değerlendirme oldukça yetersiz kalacaktır. Hatta risk analiz yöntemlerinden. mümkünse birden fazlası uygulanarak birlikte değerlendirilmesi gerekir. Ülkemizdeki uygulamalara bakıldığında. maddesine dayanılarak çıkarılmış olan yönetmeliklerde işveren. Maddesinde ise “İşverenler işyerlerinde İSG’nin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak. yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek ve gerekli İSG eğitimini vermek zorundadırlar. RD. Bu durum.

Fiziksel ve Kimyasal Özellikler. MGBF kimyasal madde üreticileri tarafından verilmek zorundadır. Maruziyet Kontrolleri/Kişisel Korunma. analiz ve kontrollerin yapılmasını sağlamalı. Diğer Bilgiler. Çevre ve Orman Bakanlığı) İşyeri hekimi ortam ölçümü. alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmalı ve uygulamaların takibini yapmalıdır. Taşımacılık Bilgileri. Mevzuat Bilgileri. Kaza Sonucu Yayılmaya Karşı Önlemler. İşyeri ortamında ölçülen değerlerin Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (MGBF-MSDS) ile uyumu kontrol edilmelidir. güvenlik bilgi formlarının hazırlanması ve dağıtılmasına ilişkin yasal düzenleme yapılmıştır. Ekolojik Bilgi.G: 26/12/2008-27092 – Mükerrer sayı.mgbf-msds (malzeme güvenlik bilgi formu-material safety data sheet) Güvenlik bilgi formunda yer alması gereken bilgiler:                 Madde/Müstahzar ve Şirket/İş Sahibinin Tanıtımı. R. kimyasal maddelerin çalışma ortamında bulunmasına izin verilen azami konsantrasyonu (MAK) ve önerilen eşik sınır değer (ESD) hakkında bilgileri içerir. etkin kontrolünü ve verimli gözetimini sağlamak üzere. Bertaraf Bilgileri. Kararlılık ve Tepkime. R. Bileşimi/İçeriği Hakkında Bilgi. Elleçleme ve Depolama. İlkyardım Önlemleri. Malzeme Güvenlik Bilgi Formları6 İşyerlerinde kullanılmak üzere piyasaya sunulan tehlikeli maddelerin ve müstahzarların insan sağlığı ve çevre üzerinde yaratabilecekleri olumsuz etkilere karşı. Yangınla Mücadele Önlemleri. 20 . Tehlikelerin Tanıtımı.G: 26 Aralık 2008/27092. 6 Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik. Toksikolojik Bilgi. (*)Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik. Bu formlar.

bilginin hazırlandığı tarihe bakılmalıdır. 7 ÇSGB. gürültünün 90. Uluslararası Kimyasal Güvenlik Programı (IPCS) tarafından hazırlanmaktadır. Gürültüye Karşı Alınması Gereken Önlemler Ultrasonik Parça Temizleme Aygıtı: Periyodik işyeri denetiminde sadece kapağının kapatılmasıyla.Malzeme güvenlik bilgi formuna ilişkin bu bilgiler. IPCS. RD kavramı gelişmeden önce de bilinen ve RD’nin temelini oluşturan “ortam ölçümleri” ilgili bakanlıklara ve kuruluşlara7 veya ilgili bakanlıklardan. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. WHO.9 dB’e düşürülebildiği görülmüştür.İSGÜM. malzeme güvenlik bilgi formunun sürekli güncelleştirildiği unutulmamalı. çalışma ortamına ilişkin bilgilerimizi kat kat artıracaktır.9 dB’den 84. Sağlık Bakanlığı. kuruluşlardan Türk Akreditasyon Kurumu’ndan (TÜRKAK) yetki almış laboratuvar veya kuruluşlara yaptırılmalıdır. C. Güvenlik bilgi formlarının ışığında işyeri denetimin yapılması. ILO ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNDP) ortak etkinliğidir. Ancak. Malzeme güvenlik bilgi formunun Türkçe ve güncel olmasına dikkat edilmelidir (Emiroğlu. 21 . 2001). üniversiteler.

hava akım hızı vb. ısı. R. Adana. Yapılan iş türüne göre değişmekle birlikte işyeri gürültü ölçümü (ve gürültü haritası çıkarılması). 8 9 Başvuru için www.G: 23 Aralık 2003/25325. İlgili mevzuata göre sanayiden sayılan. 22 . Kocaeli Bölge Laboratuvarları ile hizmet vermektedir8. ışıklı ve sesli uyaranlar da dâhil tüm işaretlemeler Yönetmeliğe uygun olarak yapılmalıdır. İSGÜM . Kurulun oluşturulmasının ardından kurul üyelerinin. kol. kimyasal maddelerin ortam ölçümü (organik buhar. devamlı olarak en az 50 işçi çalışan ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde her işveren bir İSG kurulu kurmakla yükümlüdür. Kayseri. Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği. İstanbul. İSG kurulunun diğer üyeleriyle birlikte periyodik işyeri denetimi yapmalıdır. bacak vibrasyon ölçümü gibi ölçümlerin gerek duyulanları yaptırılmalıdır (bkz. İşyeri hekimi.tr adresini kullanabilirsiniz.gov. işyeri termal konfor ölçümü (nem. işyeri toz ölçümü. Bu işi yaparken malzeme güvenlik bilgi formları ve ortam ölçüm sonuçları (varsa risk değerlendirme dosyasıyla) ile birlikte ilgili Yönetmeliğin9 de yanlarında olması kurulun işini kolaylaştıracaktır. gaz buhar). Kurul denetimlerden en az birini özellikle sağlık ve güvenlik işaretlemelerine ayırmalıdır. İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu İşyeri hekimleri ve tüm çalışanlar için sorunların konuşularak. o işyerinin niteliklerine uygun iç-yönetmelik taslağı hazırlayıp işverenin onayına sunmaları gerekmektedir. en etkin yer olması nedeniyle “İSG Kurulu” önemsenmelidir. Gereken yerlere. işyeri aydınlatma (ışık şiddeti) ölçümü.). İzmir. genel vibrasyon ölçümleri ve el. Ek-4 Ülkemizde ve Bazı Avrupa Ülkelerinde Çalışma Ortamındaki Bazı Maddelerin MAK Değerleri).İSGGM’ ne bağlı İSGÜM’dür.Ankara Merkez.Çalışma ortamında yapılan ölçümler konusunda ülkemizde en donanımlı ve deneyimli kurum olan ÇSGB . kurulun görevleri ve ulusal düzenlemelere yönelik birkaç eğitim toplantısı yaptıktan sonra.isgum. çözüm yollarının aranacağı. Bursa.

Kurul toplantı öncesi işyerinin büyüklüğüne uygun bir zaman ayırarak. Gereken durumlarda toplantıya ilgili kişiler de çağırılmalıdır. araştırma ve düzeltici faaliyet (DF) planlarını yapmalı ve uygulamaları takip etmelidir. Pek çok işyerinde bu görevler ya iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin üzerinde kalmıştır ve ekibin diğer üyeleri tarafından angarya olarak görülmektedir. İnsan kaynakları. Sağlık ve güvenlik işçi temsilcisinden oluşur. 6. Varsa sivil savunma uzmanı. bu kurullarda mevzuata uygun alınan kararları uygulamakla yükümlüdürler10. İşyeri hekimi. atölye ziyareti yapmalı. özellikle çalışanların katılımı sağlanmalıdır. aynı işverene ait birkaç işyerinin birbirine yakın olması halinde. iş kazası ve ramak kala kazaların değerlendirilmesi. İş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik eleman. işverenler. İşveren veya işveren vekili. sorunları yerinde görüp. Denetim sonrası hazırlanan raporlarda eksikliklerin neler olduğu. Bu işler yapılırken “İSG Kurulu”ndan olabildiğince destek alınmalı. 3. Kurul ayda en az 1 kez toplanmak zorundadır… İşverenler bu kurullarda mevzuata uygun alınan kararları uygulamak zorundadır. yıllık çalışma raporu ve bir sonraki yıl için hazırlanacak çalışma planlarının ekip ruhu içinde birlikte yapılması işyeri için bir kazançtır. İşyerinde bulunan sendika temsilcilerinin kendi aralarında seçecekleri kişi. 23 .G: 07 Nisan 2004/25426. Ek-5 Denetimlerde İstenebilecek Bazı Belgeler). İSG Kurulu ayda en az bir kez toplanmak zorundadır. diğer çalışanların da konuyla ilgili görüşlerini almalıdır. yılda bir ya da iki kez ortak (genişletilmiş) iş sağlığı güvenliği kurulu toplantısı ile bölgesel sorunların çözümüne katkı sağlanabilir. sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi. 8. personel. 5. İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu10 1. işyerindeki tehlike ve önlemlerin değerlendirilmesi (risk analizi ve değerlendirmesi). İşyerinde görevli formen. 2. 4. İş müfettişlerince yapılan işyeri denetimleri de işyeri hekimine çalışmalarında yol gösterecektir. Bir başka önemli nokta. R.İşyerlerinde verilecek İSG’ye yönelik eğitimlerinin planlanması. 10 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik. işyerinde sendika temsilcisi yoksa o işyerindeki çalışanların yarıdan fazlasının katılacağı toplantıda açık oyla seçilecek işçi. meslek hastalığı veya herhangi bir tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme. Ayrıca. 7. hatta bazen sorunun çözümüne yönelik önerilerini de içerebildiği görülmektedir (bkz. bunların hangi yönetmeliğe dayanarak rapor edildiği. İşyeri hekimi çalışma ortamı gözetimi kapsamında işyerinde meydana gelen iş kazası. ustabaşı veya usta.

Sedimantasyon Kontrol Belgesi Kontrol Belgesi Düzeltme İşlemleri Tolien Analizi Ksilen Analizi İş Sağlığı ve Güvenliği Temel Prensipleri (Kitap Satışı) Pnömokonyoz Değerlendirme Okuyucu Eğitimi Pnömokonyoz Filmi Okuma Danışmanlık Hizmetleri 24 . Bağıl Nem ve Hava Akım Hızı) Ölçümü Kişisel Gürültü Maruziyeti Ölçümü Tüm Vücut Titreşimi Kişisel Maruziyet Ölçümü El-Kol Titreşimi Kişisel Maruziyet Ölçümü Aydınlatma Ölçümü Frekans Analizi Foruier Transform İnfrared Spektrofotometresinde Serbest Silis Analizi İşyeri Havasında Dedektör veya Tüp İle Anlık Gaz Ölçümü Gaz Kromatografi Analizi Lifsi Tozların Konsantrasyon Tayini Lifsi Tozların Tür Analizi İSG Alanındaki Numunelerin SEM ile incelenmesi İSG Alanındaki Numunelerin SEM'’de Elektronik ortamda fotoğraf çekilmesi İSG Alanındaki Numunelerin SEM-EDS ile Elemental Mikroanalizi Yüksek Basınçlı Sıvı Kromotografisinde Analiz İyon Kromatografisinde Analiz (Her bir Numune için) Atomik Absorpsiyon Cihazı(Grafit/Alevli) ile Havada Ağır Metal Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Grafit/Alevli) 15/1 ile her bir ilave Element Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Hidrür Sistem) ile Havada Ağır Metal Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Hidrür Sistem)16/1 ile her bir ilave Element Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı ile Kanda Kurşun Analizi İdrarda Fenol Analizi İdrarda Hippürik Asit Analizi İdrarda TCA ( Triklororasetik) Analizi İşitme Testi (Odyometri) Fizik Muayene Elektrokardiyografi (EKG) Kanda Glikoz Tayini Kanda Kolesterol Tayini Kanda Albumin Tayini Kanda Total Protein Tayini Kanda GGT Tayini Kanda AST Tayini Kanda ALT Tayini Kanda ALP Tayini Kanda Üre Tayini Kanda Ürik Asit Tayini Kanda Kreatinin Tayini Tam İdrar Tetkiki PA Akciğer Filmi Çekimi ve Değerlendirilmesi (35x35) Solunum Fonksiyon Testi Tam Kan Sayımı. Basınç.İSGÜM Tarafından İşyerlerinde Yapılan Ölçümler ve Diğer Hizmetler Ölçüm ve Analiz İşyeri Havasında Toz Numunesi Alma ve Gravimetrik Değerlendirilmesi Hava Akım Hızı Ölçümü Termal Konfor Şartlarının (Sıcaklık.

toz ve gaz gibi fiziksel ve kimyasal faktörlerle.İşyeri hekimi işyerinde yeni bir bölüm veya sistem kurulacağı. tezgâh ve cihaz alınacağı durumlarda inceleme ve araştırma yaparak sağlık ve güvenlik yönünden uygun seçim yapılması için işverene önerilerde bulunmalıdır. işyeri aydınlatmasının yeterliliği ve termal konfor koşullarının (sıcaklık.9dB 95-99. Yanda örnek olması bakımından İSGÜM’ün bazı ölçüm ve analiz hizmetleri sıralanmıştır. toz. İşyeri ortamında işin özelliğinin gerektirdiği riskler değerlendirilerek. hava akım hızı vb. kapasite artırılacağı ya da yeni makine.9 dB 100 dB ve üzeri Gürültü haritası 25 . titreşim ölçümleri.9 dB 90-94. nem oranı. gaz.) ölçülmesi gereklidir. gürültü.9 dB 85-89. İşyeri hekimi çalışma ortamında işçileri etkileyen faktörlerle ilgili olarak hangi ölçümlerden yararlanacağını bilmelidir. titreşim. İşyerinde gürültü ölçümü 80-84. kişisel ekilenimler açısından gürültü. Pek çok yönetmelikte de belirtildiği gibi işveren çalışma ortamında gerekli ölçüm ve değerlendirmeleri yapmakla ve ideal bir çalışma ortamı oluşturmakla yükümlüdür.

termal konfor ve aydınlatma da çalışma ortamına yönelik bilgi sahibi olmamız açısından yapılması gereken ölçümlerdir. Ayrıca. Döküm ve kaynak atölyeleri için alttan emişli tezgâh. aşılardan. Açık griden siyaha doğru (sesin şiddetiyle orantılı olarak) ya da değişik renk ve tonları (kırmızı ya da mor en yüksek) olacak şekilde boyanabilir (Örn. sağlık gözetmenidir. danışmanıdır (işe girişten. gazlar. KKD seçimine kadar). hemşirelik. o işi yapması nedeniyle başına gelebilecek sağlık sorunlarını önlemek üzere orada bulunan hekimdir. Konusuyla ilgili bilimsel gelişmeler ile yasal düzenlemeleri takip edebilmek için sürekli eğitim görendir. Hemen tüm işyerlerinin ortak sorunu olan gürültünün insan sağlığı üzerine olumsuz etkileri ayrıntılı olarak ilerideki bölümlerde ve İSGİP Projesi kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”nde anlatılmıştır.     İşverenin herhangi bir diğer çalışanıdır. İşyerinin iş sağlığı sorumlusudur. İşçilerin. ergonomik düzenlemelerden. Çalışma ortam kirliğine neden olan tozlar. periyodik muayeneye. mühendislik vb) için eğitmendir. Fan çalışırken (duman çalışanın solunum Fan çalışmadığında duman ortama düzeyine ulaşmadan dışarı atılıyor) yayılıyor.İşyeri ortam ölçümleri işyerinin farklı pek çok noktasında yapıldıktan sonra.. Tüm çalışanlar ve yöneticiler ile iş sağlığı alanında eğitim görenler (tıp. Sağlıkla ilgili konularda diğer kuruluşlarla bağlantı noktasıdır…    26 . işyerinin krokisinin üzerine ölçüm sonuçları kaydedilerek işyerinin tehlike haritası çıkarılabilir. İşyeri Sağlık Birimleri ve İnsan Gücü İşyeri hekimi. o işyerinde. gürültü haritasının hazırlanması). Mesleki statüsü olan kalifiye bir işçidir. tütsü ve dumanlar da türleri ve konsantrasyonları açısından incelenmelidir. içme sularına.

İSGB.12. Yönetmelikte bu birimlerde 12 metrekareden az olmamak üzere en az bir muayene ve ilkyardım odası ile sanayiden sayılan işyerlerinde 8 metrekareden az olmamak üzere bir iş güvenliği uzmanı odası bulunması zorunlu tutulmuştur. Bunlar arasında 155 (1981) ve 161 (1985) sayılı sözleşmeleri Türkiye Cumhuriyeti 2004 yılında onaylamıştır. işyeri hekimi haftada ya da günde birkaç saat uğradığından..TİSH. hangi gereklilik durumunda diğer sağlık personelinin çalışacağı belirtilmemiştir. Ülkemizdeki düzenlemelerde. İSG hizmetlerinin yürütülmesine ve çalışacak personel sayısına yetecek büyüklükte. İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. poliklinikte geçen süre koruyucu hizmetler için belirlenen sürenin dışında tutulur11. Ancak. sektörü ve işçi sayısına göre Yönetmelikte belirlenen sürelerden az olmamak kaydı ile yürütür. Ülkemizde olduğu gibi birçok ülkede işyerlerinde öncelikle koruyucu hizmetleri yürütmek üzere sağlık hizmeti verilmesi yasa gereğidir. İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi. gerekli durumlarda ilkyardım ve acil müdahalede bulunabileceği. Orta büyüklükteki işyerlerindeyse. Pek çok küçük işletmede böyle bir birim ve mekân yoktur. Bu hizmet bir ekip tarafından sürdürülmeli ve başlıca koruyucu sağlık hizmetlerini içermelidir. işyeri hekiminin sağlık gözetimi hizmetlerini yerine getirebileceği bu yer işyeri sağlık birimidir. yeterince gün ışığı alması. Yıldız. havalandırılabilen ve zemini kolay temizlenebilen odalar olması tercih edilmelidir. 164 ve 171 sayılı tavsiye kararları konuyla ilgilidir (Bilir. Ancak eğer poliklinik hizmeti de veriliyorsa. İş sağlığı hizmetlerini düzene koymuş işyerlerinde genelde “işyeri hemşiresi” ya da “sağlık memuru”na rastlanmakla birlikte bazı işyerlerinin de “acil tıbbi teknisyen (att)” tercih ettiği görülmektedir. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelikte (R. İSGB. İşyerinde sağlanacak sağlık hizmetleri içinde ilkyardım. muayenelerde gereken tıbbi araç gereç ile acil müdahalelerde kullanılacak ilaçların konulabileceği bir mekâna gerek vardır. kolay ulaşılabilir. R. tercihen giriş katta kurulmalıdır. İşyeri sağlık örgütlenmelerinin sağlanması bakımından ulusal ve uluslararası çeşitli düzenlemeler vardır. A.G: 10 Şubat 2004/25369) belirtilen niteliklere uygun şekilde kurulur. İSG hizmetlerinin elle tutulur sonuçlara ulaşması. Kısaca. hekim ve yardımcı sağlık personeline ek olarak tehlike sınıfına uygun en az bir iş güvenliği uzmanı da ekibe katılır ve birimin adı iş yeri sağlık ve güvenlik birimi olur. İSGB. acil müdahale ve acil tedavi olanakları da olmalıdır.N. işyeri içinde kurulmuş olan veya işyeri dışındaki bir kuruluş tarafından sağlanan tıbbi ve teknik hizmetler bütünüdür. Ayrıca. bu alanda çalışanların ortak amaç ve ekip ruhundaki tutkunluğa bağlıdır. buraların gerçek sahibi sağlıkçı bir başka personeldir. N. İSG hizmetlerini işyerinin tehlike sınıfı. kayıtların tutulup saklanabileceği. Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri İşyeri Sağlık Birimi ve İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) İşyeri hekiminin muayenelerini gerçekleştirebileceği. bu birimin insan gücünün en az bir işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelinden oluşacağı ifade edilmiştir. sıcak ve soğuk akarsuyu olması. İşyeri Sağlık Birimi. Bu işyeri sanayiden sayılan işlerin yapıldığı bir yerse. 11 12 27 . Ayrıca 112. işyerini sağlıklı ve güvenli bir ortam haline getirerek çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek amacıyla.G: 27 Kasım 2010/27768. Bu düzenlemelerde işyeri sağlık hizmetlerinin kuruluş ve çalışmalarıyla ilgili ilkeler başlıca ILO tarafından belirlenmiştir. 2004).

Ülkeler sağlık sistemlerine ve gereksinimlerine göre farklı modellerle iş sağlığı hizmetleri uygulamaktadır. ortak sağlık birimi (group model).).A. b) Tansiyon aleti. in-company model). s) Tekerlekli sandalye. 28 . branch-spesific model). perde vb. aşılar ve antiserumlar. j) Pansuman seti. iş koluna özel ortak sağlık birimi (industryoriented. ç) Oftalmoskop. d) Termometre. i) Boy ölçer. h) Refleks çekici. ğ) Muayene masası. Rantanen. tıbbi atıklar ve çöpler için 22/7/2005 tarihli ve 25883 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak gerekli tedbirleri alır. p) EKG cihazı. özel sağlık merkezleri. n) Seyyar lamba. o) Buzdolabı. Fedotov. m) Manometreli oksijen tüpü (taşınabilir). Not 1: Birden fazla işyeri hekiminin bir arada çalıştığı birimlerde. J. e) Işık kaynağı.İSGB VE OSGB’LERDE BULUNACAK ASGARİ MALZEME LİSTESİ11 a) Steteskop. ı) Tartı aleti. Ülkemizde öteden beri süregelen işyeri içinde işyeri hekimliği hizmetlerinin yanı sıra diğer modeller de uygulanmaktadır. yukarıdaki tıbbi cihaz ve malzemelerden (a)’dan (h) bendine kadar (h bendi dahil) olanlar her işyeri hekimi için ayrı ayrı bulundurulur. Yıldız. Bazı büyük işletmelerde daha sistemli ve donanımlı işyeri sağlık birimleri kurulmuştur. l) Keskin atık kabı. işyeri içinde sağlık birimi (in plant.. g) Paravan. Birinci basamak iş sağlığı hizmeti sunan birimler arasında.. f) Küçük cerrahi seti. A. Ek-6 İş Sağlığı Konusunda Ülkemizdeki Son Düzenlemelerden Bazıları). ulusal birinci basamak sağlık kuruluşları. enjektör.N. N. ş) 15/2/2008 tarihli ve 26788 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkındaki Yönetmelikte bulundurulması zorunlu tutulan temel acil ilâçlar. 2004. k) Dil basacağı. sosyal güvenlik sistemi sağlık birimleri sayılabilir (Bilir. c) Otoskop. gazlı bez gibi gerekli sarf malzemeleri. ö) İlâç ve malzeme dolabı. r) Negatoskop. Not 2: Birimler.. I. yangına karşı alınması gereken tedbirleri alır. Özel mobil işyeri sağlık hizmetleri ve OSGB’de iş sağlığı hizmetlerinde görev almaktadır (bkz.

) hizmet vermesi esastır. aynı işyeri hekiminin. %5 dextroz 500 cc % 0. att ya da çevre sağlığı teknisyeni vb. 29 . sağlık memuru.9 luk NaCl. 15 metrekarelik ilkyardım ve acil müdahale. İSG hizmetlerini işyerinin tehlike sınıfı. OSGB’lerin yetki aldıkları adresin bulunduğu il sınırları dışında hizmet verebilmesi için o ilde şube açmaları zorunludur. gerekli donanım ve personele sahip olan ve İSGGM tarafından yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılan birimdir. SAĞLIK KURULUŞLARINDA BULUNDURULMASI ZORUNLU ASGARİ İLAÇ LİSTESİ (*) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 İsoptine ampul Heparine Kortikosteroid ampul Antispazmodik ampul Antianksietik ampul Methergine ampul Polivinil prolidine iyot sol. İSG hizmetlerinin yürütülmesine ve çalışacak personel sayısına yetecek asgari büyüklükte en az 10 metrekarelik muayene.4 Calcium glukonat %10 Dopamin Lidocain %2 Antihistaminik Aminophillin Diazepam . sektörü ve işçi sayısına göre belirlenen sürelerden az olmamak kaydı ile yürütür. Bu kişilerin.olmalıdır. hizmet sunulan işyerine. OSGB. 5 amp 2 amp 2 amp 2 amp 5 amp 2 amp 2 amp 1 kutu 5 amp (*) Ayakta Teşhis Ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik [(RG: 10 Mart 2010-27517. 500cc. Analjezik Adrenalin 1 mg Atropin sulphat 0. aynı iş güvenliği uzmanının ve aynı diğer sağlık personelinin (hemşire. 10 metrekarelik iş güvenliği uzmanı odaları ile 12 metrekarelik bekleme yerinden oluşmalı. Nidilat kapsül Diüretik 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 1 adet 2 adet 2 adet 2 adet 1 adet 5 amp 5 amp 5 amp.Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) Bir veya birden fazla işyerine İSG hizmetlerini vermek üzere işyeri dışında kurulan. OSGB’ler.Ek-1-ş bendinde de gönderme yapılan yönetmelik)].Ek-11)-(İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. İSG hizmetlerinin etkin yürütülmesi amacıyla. Ancak niteliği gereği birden fazla ilde yürütülmesi gereken yol ve nakil hattı inşası veya bakımı gibi işlerde hizmet alınan OSGB’nin işin yapıldığı illerden herhangi birisinde yetkilendirilmiş olması yeterlidir. birden fazla OSGB’de görev alamayacakları da belirtilmiştir. 500 cc %20 mannitol 500 cc 1/3 İzodeks 500 cc.5 mg Sodyum bikarbonat % 8. OSGB’lerle ilgili düzenlemelerde en az bir işyeri hekimi. en az bir iş güvenliği uzmanı ile en az bir diğer sağlık personeli istihdamı zorunlu tutulmuştur.

Toplum Sağlığı Merkezleri-Çalışanların Sağlığı Birimi (TSM-ÇSB) Sağlık Bakanlığı’na bağlı TSM’lerin. sosyal çalışmacı vb.İSGGM’ne bildirilir. ÇSB’de işyeri hekimliği hizmeti sunulabilmesi için. ÇSB’de görevlendirilecek hekimlerin işyeri hekimliği sertifikasına sahip olmaları gerekir. 15 03. TSM’lere bağlı olarak özel veya kamuya ait farklı binalarda hizmet verecek şekilde kurulabilir. İlgili yönergede TSM’de çalışan personelin görev tanımları içinde iş sağlığına ilişkin görevler de yer almaktadır15. İşyeri hekimleri. Hemşire ve Ebenin Görevleri (Madde 35-36). personelden oluşan iş sağlığı hizmetleri ile ilgili bir işbirliği kurulu oluşturulur.G: 16 Haziran 2011/20065. Röntgen Teknisyeninin Görevleri (Madde 38). Bu TSM’ler için yetkilendirilmek amacıyla ilgili yönetmelik hükümlerine göre hazırlanan başvuru dosyası ÇSGB’na gönderilir. 13 14 30 . ÇSB birimi içindeki işyeri hekimliği hizmeti koordinasyonuyla ilgili idari görev dağılımlarını yazılı olarak yapar ve yapılan idari görev dağılımlarını İSGGM’ne bildirir. sağlık memuru (toplum sağlığı) veya acil tıp teknisyeni görevlendirilmesi zorunlu ise bu personele yapacağı işlerle ilgili hizmet içi eğitim verildikten sonra iş sağlığı hizmetlerinde görevlendirilir. Çalışanların Sağlığı Birimi (ÇSB) Hangi TSM’lerde bu birimin kurulacağı ildeki Sağlık Müdürlüğünce belirlenir. görevlendirildikleri işyerlerinin ilgili yönetmelikte belirtilen görevlerini yerine getirmek için belirlenen süreler dışında kalan zamanlarında TSM bünyesindeki sorumlu hekimce verilen diğer görevleri de yaparlar. İlgili Bakanlığın belgelendirmesi ile ÇSB kurulur ve tescil için ÇSGB. ilgili yönetmelik hükümlerine göre yetki belgesi alınır ve işyerleri ile ayrı sözleşme yapılır. çevre sağlığı teknisyeni görevlendirilir. R. Müdürlük tarafından ÇSB biriminde gerek görülmesi halinde mühendisler gerekli sertifika programına gönderilerek iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilebilir. R.G: 27 Kasım 2010/27768. İş güvenliği uzmanına.08. Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usûl Ve Esasları Hakkında Yönerge. Ayrıca ÇSB’de iş güvenliği hizmeti verilmesinin de önü açılmıştır. diyetisyen. TSM. psikolog. Ancak hemşire.Sağlık Memuru (toplum sağlığı). TSM sorumlu hekiminin izinli olduğu hallerde yerine vekâlet eden kişi bu görevi yürütür. en az bir diğer sağlık personeli.Çevre Sağlığı Teknisyenlerinin Görevleri (Madde 37). işyerlerine İSG hizmeti verebileceği ifade edilmiştir14. en az bir işyeri hekimi. Diğer sağlık personeli görevi için öncelikli olarak. İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. Bu kurul üyeleri kendi alanları ile ilgili olarak iş yeri hekimlerinin yürüttükleri çalışmalara katılırlar.2011 tarihli Toplum Sağlığı Merkezleri Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge-Hekimin Görevleri (Madde 34).OSGB. öncelikli olarak tıbbi sekreter veya veri hazırlama kontrol işletmeni (VHKİ) olmak üzere bir personel görevlendirilmesi zorunludur. fizyoterapist. “Çalışanların Sağlığı Birimi” kurarak bu alanda özellikle bugüne dek temel iş sağlığı hizmetlerinden yararlanamayan çalışanlar başta olmak üzere. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelikte belirtilen niteliklere uygun oluşturulur13. İhtiyaç olması halinde sorumlu hekimin talebi ile müdürlük tarafından uzman hekimler. ÇSB.

31 . İşyeri Hekimliği Sözleşmesi) imzalaması gerekmektedir. İşyerinde sağlığa zararlı risklerin değerlendirilmesi ve önlenmesi ile ilgili mevzuata göre yapılması gereken koruyucu sağlık muayenelerini yapmak. OSGB ve TSM Çalışanların Sağlığı Birimlerinin İnsan Gücü İşyeri Hekimi İşyeri hekimliği yapacaklar yasal mevzuata uygun “İşyeri Hekimliği Belgesi”ne sahip olmak zorundalardır16. yemekhane. İş sağlığı. Üç nüsha imzalan sözleşmenin biri işyeri hekiminde kalır. Bulunması halinde İSG kuruluna katılarak çalışma ortamı gözetimi ve çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili danışmanlık yapmak ve alınan kararların uygulanmasını izlemek. İSG çalışmaları kapsamında işyerinde periyodik incelemeler yapmak ve risk değerlendirme çalışmalarına katılmak.İSGB. kreş ve emzirme odaları ile soyunma odaları. Mahalli idareler ile kurum tabipliklerinde çalışan işyeri hekimliği yapacak hekimlerin döner sermaye ek ödemesi almadıklarına dair resmi yazı. yatakhane. İşyeri aşağıdaki diğer belgelerle birlikte sözleşmenin bir örneğini ÇSGB-İSGGM-Yetkilendirme Daire Başkanlığı OSGB Yetkilendirme Şube Müdürlüğü’ne iletir ve onay cevabı beklenir. 2. 1. Hekim veya işyeri hekimi olarak herhangi bir özel ve resmi kurumda çalışması halinde varsa muayenehanede çalışma saatleri. İşyerinin faaliyet konusunun. "Beyan ettiğim durumlarda olabilecek herhangi bir değişikliği tarafınıza zamanında bildireceğimi. Bölüm XIII. İşyerinde İSG’nin geliştirilmesi amacıyla gerekli aktiviteler konusunda işverene tavsiyelerde bulunmak. Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumları ile işyerinde olabilecek sağlık tehlikeleri arasında bir ilişkinin olup olmadığını tespit etmek.G: 27 Kasım 2010/27768. 4. Kantin. 6. duş ve tuvaletlerin bakımı ve temizliği konusunda gerekli kontrolleri yaparak tavsiyelerde bulunmak. 7. a) Rehberlik ve danışmanlık. R. gerektiğinde çalışma ortamı ile ilgili 16 İşyeri Hekimlerinin Görev. hijyen. Herhangi bir kuruluşta sorumlu müdürlük görevi yapmadığının beyanı. İşyeri hekimliği sertifikası fotokopisi. gereklidir. İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi-XIII. toplu koruma yöntemleri ve KKD’ler konularında tavsiyede bulunmak. 3. 5. Emekli ise emekli belgesinin sureti. İşyeri hekiminin görevleri aşağıda listelenmiştir. Yetki. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik." beyanı. Bakanlığa yapılan işyeri hekimliği başvurusunda.1. bu konu ile ilgili ileride olabilecek sorumlulukları kabul edeceğimi beyan ve taahhüt ederim. Sözleşmede belirtilen yerlerin ve sürelerin dışında başka bir yerde herhangi bir görevde bulunulmadığı."15/8/2009 tarihli ve 27320 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri Hakkında Yönetmeliğin 57nci maddesi uyarınca oluşturulan Tehlike Sınıfı Belirleme Komisyonunun görüşleri doğrultusunda işyerlerinin İSG açısından yer aldığı tehlike sınıfları listesi"nde hangi maddeye girdiğini belirten. ilgili yetkilinin imzalı beyanı ile başvurusu. İşyeri hekiminin bir işyerinde göreve başlayabilmesi için “İşyeri Hekimliği Sözleşmesi” (bkz.

İSG alanında yapılacak araştırmalara katılmak. bağışıklama çalışmaları yapmak. 4. 4. İş sağlığı. İşçilerin işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve yönetmelik ekinde verilen örneğe uygun olarak düzenlemek ve işyerinde muhafaza etmek. İşyeri yöneticilerine. 1. 8. 3.8. Yeni teknoloji ve donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi mevcut uygulamaların iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. 3. portör muayenelerinin yapılmasını sağlamak. bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. Sağlık gözetimi sonuçlarına göre. c) Eğitim ve bilgilendirme. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği yaparak hazırlamak. 6. 1. 3. birden fazla iş kazası geçirmiş olanlar gibi çalışanların. Hassas risk grupları. ölçümler yapılmasını sağlayarak. Gece postaları da dâhil olmak üzere çalışanların sağlık gözetimini yapmak. 7. İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizi ile iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. Gerekli laboratuvar tetkikleri. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi ve eğitim sağlanması için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. kronik hastalığı olanlar. radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak. İSG kurulu üyelerine. madde bağımlılığı olanlar. işyerindeki sağlık gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve yönetmelikte belirtilen örneğine uygun yıllık değerlendirme raporunu hazırlayarak elektronik ortamda Bakanlığa (ÇSGB) göndermektir. 5. 4. Sağlık gözetimi konusunda işçileri bilgilendirmek ve onların rızasını almak. 9. . Bağımlılık yapan maddelerin kullanımının zararları konusunda işyerinde eğitim vermek. Yıllık çalışma planını. meslek hastalığı tanısı veya şüphesi olanlar. İşyerinde ilkyardım ve acil müdahale hizmetlerinin organizasyonu ve personelin eğitiminin sağlanması çalışmalarını ilgili mevzuat doğrultusunda yürütmek. 32 d) İlgili birimlerle işbirliği. meslek hastalığı tanısında yetkili hastaneler ile işbirliği içinde çalışmak. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde çalışma ortamının gözetimi kapsamında gerekli ölçümlerin yapılmasını önermek. b) Sağlık gözetimi. 2. Bulaşıcı hastalıkların kontrolü için yayılmayı önleme ve bağışıklama çalışmaları yapmak. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen şartlarını sürekli izleyip denetlemek. İş kazasına uğrayan veya meslek hastalığına yakalanan çalışanların rehabilitasyonu konusunda işyerindeki ilgili birimlerle. 2. uygun işe yerleştirilmeleri için gerekli koruyucu sağlık muayenelerini yaparak rapor düzenlemek. işçilere ve temsilcilerine genel sağlık konularında eğitim vermek ve bu eğitimlerin sürekliliğini sağlamak. Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek. sağlık riskleri ve yapılan sağlık muayeneleri konusunda işçileri yeterli ve uygun şekilde bilgilendirmek. 1. ölçüm sonuçlarını değerlendirmek. İşin yürütümünde ergonomik ve psikososyal riskler açısından çalışanların fiziksel ve zihinsel kapasitelerini dikkate alarak iş ile çalışanın uyumunu sağlamak ve çalışma ortamındaki stres faktörlerinden korunmaları için araştırmalar yapmaktır. alınan sonuçların çalışanların sağlığı yönünden değerlendirmesini yapmak. 2.

c) İşçi ve ailelerinin sağlık sorunlarını çözmede. danışmanlık hizmeti alan ve olumlu davranış değişikliği gösteren çalışanların sayısının arttığı saptanmıştır (Bilir. tedavisi ve izlemi ile ilgili hemşirelik girişimlerini planlar. d) Çalıştığı işyerinde yapılan iş. i) Beslenme ve kilo kontrolü. g) İşyeri sağlık birimine başvuranların sağlık muayenelerinin yapılmasına yardım eder.5. 33 . herhangi bir hastalık semptomu gösterenleri daha ileri bir tetkik ve tedavi için sevk eder. A. sağlık memuru. gereksinimlerini karşılamada onlara rehberlik eder. İSG. Elde edilen verilerle hasta ve sağlam bireyleri ayırarak. b) Sağlıklı ve güvenli bir işyeri sağlamak için. e) İşyeri ortamının etkisi ile oluşan sağlık sorunlarında alınacak önlemler konusunda öneride bulunur ve bu önerilerin uygulanmasını sağlar.. İşyeri hekimi dışında işyeri sağlık biriminde görev yapabilecek diğer sağlık personeli işyeri hemşiresi. Burada hemşirelerin genel görev. uygular ve değerlendirir. f) Çalışanların hastaneye sevk işlemlerini sağlar.G: 19 Nisan 2011/27910. kişisel koruyucu kullanan. Örneğin. ğ) İşe bağlı olan ya da olmayan kazaların önlenmesi için diğer iş sağlığı hizmet ekibi üyeleri ile birlikte koordineli çalışır. uygular ve değerlendirir. Bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde yıllık çalışma planını ve yıllık değerlendirme raporunu hazırlamak. Diğer Sağlık Personeli (İşyeri Hemşiresi vd. R. ı) Çalışanların ruh sağlığını koruma ve geliştirmeye yönelik sağlık programları düzenler. Yıldız. Yapılan işin niteliğine göre işe giriş ve periyodik muayeneleri işyeri hekimi ile birlikte planlar ve yapar. Tam gün işyerlerinde çalışan hemşire. yetki ve sorumluluklarının yanı sıra işyeri hemşiresinin görevleri şunlardır: a) Çalışma ortamı ile ilgili sorunların saptanmasında ve önceliklerin belirlenmesi konusunda diğer iş sağlığı hizmet ekibi üyeler ile birlikte çalışmalar yürütür. tedavisini izler ve rehabilitasyon hizmetlerine katılır. işyeri sağlık birimi hizmetlerinin ayrılmaz bir parçasıdır. hatta sertifikasyon programları iş sağlığı ekibinin daha donanımlı ve profesyonel çalışabileceği unutulmamalıdır. 17 Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. öz/soy geçmiş özellikleri. Ancak iş sağlığı konusunda eğitimlere katılmış olanlar tercih edilmeli. sigara bırakma gibi sağlık davranışlarını geliştirmeye yönelik olarak sağlığı geliştirme programları planlar. İşyeri hemşiresi de diğer yardımcı sağlık personeli kapsamındadır. İşyeri hemşireliğinin etkinlikleri sonucunda işe devamsızlığın azaldığı. düzenli egzersiz.N. stres yönetimi.. acil tıbbi teknisyen veya çevre sağlığı teknisyeni olabilir. çalışma yaşamı ile ilgili özellikleri sağlık düzeyleri hakkında bilgi toplar ve bunların kayıtlarını tutar. hijyen. h) Meslek hastalıklarının önlenmesi. hekim tarafından reçete edilen ilaçları uygular. işverenin de katılımını sağlayarak gözlem yapar ve çalışan sağlığını tehdit eden riskleri saptar. KKD’ler ve toplu korunma yöntemleri konularında bilgi ve eğitim verilmesi için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. 2004).) Çalışanların sağlığının korunmasında ve geliştirilmesinde işyeri hemşiresinin rolü ve yeri kabul edilmiştir. bulunması halinde İSG kurulu üyelerine ve işçilere genel sağlık. Yöneticilere. ilgili Yönetmelik17 içinde “İş Sağlığı Hemşiresi” görev yetki ve sorumlulukları tanımlanmıştır. 6. ç) İşyeri çalışanlarının sosyo-demografik. iş süreçleri ve yönetim özellikleri ile ilgili bilgi toplayarak çalışanın sağlığını olumsuz etkileyebilecek tehlike ve riskleri belirler. Bu konuda Sağlık Bakanlığı’nın son dönem düzenlemeleri dikkat çekicidir. N.

Aynı gün 2 yönetmelik daha ÇSGB tarafından çıkartılmıştır. Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik” yayınlanmıştır. iş sağlığı gözetiminde işyeri hekimine güç verecektir (Yıldız. temizlik ve alet muhafazaları için bir sağlık personelinin görevlendirileceği. çalışma çevresinde sağlığı bozan faktörleri saptar ve gerekli önlemleri alır. ilk müdahale odaları ve ilkyardım istasyonları ve ilkyardım istasyonlarının bakım. Yukarıdaki Tüzüğün Dördüncü Kısım’ındaki 18 Maddesi. ağır ve tehlikeli işlerin yapıldığı işyerlerinde. r) İşyeri sağlık biriminin çalışmaları ile ilgili istatistikleri oluşturur ve ilgili birimlere rapor eder. sonuçlarını raporlandırır. R.1997-Sağlık İşçisi Eğitim Standardı-TS12280. ü) İş sağlığı hemşiresi olmak isteyen öğrenci hemşirelerin uygulama eğitimlerini destekler.. sertifika almış. bu kişilerin yapılan işle ilgili bilgilendirilmeleri ve özellikle biyolojik risk etmenleri konusu başta olmak üzere tüm eğitim çalışmalarına katılmaları sağlanmalıdır. o) İşyerine bağlı kreş ve anaokulunun sağlık kontrolünü yapar. ş) Sağlık merkezinde kütüphane oluşturulmasını destekler. iş sağlığı konusunda duyarlı. Biri “İş Güvenliği Uzmanlarının Görev. Bu yönetmeliklere göre 18 19 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. Ayrıca. İşyeri sağlık biriminin doğrudan elemanı olmasa da işyerinde çalışan. m) İşyerinde çalışan kronik hastalıklı bireylerin bakımı ile ilgili hemşirelik girişimlerini planlar. bir sağlık personelinden başka ilkyardım ve kurtarma kursu görmüş en az bir kişi de bulundurulması gerektiği belirtilmiştir18. Mevzuatımızda ilkyardım odaları. Yetki. güvenlik kültürüne sahip. saklanmaları. Maddeler.j) İşyerinde oluşan küçük yaralanma ve hastalıklarda ilk müdahaleyi yapar. iş güvenliği eğitimi almış çalışanların (sağlıkçı işçi-sağlık işçisi) varlığı. bunların sağlanamadığı durumlarda. 106-107. 1997). ö) İşyeri yemekhanesinde görev alan personele kişisel hijyen. l) Çevre koşullarının düzeltilmesi için diğer ekip üyeleri ile işbirliği yapar. p) İşyeri sağlık güvenlik kurullarının etkin üyesi olarak toplantılara katılır. t) İş yerinde çalışan gebe ve emzikli kadınların izlenmesi ve zararlı maddelerden korunması için gerekli tedbirlerin alınmasını sağlar. u) Çalışmalarında etik ilkeleri gözetir ve çalışanın haklarını korur. memur ve yardımcı hizmetlerden sorumlu kişilerin bulunması. uygular ve değerlendirir. diğeri de “İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği”dir. kişisel ilkyardım paketlerine. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik”. ilkyardım çantaları ve dolaplarının içeriklerinden. İşyeri sağlık biriminde olanaklar ölçüsünde sağlık personelinin dışında tıbbi sekreter. A. çevrede zararlı olabilecek maddelerden numune alır. k) İşyerinde çalışanlardan ilkyardım ekibi oluşturur ve bu gruba ilkyardım anında yapılacaklar konusunda eğitim verir. s) Çalışanların sağlık sorunlarının belirlenmesi ve çözüm yollarının geliştirilmesine yönelik konularda araştırmalar planlar. hastalanan veya iş kazasına uğramış çalışanların en yakın sağlık tesisine taşınmaları için gerekli araç ve gereç bulundurma zorunluluğuna kadar pek çok ayrıntı düzenlemelerimizde yer almaktadır19.N.G: 11 Ocak 1974/14765. 27 Kasım 2010 tarihinde 27768 sayılı Resmi Gazete’de “İşyeri Hekimlerinin Görev. yürütür ve denetler. Yetki. İşyerinin özelliğine göre uygun ilkyardım ünitesini ve malzemelerinin teminini ve kullanıma hazır olmasını sağlar. n) İSG bilincinin geliştirilmesi konusunda ilgili birimlerle iş birliği halinde çalışmalar yapar. işleme. İşyeri hekimi bulundurma zorunluluğundan. bu görevleri yapacak ilkyardım kursu görmüş yeterli bir eleman bulundurulacağı yazılmıştır. ilkyardım eğitimi görmüş. 34 . işlendikten sonra saklama konularında sağlık eğitimlerini planlar. mutfak hijyeni ve besinlerin satın alınmaları.

İşyerinde yapılan çalışmalar ve yapılacak değişikliklerle ilgili olarak tasarım. sağlanması. İş güvenliği uzmanının görevleri şunlardır: Rehberlik ve danışmanlık. KKD’lerin seçimi. bakımı. seçimi ve kullanılan maddeler de dâhil olmak üzere işin planlanması. acil durum planı doğrultusunda hareket edilmesini sağlamak. makine ve diğer teçhizatın durumu. İSG mevzuatına ve genel iş güvenliği kurallarına uygun olarak sürdürülmesini sağlamak için işverene önerilerde bulunmak. İşyerinde kaza. organizasyonu ve uygulanması. bakımı. gerekli çalışmaları planlayarak alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmak ve takibini yapmak. mimar veya teknik eleman olarak tanımlanmıştır. Risk değerlendirmesi. RD’nin yapılmasını sağlamak. periyodik olarak eğitimleri ve tatbikatları yaptırmak. saklanması ve test edilmesi konularının. İş güvenliği uzmanı İSG hizmetlerinde görevlendirilmek üzere Bakanlıkça (ÇSGB) belgelendirilmiş mühendis. yangın veya patlama gibi durumlar için acil durum planlarının hazırlanmasını sağlamak. kaza. yangın veya patlamaların önlenmesi için mevzuata uygun çalışmalar yapmak ve uygulamaları takip etmek.elliden fazla çalışanın çalıştığı yerlerde işyeri hekimi (gereğinde diğer sağlık personeli) ve sanayiden sayılan işlerin yapıldığı yerlerde tehlike sınıfına uygun en az bir iş güvenliği uzmanı çalıştırılması gerekmektedir. Çalışma ortamının gözetimini yapmak. - Çalışma ortamı gözetimi. doğal afet. kullanımı. işyerinde İSG yönünden yapılması gereken periyodik bakım. - Temiz hava beslemeli kaynakçı maskesi 35 . kontrol ve ölçümleri planlamak ve uygulanmasını kontrol etmek.

ocaklarda. çalışanı. patlatma çalışmalarında ve elektrik tesisatlarının yakınında baret (elektrik yalıtımı için farklı özelliklere sahip baretler) kullanılmalıdır. toprak ve kayalık alanlardaki çalışmalarda. sıcak malzeme üzerinde (asfalt gibi) çalışırken ısı yalıtımlı tabanı bulunan güvenlik ayakkabısı giyilmelidir. çalışma ortamındaki tehlikelerin kaynağında kontrol altına alınmaya çalışılması ve diğer toplu korunma önlemlerine rağmen çalışanın sağlığını tehdit etmesi durumunda kullandıkları donanımlardır. sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan. İlgili birimlerle işbirliği. Parça düşmesi ve ayak parmaklarının buna karşı korumasını sağlayan. Baretler İnşaat işlerinde. kaba ve derin inşaatlarda. amaçlanan doğrultuda kullanımı sırasında karşılaşılan tüm risklere karşı yeterli koruma sağlamalı. bu amaca uygun olarak tasarımı yapılmış tüm alet. Çalışma ortamının gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve yıllık değerlendirme raporunu işyeri hekimi ile işbirliği yaparak hazırlamak. bilgilendirme ve kayıt. KKD’ler. yürütülen işten kaynaklanan. iskele kurma. muayeneler ve eğitimlerin çalışanların dinlenme sürelerinin dışında yapılması ve çağdaş iş sağlığı anlayışına göre. ayağın burun kısmını da koruyan çelik burunlu (maskaratlı) ayakkabıların yanı sıra. beton ve çıkma parçalarda. montaj. takılan veya tutulan. İşyeri hekimi ile işbirliği yaparak yıllık çalışma planını hazırlamak. - - İSG hizmetlerinin işçiye mali yük getirmemesi. İSG eğitimlerini ilgili mevzuata uygun olarak planlamak ve uygulamak. yer altı çalışmalarda. kalıp sökme-çakma. Döküm işlerinde tabanın yalıtılmış olmasının yanı sıra derinin de kor haline gelmiş erimiş metalin yanığına karşı koruyucu olması istenmektedir. alanlarda. çakma çalışmalarında ve depolama alanlarında iş güvenliği ayakkabısı giyilmelidir. çalışmalarda. kazı. vinçli vb. onarım. kaldıraçlı. iskele kurmada. yürüme güvenliğini sağlayan. gereç ve aygıtların genel adıdır. topuklu ve altında çivi batmasını engelleyen çelik bulunan güvenlik ayakkabısı kullanılmalıdır. bu hizmetlerin çalışanın çalıştığı yerde yapılması esastır. tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme ve araştırma yaparak gerekli önleyici faaliyet (ÖF) planlarını hazırlamak ve uygulamaların takibini yapmak. ayrıca yol yapım çalışmalarında. yıkma-sökme (cephe kaplama. başka yere taşıma işlerinde veya iskele yakınında ve altındaki. kalıp sökme. araç. Sağlık Gözetiminde Kişisel Koruyucu Donanım Seçimi KKD’ler. OSGB’lerin kendilerine ait birimlerde bu hizmetleri verebileceği Yönetmeliklerden anlaşılmaktadır. İnşaatlardaki çatı işlerinde.Eğitim. Bunlar. çalışan tarafından giyilen. 36 . Ancak. İşyeri hekimi ile işbirliği yaparak iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili değerlendirme yapmak. ayak tabanından gelip. asansörlü. özellikle yıkma. çukur. sabit işyerlerinde. kuyu vb. taş kırma alanlarında. boya) çalışmalarında. İş Güvenliği Ayakkabısı Yürüme güvenliği için. kullanıcıyı mümkün olan en yüksek düzeyde koruyacak şekilde tasarlanmalıdır.

termik veya kimyasal tehlikelerin olduğu çalışmalarda (deriye teması engellenemeyen maddelerin hazırlanmasında veya mikroorganizmalarla temasta) kullanılmalıdır. asit ve çözeltilerle yapılan çalışmalar. manşonlu kulaklıklar (15-40dB). kullanıcının görüş alanında neden olacağı kısıtlamalar en aza indirilmelidir. Yağmur. Solunum koruyucuları. marangozluk. Yüz. Yağıştan ve Soğuktan Koruyan Giysiler: Olumsuz hava koşullarına karşı koruyucu giysiler önerilmelidir. kar nedeniyle giysileri ıslanması veya soğuktan. atık su teknik bölümlerinde. katran da dâhil tüm sıvı püskürtme işlerinde. cıvata oturtma ve sıcak malzemeyle yapılan çalışmalarda) kullanılmalıdır. bakım çalışmalarında (asbest. sıcak malzemelerin yakınında ısı yalıtım folyoları kullanılmalıdır. buhar ve oz halinde havayla taşınması durumunda solunumun korunması gereklidir. kimyasal veya termik etkilere karşı korunmasında (makineyle temizlik işleri. daha yüksek gürültü etkileniminin önlenmesinde ise manşonlu ve tıkaçtan oluşan kombinasyonun] hazır bulundurulan kulaklıkların mutlaka kullanılması sağlanmalıdır. İnşaat işlerinde. küfler. rüzgârdan veya ıslak zeminden dolayı bedenin üşümesi durumlarında koruyucu giysilerin giyilmesi sağlanmalıdır. [kulak tıkaçları (10-20 dB). Reflektif Giysi: Başta karanlıkta yapılan işlerde olmak üzere. Yangına dayanıklı yapıların bazı bölümlerinde. radyoaktif maddelerin. kullanılmakta olan numaralı gözlük veya kontakt lensle uyumlu olmalıdır. 37 . mikroorganizmaların ve enzimlerin gaz. çalışanların zamanında fark edilebilmeleri için yansıtıcı giysi kullanmaları sağlanmalıdır. Emniyet kemerleri. taş kesme ve işleme. Koruyucu Giysi Kimyasal ve mikrobiyolojik maddelerle çalışma sırasında (kimyasal kirlenmenin olduğu alanlarda. hareketi kısıtlamayan güdümlü yakalama kemeriyle. Koruyucu Eldiven Ele ve deriye zarar veren mekanik. sabit güdümlü (tırmanma düzenekli) hareket eden yakalama kemeriyle. maskelerden.Koruyucu Gözlükler veya Yüz Koruyucu Siperler Gözün mekanik. 85 dB (A)’in üzerinde gürültü bulunan işyerlerinde ise. düşmeyi önleyici yakalama sistemi olan güvenliği sağlama donanımlarıyla düşme önlenebilir. havanın etkisiyle oluşacak sağlık tehlikeleri hesaba katılmalıdır. Kulak Koruyucu Donanımlar 80 dB (A)’ in üzerinde gürültü bulunan işletmelerde çalışanların kullanımı için kulaklık hazır bulundurulmalıdır. göz ve solunum yolları için kullanılan KKD’lerin. hava yastığıyla bağlantı düzenekleriyle. zımparalama işleri. açıkta yapılan metal işlerinde. optik. dışkılarla) çözücü maddelerle. oyma çalışmaları. Normal görmeleri için numaralı gözlük veya kontakt lens takmak zorunda olanların kullanacağı KKD modelleri. beton püskürtme işlerini. püskürtmeyle kat atma çalışmaları (sağlığa zararlı veya zehirli maddeler) sırasında özel koruma giysileri kullanılmalıdır. Düşmeye Karşı Kişisel Koruyucu Donanımlar Çalışma alanında düşmeyi önleyici donanım ve sabitleme sistemi olan ankraj noktalarının doğru kullanımı düşme tehlikesini önler. Solunumu Koruma Tehlikeli maddelerin. poliklorlu bifenil. temiz hava beslemeli solunum aygıtlarına kadar çok çeşitleri vardır.

Gürültü düzeyinin çok yüksek olduğu yerlerde manşonlu kulaklıklarla birlikte kulak tıkaçları da kullanılabilir. İşletme tarafından verilecek bu bilgilendirmeler. İşçilere verilen KKD’ler her zaman etkili şekilde çalışır durumda olmalı. çarpma sonucu oluşan ark veya kıvılcım oluşturmayacak nitelikte tasarlanarak üretilmelidir. teknisyenin. patlayıcı karışımların tutuşmasına neden olabilecek elektrik. Bilgilendirme üretici firmanın hazırladığı kullanma kılavuzuna dayanmalıdır. gerekli eğitimleri vermelidir. R. teknik müdürlerin. Kaymayı önlemek için tasarlanmış ayakkabının tabanı. Birkaç farklı örnek arasından seçim yapan ya da seçilmesine yardımcı olan işçi. sonraki aşamada da KKD’yi düzenli kullanacaktır. yenisiyle nasıl değiştirileceği konularını içermelidir. posta başlarının ve özellikle iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekiminin hatta ziyaretçilerin çalışma ortamına girerken. -Uygun şekilde kullanım (kullanım sırasında dikkat edilmesi gereken konular).Patlayıcı ortamlarda kullanılacak KKD’ler. basılacak yüzeyin durumu ve yapısı dikkate alınarak. statik elektrik. KKD kullanacak olan çalışanların bu konuda görüşleri alınmalı ve KKD seçimi aşamasında katılımları sağlanmalıdır. İşçiler de kendilerine verilen KKD’leri aldıkları eğitime ve talimata uygun olarak kullanmakla yükümlüdür. 20 Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği. işveren vekillerinin. 38 . üst düzey yöneticilerinin. Yüksekten düşmeler ve bunun sonucunda meydana gelebilecek ölüm ve yaralanmaların önlenmesi için tasarlanmış KKD’ler. çalışanların KKD’yi uygun şekilde kullanmaları için her türlü önlemi almalı. mühendislerin. -Hangi KKD’nin hangi amaçla kullanılacağı. R. Başta işveren olmak üzere.G: 11 Şubat 2004/ 25370. ortamın gerektirdiği koruyucu donanımlarını kullanması örnek olma bakımından önemlidir. -KKD’nin temizlik ve bakımı. vücut emniyet kemeri tertibatı (body harness) ile güvenli ve sağlam bir yere bağlanabilir bir sisteme sahip olmalıdır20. sürtünme ve kavrama yoluyla yeterli bir tutunmayı temin edecek şekilde tasarlanıp üretilerek gerekli elemanlarla takviye edilmelidir. temizlik ve bakımı her kullanımdan sonra yapılmalı ve gerektiğinde yenileri ile değiştirilmelidir. Çalışanlar KKD’ler konusunda bilgilendirilmelidirler.G: 29 Kasım 2006/26361 ve Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik. İşveren. -KKD’nin kurallara uygun depolanması ve -KKD’nin hasarlarını saptayıp.

Gün 3. Gün 15 dakika 30 dakika 1 saat 2 saat 4 saat Öğleden Sonra 15 dakika 30 dakika 1 saat 2 saat 4 saat 39 . Aşağıdaki programa göre çalışanlara kulak koruyucularını kullanma alışkanlığının sağlanması ile ilgili eğitim verilebilir. Gün 2.Yüksekte çalışanların emniyet kemerlerini bağlayabilecekleri çelik gergiler Kulaklıklarla ilgili eğitim programı uygulanırken. Gün 5. Sabah 1. çalışma ortamında sağlık birimi çalışanları da kendi KKD’sini (kulaklık ya da tıkaçlar) takarak çalışanlara örnek olmalıdır. Gün 4.

40 .

Formun ‘Kanaat ve Sonuç’ Bölümünü doldurup kanaatini belirterek tarih atıp imzalamalıdır.G: 16 Haziran 2004/25494. İşyeri hekimi veya yasal mevzuata göre işe giriş muayenesini yapmakla yetkili hekim tarafından ilgili Yönetmelik21 kapsamındaki işyerlerinde çalıştırılacaklara bu yönetmeliğin Ek-2’sinde bulunan “Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacaklara Ait İşe Giriş / Periyodik Muayene Formu” ve bu yönetmelik kapsamı dışındaki işyerlerinde çalıştırılacaklara diğer bir ilgili Yönetmeliğin22 Ek-7’sinde bulunan “İşe Giriş/ Periyodik Muayene Formu”nu yasal mevzuata ve mesleki kurallara uygun olarak gerekli tıbbi muayene ve tetkikleri yaparak veya yaptırarak doldurur. 23 5763 No’lu İş Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. hangi sağlık sorunu olanların hangi işlerden uzak tutulması gerektiği sağlıkçılar için öteden beri sorun olmuştur. işyeri ortak sağlık birimi. Doktor raporu almadan işçi çalıştırmak ve yönetmeliklerde belirtilen yaş gruplarına uygun olmayan işçileri çalıştırmak yasaklanmıştır23. Mesleki sağlık sorununun saptandığı bölümde çalışanlar sağlık gözetiminden geçirilmelidir. OSGB. Uygulamada işyeri hekiminin sorunlarından biri de. planlı yapılan (işe giriş. Çalışanın sağlık gözetimi ise. Sağlık Ocağı. İSGB. 7 Mart 2010/27514. Kimler (hangi sağlık koşullarına sahip olanlar) hangi işlerde çalışabilir sorusuna yanıt arayışı ortak sorunumuzdur. R. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu. Eğer bir bölgede pasif sağlık gözetimiyle mesleki sağlık sorunları saptanıyorsa.Değ.G:27 Kasım 2010 /27768. meslek hastalıkları hastanesi. başka bir hastalığı nedeniyle yapılan tetkiklerde ya da tesadüfen ortaya çıkan bulguların meslekle ilişkilendirilmesiyle. tamamlayıcı ya da periyodik muayene gibi) aktif sağlık gözetimi şeklinde olabildiği gibi. Pek çok kamu kuruluşunun hazırlamış olduğu “sağlık yönergeleri”. vinçte çalışabilir mi? Bunlarla ilgili elimizde ayrıntılı bir rehber bulunmamaktadır. Sanayi ve teknolojideki yenilikler pek çok sorunu ve farklı çözüm yollarını da birlikte getirmiştir. işçi sağlığı dispanserleri. sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi. Yetki. İşe Giriş Muayenesi İş sağlığı gözetiminin.G: 26 Mayıs 2008/268879. ya da sistemde doğru gitmeyen bir şeyler vardır. İşyeri hekimi gerektiğinde bu kaynaklardan da yararlanmalıdır. çalışanın herhangi yakınması nedeniyle doktora gittiğinde. İşe giriş muayenesini işyerinden sorumlu işyeri hekimi (işyeri hekimi. OSGB hekimi veya yetki almış TSM-ÇSB hekimi) tarafından yapılmalıdır. pasif sağlık gözetimi şeklinde de olabilir. 21 22 41 . çalışma ortamı gözetimi ve çalışanın sağlık gözetiminin bileşkesi olduğunu belirtmiştik. ek muayene. R.III. Ayrıca. devlet hastaneleri ve diğer özel sağlık kuruluşlarında yapılmalıdır. Çalışanların işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve yönetmelik ekinde verilen örneğe uygun olarak düzenleyerek işyerinde saklamak işyeri hekiminin sorumluluğundadır. İşyeri hekiminin görevlerinin başında ‘sağlık gözetimi’ gelmektedir. İşyeri Hekimlerinin Görev. yapılacak işin niteliğiyle o işe aday kişinin asgari olması gereken sağlık koşullarını gösteren düzenlemelerdir (bkz. R. hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir21. İşyeri hekiminin olmadığı durumlarda sırasıyla TSM. Görme keskinliği 6/10 olan biri yüksekte çalışabilir mi. Bu durumda iş sağlığı sistemi tümüyle gözden geçirilmelidir. Aile Sağlığı Merkezi (ASM). Ek-7 Bazı Kamu Kuruluşlarının Sağlık Yönergelerinden Örnekler). Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. gerekli laboratuvar Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği. Tansiyonu 145/95 olan işçi madene inebilir mi. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışanların Sağlık Raporu: İşyeri hekimi. işe giriş ya da AKM’de saptadıklarının nasıl değerlendirileceğidir. büyük olasılıkla orada iş sağlığına ilişkin bir sistem kurulmamıştır. İşe girişte kimlerin ne tür işlerde çalıştırılabileceği.

Anamnez. bağışıklama çalışmaları yapmak. bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. İşe giriş sırasında yapılması gereken bir dizi işlemi kapsar. Eğitim durumu talip olunan işle ilgili belirleyici bir özellik olmasa da yol gösterici olabilir. soy geçmiş ve sistemlere ilişkin sorgulamaya ilişkin bilgileri içerir. gürültüsüz. 42 . cinsiyetin ve yaşın da talip olunan işe uygunluğu kontrol edilmelidir. Gençlerin ve Çocukların Çalıştırılabilecekleri ve Çalıştırılamayacakları İşler”). kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yeraltında veya su altında çalışılacak işlerde. Bu rehberin Ek-8’i “Kadınların. Bunun için.” Genç çalışanların (16-18 yaş) ve kadınların ağır ve tehlikeli işler kapsamında hangi işlerde çalışabileceği “Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği”nin ekinde belirtilmiştir (bkz. muayene masası ile muayene araç ve gereçleri kullanılarak. III. C. muayene için gerekecek kadar gün ışığı alabilen. Çalışanın çalışacağı işyerinin tamamında veya işyerinin bir bölümünde var olan tüm riskler dikkate alınarak. yıl olarak doğru yazılıp yazılmadığı kontrol edilir. İşyeri hekimi işe giriş muayenesinde işle-çalışan arasındaki uyumu araştırırken ulusal ve uluslararası düzenlemelerden de yararlanmalıdır. Ayrıca. cinsiyeti ve doğum tarihinin gün. soyunduğunda üşümeyecek kadar ısıtılmış.1. aniden muayene odasına girişlerdeki rahatsızlığı önlemek için paravanı olan bir yerde. Meclisin 9 Haziran 1937 onayladığı belgeyi “ Atatürk 9 Mart 1938 de onaylamıştır. Doğru tanı ya da karar için çok değerlidir. 4857 Sayılı İş Kanun’da “maden ocakları ile kablo döşemesi. gerekirse lambalarla aydınlatılmış. bulgular. konuşulanların dışarıdan duyulmayacağı şekilde yalıtılmış. öykü. 45 no’lu ILO sözleşmesi ‘nin Atatürk tarafından onay belgesi. radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak. Şoförlük gibi ehliyet gerektiren bazı işler için gereken en az eğitim düzeyi bilinmelidir. öz geçmiş. Eğitim durumu. Tanışmanın ardından personel yetkililerince doldurulmuş olsa bile kimlik bilgileri yeniden gözden geçirilmelidir. ay. Muayenenin birinci basamağı anamnezdir. bu risklere yönelik anamnez ayrıntılı olarak alınmalı ve işe girecek kişinin fizik muayenesi yapılmalıdır (Emiroğlu. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen koşullarını sürekli izleyip denetlemek işyeri hekiminin “sağlık gözetimi” görevleri arasında sayılmıştır. uygun kılık ve kıyafeti olan bir işyeri hekimi tarafından muayene yapılmalıdır. Genel İşe Giriş Muayenesi Muayene yapılacak yerin ve ortamın çalışana güven vermesi gerekir. 2001).tetkikleri. çalışan kişinin kendi ifadeleriyle sağlık çalışanına verdikleri kimlik bilgileri. muayene olan için güvenli. İşe giriş muayenesi ve uygun işe yerleştirme görevi işyeri hekiminin önemli teknik görevlerinden biridir. on sekiz yaşını doldurmamış erkek ve her yaştaki kadınların çalıştırılması yasaklanmıştır.

3. manav. Yönetmelikte belirtilen çocuk çalışanların çalıştırılabilecekleri hafif işler şunlardır. cila ve boya KÜÇÜKLER çıkarıcıları. 5898 SAYILI KANUN depolanmaları ve kullanım alanlarında çocukların HÜKÜMLER İNE GÖRE çalıştırılmasına yasal olarak düzenleme getirilerek BU İŞYERİNDE yasaklanmıştır. Gazete. 9. sağlığı veya ahlaki bakımından tehlike arz eden işler hariç olmak üzere. pastane. Türkiye’nin bu sözleşmeyi onay tarihi 1992’dir. ancak bir yılı geçmeyen aralıklarla sağlık muayenesinin yenilenmesi şartına bağlayan 77 sayılı ILO sözleşmesini Türkiye 1983’de imzalamıştır (Çocukların Ve Gençlerin İşe Elverişlikleri Yönünden Sağlık Muayenesine Tabi Tutulmaları Hakkında Sözleşme). Büro hizmetlerine yardımcı işler. ithalatı. Satış eşyalarına etiket yapıştırma ve elle paketleme işleri. Çiçek satışı. 8. sprey ÇALIŞTIRILAMAZ boyalar. yazı düzeltici sıvılar. ‘doğası gereği veya çalışma koşullarından dolayı orada istihdam edilen kişilerin hayatı. 6. 24 Çocuk Ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik. Spor tesislerinde yardımcı işler. Ancak. satışı. Esnaf ve sanatkârların yanında satış işleri. R. tiner ve boya incelticileri. Kütüphane. fuar. 1. denetimi. Düşme ve yaralanma tehlikesi olabilecek şekilde çalışmayı gerektirecek olanlar hariç meyve. Genç işçi: 15 yaşını tamamlamış. uçan balonlar. 18 yaşından küçük bir çocuğun yahut gencin sürekli olarak çalıştırılması. uçucu madde içeren diğer yapıştırıcılar ve teknik eğitim malzemelerdir25. büfe ve içkisiz lokantalarda komi ve satış elemanı olarak yapılan işler. kokulu defterler. kokulu silgiler. çiçek toplama işleri. Fırın. ayakkabı boyaları. su bazlı olmayan yapıştırıcılar. solventler. dergi ya da yazılı matbuatın dağıtımı ve satımı işleri (yük taşıma ve istifleme hariç).G: 06 Nisan 2004/ 25425. İlgili Yönetmelik Kapsamında uçucu 18 YAŞINDAN madde içerebilen ürünler. Kümes hayvanları besiciliğinde yardımcı işler ve ipek böcekçiliği işleri. maket yapıştırıcıları. 10. düzenlenmesi işleri24. 4. oyun hamurları. Çocuk işçi: 14 yaşını bitirmiş. Uluslararası düzenlemelere uyumlu olarak çıkartılan “Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” işe giriş muayenesi yaptığımız kişinin yaşı ile işi arasındaki uygunluğu saptamamızda bize yardımcı olacaktır. 7. işaretleyici kalemler. ancak 18 yaşını tamamlamamış kişiyi ifade eder. uçucu madde içeren diğer kırtasiye malzemeleri. 5. 2. 43 . resim boyaları. ulusal düzenlemeler bu çocukların sadece işverenin aile üyelerinin çalıştığı işletmelerde çalışmasına izin verebilir’ denmiştir. cila ve vernikler. panayır ve sergi yerlerinde yardımcı işler (yük taşıma ve istifleme hariç). boya YASAL UYARI incelticisi gibi maddeler ile yapıştırıcı olarak kullanılan ürünleri ve bu ürünlerin üretimi. 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişi. lastik tutkalları.ILO’nun 1967 yılında 59 No’lu Asgari Yaş (Sanayi) Sözleşmesi olarak bilinen “Sanayi İşyerlerine Alınacak Çocuklar Asgari Yaş Sınırlarını Belirleyen Sözleşme” de ‘on beş yaşın altındaki çocukların kamu ve özel sektör sanayi işletmelerinde ya da bunların alt birimlerinde çalıştırılamayacaklarını belirtilmiştir. Uçucu madde içeren kırtasiye malzemesi. sebze.

ambar görevlisi olarak bildirilmiştir (Nefes darlığı gittikçe artan çalışanın. İşyerinde o kişinin yaptığı işin de öğrenilmesi gerekir. pestisid fabrikasında farklı etkenlere maruz kalabilir. Örneğin bir demiryolu fabrikasında birbirinden farklı pek çok iş vardır. hizmetli. Çalışanın (iş yerinde aldığı eğitimler dâhil) eğitim düzeyi ve geçmiş çalışma yaşamı öyküleri (geçmişte yaptığı her bir iş için. daha az yorulacağı ya da yapabileceği bir işe kaydırılması ve soruların yetersizliği nedeniyle). 44 . farklı çalışma gün ve saatlerinde çalışanı iş ortamında gözlemlemelidir. çalışma süreleri ve bu işleri yaparken maruz kaldığı tehlike kaynaklarının ayrıntılı öyküsü alınmalıdır. Hastalık veya etkenin saptanması için gerekli yöntem geçerli ve uygun bir yöntem olmalıdır. İşyeri Hekimliğinde “Anamnez” Her muayenede bir iş anamnezi alınmalıdır. aynı fabrikada dökümcü olmak başka bir şeydir. Kişisel korunma önlemlerini kullanıp kullanmadığı. bilinen etkenlere maruz kalma süresi ve miktarı. korunma önlemleri. Demiryolu fabrikasında boyacılık yapmak başka. Çalışanı etkileyen diğer risk faktörlerinin olup olmadığı. Bilinen etkenlere maruz kalma süresi ve miktarı. İşyeri hekimi daha sonra da çalışma öyküsünü ayrıntılı olarak almalıdır. 2004).G: 5 Ağustos 2010/ 27663. İngiltere’de pnömokonyoz nedenli ölümlere ilişkin yapılan bir araştırmada. meslekler.N. R. Son işin sorgulanmasının yetersiz olduğu anlaşıldıktan sonra. Etkilenim işyerinde genel olarak olmayabilir ama çalışanın özel çalışma koşullarından kaynaklanıyor olabilir. Yıldız. işyerinde aldığı eğitimler)yer almalıdır. çalışma süresi. KKD kullanma durumu. Kişisel sağlık ve maruziyet ile ilgili kayıtlar. yapılan sağlık gözetimi ve kişinin maruziyet düzeyi izleme sonuçlarının bir özetini içermelidir. kişinin mesleğinin öğrenilmesi de tek başına yeterli olmaz. 25 5898 Sayılı Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunmasına Dair Kanun. Ayrıca. Teknik korunma önlemlerinin uygulanıp uygulanmadığı. stajyerlik de dâhil).Yaşın ve cinsiyetin işe uygunluğunu kontrol ettikten sonra çalışmaya aday çalışanın medeni durumu sorgulanır. çalışma yaşamına başladığı andan itibaren tüm işleri (çıraklık. Sağlık gözetimi yaparken zararlı etkenin tanımlanmış bir hastalığa neden olduğu saptanabilmelidir. Muayene edilen kişinin iş tanımı.. N. gizliliğe dikkat edilerek saklanmalıdır. Çalışanlar. Daha önce çalıştığı işyerlerinin öğrenilmesi de yeterli değildir. iş tanımı. tekstil fabrikasında farklı.G: 16 Mayıs 2009/ 27230 ve Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunması Hakkında Yönetmelik R. Ayrıca ÇSGB da kayıtların bir örneğini isteyebilir. akümülatör fabrikasında farklı. Bu iş yerinde çalışma süresi. İşe girecek olan kişinin başvurduğu (talip olduğu) işin yanı sıra. kendilerine ait sağlık muayene sonuçları ve etkilenme düzeylerine ait bilgileri görme hakkına sahiptirler. Sağlık gözetimi yapılan her çalışan için kişisel sağlık ve maruziyet kayıtları tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. bekçi. diğer risk faktörleri. Bir elektrikçi. A. geçmişte yaptıkları işlerin de sorgulanmasıyla meslekle hastalık arasındaki ilişki açıklığa kavuşturulmuştur (Bilir.. Geçerli ve uygun bir yöntem yoksa sağlık gözetimi yapılamaz. Bu nedenle işyeri hekimi çalışanın özel çalışma koşullarını bilmeli. Bu anamnezde. İşyeri faaliyetine son verirse sağlık ve maruziyet ile ilgili kayıtlar Bakanlığa (ÇSGB) verilmek zorundadır. Kayıtlar.

Maruz kalınan kimyasal. 45 . vücut ağırlığı. trikloretilen. biyolojik vb. Saçlı Deri Muayenesi: Saçın varlığı. uyanıklık. etkenlerin günlük. kronik bir hastalığın varlığı. tinea kapitis. eşgüdüm. konjenital rahatsızlıklar. sandalyeye oturuşu. soğutma sıvıları. Sistemlere ilişkin sorgulamanın ardından fizik muayeneye geçilmelidir.1. kalkışı. kan basıncı. ense.) sorulmalıdır. herhangi bir nedenle hastanede yatma. çocukluk çağı hastalıkları. öz bakımla ilgili bilgi vermesi açısından. nefes alıp verişi vb. etken maddeler farklı olabilir). kurşun. yara skar vb.Çalışılan işyerinde çalışanın temel olarak yaptığı işin ne olduğu. Bölüm XVIII. çözücüler. kepek. yönelim (oryantasyon). Çalışanın bilinç durumu. hastalığa yol açabilecek başlıca etkenler (kanserojen maddeler. Doğal rengi olmadığı halde saçlarda sararma olması beraberinde herbisid26maruziyeti de varsa akla dinitrofenoller gelmelidir. Soy geçmişin de ayrıntılı sorgulanması ve ayrı ayrı kaydedilmesi gerekir. bu işi yaparken hangi maddelere maruz kaldığı. sürekli veya alışkanlık haline gelmiş ilaç kullanımı. saptanan her bulgu kaydedilmelidir. 26 Yabancı otları öldürmede veya normal gelişimini önlemede kullanılan kimyasal maddelerin tümüne herbisit denir. aşırı alkol kullanımı ve sigara içiciliği süresi ve miktarıyla birlikte sorgulanmalı ve tüm veriler kaydedilmelidir. Hazırlık kısmının tamamlanmasının ardından saçlı deriden başlayarak tüm vücut muayenesine geçilmelidir (bkz. konuşma şekli. odaya girişi. haftalık ya da aylık etkilenme düzeyleri de sorulmalıdır. saç tellerinin yapısı. geçirilmiş kaza ve ameliyatlar. nasıl çalıştığı. Kayıtların önceden beri iyi tutulduğu bir işyerinde hekimlik yapanlar soy geçmişe ilişkin kayıtlarla (anne. Çoğu zaman işçiler bu maddelerin tam olarak ne olduğunu bilemezler (p3 tozu. radyasyon vb. muayeneden önce ilaç alıp almadığı ile ilgili bilgiler kaydedilmelidir. yumuşaklığı. seboreik dermatit. muayene masasına çıkışı. Alın. babanın hastalıkları. kuruluğu. o sisteme ait bir yakınma ifadesi hissedildiğinde detaylı sorularla sisteme ilişkin rahatsızlık ortaya konmaya çalışılmalı ve tümü kaydedilmelidir. tıraş durumu ve taralı olup olmamasının ötesinde. Fizik muayene: Gerekli boy. ölmüşlerse ölüm nedenleri iyi sorgulanmışsa). Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayenesi). Özgeçmişe ilişkin olarak. ölçümler yapıldıktan sonra muayene odasına giren çalışanın. fiziksel. çalışanın 4550 yaş dönemi kronik rahatsızlıkları arasında korelasyonu görecektir. C. 2011). kireç çözücü-yağ çözücü. alerjiler. aşılar. kabalığı. Daha sonra yapılacak sistem sorgulamasında her sistemle ilgili yeterince soru sorulmalı. boyun ve yüzün dışarıdan değerlendirilebildiği kadarıyla muayenesi yapılmalıdır. bel kalça vb.’ nin yanı sıra minimum düzeydeki zorlanmaya nasıl tepki verdiği muayeneye başlamadan pek çok konuda kabaca fikir sahibi olmamızı sağlayacaktır (Karpilow.

doktorun çalışanın karşısına geçip eline aldığı kırmızı ya da siyah başlıklı toplu iğneyi çeşitli yönlerden merkeze yavaşça yaklaştırarak. Göz bebeğinin ışığa tepkisi ve nistagmus araştırılıp. Gözlük lens kullanan çalışanın muayene sırasında gözlüğünü takması istenir. Bu konuda işyeri hekimlerinin de tercih edeceği Snellen eşelleri. Tüm satırları okuyanın uzak görmesi 10/10 olarak değerlendirilir. kendi görme alanını karşılaştırmasıdır. Pek çok kamu hastanesinin ya da İşyeri Hekimleri Derneği’nin internet sitelerinden bu testlere ulaşılabilmektedir). diğer göz muayenelerine başlanmalıdır. bu yöntem basit ve her yerde uygulanabilirliği nedeniyle tarama amaçlı kullanılabilen bir testtir. Yakın görme ile ilgili yazı örnekleri XVIII. birinci basamak sağlık kuruluşlarında ucuz ve kolay uygulanabilir olması nedeniyle tercih edilmektedir. 46 . Eşel 10 satırdan oluşmaktadır. Uzak görme tarama muayenesi. çalışanın toplu iğneyi görmeye başladığı noktaları sorması ve böylece çalışanın görme alanıyla. Çalışma yaşamında trafik işaretleri. Test kitabından uygulama 5-6 dakika kadar sürerken. bir gözünü basınç uygulamadan kapatarak tek tek gösterilen harfleri okumaya çalışır. 6 metre mesafeden. Bu test için renkli yumaklar ya da Ishihara testi kullanılır (XVIII. Bölümde “Ishihara Renk Körlüğü Testi ve Yorumu” ayrıntılı olarak verilmiştir. Okuyabildiği satır sayısı görme oranını verir. Görme alanının en basit muayene şekli. renkli paneller ve renk kodlu elektrik tellerini kullananlarda başta olmak üzere pek çok iş türünde ”Renk Körlüğü Testi” olarak bilinen renkli görme durumunu gösteren testlerden de yararlanılmalıdır. Muayeneye gelen işçi. muayene odasında bilgisayar ve internet olanağı varsa yaklaşık olarak 3 dakikada test uygulanabilmektedir. Güvenilirliği düşük olmakla birlikte. Uzak ve yakın görme değerlendirmesinin ardından görme alanı değerlendirilmelidir.Ishıhhara Renk Körlüğü Testi Psödo-izokromatik renk levhaları Işıklı Snellen Eşeli Daha sonra göz muayenesine geçilmelidir. her göz için tek tek değerlendirilmelidir. Bölümde “Göz Muayeneleri” başlığı altında verilmiştir.

47 . C. Burun tıkanıklığının işyeri ortamından kaynaklanan maruziyetlerle veya madde kullanımına bağlı olabileceği. Dişlerin düzenli fırçalanıp fırçalanmadığı sorgulanmalıdır. Tırnak yemeye ilişkin bulguların kadmiyum. bacaklarda. bunlara dair diğer kanıtların araştırılması gerekir (Karpilow. Dişler ve dil çok iyi incelenmeli. 2005).Kulak muayenesinde. kulak kepçesi. Ardından burun ve boğaz muayene edilmelidir. Diş boynunda sarı renklenmenin maruziyet öyküsü de varsa kadmiyumla. Kontakt dermatitin bu muayeneler sırasında saptanabileceği. muayene sırasında saptayıp kaydettiği bulgularla eşleştirmesi. diş eti görünümü kaydedilmelidir. Hareket açıklığını saptamak veya hareket ettirme güçlüğü olup olmadığını anlamak için yapılan boyun muayenesinin tamamlanması için tiroid ve karotis muayenesi yapılmalıdır. dolgu. ellerde kaşıntılı veya döküntülü lezyonların çalışma ortamında kullanılan kimyasallardan kaynaklanabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. kurşun vb maddelerle çalışanlarda etkilenim açısından önemi göz ardı edilmemelidir. çürük. burun ve ağız mukozasının muayenesi ihmal edilmemelidir. mineral eksikliği ile veya çizgilenmelerin kronik deri hastalıklarıyla ilişkili olabileceği unutulmamalıdır. N. beyaz lekelenmelerin vitamin. 2011). kesici dişlerde sarı kahverengi renklenme ile diş minesinde çizgilenme ve taç kısmında dekalsifikasyonun inorganik asitlerle ilgili olabileceği bilinmektedir (Vural. Deri muayenesi de pek çok etkilenim hakkında bilgi verebilir. otoskop yardımıyla incelenmeli. Kemer tokasına bağlı gelişen kontakt dermatit nikel alerjisi için ipucu olabilir. portakal rengi renklenmenin antimon oksitleriyle. Ancak bunları işyeri hekiminin saptayabilmesi için öncelikle çalışanın çalışma ortamındaki etkilenimlerini bilmesi. Diş muayenesinde renk değişikliklerinin dışında eksik. Deri ekleri de muayene sırasında gözden kaçmamalı. akıntı veya buşon varlığı araştırılmalı. daha sonra da laboratuvar desteğiyle bulguların onanması gerekmektedir. kulak zarı görülmeye çalışılmalıdır. dış kulak yolu.. Çoğu kez işçiler de izinli oldukları dönemde bu döküntülerin kaybolduğunu ifade etmektedirler. mukozalarda kiraz kırmızı rengin kobalt maruziyetiyle. Yüksük tırnağın psöriasis ile ilişkili olabileceği akla getirilmeli. tırnak ve kıllardaki değişiklikler mutlaka kaydedilmelidir. tartar.

Sağlık Sorunlarına Göre İşçilerin Çalıştırılmaması Gereken İşler Sağlık Sorunları Koroner arter hastalığı (KAH) olanlar Çalıştırılmaması Gereken İşler • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Karbonmonoksit (CO).). Regülasyonunda sorun varsa gece işinde çalıştırılmamalıdır. Fosgen.Daha sonra göğüs muayene edilmelidir. Flor. gibi kimyasal maddelerle çalıştırılmamalıdır. ağrılı bölgelerin varlığı araştırılmalıdır. Arsenik. bacak omuz ve kollarda kuvvet kaybının olup olmadığının araştırılması. Arsenik. Aldehitler. sırtta dayanıklılık. Organik fosfor bileşikleri. Manganez. Talyum. Yüksekte (vinç operatörlüğü vb. Klor. Ardından kalp sesleri birkaç değişik noktadan dinlenmelidir. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). Civa. Toksik gazlar. Kükürtlü hidrojen. Kurşun. Hırıltılı solunum. gibi maddelerle çalıştırılmamalıdır. Organik fosfor bileşikleri vb. Kurşun. C. Kol ve bacakların hareketi. C. solunum seslerinde azalma olup olmadığını anlamak için akciğerler simetrik olarak dinlenmelidir. Manganez. Solventler. Kurşun. 2011. gibi kimyasallarla Yüksek tempolu ve aşırı efor gerektiren işlerde çalıştırılmamalıdır. Silisyum dioksit. Beyaz fosfor. hangi işlerde çalıştırılmaması gerektiği belirtilmiştir. Karın kaslarındaki sertlik ve esnekliğin anlaşılması. 2011). Aşağıdaki tabloda sağlık sorunu saptanan çalışanların. fıtık muayenesi. Asbest vb. (Karpilow. ayrıca bilgi için bkz. Azot bileşikleri. Talyum. deformasyon. ral. Karbon sülfür. Nikel karbonil. Kükürtlü hidrojen. Talyum vb. Azot dioksit. Vanadyum. Hipertansiyon (HT) hastalığı bulunanlar Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) olanlar Kronik karaciğer hastalığı olanlar 48 . Amonyak. Göğüs duvarındaki şekil bozuklukları gözlenmelidir. koordinasyon. denge (bu konuya ilişkin muayene yöntemleri son bölümde anlatılmıştır) ve işyerinde giyilecek botları giyebilecek durumda olup olmadığını anlamak için çalışanın ayaklarının muayenesi gereklidir (Karpilow. Gerek işe giriş muayenesinde gerek AKM’de bu tablodan yararlanılabilir. Berilyum.

Toksik gazlar vb. Halojenli kimyasallar. Toksik gazlarla Regülasyonunda sorun varsa gece işinde ve vardiyalı işlerde çalıştırılmamalıdır. Kurşun. tek başlarına ve Yüksekte çalıştırılmamalıdır. gibi kimyasallarla yapılan işlerde. Talyum.Diyabetli hastalar • • • • • • • • Kurşun. Karbonmonoksit (CO) Pestisitler. Mangan. Metil klorür. görme bozukluğu olanlar) uygun olmayan yerlerde. Civa. Talyum. 49 . Toluen vb kimyasallarla ve Gece işlerinde. Karbon sülfür. Arsenik.) olanlar Nörolojik hastalığı olanlar Psikiyatrik hastalığı olanlar • • • • • • • • Hareket sistemi hastalıkları olanlar Her işyerinde yukarıdaki sağlık sorunlarına sahip kişilerin çalıştırılabileceği başka işler vardır. Solventler. lösemi vb. Manganez. Peptik ülserli hastalar • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Kronik böbrek hastalığı olanlar Kan hastalıkları (anemi. Kapalı. çalıştırılmamalıdır. Beyaz fosfor. Solventlerle yapılan işlerde çalıştırılmamalıdır. Alüminyum. Kurşun. Talyum. dar alanlarda. Karbon tetraklorür. Karbon sülfür. Solventlerle yapılan işlerde çalıştırılmamalıdır. protez kullananlar. Karbondisülfür. Toksik gazlar. Kadmiyum. Kurşun. Civa. Talyum. tek başlarına ve Yüksekte çalıştırılmamalıdır. Kurşun. Mangan. Ergonomik olmayan koşullarda çalışılan işlerde Bedensel engelliler (organ kaybı olanlar. Organik fosfor bileşikleri. Toksik gazlarla ve Vardiyalı işlerde çalıştırılmamalıdır.

Ek-9 Bazı Ulusal Düzenlemelerde İşe Giriş ve Periyodik Muayenelerde Yapılması Gereken Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler). yetkilendirilmiş OSGB’ler. işe yerleştirilen çalışanların. ya da bilimsel gelişmelere paralel farklı tetkikler de tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır (bkz. tehlike ve zararın özelliğine göre.III. Sonuçta maluliyet. işe giriş sırasında gerekli olan ek ve tamamlayıcı muayene ücretinin işverence karşılanmasını sağlamıştır. 59. İşe yeni başlayacak işçi tüm muayene masrafları kendisi öder. Muayenelerin değerlendirilmesi sırasında henüz o işyerinde işbaşı yapmadan çalışanların % 15’inde çeşitli düzeylerde pnömokonyoz saptanmıştır. iş koluna özel gerekli laboratuvar tetkiklerinin yapılması sağlanmalıdır. Ancak periyodik muayene sırasında gereken ek ve tamamlayıcı muayeneler işveren tarafından karşılanır. destek hizmetlerinin yetersizliği nedeniyle tartışma konusudur. Madde.2. Meslek Hastalıkları Hastaneleri. tazminat gibi insani ve hukuki sorunlarla karşılaşmak istemeyen. Laboratuvar sonuçları ile öykü ve fizik muayeneyi içeren klinik değerlendirme yeniden gözden geçirilerek çalışanın işe uygun olup olmadığına karar verilmelidir. Burada yasal düzenlemelerle yetinilmemeli. işe girerken ve çalışırken belirli sürelerle. Maden iş kolunda çalışmanın yoğun olduğu Zonguldak ilimizde deneyimli bir işyeri hekimi işverenini ikna ederek. o işyerinin RD sonuçlarına göre gerekirse daha sık. İşe giriş ve işe yerleştirme muayeneleri düzenli yapılacak. yönetmeliklerde belirtilen sağlık kuruluşlarında ve akredite laboratuvarlarda yaptırmalıdır. Ülkemizde. 50 . işe giriş muayenesini.G: 11 Ocak 1974/14765. ÇSGB’na bağlı İSGÜM dışında. Çalışanın laboratuar tetkiklerini nerede ve nasıl yaptıracağı. Ek ve tamamlayıcı muayeneler yapılırken çalışma ortamındaki riskler göz önünde bulundurulmalı. gerekli ek ve tamamlayıcı muayeneleri de kapsayacak şekilde. çalışma ortamındaki risklere uygun olarak ek ve tamamlayıcı tetkiklerle beraber muayeneleri yapılmalıdır (bkz. işe uygun kişilerin yerleştirilmesine önem verilecektir. R. belirli sürelerde sağlık muayeneleri ve gerektiğinde laboratuvar araştırmaları yapılacaktır27. Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Çalışanın. kullanılan maddelere karşı hassas olanlar bu işlerde çalıştırılmayacak. güvenilir. ileriyi görebilen işveren. ek laboratuvar muayeneleri yapacak ve referans olabilecek Sağlık Bakanlığı’na bağlı sağlık kuruluşları. 27 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. Ayrıca. İşyeri hekimi gerekiyorsa sorun ile ilgili uzman görüşü isteyerek muayene işlemini tamamlayabilir. Çünkü yasal dayanağı olan işveren istemiyorsa bu yükümlülüğü üstlenmemektedir. Ek-10 Ulusal Düzenlemelere Göre Bazı Tetkiklerin Yapılma Sıklığı). Üniversite Hastaneleri. yetkilendirilmiş veya akredite olmuş sağlık kuruluşları veya laboratuvarlardan yararlanılabilir.

Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemesinin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir. R. İş gürültü maruziyetini azaltacak (maruziyet süresini ve yoğunluğunu azaltacak ve dinlenme sürelerini artıracak) şekilde örgütlenmelidir. Eğer gürültü düzeyi 85 dB’i aşıyorsa çalışanların mutlaka bu koruyucuları kullanmaları sağlanmalıdır (Piyal. İşyerinde.G: 11 Ekim 2008/ 27021. Çalışanların maruziyet düzeyini aşan gürültüye maruz kaldıkları birimler işaretlenmeli ve buralara girişler (uygun KKD olanların dışında) yasaklanmalıdır. Gürültü düzeyi sonometre ile ve “dB” birimiyle ölçülür. Ayrıca.2.1.  İşyerinin tümünde yıllık olarak topluca değerlendirilen odyometri sonuçlarına göre bir önceki yıla oranla hangi frekansta olursa olsun 5 dB’in üzerinde kayıp varsa. Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Gürültü. Bu ifade kişiye göre ve aynı kişi için değişik zamanlarda farklı olarak algılanabilir. Sözlük anlamı olarak gürültü. Gürültünün hava yoluyla iletimini azaltmak için siperler. ses emici örtüler ve kapatma gibi yöntemler kullanılabileceği. Gürültü maruziyetinin yol açtığı riskler kaynağında yok edilmeli veya azaltılmalıdır. İşyerleri ve çalışma birimleri gürültüyü önleyecek şekilde tasarlanmalı ve yerleşilmelidir. Gürültü zararlarının meslek hastalığı sayılabilmesi için gürültülü işte en az iki yıl. Weber Testi ve odyometrik incelemeyi de içeren işitme muayeneleri yapılmalı ve periyodik aralıklarla tekrarlanmalıdır. 28 Gürültü maruziyetinin başka yollardan önlenemediği işyerlerinde. Bu amaçla genel önleme ilkeleriyle birlikte. 28 29 51 . Tekil Direktif). Bülent 2009). üst sınırını aşan (en yüksek maruziyet etkin değeri=85 dB) işçiler ise işitme muayenesi isteme hakkına sahiptirler29. “istenmeyen ve hoşa gitmeyen ses” olarak ifade edilmektedir. gürültü şiddeti sürekli olarak 85 dB’nin üstünde olan işlerde en az 30 gün (1 ay) çalışılmış olması gereklidir. Dinlenme yerlerinde gürültü maruziyeti bu yerlerin kuruluş amacına uygun düzeye indirilmelidir. yapısal gürültü iletiminin perdeleme ve yalıtım gibi teknik yöntemlerle azaltılabileceği gösterilmiştir. Çalışma ortamındaki gürültü düzeyi 80 dB (A) ve üzerindeyse işveren işitme kaybına karşı önlem almaya başlamalıdır.III. maruziyet etkin değerinin alt sınırını (en düşük maruziyet etkin değeri=80 dB) aşan işçiler önleyici odyometri testi. 6 Şubat 2003 Tarihli ve 2003/10/EC Sayılı Avrupa Parlementosu ve Konsey Direktifi (89/391EEC Sayılı Çerçeve Direktif’in 16(1) maddesi uyarınca çıkarılan 17. Ayrıca olanaklar ölçüsünde çalışanlara rotasyonlu çalışma yaptırılarak işyerinde gürültüye maruz kalma süreleri düşürülmeye çalışılmalıdır. Ayrıca gürültüye bağlı işitme kayıplarına ilişkin yükümlülük süresi 6 aydır. Çalışanların iş donanımını gürültü maruziyetini en aza indirecek biçimde doğru kullanmaları için bilgilendirilmeli ve gürültünün sağlık zararları üzerine eğitilmelidir. çalışma yaşamında en sık karşılaşılan fiziksel ortam faktörlerindendir. otoskopik muayene. Gürültü Yönetmeliği. İşyerinde RD yapmadan önce yapılacak ortam ölçümlerinden biri de sesin şiddetinin ölçümüdür. Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği. Buralarda çalışacak olanların işe girişte. 80 dB ve üzerinde gürültü varsa çalışanlara riski önleyecek veya en aza indirecek işitme koruyucusu verilmelidir. üretim sistemlerinde ve iş donanımlarında düzenli bakım programları uygulanmalıdır. Maruziyet düzeyi. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır.G: 23 Aralık 2003/25325. R. daha az gürültü maruziyeti yaratan çalışma yöntemleri ve iş donanımları seçilmelidir.

kulak koruyucusunun değiştirilmesine gerek olup olmadığı tartışılmalıdır (Karpilow. 52    . 500-1000-2000 Hz’lerde bir yıl içinde 10 dB ve üzerinde kayıp varsa. (Bu gibi durumlarda gerekli tedavilerden bir süre sonrasına kadar odyometri ertelenmelidir). enfeksiyon vb. ve ark. Odyometrik ölçüm) yapılmalıdır. KKD kullanımı ile ilgili eğitimler yenilenmelidir (Karpilow. KKD kullanımı ile ilgili sorunların varlığı araştırılmalı. Sağlık gözetimi 80 dB (A) ve üzerinde gürültüye maruz kalınan işlerde çalışan tüm çalışanlara işyeri gürültü RD’yi takiben yapılmalıdır (Oral. (2) Ortam gürültüsü 85 dB(A) ve üstündeyse yılda bir odyometrinin tekrar edilmesi gerektiği hatırlatılmalıdır. (2) Eski işyerine ait odyometrisi yoksa yeni işe girişte ve 6 ay sonra. a. ve ark. Ortam gürültüsü 85 dB (A)’in altındaysa 12 ay sonra. Yaptığımız muayene işe giriş muayenesi ise. 2011). (1) Aşağıdaki tablolardan yararlanılarak işitme kaybının düzeyi saptanmalı. enfeksiyon.   Bunun için öncelikle gürültü etkilenimine yönelik anamnez (aşağıda bir örnek sunulmuştur) alınmalı ve bu anamnez her odyometrik muayeneden önce tekrarlanarak öncekilerle karşılaştırılmalıdır. 8000 Hz frekanslarında hava iletim odyometrisi yapılmalıdır. (1) Eski işyerinden ayrılırken yapılmış odyometrisi varsa. periyodik.   Aynı işyerinde farklı bölümlerin grup olarak odyometrileri değerlendirildiğinde. 500. koruyucuların doğru takılıp takılmadığı. 1000. herhangi bir bölümde diğer bölümlerden 5 dB’den fazla kayıp varsa. 250. (3) Ortam gürültüsünün düzeyi kaç olursa olsun çalışanın kendinde fark ettiği tüm işitme azalmalarında. kulak çınlamalarında işyeri hekimini haberdar etmesi gerektiği anlatılmalıdır. C. daha ayrıntılı muayene için işitme kaybının olduğunu düşündüren bölümde çalışanların hastaneye sevki gereklidir. 6000. C. Otoskopik muayene işe giriş. Buşon.  Yaptığımız muayene erken kontrol muayenesi (İşyerinizdeki 2. Ortam gürültüsü 85 dB (A)’in üzerindeyse 1 ay sonra. 2011).) Kulak koruyucuların tüm vardiya boyunca kullanılıp kullanılmadığı. 2011). erken kontrol gibi tüm muayenelerin ayrılmaz bir parçası olmalıdır. eski işyerinden ayrıldığı tarihten 6 ay sonra. iş dışı bir etkilenmenin olup olmadığı. İ. Eğer işitme düzeyinde kayıplar varsa. c. Ayrıca çalışma ortamı yeniden değerlendirilmeli. 2000. (1) Ortam gürültüsü 85 dB(A)’in altındaysa 3 yılda bir. 4000-6000 Hz’de bir önceki odyometriye oranla 25 dB kayıp varsa. 3000. Ayrıca. (2) İşitme düzeyindeki değişimlerin nedenleri araştırılmalıdır (buşon. tıbbi sorunlar araştırılmalıdır. ve ark. otoskopik muayene yapılmadan odyometri testi yapılması yanlış değerlendirmelere yol açabilir. a. Ölçüm) ya da periyodik muayene ise. gerekli uyarılar veya sevk işlemi gerçekleştirilmelidir. Bir başka işyerinden ayrılıp çalıştığınız yerde işe giren bir çalışan ise. erken kontrol muayenesi (2. kullanım ya da KKD’nin niteliği ile ilgili sorunlar varsa çözülmeli. b. 4000. Eğer işitme düzeyinde bir değişiklik yoksa. Odyometri ve muayene sonuçları çalışanla paylaşılmalıdır. b. yabancı cisim görülebilir.

o işçi için periyodik odyometrik ölçüm aralığında sağlık gözetimi sürdürülmelidir. aynı bölümdeki diğer çalışanların odyolojik ölçümlerini de içeren işitme (erken kontrol) muayeneleri yapılmalı. Bu güne kadar herhangi bir silah sesine maruz kaldınız mı? Ek (İkinci) bir işiniz var mı? Hobileriniz nelerdir? İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi (HSE)’nin hazırladığı yaş düzeylerine göre düşük ve yüksek frekanslar için uyarı ve sevk tablosu aşağıda verilmiştir (Aktaran. mühendislik önlemleri. değerlendirme sonuçları çalışana bildirilmeli ve işverene raporlanmalıdır. 1999. 2011). antibiyotik tedavisi gördünüz mü? Hiç kulak ağrısı geçirdiniz mi? Hiç kulak akıntınız oldu mu? Sağ kulağınızda . 30 Lichtenwalner. soyadı: Çalışanın imzası: Tarih: Kaydeden: Evet Hayır Yorum Öykü Daha önce bir işitme testi yaptırdınız mı? (Ne zaman) Hiç işitme güçlüğü yaşadınız mı? Şimdi işitme güçlüğünüz var mı? Hiç gürültülü bir işte çalıştınız mı? Sağ kulağınızla mı Sol kulağınızla mı daha iyi duyduğunuzu düşünüyorsunuz? Hiç kulaklarınızda çınlama duyuyor musunuz? Hiç baş dönmeniz oluyor mu? Hiç kafa travması geçirdiniz mi? Ailenizde 50 yaşından önce işitme kaybı olan var mı? Hiç kızamık. görev yeri değişikliği ve meslek hastalığı bildirimi yapılırken.. Michael. kabakulak ya da kızıl geçirdiniz mi? Herhangi bir alerjiniz var mı? Şimdi ya da önceden düzenli olarak ilaç.    Her muayeneden ve ölçümden sonra bir sonraki ölçümün en geç ne kadar sonra yapılması gerektiği söylenmelidir. kulak koruyucuları.(3) Sevk sonrası mesleki işitme kaybı tanısı konulmamışsa. kulaklık. 53 . kombine kulak koruyucuları) tüm maruziyet süresince kullanılmasının önemi anlatılmalıdır. işitme korumasına yönelik eğitimler tekrarlanmalıdır.Sol kulağınızda Askerlik yaptınız mı? Özellikle ateşli silah deneyiminizi anlatınız. Bir yandan o çalışanın tedavisi. (4) Sevk sonrası mesleki işitme kaybı tanısı konulmuşsa. kişisel koruyucuların (tıkaç. Odyogram Öncesi (için) Gürültü Etkilenimi ve Tıbbi Bilgilere Yönelik Anamnez 30 Adı. öte yandan işyerinin o bölümünde RD yeniden yapılmalıdır. İ. Oral. K. Çalışana işitme korumasıyla ilgili önerilerde bulunulmalı. C.P. Özellikle ortam gürültüsü değerlendirilmeli. İşitme muayenesine ilişkin raporlar diğer muayene formlarıyla birlikte etik kurallar gözetilerek saklanmalıdır. ve ark.

Düşük ve Yüksek Frekanslardaki İşitme Eşiklerinin Toplamlarına Göre Uyarı ve Sevk Düzeyleri Düşük Frekans (500+1000+2000) Hz frekanslardaki işitme eşiklerinin toplamı-dB (A) Yaş Grupları 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65 Uyar 45 45 45 48 51 54 57 60 65 70 Sevk et 60 66 72 78 84 90 90 90 90 90 Yüksek Frekans (3000+ 4000+ 6000) Hz frekanslardaki işitme eşiklerinin toplamı-dB (A) Uyar Sevk et 45 78 45 87 45 99 54 111 60 123 66 135 75 144 87 144 100 144 115 144 İşitme düzeyinin sınıflanması Her bir kulak için tek değerin elde edilmesi amacıyla. 4000 ve 6000 Hz frekanslarından elde edilen değerlerin toplamı hesaplanır. işitme yeteneği sınıf 1 (normal) olarak nitelenir. GBİK’in sonucudur. 4000 ve 6000 Hz frekanslardaki işitme kayıplarının toplamı) Uyar Sevk et 46 78 55 91 63 105 71 119 80 134 93 153 111 176 131 204 157 235 175 255 Yaş Grupları 18-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65 Kaynak: HSE UK Controlling Noise at Work Toplam değer risk sınıflamasında belirtilen düzeyin altında ise. Bu durumda çalışan 54 . sınıf 2 (hafif işitme kaybı) olarak değerlendirilir. 4000 ve 6000 Hz frekanslardaki işitme kayıplarının toplamı) Uyar Sevk et 51 95 67 113 82 132 100 154 121 183 142 211 165 240 190 269 217 296 235 311 Kadın (1000. Normal işitme düzeyine göre % 20’lik bir kayba karşılık gelir. 3000. Eşik değere eşit veya biraz üzerindeki bir kayıp. 2000. 1000. 2000. 3000. 2000. ayrıntılı bilgi için bkz. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”). Odyogramlarda Saptanan İşitme Kayıplarının(Cinsiyet ve Yaş Grupları Göz Önüne Alınarak Hazırlanmış) Uyarı ve Sevk Düzeylerine Göre Risk Sınıflaması Erkek (1000. Bu frekanslar toplamı. (Aşağıdaki tablolara bakınız. 3000.

3000. 4. 3. ölçümün her bir frekansta en az 3 kez tekrarlanması. 3000. 3. 5. çalışanın gürültülü ortamdan 14 saat uzak kaldıktan sonra testin yapılması önerilmektedir. günlük toplam gürültü düzeyi (sesin şiddeti). 4 kHz’lerdeki işitme düzeylerinin toplamlarının farkı>40 dB Yapılacak iş Periyodik işitme muayenesine devam Uyar KBB uzmanına sevk et KBB uzmanına sevk et KBB uzmanına sevk et Kaynak: HSE UK Controlling Noise at Work NIOSH ise. Kulaklardan herhangi birinde 500. Çalışan bilgilendirilmeli ve kulak burun boğaz (KBB) uzmanına gönderilmelidir.K.. bir çalışma günü boyunca gürültünün süresi ve dağılımı. gürültünün frekans spektrumu. bir çalışma günü boyunca toplam gürültü ölçümlerinin yapılması gereklidir.E. Bu yüzden. Bunun sağlanamadığı durumlarda 80 dB (A) ‘in üzerindeki gürültü düzeylerinde standart kulak koruyucusu (tüm mesai boyunca) olması koşuluyla test gün boyunca yapılabilmektedir. İşyerinde belirgin gürültü maruziyet öyküsü varsa. 2. bu tip işitme kayıpları ciddi bir işitme testi yapılıncaya kadar ortaya çıkmayabilir. Bunun yanı sıra gürültüye bağlı işitme kaybı (GBİK)’de kişisel değişiklikler de görülür. Kayıkçı. gürültünün analizi. Gürültüden etkilenimin ölçümünde çalışma günü boyunca farklı gürültü çevrelerinde bulunan çalışan söz konusu olduğunda kişisel dozimetreler (bireysel gürültü dozu ölçeri) kullanılır (Genç. 55 . Her bir kulağın değerler toplamı eşik değeri aşıyorsa. M. İşitmenin korunması programı.bilgilendirilmelidir. Gürültünün analizinde. Ciddi işitme kaybının varlığını gösterir. İşitmenin Korunması (Gürültü Kontrol) Programı GBİK konuşma frekanslarından önce yüksek frekansları etkiler. 4. 4 ve 6 kHz’lerdeki işitme düzeylerinin toplamı (Yaş ve cinse göre düzenlenmiş tablolarla karşılaştır) 3. Kulaklardan herhangi birinde 2000. birkaç saatlik çalışmanın ardından kulağında çınlama veya geçici işitme kaybı oluyorsa orada işitmeyi koruma programına başlanmalıdır. Eğer bir çalışanın bulunduğu ortamda sözel iletişim kurmada zorluk çekiliyorsa. G. 6 kHz’lerdeki işitme eşiklerinin toplamının önceki testle farkı> 30 dB Her kulağın 1. A. 1. 3. sınıf 3 (işitme kötü) olarak değerlendirilir. 3. 2004) Odyometri tarama testi yaparken. 4000 ya da 6000 Hz’ de 15 dB veya üzeri (yeniden yapılan testle teyit edilmiş) standart eşik sapması varsa. İşitme Kaybı Sınıflama Şeması Sınıf 1. gürültünün kontrolü ve işitmenin ölçülmesini içermelidir. Normal 2. 4. GBİK’in kesin olarak saptanması için çalışanın daha ayrıntılı kulak muayenesinin gerçekleştirilebileceği bir merkeze sevk edilmesini önermektedir. Hafif işitme kaybı Kötü işitme Hızlı işitme kaybı Tek taraflı işitme kaybı Hesaplama 1. 2000. 4000 Hz’lerin ortalamasında 10 dB veya daha fazla standart eşik kayması varsa. 2. 500-1000-2000 Hz ortalamalarında veya 1000-2000-3000 Hz ortalamalarında ya da 3000-40006000 Hz ortalamalarında herhangi bir kulakta 25 dB veya daha üstü sabit kayıp varsa. 2. 1000.

Eğitim.Gürültü Kontrol Programı 31 İlk Gürültü Araştırması dB(A) Gürültü durumuyla ilgili Periyodik Kontrol İzin Verilen Gürültü Düzeyinin üzerinde E V E T Etkileniminin Değerlendirilmesi ve Frekans Analizi* HAYIR İŞİTME KONTROL PROGRAMI Çevresel Gürültü Kontrolü Genel gürültü Haritasının çıkarılması İşitme Koruması İçin Genel Planlama Gürültüyü Kaynağında Azaltmak için Önlemler Danışma . o frekansta koruyuculuğu yüksek olan kulaklık. Ayrıca ayırma. tıkaç vb. Ed:Dorset Press. 2005. Gürültünün şiddeti hangi frekansta yüksekse. J. Dorchester.. 31 Stranks. seçilmektedir. İşitme Testleri (Odyometri) İzleme. 56 . Bu değer izin verilen sınırın üzerindeyse bu kez sesin şiddetiyle birlikte frekansı da değerlendirilmektedir. Düzelmeler. İlerleme Kontrolü İşitme Koruma Önlemlerinin Uygulanması (*) İlk gürültü araştırmasında sesin şiddeti dB olarak ölçülmektedir.“Noise and Vibration” The Handbook of Health and Safety Practice 7. vb. kapatma gibi gürültüyü azaltma önlemlerinde kullanılacak yöntem ve malzeme seçiminde frekans değeri yol gösterici olacaktır.

Çekilen PA akciğer grafileri ILO (2000) Pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırması’na göre çekilen PA akciğer grafisi kalite (1) veya kalite (2) olmalıdır. II. PA akciğer grafisinin (en az 35x35cm. 1. İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü’de 6 ayda bir.B.A.III. FEV1 ve FEV1/FVC değerlerinin % 80’in altında olmaması gerekir. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”). çalışma ortamının toz yoğunluğu 2 mg/m³ altında olan işyerlerinde çalıştırılır. PA akciğer grafisi çekiminin tekrarlanmasının mümkün olmadığı durumlarda kalite (3) PA akciğer grafisi de değerlendirmeye alınabilir. Mevzuat kapsamına giren işyerlerinde çalışanların PA Akciğer grafilerinin pnömokonyoz bakımından değerlendirilmesi işlemi sertifikalı okuyucu tarafından yapıldıktan sonra filmler. Bu çalışanların en az yılda bir kez meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına kontrole gönderilmeleri zorunludur. kategoriye giren çalışanlar tozsuz işlerde çalıştırılır. Solunum Fonksiyon Testinde.2. Kategoriye girenler çalıştırılır. Değerlendirmeler sonucunda A (sertifikalı hekimler) ve B (sertifikalı göğüs hastalıkları uzman hekimi veya sertifikalı radyoloji uzman hekimi) okuyucu hekimler arasında bir çelişki olması durumunda filmler her iki okuyucu tarafından birlikte değerlendirilerek uygunluk sağlanır. Ülkemizdeki yasal düzenlemelere göre tozlu ortamlarda çalışanların.) değerlendirilmesi İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ile Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik hükümlerine göre yapılır. RD’nin yenilenmesi ve ek önlemlerin alınması gerektiği anlaşılır (Akciğer grafileri ve solunum fonksiyon testiyle ilgili daha ayrıntılı bilgi için bkz. Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde yılda 1. ILO Uluslararası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesinde 0.2. Ayrıca “Peak Flowmetre” ile işe başlamadan önce ve işteki etkilenim sırasında (2 -4 saatlik çalışmadan sonra) % 10’luk azalmanın varlığında çalışanın ortamdan etkilendiği ve önlemlerin yetersiz kaldığı. Kategori : 1/0 1/1 ½* II. yılda 1 kez PA akciğer grafilerinin çekilmesi uygundur.C) II. Kategori : 2/1 2/2 2/3 III. ILO Uluslararası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesi 0. B okuyucuya gönderilir. Tozlu ortamda çalışanların gereksiz yere radyasyon almaması için RD’ye göre 2 yılı geçmeyecek şekilde. Kategori : 3/2 3/3 3/+ *Büyük opasiteye doğru gelişme varsa (ax. kategoriye giren çalışanlar.Kategori ve üzeri gibi işlem görür. 57 . Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi Tozlu ortamlarda işe girişte ve yapılan ortam ölçümü ve buna bağlı olarak yapılan RD’ye göre sıklığı belirlenen aralıklarla Standart (en az 35 x 35 cm) PA akciğer grafisi ve Solunum Fonksiyon Testi ile sağlık gözetimi yapılmalıdır. Tozla Mücadele Yönetmeliğinde 2 yılda bir PA akciğer grafisinin çekilmesi gerektiği yazmaktadır. FVC. Çalışanların PA Akciğer grafilerinin pnömokonyoz bakımından A ve B okuyucu nihai değerlendirme sonucu aşağıdaki çizelgeye göre kategorize edilir. Kategori : 0/0/0 0/1 I.

R.G. 19 ve 21. 3) “Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi” başlıklı 28’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s. Meslek Hastalıkları tanısı koymakla yetkili hastaneye sevk edilir.2006 tarihinde yürürlüğe girmiş olan “Asbestle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik” (özellikle 20. PA akciğer grafileri.R. 4) Geçici Madde 2’de (Değişik 26/2/2000-23976 s. İlgili Tüzük ve Yönetmelik ile A ve B okuyucu listelerine www. ayrıntılı meslek öyküsü alınmalıdır (En son yaptığı ve daha önce çalıştığı işler.gov.isggm.) toz ölçüm sonuçlarının bir örneği.4.2003 tarih ve25328 tarihli Resmi Gazete yayınlanmış ve 15.R. Bir sonraki sayfada ILO 2000 pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırma İçin Okuma Raporu’nun bir örneği ve açıklamaları verilmiştir: 58 .G.) işçiler için doldurulacaktır.(*) İşyeri ortamında toza maruziyet öyküsü incelenirken çalışanın. Hastane raporlarının bir örneği ilgili işyerine ve İSGÜM'e gönderilir.R. A ve B okuyucu tarafından değerlendirilir.09. iş dışı uğraşları.) değerlendirilmesi. 5) “Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi” başlıklı 28’inci maddesinde belirtilen Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu (Değişik 26/2/2000-23976 s.G. kullandığı ve çalıştığı ortamdaki maddeler.1990 tarih ve 20635 sayısı Resmi Gazete yayınlanmış olan “Maden Ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmeliğin. Maddeleri) kapsamında yapılacak çalışmalar.tr adresinden ulaşılabilir. çalıştığı bölümler.G.R. (**) PA Akciğer grafisinin (35x35cm.) belirtilen İşveren Bildiri Formu.G. 2) “Göğüs filmlerinin değerlendirilmesi” başlıklı 27’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s. B-) 26.12. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ile Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.).) pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen çalışanların yetkili hastanelerce [sigortalıların meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü kaybı oranları tespitinde esas alınacak sağlık kurulu raporlarını düzenlemeye yetkili (Sağlık Bakanlığı meslek hastalıkları hastaneleri ile eğitim ve araştırma hastaneleri ve Devlet üniversitesi)] düzenlenen raporlarının bir örneği. alışkanlıkları sorgulanmalıdır. (***) A ve B okuyucuları tarafından pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen ve işverene bildirilen işçiler.) A ve B okuyucularının nihai değerlendirme sonuçları (sonuçlar normal olsa bile). 1) “Toz ölçüm sonuçlarının saklanması” başlıklı 18’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s. Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi Ve Belgeler A-)14.

59 .

Kalite (K) 4. bazı teknik hataları olan fakat sınıflandırması amaçları için hala yeterli nitelikte olan. Sınıflandırma amaçları için kabul edilemez olan. Kalite (K) 2. Kalite (K) 3. Kabul edilebilir. Teknik Kalite: Dört derecelendirme kullanılmaktadır: Kalite (K) 1. pnömokonyoz radyografisi sınıflandırmasını bozması muhtemel teknik hatası olmayan. herhangi bir pnömokonyoz tipinde meydana gelen radyografik anormallikleri tanımlamak için kullanılmaktadır ve sadece arkaön (PA) akciğer radyografilerinde görülen görüntüleri sınıflandırmak için düzenlenmiştir. 60 .AÇIKLAMA: ILO (2000) Pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırması. Kabul edilebilir. İyi kalitede olan.

t ve u harfleri ile belirlenir. q ve r harfleri ile düzensiz opasiteler s.çapı 1. Plevral Anormallikler: “Plevral plaklar (lokalize plevral kalınlaşma)”. q. fakat önemli sayıda t büyüklüğünde küçük düzensiz opasitelerin de bulunduğu anlamına gelmektedir. genellikle pariyetal plevrada olanı temsil eder. lokalize plevral kalınlaşmayı. Kalsifikasyonun yokluğu (0) veya (nonkals. q/q). r. 10 mm'yi aşan en uzun boyuta sahip opasite olarak tanımlanır. standart radyografilerde dört kategori olarak tanımlanmıştır ve aşağıdaki gibi sembolik olarak gösterilen sıralı 12 alt kategoriden sadece birinde sınıflandırılır: 0/. eğik bir çizgiden sonra farklı harf yazılarak kaydedilir (örneğin. Yoğunluk. Kategori C: Sağ üst zona eşdeğer alanı aşan büyük bir opasite veya bir araya getirildiğinde sağ üst zona eşdeğer alanı aşan birkaç büyük opasite. (örn: R2 veya L3 gibi) 61 . Sınıflandırmada boyut. Büyük Opasiteler: Büyük opasite. sadece göğüs duvarı boyunca uzanan plaklar için kaydedilir ve hem profil hem de ön/arka olanlar birleştirilir. Kategori A: 50 mm'ye kadar en uzun boyuta sahip büyük bir opasite veya en uzun boyutlarının toplamı yaklaşık 50 mm'yi aşmayan birkaç büyük opasite.5 mm ile 3 mm arasında olan opasiteler.) olarak. Bu yüzden görünen tüm ya da hemen tüm opasitelerin tek bir şekil ve büyüklükte olduğu düşünülüyorsa. Küçük Opasiteler: Yuvarlak ve düzensiz olmak üzere iki tür şekil ve her bir şekil türü için üç büyüklük ayırt edilir. varlığı tüm plaklar için sağ (R) ve sol (L) taraflar belirtilerek ayrı ayrı kaydedilir.genişliği 3 mm ve 10 mm arasında olan opasitelerdir.çapı 1. Bazen sadece kalsifikasyonları ile tanınırlar. t. eğer varsa sağ (R) ve sol (L) için ayrı ayrı kaydedilirler.” gibi) Boyut. Bu anormallikler yok (0) veya var şeklinde.Parenkimal Anormallikler: Hem küçük hem de büyük opasiteleri içermektedir. göğüs duvarı (profil veya ön/arka).0/0 0/1 Kategori 0: Mevcut olmayan ya da kategori 1den daha az yoğun olan küçük opasiteler 1/0 1/1 1/2 Kategori 1 2/1 2/2 2/3 Kategori 2 3/2 3/3 3/+ Kategori 3: Standart radyografilerde tanımlandığı gibi küçük opasitelerin artan yoğunluğunu ifade eder. opasitelerin parenkimal yoğunluğunun değerlendirilmesidir. Diyafragma veya diğer bölgelerdeki plaklar için boyut kaydedilmez. Yoğunluk: ILO standart radyografileri ile karşılaştırılarak.5 mm olan opasiteler. diyafragma ve diğer bölgelerde görülebilir. Ancak önemli sayıda farklı bir şekil ve büyüklük görülüyorsa. “kostofrenik açı silinmesi” ve “diffüz plevral kalınlaşmalar” şeklinde üç bölüme ayrılır. Yuvarlak opasiteler p. baskın olan küçük opasitelerin yuvarlak ve q büyüklüğünde olduğu. Plaklar. u.çapı 3 mm ile 10 mm arasında olan opasiteler. arka-ön göğüs radyografisinde lateral göğüs duvarının (apeksten kostofrenik açıya kadar) izdüşümünün toplam uzunluğu göz önüne alınarak tanımlanır ve sağ (R) ve/veya sol (L) hangi tarafta olduğu belirtilerek kaydedilir. Kategori B: 50 mm'yi aşan fakat sağ üst zona eşdeğer alanı aşmayan en uzun boyuta sahip büyük bir opasite veya en uzun boyutlarının toplamı 50 mm'yi aşan fakat sağ üst zonun eşdeğer alanını aşmayan birkaç büyük opasite.genişliği 1. (örn: “Profil R kals. Plevral plaklar. q/t).genişliği yaklaşık 1. q/t. Şekil ve büyüklüğü kaydetmek için iki harf kullanılır.5 mm ye kadar olan opasiteler. p. s.5 mm ile 3 mm arasında olan opasiteler. eğik bir çizgi ile ayrılan harf iki kez kaydedilir (örneğin.

-i gösteren değişiklikler" . Göğüs duvarı profildeki plağın varlığının kaydedilmesi için en az 3 mm. eğer varsa profil veya ön/arka olarak sağ (R) ve sol (L) taraf için ayrı ayrı kaydedilir. b-5-10 mm arası genişlik. göğüs duvarı boyunca var veya yok olarak. lik bir genişlik gerekmektedir. akciğer apeksinde sıklıkla görünürdür ve göğüs duvarının diffüz plevral kalınlaşmasının bir parçası olarak kaydedilmemelidir. sadece kostofrenik açı silinmesi varlığı ve sürekliliğinde kaydedilir.10 mm. Diğer Anormallikler: Önemli radyografık özellikleri kaydetmek için gerekli semboller aşağıda listelenmiştir. 62 .1. yalnızca göğüs duvarı profildeki plaklar dikkate alınarak kaydedilir. plevral parenkimal sınırda kaburganın en içteki kenarından plağın en içteki sivri kenarına kadar yapılır. 2. veya ".lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/4 üne kadar olan toplam uzunluk. radyografide görülen tanımlamalardan daha çok yorumları işaret eder.. bu yüzden aşağıdaki sembollerin tanımlamalarının her biri ". Diffüz plevral kalınlaşma. Profil diffüz plevral kalınlaşmanın var olarak kaydedilebilmesi için de yaklaşık olarak en az 3 mm. Kostofrenik açı silinmesi. üzerindeki genişlik. Sembollerin bazıları. Kullanımları yararlıdır.lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/2sini aşan toplam uzunluk. Bu sembollerin kullanımı sınıflandırmada zorunlu tutulmuştur. Silinen kostofrenik açıdan lateral göğüs duvarına kadar uzanan plevral kalınlaşma. Genişliğin ölçümü. c. Genişliği belirtmek için 3 kategori kullanılır ve sağ (R) ve/veya sol (L) hangi tarafta olduğu belirtilerek kaydedilir.3-5 mm arası genişlik. Plevra. Diffüz plevral kalınlaşma. veya "şüphe" gibi tanıtıcı bir niteleyici kelime veya ifadeyi işaret eder.lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/4 ila 1/2 si arasında olan toplam uzunluk. (örn: Ra veya Lc gibi) a. kesin yorumu doğrulamak için yeterli olmayabilir. çünkü toz maruziyeti ve diğer etyolojilerle ilişkili ek özellikleri tanımlarlar. diffüz plevral kalınlaşma olmadan da gelişebilir. ILO (2000) Sınıflandırmasında.-i belirten opasiteler" . sağ (R) ve sol (L) taraf için ayrı ayrı var veya yok olarak kaydedilir. Kostofrenik açı silinmesi.. 3. Genişlik. lik bir genişlik gereklidir. Boyutu ve genişliği plevral plaklara benzer şekilde kaydedilir. diffüz plevral kalınlaşma olarak sınıflandırılmalıdır. Bir PA göğüs radyografisi.

ISBN 975-455-136-7 Asbest Eşik Sınır Değeri1 ---------------------------------------------------------------------------------İşveren. Kaynak: İş Sağlığı ve Güvenliği Serisi No. 63 . yorumlar kaydedilir. ÇSGB Genel Yayın No:155.1 lif/cm3’ ü geçmemesini sağlayacaktır.22(Rev.2000). ILO Pnömokonyoz Radyografilerinin Uluslararası Sınıflandırması Kullanım Rehberi. çalışanların maruz kaldığı havadaki asbest konsantrasyonunun 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalaması (TWA) değerinin 0.Semboller: aa at ax bu ca cg cn co cp cv di ef em es fr hi ho id ih kl me pa pb pi px ra rp tb od aterosklerotik aort belirgin apikal plevral kalınlaşma küçük opasitelerin birleşimi buller kanser: mezotelyoma hariç torasik maligniteler kalsifiye pnömokonyotik olmayan nodüller (granuloma vb) veya nodüller küçük pnömokonyotik opasitelerde kalsifikasyon kalp şekil veya büyüklüğünde anormallik kor pulmonale kavite toraks içindeki bir yapının belirgin distorsiyonu plevral efüzyon amfizem hiler veya mediyastinal lenf düğümlerinin yumurta kabuğu kalsifikasyonu kırılmış kaburga(lar) (akut veya iyileşmiş) kireçlenmemiş hiler veya mediyastinal lenf düğümlerinin genişlemesi bal peteği akciğer bozulmuş diyafragma sınırı bozulmuş kalp sınırı septal (kerley) çizgileri mezotelyoma düz atelektazi parenkimal bantlar interlober fissur plevral kalınlaşması pnömotoraks yuvarlak atelektazi romatoid pnömokonyoz tüberküloz diğer hastalık veya önemli anormallikler Yorumlar: Radyografinin değerlendirilmesi sırasında. teknik kalite ve/veya od sembolü kaydedildiğinde ve/veya tozla ilgili olmadığına inanılan görünümler olduğunda.

8) Düşük sıcaklık ve bunun gibi özel çalışma koşulları. ölçümler her el için yapılmalıdır. Titreşimli İşlerde Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Titreşime ilişkin maruziyet sınır değerleri ve maruziyet etkin değerleri: El – kol titreşimi için. mekanik titreşime ve yol açtığı risklerdenetkilenimi en aza indirmek için özellikle aşağıdaki konuları dikkate alarak teknik ve organizasyon önlemleri ile ilgili program yapmalı ve uygulamalıdır. TS ENV 25349 – Mekanik Titreşim–İnsanın Elle Geçen Titreşime Maruz Kalmasının Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine Ait Kılavuz – standardına göre gündelik maruziyet değeri belirlenir. düzeyi ve süresi. 3) Riske duyarlı çalışanların sağlık ve güvenliğine olan etkiler. Maruziyet. çevresel etkilere ve ölçüm aygıtlarının özelliklerine uyumlu olmalıdır. 64 . mümkünse yayınlanmış bilgileri. işveren. 4) Mekanik titreşim ile işyeri veya başka bir iş ekipmanı arasındaki etkileşimden kaynaklanan ve çalışanların güvenliğinietkileyen dolaylı etkileri. Çalışanın el–kol titreşimine maruziyeti şu şekilde değerlendirilmeli veya ölçülmelidir:  Maruziyet değerlendirmesi El – kol titreşiminde maruziyet düzeyinin değerlendirmesi. her iki eldeki en yüksek değer esas alınarak belirlenmeli ve diğer el ile ilgili bilgiler de verilmelidir. 2) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değeri 2. Kişisel koruyucular Maruziyet etkin değerlerinin aşıldığının saptanması halinde işveren. elle yapılan ölçümleri veya göstergelerin okunmasını etkiliyor ise.III. kullanılan cihazlar ve yöntemler. Etkileşim Mekanik titreşim. mekanik titreşime maruziyet düzeyini azaltacak şekilde tasarlanmış iş ekipmanının bulunup bulunmadığı. RD’de özellikle aşağıdaki konuları dikkate almalıdır: 1) Aralıklı titreşim veya tekrarlanan şoklara maruziyet de dâhil maruziyetin türü. yapılan çalışmadaki gözlem ve ölçüm sonuçlarına göre yapılmalıdır. 6) Varolan ekipman yerine kullanılabilecek.3. ölçülecek mekanik titreşimin karakteristiğine.2. sekiz saatlik bir referans döneme A (8) normalize edilen. kullanılan iş ekipmanından yayılan titreşim düzeyi hakkında üretici tarafından kullanma kılavuzunda belirtilen bilgiler.  Ölçüm Kullanılan yöntemler mekanik titreşime maruz kalan çalışanların kişisel etkilenimini belirleyebilecek nitelikte olmalıdır.5 m/s2. Çift elle kullanılan aygıtlarda. Maruziyet düzeyi değerlendirmesi. 2) Yukarıda belirtilen maruziyet sınır değerleri ve maruziyet etkin değerleri. frekans ağırlıklı ivme değerlerinin karelerinin toplamının (rms) (toplam değer) karekökü cinsinden ifade edilen. 1) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri 5 m/s2. 5) İş ekipmanı üreticilerinin mevzuat gereği verdiği bilgileri. TS ENV 25349 standardına göre. 9) Sağlık gözetiminden elde edilen bilgileri. 7) Bütün vücut titreşimi maruziyetinin işverenin sorumluluğundaki normal çalışma saatleri dışında da devam etmesi durumunda maruziyetin boyutu.

Deniz taşımacılığında. 1 Hz’in üzerindeki titreşimler değerlendirmeye alınmalıdır.15 m/s2. çevresel etkilere ve ölçüm aygıtlarının özelliklerine uygun olmalıdır. istediğinde. 1) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri 1. Her çalışan. Mekanik titreşimden etkilenme sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. TS EN 1032–Mekanik Titreşim–Bütün Vücudun Titreşim Emisyon Değerinin Tayin Edilmesi Amacıyla Hareketli Makinelerin Denenmesi–Genel–ve TS 2775– Tüm Vücudun Titreşim Etkisi Altında Kalma Durumunun Değerlendirilmesi İçin Kılavuz–sayılı TSE standartlarına göre gündelik maruziyet değeri belirlenmelidir. 3) Titreşimin zarar verme riskini azaltmak için. yapılan işin özelliği nedeniyle çalışanın. mekanik titreşime maruz kalmayı en aza indirecek şekilde iş ekipmanını doğru ve güvenli bir biçimde kullanmaları için uygun bilgi. gerekli koruyucu önlemler alınmalıdır. sekiz saatlik dönemde sürekli ivme eşdeğeri cinsinden tanımlanan. 8) Yeterli dinlenme sürelerini kapsayan uygun çalışma programı. yapılan çalışmadaki gözlem ve ölçüm sonuçlarına göre yapılmalıdır. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır.1) Mekanik titreşime maruziyeti azaltan başka çalışma yöntemleri. bütün vücut titreşimi. b) Sağlık gözetimi ile ilgili zaten her çalışanın kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. işverenin gözetimindeki dinlenme tesislerinden yararlandığı yerlerde. 4) İşyeri. 2) Yapılacak iş dikkate alınarak mümkün olan en az titreşim oluşturacak uygun ergonomik tasarım ve uygun iş ekipmanı seçimi. Maruziyet düzeyi değerlendirmesi.5 m/s2dir. kullanılan iş ekipmanından yayılan titreşim düzeyi hakkında üretici tarafından kullanma kılavuzunda belirtilen bilgiler. "zorunlu durumlar” dışında kullanım amaçlarına ve koşularına uygun düzeye indirilmelidir. bütün vücut titreşimini etkili bir biçimde azaltan oturma yerleri ve el–kol sistemine aktarılan titreşimi azaltan el tutma yerleri ve benzeri yardımcı donanım sağlanması. kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir. Bütün vücut titreşimi için. 65 . Sağlık Gözetimi a) RD sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması halinde çalışanlar uygun sağlık gözetiminden geçirilmelidir.  Ölçüm Kullanılan yöntemler ölçülecek mekanik titreşimin özelliklerine. eğitim ve talimat verilmesi. 7) Maruziyet süresi ve şiddetinin sınırlanması. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak. Maruziyetin boyutu Özellikle.  Maruziyet değerlendirmesi Bütün vücut titreşimine maruziyet düzeyinin değerlendirmesi. 2) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değeri 0. 6) Çalışanlara. 9) Maruz kalan çalışanı soğuktan ve nemden koruyacak giysi sağlanması. işyeri sistemleri ve iş ekipmanları için uygun bakım programları. en yüksek (rms) değer veya frekans ağırlıklı ivmelerin en yüksek titreşim dozu değeri (VDV) olarak hesaplanan. 5) İşyerlerinin ve çalışma yerlerinin tasarımı ve düzeni.

kas iskelet sistemi hastalıkları göz önüne alınarak bunlara yönelik incelemeler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır.Benzer biçimde maruz kalan diğer çalışanların da sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenlemeyi yapmalıdır. Ölçekler ve Muayene Yöntemleri” bölümü). maruziyet riskini belirlemek üzere yeniden RD yapılmalıdır. etkilenim başlamadan önce yapılmalı ve daha sonra da düzenli aralıklarla sürdürülmelidir. III. Kimyasal Maddelerle Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Kimyasal maddelerle çalışanların sağlık gözetiminde işyeri hekimi o kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına (MGBF-MSDS) ulaşmalı. Muayeneler sırasında el kol titreşimi söz konusuysa. maruziyet sonlandıktan sonra yapılacak olan sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve öneri alacaktır. sağlık durumlarının gözetim altında tutulması için işyerinde gerekli düzenlemeleri yapmalıdır.Riskleri önlemek veya azaltmak için yasal mevzuat uyarınca gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil. İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler. . İşyeri hekimi her çalışan için. 2) Gizlilik ilkesine uyularak. özellikle bel bölgesi omurları ve disklerindeki zedelenmeler göz önüne alınarak.Riskleri önlemek veya azaltmak için daha önce alınan önlemleri gözden geçirmelidir. . 66 . etkilenim sona erdikten sonra da yapılması gerekli sağlık gözetimi hakkında bilgi verilmelidir. bu Rehberin “XVIII. b) Sağlık gözetimi. . ayrı ayrı alınması gerekli koruyucu önlemler konusunda önerilerde bulunmalıdır. İşyerinde kişisel ve mesleki hijyenönlemlerinin derhal alınabilmesine olanak verecek şekilde gerekli düzenleme yapılmalıdır. 3) İşveren. a) İşveren. önlemleri uygularken. neden olabileceği sağlık sorunlarının ortaya çıkmadan önlem alınması konusunda gerekli duyarlılığı göstermelidir. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır. tendinit vb. Karpal tünel sendromu. Bu durumda.4. Özellikle. hekim veya uzman kişi tarafından kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir. Kimyasal maddelerle çalışanların sağlık gözetiminde.c) Sağlık gözetimi sonucuna göre bir çalışanda. 2. sağlık gözetiminde saptanan önemli bulgular hakkında işveren de bilgilendirilmelidir. c) Çalışanlardan birinde kanserojen veya mutajen maddelerden etkilenim nedeniyle oluştuğu kuşkusu bulunan bir sağlık sorunu görüldüğünde. Bu durumda. bel bölgesine ait muayeneler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır (bkz. hekim.RD’yi gözden geçirmelidir. hekim veya iş sağlığı uzmanı tarafından işteki mekanik titreşime maruz kalmanın sonucu olarak değerlendirilen. 1) Çalışan. aynı şekilde maruz kalan diğer kişiler de sağlık gözetiminden geçirilmelidir. Tüm vücut titreşiminde ise. e) Çalışanlara. tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. . yapılan RD’ye göre sağlık ve güvenlik yönünden risk bulunan işlerde çalışanların. sağlık risklerini öğrenmeli. d) Çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili kişisel sağlık kayıt sistemi bulunmalıdır. uzman veya yetkili makam maruz kalan işçiler için tıbbi muayene istemelidir.

Kimyasal maddelerle çalışılan işyerlerinde koruyucu önlemlerin alınmasında. 1) Belli bir hastalık veya sağlık yönünden olumsuz bir etkilenmeye neden olduğu bilinen tehlikeli kimyasal maddeye maruziyetin söz konusu olduğu. iş hekimliği ilke ve uygulamalarına göre yapılmalıdır. Çalışanlar bu işe başlamadan önce bu durumdan haberdar edilmelidir. 2. 2) Çalışanların özel çalışma şartlarında hastalık veya etkilenmenin ortaya çıkma olasılığının bulunduğu. a) Çalışanların mesleki ve tıbbi öz geçmişleri ile ilgili kayıtların tutulması. Çalışanlar. konuyla ilgili kayıtlar maruziyetin sona ermesinden sonra en az kırk yıl süre ile saklanmalıdır. Yapılan RD sonucunda sağlık yönünden risk altında olduğu saptanan çalışanlarda uygun sağlık gözetimi Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkındaki Yönetmeliğe göre zorunludur. erken teşhis ve tedavinin sağlanması. sağlık gözetimi sonuçlarının yeniden değerlendirilmesini isteyebilir. Havadaki kurşunun. Bu prosedür şu şekildedir: 1. 67 . durumlarda yapılmalıdır. prosedüre uygun sağlık gözetimi yapılması zorunludur. b) Çalışanlarla kişisel görüşmeler yapılması. Biyolojik izleme. Biyolojik sınır değeri bulunan tehlikeli kimyasal maddelerle çalışmalarda. hastalık ve etkilenmeyi tespit edecek geçerli tekniklerin bulunduğu durumlarda yapılmalıdır. Kanserojen veya mutajen maddelere maruz kalanların sağlık durumunu izlemekle görevli hekim ve diğer sağlık görevlileri. iş hekimliğindeki en son tıbbi bilgilere giregelişmiş testler uygulanması. absorbsiyon spektrometri veya eşdeğer sonucu veren bir başka yöntem kullanılarak kanda kurşun düzeyinin (PbB) ölçümü ile yapılır. c) Mümkün olduğu hallerde biyolojik kontroller yapılması. d) Sağlık gözetimi yapılan her bir çalışanda. haftada 40 saat çalışma süresine göre hesaplanmış. zaman ağırlıklı ortalama konsantrasyonu 0. Kanserojen maddelerle ilgili yönetmeliğe göre. Kimyasal maddelerle çalışılan işyerlerindeki gözetimler. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınmalıdır.f) Çalışanın kendisi veya işveren. Sağlık durumunun izlenmesi aşağıdaki konuları içermelidir. Çalışanların sağlık durumunun izlenmesi. 3) Çalışanlar üzerinde yapılacak tetkiklerin oluşturduğu riskin kabul edilebilir düzeyde olduğu. Bu gözetimler özellikle.075 mg/m3 ’ten fazla ise ve çalışanlardan herhangi birinin kanındaki kurşun seviyesi 40mg Pb/ 100 ml kandan fazla ise tıbbi gözetim yapılmalıdır. İşyerinde faaliyetin sona ermesi halinde işveren bu kayıtları ÇSGB’na vermek zorundadır. maruziyet koşullarını bilmelidir. kendilerine ait sağlık gözetimi sonuçlarına ait bilgileri alma hakkına sahiptir.

Normalde. ksilen) Triklorasetikasit (TCA).TEST Kurşun (Pb) Kurşun (Pb) Amino Lev. % 5 tolere edilebilir. 68 .5 15 250 5 Negatif 50 100 200 30 .86 BİRİM mg/dL mg/L mg/L µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/dL µgr/litre µgr/litre mg/L µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/dl Kolinesteraz aktivitesi 1100-2700 U/L % 100 kabul edilir Bu değerin %25-50 sine düşünce klinik belirtiler başlar (275-550/675-1350) U/L Total hemoglobinin % 2 si üst sınır İşyeri hek. sigara içenlerde %10' a kadar yükselebilir. A. bir sağlık etkisi saptanırsa veya biyolojik sınır değeri aşılmışsa. işçi durumdan haberdar edilmeli ve gereken bilgi ve öneriler verilmelidir. Tolere edilebilen üst sınır %20' dir Aromatik nitro ve amino bileşikleri Karbonmonoksit (CO) Heparinli veya EDTA’lı kan Heparinli veya EDTA’lı kan Benzol İçin Fenol İdrarda 0 300 İdrarda İdrarda 0 0 20 mg/L idrarda fenol 2 25 mg/ml mg/L mg/L İşyeri hekimliğinde tolere edilebilen değer Hippürik asit (Toluen. kandaki hemoglobinin %1' i COHb' dir. Heparinli tam kan İdrarda İdrarda Kan serum İdrar Kanda İdrarda Kan İdrarda (3 gün maruziyet) Kanda İdrarda (Kadmiyum) idrarda Heparinli Heparinli tam kan Kan Kan İdrar Heparinli veya EDTA’lı kan ALT SINIR 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ÜST SINIR 40 13 6 10 30 10 25 10 25 1.(ALA) Alüminyum (Al) Alüminyum (Al) Nikel (Ni) Nikel (Ni) Krom (Cr) Krom (Cr) Kadmiyum (Cd) Kadmiyum (Cd) ß-2 mikroglobulin Kadmiyum (Cd) Siyanür (SN) Civa (Hg) Organik alkil Hg bil. Civa (Hg) Amonyak (NH3) BİYOLOJİK MAT. Tetraklorasetik asit Sağlık gözetimi sonucunda.

alerjiye veya zehirlenmeye neden olabilen. düzeyi ve süresi saptanmalıdır. 5. Yapılan RD yenilenmelidir. 69 . çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan. genetik olarak değiştirilmiş olanlar da dâhil mikroorganizmalar. Biyolojik Etkenlerin Enfeksiyon Risk Düzeyleri Grup 1 biyolojik etkenler Grup 2 biyolojik etkenler Grup 3 biyolojik etkenler Grup 4 biyolojik etkenler İnsanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan biyolojik etkenler. işyeri hekimi veya diğer uzman kişilerin veya Bakanlık yetkililerinin önerilerine uyulmalıdır. topluma yayılma riski bulunabilen ancak genellikle etkili korunma veya tedavi olanağı olan biyolojik etkenler. topluma yayılma riski yüksek olan ancak etkili korunma ve tedavi yöntemi bulunmayan biyolojik etkenler. Periyodik taramalarla duyarlı kişilerin saptanmasına çalışılmalıdır. Benzer şekilde maruz kalan başka çalışanlar da varsa. 32 Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik. sağlık durumları kontrol edilmeli ve bunlar sürekli sağlık gözetimi altında tutulmalıdır. 3. genetik materyali replikasyon veya aktarma yeteneğinde olan hücresel veya hücresel olmayan mikrobiyolojik varlığı. III. Biyolojik risk etkenlerinin söz konusu olduğu tüm işyerlerinde kurulum aşamasında. Çalışırken uyulacak hareket tarzları liste halinde yazılmalı ve tüm çalışanlar (örneğin bir hastane için başhekimden temizlik elemanına kadar) başta bu hareket tarzları konusunda olmak üzere. 2. çok hücreli organizmalardan türetilmiş hücrelerin in– vitro olarak geliştirilmesini.Bu durumda. çalışanın etkilenme türü. genellikle etkili korunma veya tedavi olanağı bulunan biyolojik etkenler İnsanda ağır hastalıklara neden olan. Biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan herhangi bir çalışmada. kişisel hijyen. Yalıtım ve dezenfeksiyon işlemlerinin etkene uygun olması sağlanmalıdır. ancak topluma yayılma olasılığı olmayan. çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan. Biyolojik Risk Etkenlerinden Etkilenme Olasılığı Olan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi Biyolojik etkenler denildiğinde aklımıza “herhangi bir enfeksiyona. Biyolojik etkenler enfeksiyon risk düzeylerine göre 4 gruba ayrılmışlardır32. biyolojik etkenler ve neden oldukları hastalıklar vb. tanımlamak için kullanılan sözcüklerdir.G:10 Haziran 2004/25488. el yıkama davranışı geliştirme. İnsanda hastalığa neden olabilen. konularda eğitim almalıdırlar. 2. Çalışanın yaptığı işten alınarak tehlikeli kimyasal maddeye maruziyet riskinin olmadığı başka bir işte çalıştırılması da dahil olmak üzere. Riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik önlemleri gözden geçirilerek gereken önlemler alınmalıdır. İnsanda ağır hastalıklara neden olan. çalışanın sağlık ve güvenliğine yönelik riskleri değerlendirmek ve alınması gereken önlemleri belirlemek için. R. Mikroorganizma. mimari yapı işlevine uygun tasarlanmalıdır. Enfeksiyon taraması için bir epidemiyolojik sistem geliştirilmeli ve eğer o etkene yönelik bir aşı geliştirilmişse tüm çalışanların aktif bağışıklaması sağlanmalıdır. hücre kültürü ise. çalışanlara zarar verebilecek. hücre kültürleri ve insan parazitleri gelmelidir. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik gerekli önlemlerin alınmasında. 1. 4.

Aşılama. İşverenler.Bu durumda maruziyet riski yeniden değerlendirilmelidir. aşı bulundurduklarında Koruyucu Aşı Uygulama Kılavuzu’ndan yararlanmalıdır. düzenli aralıklarla ve çalışanların biyolojik etkenlere maruziyet koşullarını etkileyebilecek herhangi bir değişiklik olduğunda yenilenir. yapılan işin özelliğine göre zararlı biyolojik etkenleri kullanmaktan kaçınmalı ve teknik gelişmelere uygun olarak. 70 . Çalışma ortamında yapılan RD. Tüm çalışanlar.Birden fazla grupta yer alan biyolojik etkenlere maruziyetin söz konusu olduğu işlerde RD. çalışanın kişisel sağlık durumu değerlendirilmelidir. çalışmalara başlamadan önce ve düzenli aralıklarla. sağlık gözetiminden geçmesini sağlamalıdır. aşılanmanın ve aşılanmamanın sakıncaları ve yararları hakkında bilgilendirilmelidir.Maruziyetin sona ermesinden sonra yapılacak herhangi bir sağlık gözetimi ile ilgili olarak çalışanlara gerekli bilgiler ve öneriler verilmelidir. Yaptıkları işle doğrudan bağlantılı olarak çalışanların yakalandığı hastalıkla ilgili bilgiler göz önüne alınmalıdır. İşyeri hekimi veya çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi.     İnsan sağlığına zararlı olan veya olabilecek biyolojik etkenlerin sınıflandırılması. her çalışan için. maruz kaldıkları veya kalmış olabilecekleri biyolojik etkene karşı henüz bağışıklığı olmayan çalışanlar için etkili aşılar hazır bulundurulmalıdır. konu ile ilgili daha ileri testler yapılmasına karar verilmelidir. etkene karşı etkili bir aşı varsa aşılanmalıdır. Yetkili makamların. kullanım koşullarında çalışanların sağlığı için tehlikeli olmayan veya daha az tehlikeli olan biyolojik etkenleri kullanmalıdır (ikame-yerine koyma). Bir çalışanınetkilenime bağlı olduğundan kuşkulanılan bir enfeksiyona ve/veya hastalığa yakalandığı saptandığında. Çalışanların sağlık gözetimi iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun olarak yürütülmelidir. zararlı biyolojik etkenlerin tümünün oluşturduğu tehlike dikkate alınarak yapılmalıdır. Çalışanın mesleki ve tıbbi öyküsü ile ilgili kayıt tutulmalı. özel koruma önlemleri alınması gereken kişileri tanımlamalıdır. Gerektiğinde. Buna göre. Uygun ise. erken ve geri döndürülebilir etkilerin saptanması gibi biyolojik izlem yapılmalıdır.     Biyolojik etkenlere maruz kalanlar. çalışanla ilgili bir aşılama belgesi düzenlenmelidir. Sağlık gözetimi yapılırken. Çalışanların yaptıkları işlerinin sonucu olarak ortaya çıkabilecek hastalıklarla. RD. İstendiğinde yetkililere gösterilmek üzere. her bir çalışan için alınması gerekli koruyucu ve önleyici tedbirler ile ilgili olarak önerilerde bulunmalıdır. çalışanların sağlığını korumak için biyolojik etkenlerin denetim altına alınması hakkındaki önerileri. İşveren. RD yapılırken. Aşılama bedeli çalışana yüklenmemelidir. Biyolojik Etkenlerle Yapılan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi İşveren her çalışanın. iş hekimliğinde ulaşılabilen son bilgiler ışığında. ilgili mevzuat ve uygulamalara uygun yürütülmelidir. benzer biçimde maruz kalmış diğer çalışanların da aynı şekilde sağlık gözetimine tabi tutulmasını sağlamalıdır. alerjik veya toksik etkilerle ilgili bilgiler. işyeri hekimi veya çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi. Çalışanların Sağlık Gözetimi İçin Uygulamaya Yönelik Öneriler Biyolojik etkene maruz kalan çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi yada işyeri hekimi her bir çalışanın durumunu ve etkilenme koşullarını bilmelidir.

depolanması ve işyerinden uzaklaştırılması (güvenli ve özel kapların kullanılması da dahil) uygun yöntemlerle yapılmalıdır.  Uzun süreli ciddi arıza bırakabilen enfeksiyonlara sebep olan biyolojik etkenlere maruziyette.  Hastalığın gelişmesinden önce uzun kuluçka dönemi olan enfeksiyonlara neden olan. Grup 3 ve/veya Grup 4 biyolojik etkenlere maruz kalan çalışanların listesini. Biyolojik etkenlerin karıştığı kazaların önlenmesine yönelik plan hazırlanmalıdır. Çalışma prosesleri ve teknik kontrol önlemleri. biyolojik etkenlerin çalışma yerlerinden kontrol dışı dışarıya taşınması veya sızmasının önlenmesi veya azaltılmasını sağlayacak şekilde uygulanmalıdır. 71 . mesleki maruziyet sonucu meydana gelen her hastalık veya ölüm ÇSGB’na bildirilir. yıllar sonra hastalığın ortaya çıkmasına kadar saptanamayan enfeksiyonlara neden olan.  Kalıcı veya gizli enfeksiyona neden olduğu bilinen. olabildiğince az sayıda tutulmalıdır. Biyolojik etkenlere. Öncelikle toplu koruma önlemleri alınmalı ve/veya maruziyetin başka yollarla önlenemediği durumlarda kişisel korunma yöntemleri uygulanmalıdır. bu liste. maruziyet sona erdikten sonra en az 20 yıl saklamak zorundadır. Atıkların. İşverenler. Bunun teknik olarak mümkün olmadığı durumlarda.  Tedaviye rağmen uzun süreler sonra nükseden hastalıklara yol açan enfeksiyonlara neden olan. gerektiğinde uygun işlemlerden geçirildikten sonra çalışanlar tarafından güvenli bir biçimde toplanması. etkilenmenin son bulmasından sonra en az 10 yıl süre ile saklanmalıdır. uygun bir şekilde tutup. çalışanların maruziyet düzeyinin en aza indirilmesi için. Ayrıca.  Eldeki bilgi ve verilere göre. Hijyen önlemleri. kazalar ve olaylarla ilgili kayıtları. bilinen son maruziyetten sonra en az 40 yıl boyunca saklanır. yapılan işin türünü.         Etkilenen veya etki altında kalabilecek çalışan sayısı. Biyolojik risk işareti ile birlikte ilgili diğer uyarı işaretleri de kullanılmalıdır. kullanılan biyolojik etkenlerin saklandıkları ortam dışında bulunup bulunmadığının belirlenmesi için ölçümler yapılmalıdır. mümkünse hangi biyolojik etkene maruz kaldıklarını ve maruziyetler. Yapılan RD sonucunda. biyolojik etkenlerin ortama yayılmasını önleyecek veya ortamda en az düzeyde bulunmasını sağlayacak şekilde düzenlenmelidir. kişisel tıbbi kayıtlar.Sağlık gözetiminin yapıldığı durumlarda. çalışanların sağlık ve güvenliği için risk olduğu ortaya çıkarsa. Gerekiyorsa ve teknik olarak olanak varsa. çalışanların etkilenimi önlenmelidir.

Biyolojik risk etkenleriyle yapılan çalışmalarda işverenler ÇSGB’na şu bilgileri vermekle yükümlüdür: -RD sonuçları çalışanların sağlık ve güvenliği yönünden risk bulunduğunu ortaya koyuyorsa. uygun ve yeterli temizlik malzemeleri bulunan yıkanma ve tuvalet olanakları sağlanmalıdır. III. -İşveren. gerektiğinde imha edilmelidir. biyolojik etkene maruz çalışanların listesi ile bu konudaki tüm tıbbi kayıtlar ÇSGB’na verilir. kirlenmiş bu elbiselerin ve koruyucu donanımın dekontaminasyonu ve temizliği sağlanmalı. İki çeşit biyolojik izlem yapılır. mutasyonlar. biyolojik materyaldeki tehlikeli maddelerin ve metabolitlerinin düzeylerinin ölçülür. DNA eklentileri ve protein eklentileri) mutajenik maddelerin reaksiyon ürünlerinin ölçümünün kastedildiği anlaşılır. 4) İşyerinde sağlık ve güvenlikten sorumlu kişilerin adı. -Çalışanlar için gerekli koruyucu donanımlar. Biyolojik etkenlerin işyeri içinde güvenli bir şekilde taşınması için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. Grup 3 veya Grup 4 de yer alan biyolojik etkenlere maruziyetten çalışanların korunması için acil eylem planı. biyolojik etkenlerin bulaşma riski bulunan çalışma alanlarında yiyip içmeleri engellenmelidir. İç maruziyet izlemesinde. Bozuk koruyucu donanımlar. analiz sonuçlarını eşik düzeyleri ile karşılaştırmak ve maruziyeti azaltmada uygun önlemleri önermektir. İç maruziyeti izleme ve biyolojik ile biyokimyasal etkiyi izleme. 2. göz yıkama sıvıları ve/veya cilt antiseptikleri de dahil. çalışma alanından ayrılmadan önce çıkarılmalı ve diğer giysilerden ayrı bir yerde saklanmalıdır. 6. Amaç çalışanların iç maruziyetini ölçmek. Her kullanımdan sonra ve kullanımdan önce kontrol edilip temizlenmelidir. -Çalışanlara.. metabolitlerinin ya da bunların biyokimyasal veya biyolojik etkilerinin parametrelerinin varlığında çalışanlardan alınan biyolojik materyallerin analizidir. Biyolojik etki izlemesi hücresel düzeyde biyolojik reaksiyonları ölçer (örn. kullanımından önce onarılmalı veya değiştirilmelidir.. 2) Çalışanların biyolojik etkenlere maruz kaldığı veya kalabileceği işler. -İnsan ve hayvan kaynaklı örneklerin alınması. 72 . İşverence. istenmesi halinde. -Çalışanlara uygun koruyucu giysi veya diğer uygun özel giysi sağlanmalıdır. 1) RD'nin sonuçları. 3) Maruz kalan çalışan sayısı. Biyolojik izlem tehlikeli maddelerin. biyolojik etkenin ortama yayılmasına ve insanda ciddi enfeksiyona ve/veya hastalığa sebep olabilecek herhangi bir kaza veya olayı derhal ÇSGB ve Sağlık Bakanlığı’na bildirir. sitogenetik ve sitotoksik etkiler). belirlenmiş bir yerde uygun olarak saklanmalıdır. unvanı ve bu konudaki yeterliliği. Biyokimyasal etki izlemesinde genellikle protein ve DNA gibi makromoleküllere kovalan olarak bağlanan (örn. işlem yapılması ve incelenmesi yöntemleri belirlenmelidir. Biyolojik İzlem Biyolojik izlem’in tanımı. -İşletmenin faaliyeti sona erdiğinde. -Koruyucu elbiseler de dâhil. soyadı. 6) Fiziksel engellerin ortadan kalkmasından kaynaklanabilen. 5) Çalışma şekli ve yöntemleri de dahil olmak üzere alınan koruyucu ve önleyici önlemler. Biyolojik risk etkenleri ile ilgili olarak bu konuda hazırlanan Yönetmelik ve eklerinden yararlanılmalıdır32. İzlenen etkilerinin kendisinin organizma için olumsuz sonuçları olması gerekmez. -Tüm çalışanların. biyolojik etkenlerle kirlenmiş olabilecek iş elbiseleri ve koruyucu donanım.

Analizde kullanılan yöntemlerin her kimyasal maddeyi tanımlayacak spesifiklikte olması gerekir. dışkı. Bu analizler duyarlı ve güvenilir (standart) analitik yöntemlerle gerçekleştirilir. solunan hava ya da bunların kombinasyonundaki madde ya da metabolitlerinin ölçülmesi ve değerlendirilmesine biyolojik izleme” denir. kişisel maruziyet değerlendirmesinin yöntemi olarak önerilmeden önce toksikokinetik ve toksik kimyasalların metabolizmaları ile ilgili yeterli bilgi edinilmelidir. Biyolojik izlem gerekip gerekmediğini iş yeri hekimi tespit eder ve işverene haber verir. Ayrıca kompleks yapıdaki biyolojik materyalde ise çok düşük miktarda bulunduklarından dolayı bu yöntemlerin duyarlıkları yüksek ve yeterli derecede tekrarlanabilir olmalıdır. doku. Endüstride kimyasal maddeye maruziyetin belirli standartlara göre analizi ve yorumlanması "çevresel izleme".İş sağlığının hedeflerinden biri de. Biyolojik izleme. Çalışanın etkilenme derecesinin değerlendirilmesi için ortam ölçümleriyle birlikte kullanılacak biyolojik izleme ölçümlerinin geliştirilmesi önem kazanmıştır. maruz kalan kişilerin kanlarında toluen. idrar. sağlıklarını olumsuz etkileme riski olan maddelere maruziyetini en ufak bir sağlık sorununa ya da toksik etkiye neden olmayacak sınırlarda tutmaktır. 73 . mesleki tıbbi korunmanın bir parçası olarak mesleki tıbbi muayene ile bağlantılı kullanılır. Biyolojik izlem çalışma koşullarının değerlendirilmesi için bir araçtır. çalışanların. Bu nedenle işyeri ortamından numuneler alınarak maruziyetin değerlendirilmesi gerekir. Örneğin. Bu amaçla da maruz kalınan kimyasal madde veya karışımlarının kan. çevresel izleme. Biyolojik izlem şunların ölçümünü mümkün kılar. -Tehlikeli maddelerin metabolizmasında kişisel farklılıklar. kişisel maruziyetin ise biyolojik parametrelere göre biyolojik sıvılarda analizi ise "biyolojik izleme" olarak ifade edilir. Biyolojik izlem gereksinimi yasal düzenlemeler veya iş yeri koşullarının bir sonucu olabilen özel koşullar ya da bir maddenin kendine has özellikleri tarafından belirlenir. idrarlarında metabolitleri olanhippurik asit ve o-krezol tayini "biyolojik izlemeye" örnektir. Biyolojik izlem’in kullanımı ve amacı. tehlikeli maddeleri tanımlamak amacı ile çevresel izlenmeleri yapılır. “Sağlık risklerinin değerlendirilmesi amacıyla. Bir başka tanımla. deri yoluyla veya yutma aracılığıyla alınan tehlikeli maddelerin miktarları. aromatik bir hidrokarbon olan toluenin işyeri ortamında TLV-TWA olarak tayini. Ancak çevresel izleme yanında maruz kalınan internal dozun incelenmesi (biyolojik izleme) maruziyetin daha iyi bir göstergesi olarak kabul edilir. İş ortamında iyi endüstriyel hijyenik koşulların sağlanması için çalışanların maruz kaldığı zararlı miktarda. -İş yerinde koruyucu önlemlerin etkinliği ve böylece sağlık risklerinin değerlendirilmesi. saç gibi biyolojik materyalde kendileri ve/veya metabolitlerinin niteliksel veya niceliksel analizleri yapılır. salgı. -Tehlikeli maddelerin kullanımında kişisel hijyen. -Tehlikeli bir maddeye maruziyetin spesifik biyokimyasal ve biyolojik etkileri. -Çalışanlar tarafından inhalasyon.

Kimyasalların vücuda toplanması.İşyeri dışındaki etkilenmeler. . Etkeni kaynağında yok etmek buna ek olarak ortamdaki yoğunluğu azaltmaya çalışmak temel ilkelerden biridir. .Parçacık büyüklüğü ve aerodinamik özellikleri. Bir kimyasalın havadaki yoğunluğu vücuda giren/alınan/emilen miktarla ilişkili olmayabilir. . Bu nedenle asıl etki olan sağlık etkisinin takibi için.Havadaki konsantrasyonlar genellikle zaman ve yer ile değişkenlik gösterebilir. . Oysa aşağıda sayılan birçok faktör kimyasalların vücuda alınmasını etkilemektedir: -Farklı yerlerde kimyasalların konsantrasyonundaki değişiklik. Maruziyet durumunun izlenmesi. . Bu ifadeden ortam havasını ölçmenin gereksiz olduğu sonucu çıkarılmamalıdır. sindirim vb.Kimyasalın çözünebilirlik özellikleri.Koruyucu donanımlar ve etkinlikleri. Emilim oranı yüksek bir madde kanda yüksek konsantrasyonlara ulaşabilir ama karaciğerden ilk geçişte metabolize oluyorsa rutin maruziyet izleminde anlamı olmayabilir.). . 74 .Solunum hacimleri (iş yük-iş enerji istemleri). . Bu nedenle bazı maddelerin kan konsantrasyonu önemli iken bir başkasının idrar konsantrasyonu bir başkasının hedef doku ve organdaki yaptığı patolojik değişiklikler önemlidir (bkz. Oysa ortam havasında izin verilen limitlerin altında bile olsa KKD kullanmayan bir işçi zaman zaman yüksek dozlarda maruz kaldığından toksik sınırlarda etkilenmiş olacaktır ve kan ve idrarda etkilenilen maddenin metabolitleri saptanabilir. Örneğin uygun ve etkili bir KKD kullanan bir çalışanın çalıştığı ortamdaki ölçümler ne olursa olsun sağlık etkisinden korunmuş olacaktır. . Kimyasal maddelerin kan veya idrara metabolitlerinin aranması daha çok akut toksik etki oluşturan kimyasal maddeler için geçerlidir.Kişisel alışkanlıklar. kimyasalın vücuttaki miktarının saptanması kimyasal maddenin vücuttaki değişimine bağlıdır. bazı durumlarda ortam ölçümlerine göre biyolojik izlem daha avantajlıdır. Ek-11 Sanayide Kullanılan Kimyasallardan Etkilenmenin Biyolojik İzlemi İçin Önerilen Yöntemler). . Maddenin vücutta nerede biriktiği. Çünkü önemli olan absorbe edilen kimyasalın miktarıdır. ne kadar sürede elimine edildiği de önemlidir. Bu nedenle çevresel ölçümlerle biyolojik izlemlerin birlikte yapılması gerekmektedir. Düşük dozda kronik etkilenilen bir maddenin vücutta metabolize olamıyor/atılamıyorsa maruziyet izlenmesi mutlaka gerekli ve anlamlıdır.Çeşitli emilim yolu seçenekleri (deri.Biyolojik izleme kanser gibi düşük dozlarda uzun süre / kronik etkilenim sonucu ortaya çıkan hastalıklar için genellikle yetersiz kalmaktadır. Yani ortam havasında konsantrasyonu çok yüksek olan bir madde kanda veya idrarda bulunmayabilir. -Farklı zaman noktalarında kimyasalların konsantrasyonundaki değişiklik.

Madencilikte en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı Kas iskelet sistemi hastalıkları Titreşime bağlı beyaz parmak hastalığı Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları Epikondilit Bursit Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki astım Mesleki deri hastalıkları Sıcak stresi Mesleki kanser Biyolojik risk etkenleri.III. delme. mantar enfeksiyonları Madenci nistagmusu Psikososyal sorunlar Gürültüye bağlı işitme kaybı Gürültü Gürültü. kesme. farklı çalışma yöntemlerinde ve farklı bölgelerdeki madenlerde çalışanların maruz kaldığı olası tehlikeler de farklı farklıdır. Gürültü maruziyeti. Metal madenciliği de çıkarılan cevherin cinsine göre sınıflandırılır. Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi Genel işe giriş muayenesinin ardından maden iş koluna özgü sağlık tehlikeleri göz önüne alınarak ek ve tamamlayıcı muayeneler muayene protokolüne katılmalıdır. işitme 75 . Maruziyet çalışma ortamının dışındaki faktörler nedeniyle artabilir. Farklı maden tiplerinde. Çıkarılan cevherler. rahatsız edici. darbe gürültüsü ve yıllar içerisindeki maruziyet süresi dâhilinde günlük gürültü maruziyeti düzeyine göre belirlenir. Madenler genellikle dar ve kapalı alanlardır. Gürültüye bağlı kronik işitme kaybı riski.1.3. örneğin bazı genetik rahatsızlıklarda da benzer semptomlar görülebilir. Aynı zamanda bazı kişiler çalışma ortamının dışında da gürültü. Bu oran da. Çalışanlar her türlü alet ve makineden. metal veya kömür madenciliği. Madencilikle ilgili geleneksel olarak. İşyerindeki potansiyel tehlikelerin düzeylerini saptamak ve kabul edilebilir bir düzeye indirmek önemlidir. Madencilik pek çok farklı işin yapıldığı bir alandır. örneğin titreşimli el aletlerini kullanan bazı insanlarda vibrasyonun neden olduğu Beyaz Parmak sendromu semptomlarının çok azı görülürken başkalarında bu hastalık hızla kendini gösterebilir. Her bireyin tehlikelere karşı verdiği tepki farklıdır. genellikle bir dereceye kadar ocak alanında işlenir. kokleanın kümülatif gürültü maruziyetine bağlıdır. leptospiroz. Bu şekilde en duyarlı bireylerin bile korunacağından emin olunabilir. Metal madenciliğindeki iş sağlığı tehlikelerinin çoğu bu metalurjik süreçlerle ilişkilidir. Bunun için öncelikle bu iş koluna özel tehlike kaynaklarına göz atmakta yarar vardır. zararlı veya işitme duyusunu kötü etkileyen. tetanos. yüzey veya yeraltı madenciliği gibi sınıflandırmalar yapılmıştır. istenmeyen seslere denir. toz ya da tehlikeli maddelere maruz kalırlar. yükleme ve taşıma gibi işlemlerden kaynaklanan gürültüye maruz kalırlar.

Gürültüye bağlı işitme hasarı akut (ani gürültüden kaynaklanır. örneğin çarpışma veya patlama) veya kronik (uzun süre gürültüye maruz kalma) olarak gelişebilir. Doğal taş madenlerinde testereler. taşıma araçları ve egzoz aksamlarıdır. İster kömür madenlerinde kullanılan sürekli yüzey kazıcı veya uzunayak kesici yükleyiciler olsun. Bu gürültü matkap ucunun etkisi. Madenlerin havalandırması için kullanılan gereçler(gürültünün aerodinamik akışın ortaya çıkardığı enerji ve yapısal rezonanstan kaynaklandığı emici ve üfleyici aspiratörler). Öte yandan ocakta kullanılan dizel lokomotifler ile yer altı insan taşımasında kullanılan araçlarda bunlara ek olarak tekerlek-ray ikilisinin oluşturduğu darbe gürültüsü ve yapısal titreşim vardır. Araçlarda gürültü. Bu nedenle. Bu gürültü araçlardan ya da zincirli konveyör sistemlerden gelebilir. aşırı gürültü olmaz. 90 dB (A) ve üzeri düzeylerde hasar riski kayda değer oranda artar. madencilik faaliyetleri durağan değildir ve yalnızca belirli bir yerde gerçekleşmez. Donanımlar ya üretimde ve galerilerin bakımının yapıldığı durumlarda olduğu gibi elle kullanılabilir ya da taş ocaklarında kesici tel yerleştirmek için sondajda ya da yer altı madenlerinde tavan saplama yerleştirmek için kullanıldığı gibi devingendir (müteharriktir). Buna ek olarak. Yeraltında yapılan patlatma. dizelle çalışan yükleyiciler ve taşınan malzemelerden ya da insan taşıyan kaldırma araçlarından kaynaklanır. matkaplar ve taşlayıcılar yüksek düzeyde gürültüye neden olmaktadır. iletişime engel olarak. gürültü düzeyleri değişiklik göstermektedir. gürültü kaynağı yardımcı donanımlardandır.kaybı riskinin yanı sıra. 76 . odyometrik olarak saptanabilen ve genellikle 1 kHz’nin üzerindeki frekanslarda gelişen işitsel keskinlik kaybını (işitme tüy hücrelerinde oluşan hasarı) ifade eder. Bakımları düzenli yapıldığı sürece bantlı konveyör sistemlerinde. ister taş ocaklarında kullanılan kesme ve sondaj makineleri olsun. Bazı madenlerde hazırlık çalışmaları için makineye bağlı darbeli matkaplar da kullanılabilmektedir. akım kaynağı ve nakil (donanım) sistemi ile kesici kısımların darbe gürültüsü nedeniyle çalışırken devamlı gürültü meydana gelir. İç kulakta oluşan bir fonksiyon bozukluğudur. genel sanayi alanlarının aksine. Günlük 80 dB (A) ve üzeri düzeylerde gürültüden etkilenme sonucu işitme kaybı meydana gelebilir. sinirlilik ve yorgunluğu artırarak iş kazası riskinde artışa neden olabilir. matkap gövdesini mekanik vibrasyonu ve egzozundan gelen darbeli gürültüden kaynaklanmaktadır. Diğer darbeli maruziyetlerle birlikte maden işçileri üzerindeki kümülatif etkisi çok belirli değildir. Madenciliğin mekanize hale gelmesiyle başlayan ilk işlemlerden biri kayaç delme işidir. Taşıma sistemleri de gürültü yaratmaktadır. tahrik kısımları dışında. Bu işlemler sırasında kullanılan pnömatik darbeli matkap ve martopikörler bugün hala madencilikte gürültü açısından en önemli tehlikeyi kaynaklarıdır. Öte yandan. açıklıklar ve duvarın pürüzlülüğünden kaynaklanan sürtünme nedeniyle yerüstünde yapılan patlatmadan farklıdır. Bunların yanı sıra yardımcı donanımlar da gürültülüdür. mekanize madenlerde maden çıkarmada kullanılan ekipman. madenin geometrisi. günlük 85 ila 89 dB (A) gürültü düzeyinde maruziyet yalnızca uzun süreli etkilenme sonucunda işitme kaybına neden olurken. Asıl gürültü kaynakları motorlar. GBİK.

Bazı değişikliklerin arasında hem yeni teknoloji kullanımı hem de farklı çalışma yöntemleri vardır. iskemik kalp rahatsızlıkları. Bu nedenle bir ortamda ne kadar gürültü olduğu belirlenmeli ve kulak koruyucunun buna uygun frekansta olması sağlanmalıdır. Bakım yapılmasının ardından koruma ve kapakların yerine konması ve zangırdamayı önlemek için bağlantı noktalarının sıkıştırılması. Bunun yanı sıra KKD seçimi yapılırken diğer tehlikelerin ortaya çıkıp çıkmadığına da önem gösterilmelidir. Modifiye edilmiş tasarım örnekleri konveyör sistemlerindeki etki noktalarını ortadan kaldıracak ya da azaltacaktır. Kulak çınlaması. Yeni matkap ve martopikör modellerinin pek çoğu eski modellerle karşılaştırıldığında güçlerine göre daha az gürültü çıkarmaktadırlar. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerindeki diğer etkileri arasında yüksek tansiyon. GBİK olarak darbe gürültüsünden etkilenen bireylerin yaklaşık %50’sinde görülür. sinirlilik ve uyku bozukluğu yer almaktadır. örneğin pnömatik darbeli matkaplar için uzaktan kumanda sistemiyle makineyi ve makineyi kullanan çalışanı birbirinden ayırmak-uzaklaştırmak mümkün olmuştur. Bu şekilde de gürültülü güç kaynağı ya da dişlilerin kapatılmasıyla azaltılabilecektir. maruziyet altındaki çalışanların güvenli (gürültüsüz) bir şekilde çalışabilmelerini sağlaması gerekmektedir. Önlem Gürültüyü ortadan kaldırmaya yönelik pek çok yöntem geliştirilmiştir. İşitme kaybı geri dönüşümsüzdür. Makineler için geliştirilmiş yalıtım malzemeleri ya da sessiz tahrik dişlileri gibi yeni geliştirilen malzeme ve teknolojiler bulunmaktadır. Yeni aspiratör modellerine gürültüyü azaltan susturucular takılabilir. Kirli ortamlarda 77 . Özellikle tehlikelere karşı uyarılara yönelik iletişimin sağlanması gereken yerlerde. işverenin uygun kulak koruyucuları (KKD) ve bunların kullanımına yönelik talimatları ve gerekli eğitimleri vererek. Gürültünün bu önlemlerle kontrol altına alınamadığı durumlarda. Özellikle titreşim yayan donanımlarda eskimiş parçaların değiştirilmesi ve bakım programının iyi uygulanması da gürültüyü büyük oranda azaltabilir. nakliye bantlarının ayarının yapılması ve bozuk egzoz parçalarının değiştirilmesi gibi olası gürültü kaynaklarına dikkat gösterilmesi önemlidir. kulak koruyucuların koruma düzeyi gürültü maruziyetine göre ayarlanmalıdır.Madencilikte yerüstü kuruluşlarında donanımlardan kaynaklanan gürültü düzeyleri Yerüstü kuruluşları / donanım Kesme makineleri Lokomotifler (elektrikli) Kasalı kamyon Yükleyiciler Uzunayak kesici yükleyici Zincirli konveyörler Sürekli yüzey kazıcı Yükleyici-damper Aspiratörler Pnömatik darbeli aletler Aralık (dB(A)) 83–93 85–95 90–100 95–100 96–101 97–100 97–103 97–102 90–110 114–120 Ortalama (dB(A)) 88 90 95 98 99 99 100 100 100 117 Belirtiler ve Bulgular Gürültüye maruziyetin etkileri kulak çınlaması ve sağırlığa kadar ilerleyebilen işitme kaybıdır. Üst düzey yönetimin bu faktörler konusunda bilgi sahibi olması ve “sessiz” donanım satın alma ilkesini benimsemesi gerekmektedir.

uygunsuz duruş yaygındır ve kas-iskelet hasarlarına neden olabilir. taşlama makineleri ve kesici diskler. uzun süreli tekrarlayan çalışma hareketleri. kamyonlar. Hastalığın şiddeti. Beyaz parmak hastalığı.       Kaya kırıcılar. Çünkü bu işçiler titreşim maruziyeti hakkındaki ilgili yönetmeliklerde belirlenmiş maruziyet eylem sınırının muhtemelen üzerinde bir değerde tehlikeye maruz kalmaktadırlar. Bu makine ve araç gereçlerin arasında aşağıdakiler bulunur: Düzenli olarak   Günde yaklaşık 15 dakikanın üzerinde bir süre boyunca darbe etkili ekipman kullanan. Portatif testereler. bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi). Yontma çekiçleri. Uzun süre aynı pozisyonda çalışmak aşırı yorgunluğa neden olur. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. Freze makineleri veya zımba tabancaları.kulak içi koruyucular. iş göremezliğe yol açan ağrılı bir rahatsızlıktır. çalışma yöntemine. Tüm vücut titreşimi ise özellikle bel omurlarında ve disklerinde hasarlara neden olabilir ya da var olan sorunları artırabilir. Madencilikte beyaz parmak hastalığı genellikle elle kullanılan martopikörler. yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu diye bilinen bir rahatsızlığın bir bölümünü oluşturur. kulak enfeksiyonuna neden olabileceğinden uygun bir seçenek olmayabilir. Darbeli matkaplar. kazıyıcılar ve kepçeler gibi mobil araçların kullanımı tüm vücut titreşim maruziyetine neden olur. büyük ve ağır nesneleri kaldırma işleri. ya da Günde yaklaşık bir saatten uzun süre bazı döner ve diğer hareketli makineleri kullanan bir çalışan ciddi risk altındadır. damarlarda. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir (daha ayrıntılı bilgi için bkz. kas ve eklemlerde oluşan. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak sendromu Yükleme birimleri. Kumlama. Kas iskelet sistemi rahatsızlıkları Ergonomik sorunlar Tekrarlayan hareketlerin ve el emeğinin yoğun olduğu işlerde kas iskelet sisteminde hasarlanma riski yüksektir. poker ve kompaktörler. sinirlerde. Havalı kompresörler gibi delici araçların kullanımı da el-kol titreşimine bağlı beyaz parmak sendromlarına neden olabilir. havalı delici tabancalar ve taşlama makineleri kullanılması sonucu ortaya çıkar. 78 . Madencilikte elle taşıma. döner aletler. Üretim makinelerinde olduğu gibi bakım onarım işlerini yapan işçiler de titreşimli aletlere maruz kalmaktadırlar. kişinin geçmişi ve alışkanlıkları gibi başka birkaç etkene daha bağlıdır. Beyaz parmak hastalığı. titreşim maruziyetinin özelliğine. Bu nedenle başta bel ağrısı olmak üzere madencilerde kas iskelet sistemi rahatsızlıkları yaygın olarak görülür. Ellerin titreşim yayan donanımlardan etkilenmesi sonucunda oluşan tekrar eden bir rahatsızlıktır.

metiserjit. sayıları gittikçe artan ve günün herhangi bir saatinde ortaya çıkan ağrı nöbetleri geçirir. yani makineden mümkün olduğunca ayrılır. Birkaç parmak beyazladığında. düğme iliklemek. Sonraları parmak uçları daha sık beyazlayacaktır. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları.  El-kol vibrasyonunu azaltmak için bir başka yöntem titreşimi azaltan tamponlu tutacakların kullanılmasıdır. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde olabilir. iğne iplik kullanmak ve çivi. ancak. özellikle donma dinlenme süreleri dâhil koruyucu uygulamalar ve donanımlar. bleomisin vb. Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç-gerece karşılık sert malzemeler Bireysel Faktörler Operatör’ ün aleti kontrolü Makine çalışma oranı Beceri ve verimlilik Bireyin titreşime duyarlılığı Sigara. daha düşük düzeyde titreşim yayan başka bir alternatifle değiştirildiğinde. bu hastalar için bozuk para tutmak.Hastanın öyküsünde parmaklarda ve ellerde oluşmuş yaralanmalar. başparmağınızın etkilenme olasılığı azdır. Parmaklarda veya ellerde önceden var olan hastalık veya yaralanma Eldiven. Bir dengesizlik meydana geldiğinde. Hastalar parmaklarında dokunma duyusunu kalıcı olarak yitirebilir. Önlem  Var olan çalışma yöntemleri. Çalışanın etkilenme süresi olabildiğince kısa tutulmalıdır. Eşmerkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir. uyuşturucu ve bazı ilaçların (ergo türevleri. Son evrede ise nekroza bağlı “siyah parmak hastalığı” ve amputasyon gelişebilir. Bu durum çoğu zaman makine kullanıldıktan sonra dahi devam eder.) kullanımı. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet. diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. Belirtiler ve Bulgular Beyaz parmak hastalığı nöbetlerini tetikleyen faktörler genellikle soğuk havalar veya soğuk nesnelerle temastır. Titreşim ayrıca titreşimi önleyici kollar kullanılarak da azaltılabilir. ayakkabı. Bu tür araç-gereç sapları titreşim kaynağından.  Araç gereç aparatlarının doğru seçilmesi de titreşim maruziyeti üzerinde etkili olabilir. çalışma. Sonunda. bu hastalık büyük olasılıkla geri döndürülemez bir aşamaya gelmiştir.  Bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. toplar otomatik olarak karşı denge kurmak üzere belirli bir yerde toplanır. 79 . dekuplaj mekanizması yaylı. örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller. üretici bilgilerinin takibinin yapılması hayati önem taşımaktadır. bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir. vida benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir. Bu durumda donanımlar her zaman yapılacak işe uygun ve yeterli performansı gösterecek düzeyde olmalıdır. El ve kolların vücuda göre konumu. bir parça dengesizliği giderir. Hastalığın ilk evresinde genel olarak parmaklarda hissizlik ve karıncalanma görülür. Bir sonraki evrede parmak uçlarından biri geçici olarak beyazlaşacaktır ve ağrımaya başlayabilir. Yüzey alanı. yapılan değişiklik daima izlenmelidir. Tutma yerleri teknolojik bakımdan yenilenmiş ise. Hastalar. El aletleri ile çalışılan malzemenin sertliği. Bu durum dönel şaftta yer alan bir konteyner içinde düzenlenen gevşek çelik toplarla elde edilir. Makinenin üreticisine bağlı olarak.Titreşimin el üzerindeki etkisini belirleyen faktörler Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Her bir iş günü içindeki maruziyet süresi İşte titreşim maruziyetinin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Biyodinamik Faktörler Tutma gücü–çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı. ß-adrenerjik reseptör blokörleri.

İşleri çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırmak. Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar. özellikle bel bölgesi omurları ve disklerindeki zedelenmeler göz önüne alınarak. Fizyopatolojisinde.). Sıkı kavrama. orta parmak ve yüzük parmağının radial yarısında (3. araç ve gereçlerin sapları ile işler çalışanın çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir). Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması. Tüm vücut titreşiminde ise.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır. Karpal tünel sendromu (KTS) KTS. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:      Tekrarlayan el hareketleri. tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya çıkar. eldiven kullanmak aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyecektir. Ancak. aynı zamanda elleri sıcak tutarak semptomları da iyileştirir. Titreşim önleyici eldivenler yüksek frekanslı titreşimin etkisini azaltabilir. Ergonomik açıdan doğru donanım kullanmak (iş tezgâhları. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir. Örneğin.   Körelmiş testere bıçağı zamanı geldiğinde değiştirilmeli ya da bilenmelidir. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilir. Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak. KTS. bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir. etkilenme kümülatif olabilir (Bu Rehberin son bölümünde KTS’nin teşhisinde yararlı olabilecek testler verilmiştir. Bilenmiş kesme parçaları körelmiş parçalardan daha verimli çalışır ve bu nedenle de üretim birimi başına etkilenmeyi azaltır. uygulanan kuvveti azaltmak ve kavrayışı gevşetmek. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır. Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa. bel bölgesine ait muayeneler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır. Önlem      80 Tekrarlayan baskılardan kaçınmak. Avuç içinde mekanik stres. işaret parmağı. kas iskelet sistemi hastalıkları göz önüne alınarak bunlara yönelik incelemeler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır. tendinit vb. El kol vibrasyonu. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. Karpal tünel sendromu. Çalışan el kol titreşiminin olduğu işte çalışacaksa veya çalışıyorsa işe giriş ve periyodik muayenelerde. İnşaat mühendislerinin kullanımı için mevcut uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri vardır. El bilek ateli. Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar genellikle geceleri ortaya çıkar. . titreşime bağlı etkilenme de azaltılır. Uygun şekilde molalar vermek. tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir. Uyuşmalar. bu nedenle sadece titreşim emen eldivenler kullanmak yeterli bir kontrol önlemi olarak değerlendirilmemelidir. Bu nedenle çalışanla titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir. Eldivenlerin hastalığa yakalanma riskini azalttığına dair bir kanıt yoktur.

Elleri sıcak tutmak–rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak.

Bel rahatsızlıkları
Bel rahatsızlıkları sık rastlanan mesleki yakınmalar arasındadır. Bu rahatsızlıklara her tür işte rastlanır. Her bir bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir, fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:          Elle yapılan ağır işler ve özellikle ağır ve rahatsızlık veren yüklerin kaldırılması, Yeraltı madenleri gibi farklı yerlerde elle yük taşıma, Martopikör kullanmak gibi tekrarlayan işler, Uzun mesafelerde araç kullanma ya da özellikle koltukların uygun duruma getiril(e)mediği ya da yeterince yatırıl(a)madığı durumlarda tümsekli yollarda araç kullanma, Alçalmak, eğilmek veya çömelmek (örneğin dik durmaya yetecek alan sınırlı olduğunda kötü pozisyonlarda çalışmak), Aşırı güç gerektiren yükleri itmek, çekmek veya sürüklemek, Normal beceri ve sınırlar aşılarak ve fazlasıyla yorgunken çalışmak, Sıcaklık ya da nem açısından olumsuz koşullarda çalışma, Germe, döndürme ve uzanma.

Yeraltı madenciliğinde, genellikle çalışanlar sıklıkla ciddi bir şekilde eğilmelerini ve dönmelerini gerektiren garip çalışma pozisyonlarını zorunlu kılan ve başka yerde benzeri olmayan çevresel kısıtlamalarla karşı karşıya kalırlar. Ne var ki, eğilme ve dönem faaliyetleri yerüstü madencilik faaliyetlerinde de karşımıza çıkmaktadır. Sınırlı yer (dikey ya da yatay boyutlarda) maden çalışanlarını uygun olmayan pozisyonlarda çalışmaya itmektedir ve bu da hem fiziksel çalışma kapasitelerini hem de bel üzerine uygulanan baskıyı etkilemektedir. İnsan bedeni bu tarz ortamlarda da çalışmayı sürdürebilir; ancak olağan çalışma durumlardaki kadar iyi bir performans sergileyemez. Aslında, (madencilik ortamında olduğu gibi) normalin dışındaki işler ve çevresel sınırlamalara karşın, işçiler önemli derecede performans gösterebilmektedirler. Yerin kısıtlı olması (dik duracak mekân yetersizliği), çalışanların asimetrik hareketler (eğilme bükülme) yapmaya zorlanmasına neden olmaktadır. Buna ek olarak mekânın yetersizliği, güç kaynaklarının var olmaması, çalışanın kas sistemi üzerindeki baskıyı azaltmak için kullanılabilecek mekanik araçların (vinçler, kaldıraçlar, forkliftler, vs.) da sayısını ve türlerini büyük oranda sınırlamaktadır. Bu noktada mekanik yardım alınmak istendiğinde, genellikle o çalışma ortamına özel olarak üretilmesi gündeme gelecektir ki bu da tipik bir ekipmanın alınmasından daha pahalıya mal olmaktadır. Madencilik çalışmalarından pek çoğu çalışanların diz çökme, eğilme, çömelme ve/veya yere uzanma gibi pek arzu edilmeyen pozisyonlarda çalışmalarını gerektirmektedir. Bu tarz çalışma duruşları yerüstü madenlerinde tamir ya da bakım işlerinden sorumlu personel ve kömür madenlerinde alçak ya da orta yükseklikteki damarlarda çalışan her yeraltı maden çalışanı için sık karşılaşılan durumlardır. Madencilikte en önemli sorunlardan biri de malzeme akışıdır [hem malzeme üretimi hem de araştırılıp bulunması (tedarik) açısından]. Malzeme akışının etkin bir şekilde sağlanması yerüstünde ya da yeraltında olabildiğince az taşıma hareketinin olmasıyla ilişkilendirilir. Sorunlu alanlar arasında aşağıdakiler bulunmaktadır: • Kalabalık çalışma ortamı, • Dağınık girişler ve tedarik alanları, • Düzen ve tertibin kötü olması, • Malzeme akışında gecikmeler ya da gerilemeler, • Malzeme akışında engeller, 81

• • • • • • 

Ağırlığı 25 kg’dan fazla yüklerin el-kol gücüyle kaldırılması, Materyaller için aşırı depolama süreleri, Malzemenin tek tek veya topyekün kaldırılıp taşınması, Uygun noktalarda malzeme kaldırma donanımlarının gereğinden az kullanılması, Depodaki parça ya da malzemelerin alınması için çok fazla zaman gerekmesi, Aynı malzemenin birkaç şekilde tutulması, Raylı taşıma sistemlerinde raydan çıkma.

Hem yerüstü hem de yeraltı çalışmalarında tüm vücut vibrasyonu da bel ağrısına neden olan bir başka faktördür. Madencilik iş kolunda tüm vücut vibrasyonunun, damperli kamyon, dozer, kepçe, kazıcı yükleyici, doldur-taşı-boşalt (DTB) araçları, yol düzleyici, vs. araç koltuklarından aktarılan titreşim gibi pek çok farklı kaynağı olabilir. Bu vibrasyon farklı kırıcı tipleri, titreşimli elek gibi titreşim yayan makinelerin yanında hareket ederken ya da üzerindeyken ya da bazı loder tiplerini kullanırken ayaklardan vücuda geçer. Vücudun farklı kısımlarının doğal bir (rezonans) frekansı vardır. Eğer kaynaktaki titreşim frekansı vücut parçasının rezonans frekansıyla eşleşirse, titreşim etkisi 4 kata kadar artabilir ve ciddi bel ağrısı gibi hasarlara neden olabilir. Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süreli ağrı, günlük faaliyetleri yürütme becerisinin azalması ve malulen emeklilik olabilir. Kişisel yakınmalar arasında günlük ya da sık ağrı ve ağrı kesicilerin kullanımı vardır. Önlem  Yüklerin elle taşınmasından kaçınılması, teknik yardım alınması.

Pek çok durumda, özellikle yerüstü çalışmalarında, atölyelerde, lavvarlarda ve başüstü yüksekliğinin bulunduğu diğer yerlerde malzeme taşıma araçları kullanılabilir. Yeraltı kömür madenleri gibi bazı çalışma ortamlarında malzemelerin taşınması sorununu çözmek için kolayca kullanılabilecek mekanik araçlar bulunmayabilir. Yük taşınmasından kaynaklanan bel ağrısı riskini azaltmanın en iyi yöntemlerinden biri mekanik araçlardan yardım almaktır. Bu araçların uygun ve etkili bir şekilde kullanılmasına özen gösterilmelidir. Bu bağlamda kullanılacak donanımın belirli özellikleri, kullanılacağı ortam ve ekipmanı kullanacak kişilere uygun eğitimin verilmesi gibi konular göz önünde bulundurulmalıdır. Yeni tehlikeler yaratmaktan kaçınılmalıdır. Mekanik yardım alınacak araçlar; basit araçlar, el arabaları ya da tekerlekli krikolar, konveyörler, kaldırma araçları, palet taşıyıcılar ve/veya farklı durumlar için üretilen yüksek özellikli araçlar gibi pek çok şekilde ve tipte olabilir. Bu araçların hepsinin amacı “yükü hafifletmek”, taşımayı ortadan kaldırmak ve/veya malzeme taşımayı daha etkin hale getirmektir. Bu durum verimliliği artırırken yaralanma riskini de azaltmaktadır. Bu tür araçların kullanılması genellikle sözü edilen faktörler üzerinde olumlu etki yaparak geçici ya da kalıcı maluliyet giderlerini azaltmasının yanı sıra, verimliliği de artıracaktır. Göreceli olarak kısa bir zaman dilimi içinde bu araçların maliyetini çıkartmak mümkün olur. Bu aletlerin doğru kullanımına özen gösterilmezse, onları kullanmanın da belirli riskler içerebileceğini akılda tutmak gerekir. Belirli bir yük için kullanılan donanımın yapılan işin kapasitesine uygun olması önemlidir. Ancak, aşırı kapasitesi olan donanım kullanmak da sorun yaratabilir; çünkü donanımı hareket ettirmek için daha fazla güç uygulanması gerekebilir. Kullanılan donanımın taşınan malzemelere, yapılan işlere ve kullanıldığı koşullara uygun bir şekilde dikkatli seçilmesi gerekir. Aynı zamanda erişilebilirlik ve kullanma kolaylığı da başarı sağlanması açısından kilit önem taşımaktadır. İşçiler uzak bir yerdeki mekanik aracı pek arayıp bulmazlar ya da zaman harcatan veya kullanması zor aletleri pek kullanmazlar. Buna ek olarak, bu araç tiplerinin çoğunun düzgün kullanılması için düzenli bir şekilde denetlenmesi ve bakımlarının yapılması gerektiğinin de unutulmaması önemlidir. 82

Mekanik yardım alınacak araçların kullanılacağı ortama da dikkat etmek gerekir. Eğer malzeme taşınmasına yardımcı olsun diye forkliftler veya başka bir mobil donanım kullanılıyorsa, yayalar için yürüyüş yolları oluşturmak ya da taşıma işi sırasında o alanı geçişe kapatmak gerekebilir. Çalışanların yaklaşmasını ya da destekli yüklerin altında durmalarını engellemek amacıyla bariyerler konulmalıdır. Alarmlar ya da uyarı aygıtları çalışıyor olmalı ve/veya donanımların etrafında çalışan kişilerin duyup, görebileceği düzeyde olmalıdır. Ekipmanın bu alanda kolayca manevra yapabilmesi için geçiş yollarında engellerin olmaması gerekmektedir. Eğer belirli alanlarda manevra yapmayı zorlaştıran yer kısıtlamaları varsa, manevra yeteneğini artırmak için dörtlü döner teker ya da tekerlekler kullanılabilir. Son olarak da, bu mekanik aletleri kullanacak çalışanların uygun bir şekilde eğitilmesi gerektiği de göz önünde bulundurulmalıdır. Tüm çalışanların ekipman kullanımına yönelik güvenli çalışma prosedürlerinden ve uygun çalışma yöntemlerinden haberdar olması gerekmektedir. Her ne kadar madencilik sektöründe geleneksel mekanik aletlerin kullanımını zor ya da olanaksız hale getiren benzeri olmayan çalışma ortamları olsa da, bu aletlerin kolay ve etkili bir şekilde kullanılabildiği pek çok yer de vardır. Aşağıda bunun birkaç örneği verilmiştir:  Malzeme kaldırmak için kaldıraç kullanılması. Madenlerin çalışma ortamında önemli oranda başarılı olan tekniklerden biri (hem yer altı madeninde hem de yerüstünde) ağır parça ya da malzemelerin kaldırılmasına yardımcı olmak amacıyla kullanılan standart vinç mekanizmalarıdır. Pek çok madende merkezi yükleme ve boşaltma noktalarında vinçlerin kullanılması, ağır nesnelerin elle kaldırılması sorununu büyük oranda çözmüştür. Kaldırma yastıkları. Çok yönlü araçlardır ve önemli oranda yük kaldırma kapasitesine sahiptir. Diğer kaldırma araçlarına göre daha hafiflerdir ve söndürüldüklerinde taşınması kolaydır. Kaldırma yastıkları taşıyıcı bant makaralarının bakımı için konveyör bantların kaldırılması amacıyla kullanılabilir. Bazı madenlerde kaldırma yastıkları yeraltında raydan çıkan araçların yeniden raya oturtulması için kullanılmaktadır. Kaldırma yastıkları raydan çıkan aracı kaldırmak için kullanılabilir ve bu şekilde araç kolayca ray üzerine oturtulabilir. Yastık daha sonra söndürülerek aracın raylar üzerindeki yerini uygun bir şekilde alması sağlanabilir. Ağır nesnelerin taşınması. Forkliftler ağır nesnelerin kaldırılması için kullanılan uygun donanımların tipik bir örneğidir. Forkliftler nesnenin basitçe palete yüklenerek kolay bir şekilde depolama alanından taşınmasını sağlar. Bu yaklaşımın etkin bir şekilde kullanılmasındaki kilit noktanın hem yükün bulunduğu depo alanının hem de forklift paletinin çalışanın bel hizasında bulunması olduğu unutulmamalıdır. Bu durum da yük kaldırma işlemindeki riski en aza indirir ve dik bir duruşla yapılmasını sağlar. Bu sayede bel üzerindeki baskı önemli oranda azaltılmış olur. Seyyar kaldırma araçları. Maden ocaklarındaki mekanik atölyeleri genellikle, hemen raftan alınıp kullanılabilecek seyyar kaldırma araçları gibi yardımcı makinelerin bulunabildiği yerlerdir. Gırgır vinç, vinç, el arabası, transpalet, yük paletli manuel istif arabası ve forkliftler; atölye ve yer üstü bakım tesislerinde kullanılması çok kolay mekanik yardımcılardır. Bakım işleri için genellikle rahatsız pozisyonlarda durulduğundan mümkün olan her yerde makine yardımına başvurulması özellikle önem taşır. Mermer işleme tesislerinde blok ve fayans kaldırma zor ve potansiyel tehlikeler barındıran bir ortamda (kesme makinesinin yanında) yapılan ağır bir iştir. Pnömatik ve vakumlu araçlar bu tip bir işin yapılmasında kullanılabilir ve mevcut riski de önemli oranda azaltır. Yapılan iş iyi organize edilmeli, doğal olmayan pozisyonlarda taşıma ve kaldırma işlemi asgariye indirilmelidir. İşler “doğru pozisyonda” yani genellikle çalışanın kulak, omuz ve kalçasının düz bir hat üzerinde oluğu duruş şeklinde yapılmaya çalışılmalıdır. Örneğin bir yeraltı madeninde bu durum raylarla yapılan taşıma işleminin çalışanların çalıştığı alana olabildiğince yakın bir yere uzatılmasıyla başarılabilir. Bir doğal taş işleme kuruluşunda

 

83

   

fayansları zeminden kaldırma gereksinimini ortadan kaldıracak uygun bir stand ya da platformun seçilmesiyle yapılabilir. Yapılan tüm elle kaldırma ve taşıma işlemleri için yükün sıkı bir şekilde kavranması gerektiği unutulmamalıdır. Kaygan yüzeylerin oluşması engellenmeli ve kaymayan çizmeler kullanılmalıdır. Kaldırma teknikleri kullanılmalıdır (kaldırma işleminin nasıl güvenli yapılacağı konusunda çalışanlar eğitilmelidir). Aşağıdaki durumlarda kaldırma işleminin iki kişi tarafından yapılması uygundur o Bir kaldırma ekipmanı, vinç ya da diğer mekanik yardım alınabilecek cihaz bulunmadığında, o Tek kişinin kaldırabileceğinden daha ağır bir yük olduğunda (genelde 25 kilodan fazla yükler), o Yük iki kişinin kaldırabileceğinden daha ağır olmadığında (genelde 50 kilodan daha hafif yükler), o Yükün elle taşınması zor ya da boyutu çok büyük olduğunda, o Yükün ağırlığı nesnede eşit bir şekilde dağılmamışsa.

Bazı yüklerin şekil ve ağırlıklarının iki kişinin kaldırma kapasitesini aşabileceği de unutulmamalıdır. Birden çok kişiyle yapılacak tüm kaldırma işlemlerinde, kaldırma işleminin önceden planlanarak bu işleme katılan herkesin ne yapılmak istendiğini, bunun için kullanılacak yolu bilmesini sağlamak önemlidir. Bu yolla bir kişinin üzerine çok yük binmesinin önüne geçilebilir:  Aşırı eğilmekten kaçınmak için dirsek yüksekliğine yakın yüksekliklerde çalışılmalıdır.  Olabildiğince başüstü yüksekliklere uzanmaktan ve dizüstü çökmekten kaçınılmalıdır.  Doğal olmayan pozisyonlarda çalışmaktan kaçınılamadığı durumlarda, dönüşümlü, farklı işler yapılmalı, esneme hareketleri yapılması ve sık sık kısa aralar verilmesi sağlanmalıdır.  Uzun süreler boyunca sert yüzeylerde diz çökmekten kaçınılmalıdır. Zorunlu durumlarda dizlik kullanılması sağlanmalıdır. Duruş özelliğinin, omurganın ve iskelet sisteminin sağlığının korunabilmesi için dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır: 1. Ağırlık kaldırma işlemine geçilmeden, ağırlığın kaldırılacağı yol üzerinde bulunan hareketi engelleyecek her şey yoldan kaldırılmalıdır. 2. Sağlıklı bir erişkin için optimum kaldırma yüksekliği yerden 40 santimetredir. Bu nedenle 40 cm’den daha fazla kaldırmayı gerektiren bütün cisimler için uygun yükseklikteki bir platform kullanılmalıdır. 3. Ritmik hareket etmelidir. Yürürken başın üzerindeki kitabın düşmesini engelleyecek bir hareket ve yürüme biçimi en uygun yürüyüş şeklidir. 4. Dik yürüme ve dik oturma alışkanlık haline getirilmelidir. 5. Sandalye ve yatakların uygun ergonomik özellikte olması sağlanmalıdır. 6. Öne doğru eğilerek ağırlık kaldırmaktan kesinlikle kaçınılmalıdır. 7. Sarkık, kontrolsüz hareketlerden kaçınılmalıdır. 8. Dengesiz yüklenmiş yüklerin taşınmasından kaçınılmalıdır. Taşınan yükün iyi dengelenebilmesi gerekir. 9. Ayakta dururken daha fazla güç harcamanız gerektiğinde öne doğru zorlanmadan daha çok geriye doğru zorlanma yöntemi kullanılmalıdır. 10. Uygun kaldırma, itme ve çekme hareketi için ayaklar birbirinden ayrı ve dengenin sağlanabilmesi için mutlaka bir ayağın önde olması zorunludur.

84

11. Ağırlık kaldırırken, iterken ve çekilirken kollar gövdeye yakın tutulmalı ve dizlere kuvvet verilerek uygulama yapılmalıdır. 12. Ağırlığın olabildiğince gövdeye yakın tutulması sağlanmalıdır. 13. Sırt her zaman düz tutulmalıdır. 14. Ağırlık kaldırma işlemine diz bükük ve sırt düz durumda kaldırma öncesi duruş biçiminde başlanılmalıdır. 15. Bir kişinin kendi ağırlığının yarısından fazla bir ağırlığı kaldırması, çekmesi ya da itmesi sakıncalı olabilir. Yaş grubuna ve cinsiyete göre önerilen değerlerden daha fazla ağırlık kaldırılması ya da ağırlık kaldırırken uygun teknik kullanılmaması kas iskelet sistemiyle ilgili sorunlar yaratabilir. Yaş Grupları ve Cinsiyete Göre Yük Kaldırma Sınırları Yaş Grupları İçin Yük Kaldırma Sınırları (Kg) Yaş Grubu Cinsiyet Erkek Kadın 14-16 15 10 17-18 19 12 19-20 23 14 21-35 25 15 36-50 20 13 51 ve Üzeri 16 10

Aslında kaldırılabilecek ağırlık değerlerinin hesabı çok daha karmaşıktır. [Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için “NIOSH Kaldırma Eşiti” ile ilgili bilgilerin bulunduğu (Pala K., Vaizoğlu S., Güler Ç., 2004), ve (Aslanhan, B. 2004) kaynaklardan yararlanılabilir]. Tüm vücut titreşiminin önlenmesi  Koltuklar; operatörün bindiği makinelerde uygun oturakların bulunması sağlanmalıdır. Koltuk tasarımının iyileştirilmesi titreşimin etkisini azaltabilir. Araç koltuklarının doğru bir şekilde ayarlanması konusunda operatörlere talimatlar verilmelidir. Makinelerin bakım onarım planına araç koltuğu ve aracın süspansiyonu da dâhil edilmelidir.  Araç pedallarında ve direksiyonlarında titreşimi sönümleme malzemesi kullanılmalıdır.  Yetersiz ya da bozuk parçalar uygun parçalarla değiştirilmelidir.  Araç operatörleri arasında iş rotasyonu yaparak etkilenme süresi azaltılmalıdır. Düzenli fiziksel egzersiz yapmak önerilmeli ve desteklenmelidir. Bu konuda iş yerlerinde spor salonları gibi olanaklar sağlanmalıdır.

Epikondilit
Epikondilit ya da tenisçi dirseği madencilikte en sık karşılaşılan hastalıklardan biridir. Epikondilit, tekrarlanan hareketlerin kol kasları üzerinde yaptığı baskı nedeniyle ortaya çıkar. Epikondilit tüm maden çalışanları arasında yaygın görülen bir hastalıktır. Tenisçi dirseği yalnızca spor faaliyetleri sırasında ortaya çıkan bir yaralanmayla ilişkilendirilmez; aynı zamanda aşırı ağır yükler kaldırılması nedeniyle gerçekleşen kas yırtılması ya da zedelenmesi de bu hastalığın kolayca oluşmasına neden olabilir. Fiziksel baskının ani bir şekilde gerçekleşmesi ve aşırı olması epikondilitin başlıca nedenidir. Bu hastalığa neden olan faaliyetin uzun süre yapılmamasından başka bir tedavisi yoktur. Dirsek altına uygulanacak sıkı bir bandaj semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir; ancak bu aynı zamanda daha fazla baskı uygulanmasını kolaylaştırarak daha fazla hasara da neden olabilir. Tekrarlayan bir şekilde hasarın meydana gelmesi iyileşmeyi güçleştirir. 85

Önlem Mekanize çalışma, çekme ve kaldırma ekipmanlarının kullanılması ve elle kaldırma işlemlerinin yapılmaması. Çalışanlar arasında rotasyon yapılması maruziyet oranını azaltır; güvenli kaldırma teknikleri konusunda eğitim verilmesi ve ani hareketle yük kaldırmaktan kaçınılması hastalığın insidansının düşürülmesine yardımcı olacaktır.

Bursit
Bursit, eklemlerde ortaya çıkan bir başka kas iskelet sistemi hastalığıdır. Bursaların–tendonların (kas kirişlerinin) ve kemiklerin birbirlerine yaslandıkları yerde sürtünmeyi engelleyen sinovyal sıvı keseciklerinin enflamasyonudur. Hastalık madenciler arasında, özellikle de dar alanlarda el-kol gücüyle çalışılması durumunda yaygın olarak görülür. Enflamasyon ve ağrı enfeksiyona dönüşebilir. Bursit vücudun değişik bölümlerini etkileyebilir, ancak madenciler arasında yaygın olarak sürekli diz travmasına bağlı olarak görülür (beat knee). Bursit uzun süreler boyunca diz çökmek, diz eklemlerinin fleksiyonu ve darbe görmesi nedeniyle olur. Hastalık, dirsek ve diğer eklemlerde de gelişebilir. Tedavisi dinlenerek ve ağrılı bölgeye buz uygulanması yoluyla yapılır (sargı bezi kullanılmamalıdır). Enfeksiyon şüphesi varsa, antibiyotik tedavisi gerekebilir.

Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları
Hastalığın nerede gelişeceği ya da hastalığın türü, partiküllerin boyutuna ya da solunan maddenin ne olduğuna ve solunum yollarında ya da akciğerlerde nereye kadar gittiğine bağlıdır. Maruziyetin etkileri, üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar değişiklik gösterir. Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında tutulabilir. Fakat daha küçük parçacıklar akciğerlere kadar ulaşır. Bu parçacıklar bazen çözünerek kana karışabilir. Çözünemeyen daha büyük boyuttaki parçacıklar genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır. Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır. Solunum yolundaki mukus parçacığı kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır. Parçacıklar akciğerlere ulaştığında, burada bulunan özel süpürücü hücreler bu parçacıkları kaplar ve zararsız hale getirir. Solunan parçacıklar, hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak, vücutta farklı tepkiler doğururlar (daha ayrıntılı bilgi için bkz. İSGİP projesi kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). Solunabilir ajanlar (gazlar, buharlar, tozlar ve dumanlar) Madencilikte çeşitli gaz, toz, duman, buhar ve aerosoller gibi solunabilir ajanların salınımı söz konusudur. Bu ajanlar irritanlar, kimyasal asfiksanlar, fibrojenler, alerjenler, kanserojenler ve sistemik toksinleri oluştururlar. En sık görülen hava kirleticiler solunabilir kömür tozu ve kristal silikadır. Zararlı ajanlara maruziyet, akciğerlerde akut hasara, pnömokonyozlara ve solunum fonksiyon bozukluğuna neden olabilir. Bazı hava kirleticileri akciğer kanserine neden olabilir. Bazı inhalasyon zararlıları, akciğerin yanı sıra, sistemik etkilere de neden olabilir. Bazı asfiksanlar yüksek konsantrasyonlarda, oksijenle yer değiştirerek saniyeler içinde ölüme neden olabilirler. Yeraltı kömür madenciliğinde kapalı alan ve bu kısıtlı alan içindeki havalandırma akımları, hava kirleticiler için taşıyıcılık yapabilir. Çözücüler ve temizlik maddeleri, poliüretan spreyler, yapıştırıcılar, emülsiyon sıvıları ve madencilikte kullanılan diğer ürünler çeşitli tehlikeler içerebilir. Dizel egzoz 86

dumanları, iyi havalandırılmayan alanlardan kaynaklanan karbondioksit veya metan da solunum zararı oluştururlar. Parçacıklar Serbest kristal silika maden ve taş ocağı çalışanlarının en sık karşılaştıkları tozdur. Silika içeren kayaçların delinmesi, parçalanması patlatılması veya ince silika parçacıklarının pulvarize edilmesi gibi işlemler sırasında solunabilir silika parçacıkları oluşur. Kumtaşı % 100, kayrak % 40, granit% 30’a kadar silika içerebilir. Madencilik faaliyetlerinde oluşan tozun büyük çoğunluğu, patlatma ve sonrasında da buralardaki buldozer, paletli vinç ve benzeri araçların çalışmasıyla iri, çapı 10 μm’den büyük parçacıklardan meydana gelir. Mermer ve doğal taşların kuru kesim ve taşlama işlemleri de bu boyutlarda toz üretebilir. Toprak yol üzerinde, farklı türde atık yığınları üzerinde ve yeraltında galerilerde rüzgâr esmesi sonucunda da parçacık oluşur. Daha büyük boyuttaki bu parçacıkların kişinin sağlığı üzerinde etkileri olduğu kadar rahatsızlık verici oluşu, görmeyi engellediği de unutulmamalıdır. Toz bastırma yöntemleri kullanıldığında veya gözle görünmese dahi küçük parçacıklara bağlı sağlık riskinin söz konusu olabileceği unutulmamalıdır. Taşların veya kayanın kırıldığı veya parçalandığı bölgelerdeki toz düzeylerini ve tozun içeriğini sayısal olarak saptamak amacıyla bilimsel araştırma yapılmalıdır. İnce tozun varlığının göstergelerinden birisi de dokunulmamış düz yüzeylerde birikmesidir. Araç egzozlarından ve seyyar ekipmanlardan çıkan ince parçacıklar da madenlerdeki toz kaynakları arasındadır. Silisyum (Si) yer kabuğunda oksijenden sonra en yaygın bulunan elementtir. Aynı zamanda silisyum dioksit (SiO2) olarak da bilinen bileşke silika, silisyum ve oksijen atomlarından oluşur. Mermer, kumtaşı, çakmak ve kayağan taşı (arduvaz) gibi pek çok kayacın ve bazı metal filizlerinin içinde bulunur. Silika kumun temel bileşenidir. Ayrıca toprakta, inşaat harçlarında, alçıda ve agrega içerisinde de bulunur. Bu malzemeler üzerinde yapılan kesim, kırma, parçalama, delme, taşlama veya aşındırıcı patlatma işlemleri sonucunda ince silika tozu açığa çıkar. Silika üç halde bulunur: kristalin, mikrokristalin (veya kriptokristalin) ve amorf (kristalin olmayan). "Serbest" silika, diğer elementlerle karışmamış saf silisyum dioksitten oluşur; öte yandan silikatlar (örn. pudra, asbest ve mika) SiO2‘nin kayda değer oranda katyonlar ile bileşimidir. Kömür tozu; yeraltı ve yerüstü kömür madenleri ve kömür işleme tesislerinde karşılaşılan bir tehlikedir. Karışık bir tozdur; kömürün yanı sıra silika, kil, kireçtaşı ve diğer mineral tozları da içerebilir. Kömür tozunun bileşimi kömür damarı, çevredeki tabakaların yapısı ve madencilik yöntemlerine bağlı olarak değişir. Kömür tozu, kesme, patlatma, delme ve taşıma işlemleri sırasında oluşturulur. Kömür tozu kömür işçisi pnömokonyozu (KİP)’na neden olur ve kronik bronşit, amfizem gibi kronik solunum yolları hastalıklarının oluşumuna katkıda bulunur. Antrasit gibi karbon içeriği yüksek olan sert kömürlerde, KİP riski daha yüksektir. Kömür tozuyla bazı romatoid reaksiyonlar arasında da ilişki vardır (Progressif Masif Fibrozis+Romatoid Artrit=Caplan Sendromu). Kömür, damarından kırılarak alındığında kömür tozu oluşur. Kömür tozu ayrıca patlatma, delme veya nakliye işleri sırasında da oluşur. Yer üstü kömür madenciliğinde çalışanlar, kaya deliciler ve delicilerin yardımcıları silikoz açısından en yüksek risk grubunu oluşturmaktadır. Kömür tozu 50’nin üzerinde farklı element ve bunların oksitlerini içerir; ayrıca mineral içeriği de damardan damara farklılık gösterir. Araştırmalar, kömürün sertliğinin madencilikte oluşan toz miktarı üzerinde etkisi olduğunu ve toz kontrolü için benimsenen yaklaşımları da etkilediğini göstermiştir. Kömür üretimi ve nakliyesi işlerinin herhangi hepsinde toz oluşur. Yükleyici, kepçe, dozer, dragline ve kamyon gibi yer üstünde kullanılan ekipmanlar da toz yapar. Galerilerde ve pasa toplama sahalarının etrafında ve yükleme işlerinde ortaya 87

. alfa kuvars. yıllar boyu silika tozu soluyan insanlarda gelişen ve bilinen en eski meslek kaynaklı akciğer hastalığıdır. Silikoz ile birlikte gelişen Romatoid Artrit ya da Tüberküloz prognozun kötü olacağının habercisidir (Fişek. fakat hastalığın ilk evrelerinde silika solunumu durdurulursa hastalığın ilerlemesi engellenebilir. kristobalit veya tridimit halinde bulunan kristalin silisyum dioksit içerikli ince. Kronik obstruktif akciğer hastalığı yaygın olarak aynı anda görülen ve solunum yolunun daralmasıyla kendini gösteren akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birlikte gelişmesinden ortaya çıkar. Semptomlar. Semptomlarının ortaya çıkması için uzun yıllar (20 yıllık) etkilenim olması gerektiği bilinmektedir. Silikoz. Önlem  Yerine koyma (ikame). G. o Tozun oluştuğu noktada su spreyi kullanılması.  Kontrol önlemlerine aşağıdaki örnekler verilebilir: o Toz bastırma perde ve barajları. aşağıdan yukarıya ilerleyen havalandırma (havanın malzeme nakliyesi ile aynı yönde ilerletilmesi) kullanılması ve taban yolunu ek temiz hava girişi yapılması. KOAH. o Çalışanın yalıtılması (izole edilmesi):  Mekanize ocaklarda. o Sulu delme. örneğin taş kesme makinelerinde. Belirtiler ve Bulgular Silikoz. 1989). Silikozun kesin tedavisi yoktur. o Yeraltında ve bina içlerinde kullanılan ekipmanların motorlarının bakımının uygun şekilde yapılması ve iri parçaların çekilmesini en aza indirmek önem taşır. uzaktan kumanda kullanımı ve operatörün toz kaynağının karşı yönüne yerleştirilmesi–(sürekli ve uzun ayak madencilik sistemlerinde yaygın olarak kullanılır). Takip eden beş yıllık süre içinde nefes darlığı kötüleşebilir ve akciğerlerdeki hasar nedeniyle kalp üzerindeki baskı artacağından bu hastalık kalp yetmezliğine neden olabilir.  Toz kaynağı yönünde bulunan çalışan sayısını azaltmak için kesme veya patlatma sayılarının değiştirilmesi. Piyal. fakat madencilik sektöründe pek çok durumda ikame yöntemi uygulanamaz. 88 . Fakat madencilik gibi yoğun tozun olduğu iş kollarında üç yıldan kısa bir sürede semptomlar görülebilir. o Delici uçların tasarımının iyileştirilmesi ve delici uçları ve kesicilerin bakımının yapılması ve keskin tutulması. solunabilir tozun (çapı 10 mikrometreden küçük) akciğerlerde birikmesi sonucunda gelişir. o Yeraltında galerilerde ve açık ocaklarda oluşan tozu kimyasal maddeler ile katılaştırma (kalsiyum klorür veya polimer bileşkeleri) o Havalandırma:  Operatöre giden hava hızını arttırmak ve tozun geriye doğru taşınmasını önlemek için perde yerleştirilmesi dahil  Uzunayak çalışılan ocaklarda.  Yer-üstü tesislerinde kullanılan donanım üzerine çevresel kabinler konması. tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur. o Kuru hava filtreleri ve toz toplama perdeleri. B. öksürük ve nefes darlığına yol açan bronşit hastalığının ilk belirtileri olabilir. Yer altı maden ocaklarında kayaç içinde açılan galerilerde.çıkan tozdan etkilenmeye bağlı önemli sağlık sorunları oluşur. akciğerlere hava akışının kısıtlanmasına yol açarak nefes darlığı yapar. açık ocaklarda da maden üzerindeki örtünün kaldırılması işlerinde yüksek oranda silika maruziyeti gerçekleşebilir.

kapıların açılıp kapanması ve hava akımı nedeniyle asbest lifleri serbest kalabilir. Belirtiler ve Bulgular  Asbest liflerinin solunması akciğer kanseri. bulundurulmasına izin verilmemelidir). N. esnekliği ve kimyasallara karşı direnci nedeniyle de bina yapımında kullanılmıştır. içme ve bardak. İşyerinden ayrılmadan önce duş almak ve temiz kıyafetler giymek. N. yüzyılın sonlarından itibaren imalat ve inşaat sanayisinde giderek yaygınlaşmıştır. AB’de asbestin her türlü kullanımı ile asbest ürünlerinin çıkarılması. 2004). maskelerin. Asbest. teknik kontroller ve toplu koruma önlemleri yerine getirildikten sonra geri kalan tehlikeyi kontrol altına almak için kullanılmalıdır. ayrıca alev geciktirme ve yalıtım özellikleri ile gerilime direnci. havayolu hastalığı. A. Hepsinin ortak özelliği asbestin lifsi. vb. akciğer kanseri ve mezotelyoma riskini artırır. Toz maskesi kullanılıyorsa. Asbest parçacıklarının solunması yalnızca asbestozisin 89 . Maskeyi kullanacak kişilere eğitim verilmesi ve maskelerin kişinin yüzüne tam oturup oturmadığı da kontrol edilmelidir (Sakallı olmanın çok iyi bir maskenin koruyuculuğunu azaltacağı göz önüne alınmalıdır). yüksek ısılarda elektrik yalıtımı sağladığından elektrik fırınlarında ve yalıtım gerektiren kablolama işlerinde. Asbest madenciliği ve işleme işleri haricinde en olağan asbest maruziyeti. Asbest geçmişte. Asbestozis. Solunum maskeleri ve diğer KKD’lerin kullanımı. tehlikeli maddelerin bulaşmasını ve evlere taşınmasını engeller. örneğin makinelerin yaydığı titreşim. ince kristal yapısıdır. Yıldız. mesleki solunum maruziyetlerini önlemek için başvurulan en az tatmin edici yöntem olarak görülmektedir. asbest madenlerinde ve yapısında asbest de bulunan cevherin madenciliğinde görülür. Asbest. Yangına ve ısıya dayanımı için kullanıldığında asbest lifleri çoğunlukla çimento ile karıştırılır veya kumaş veya keçelerin içine dokunur. Hastalığın patogenezi progresif ve geri dönüşsüzdür. Bir hareket sonucunda. fincan. KKD ancak. sesi emme. yapımında asbest kullanılmış yer üstü tesis binalarından veya binalarda kullanılan yalıtım ürünlerinden kaynaklanır. üretimi ve işlenmesi yasaklanmıştır. aranan fiziksel özellikleri nedeniyle ticari amaçla kullanılan altı dizi doğal silikat mineraline verilen isimdir. ortalama gerilme direnci ile ısı. Bina yıkımı ve tadilat işlerinde daha önemli oranda maruziyet gerçekleşir: asbest varlığından kuşkulanılıyorsa alanda daha güvenli çalışma konusunda bir uzmana danışmak gerekir. uzun.. İşyerindeki diğer kirleticilere gereksiz yere maruz kalmamak için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (kirleticilerin ağız yoluyla alımını engellemek için işyerinde yeme. ortamda var olan tozun (veya diğer tehlike unsurunun) boyutu ve türüne göre uygun düzeyde kontrol sağlayıp sağlamadıkları değerlendirilmelidir.  Yüksek tehlike içeren tozlar (asbest gibi) söz konusu olduğunda kullan-at tipi veya her kullanımdan sonra yıkanan iş kıyafetleri kullanılmalıdır. amfibol asbest maruziyeti ile arasında güçlü bir ilişki kurulan en çok plevrada görülen bir kanser türü) ile asbestozis (bir tür pnömokonyoz) gibi ciddi hastalıklara yol açabilir. Asbestoz (pnömokonyoz). Yüksek yoğunlukta asbest liflerine uzun süre maruz kalınmasının sağlık sorunlarına yol açma olasılığı daha yüksektir. Solunum yetmezliğiyle sonuçlanır. elektrik hasarına ve kimyasal hasara dayanıklı olması özellikleri nedeniyle 19. Son yüzyılda kullanımı 500-1000 kat artmıştır (Bilir. Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbest. Ağır olgularda asbestozis pulmoner HT ve kalp yetmezliğinden ölüme yol açar. mezotelyoma (eskiden nadir görülen. asbest liflerinin fazla miktarlarda solunması sonucunda gelişir.

azot oksit. Türkiye’nin bazı bölgelerinde asbest kayaçların içinde bir bileşen olarak bulunur. Kömür madeni patlamalarının nedeni çoğu zaman budur. Azot oksitleri. duman ve partikül maddelerin bir karışımıdır. kömür ve mermer madenlerinin bulunduğu bölgelerde pek görülmez. uranyum ve diğer madenlerde ise radondur. Özellikle. İkinci sırada kömür tozu patlamaları gelir. Dr. Dizel motor egzozu.org/halk/halkicin. İç Anadolu Bölgesi’nde yaptığı araştırmalarda. AB’de asbestin her türlü kullanımı ve asbest çıkarılması. Metan yanıcıdır.php. Prof. İ. En tehlikeli gazlar karbon monoksit. üretilmesi ve işlenmesi yasaklandığı için asbest içerikli ürünlerin Türkiye’de bulunma ve kullanma olasılığı da azalmıştır. PAH ve N-PAH bileşiklerinin çoğu kanserojendir. Son yıllarda yapılan çalışmalarda SV adı verilen virüsün mezotelyoma gelişimi ile ilişkili olabileceği bildirilmiştir (Barış. sıva ve boya malzemesi olarak evlerin duvarlarına sürülmekte ve bu nedenle bu bölgelerde mezotelyoma sık görülen bir hastalık olarak karşımıza çıkmaktadır. mikroskopik asbest liflerinin solunum veya sindirim yoluyla vücuda alınması sonuçta mezotelyoma gelişimine neden olur. Bu nedenle. vücuttaki pek çok iç organının yanı sıra göğüs ve karın boşluğunun duvarlarını çevreleyen ve koruyan mezotelyuma saldıran bir kanser türüdür.mesotheliomatr. Dizel egzoz partikülleri (DEP) genellikle küçük çaplı (<1 mm). Hastalığın latansı alışılmadık derecede uzundur. DEP’ne maruz kalan çalışanlarda akciğer kanseri riskinin artırdığı saptanmıştır(Daha ayrıntılı bilgi için İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi” ne bakınız). Hemen daima asbest maruziyetine bağlı plörezi ile seyreden bir tablodur. Asbeste maruz kalan kişilerde asbest ile ilişkilendirilen hastalık belirtileri. Oksijen eksikliği de başka bir sorundur. İzzettin Barış. Hastalığın iyi huylu olguları genel olguların içinde çok küçük oranda kaldığı için bu terim hemen hemen her zaman kötü huylu mezotelyomayı anlatmak için kullanılır. Latansı uzamakla birlikte. Gazlar ve Buharlar Tabloda madenlerde doğal olarak sık görülen gazlar listelenmiştir. Önlem Yalnızca özel eğitimli çalışanların asbestle çalışmasına izin verilmeli. çok küçük. toprakta bulunan bazı minerallerin de (Erionite gibi) asbest gibi mezotelyomaya neden olduğunu saptamıştır. günümüzde temel olarak asbeste tadilat ve yıkım işlerinde maruz kalınmaktadır. En önemlileri kömür madenlerinde metan ve hidrojen sülfür.başlangıcından sorumlu değil. Aldehitler. solunabilir karbon parçacıklarından oluşur. Mezotelyoma nadir rastlanan. Asbest içeren kayaçlar. aynı zamanda pek çok olguda son derece progresif ve ölümcül bir kanser türü olan mezotelyomaya neden olabilir. Anadolu’nun bazı yörelerinde beyaz toprak adı verilen bu mineralleri içeren toprak. çalışanların uygulayacakları çalışma prosedürünün ve kullanacakları uygun KKD’ın bir uzman tarafından belirlenmesi gerekir. azot dioksit ve sülfür dioksittir. 90 .polisiklik aromatik hidrokarbonları (PAH) ve nitro-PAH bileşiklerini de (N-PAH) içerir. Gaz. yanmamış hidrokarbonlar gibi birçok uçucu organik bileşikleri (UOB). kükürt dioksit ve aldehitler akut solunum irritanlarıdır. asbest maruziyetinden sonraki yirmi ila elli yıl boyunca gelişmeyebilir.). 2011 http://www. Bu asbest doğal süreçler sonucunda serbest kalarak mevcut maruziyete katkıda bulunabilir. modern kontrol yöntemlerinin uygulanmasından önce geçmişteki bir maruziyete bağlı olarak hastalık gelişebilir.

burun. akut solunum depresyonu Anoksi Solunum irritanı Solunum irritanı. Küf kolonileri yaygın bir şekilde maden duvarlarını kaplayabilir. Parlak renkli görünen küfler (turuncu. Madencilik sektöründe alerjenlerden etkilenme. sarı ve mor) veya jelimsi bir halde bulunan küfler özellikle endişe yaratmalı. öksürük ve göğüs sıkışması vardır. Bu nedenle. yapılan ilaçlamanın uygunluğunu değerlendirmek önemlidir. geri döndürülemez bir hava yolu tıkanıklığıdır. Belirti ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır. Diğeri de dönemsel ataklardır. Madenci Astımı Kömür tozuna bağlı gelişebilir ve astım her türlü toza maruziyet nedeniyle kötüleşebilir. Birincisi altta yatan kronik enflamasyondur. dolgu işlerinde kullanılan polyester ve diğer sentetik reçineler de tehlikeli olabilir. Mesleki Astım Mesleki astım. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler. akciğer kanseri Diğer tehlikeli gazlar dizel motor egzoz gazları ve patlatma yan ürünleri olan solunum irritanlarıdır. ahşap malzemeler üzerinde örümcek ağı gibi yayılabilir. bir besin kaynağı ve üreyebilen bir varlık olmalıdır. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum. Mermer işleme kuruluşlarında ise. işyerinde var olan bir alerjene aylar veya yıllar boyunca süren duyarlılık (sensitizasyon) sonucunda gelişen. Belirtiler arasında kişiyi yürümek ve hafif yükleri taşımak gibi en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır. Karbon monoksit sadece motor egzoz ürünü değil. Kullanılan ahşap ilaçlı ise. patlayıcı. Ocak yangınları sırasında CO ölümcül konsantrasyonlara ulaşabilir. Kayda değer küf oluşumu için ortamda bir su kaynağı (nem veya yerlerdeki su olabilir). Oksijen eksikliği birçok şekilde oluşabilir.Kömür ocaklarında meydana gelen tehlikeli gazlar ve sağlık etkileri Gaz Metan (CH4) Karbon monoksit (CO) Hidrojen sülfür (H2S) Oksijen eksikliği Patlama ürünleri Dizel egzozu Sağlık etkileri Yanıcı. boğaz tahrişi. metan gibi bazı diğer gazlar tarafından yer değiştirebilir veya yanma ya da havalandırma sistemindeki mikroorganizmalar tarafından tüketilebilir. saptanmalı ve değerlendirilmelidir. Küf sporları. ahşap sağlamlaştırma (tahkimat) kullanılan madenlerde söz konusu olabilir. evlerde ve işyerlerinde bulunan tozun ortak bileşenidir. Bunun yanı sıra patlama tehlikesi de oluşturabilir. Fakat sporlar çok büyük miktarlarda bulunduklarında alerjik reaksiyonlara ve solunum sorunlarına yol açabilirler. maden yangınlarının da sonucudur. çalışanlar izosiyanat kaynaklarından veya sentetik reçinelerden etkilenebilir (bazı ahşap ilaçlama proseslerinde arsenik bileşkeleri kullanılabilir). basit boğucu Kimyasal boğucu Göz. Azot oksitleri (NOx) dizel motor egzozu ve patlatma bir yan ürünü olarak oluşur. Belirtiler 91 .

işyerinde bulunan duyarlılaştırıcı (sensitizör) bir maddeye maruziyetin hemen ardından veya saatler sonrasında gelişebilir. Toz. koruyucu gözlükler ve koruyucu giysiler de dâhil uygun KKD sağlanmalıdır. o Prosesin sınırlandırılması.Mesleği dolayısıyla kişi irritan veya alerjik potansiyeli olduğu bilinen maddelerle temas ediyor mu? . Bu durumda. hastalık ile işyerindeki faaliyetler arasındaki ilişki açık olmayabilir. etkilenme teknik kontrol önlemleri alınarak en aza indirilmelidir.Lezyonların anatomik lokalizasyonu şüpheli madde ile temas edilen yere uyuyor mu? . o Etkilenen çalışan sayısını ya da etkilenim süresi azaltılabilir (örneğin iş rotasyonu. Hastalıkla ilişkili diğer rahatsızlıklar arasında rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) bulunabilir.  Deri kanserleri bulunmaktadır. çalışanın bulunduğu yerden geçirilmemeli. buhar. Proseste veya kullanılan ekipmanda değişiklik yapılabilir (örneğin boya işleri için sprey yerine rulo kullanılması gibi). tehlikeli malzemelerin kullanımı ve saklanması için uygulanacak güvenli çalışma yöntemleri konusunda eğitim verilmelidir. o Astımlı çalışana astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı bir iş verilebilir. buharın. Deri hastalığının meslekle ilintili olup olmadığını anlamak. Tozun.Klinik görünüm kontakt dermatit ile uyumlu mu? . Emici fanla yapılan havalandırmada toz ve duman. Mesleki deri hastalıkları Madencilikte karşılaşılan mesleki deri hastalıkları arasında:  Kontakt dermatit veya egzama. eldivenler. Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu malzeme/kimyasal madde duyarlılığa yol açmayan maddeyle değiştirilebilir. gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktaya yerel aspiratör konulmalıdır.  Eğer kullanılan maddelerin yerine başka maddeler kullanılması (ikame edilmesi) mümkün değilse.  Solunum maskeleri. dinlenme süreleri.  Duyarlılığa yol açan maddeleri güvenli şekilde kullanmanın yolları aranmalıdır.  Kontakt ürtiker. Tasarımda verilen kapasitelerin korunduğunu kontrol edebilmek için teknik önlemlerin periyodik olarak test edilmesi gerekir.  Akne ve folikülit. toz bastırma teknikleri. Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. gaz ve duman ortaya çıkan her noktada havalandırma (yerel ve genel) yapılmalı ve yerel emici fan temin edilmelidir.Lezyonların başlangıç yeri neresidir? 92 . temizlik ve düzen ile çalışma yöntemleri uygulanabilir. çalışanın solunum düzeyine ulaşmadan kaynağından uzaklaştırılacak şekilde ayarlanmalıdır.  Teknik (mühendislik) kontrol önlemlerinin düzenli bakımının yapılması önemlidir. Anamnezde meslek öncesi dermatoz öyküsü yoksa aşağıdaki bilgilerin öğrenilmesi gerekir: . hastalığın hem prognozu hem de tedavi planlamasında önemlidir. duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısını azaltan vardiya ya da yer değişiklikleri ile). Çalışanlara.

Temas ile lezyonların başlangıcı arasında süre uyumlu mu? . Mekanik martöpikörler. . ancak mekanize çalışmanın artmasıyla bu tehlike daha büyük önem taşır hale gelmiştir. 1989 Contact dermatitis and worker's compensation: criteria for establishing occupational causation and aggravation. J Am Acad Dermatol 1989.Kuşkulanılan madde ile temas kesilince dermatit düzeliyor mu ve yeniden o maddeyle temas dermatiti alevlendiriyor mu? .Test sonucunda kişinin yalnız pozitif reaksiyon verdiği kimyasal maddeler değil. Yama ya da provokasyon testleri olası bir alerjik nedeni belirleyebiliyor mu? 33 Kömür madencileri pek çok iş kolundaki çalışanlarla karşılaştırıldığında kimyasal iritanlara daha az maruz kalırlar. 20: 842-8. Dermatit.İş ortamından uzaklaştığında iyileşen ve çalışırken alevlenen deri hastalığı mı? . Etkilenme ve hastalığın başlaması arasındaki eş zamanlılık bağlantısı kontakt dermatitle uyumlu mu? 5. 1. iş ortamında etkisinde kalınan kuşkulu irritan ya da alerjenden uzaktayken düzeliyor mu? 7.Koruyucu önlemler alınmış mı? . Martopikör ve kaya 33 Mathias CGT.İşyerinde çalışan diğer insanlarda benzer yakınmalar var mı? Meslek öncesi dermatoz tanımlayan olgularda.Yama testi veya provokasyon testlerinde lezyonlardan sorumlu olabilecek bir madde saptanmış mı? . olası meslek bağlantısını kurmak için yeterlidir.Meslek öncesi var olan dermatit meslek sırasında şiddetlendiğinde yeni lezyonlar oluşuyor mu? -Yeni lezyonlar oluşmadığı halde önceden var olan lezyonlar belirgin derecede şiddetlenmiş mi? Deri Hastalıklarında Meslek ile Bağlantı Mathias tanı kriterleri Aşağıdaki 7 sorudan 4'üne verilecek "evet" yanıtı. Klinik görünüm kontakt dermatit ile uyumlu mu? 2. bu madde ile çapraz alerji gösterebilecek diğer maddelerden kaçınmış mı? . İşyerinde potansiyel irritanlardan ve alerjenlerden etkilenme var mı? 3.. Mesleki olmayan maruziyetler sebeplerden dışlandı mı? 6. 93 .Meslek dışı temas edilen maddelerin dermatit sebebi olmadığı kesin mi? . kesiciler ve delme makinesi kullanan madenciler makine yağları ile sıkça temas halindeyken bakım onarım kısmında çalışanlarsa yakıtlarla temas halindedirler. Döküntünün anatomik dağılımı mesleki etkilenim ile uyumlu mu? 4.

bakterilerin vücuda girmesine neden olur. ayak bileğinin ön ve arka kısımlarındaki derinin kalınlaşmasına yol açabilir. Bu tür ürünlerin hijyenle ve solunum yolları ile ilgili riskleri asgariye indirdiği belirlenmiştir. çalışanların işlerini bitirdikten sonra. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir. dermatitin nedeni tozsa.  Düzenli olarak nemlendirici krem kullanılması cildin nemli ve yumuşak tutularak dermatitin önüne geçilmesini sağlar. mesleki dermatit bacaklarda ve gövdede gelişebilir. Önlem  Olanak varsa. özellikle topraklı kıyafetin deriyle sürtündüğü alanlarda görülebilir. Kompresörlerin kontrol ve bakımları ile doğru kompresör yağlarının kullanımıyla zararın azaltılabileceği unutulmamalıdır.  İşte temiz kıyafetlerle çalışılması. çoğalmaları için uygun bir ortam sağlar. tuvaletten sonra ve her ihtiyaç duyduklarında ellerini yıkayabilmeleri açısından çok önemlidir.  Eldivenler çalışanlara koruma sağlamakla birlikte bir risk de teşkil ederler. Yağlama sistemlerinde.delme makinelerinden çıkan maddeler ciltte kontaminasyona neden olabilir. sabunla elleri yıkama ve kurulama olanağının bulunduğu uygun yerler. Hem doğal nedenlerden hem de tozu bastırmak için kullanılan sudan dolayı oluşan nemli koşullarda. yağ veya kimyasal bulaşmış giysilerin işten hemen sonra değiştirilmesi gereklidir. Derinin irritan ve alerjen maddelerden arındırılması için derhal suyla durulamak veya hafif bir sabunla yıkamak genellikle yeterli olur. Pek çok madencinin derisinde rastlanan mavi-siyah lekeler. yüzey suyunun içindeki kimyasal bileşenler bu durumu daha da kötüleştirebilir. Sızdırmaz eldivenler. Tozun kulağa girdiği durumlarda kulakta da oluşabilir. bu çözüm madencilikte her zaman mümkün olmayabilir. Gazyağı. ispirto veya terebentinle ellerin veya cildin temizlenmesi önlenmelidir. Deri kanseri açıkta çalışanlarda ultraviyole ışınlardan kaynaklanabilir (örneğin güneş ışığı). metakarpal (tarak) kemiklerin uç kısımlarında ve elde tutulan ekipmanların devamlı sürtündüğü başparmağın iç kısmında görülür. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır. özellikle de kömür madenlerinde. Hasarlı eldivenlerin kullanılması sahte bir güvenlik duygusu verir. kaya delme makineleri için özel üretilen yağların kullanılması çok önemlidir. tedavi edilmemiş ya da yeterince temizlenmemiş yaralarda biriken kömür tozunun ince parçacıklarından kaynaklanmaktadır. Deriyi yumuşatan kremler.  Eldivenleri giyip çıkarırken içine kirletici madde kaçması engellenmelidir. Ancak. Stafilokok ve streptokoklara bağlı olarak çeşitli piyodermiler gelişebilir. Egzama bazı tozlar nedeniyle oluşabilir ve vücudun herhangi bir yerinde. terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilen geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının aslında elinin nemlenmesine neden olur. Madenlerdeki nem ve sıcaklık bakteri enfeksiyonlarının oluşmasını kolaylaştırır (derin madenlerde sıcaklık ve nem çok yüksek olabilmektedir).  Soğuk ve sıcak suyun bulunduğu. ellerde deri maserasyonu olması çok yaygındır. Madencilikte. Diğer bir grup sorun da deri abrazyonuna bağlı gelişen enfeksiyonlardır. Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı (belirli tehlike türlerine en uygun eldivenler için eldiven üreticilerinden ve rehberlerden yararlanılmalıdır) ve uygun şekilde kullanılmalıdır. Lastik çizmeler. Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilmesi ya da içi pamuk kaplama eldivenler kullanılmasıyla bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir. yeme-içmeden önce. Enfekte olmuş abrazyonlara madende çalışanlar arasında çok rastlanır. Meslek kaynaklı deri hastalıklarının çoğu. derinin nemini korumak amacıyla işte ve işten sonra 94 . Eller üzerinde nasır yaygındır. Hijyen büyük önem taşımaktadır ve bu tehlikenin var olduğu durumlarda kulak koruyucunun doğru seçilmesi gerekmektedir. Derideki abrazyon.  Suya ulaşmanın güç olduğu yerlerde deri dezenfektanları elleri kirletici maddelerden arındırırlar (en etkili ancak en az kuvvetli temizleyici kullanılmalıdır).

Bozunarak radon ürünlerini meydana getirir. donanımlar. bunlar da bozunarak alfa radyasyonu yayarlar. derin yeraltı madenlerinde önemli bir sorun olmaya devam etmektedir. fiziksel aktivite. Bazı ürünlerin yarı ömrü kısa olur (bir dakikadan az). Bu parçacıklar solunduklarında akciğerlerin en derin yerlerine ulaşabilecek küçüklüktedir. dolaşan hava. Asbest maruziyeti halen mesleki kanserlerin açık farkla bilinen en önemli (ayrıntılar için bkz. ısı stresi ve katarakta neden olabilir. Mesleki kanser Madencilik sektöründe çalışanların. Sıcak stresi Isı hem yeraltı. Madencilik sektöründe çalışanlar potansiyel olarak asbeste. Radon ürünü parçacıklar daha çok havada bulunan toz. silikaya. Radon. kimyasal maddeler her zaman deriye sızabileceğinden ‘bariyer kremler’ tam koruma sağlayamayabilir. Yer altı maden ocaklarındaki suyun çalkanması önemli bir radon gazı kaynağı teşkil edebilir. kaynak dumanına. izosiyanatlara. uranyum. Derin ocaklarda barometrik basınç da önemli bir sorundur. 95 . Isıyı. ortam hava sıcaklığı. Elektrolitik eritme ve rafine işlemleri sırasında elektromanyetik alanlar oluşur. skuamöz hücreli karsinom ve bazal hücreli karsinom oluşumuna katkıda bulunabilir. UV ışınları (güneş ışınları) cilt kanserine neden olabilir. taşların patlatılması sırasında açığa çıkabilir ya da yeraltı akılarıyla da madene sızabilen bir gazdır. Her 100 metre derinlikte kaya ısısı 10C artar. duman ve su buharı gibi diğer parçacıklara yapışırlar. Temel sağlık zararı iyonize radyasyondur. Yerüstü madenciliğinde güneşin ultraviyole ışınlarından etkilenme. Yeraltı madenlerinde. Radon ve bozunma ürünleri iyonlaştırıcı radyasyon yayarlar. Radon maden ocakları. yer altı suları ile de taşınabilir. Kömür madenlerinde saptanmamıştır. Radon. bu Rehberin Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü) nedenidir. Kayaç kırıldığında yüzey alanı büyük oranda artacağından radon gazı yayılımı da artar. kurşuna.kullanılabilir.8 gündür. çalışan sayısı. radona. çeşitli yağlara. Uranyum madencileri arasında akciğer kanserinden ölüm oranları yüksektir. mağaralar ve binaların bodrumları gibi havalandırılmayan yerlerde birikir. Sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması. özellikle dizel ekipmanlarıdır. Ancak. doğal radyoaktif bir gaz olan Radona dönüşür. Radon gazı. dizel egzozuna. kanserojen veya kanserojen şüphesi olan maddelerden etkilenmeleri nedeniyle kansere yakalanma riski daha yüksek olabilir. kobalt bileşkelerine. Pirometalurjik işlemlerde infrared etkilenimi. terin buharlaşmasını azaltır. konvektif ısı alışverişini artırır. hem yerüstü madencileri için bir tehlikedir. Radonun yarı ömrü 3. Farklı kayaçlar farklı miktarlarda ve sürekli olarak değişen veya bozunan radyoaktif element içerir. pasif sigara dumanına ve benzerine maruz kalırlar. nem. İyonizan radyasyon Madencilik sektöründe önemli bir tehlikedir. kayaçların içindeki çatlaklardan ve kırıklardan maden ocağının havasına yayıldığı gibi. kobalta. Isı artışının diğer kaynakları. kalay ve diğer bazı madenlerde bulunan doğal radyoaktif bir gazdır. Bozunum zincirinin bir bölümünde elementler. ısının başlıca kaynağı kayanın kendisidir.

(Sigara ile işyerinde kanserojen ajanlara maruziyet bir araya gelince kansere yakalanma riski artar). Şapkasıyla (tercihen boyun koruyucusu olan).  Günün en sıcak saatlerinde dışarda yapılması gereken işleri azaltacak şekilde çalışma programı hazırlanmalıdır (örneğin. bu nedenle havalandırma düzeneklerinin gözden geçirilmesi ve düzenli olarak denetlenmesi gerektiği unutulmamalıdır.09 ila 0. Belirtiler ve Bulgular Belirtilerin ve bulguların kanserin türüne göre değişiklik gösterdiği unutulmamalıdır. Yer üstünden radonsuz temiz hava çeken fanların kullanılması ve yer altındaki havayı tekrar dolaştıran fanlardan kaçınılması alınabilecek en etkili önlemlerdir. Dışarıda çalışma zorunluysa çalışanlara koruyucu (yüksek koruma faktörlü (SPF 30+) cilt kremleri) verilmeli ve sık sık uygulanmalıdır.  Sigaraya özel önem verilmeli ve içenlerin bırakması için her yol denenmelidir. Altın ve kurşun madencilerinde arsenikle temas ve akciğer kanseri riski vardır. Tipik bir partikülün boyutu 0. Radon ürünlerine karşı kişisel solunum maskelerinin kullanılması etkili değildir. sıkı dokunmuş ve nefes alabilen kumaşlardan tişörtü ve pantolonuyla bütün çalışanlara uygun iş kıyafeti verilmelidir. Radon yönünden zengin kapalı alanlarda yarattığı etki daha büyük ve etkilenmede o oranda yüksektir. Hava akımının düşük olduğu ve doğal havalandırmanın kullanıldığı madenlerde çalışanların risk altında oldukları bilinmektedir. soğutma suları) kullanılan mineral yağ bazlı sıvıların su bazlı alternatifleri vardır]. Pek çok maden ocağında ise ölçüm yapılmamıştır.Bozunma süreci parçacık akciğerde iken gerçekleşirse yayılan alfa ışınları yumuşak dokuya zarar verebilir ve kansere neden olabilir. Bu durumda en iyi uygulama gazın “olabilen en düşük” düzeylerde tutulmasıdır. Havalandırma gibi teknik kontrol önlemleri kullanılması dışında etkili bir yöntem olmadığı.  İşçilere eğitim verilmesi ve kendi sağlıklarını koruyabilmelerine olanak verilmelidir.3 mikrondur (dizel makine kullanılmayan ocaklarda). Radon gazının havalandırma ile çalışma ortamından hızla uzaklaştırılmasıyla işyerinde radon ürünlerinin oluşumu azaltılmış olur.  Solunum cihazı ve geçirmez giysiler gibi KKD sağlanmalıdır. 96 . Türkiye’deki bazı maden ocaklarındaki radon konsantrasyonlarının iyi uygulama örneklerine göre yüksek olduğu saptanmıştır.  Tehlikeli kimyasallar kanserojen olmayan kimyasallarla değiştirilmelidir [örneğin metal işlerinde (kesimde kullanılan yağlar. Radon yönünden zengin alanlarda sigara içmek yasaklanmalıdır. Radon gazının etkileri. Radon zararlı ürünler oluşturmak üzere bozunan bir gaz olduğundan bu bozunum sürecinin bir bölümü akciğerlerde gerçekleşebilir. Bu boyuttaki parçacıklar çoğu toz maskesinden geçer. Kış güneşinin de UV seviyeleri çok yüksek olabilir. kendisi de kanserojen olan sigara dumanının solunması ile katlanarak artar. Radyasyon düzeylerinin diğer maden ocaklarına göre daha yüksek olduğu uranyum madenlerinde çalışan işçilerde Radon ile kanser arasında bir ilişki gözlemlenmiştir. Bu tür bir havalandırma için kullanılacak hava olabildiğince radonla kirlenmemiş hava olmalıdır. bu saatlerde mola veya iç mekânlarda yapılacak işler programlanmalıdır). Yapılan araştırmalar sonucunda. Nikel madencilerinde nikel teması ve buna bağlı akciğer kanseri ve alerjik dermatit riski vardır. Burada sözü edilen risk yalnızca yaz mevsimine özgü değildir. Radon gazı ile radon ürünlerine yönelik en etkili kontrol önlemi havalandırma ile gazın seyreltilmesi ve ortadan kaldırılmasıdır. Bu doğal süreç devamlı gerçekleşmektedir. Önlem  Çalışma yöntemlerini değiştirilebilir ve havalandırma mutlaka iyileştirilmelidir. Altın madencileri ve değirmencilerinde ve civa madencilerinde civa buharına temas riski vardır.

bazen ölümcül olabilen ciddi bir hastalıktır. Hastalığa karşı geliştirilmiş bir aşı yoktur.Biyolojik risk etkenleri Nemli çalışma ortamlarından kaynaklanan Leptospirosis ve ankilostomiazis. İnsanlara bulaşması sindirim yoluyla ve cilt üzerindeki kesik ve sıyrıklardan. Hepatit. Tetanos Tetanos. yumuşak doku ve muköz membranlardan (gözler. doktor haricinde hiç kimse hastaya krem (veya başka ilaç) vermemelidir. hastanın aşıları ile ilgili en ufak bir kuşku varsa hasta sevk edilmelidir. İlk olarak soğuk algınlığına benzer semptomlarla ortaya çıkan bir enfeksiyondur ve böbrek ve karaciğer yetmezliğine kadar ilerler. Bu durumda hastalık ölümcül bir hal alabilir. Önlem Tetanos aşılarıyla bu hastalık iyi bir şekilde kontrol altına alınmıştır. burun. ağaç kıymığı veya dikeni gibi enfekte olmuş bir nesne aracılığıyla genellikle açık bir yaradan insan vücuduna girer. fare zehirleriyle ve yiyecek kalıntılarını ocaktan çıkarmak gibi basit tedbirlerle fare popülasyonunu azaltmak için her türlü çaba harcanmalıdır. Bakteri. Leptospiroz (Weil hastalığı) Sıçanların (ve diğer bazı memelilerin) idrarıyla bulaşan ciddi bir hastalıktır. Türk erkekleri. vb. temel hijyenin (yemeklerden önce veya tuvaletten sonra el yıkamak) sağlanamadığı kömür madenleri gibi kirli ortamlarda yaygın olarak görülür. ağız. okulda ve askerlik sırasında aşılanırlar. On yılda bir tekrarlanan aşılarla enfeksiyona karşı direnç sağlanır. dar ve kapalı alanlarda birlikte çalışmaktan kaynaklanan Tüberküloz. Yaklaşık bir haftalık kuluçka döneminden sonra çene kaslarında kasılma meydana geldiği için halk arasında kazıklı humma olarak bilinir. Tetanos.) olur. kas dokularını besleyen sinirlere saldıran güçlü bir toksin üretir. Hastalık. Uygulanan tedavi ile tam iyileşme garantisi yoktur. toprakta yaşayan bir bakterinin neden olduğu. Tam aşı kaydı bulunmayan herkesin aşılanmasına işyerinde işyeri hekiminin devam etmesi gerekir. 97 . çivi. Yaraya girdiğinde. Her türlü harici yaranın en kısa zamanda iyice temizlenmesi gerekir. çocukluk çağında. havalandırma sistemlerinden kaynaklanan Legionella kontaminasyonu. HIV gibi enfeksiyon hastalıkları madencilerde sık karşılaşılabilen durumlardır. Hastalık daha sonra solunum sistemindeki kaslar da dâhil olmak üzere vücuttaki diğer kaslara yayılır. Yemekte yiyecekleri kâğıda sarılı halde tutmak gibi önlemler de teşvik edilmelidir. Maden ocaklarındaki fareleri tamamen ortadan kaldırmak zordur ancak tuzaklarla. Çalışanların hastalığa yakalanma riskleri konusunda bilgilendirilmeleri ve soğuk algınlığına benzer semptomlar geliştirdiklerinde hekime görünmeleri konusunda teşvik edilmeleri gerekir. Maden ocaklarında bulunabilen diğer organik maddelerden de geçebilir. Not: İlkyardım yapılırken.

Belirtiler ve Bulgular Yeraltında 25 ila 30 yıl boyunca çalışmış. baş dönmesi ve tek gözde çift görme şikayetleri olabilir. kulak enfeksiyonu. Hastalık kontrol edilmezse sinirsel rahatsızlıklar madende çalışanı tamamen kısıtlayacak şekilde şiddetlenebilir. bir başka hastada intertrigo Madenlerde çalışanlarda sıcaklık ve buna bağlı terleme. Günümüzde elektrikli madenci baş lambalarının kullanılması sonucunda hastalığın görülme sıklığı azalmıştır. Göz ile ilgili bu belirtilerle ilişkili olarak özellikle çömelip eğildikten sonra baş ağrısı ve baş dönmesi gibi genel rahatsızlıklar da ortaya çıkabilir.Vestibüler nistagmus. Hasta nistagmusun hızlı yönüne bakarsa göz hareketlerinin frekansı ve amplitüdü artar.Oküler nistagmus. İntertrigo. bir yöne yavaş. 4. Fiziksel belirtileri arasında karanlıkta veya loş ışıkta görme güçlüğü. Yay tipinde gözlerin hızlı gittiği yön nistagmusun yönüdür. beyin hasarı ve uyuşturucu kullanımı gibi başka faktörlerden de kaynaklanabilir. karşı yöne hızlı gittiği tiplerine de yay tipi denir. bakılan nesnelerin hareket ediyormuş gibi görülmesi ve görme keskinliğinde bozukluk söz konusu olabilir. 3. Nistagmuslu hastalarda: görme azlığı. Yer altı maden ocaklarında aydınlatmanın kötü olduğu yerlerde çalışan bütün çalışanlar etkilenebilir. Pedis’in özellikle askerlik döneminde topluma oranla yaygın görülüşü bu dönemde kapılan rahatsızlığın. maden çalışanlarında bot giyimine bağlı sürmesine hatta tırnağa kadar yayılmasına neden olmaktadır. Nistagmus’da göz hareketleri çeşitli yönlerde olabilir. Çalışanların erkek oluşu. 98 . T. 2. titreyen görüntüler. Aydınlık ve karanlık ortam arasında gidip gelmek de bir faktör olabilir. Bu titremeler sonucunda. ıslak çalışma ve koruyucu giysilerin uzun saatler giyilmesine bağlı olarak manter enfeksiyonları gelişebilir.Doğuştan nistagmus. Nistagmus 4 grupta incelenebilir: 1. Gözlerin her iki yöne eşit hızda gittiği nistagmus tiplerine sarkaç tipi. Nistagmus aynı zamanda genetik nedenlere bağlı gelişebilir. Madenci Nistagmusu Gözün istemsiz ritmik veya aritmik hareketlerine nistagmus denir.Mantar enfeksiyonları Karanlık odada “Wood ışığıyla” onikomikoz görüntüsü. Örneğin gözler sağa hızlı sola yavaş gidiyorlarsa nistagmus sağ yönlüdür. onikomikoz gibi hastalıklar madencileri uzun yıllar rahatsız etmektedir. parlak ışığa karşı aşırı duyarlılık ve tahammülsüzlük ile göz küresinin ritmik olarak titremesi yer alır. Hastalığın ilerleyen evrelerinde yaygın olarak psiko-nörotik belirtiler gelişir. genellikle orta yaşlı veya ileri yaşlardaki kömür madencilerinde görülen meslek hastalığıdır.Nörolojik (merkezi) nistagmus.

Hiç kimse yer altında veya üstünde. İşsizlik. (2) İncelemede normal olarak akciğer filmi çekilmelidir. Bu sayede karanlığa alışma süreci daha hızlı ve rahat gerçekleşir. SFT yapılmalıdır. nemli ortamlarda çalışma. Madende çalışmaya başlamadan önce. depresyon prevalansı. çalışacak kişilerin tıbbi olarak bu işe uygun oldukları belgelenmelidir. yaşadıkları yerlerde diğer maden çalışanlarının yaşadığı sağlık sorunları madencilerin psikolojik yapılarını olumsuz etkilemekte bunların mesleğin kaderi olarak algılanmasına neden olmaktadır. vardiyalı çalışma. bunların nedenleri vb. (3) Tüm çalışanlar. Tüm tıbbi incelemelerin kayıtları ve incelemelerle ilgili olarak yapılanlar gizli tutulmalı ve ulusal mevzuatta belirlendiği gibi tıbbi tesislerde saklanmalıdır. (*)Yeraltı Kömür Madenlerinde Güvenlik ve Sağlık‐ILO Uygulama Kılavuzu‐2011 Önlem Maden ocağının giriş bölümünde yer alan galerilerin aydınlatmasını beyaz badana veya açık renk taş tozu ile olabildiğince arttırmak yararlı olabilir. Akciğer filmlerini de içine alan tıbbi muayenelerin tipi ve ne sıklıkta yapılacakları ulusal yasa veya yönetmeliklerle saptanmalıdır. sosyal güvencenin olmaması. düşük ücret gibi diğer sorunlar da yukarıda sayılan olumsuzlukları artırmaktadır. karanlık. Psikososyal Sorunlar İş kolunun tehlikeli olması. Tozla Mücadele Yönetmeliği’ne göre 2 yılda 1 risk değerlendirmesine göre periyodik sağlık kontrol sıklığına karar verilmesi gerekir. (4) Tüm çalışanlar. mesleki etkilenme sonucu oluşabilecek yaralanmaları ve hastalıkları teşhis etmek için sık sık tıbbi muayeneden geçme fırsatına sahip olmalıdır. konu açıklığa kavuşturulabilir. İşçileri hastalığın tehlikeleri konusunda uyarmak ve diğer insanların gözlerine doğrudan ışık tutmamaya özen göstermelerini sağlamak için verilecek eğitim önemlidir. herkese ücretsiz olarak sağlamak zorundadır. Kişinin gereksiz yere radyasyon almaması için yılda 1 kez yapılması uygundur). belirtilerin nedenlerinin belirlenmesi için sevk edilmesi gerekir. (5) İşveren bu bölümde istenen bütün tıbbi muayeneleri. Gürültü düzeyi 80 dB’nin üzerinde çalışanlara odyometri testi yapılmalıdır. emeklilik sonrası hayatta kalma süresinin diğer mesleklere oranla kısa olmasının bilinmesi. 99 . Bu alanda işyeri hekimlerinin yapabileceği pek çok çalışma ile çalışanların kaygı düzeyleri. ağır işlerde çalıştırılmamalıdır. Tıbbi incelemeler (1) Herkes madende çalışmaya başlamadan önce tıbbi olarak incelenmelidir. çalışanlarda fiziksel hasar yapması beklenen veya onların gücünün üzerinde olduğu belli olan. Madencilerin psikolojik yapılarına yönelik elimizde yeterli veri yoktur. iş güvencesinin olmaması. kaçak ocaklarda çalışma.Nistagmus semptomları olan herkesin. Tam kan sayımı ve kan sedimentasyonu yapılmalıdır. yetkililer tarafından belirlenen aralıklarla periyodik sağlık kontrolünden geçirilmelidir (İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü’ne göre 6 ayda 1. Meslek hastalığı nedeninin değerlendirilebilmesi için hekimin hastasının mesleğinin farkında olması gerekir.

Ölçekler ve Muayene Yöntemleri” Bölümü).Maden İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak maden iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir.5 parmakda duyu kontrolü yapılmalıdır. kan sedimentasyonuna bakılmalı.İSGÜM’e bildirilir. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi. Testler konusunda ayrıntılı bilgi için bkz. Bunların sonuçlarınormal olarak değerlendirilenler de dâhil. krom (Madenin türüne. Kanda veya idrarda kurşun. Çalışma ortamı ölçüm sonuçlarına göre 80 dB ve üzerinde gürültü saptandığında odyometri ve çalışma ortamında kulak koruyucuların bulunması sağlanmalıdır. Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır.        100 .Testler. deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması madencilerde ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır. gürültüye bağlı işitme işitme kaybının araştırılması.İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit . 3. Göz muayenesi yapılmalıdır. kadmiyum. KTS yakınmaları varsa Phallen. De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi. Deri muayenesi yapılmalıdır. karaciğer ve böbrek fonksiyon testlerine bakılmalıdır. Tinnel ve İskemik testler yapılmalı. Özellikle değerli maden çalışmalarında kanda siyanür aranmalı. tam kan sayımı. civa. yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler. jeolojik yapının özelliğine ve maruziyete göre yapılan RD'ne göre var olan ağır metallerin kandaki veya idrardaki düzeylerine bakılmalıdır) düzeyine bakılmalı. COHb düzeyi. tam idrar tetkiki yapılmalı. titreşim. Madencilerin geleneksel hastalığı olarak bilinen pnömokonyoz yönünden inceleme. nikel. bu Rehberin “XVIII. Solunum Fonksiyon Testleri yapılmalıdır. Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmesi ve bu grafilerin A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir. Gürültü 85 dB ve üzerindeyse odyometrik muayeneye ek olarak uygun kulak koruyucularının kullandırılması zorunludur. karaciğer ve böbrek fonksiyon testlerine bakılmalıdır. tam idrar tetkiki. tam kan sayımı tetkiki yapılmalı. kan sedimentasyonu.

Hava koşulları. 14. 18. Bir grubun işini bitirdikten sonra diğer grubun çalışması. İnşaat işleri farklı pek çok meslek grubunun ortak çalışması gereken işlerdir. Deneyimsiz oldukları işleri yapmak zorunda kalabilirler. 17.III. 2. havaalanı gibi her çeşit bina yapımı. duvar kâğıdı kaplayıcılar Tesisatçılar Çatı ustaları Sac metal işçileri 10. aşırı çalışma gibi zor koşullarla yüz yüze kalırlar. asbest. toksik döküntüler) Mozaikçiler. bakımı. 13. 16. yol. İnşaat İş Kolunda Sağlık Gözetimi İnşaat işleri ev. Yalıtım işçileri 20. 7. 12. Aslında bir takım işi olması gereken inşaat işleri. Bu durum çalışan ve iş açısından çeşitli olumsuzlukları içerir. hastane. yıkılması işlerinin tamamıdır. 8. 4. İnşaatlar. Bu nedenle inşaatta çalışanlar genellikle sürekli aynı işyerinde çalışmaktan çok sık sık iş değiştirmek zorunda kalan. betoncular Sıvacılar 11. inşaat sezonu gibi zorlamalarla çoğu zaman inşaatta çalışanlar yılın tamamını çalışarak geçiremezler. stadyum. farklı meslek gruplarının bir arada bulunduğu iş alanlarıdır. Demir ve çelik işçileri (donatı ve yapısal) Ameleler Bakım işçileri Öğütücüler İnşaat makinaları operatörleri Boyacılar. tünel. 5. kurşun. rıhtım. 2. Kazı ustaları Duvar ustaları Marangozlar Elektrikçiler Asansör kurucular Camcılar Atık temizleyenler(örn. bu nedenle sağlık ve güvenlik açısından pek çok riskleri barındırır hale gelir. onarımı. Tünel işçileri 101 . değiştirilmesi. çalıştıkları her bir işte ancak birkaç haftayla birkaç ay arasında bulunan kişilerdir. 3. ardından bir başka grup ya da daha önceki grubun tekrar aynı ortamda çalışması şeklinde süren işlerdir. işyeri. fabrika. Bu açığı kapatmak için sıklıkla fazla mesai. 9. 19. Bazı inşaat meslekleri-çalışanları 1.3. yenilenmesi. 15. 6. köprü. Çalışanların eğitim ve güvenlik algı düzeyleri ve işyerlerinin güvenlik anlayışları değişken olabilir.

güneşe bağlı uv etkilenimi. sıvama. ağır yük taşıma. ayakta çalışma. toz. Diz travması. taş vb. Yapıştırıcı buharları. kadmiyum. ağır yük. Ahşap tozu. güneşe bağlı uv etkilenimi. işten işe. ayakta çalışma. Genellikle aralıklı. Su ve gıdalarla ağızdan alınabilir. Kurşun dumanı ve partikülleri. tünel yapımı. gürültü. Her bir etkenin zararı. gürültü. Yapıştırıcılar. Kimyasal zararlar Genellikle havada. yüksekte çalışma. dizel egzozu. Gürültü. Bazıları ciltten de emilirler. sigarayla birlikte inhale edilebilirler. lubrikan yağlar. deliciler Havalı çekiç kullananlar Kazık makinası operatörleri Vinç operatörleri Vinç kulesi operatörleri Ekskavatör. ayakta çalışma. Oluşturdukları hastalık örnekleri ise. Lehim dumanındaki ağır metaller. tekrarlanan maruziyetler söz konusudur. Ayrıca. kaynak dumanları. kurşun. ayakta çalışma. Silika. sıcakta çalışma. Bazı inşaat tehlikeleri aşağıdaki tabloda gösterilmektedir. asbest. toksik metaller. diz travması. ayakta çalışma. ağır yük. 102 . duman halinde bulunur ve solunumla alınırlar. çoğu zaman iş ortamındaki diğer işlerden kaynaklanan zararlardan da etkilenir. toz. Metal dumanları. vibrasyon. kazıcı operatörleri Asfalt işçileri Kamyon ve traktör şoförleri Yıkım işçileri Risk Çimento dermatiti. Silika. katran) veya toz (çimento) formda da bulunabilirler. kas-iskelet sistemi hastalıkları gibi ortak sağlık sorunlarıyla da karşılaşır. Stres. ağır yük. dermatitler. dozer. ayakta çalışma. tutkal ve buharları. Ayakta çalışma. gaz. gürültü. duvar ustası Seramik ustaları Marangozlar Sıvacılar Elektrikçiler Elektrik santrali yapım ve tamircileri Boyacılar Duvar kâğıdı ustaları Tesisatçılar Buhar kazanı ustaları Halı kaplamacılar Karo ustaları Mozaik zımparacılar Camcılar İzolasyon işçileri Demiryolu inşaatçıları Çatı ustaları Kaynakçılar Lehimciler Kazıcılar. kurşun. günden güne. ağır yük. her inşaatta çalışan stres ve sıcağa maruz kalma. soğuk. Silika. Silika. sıcak. yaralanma. Kaynak emisyonları. zımparalama. Ayakta çalışma. kaya delme işlemleri. Asbest. yüksekte çalışma. ağır yük. Silika. vibrasyon. Sıva tozları. sıcak. Asbest. uygun olmayan pozisyonlarda çalışma. Vibrasyon. Tutkal buharları. yüksekte çalışma. yarı sıvı (yapıştırıcı tutkallar. histoplazmozis. sıcak. gürültü. sıcakta çalışma. Burada sadece işin birincil zararlarına yer verilmiştir. tekrarlayan hareketler. kum püskürtme. Lehim dumanındaki ağır metaller. titreşimli el aletleri kullanımı. güneşe bağlı uv etkilenimi. asbest. ağır yük.  Silikozis. Bazı inşaat mesleklerinin birincil riskleri Meslek Tuğla. Katran. Silika. Asfalt emisyonları. yoğunluğuna ve ilgili işin süresine bağlıdır. sıcak. izolasyon. sıcak. Bu riskler işyerinden işyerine. silika tozu. vibrasyon. asbest. soğukta. taşlama. sentetik lifler. Sıvı. ayakta çalışma. Kaynak dumanları. yüksekte çalışma. kepçe operatörleri Greyder. iskelede yüksekte çalışma. vibrasyon. buhar. Çalışan sadece kendi yaptığı işten değil. dizel egzozu. asbest. Solvent buharları. hatta saatten saate değişebilir. vibrasyon. toz. gürültü. ağır yük.İnşaatta çalışma çeşitli sağlık riskleri taşır. soğukta. yüksekte çalışma.

    harç karma. işle ilgili sorunlar kolaylaştırıcı olabilir. meşe. Çatı ustalarında güneş ve sıcak katrana bağlı sıcak stresi riski yüksektir. sektörün bilinen diğer enfeksiyöz sorunlarıdır. kalıcı olmayan çalışma koşulları gibi. sosyal izolasyon. boyacılarda kurşun zehirlenmesi görülebilir. tüberküloz bulaşması olabilir. influenza. tekrarlanan hareketler. Ancak. ısırgan gibi bitkilerden 103 . ayakta ve aşırı çalışma gibi nedenlerle tendinit. Travmatik yaralanma. Zorlanma ve burkulmalar. organik çözücüler ve kurşun etkilenimi Asbest maruziyeti olan izolasyon işi yapanlarda. İş stresi. Alkolizm. biyolojik kaynaklı toksik etkenler ve sahipsiz ya da vahşi hayvan saldırıları ile karşılaşılabilir. UV radyasyonun ana kaynağı güneş ve elektrik kaynağıdır. bel ağrısı gibi kronik fiziksel sorunlar sık yaşanır. İnşaat sektöründe makineleşmenin giderek artması. Bazı havalı çekiç operatörlerinde ve vibrasyon oluşturan araç ve makineleri kullananlarda Raynaud Sendromu görülür. Lyme hastalığı. gürültü sorununun boyutlarını da artırmaktadır. Köprü tamircilerinde. en sık görülen hasarlardır. barometrik basınç bunlardandır. kaynakçılarda ve ağaç işleriyle uğraşanlarda akciğer kanseri ölümleri fazladır. yalıtım (izolasyon). sıcak ve soğuk. karpal tünel sendromu. Kazı işinde çalışanlarda histoplazmozis görülebilir. tünel yapımı gibi işlerde radon maruziyeti söz konusu olabilir. çimentoyla yapılan işler Nörolojik hastalıklar. temel kazma. Gürültü. yıkım ve söküm işleri Asbestozis. yıkım işleri Bronşit. Tüm vücut vibrasyonu da. kazma. İş kazaları yönünden inşaat sektörü. inşaatta çalışanlarda önemli bir sorundur. havalı çekiç ve diğer büyük makineleri kullananlar için önemli bir sorundur. işsizlik korkusu. vibrasyon. Kapalı ortamda yapılan çalışmalarda. İyonizan radyasyon ihtimali düşüktür. kaynakçılık Deri alerjileri. Biyolojik zararlar İnşaat işlerinde enfeksiyöz mikroorganizmalar. tesisat. en yüksek riskli meslek gruplarından biridir. Sıtma. sumak. Fiziksel zararlar Her inşaatta görülürler. Sarmaşık. Sarıhumma. radyasyon.

eşek arısı. mantarlar. yılan. burkulma ve zorlanmalar. kümes hayvanları Histoplazmozis Bakteriler. deride erüpsiyona neden olabilir. tüm vücut titreşimine bağlı gelişen rahatsızlıklar Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki deri hastalıkları Mesleki astım Mesleki kanser Tetanos 104 . mantarlar Protozoalar Bu sağlık zararlarına bağlı olarak inşaat iş kolunda bazı meslek hastalıklarıyla karşılaşma olasılığı artmaktadır. dirsek. İnşaat sektöründe görülen sağlık zararları Kimyasal Kas-iskelet Güvenlik  Asit  Yapıştırıcılar. bazıları alerjendir. cilalar  Silika  Solventler  Tinerler  Kaynak dumanı ve gazları  Ahşap tozları     Aşırı zorlanma: sırt hasarları. omuz. Virüsler Böcekler. karınca gibi bazı hayvan sokmaları görülebilir. Bazı ağaç tozları kanserojen. lyme Küfler. parazitler. tutkallar  Alkali  Asbest  Asfalt  Berilyum  Karbon monoksit  Çimento  Temizlik ürünleri  Katran  Toz  Epoksi reçinesi  Gaz  İzosyanatlar  Kurşun  Yapay mineral lifler  Metaller  Boyalar. İnşaat iş kolunda en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları. Arı. örümcekler.kaynaklanan toksinler. bilek problemleri Uygunsuz malzeme Ayakta çalışma Tekrarlanan hareketler Fiziksel                Soğuk Ergonomi Sıcak Gürültü Oksijen eksikliği Radyasyon Stres Güneş Vibrasyon               Bina yıkımı Kapalı alanlar Vinç kullanma Uyuşturucu ve alkol Elektrik Patlayıcılar Düşmeler Yangın ve patlama Motorlu taşıtlar Ağır ekipman İskeleler Yangın ve patlamalar Basınçlı gazlar Hava koşulları Biyolojik Sürüngenler.

Her şantiyede bulunabilecek beton mikseri özellikle gürültü kaynağı bir makine olabilmektedir. yanmalı motor egzozu susturucuları için “sanayi tipi” değil “ev tipi” susturucularda ısrar ettiklerinde. İşitme kaybı geri dönüşsüzdür. sıkıntı ve uyku bozukluğu yer alır. gürültülü işleri etrafta az sayıda çalışanın bulunduğu zamanlarda yaptırmak) ve geçici ses barajları veya perdeleri aracılığıyla gürültülü proseslerin ses yalıtımından (örneğin kontrplak veya plastik kaplama) geçer. Gürültüyle ilişkili işitme hasarı akut (tek bir gürültü olayından kaynaklanabilir. Belirtiler ve Bulgular Gürültü maruziyetinin etkileri tinnitus ve tam sağırlığa kadar gidebilecek işitme kaybıdır. havalı el aletlerinden çok elektrikli el aletlerini tercih ettiklerinde. 105 . İşyerindeki ototoksik maddeler ya da titreşimden etkilenme gürültüye bağlı gelişen işitme kayıplarının daha erken ortaya çıkmasına ya da işitme kaybının daha fazla olmasında rol oynayabilir. gürültü düzeyleri değişir. 90 dB (A) ve üzerindeki düzeylerde hasar riski önemli ölçüde artar. 85 ila 89 dB (A) arasındaki düzeylerde günlük gürültü etkilenimi ancak uzun süreli maruziyet sonucunda işitme kaybına yol açarken. rüzgâr tünellerinin. havalı değil hidrolik kaya matkaplarını seçtiklerinde. işitme testleri ile saptanabilen. İnşaatlarda gürültü kaynakları. İşitme kaybı. kümülatif koklear gürültü etkilenimine bağlıdır. Gürültüye bağlı gelişen kronik işitme kaybı riski. Yıkım işlerinde ve şantiyede pnömatik matkapların. Şirketler gürültü emisyonu düşük ekipmanları talep ettiklerinde ve satın aldıklarında. Gürültü düzeyleri.Gürültüye bağlı işitme kaybı GBİK. genellikle 1 kHz. dizel şahmerdanlar yerine “susturuculu” şahmerdanları kullandığında en etkili çözüm bulunmuş olur. kompresörlerin ve iş makinelerinin çalıştığı zamanlarda ciddi gürültü tehlikesine rastlanabilir. çarpma veya patlama) veya kronik (uzun süreli gürültü maruziyetinin sonucunda) olabilir. Gürültü. günlük 80 dB (A) veya üzerindeki gürültü düzeylerinde etkilenime bağlı gelişebilir. iskemik kalp hastalığı. İnşaatlarda kullanılan tüm donanımlar (ekipmanlar) inşaat şirketine ait değildir. bir yerden başka bir yere hareket edebilir. Bu tür ekipmanlar da. Bu etkilenim.’in üstündeki frekanslarda gelişen işitme keskinliği kaybıdır (tüysü hücrelerinin hasarı). hava koşullarının. Önlem Şantiyede gürültüyü kontrol altına alma olanakları sınırlıdır. Gürültüyü kontrol altına alma teknikleri büyük ölçüde şantiye yönetiminden (örneğin gürültülü proseslerden kaçınma. rahatsızlık veren. İç kulağın işlevsel bozukluğudur. Tipik bir şantiyede karşılaşılan gürültü düzeylerinin kaynakları iyi bilinmektedir. topografyanın. İnşaat şirketleri ekipman tedarikçilerinden ekipman kiralar ve şirketlerin kiralamış oldukları bu ekipmanları “iyileştirme“ özgürlükleri yoktur. zararlı sesler grubudur. Şantiyede kullanılan diğer ekipmanlar alt yüklenicilere (taşeronlara) ait olabilir. darbe gürültüsü de dâhil edilerek ve yıllara yayılmış maruziyet süresi çerçevesinde günlük gürültü etkilenim düzeyi ile belirlenir. gürültü emisyonlarını azaltacak şekilde tasarlanmamış olabilirler. İnşaatlarda işler çoğu zaman açık havada. Tinnitus (kulak çınlaması) darbe gürültüsünün ardından sıkça görülen GBİK gelişen kişilerin yaklaşık %50’sinde görülür. Düzenli bakım. işitme duyusuna hasara yol açan. Şantiye ortamına dayanıklı. atmosferin ve çevrenin etkileri altında yapılır. gürültüyü kesen donanım eklenmiş (retrofit) kitler tasarlamak zordur. stres. yeni susturucular ile diğer değişiklikler de olumlu bir etki yaratabilir. mesai saatleri içinde yoğunluğu önemli oranda değişebilir. dizel motoruyla çalışan mikserlere susturucular takılarak ve mikserin düzenli bakımının yapılmasını sağlayarak aşağı çekilebilir. Bu nedenle. örn. kullanımı pratik. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerinde yarattığı diğer etkiler arasında yüksek tansiyon. Sanayinin genelindeki işletmelerin tersine inşaat iş kolundaki işlemler her zaman sabit ve tek bir yerde yürütülmez. örneğin ağır kazı makineleri.

5 109 94.Gürültü kontrolünün bu önlemlerle sağlanamadığı durumlarda. uygun KKD’ları hazır bulundurmalı ve bu KKD’ların uygun kullanım talimatlarını ve KKD konusunda çalışanların eğitimlerini sağlamalıdır. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı parmaklara ve ele kan akışını sınırlayan.5 96 90 96 96 101 Gürültü Aralığı (dBA) 85-91 79-89 89-103 79-93 84-102 <85 89-103 100-102 <85 < 85 97-102 <85 <85 <85 98 82. bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi bölümü). Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. İnşaat iş kolunda beyaz parmak hastalığı genellikle döner el aletlerinin. bu hastalık aynı zamanda döner aletlerle taşlaması yapılan veya cilalanan malzemelerin tutulmasına bağlı olarak da gelişebilir. Öte yandan.5 102 113 82-105 62-91 94-111 90-100 87-98 78-95 100 Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı. kan damarlarının.5 104 88. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı ellerin titreşim yayan donanımdan etkilenmeye bağlı gelişen tekrarlayan baskı sonucu oluşur. sinirlerin. fore) Pnömatik Kırıcı Hidrolik Kırıcı Pnömatik yonga makinesi Diğer Donanım Beton vibratörü Kompres Hava Üfleyici Elektrikli testere Elektrikli matkap Paletli kaya delici makine Ortalama Gürültü (dBA) 88 86. taşlama makinelerinin. yıkma/kırma işi yapılmasına bağlı olarak gelişir. kendi sağlık ve güvenliklerini olduğu kadar iş arkadaşlarının da sağlık ve güvenliklerini riske atmadan yapabilmeleri sağlanmalıdır. Bunun için işveren. (daha detaylı bilgi için bkz. darbeli el aletlerinin kalafatlama. 106 . yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu olarak bilinen bir rahatsızlığın bir kısmını oluşturan bir hastalıktır. çekiçleme işleri ile bağlantılı kullanımına ve el ve güç aletlerinin kullanılmasına. gürültüden etkilenen çalışanların işlerini güvenli (gürültüsüz) bir şekilde. kas ve eklemlerin kısıtlayıcı ve ağrılı bir hastalığıdır.5 106 95. Sıradan bir şantiyede rastlanabilecek gürültü düzeyleri Operatördeki donanımın ses düzeyi Kazı Lastik tekerlekli yükleyiciler Kazıcı yükleyici Dozer Yol silindiri Skreyper Greyder Kamyon Asfalt serici Malzeme Taşıma Beton mikseri Beton pompası Vinç Ayaklı vinç Güç Üniteleri Jeneratörler Kompresörler Darbe Şahmerdan (dizel ve havalı) Şahmerdan (yer çekimi. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir.

Makine çalışma oranı. diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. Hastalar. El ve kolların vücuda göre konumu. çalışmaHastanın öyküsünde parmaklarda Parmaklarda veya ellerde önceden dinlenme süreleri dâhil koruyucu ve ellerde oluşmuş yaralanmalar. uygulamalar ve donanımlar. Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç. taşlama makineleri ve kesici diskler. poker vibratörler ve kompaktörler. Hastalıkların şiddeti. Bu belirtiler çoğu zaman makine kullandıktan sonra dahi devam eder. Elektrikli testereler. kişisel geçmiş ve alışkanlıklar gibi başka birkaç faktöre de bağlıdır. bu hastalar için bozuk para tutmak. metiserjit. İlk evrede genellikle parmaklarda uyuşma ve karıncalanma ile kendini gösterir. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığına yakalanan kişilerin parmaklarında kalıcı his kaybı söz konusu olabilir. Eldiven. bleomisin vb. Her bir iş günü içindeki maruziyet süresi İşte titreşim maruziyetinin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Bireyin titreşime duyarlılığı. Zımpara. Yontma çekiçleri. Yüzey alanı. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet. fakat başparmağın etkilenmesi olasılığı düşüktür.) kullanımı.Sigara ve uyuşturucu ve bazı gerece karşılık sert malzemeler. düğme iliklemek. ilaçların (ergo türevleri. ayakkabı. titreşim maruziyetinin nitelikleri. örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller. iğne kullanmak ve vida. Darbeli matkaplar. günün herhangi bir saatinde gittikçe artan sayıda ağrılı nöbetler geçirmeye başlar. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları. Bu aşamanın ardından parmaklar daha sık beyazlamaya başlar. Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Bireysel Faktörler Operatörün aleti kontrolü. ciddi risk altındadır.Bu tür makine ve aletler arasında aşağıdakiler sayılabilir:         Beton kırıcılar. Bir sonraki evrede bir parmak ucu geçici olarak beyazlar ve ağrımaya başlayabilir. var olan hastalık veya yaralanma. bu çalışanların titreşim etkilenimleriyle ilgili yönetmeliklerde belirlenen maruziyet sınır değerinin de üzerinde olmaları olasılığı da vardır. çivi benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir. Birkaç parmak beyazladıktan sonra titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı büyük olasılıkla geri döndürülemez. Freze makinesi veya zımba tabancası. ßadrenerjik reseptör blokörleri. 107 . Ayrıca. çalışma şekli. Beceri ve verimlilik. Darbeli aletlerle günde yaklaşık 15 dakikayı aşkın süre boyunca veya Bazı döner ve diğer hareketli aletlerle günde yaklaşık bir saatten fazla çalışanlar. Belirtiler ve Bulgular Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığının nöbetlerini genellikle soğuk hava koşulları veya soğuk nesnelere dokunmak tetikler. Son olarak. özellikle donma. El aletleri ile temas edilen malzemenin sertliği. Titreşimin eller üzerindeki etkisini belirleyen faktörler Biyodinamik Faktörler Tutma gücü – çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı. Düzenli olarak.

Bu tür saplar titreşim kaynağından. Donanımın saplarının teknolojik bakımdan yenilenmiş olması durumunda.  El-kol vibrasyonu. Bir dengesizlik oluşursa. pencere pervazlarının dolgu malzemesiyle tıkanması gibi işler verilebilir. üreticinin verdiği bilgilere uyulması çok önemlidir. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir. Fizypatolojisinde.  Avuç içinde mekanik stres.  Sıkı kavrama. Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır.  El-kol vibrasyonunu azaltmanın bir yolu da donanımın elle temas eden kısımlarının (sapının) titreşimi azaltan pedlerle kaplanmasıdır. Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar geceleri ortaya çıkar. dönen şaftın üzerindeki bir kutunun içinde serbest hareket eden çelik bilyeler yardımıyla yapılır. Kullanılan donanım söz konusu işe her zaman uygun olmalı. titreşimi emen eldiven kullanımı aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyebilmektedir. Avuç taşlama makineleri gibi bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde tasarlanmış olabilir. Makinenin üreticisine bağlı olarak. Bu nedenle çalışanla titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir. bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır.  Vibrasyon sönümlendirici eldivenler yüksek frekanslı titreşimi azaltabilir. İnşaat mühendislerinin kullanımı için uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri geliştirilmiştir. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilmektedir. Titreşim de vibrasyonu emen malzemeden yapılmış saplarla azaltılabilir. işaret parmağı ve orta parmak ile yüzük parmağının uzun ve radial yarısında (3. titreşime bağlı etkilenme de azaltılır.  Uygun araç-gereç aparatlarının seçiminin de titreşim maruziyeti üzerinde etkisi vardır. çalışanın maruziyet süresinin mümkün olduğunca kısa tutulması için donanım çalışma süresi boyunca tam performans göstermelidir. İnşaat sektöründe KTS ile ilişkilendirilen iş ve mesleklere örnek olarak. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:  Tekrarlayan el hareketleri. Keskinliğini kaybetmiş kesici ve testerelerin zamanında değiştirilmesi veya bilenmesi gerekir.  Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir. dekuplaj mekanizması yaylı. Bu dengeleme. Karpal tünel sendromu (KTS) KTS. Örneğin. yani makineden mümkün olduğunca ayrılır.Önlem  Var olan çalışma yöntemini daha düşük titreşim yayan bir alternatifle değiştirme olanağı sürekli araştırılmalıdır. Uyuşmalar. elektrik işleri ile el parmak ve bileklerinin tekrarlayan şekilde bükülmesini ve esnetilmesini gerektiren. Karpal tünel sendromu tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya 108 . Ancak. bilyeler otomatik olarak söz konusu ağırlığın karşı istikametinde toplanarak oluşan dengesizliği bir ölçüde ortadan kaldırır. Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar.  Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa. Eş merkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir.

Bel rahatsızlıkları Bel rahatsızlıkları sık rastlanan mesleki yakınmalar arasındadır. döndürme ve uzanma hareketleri.  İşleri çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırmak.  Uygun şekilde molalar vermek. Yakınmalar kişiye göre değişir. şantiyede kullanılan iş makineleri gibi koltuk veya ayaklar aracılığıyla bütün vücuda titreşim yayan makinelere maruz kalan kişileri etkiler. fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:  Fiziksel güç gerektiren ağır iş. Her türlü bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir.  Aşırı güç gerektiren yükleri itmek. aynı zamanda çevrede rahatsızlık yaratan işler arasında aşağıdakiler sayılabilir:  Ocakta patlatma yapmak. her gün veya sık sık ortaya çıkan ağrılara karşı ağrı kesiciler kullanılır. özellikle de ağır ve rahat taşınamayan malzemeler (25 kg ağırlığındaki çimento torbaları gibi). 109 . Bu vibrasyon. yol ve bina temel inşaatlarında taş ve kaya çıkarma işleri.çıkar. eğilmek veya çömelmek (örneğin. Etkileri çoğunlukla bel bölgesinde görülür.  Alçalmak.  Özellikle de sürücü koltuğu düzgün bir şekilde ayarlanmıyor veya ayarlanamıyorken ya da yay sistemi düzgün değilken uzun mesafe araç kullanmak veya bozuk yolda araç kullanmak.  El bilek ateli.  Kalafatlama gibi tekrarlayan işler. montajda ayakta çalışırken iş yapılan tezgahın yüksekliği uygun şekilde ayarlanmamışsa vücut duruşu uygun olmaz). Vücudun her bölümünün doğal (resonant) frekansı vardır. Önlem  Tekrarlayan baskılardan kaçınmak. titreşim 4 kata kadar arttırılmış olabilir ve şiddetli bel/sırt ağrısı gibi hasara yol açar.  Normal beceri ve sınırlar aşılarak ve fazlasıyla yorgunken çalışmak. İnşaatlarda tüm vücut vibrasyonuna yol açan.  Merdivenler gibi uygun olmayan yerlerde yük kaldırma ve taşıma. uygulanan kuvveti azaltmak ve kavrayışı gevşetmek yararlı olacaktır. Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süren ağrılar. taşıma işleri.  Kazık çakma.  Ergonomik açıdan doğru donanım kullanmak (iş tezgahları. günlük işleri yapma becerisinin azalması ve işi bırakma gerekliliği şeklinde ortaya çıkabilir.  Ekskavatör gibi ağır makine kullanımı. bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir.  Germe.  Yol ve ray trafiği. çekmek veya sürüklemek. araç ve gereçlerin sapları ile işler kişinin çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir). Vibrasyon kaynağının frekansı vücudun bu belli kısımlarının frekansıyla eşleşiyorsa. Bu rahatsızlıklara hemen her tür işte rastlanır.  Elleri sıcak tutmak–rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak. etkilenim kümülatif olabilir (Bu Rehberin son bölümünde KTS’nin teşhisinde yararlı olabilecek testler verilmiştir).  Yıkım.

 Çalışanlar kaldırma tekniklerinin kullanılması (güvenli kaldırma) konusunda eğitilmelidir.Önlem  El-kol gücüyle yük taşınması engellenmeli. Bocurgat da. Silindirin veya tamburun yan tarafındaki bir manivela ile cihaz döndürülür ve nesnenin kaldırılabilmesi için halat gerdirilir. Yapılacak işleri "iyi bir pozisyonda" gerçekleştirilebilecek şekilde düzenlenmelidir. ağır yükleri kaldırmak için emme kuvvetini kullanan vakum aracına bağlı mekanik bir araçtır.  Zorunlu olmadıkça başın üstüne uzanılmamalı ve dizlerin üzerine çökmemelidir. İnşaat ekipmanları alınırken veya kiralanırken gereksinimlere yanıt veren ekipmanlar araştırılmalıdır. işyüküne yardımcı olması için en az bir kaldırma makinesine gerek duyar. Çatı mertekleri bina üzerinde kolaylıkla yerleştirilebilir. o Vinç. normalde ancak birçok kişinin birlikte taşıyabileceği nesneleri kaldırmalarına ve indirmelerine yarar. Vakumlu kaldırma araçları inşaatlarda en çok cam kaldırma işlerinde kullanılır. teknik yardıma başvurulmalıdır-inşaat firmalarının çoğu. o Makas lift. o Kollu vinç veya tek ayaklı vinç. vinç veya başka bir mekanik yardımcı yoksa. o Bocurgat. omuz ve kalçalarının aynı hizada olmasıdır. o Kaldırılacak nesne iki kişinin kaldırabileceğinden daha ağır değilse (50 kilodan az). o Kaldırılacak nesne tek başına bir kişinin kaldıramayacağı kadar (25 kilodan fazla) ağırsa. İyi pozisyondan kasıt genellikle çalışanın kulak. ağır nesnelerin kaldırılmasında kullanılan. bir forklift üzerinde monte edilen ve forkliftin çatallarının aracın kendi boyundan yükseğe kaldırılmasını sağlayan bir aygıttır. bir tamburun etrafına sarılı bir zincir veya halat ile ağır nesneleri kaldırmakta kullanılan bir araçtır. Bu zincir veya halatlar kancalara bağlanır. zincir veya halatlarla sarılı asansör tamburu veya makarası yardımıyla çalışan bir makinedir. ray sistemi üzerinde veya motor gücüyle hareket ettirilebilir.  Aşağıda bazı örnekler verilmiştir: o Çift kademeli asansör. motor gücüyle veya elle çalıştırılabilir.  Kaygan zeminlerin oluşması engellenmeli ve kaymayı önleyici tabanı olan çizmeleri kullanımı sağlanmalıdır. Çift kademeli asansör bütün forkliftlerde hazır bulunmaz. yük kaldırma ve taşıma sırasında doğal olmayan pozisyonlardan kaçınılmalıdır. o Bazı nesnelerin iki kişinin de kaldırıp taşıyamayacağı kadar ağır veya garip şekilli oldukları unutulmamalıdır. Makas liftler el kumandasıyla hareket ettirilebilir. bir platformu alçaltıp yükseltmek için kapanan ve açılan kollar kullanan hareketli bir platformdur.  Yapılacak işleri düzenlerken. 110 . Bu makineler sayesinde metal iskeletler gibi nesneler dik konuma getirilir. Kullanılması bakımından vince benzer.  Aşağıdaki durumlarda kaldırma işinin iki kişi tarafından yapılması uygundur: o Lift.  Aşırı eğilmemek için dirseğe yakın yükseklikte çalışılması gerekir. Kaldırma ekipmanları. havalı veya hidrolik sistemle çalıştırılır. Kollu vinç. o Ağırlığı yükün içinde dengeli bir şekilde dağıtılmamış olan herhangi bir nesne taşınacağında. vinç ve bocurgat sistemleriyle donatılmıştır. Bu tür kaldırma donanımları normalde elektrikli veya hidrolik motorlarla çalışır. Vinçler elle. yukarı ve dışa doğru uzayan geniş bir direk veya kuledir. Açıkken kolları açık bir makasa benzediği için ekipmana bu isim verilmiştir.  El-kol gücüyle yük kaldırma ve taşıma işlerinde yükün üzerinde sağlam tutacak yerleri olmalıdır. bu sayede ağır nesneler kaldırılıp indirilir. o Taşınacak nesne garip şekilli veya fazla büyükse. İnşaatlarda kaldırma işleri için kullanılan ekipmanların en önemli nitelikleri öğrenilmelidir. o Vakumlu kaldırma sistemi.

taş ve diğer silika içerikli malzemelerin kesimi ve uygulanmasında güç aletlerinin kullanılması sonucunda iş sırasında etkilenme düzeyleri çok fazla olur. Fakat daha küçük partiküller akciğerlere kadar ulaşır. Döşeme plakaları ile taş yol yapımında kullanılan taşların kesim ve/veya delim işleri. Yıkım işleri. sık sık kısa molalar verilmesi sağlanmalıdır. burada bulunan özel süpürücü hücreler partikülleri kaplar ve zararsız hale getirir. hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak. Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır.  Araçların ayak pedalları ile direksiyonlarında titreşim engelleyicilerin kullanılması. Kazma işleri. vücudun esnetilmesi. burun ve boğazda irritasyona. Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Hastalığın nerede gelişeceği ve (üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar) türü toz parçacıklarının boyutuna. Sıvama.  Araç operatörlerinin rotasyonu. Çalışanları ve sıradan insanları silika tozuna maruz bırakabilecek yapı işleri arasında:          Yapı taşı kesimi ve diğer taş duvar işleri.  Etkilenim süresinin kısaltılması. Genellikle. ayrıca kronik akciğer 111 . görev değişimi yapılmalıdır. Silikanın yanı sıra. Çimento tozu gözde enflamasyona ve irritasyona. Solunum yolundaki mukus partikülü kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır. Solunan parçacıklar. Çok ince silika tozunun solunum yoluyla vücuda alınması silikoz gelişimine yol açabilir. Çoğu durumda. Solunabilir silika tozu yapı işlerinde yaygın olarak ortaya çıkar. Dönüşümlü çalışılması.  Doğal olmayan duruşlar engellenemiyorsa. etkilenme düzeyleri işyeri maruziyet limitini aşar (hatta iki katına çıkar). Uzun süreler boyunca sert zeminde dizlerin üstüne çökmemeye çalışılması. Tünel inşaat işleri sayılabilir. Her zaman düzenli ve daha fazla fiziksel egzersiz önerilmelidir. Çözünemeyen daha büyük boyuttaki partiküller genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır. Beton çağdaş yaşamın altyapısının son derece önemli bir parçasıdır ve yıllar geçtikçe yenilenmesi gerekir.  Üzerine binilerek kullanılan araçlarda uygun oturakların olması önlemleri uygulanabilir. Partiküller akciğerlere ulaştığında. Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında takılıp kalabilir. inşaat iş kolunda özellikle karşılaşılan iki toz türü daha vardır: çimento tozu ile talaş. Bu parçacıklar bazen çözünerek kana karışabilir. Yıkma ve söküm işleri Bina kumlama işleri. Tüm vücut vibrasyonu için:  Sürücü kabininin veya operatör koltuğunun süspansiyonu. diz çökme zorunluluğu olan işlerde diz koruyucular kullanılması gerekmektedir. Var olan beton yapıların yıkımı. harç karma. Zımparalama ve taşlama işleri. onarımı veya düzenlenmesi işlerinde kullanılan yöntemlerin pek çoğunun oldukça fazla miktarlarda solunabilir toz üretme potansiyeli vardır. solunan tozun cinsine ve solunan tozun solunum yollarının veya akciğerlerin neresine ulaştığına bağlıdır. vücutta farklı tepkiler doğururlar.

KOAH. ev ve diğer çalışma ortamlarına bulaşmasını engellemek için işten çıkmadan önce duş alınması ve temiz kıyafet giyilmesi sağlanmalıdır. Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbest. özellikle sert ağaç tozu nadir olgularda burun kanserine yol açabilir. 112 . aranan fiziksel özellikleri nedeniyle ticari amaçla kullanılan altı dizi doğal silikat mineraline verilen isimdir. Asbest. bilinen en eski mesleki akciğer hastalığıdır. Ağaç tozu. • Örtülmemiş stok malzemeler. fakat tünel inşaatı gibi mesleklerde üç yıldan kısa sürede belirtiler görülmeye başlanabilir. söz konusu sorun veya tehlike başka yöntemlerle kontrol altına alınamadığında kullanılmalıdır. Belirtiler ve Bulgular Silikozis. Öksürük ve nefes darlığı ile seyreden bronşit belirtileri ortaya çıkmaya başlar. akciğerlere hava akışının kısıtlanmasına yol açarak nefes darlığı yapar.  İşyerinde çalışanlara kullan-at tipi (asbest ile çalışılıyorsa) veya yıkanabilir koruyucu iş giysileri giydirilmelidir. çaydanlık ve benzerlerinin çalışma ortamında bulundurulmasına da izin verilmemelidir. ince kristal yapısıdır. • Yapı işleri. yaygın olarak aynı anda görülen ve solunum yolunun daralmasıyla kendini gösteren akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birlikte gelişmesinden ortaya çıkar. Toprak toza maruz bırakılır veya örtülmezse toz havada taşınabilir. Ahşap malzemelerin özellikle testere ile kesilmesi ve kumlanması. Bütün ağaç tozları ile ilişkilendirilen başlıca tehlikeler deri hastalıkları. elektrik hasarına ve kimyasal hasara dayanıklı olması özellikleri nedeniyle 19. aksi halde bunlar aracılığıyla toz yutularak vücuda alınır). Rüzgâr toza maruz kalmış toprağı havalandırarak şantiye dışına çıkarır. uzun. Bunu takip eden beş yıllık süre içerisinde solunum sorunları kötüye gidebilir ve akciğerlerdeki hasar kalp üzerinde baskı yaratacağından bu hastalık kalp yetmezliğine yol açabilir. • Şantiye hazırlık işleri. • Taşıt hareketleri. Semptomları genellikle 20 yıl kadar uzun süreli etkilenimden sonra ortaya çıkar. Araba. üretimi ve işlenmesi yasaklanmıştır.  İşyerindeki diğer kirleticilere gereksiz maruziyeti önlemek için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (örneğin işyerinde yeme-içmenin yanı sıra bardak. yüzyılın sonlarından itibaren imalat ve inşaat sanayiinde giderek yaygınlaşmıştır. silika solunumuna hastalığın ilk safhalarında son verilirse ilerlemesinin önüne geçilebilir. Bu yöntem ancak. ortalama gerilme direnci ile ısı.  KKD ve solunum aygıtlarının mesleki solunum yolu etkilenimlerini önleme konusunda en az yararı olan yöntem olduğu ortaya konmuştur. bu Rehberin Mesleki deri hastalıkları bölümü) yol açabilir. Hepsinin ortak özelliği asbestin lifsi. rinit ve astım gibi rahatsızlıklardır. makinelerin toz ünitelerinden çıkarılarak torbaya konması veya özellikle basınçlı hava ile yapılan temizlik işleri sırasında ağaç tozu ortaya çıkar.rahatsızlıklarına (Çimentonun sağlık üzerindeki etkileri ile ilgili ayrıntılı bilgi için bkz. Hastalık tamamen tedavi edilemez ancak. yıllar boyu silika tozu soluyan insanlarda görülen. AB’de asbestin her türlü kullanımı ile asbest ürünlerinin çıkarılması. Toprak aşağıdaki durumlarda yaygın olarak toza maruz kalır: • Yıkım işleri. Önlem  Yerine koyma (ikame) tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur (örneğin tehlikeli maddelerin yerine daha az tehlike taşıyan maddelerin kullanılması–aşındırıcı kumlama malzemesi olarak silikalı kum veya kristalin silika içeriği %1’den fazla olan diğer maddeler kullanılmamalıdır). sesi emme. Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH).

 Vinil asbestli kaplama malzemeleri.  Buhar ve sıcak su besleme hattı ve geri dönüşümü.  Tuğla veya blok sıvası. esnekliği ve kimyasallara karşı direnci nedeniyle de bina yapımında kullanılmıştır. Duvarlarda.  Zemin yükseltici malzemeler.  Soğuk su hatları.  Termal sprey. Aşağıdaki listede genellikle asbest içeren inşaat malzemeleri verilmiştir: Tavanlarda.  Evsel su ve atık hatları. 113 .  Tiyatro perdeleri.  Alçı veya alçıpan derz malzemeleri.  Yalıtım kabloları.  Akustik ve pürüzlü tavan yapımı. Asbest maruziyeti tipik olarak asbestten arındırma veya yıkım işlerinde gerçekleşir.  Asbestli çimento panelleri. Borularda. Değişik yerlerde.  Duvar kaplama panelleri. Bu nedenle. temizlenecek malzemenin içeriğini bilmek çok önemlidir.  Vinil zemin kaplama (asbestli dolgu harcı).  Dolgulu tavan.  Döşeme.  Yağmur suyu ve kanalizasyon hatları.  Isıtma kabini panelleri (asbestli çimento).  Avize taban parçasının altına konan harç.  T profil tavan kaplamaları.  Yapışkan bantlar.  Alçı veya alçıpan derz malzemeleri.  Dış cephe kaplamalarında kullanılan yalıtım malzemesi (vermikülit).  Asbestli çimento çatı panelleri. dayanıklı sprey.Yangına ve ısıya dayanımı için kullanıldığında asbest lifleri çoğunlukla çimento ile karıştırılır veya kumaş veya keçelerin içine dokunur.  Çatı yalıtım keçeleri ve sızdırmazlık malzemesi. kiriş. sütun ve diğer yapı elemanlarında kullanılan yangına. Dış cephelerde. yüksek ısılarda elektrik yalıtımı sağladığından elektrik fırınlarında ve yalıtım gerektiren kablolama işlerinde.  Oluklu boruların birleşim yerlerindeki contalar. Zeminlerde.  Pürüzlü dokulu duvarlar.  İç cephe macunu.  Binalarda çatı levhası (ısı spreyi).  Yakma fırınları (iç yalıtım).  Asbestli çimento levha çatı kaplamaları. ayrıca alev geciktirme ve yalıtım özellikleri ile gerilime direnci. Asbest geçmişte.

aynı zamanda pek çok olguda son derece progresif ve ölümcül asbestle ilişkili bir kanser türü olan mezotelyomaya neden olabilir. çalışanların uygulayacakları çalışma prosedürünün ve kullanacakları uygun KKD’nin bir uzman tarafından belirlenmesi gerekir. mezotelyoma (eskiden nadir görülen. Mezotelyoma. yüzeyleri kesinlikle kumlama işlemi ile hazırlanmamalıdır. Yalnızca özel eğitim almış çalışanlara asbestle çalışma izni verilmesi gerektiğinin altı çizilmelidir. Asbest liflerinin solunması akciğer kanseri. Aşağıda yasal prosedürler anlatılmamış. Asbestozis.  Güvenlik şeridindeki bölgede kontamine olabilecek yüzeylerin kenarları yapıştırıcı bant ile sabitlenmiş (500-gauge) polietilen örtü kullanılarak örtülmesi. Özellikle. Asbeste maruz kalan kişilerde asbest ile ilişkilendirilen hastalık belirtileri. bu Rehberin III. Hastalığın latansı alışılmadık derecede uzundur. üretilmesi ve işlenmesi yasaklandığı için asbest içerikli ürünlerin Türkiye’de bulunma ve kullanma olasılığı azalmıştır. Asbest liflerinin solunması yalnızca asbestozisin başlangıcından sorumlu değil. örneğin kapının kapalı tutulması ve/veya güvenlik şeridinin oluşturulması. Yapılacak işi planlarken işveren aşağıdaki konular dikkate almalıdır:  İşin yapıldığı ortamda mümkün olan en az sayıda çalışanın bulunması. vücuttaki pek çok iç organının yanı sıra göğüs ve karın boşluğunun duvarlarını çevreleyen ve koruyan “mezotelyum”a saldıran bir kanser türüdür.1. asbest maruziyetinden sonraki yirmi ila kırk yıl sonra gelişebilir. bu da kendiliğinden sağlık sorunlarına neden olmamaktadır. Önlem Yalnızca özel eğitimli çalışanların asbestle çalışmasına izin verilmeli.  Girişin kısıtlanması.3.Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü). Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi.  Asbestli çimentodan yapılmış çatıları sökmek yerine asbest içermeyen bir malzemeyle kaplanması. var olan asbest U profillerin üzerinin örtüler ile kaplanması(ancak asbestli çimentoda delme işleminden kaçınılmalıdır). Çalışanların asbeste maruz kalabileceği durumlarda özel prosedürler uygulanmalıdır.  Asbestli çimento içeren ürünler kırılmamalıdır. Yüksek yoğunlukta asbest liflerine uzun süre maruz kalınmasının sağlık sorunlarına yol açma olasılığı daha yüksektir. Ağır olgularda asbestozis pulmoner HT ve kalp yetmezliğinden ölüme yol açar. Bu nedenle. Tercihen boya sprey yardımıyla uygulanmalıdır (süpürme hareketi ile). günümüzde temel olarak asbeste tadilat ve yıkım işlerinde maruz kalınmaktadır (ayrıntılı bilgi için bkz. Yüzeyde herhangi bir hasar varsa boyama işleminden önce her türlü hasar onarılmalıdır. asbestli çimento yere indirilmeli.Belirtiler ve Bulgular Asbest ile ilgili hastalıklar ondokuzuncu ve yirminci yüzyılın en önde gelen meslek hastalıkları arasında yer almaktadır. çünkü ortam havasında düşük düzeylerde asbest bulunmakta. Hemen daima asbest maruziyetine bağlı plörezi ile seyreden bir tablodur. ender görülen. AB’de asbestin her türlü kullanımı ve asbest çıkarılması. fakat riski azaltmak için kişisel koruma konusunda gerekli bazı özel çalışma yöntemleri ve koşulları verilmiştir. Hastalığın patogenezi progresif ve geri dönüşsüz olup sonucunda solunum yetmezliğine yol açar. çok küçük. amfibol asbest maruziyeti ile arasında güçlü bir ilişki kurulan bir kanser türü) ile asbestozis (bir tür pnömokonyoz) gibi ciddi hastalıklara yol açabilir. asbest parçacıklarının fazla miktarlarda solunması sonucunda gelişir. 114 . çöp şutu kullanılmamalıdır. mikroskopik asbest liflerinin solunum veya sindirim yoluyla vücuda alınması sonuçta mezotelyoma gelişimine neden olur. Hastalığın iyi huylu olguları genel olguların içinde çok küçük oranda kaldığı için bu terim hemen hemen her zaman kötü huylu mezotelyomayı anlatmak için kullanılır.  Hasar görmemiş asbestli yalıtım malzemeleri boyanacaksa. uyarı levhalarının kullanılması.

reçine. stabilizasyonda kullanılan katkı maddeleri ile beton kürü bileşenleri gibi kimyasal kirleticiler de şantiyelerde kullanılabilir ve yüzeysel akıntılarla etrafa taşınabilirler. MDF’nin makineden geçirilmesi ve toz oluşması sırasında ortaya çıkması olasıdır. kimyasallar çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilmektedir. Özel petrol ürünü kirleticiler arasında yakıt. fakat sağlık üzerindeki etkileri temel olarak merkezi sinir sistemi ile ilişkilidir. Boya. burun ve boğazda irritasyona neden olur. Boyalar. Temel sorunların. Ancak. Formaldehit genel olarak “insanda muhtemelen kansere neden olan” kimyasallar grubunda yer almaktadır. Asfalt artıkları ortalıkta bırakılabilir ve tetkik edilmeden üzeri örtülebilir. yapıştırıcı. işlemin ardından kayda değer bir süre boyunca çeşitli yağlar buharlaştığı için özellikle tehlikeli olabilir. kronik bronşit. Bu bilgi malzeme güvenlik bilgi formlarında yazılıdır. bu kirleticilerin pek çoğu toprak partiküllerine ve diğer yüzeylere yapıştığı için daha kolay kontrol edilebilirler. taş yüzeyleri temizlemek için kullanılan asitler. Aşağıdaki KKD’ler kullanılmalıdır:  Başlıklı tek kullanımlık iş giysisi (dış mekânlarda su geçirmez giysiler gerekebilir) -iş giysileri ters yüz ederek çıkarılmalı. Solventlere bağlı gelişen kronik beyin hasarı aşağıdaki şekilde ortaya çıkar:  Hafıza ve diğer bilişsel işlevlerin bozulması (soyutlama. açık toprak veya kayalardan asit ve alkali solüsyonları ile alkalin oluşturan doğal elementler gibi diğer kirleticiler de ortam kirliliğine katkıda bulunabilir. İnşaatlarda kullanılan petrol ürünleri arasında taşıtlarda. sunta levha ile lif levha. Ekipmanın ve güvenlik bölgesinin temizliği için ıslak bezler kullanılmalıdır. yapımında kullanılan ve kansere yol açabilen bağlayıcı reçine tehlikelidir.). yalıtım için kullanılan köpükler ve benzerinin şantiyelerde en çok kullanılan kimyasallar olduğuna dikkat edilmelidir.  Tek kullanımlık partiküler solunum maskesi (FFP3)-en son maske çıkarılmalıdır. Asfalt döşeme işleri de. çok sayıda çeşit ve farklı uygulamalarının olması nedeniyle inşaatlardaki en büyük tehlikelerden biri olarak görülmektedir.  Bağcıksız botlar (bağcıklı botların asbestten arındırılması zor olabilir). Kompozit levhalar. birden fazla asbestli çimento levhası ve diğer büyük parçalar ise kilitlenebilen bir konteynıra yerleştirilmelidir. asfalt ürünleri. Söz konusu kimyasalın türüne bağlı olmakla birlikte. Hemen hemen bütün hastalıklar herhangi bir kimyasal maruziyete bağlı olarak gelişebilir. Düşük düzeyde maruziyeti göz. gaz yağı. düşünme. orta yoğunlukta lif levha (MDF).  Tek başına olan asbestli çimento ürünleri (1000 gauge) polietilen örtü ile çift katlı kaplanabilir ve örtü üzerine asbest ile ilgili uyarıcı etiketler yapıştırılabilir. cilt hastalıkları vb. Lif levhaları bağlamak için kullanılan reçineler formaldehit (genellikle üre formaldehit) içerir. solvent. Solventler birkaç grup içinde değerlendirilir. Beton mikserlerinden sızan yıkama suları. 115 . Belirtiler ve Bulgular İşyerindeki kimyasallardan etkilenme ve bu etkilenimin sağlık üzerindeki olası toksik etkileri her tür hastalık için göz önünde bulundurulmalıdır. kimyasallarla yapılacak işleri organize ederken başlangıç noktası kullanmakta olduğunuz veya kullanacağınız kimyasal maddeye ait İSG bilgisidir. yer alır. uygun bir asbest atık kutusuna atılmalıdır. astım ve rinite yol açabilir. elektrikli donanımlarda ve genel olarak ekipman bakımında kullanılan yakıt ve yağlar yer almaktadır. Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallar. Bu nedenle. motorin. makine yağı ve gres bulunur. temizleyici solventler. dermatit. Örnekler arasında mesleki astım. planlama. Ahşap kullanılarak yapılan üç tür levha vardır: laminant levha. vb. Bu nedenle daha ayrıntılı bilgi aşağıda verilmiştir.

sarhoşluk hissi. burun ve boğaz irritasyonu. denge kaybı. taşınmalı. kullanılmalı ve (uygun şekilde bertaraf edilmesi için) atılmalıdır. Daha yüksek düzeylerde solunumda iritasyona yol açar ve parafinden elde edilen renksiz. yapıştırıcılar. iritasyonlara neden olma potansiyeli fazladır.  İkame (zararlı maddenin yerine daha az zararlı bir madde kullanılır-örneğin MDF yerine formaldehit içermeyen daha güvenli malzemelerin kullanımı düşünülmelidir). kilo kaybı ve kişilik değişikliği yer alır. bu Rehberin Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü ve İSGİP Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). İşyerindeki maruziyetin insanlarda sperm sayısında azalmaya yol açtığına dair çalışmalar vardır. bulantı. anemiye (kırmızı kan hücresi eksikliği).  Kimyasallar uygun şekilde depolanmalı. ahşap kaplama malzemesi ve boya olarak kullanılır. yağ giderici solvent ve solvent yorgunluk gibi akut belirtiler bildirilmiştir. vb. özütleme çözeltisi. halsizlik. 116 . Spreyle boyama. İspirto. Gaz Türü Aldehitler (formaldehit gibi) Diizosiyanatlar Kaynak MDF-Orta yoğunluklu lif levhalar. Çok düşük etkilenim düzeylerinde dahi. inisiyatif ve enerji. astım veya diğer alerjik belirtilere yol açar. Aromatik hidrokarbonlar (toluen. denge bozukluğu.  Kapsülleme. örneğin hızlı duygu değişiklikleri. temizleyici olgusunda baş ağrısı. kafa karışıklığı. ahşap koruyucularda. prenarkotik sendrom (baş ağrıları. vb. Aynı zamanda Stoddard solvent adı verilen Gözde iritasyon.) Glikol Yaygın olarak boya. reçineler Sağlık Üzerindeki Etkisi Gözde ve solunum yollarında iritasyona yol açar. Önlem İşletmede kullanılan kimyasallara ait malzeme güvenlik bilgi formlarına daima başvurulmalıdır. Rutubet giderici kaplama malzemeleri. Birkaç mesleki etkilenme sıvıdır. boyalarda. ispirto. alkolün etkilerine benzer intoksikasyona (glikol eterlerle çalışırken baş dönmesi. cilalarda ve asfalt ürünlerinde kullanılır.  Havalandırma. ahşap ve beton üzerinde ve zeminlerde dolgu malzemesi olarak kullanılır. Duygusal kontrol ve motivasyonun bozulması. etilen glikolün alkil eterleri bazlı bir solvent grubu Karışımlar – örn. burun veya deride duyarlılığa neden olabilir. kaplama malzemeleri eterler(Cellosolve) ile cilalarda kullanılan. baş dönmesi ve solvent. duyarlılık. Yapı işlerinde kullanılan farklı organik buhar kaynakları ve sağlık üzerindeki etkileri aşağıda verilmiştir. sersemlik hissi. olarak aerosollerde. Glikol eterlerine aşırı maruziyet. Yağ giderici solventler.  İnşaatta çalışanlar için sosyal tesisler sağlanmalıdır. iştah kaybı. İspirto (çözücü madde) Göz. kapatma. Diğer belirtiler arasında baş ağrısı. burun ve boğaz için iritandır. yorgunluk. titreme.  Önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda KKD son seçenek olarak başvurulacak yöntemdir. Boyalar. ksilen. "sarhoşluk". Sert poliüretan köpükler öncelikli olarak yalıtım amaçlı kullanılır. Göz. şeffaf bir daha şiddetli göz iritasyonu oluşur. yaygın kullanılan organik bir solvent. Solventlerin yalnızca solunum yoluyla değil aynı zamanda deri yoluyla da vücuda girebildiği unutulmamalıdır. verniklerde. daha yüksek maruziyetlere ve aerosol maruziyetine yol açabilir.) merkezi sinir sistemine zarar verebilir. Poliüretan-modifiye alkidler zemin kaplama. uyuşukluk veya anormal yorgunluk) ve göz. Kimyasal maruziyeti engellemede dikkate alınan genel ilkeler aşağıdaki gibidir (daha fazla ayrıntı için bkz.

 Epoksi reçineleri ve sertleştiriciler. marangozlar.  Zift veya asfalt. Çimento yanığı. ancak zararlı maddelerle sık sık temas eden duvar ustaları. fayansçılar.Mesleki deri hastalıkları İnşaat iş kolunda görülen mesleki deri hastalıkları arasında. Kesik ve sıyrıklar da dâhil deridevar olan sorunlar alerjik dermatitin oluşumunda önemli rol oynar. Bütün inşaat işçileri risk altındadır.  Akrilik sızdırmazlık malzemeleri. Folikülit saç köklerinde meydana gelen bir enflamasyondur. Semptomlar arasında kızarıklık. döküntü ve kanamalar yer alır.  Boya. En yaygın deri hastalığı kontakt dermatittir (kontakt egzema olarak da bilinir). komedonlar ve püstüllerden oluşan daha çok yağlarla temas eden çalışanların kol ve uyluklarında görülen döküntülerdir. çatı ustaları ve diğerleri yer alır. çatlama. tufal kırıcılar ve deterjanlar. hazır beton kamyonu şoförleri. Islak çimentonun içinde bulunan alkalilere uzun süreli maruziyetin deriyi kemiğe kadar tahrip ettiği gözlenmiştir. duyarlı hale gelirler. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir. 1/3’ini ise alerjik kontakt egzama olguları oluşturur. Toksik dermatit çoğunlukla derinin suyla (suyla çalışma) veya tahriş edici maddelerle tekrarlayan veya uzun süreli maruziyeti sonucunda oluşur.  Deri kanseri bulunmaktadır.  Akne ve folikülit. Alerjik dermatit bir alerjene ya da sensitizöre (duyarlılık arttırıcıya). kaşıntı. UV ışınlar (örneğin güneş ışığı). Dermatit deride meydana gelen enflamasyon nedeniyle oluşur. öndökümlü betonla çalışanlar. Bunların iyileşmesi aylar alır ve hatta deri grefti yapılması gerekebilir.  Kontakt ürtiker. Etkilenen kişinin bağışıklık sistemi reaksiyon verdiğinde. su toplama. Egzama olgularının 2/3’den fazlasını toksik kontakt egzama. 117 . Maruziyet altındaki çalışanlar arasında beton düzleyiciler.  Yağ gidericiler. Folikülitin sık karşılaşılan semptomu papüller. iş kazası olarak değerlendirilmesi gereken bir olaydır. Islak çimento ile temas sonucu ciddi yanıklar veya ülserler oluşabilir. Deriye bulaşmış çimento yıkanmadan uzun süre boyunca deri üzerinde kalırsa. genellikle mineral ve çözünür yağlara maruz kalan inşaat sektörü çalışanlarında görülür. İnşaat iş kolunda en çok deri hastalığına neden olan maddeler aşağıda sıralanmıştır:  Çimento tozu ve ıslak çimento. inşaatta çalışanlar. Belirtiler ve Bulgular Mesleki deri hastalıklarının çoğu. yapıştırıcı veya diğer yüzey kaplama malzemelerinde kullanılan solventler. derinin ıslak veya kuru çimento ile temasına bağlı olarak gelişebilir. duvarcı ustaları.  Benzin. kuruluk. Alerjik dermatit. şişlik.  Kontakt dermatit veya egzama. Duyarlı hale gelince de bu sorun genellikle yaşam boyu sürer ve çok küçük miktarlarda da olsa en ufak etkilenme yeni bir atağa neden olur. polisiklik aromatik hidrokarbonlar. yol inşaat işçileri ile boya ustaları özellikle riskli gruplardır. genelde tehlikeli bir maddeye maruziyetten dolayı oluşur. ameleler. mazot. çatı ustaları. Hem irritan hem de alerjik dermatit. altı değerlikli krom alerjisi riski artar. katran ve katran ürünleri deri kanserine neden olabilir. yağ ve gresler. çimentoda bulunan altı değerlikli kroma (kromat) karşı gelişen alerjik reaksiyonun neden olduğu bir rahatsızlıktır.

varolan belirtilerinin kötüleşmesine neden olur.  Çabuk donan alçı. çimento kullanılan bir şantiyede çalışanlar arasında dermatitin yayılması ıslak çimento ile yapılan işlerden veya bu prosesin içinde bulunan bir alerjenden kaynaklanıyor olabilir. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır. küf ve kimyasallar gibi çevresel alerjenlerin havaya karışmasına yol açar.  Eldivenler.Önlem  Belirli bir deri rahatsızlığının nedenini doğru saptamak önemlidir. Aynı zamanda eller ya da cildin herhangi bir yerinin gaz yağı. kontakt alerjen içeren bir yapıştırıcı yerine deride duyarlılığa yol açmayan alternatif bir ürün seçilmelidir. sabunla elleri yıkama ve kurulama olanağının bulunduğu uygun yerler. Deriyi yumuşatan kremler. çalışanlara koruma sağlamakla birlikte kendisi de risk oluşturabilir. kimyasal ile kullanıcının derisi arasında güvenli bir çalışma mesafesi sağlanır. alerjik reaksiyonu olan kişilerin alerjilerinin tetiklenmesine. Bu alerjenler hava kanallarından. terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilir. Bu yüzden. Mesleki astım Mesleki astım işyerinde karşılaşılan bir alerjene karşı aylar ya da yıllar içinde geliştirilen duyarlılık dolayısıyla oluşan ve tedavisi olan bir solunum yolu rahatsızlığıdır. bu önlemi uygulamak her zaman mümkün olmayabilir.  Eldivenleri takıp çıkarırken içlerine kirletici madde bulaştırmamaya özen gösterilmelidir. mineral yağı ya da terebentinle temizlenmesi engellenmelidir.  Suya ulaşmanın güç olduğu yerlerde deri dezenfektanları elleri kirletici maddelerden arındırırlar (en etkili ancak en az kuvvetli temizleyici kullanılmalıdır). Hasarlı eldivenlerin kullanılması kişide yanlış bir güvenlik duygusuna neden olabilir. parafin. yapıştırıcı uygularken eller yerine spatula gibi bir gerecin kullanılmasıyla. Örneğin. Örneğin. yeme-içmeden önce. Geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının ellerinin aslında suyla yapılan bir çalışma yapıyormuşçasına ıslanmasına neden olur. Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı (özel tehlike türlerine karşı en uygun eldiven tipleri hakkında eldiven üreticilerinden ve rehberlerden yararlanılmalıdır) ve uygun şekilde kullanılmalıdır. Soruşturma yürütmeden bu unsurlardan birisinin sorunun nedeni olduğunu varsaymak bu rahatsızlığın gerçek nedenini bulmamızı engelleyebilir. çalışanların işlerini bitirdikten sonra. kimyasal maddeler her zaman deriye sızabileceğinden ‘bariyer kremler’ tam koruma sağlayamayabilir.  Olanak varsa. Ancak. Su geçirmez eldivenler. derinin nemini korumak amacıyla işte ve işten sonra kullanılabilir. Derinin iritan ve alerjen maddelerden arındırılması için derhal suyla durulamak veya hafif bir sabunla yıkamak genellikle yeterli olur. tuvaletten sonra ve her ihtiyaç duyduklarında ellerini yıkayabilmeleri açısından çok önemlidir. ısıtma ve soğutma sistemlerinden ve yüzeylerden geçerek. 118 . Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilerek bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir.  Düzenli olarak nemlendirici krem kullanılması cildin nemli ve yumuşak tutularak dermatitin önüne geçilmesini sağlar.  Soğuk ve sıcak suyu olan.  Sönmüş kireç. Böylece el dermatiti etkin bir biçimde önlenmiş olur. Yapı işleri toz.  Geç donan alçı. Ancak.  İşte temiz kıyafetler giyilmeli ve yağlanmış ya da kimyasal madde bulaşmış iş kıyafetleri işten hemen sonra değiştirilmelidir. cihazlardan. İnşaat sektöründe kullanılan aşağıdaki ürünler alerjiktir:  Portland çimento. derinin madde ile temasını kesmek veya etken maddenin sıçramasını ya da deriye nüfuz etmesini önlemek için iş prosesinin yeniden tasarlanması düşünülmelidir. Örneğin.

Ciddi oranda küf oluşumunun meydana gelebilmesi için. toz azaltma teknikleri. sporların miktarı fazla olduğunda. o Etkilenen çalışan sayısı ya da etkilenme süresi azaltılmalıdır. ortamda bir su kaynağının (gözle görülmeyen rutubet de olabilir). geceleri de ortaya çıkabilir. vardiya ya da yer değişiklikleri sağlanabilir. Kontraplak. Tozun. proses çevreleme.  Duyarlılığa neden olan materyallerle çalışmanın güvenli yolları vardır. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler. öksürük ve göğüs sıkışması vardır. İzosiyanatlar. dinlenme süreleri. halılar ve halı altlıkları gibi yaygın kullanılan yapı malzemeleri küfler için besin kaynağıdır. Hastalıkla ilişkili diğer rahatsızlıklar arasında rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) bulunabilir. proseste ya da ekipmanda değişiklik (örneğin boyama için sprey uygulaması yerine rulo fırça kullanmak). koruyucu gözlük ve iş kıyafetinden oluşan KKD’ler toplu koruma önlemlerinin yetersiz kaldığı durumlarda kullanılmalıdır. Güvenli çalışma ve düzen ve temizlik yöntemleri konusunda çalışanlara eğitim vermek yaralanmaların önüne geçmenin en iyi yoludur. Semptomlar işyerinde bulunan bir maddeye maruziyetin hemen ardından gelişebilir. Küf sporları. örneğin iş rotasyonu. Çalışanlara çalışma ortamındaki tehlikeleri anlatmak önemlidir ve iş güvenliğini sağlamak için çalışanlara uygun eğitimin verilmesi gerekir. evlerde ve işyerlerinde bulunan tozun ortak bileşenidir. merdivenleri çıkamadığınızı ya da çocuklarınızla oyun bile oynayamadığınızı bir düşünün. doğal olarak bu iş kolunda yaygın görülürler. Ancak bazen de belirtilerin ortaya çıkması birkaç saat sürebilir. kaplama altı çıtası. Küfler.  Solunum maskeleri. Diğer alerjenler için ise kullanılan kimyasallara ait malzeme güvenlik bilgi formları kontrol edilmelidir. 119 . Bu durum da hastalığın herhangi bir işyeri faaliyetiyle olan bağlantısının açıklanmasını geciktirebilir hatta engelleyebilir. Poliüretan reçine. Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak. buharın. gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktaya yerel aspiratör ve iyi ve güvenli kapatmalar yapılmalıdır. akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır.    Sızdırmazlık macunu (hazır karışım). eski evlerde tadilat ve tamirat işleri yapan çalışanlarda alerjik reaksiyona ve solunum sorunlarına yol açarlar. Belirtiler ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır: biri altta yatan kronik enflamasyon ve diğeri de dönemsel ataklar. iyi düzen. Alışveriş dahi yapamadığınızı. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum. Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu materyali/kimyasalı farklı bir maddeyle değiştirmek ya da astımlı çalışanı astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı bir yere yerleştirmek. Ancak. duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısı azaltılabilir. Kristalin silika (kuvartz). alçıpan. tertip ve çalışma uygulamaları yapılabilir.  Eğer işyerinde kullanılan maddelerin değiştirilmesi mümkün değilse. o Havalandırma (hem yerel hem de çevresel). eldivenler. etkilenme mühendislik kontrol önlemleri kullanılarak en aza indirilmelidir. Semptomlar arasında en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır. bir besin kaynağı ile büyüyebilen bir maddenin olması gerekir.

beton tozuna. toprakta yaşayan bir bakterinin neden olduğu ve bazen ölümcül olabilen ciddi bir hastalıktır. bu saatleri molalara veya iç mekânlarda yapılacak işlere denk getirmeye çalışmak). asfalt buharına. Asbest maruziyeti mesleki kanserlerin halen bilinen en önemli nedenidir (ayrıntılı bilgi için bkz. Hastalık daha sonra solunum sistemindeki kaslar da dâhil olmak üzere vücuttaki diğer kaslara yayılır. Bakteri. Önlem  Çalışma yöntemleri değiştirilebilir (örneğin ahşap malzemeler şantiyeye getirilmeden önce makine işlerinin çoğu bitmiş olmalıdır). bu Rehberin Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü). kuruma ve katrana maruz kalabilirler. çeşitli yağlara. organik solventlere. insan yapımı mineral liflerine (örneğin cam yünü).  Çalışanlara eğitim ve kendilerini korumak için uygun araçlar verilmelidir. UV ışınları (güneş) cilt kanserine yol açabilir. Bütün çalışanların enselerini koruyan şapkaları. Tetanos Tetanos. dumana. kaynak dumanlarına. Yaraya girdiğinde. ağaç tozuna.  Solunum maskeleri ve gaz geçirmez elbise gibi KKD’ler sağlanmalıdır. günün en sıcak saatlerinde dışarda yapılacak işleri en aza indirecek şekilde programlanmalıdır(örneğin. Geniş bir meslek grubunu oluşturan inşaat sektörü çalışanları. Belirtiler ve Bulgular Belirtiler ve bulgular söz konusu kanser türüne bağlı olarak değişiklik gösterebilir (ayrıntılı bilgi için bkz.Mesleki kanser İnşaat iş kolunda çalışan kişiler kanserojenlere ya da kanserojen olduğundan şüphe duyulan maddelere maruziyet nedeniyle artan bir kanser riskiyle karşı karşıya kalabilirler. Önlem Tetanos aşılarıyla bu hastalık iyi bir şekilde kontrol altına alınmıştır. ağaç kıymığı veya dikeni gibi enfekte olmuş bir nesne aracılığıyla genellikle açık bir yaradan insan vücuduna girer. 120 . çivi. Sigara içimi ve işyerinde kansere neden olan ajanlara maruziyetin bir araya gelmesi kanser riskini artırmaktadır. izosiyanat. Vücuttaki her türlü yaranın hemen iyice temizlenerek antiseptik krem uygulanması gerekir. Bu durumda hastalık ölümcül bir hal alabilir.  Sigara içimi önlenmelidir.  Çalışma saatleri. potansiyel olarak asbeste.  Tehlikeli kimyasallar yerine kansere yol açmayan kimyasallar kullanılmalıdır (örneğin metal işleme sıvıları arasında mineral yağı bazlı sıvılar-kesme yağları. Burada söz konusu olan risk yalnızca yaz mevsimine özgü olmayıp kışın da güneş ışınları çok yüksek UV düzeyindedir. Yaklaşık bir haftalık kuluçka döneminden sonra çene kaslarında kasılma meydana geldiği için halk arasında kazıklı humma olarak bilinir. dizel egzozuna. silikaya. formaldehite. kurşuna. kas dokularını besleyen sinirlere saldıran güçlü bir toksin üretir. soğutma sıvıları-yerine su bazlı alternatifler kullanılabilir). sık dokunmuş ve nefes alan kumaşlardan gömlek ve pantolonlar da dâhil olmak üzere uygun iş kıyafeti olmalıdır. İSGİP kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi’nde Mesleki Kanserler bölümü).çalışanlara koruyucu verilmesi sağlanmalıdır (çalışanlara yüksek koruma faktörlü (SPF 30+) kremler verilmeli ve sık sık uygulanmalıdır).

Bunların sonuçları-normal olarak değerlendirilenler de dâhil. Kimyasal madde maruziyeti olanların karaciğer fonksiyon testleri. böbrek fonksiyon testleri ve tam idrar tetkiki. GBİK’in araştırılması. 3. (Tünel ve tozlu işlerde çalışanların PA akciğer grafileri A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir. karpal tünel semdromu yakınmaları varsa Phallen. İnşaatlardaki yoğun toz maruziyeti nedeniyle solunum yolları ve akciğerin incelenmesi. deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması inşaat çalışanlarında ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır. Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır. Odyometri testi. Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisi çekimini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmelidir.        121 . Solunum Fonksiyon Testleri. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi. yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler.5 parmakta duyu kontrolü yapılmalıdır. Kan sedimentasyonu. Tam Kan Sayımı. titreşim.İnşaat İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak inşaat iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir. De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi. Kimyasal madde maruziyeti olanlarda o kimyasalın kendisinin ya da metobolitinin kanda veya idrardaki düzeyi analizi. Tinnel ve İskemik testler yapılabilir.İSGÜM’e bildirilir). Testler konusunda ayrıntılı bilgi son bölümde verilmiştir).

122 .

silika. zımparalama. floridler (alüminyum eritme). Son ürünü elde edinceye kadar taşlama. Sıcak veya soğuk dövme. gürültü ve sıcak stresi. siyanit tozları. kadmiyum civa. İkincil eritme ve arıtma. sıcak stresi. Metal İş Kolunda Sağlık Gözetimi Metal İşleri Metal eritme ve arıtma sanayisinde saf metalleri elde etmek için metal cevherleri ve hurdaları işlenir. arsenik. arsenik. 2. kadmiyum içeren partiküller. gürültü. Kimyasal tehlikeler Çeşitli zararlı tozlar. antimon. kriyolit ve hidroflorik asit dumanları.3. kükürt dioksit. elektrik tehlikeleri. ısıl işlem. sülfürik asit. 123 . sıcak stresi ve elektrik tehlikeleri. eloksal. gürültü. toksik metaller (kurşun. Tornacılık. karbon monoksit. Arsenik. civa. alüminyum oksit. antimon. Eritme ve Arıtma Birincil eritme ve arıtma. hidrojen siyanit ve arsin gazı. kükürt dioksit. toz boya ve benzeri) gibi çeşitli teknikler kullanılır. parlatma. Kaynakçılık ve metal kesme. kostiksoda. karbon monoksit. flolrit ve aluminyum florit tozları. kadmiyum). karbon monoksit. gürültü. 4. gazlar. kurşun.III. dumanlar ve diğer kimyasallara maruziyet. sülfürik asit. Kükürt dioksit. zenginleştirilmiş cevherlerden metal elde etme işidir. sırt ve üst ekstremite hasarları Diğer tehlikeler Metallerin eritilmesi sırasında karşılaşılan sağlık tehlikeleri Eritilen metal Bakır Kurşun Çinko Alüminyum Altın Sağlık Tehlikeleri Bakır. arsenik. hurdalardan ve işlem atıklarından metalin yeniden kazanılması işlemidir. Kükürt dioksit. kükürt dioksit. yüzey işleme ve kaplama işlemleri (elektro-kaplama. 3. presleme. karbon dioksit. karbon monoksit. çinko ve kurşun içeren partiküller. elektrik tehlikeleri. arsenik (bakır ve kurşun eritme ve arıtma). 3. silika. kurşun. karbon monoksit. gürültü. Eritme ve arıtma işlemleri pirometalurjik veya hidrometalurjik tekniklerle yapılır. Dökümcülük. Temel metal işleme teknikleri şunlardır: 1. Boksit. civa ve siyanit (altın arıtma) Fırınlar ve erimiş metalden kaynaklanan parlama ve kızılötesi radyasyon. Sinterleme. Cevher ve hurda eritme ve arıtma. nikel karbonil (nikel arıtma). alet ve araçların üretimini yapar. Metal işleme sanayisi ise farklı sektörlerin ihtiyaç duyduğu makine ve makine parçaları. çinko. krom. sıcak stresi ve elektrik tehlikeleri. 5. İşlemler çeşitli tehlikeler taşırlar. 6. galvanizleme.

kadmiyum ve toryum da katkı maddesi olarak kullanılmaktadır. Kaynak teknikleri. ortam ısısında kesme. alüminyum. pirinç ve bronz geleneksel döküm metallerdir. sodyum silikat ve silika karışımı. ve diğer maddeler eklenir. çinko. silika. 6. kurşun. presleme. baryum. karbon monoksit. izosiyanatlar -metilen difenil izosiyanat (MDI). karbon dioksit. seryum. Metal eritme ve arıtma. talk. florospar-florit tozu. organik çözücüler. Kalıp içine metal dökme. aminler. antimon. trikloretilen. üre ve fenol. fosforik asit. piridin bileşikleri. 2. Ancak son yıllarda titanyum. kompleks hidrokarbonlar. sıcak stresi.Dökümcülük Dökümcülükte sırasıyla şu iş ve işlemler yapılır: 1. kömür tozu. kil ve organik yapıştırıcılar. Bu katkı maddelerinin ortam zararları azdır. fenol veya üre-formaldehit reçinesi. Kalıptaki metal dökümü soğutma. furfuril alkol. Çoğu zaman soğuk çelik 124 . Döküm ve ateş hazırlama. azot oksitleri. Maça kalıp hazırlama. bakır. Temizleme. Gürültü. Akrolein. tozlar. 7. Birbirini izleyen bu işlemler genellikle ayrı ayrı yapılır. Metal dumanları. Gürültü. magnezyum. sodyum silikat. Bükülebilir demir dökümünde ise magnezyum. Dökümcülük sektöründe en çok gri ve sfero demir dökümü yapılır. nikel. fosforik veya sülfonik asitler. organik fosforlu bileşikler. karbon monoksit. Kalıptan metal çıkarma (sarsak). ahşap tozları. Dövme ve Presleme Metal parçalarına yüksek basınç uygulanarak şekil verilmesi işlemleridir. grafit (yangın riski). Alüminyum ve magnezyum dumanları. Dökümhanelerin sağlık tehlikeleri Demir dökümhanesi İş Eritme ve saflaştırma Kalıp hazırlama Kalıp yapma Çekirdek kalıp yapma Kalıp kırma. çinko. bakır. dökümü çıkarma Çapak giderme Diğer dökümhaneler Çelik Hafif alaşım Bronz ve pirinç Basınçlı döküm Hassas döküm Kalıptaki silika sıcak etkisiyle tridimit ve kristobalite dönüşür. Gri demir dökümhanelerinde demir veya pik demir (külçe) kullanılır. çekme gibi işlemlere tabi tutularak belirli şekillere sokulur. yağ buharları. vanadyum pentoksit. 3. 4. Formaldehit. Preslemede genellikle yaprak. Demir. Alüminyum. kum tozları. magnezyum ve daha toksik metallerden berilyum. formaldehit reçineleri. 5. krom. karbon dioksit. fosfin. şerit veya rulo halindeki metal. Tehlikeler İnfrared (Kızılötesi) ve Ultraviyole (UV-Morötesi) radyasyon. Döküm işleminin çeşitli aşamalarında farklı sağlık zararları söz konusudur. çelik. asbest. Silika. kadmiyum. furanlar. kromik asit buharı. krom. veya klor. nikel.

sırt. petro sülfonatlar. korozyon inhibitörleri ve biyositler  Kaynak emisyonları  Formaldehit  Nitrozaminler  Sistemdeki mikrobiyolojik kirlenmeler Dövme İşlemleri  Ellerde laserasyon riski  Kas iskelet sistemi yaralanmaları riski  Sıcak stresi  Kalıp yağlarının pirolizi ve aerosolleşmesi: grafit çamurları. sodyum karbonat. silikon yağları ve biyositler Haddehaneler Sıcak çelik plakalar sıcak şerit değirmenlerinde çekilerek ince uzun levha bobinlerine dönüştürülür. sülfonat emülgatörler. boratlar. göz yaralanmaları Sıcak stresi Gürültü Vibrasyon Metal işleme sıvıları Yüzey temizleyiciler Asitler İyonizan radyasyon Zararlı gazlar ve buharlar:  Kurşun Azot oksitleri   Krom  Nikel  Demir oksit  Ozon  Yüksek fırın gazları  Kok fırını gazları  Karbon monoksit  Kükürt dioksit 125 . hayvansal ve bitkisel yağ asidi türevleri. Sonra yüzey temizliği için sülfürik ya da hidroklorik asit banyolarına alınır. vibrasyon ve gürültü. Pres ve Dövme işlemlerinde sağlık tehlikeleri Pres İşlemleri  Kalıp yağları: Petrol ürünleri. makine yağlarının buharları gibi çeşitli sağlık tehlikelerini barındırır. sodyum silikat. Daha ince ve pürüzsüz bir ürün isteniyorsa. alkanolaminler. Haddehanelerin sağlık tehlikeleri           Kazalar Yaralanmalar Yanıklar. sodyum nitrat. koyulaştırıcı polimerler. omuz ve üst ekstremite kas iskelet sistemi problemleri. bu kez soğuk haddeleme yapılır. Bu işlemler sırasında çeşitli sağlık tehlikeleri ortaya çıkabilir. klorlu yağlar ve mumlar. sodyum nitrit. selüloz türevi koyulaştırıcılar. petrol ürünleri. Çalışma koşulları tekrarlanan gerilme hasarları.rulolar kullanılır ve otomobil ve çeşitli araçların plaka kısımları üretilir.

yanıklar. karbon monoksit. İşçiler. galvanizde çinko. gresler. aşırı yorgunluk. basınçlı gaz silindirleri. radyan ısı (infrared radyasyon) metal dumanları ve diğer kirleticilerin solunması. metal yüzey kirlilikleri. Koruyucu olarak inert gaz kullanımı (karbon dioksit. helyum. floritler. patlamalar. ozon. Kaynak telleri: kaplama çinko ve kadmiyum. sadece özel araçlarla ve özel önlemlerle ele alınmalıdır. argon). Kapalı alanlar. Sıcak ve UV ışığın ortam havasıyla (azot dioksit. Gürültü. Kaynakçılık ve sıcak kesme işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yangın. kas iskelet hasarları. gürültü.Kaynakçılık ve Sıcak Kesme Kaynakçılık sıcak veya basınç altında metal veya plastik parçaların birleştirilmesi işlemlerinin genel adıdır. karbon monoksit. Fiziksel zorlanma. En çok karşılaşılanlarının tanımları ve tehlikeleri özetlenmiştir. 126 . Boyalar. ultraviyole radyasyon. irritanların parçalanma ürünleri. Metal dolgu veya elektrot çeliğinin nikel veya krom gibi çeşitli bileşenleri. hafif çelik tellerde bakır. Kaynak teli kılıfları (örneğin inorganik florit). Metal sektörünün en yüksek riskli alanlarından biridir. UV radyasyon: Ağrılı konjunktivit (foto-oftalmi) –kaynakçı gözü. Metal dumanı ateşi. İyonizan radyasyon: Kaynağın X ışını veya gama ışını ile incelendiği kaynak atölyelerinde uyarı. azot dioksit. bu tür donanımlardan güvenli bir uzaklıkta tutulmalıdır. Sıcak stres. dumanlar. levhaları bulundurulmalı ve talimatlara kesinlikle uyulmalıdır. Radyoaktif kaynaklar. karbon dioksit gibi gazlar.                Metal sektöründe çok çeşitli kaynak teknikleri kullanılmaktadır. Elektrik tehlikeleri. ozon) veya klorlu hidrokarbonlarla (fosgen) etkileşimi.

Isıtma bir lehim havyasıyla da yapılabilir. tungsten ark kaynağı Tungsten elektrot tükenmez. Sonra metal tel kaynağı kullanılır. azot dioksit. infrared radyasyon. gürültü. dolgu metali elle ark içine doldurulur. 127 . gürültü. Parçalar basınç altında gaz jetleri tarafından ısıtılır ve birlikte dövme haline getirilir. Metal alevle ısıtılır ve basınçlı saf oksijenle jet kesme yapılır. Metal kesme ve delme Metal dumanları. patlama. yangın. yanıklar. yanıklar. patlama. karbon monoksit. yanıklar. Metal dumanları. Gaz basınç kaynağı Elektrot-ark kaynağı Tozaltı kaynağı Parçanın üzeri granül halinde kaynak tozuyla kaplanır. yanıklar. karbon monoksit. infrared ve UV radyasyon. ozon. karbon monoksit. Pirinç kaynağı gibidir. azot dioksit. patlama. yanıklar. azot dioksit. yangın. azot dioksit. infrared radyasyon. elektrik. Alev ısıtma. delme işlemleri ise düzgün yüzey sağlamaz. yangın. gürültü. infrared radyasyon. UV radyasyon. infrared radyasyon. gürültü. ozon. karbon monoksit. yangın. infrared radyasyon. yangın. Metal dumanları (özellikle kadmiyum). metal dumanları. gürültü. dolgu metali eritme ısısının 450 ° C'den düşük olmasıdır. yanıklar. metal dumanları. Metal dumanları. florits. yanıklar. Farkı. ozon. yanıklar. karbon dioksit. direnç ısıtma ve indüksiyon ısıtma yöntemleri kullanılabilir. elektrik. Gazaltı kaynağı Tungsten inert gaz kaynağı. Koruyucu kaplamalı metal elektrotlar kullanılır Tehlikeleri Metal dumanları. UV radyasyon. karbon monoksit. UV radyasyon. yanıklar. yangın. ozon. Düzgün kesim yüzeyi sağlar. Floritler. metal dumanları. floritler. azot dioksit. yangın. floritler. infrared radyasyon. gürültü. Pirinç kaynağı Lehimleme Lehimler. İki metal yüzeyi metal erimeden yapıştırılır. yangın. Kaynak alanı kaynatılacak metalle aynı özelliklere sahip çıplak telle sürekli beslenir. Alevle oyma. elektrik. elektrik tehlikeleri. Dolgu metalinin erime sıcaklığı 450 ° C üzerindedir.Kaynak işlemleri ve sağlık tehlikeleri Kaynak işlemi Kaynak Tanım Kaynak alevi metal yüzeyini eritir ve dolgu çubuğu bu boşluğu doldurup şekillendirir. kurşun dumanları. gürültü. azot dioksit. patlama. floritler. azot dioksit.

Bu sıvılarda Lejyonella türleri ve hipersensitivite 128 . Elektrik. işlem kalitesini artırmak ve kesici delici yüzeylerin ömrünü uzatmak amacıyla sıvı ve yağ bazlı metal işleme sıvıları kullanılır. metal tozları. karbon monoksit. floritler. patlama. elektrik. Ozon. yanıklar. yanıklar. Kaynak veya dolgu maddesi kullanılmaz. elektrik. UV ve infrared radyasyon. Elektron ışın kaynağı Lazer kaynak ve delme X ışını. İki elektrota yüksek akım düşük voltaj verilerek kaynak alanında yüksek ısı elde edilir ve basınçla birleştirme elde edilir. ozon. gürültü. Tornalar Sinterlenmiş metallerden oluşan kesici delici uçlara sahiptirler. X ışını. Genellikle döküm veya dövmenin onarımında kullanılır. metal dumanları.Plazma ark kaynağı tungsten ark kesme Elektrik direnç kaynağı Tungsten inert gaz kaynağı gibidir. Katkı maddesi olarak kullanılan biyositlerin etkilerini yitirmeleri nedeniyle bu sıvılarda bakteriyel kontaminasyon ve kolonizasyonlar olur. Lazer ışını parçaları eritir. Vakumlu bir odadaki parçaya elektron tabancasıyla yüksek voltajlı atış yapılır. kaynatır. metal kaplamalarının parçalanma ürünleri. lazer. kapalı alan. gürültü. Yangın. yanıklar. metal dumanları. kaynatılacak yüzeye akıtılır. yangın. elektrik. yangın. infrared radyasyon. Metal dumanları. yanıklar. yangın. Sistemde soğutmak.400°C gibi yüksek ısı elde edilmesidir. yanıklar. Thermite kaynağı Alüminyum tozunun metal oksit tozlarıyla karışımı bir potada eritilir. azot dioksit. Farkı. inert gazın ince bir kanaldan geçirilerek iyonize edilip 33. deler. UV radyasyon.

Tebeşir. tripoli. solunum korunmasız yoğun kullanımda zımparalanan yüzeye de bağlı olarak akciğer etkilenmeleri söz konusudur.pnömonisine neden olan çeşitli etkenler saptanmıştır. Mikroorganizmaların yağın yapısını değiştirmesine bağlı direkt toksik etkiler görülebilir. Yağların biyolojik kontaminasyonuna bağlı olarak altta yatan deri hastalıkları alevlenebilir. solunum fonksiyonlarının bozulması gibi akciğer hastalıkları gelişebilir. buhar. Zımparalama ve Parlatma Doğal korundum (kristalize alüminyum) zımpara taşı (alüminyum oksit). kaza ve özellikle el yaralanmaları. silisyum karbür. kronik bronşit. Bu nedenle torna makinelerinin bu soğutma sıvıları en geç altı ayda bir değiştirilmelidir. çakmak taşı gibi doğal aşındırıcıların yerini bugün büyük ölçüde erimiş alüminyum oksit. astım. vibrasyon. Soğutma Sıvıları Sıcak. Zımpara ve parlatma bantlarında alüminyum oksit. Yağlar meslekidermatitin sık nedenlerindendir. Diğer sağlık tehlikeleri gürültü. elmas. ponza. metal talaşı sıçramalarına bağlı göz ve vücut yaralanmaları sayılabilir. kalay macun ve demir oksit gibi ince taneli malzemeler de özellikle parlatma ve polisaj için kullanılır. metal tuzları. vibrasyon. Solunabilir çaptaki aerosollere bağlı olarak lipoid pnömoni. granit ve çakmaktaşı kullanılmaktadır. toz. Sanayi Yağları. Göz hasarları. Deri ve akciğer sorunları ile sistemik toksik etkilere yol açabilirler. Doğal ve yapay elmaslar önemli uygulamalar için kullanılır. kimyasallar ve katkı maddelerinden kaynaklanan riskleri taşır. akut solunum yolları irritasyonu. kumtaşı. Metal İşleme Sıvıları. Taşlama taşlarında en çok alüminyum oksit ve silikon karbür kullanılır. Ayrıca kansere neden olabilirler. zımpara. silisyum karbür (karborundum) ve sentetik elmas gibi yapay aşındırıcılar almıştır. Sıvılar bakteri ve mantarlarla kolayca kontamine olur. duman. 129 .

kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. karbon monoksit maruziyeti. asetilen. duyarlandırıcı. kıymetli metaller. toz maruziyeti Hidroflorik asit maruziyeti. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. siyanitler. selenyum. siyanit maruziyeti. kanserojen(krom) çeşitli kimyasallara maruziyet Cam ve emaye Gravür Galvanizasyon Isıl işlem Metal kaplama Fosfatlama Plastik kaplama Astarlama Metal Yeniden Kazanma Demir dışındaki metal sanayisinin ikincil üretiminin %95’ini alüminyum.Metallerin Yüzey İşlemleri Metal yüzeyine çeşitli özellikler ve görünüm kazandırmak amacıyla farklı tekniklerle yapılan işlemlerdir. çinko. bakır. toz patlamaları. yangın riski Yanık tehlikesi. Her bir işlem. metal dumanı ateşi. elektrik çarpması. hidrojene bağlı patlama riski. kadmiyum. yanık tehlikesi. Sağlık tehlikeleri Tabloda özetlenmiştir. yanık tehlikesi Yanık tehlikesi. nikel. kobalt. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. kurşun maruziyeti Yanık tehlikesi. Magnezyum. civa. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. değişik sağlık tehlikelerini barındırır. ergonomik tehlikeler Öğütücü ve taşıyıcılardan kaynaklanan fiziksel tehlikeler. 130 . kalay ve titanyum da hurdadan yeniden kazanılan metallerdendir. kurşun ve çinko oluşturur.metal dumanı ateşi Kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon Kimyasal duyarlandırıcılara maruziyet Toksik. Metal yüzey işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yüzey işlemi Elektrolitik parlatma Elektro-kaplama Tehlikeleri Kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon Krom ve nikel maruziyetine bağlı kanser riski. ıslak çalışmaya bağlı kayma ve düşme tehlikeleri. toz patlaması riski. yanıcı.

lehim kirlilikleri. Dumanları. asit buharları. asit buharları. yanma gazları. çinko hidroksit. ağır organikler. sıcak etkisi. kloritler. yangın riski. çinko karbonat. organikler. yanma gazları. metal dumanları. asit buharları. . nonspesifik toz ve aerosoller. curuf ve artıklar. Kurşun Bakır Alüminyum Metal sanayisinde en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı El kol vibrasyonu sendromu (beyaz parmak hastalığı) Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki deri hastalıkları Mesleki astım Mesleki kanser Fotoelektriğe bağlı gelişen keratokonjonktivit Gürültüye bağlı işitme kaybı (GBİK) GBİK işitme testi ile saptanabilen. platin. sıcak etkisi. gümüş. demir. sülfürik asit buharları. floritler. Gürültüye bağlı gelişen kronik işitme kaybı riski. klor. Solventler. gürültü. alaşım metalleri ve lehim maddeleri. Toz ve dumanları. Toz. toz. curuf. bakır. toz. aldehitler. kadmiyum toz ve dumanları. yanma gazları. ısı. Gürültüyle ilişkili işitme hasarı akut (tek bir gürültü olayından kaynaklanabilir. Toz. amonyum klorit.’in üstündeki frekanslarda gelişen işitme keskinliği kaybıdır (tüysü hücrelerinin hasarı). yağ buharları. florit. asit buharı. Gürültü. karbon monoksit. kükürt oksitleri. sıcak. manganez ve krom içeren parçacıklar. antimon). palladyum Nikel Civa Magnezyum Çinko Maruziyetler Toz. gürültü. ağır metaller. ısı. Çinko. az miktarda metaller. siyanür. zararlı sesler grubudur. yağ buharları. gürültü. karbon monoksit. azot oksitleri. hidrokarbonlar. genellikle 1 kHz. florit. kostik. sodyum karbonat. klorit. dumanlar. klorit. Toz. çinko dumanları. Kesme. amonyak. çinko klorit. çinko klorit. aldehitler. asit ve asit buharları. kükürt dioksit. sıcak etkisi. Bu etkilenim. gürültü. alaşım metalleri. işitme duyusuna hasara yol açan. Uçucu civa. sodyum hidroksit. kükürt dioksit. solventler. metal partikülleri. hidrokarbonlar. Alüminyum. gürültü. rahatsızlık veren. selenyum dumanları. sıcak. nonspesifik gazlar ve buharlar. İç kulağın işlevsel bozukluğudur. kümülatif koklear gürültü etkilenimine bağlıdır. darbe 131 . organikler ve asit buharları. hidrojen klorit. kurşun. solventler. hidrojen klorit. çarpma veya patlama) veya kronik (uzun süreli gürültü maruziyetinin sonucunda) olabilir. solventler. yağ ve gaz yanma ürünleri. karbon monoksit. sıcak. kükürt dioksit. lehim giderme sırasındaki hava kirleticiler. metal oksitleri. parçalama. kurşun ve kadmiyum dumanları. gürültü.Metal yeniden kazanma işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yeniden kazanma Kalay Kobalt Selenyum Kadmiyum Kıymetli metaller: altın. ağır organikler. Metal duman ve partikülleri(kurşun. örn. kadmiyum. alüminyum.

99 dB(A). bu göreceli olarak kısa süren maruziyetler vardiya başına pek çok kez meydana gelir ve bu nedenle işitme duyusu üzerinde ciddi bir tehlike yaratır. Çeşitli üretim işlemlerinden gürültülü işlerin vardiyanın belirli bir bölümünde. İşitme kaybı.  Sessiz donanım ve prosesleri seçmek sayılabilir. sinirlilik ve uyku bozukluğu yer almaktadır. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerindeki diğer etkileri arasında yüksek tansiyon.     Metal imalatında. stres. Bu tür gürültüler genellikle kısa süreli olduğu için. İşyerinde ototoksik maddelere maruziyet veya titreşim gürültüye bağlı gelişen işitme sorunları üzerindeki olumsuz etkiyi artırır.gürültüsü de dâhil edilerek ve yıllara yayılmış maruziyet süresi çerçevesinde günlük gürültü etkilenim düzeyi ile belirlenir. günlük 80 dB (A) veya üzerindeki gürültü düzeylerinde etkilenime bağlı gelişebilir. Belirtiler ve Bulgular Gürültüye maruziyetin etkileri kulak çınlaması ve sağırlığa kadar ilerleyebilen işitme kaybıdır. gürültüye maruz kalan çalışanların işlerini güvenli (gürültüsüz) bir şekilde ve kendilerinin veya iş arkadaşlarının sağlık ve güvenliğine karşı risk taşımayan bir ortamda çalışabilmeleri için uygun kişisel koruyucu kulaklıkların yanı sıra bu kulaklıkların kullanım talimatlarını sağlamak ve çalışanlarına gürültünün zararları ve KKD 132 . operatörün maruz kaldığı bazı tipik gürültü kaynakları: Metal nesneler üzerinde balyoz darbe sesleri Zımba presi Taşlama Oluk açma 115-120 dB(A). 97. 90 dB (A) ve üzerindeki düzeylerde hasar riski önemli ölçüde artar. örneğin balyozla metal bir levhaya birkaç şiddetli vuruş ya da kaynakların yüzeyini temizlemek için avuç taşlama makinesi kullanılması gibi durumlarda KKD’ların kullanımı genellikle gözardı edilmekte ya da hiç düşünülmemektedir. testere kesiciler. Ayrıca. gürültüyü kontrol altında tutabilmek için alınabilecek idari önlemlere örnek olarak verilebilir. örneğin sabahın erken saatlerinde veya akşamüstü. İşitme kaybı geri döndürülemez. Gürültünün kontrolü için uygulanabilecek mühendislik önlemleri arasında:  Havalı kompresörler ve hidrolik presler gibi gürültülü makineleri ayrı kapalı yerlerde konumlandırmak. metal saclardan çıkan çarpma sesleri gibi darbe gürültüleri potansiyel olarak makinelerden gelen seslerden daha tehlikelidir. 102-107 dB(A). Bununla birlikte. Kulak çınlaması.  Operatörler için ses geçirmez kabinler hazırlamak. Gürültünün bu önlemlerle kontrol altına alınamayacağı yerlerde işveren. daha sessiz işlerin de vardiyanın diğer zamanlarında yapılacak şekilde programlanması. Metal imalatı yapılan işyerlerindeki gürültü düzeylerinin yaklaşık 80 ila 125 dB(A) arasında değiştiği bilinmektedir. metal balyozlama veya malzemelere darbe uygulanan işlemlerdir. metal pres makineleri. 97-106 dB(A). GBİK olarak darbe gürültüsüne maruz kalan bireylerin yaklaşık %50’sinde görülür.  Gürültülü işlerin yapıldığı yerlerde taşınabilir gürültüyü kesen kabinler kullanmak. Yüksek düzeyde gürültü yaratan kaynak ve oluk açma işleri de gürültü kaynakları arasındadır. 85 ila 89 dB (A) arasındaki düzeylerde günlük gürültü etkilenimi ancak uzun süreli maruziyet sonucunda işitme kaybına yol açarken. Bu işyerlerinde en sık karşılaşılan gürültü kaynakları elektrikli taşlama makineleri. Önlem Metal imalat sanayisinde gürültü etkilenimi öncelikli olarak mühendislik ve/veya idari denetim önlemleri uygulanarak kontrol altına alınmalıdır. iskemik kalp rahatsızlıkları.

Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç-gerece Sigara ve uyuşturucu ve bazı ilaçların (ergo karşılık sert malzemeler. Titreşimin el üzerindeki etkisini belirleyen faktörler aşağıdaki tabloda verilmiştir. 133 . iğne iplik kullanmak ve çivi. bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi bölümü). ancak. balyozlama. özellikle hastalık veya yaralanma. Bu durum çoğu zaman makine kullanıldıktan sonra dahi devam eder. damarlarda. Sonunda. döküm temizleme işlerinde kullanılması sonucu ortaya çıkar. Hastalığın ilk evresinde genel olarak parmaklarda hissizlik ve karıncalanma görülür. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir (daha detaylı bilgi için bkz. taşlama makineleri. Beceri ve verimlilik. Beyaz parmak hastalığı. Eldiven. El aletleri ile temas edilen malzemenin sertliği. sinirlerde. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları. Birkaç parmak beyazladığında. dönel aletlerle taşlaması yapılan. türevleri. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. titreşim maruziyetinin özelliğine.kullanımı ile ilgili eğitim vermek durumundadır. metiserjit. diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. Ellerin titreşim yayan donanımlardan etkilenmesi sonucunda oluşan ve tekrar eden bir rahatsızlıktır. başparmağın etkilenme olasılığı azdır. darbeli el aletlerinin özellikle kalafatlama. Belirtiler ve Bulgular Beyaz parmak hastalığı ataklarını tetikleyen faktörler genellikle soğuk havalar veya soğuk nesnelerle temastır. ayakkabı. Makine çalışma oranı. donma Bir sonraki evrede parmak uçlarından biri geçici olarak beyazlaşacaktır ve ağrımaya başlayabilir. ß-adrenerjik reseptör blokörleri. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Beyaz parmak hastalığı. kişinin geçmişi ve alışkanlıkları gibi başka birkaç etkene daha bağlıdır. kumlanan veya cilalanan metal malzemelerin tutulması da bu rahatsızlığın oluşmasında etkilidir. Hastalar. düğme iliklemek. bu hastalık büyük olasılıkla geri döndürülemez bir aşamaya gelmiştir. çalışma yöntemine. bu hastalar için bozuk para tutmak. örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller. Yüzey alanı. ve donanımlar. Metal iş kolunda beyaz parmak hastalığı genellikle döner el aletleri. El ve kolların vücuda göre konumu.) kullanımı. çalışma-dinlenme Hastanın öyküsünde parmaklarda ve Parmaklarda veya ellerde önceden var olan süreleri dâhil koruyucu uygulamalar ellerde oluşmuş yaralanmalar. bleomisin vb. kas ve eklemlerde oluşan. Hastalar parmaklarında dokunma duyusunu kalıcı olarak yitirebilir. Bireysel Faktörler Operatör’ ün aleti kontrolü. sayıları gittikçe artan ve günün herhangi bir saatinde ortaya çıkan ağrı nöbetleri geçirir. Aynı zamanda. vida benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir. Bireyin titreşime duyarlılığı. Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Her bir iş günü içindeki etkilenim süresi İşte titreşim etkileniminin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Biyodinamik Faktörler Tutma gücü – çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı. Sonraları parmak uçları daha sık beyazlayacaktır. iş göremezliğe yol açan ağrılı bir rahatsızlıktır. Hastalığın şiddeti. yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu diye bilinen bir rahatsızlığın bir bölümünü oluşturur.

yapılan değişikliğin yararı incelenerek gözlenmelidir. Karpal tünel sendromu (KTS) KTS. 134 . eldiven kullanımı aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyecektir. Bu dengeleme. Bu tür saplar titreşim kaynağından.  Titreşim. Ancak. üreticinin verdiği bilgilere uyulması çok önemlidir. titreşime bağlı etkilenme de azaltılır. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:  Tekrarlayan el hareketleri. Bu nedenle işçiyle titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir.  Vibrasyon sönümlendirici eldivenler yüksek frekanslı titreşimi azaltabilir. yani makineden mümkün olduğunca ayrılır. Eşmerkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir. dekuplaj mekanizması yaylı.  Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması ve uygunsuz pozisyonda çalışma. bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. Fizyopatolojisinde. çalışanın maruziyet süresinin mümkün olduğunca kısa tutulması için donanım çalışma süresi boyunca tam performans göstermelidir. Keskinliğini kaybetmiş kesici ve testerelerin zamanında değiştirilmesi veya bilenmesi gerekir. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilebilir.  Uygun araç-gereç aparatlarının seçiminin de titreşim maruziyeti üzerinde etkisi vardır. Avuç taşlama makineleri gibi bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. Bir dengesizlik oluşursa.  Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa. Örneğin.  El-kol vibrasyonunu azaltmanın bir yolu da donanımın elle temas eden kısımlarının (sapının) titreşimi azaltan pedlerle kaplanmasıdır. Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar. dönen şaftın üzerindeki bir kutunun içinde serbest hareket eden çelik bilyeler yardımıyla yapılır. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde tasarlanmış olabilir.  Avuç içinde mekanik stres. tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir. Titreşim de vibrasyonu emen saplarla azaltılabilir.  Sıkı kavrama. İnşaat mühendislerinin kullanımı için uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri geliştirilmiştir. bilyeler otomatik olarak söz konusu ağırlığın karşı istikametinde toplanarak oluşan dengesizliği bir ölçüde ortadan kaldırır. Makinenin üreticisine bağlı olarak. Donanımın saplarının teknolojik bakımdan yenilenmiş olması durumunda. Kullanılan donanım söz konusu işe her zaman uygun olmalı.Önlem  Çalışma yöntemleri daha düşük düzeyde titreşim yayan başka bir alternatifle değiştirildiğinde.

çekmek veya sürüklemek. Bu rahatsızlıklara her tür işte rastlanır. uygulanan kuvvet azaltılmalı ve kavrayışı gevşetilmelidir. Her bir bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir. Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar genellikle geceleri ortaya çıkar. fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:  Fiziksel güç gerektiren ağır iş. teslimat işleri gibi. elde paketleme. Bel rahatsızlıkları Bel rahatsızlıkları sık rastlanan meslekle ilgili yakınmalar arasındadır. 135 . eğilmek veya çömelmek (örneğin.Metal iş kolunda KTS ile ilişkilendirilen iş ve meslekler İşler Konveyör bantlar üzerindeki malzeme ile çalışma Cırcırlı tornavida ile iterek yapılan işler Sprey tabancası kullanma Ovalama Küçük parçaların montajı Anahtar çevirme Dış baskı yaratan tam olmayan eldiven giymek Araç-gereçleri avuç içinde bastırmak Havalı el aletleri kullanmak Meslekler Montaj hattı çalışanları Mekanik işçileri Boya ustaları Temizlik görevlileri Elektronik sanayii çalışanları Çilingir Mekanik işçileri. Önlem  Tekrarlayan baskılardan kaçınılmalı. montajda ayakta çalışırken iş yapılan tezgâhın yüksekliği uygun şekilde ayarlanmamışsa vücut duruşu uygun olmaz).  Tekrarlayan işler. işaret parmağı. döndürme ve uzanma gerektiren işler. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır. araç ve gereçlerin sapları ile işler çalışanın çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir). montaj hattı çalışanları Montaj çalışanları Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak.  Elleri sıcak tutmak –rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak. KTS tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya çıkar.  İşler çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırılabilir.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır.  İş yapılan yer çalışana uygun bir şekilde düzenlenip doğru ayarlanmamış olduğu halde uzunca bir süre iş başında oturmak (örneğin cilalama makinesiyle çalışırken sırt desteğinin olmaması).yararlı olacaktır.  El bilek ateli.  Doğal olmayan yerlerde yük kaldırma ve taşıma. taşıma işleri. özellikle de ağır ve rahat taşınamayan malzemeler (uzun metal borular gibi). orta parmak ve yüzük parmağının uzun ve radial yarısında (3.  Ergonomik açıdan doğru donanım kullanılmalıdır (iş tezgâhları. maruziyeti kümülatif olabilir. bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir.  Germe. fabrika işçileri Boyacılar. bakım işçileri.  Uygun şekilde molalar verilmelidir.  Alçalmak.  Normal beceri ve sınırlar aşılarak çalışmak veya fazlasıyla yorgunken vücudun dinlenmesine fırsat vermeden çalışmak.  Aşırı güç gerektiren yükleri itmek. Uyuşmalar.

kaldırma kancaları vb. Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Hastalığın nerede gelişeceği ya da hastalığın türü. vb. palet eğicisi. vakumlu kaldıraçlar. o Kurulum ve bakım işleri–araç üzerinde kaldıraç. ayakkabı tabanlarına kaymayı engelleyici malzeme konulmalıdır. günlük işleri yürütme becerisinin azalması ve hatta işi bırakma gereği doğabilir. 136 .  Kaldırma tekniklerinin kullanımı (güvenli yük kaldırma) eğitimi verilmelidir. kurşun veya başka maddeler içerebilir. vücutta farklı tepkiler doğururlar (daha ayrıntılı bilgi için bkz. günlük veya sık sık yaşanan ağrılara karşı ağrı kesiciler kullanılabilir. Yüksekliği ayarlanabilir cihazlar. burada bulunan özel süpürücü hücreler parçacıkları kaplar ve zararsız hale getirir. palet ve konteynerler–hidrolik transpalet. varil kamyonları. üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar değişiklik gösterir. Yakınmalar kişiye göre değişir. yük kaldırma ve taşıma sırasında doğal olmayan pozisyonların kullanılmasını önlenmeli. fıçı. döküm kumu ile dökümlerin itip çıkarılması ve silkelenmesi (sarsak). varil taşıma–bidon/makara döndürücüler. vb.  Düzenli ve daha fazla fiziksel egzersiz önerilmelidir. gibi kaldırma cihazları. torba. makara. o Sac malzemelerin taşınması–forkliftler. hidrolik kaldırıcılı. palet makarası vb. Genellikle bel bölgesinde ortaya çıkar. Partiküller akciğerlere ulaştığında. makaralı kamyonlar. Maruziyetin etkileri. paketten çıkarılması. sürgülü kızaklar (az sürtünmeli yüzey). taşıma–forklift. valfli kaldırma basamakları vb. önemli oranda silika. plaka taşıma arabaları. Bu partiküller bazen çözünerek kana karışabilir. o Paletlerin paketlenmesi. tekerlekli alet kutuları. yapılacak işler "iyi bir pozisyonda" gerçekleştirilebilecek şekilde düzenlenmelidir (iyi pozisyondan kasıt genellikle çalışanın kulak. Solunabilir silika tozu.  El-kol gücüyle yük kaldırma ve taşıma işlerinde yükün üzerinde sağlam tutacak yerleri olmalıdır. boru kaldırma ekipmanları. o Metal boruların taşınması–vinç. omuz ve kalçalarının aynı hizada olmasıdır). partiküllerin boyutuna ya da solunan maddenin ne olduğuna ve solunum yollarında ya da akciğerlerde nereye kadar gittiğine bağlıdır. taşlama ve kum püskürtme işlemleri sırasında ortaya çıkan toz olabilir. Önlem  Yüklerin el-kol gücüyle taşınmasını engellenmeli. o Balya.  Yapılacak işleri düzenlerken. İSGİP projesi kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). o Silindir taşıma römorku.  Kaygan zemin oluşumu önlenmeli. Çözünemeyen daha büyük boyuttaki partiküller genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır. Solunan parçacıklar. bidon. palet taşıyıcılar. Fakat daha küçük parçacıklar akciğerlere kadar ulaşır. döndürülebilen ve kaldırılabilen masalar gibi teknik yardıma başvurulmalıdır. Metal sektöründe kullanılabilecek bazı örnekler aşağıda verilmiştir: o Çanta.Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süreli ağrı. teknik yardıma başvurulmalıdır. zımparalama. kutu vb. hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak. Solunum yolundaki mukus partikülü kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır. döküm temizleme. Toz solunabilir ince parçacıklar halinde olur ve dökümhaneyle kullanılan proseslere bağlı olarak. fırınlardan çıkan toz. rulolu konveyörler. Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır. Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında tutulabilir. hatta tartı makineleri vb.

Asbest liflerinin solunumu yalnızca asbestozise yol açmakla kalmayıp. tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur (örneğin tehlikeli maddelerin yerine daha az tehlikeli maddelerin kullanılması –aşındırıcı püskürtme malzemesi olarak %1’den fazla kristalize silika içeren silika kumu veya başka malzemeler kullanılmamalıdır). Belirtileri. Alan (özellikle dar ve kapalı alanlar). yüksek ısıya direnci ve dayanıklılığı nedeniyle. Belirtiler ortaya çıktıktan sonraki beş yıl süresince solunum sorunları kötüleşebilir ve akciğerlerdeki hasar kalbi de zorladığı için bu hastalık kalp yetmezliğine yol açabilir.    Belirtiler ve Bulgular Silikozis. Hastalığın patogenezi ilerleyici ve geri dönüşsüzdür ve solunum yetmezliğine yol açar. Kaynak işi metal dumanı açığa çıkarır. asbestoz pulmoner HT veya kalp yetmezliği nedeniyle ölümle sonuçlanabilir. Söz konusu tehlike aşağıdaki öğelere bağlıdır:    Kaynak yöntemi (MIG.  Sıkı mühendislik kontrollerinin uygulanması havadan kaynaklanan etkilenmeyi önlemenin en iyi ikinci yoludur. Bu hastalığın kesin tedavisi yoktur. Semptomları. Kaynak dumanları bu durumun tipik olmakla birlikte. Dumanın %90’ı çubuktan çıkar). Kaynak yapılan metallerin üzerindeki boya ve diğer kaplamalar. Kaynak dumanları ile kaynak gazları tehlikeli maddelerin karmaşık karışımlarıdır ve pnömokonyoz adı verilen akciğer rahatsızlıklarına yol açabilirler (örneğin demir oksit solunumu nedeniyle sideroz veya alüminyum solunumu nedeniyle alüminoz gelişebilir. Bu sektörde asbest. o Galvanize metallerde veya boyada bulunan çinko. o Karbon çelik diğer bazı metallerden daha fazla oranda manganez içerir. Metal sanayisinde toz denince. sıklıkla bir arada bulunan ve hava yollarını daraltan akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birleşimidir. bu gazlar da sağlık sorunlarına yol açabilir. nikel ve krom içerir. Kaynak çubuğunun materyali (elektrot) (az duman çıkaran kaynak çubukları kullanılmalıdır. söz konusu olan metal dumanı da olabilir. asbest materyallerinin en çok kullanıldığı iş kollarından biridir. etkilenmeyi izleyen 20 yıl sonrasına kadar bir süre içinde ortaya çıkabilir. o Alüminyum ve alaşımları. Asbestozis. o Bazı boyalarda bulunan kurşun. Hastalık akciğerlere giren ve akciğerlerden çıkan hava akışını sınırlandırarak nefes darlığına yol açar. ya da korunmalı metal ark kaynağı gibi). tersanelerde çalışan kişiler de asbeste maruz kalmaktadırlar. bu tür durumlarda metaller kana karışabilir. ancak silika solunumu erken evrelerde durdurulursa hastalığın ilerlemesi de durdurulabilir. Dolgu metalleri ve adi metaller (yumuşak çelik ile paslanmaz çelik gibi). öksürük ve nefes darlığına yol açan bronşit hastalığıyla birlikte başlar. asbest lifinden etkilenen kişilerce yüksek miktarda asbest parçacıklarının solunarak akciğerlere yerleşmesi sonucu gelişir. yıllar boyunca silika tozu solumuş kişilerde görülen bilinen en eski meslek kaynaklı akciğer hastalığıdır. o Paslanmaz çelik. Bu kontrol önlemleri arasında havalandırma ve partiküllerin havaya karışmasını 137 . KOAH. yalıtım özellikli metal malzemelerin imalatında yaygın olarak kullanılmaktaydı. Kaynak prosesinde açığa çıkan kimyasalların kana karışması nedeniyle ortaya çıkan sağlık sorunları için aşağıda yer alan bu Rehberin Kimyasalların yol açtığı meslek hastalıkları bölümüne bakınız).Metal imalat sanayi. Ayrıca. malign mezotelyomaya yol açmaktadır. TIG. Havalandırma. pek çok kez aynı zamanda hızla ilerleyen ve ölümcül asbest kaynaklı kansere. Ağır olgularda. Önlem  Yerine koyma (ikame etme). o Bazı boya ve dolgu malzemelerinde bulunan kadmiyum. tek örneği değildir.

Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallar. Kimyasalın cinsine bağlı olarak çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Etkili çalışmalarını sağlamak için toz kontrol sistemlerinin rutin bakımı yapılmalıdır. Bunların örnekleri arasında mesleki astım. bunun yanı sıra çalışma ortamında yeme içmeye izin verilmemelidir). bu Rehberin Mesleki cilt hastalıkları bölümü). ev ve diğer çalışma alanlarının kontaminasyonunu engellemek amacıyla çalışanların işten çıkmadan duş alarak temiz kıyafetler giymesi sağlanmalıdır. Toksik metal dumanlarına metal iş kolunda tipik olarak rastlanır. İşyerinde tek kullanımlık (asbestle çalışıyorsanız) veya yıkanabilen koruyucu giysiler giyilmesi sağlanmalıdır. Araç. presleme ve metal taşlama işlerinde kullanılır (daha ayrıntılı bilgi için bkz. kronik bronşit. Bu yöntem. Koruyucu donanım ve solunum aygıtlarının kullanımı. delme. malzeme güvenlik bilgi formlarından ulaşılabilir. frezeleme. Bu risk faktörüne bağlı olarak gelişen metal-sağlık etkilerinin kaynaklarına aşağıdaki Tablo’da yer verilmiştir. makine yağı ve metal giderim sıvısı adını alırlar. mesleki solunum yolu etkilenimlerini önlemek için uygulanabilecek en az yararı olan yöntem olarak gösterilmektedir. İşyerindeki diğer bulaşıcılara gereksiz bir maruziyeti önlemek için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (örneğin. deri hastalıkları vb. gösterilebilir. yalnızca diğer yöntemlerin sorun veya tehlikeleri ortadan kaldıramaması durumunda kullanılmalıdır. çok sayıda çeşit ve uygulamalarının olması nedeniyle metal sanayisindeki en önemli tehlikelerden biri olarak düşünülmektedir. ortamdaki tozun da yutulması durumu söz konusu olduğundan işyerinde bardak. çaydanlık vb. İşyerinde kimyasal tehlikelerden etkilenim ve bunların sağlık üzerindeki olası toksik etkileri her türlü hastalık için dikkate alınmalıdır. Bu bilgilere. bulundurulması önlenmeli. bu nedenle de kimyasallarla yapılan çalışmaları düzenlerken başlangıç noktası kullanılan ya da kullanılacak olan kimyasala ilişkin sağlık ve güvenlik bilgileridir.   önleyen bir proses tasarımı da yer alır (örneğin kaynak işleri). Bu sıvılar yıl boyunca kesim. Neredeyse her türlü hastalığa herhangi bir kimyasal maruziyeti yol açmış olabilir. Belirtiler ve bulgular Metal işlerinde kullanılan sıvılar çeşitli oranlarda karmaşık karışımlar olup aynı zamanda kesme sıvısı. 138 .

Bazı formları kanserojendir (altı değerlikli krom zamanda kaplama malzemesi olarak da bileşikleri). bronz gibi bazı alaşımlar. özellikle yüksek “Metal Dumanı Ateşi. pirinç. kullanılır. Kurşun Lehim. çelik Sinir sistemi. Manganez Çoğu kaynak prosesi. akciğer hastalığıdır. Akut belirtileri arasında burun ve akciğerlerde iritasyon yer almaktadır. örneğin bakır. planlama. bulantı ve Ayrıca bazı kaynak elektrotları.” kronik etkileri arasında merkezi sinir sistemi mukavemetli çelikler. ısıl kesim veya erimiş metalden kaynaklanmış olabilir. pirinç ve dolgu malzemeleri. Akut etkileri arasında göz. Kronik etkileri arasında böbrek rahatsızlıkları ve amfizem yer alır. Kronik etkileri arasında bronşit. demir. Kadmiyum içerikli paslanmaz çelik veya kaplı malzemeler. maruziyet sonucunda kemik ve eklem rahatsızlıkları gelişebilir. demir. Bazı kişilerde deri iritasyonu malzemelerin çoğu.). Hastalar genelde işi bıraktıktan sonra tam olarak iyileşirler. retinit. paslanmaz çelik. Duygusal kontrol ve motivasyonun bozulması. burun ve boğazda iritasyondur." Florürler Hem düşük hem de yüksek alaşımlı çelikler Akut etkisi gözlerde.Metal türü Alüminyum Berilyum Kadmiyum Oksitler Solunum sisteminde iritasyon. sindirim sistemi ve zihinsel kapasite üzerindeki astar veya kaplamalar. ciltte ve solunum yollarında irritasyondur. 139 . boğaz ağrısı ve kuruluğu. nikel Akut etkileri göz. nikel alaşımları. Kaynak dışındaki malzemeler. yağ giderme ve endüstriyel temizleme ile diğer metal işlerinde organik solventlerden etkilenim görülebilir. magnezyum. Bakır Monel. çelik. Solventlerden kaynaklanan kronik beyin hasarı aşağıdaki belirtilerle kendini gösterir:   Hafızanın ve diğer bilişsel fonksiyonların bozulması (dalgınlık. Kaynak Bazı alaşımların içindeki alüminyum bileşeni. yüksek alaşımlı Akut etkisi göz. düşünme hali. burun ve boğazda irritasyondur. Metal dumanlarının veya oksitlerinin. alaşımlar. burun ve boğaz irritasyonu ve nefes darlığıdır. Uzun vadeli için normal elektrot örtüsü ve eritgen madde. Bakır. çinko. yani duygusal bağımlılık. Aynı gelişebilir. Maruziyet sona erdiğinde genellikle temizlenir. Gribe benzeyen bu hastalık dumanların solunmasından birkaç saat sonra aniden gelişir. Kurşun zehirlenmesine yol açabilir. çinko alaşımı. alüminyum alaşımlarında ve elektrik bağlantılarında bulunan sertleştirme ajanı. böbrekler. Dermatit ve çelik. magnezyum. Boyama ve kaplama. ancak bunların sağlık üzerindeki etkileri temel olarak merkezi sinir sistemine aittir. üzerinde kronik etkileri vardır. burun ve boğazda irritasyon. pirinç ve bronz alaşımları. kaynak elektrotları ve kaplanmış mesleklerde kanser riskinin arttığı tespit edilmiştir. Vanadyum Bazı çelik alaşımları. Diğer kronik etkileri arasında soluk borusunda yarattığı hasar sayılabilir. Nikel Paslanmaz çelik. Krom Paslanmaz çelik ve yüksek alaşımlı Akciğer kanseri riskini arttırır. Demir Oksitler Bütün demir veya çelik kaynak proseslerinde Sideroz – akciğerlerde toplanan partiküllerin yol açtığı iyi huylu bir en önemli kontaminandır. Sağlık üzerindeki etkisi Solunum iritanı. Molibden Çelik alaşımlar. Metal Dumanı Ateşi. paslanmaz çelik. inisiyatif ve enerji. problemleri yer alabilir. akciğer rahatsızlıkları ile de ilişkilendirilir. Akut etkisi gözlerde. Dumanlar kaynak işi. akciğerlerde sıvı birikimi ve zatürre yer alır. duyarlılık. Kanserojen olduğundan kuşkulanılmaktadır. Semptomları arasında titreme ve terleme yer alabilir ve genellikle 36 saate kadar devam eder. özellikle pirinç dökümün içinde bulunan çinkonun solunması metal dumanı ateşine yol açabilir. "Metal Dumanı Ateşi. Kronik etkileri arasında akciğerlerde aşırı sıvı birikmesi yer alır. vb. göğüs ağrısı ve solunum güçlüğü. "Metal Dumanı Ateşi. Birkaç grup solvent vardır. kaynak elektrotları. Çinko Galvanize ve boyalı metaller." kanserojendir.

prenarkotik sendrom (baş ksilen. Göz. halsizlik.Metal sanayisindeki farklı organik buharların kaynağı ve sağlık üzerindeki etkileri Gaz tipi Aldehitler (formaldehit gibi) Diizosiyanat Kaynağı Yapıştırıcılar ve pigmentlerle metal kaplama. (Fosjen. burun ve solunum sistemi için şiddetli irritandır. Önlem İşyerinde kullanılan kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına her zaman başvurulmalıdır (formların güncel olmasına dikkat edilmelidir). kromat ve nikel bileşenleri gibi bir dizi alerjen vardır. Eldiven kullanımı. Kimyasal maruziyetini önlemede izlenen genel ilkeler aşağıdaki gibidir (ayrıntılı bilgi için bkz. Metal işlerinde kullanılan sıvılar kesme. 140 . 1/3’i ise alerjik kontakt egzama olgularıdır. Toksik dermatit çoğunlukla derinin suyla (suyla çalışma) veya tahriş edici maddelerle tekrarlayan veya uzun süreli maruziyeti sonucunda oluşur.  Havalandırma (kaynağında yerel havalandırma sistemi kurmak genel havalandırmadan daha etkilidir). elektrolizle kaplama işinde kullanılan metaller –nikel sülfat ve potasyum dikromattır. Sağlık üzerindeki etkisi Gözler ve solunum yolu için iritandır. Fosgen Üzerinde artık yağ giderici solvent kalmış metal.) Fosfin Pas inhibitörleri ile kaplı metal. epoksi akrilatlar. boyalar. tepkimesi sonucu oluşur. reçineler Göz.) merkezi sinir sistemine zarar verebilir. Bu tür etkilenmelerin sık rastlanan örnekleri arasında temizleyiciler. denge bozukluğu. solvent ile kaynak/gaz kesimi Semptomlar geç ortaya çıkabilir. Metal kaplamada kullanılan poliüretan boya. sıçrama ya da sıvı bulaşmış parçaların ellenmesi durumunda olur. yapıştırıcılar. derinin tahriş edici yüzey etkin maddelerle yakın teması sonucunda toksik el egzamasına yol açabilir. yağ gidericiler. bu Rehberin Tozdan kaynaklanan meslek hastalıkları bölümü). Çok düşük etkilenim düzeylerinde dahi. Deri etkilenimi elleri sıvıya daldırma. böbreklere ve diğer inhibitörü ile kaynak/gaz kesimi radyasyonunun organlara hasar verebilir.  İşe giriş ve AKM’lerin (periyodik muayene) yapılması sağlanmalıdır. radyasyonunun tepkimesi sonucu oluşur. sersemlik hissi. İrritanlar çoğunlukla sıvı halde bulunurlar. yağ. Göz.  Kontakt dermatit veya egzama. astım veya diğer alerjik belirtilere yol açan duyarlılıklara neden olma potansiyeli fazladır. Alerjik kontakt dermatitte deri bir alerjenle temas ettiği için duyarlı hale gelir. Egzama olgularının 2/3’den fazlası toksik kontakt egzama. Boyalar. vb.  İkame (zararlı maddenin yerine daha az zararlı bir madde kullanılmalıdır).  Önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda KKD kullanımı son seçenek olarak değerlendirilmelidir.  Kontakt ürtiker. pas Gözler ve solunum sistemi için iritandır.  Kapatma (açık prosesler ve vasküler kapatma). delme ya da taşlama için işleme proseslerinde kullanılan sıvılardır. yapıştırıcılar. yorgunluk. maddeler bulunmaktadır. vb. Yağdan arındırma için kullanılan solventler.  Deri kanseri. Metal işlerinde kullanılan sıvılar arasında vernikler.) ağrıları. burun ve boğaz irritasyonu. Bu sıvıların kullanılmasındaki amaç sürtünmeyi azaltmak ve ortaya çıkan ısıyı yok etmektir. Mesleki deri hastalıkları Metal iş kolunda görülen mesleki deri hastalıkları arasında. Lehimlerde bulunan en önemli alerjen reçine. (Fosfin.) Solventler (toluen. burun ve boğaz için iritan.  Akne ve folikülit. vb.

genelde tehlikeli bir maddeye maruziyetten dolayı oluşur. Örneğin. Bu yüzden. kontakt alerjen içeren bir yapıştırıcı yerine deride duyarlılığa yol açmayan alternatif bir ürün seçilmelidir. kimyasal ile kullanıcının derisi arasında güvenli bir çalışma mesafesi sağlanır. bu önlemleri uygulamak her zaman olanaklı değildir. bir fabrikada metal işlerinde kullanılan sıvılarla temas eden çalışanlarda meydana gelen bir dermatit salgını sulu çalışma ya da prosesin bir parçası olan bir alerjenden kaynaklanıyor olabilir. Örneğin. polisiklik aromatik hidrokarbonlar. su toplama. en etkili ama en zayıf temizleyiciler tercih edilmelidir. döküntü ve kanamalar yer alır. yerel havalandırma sistemleri ile kapalı kabinler gibi yollarla etkin bir şekilde kontrol altına alınması da. Önlem  Belirli bir cilt rahatsızlığının nedenini doğru tespit etmek önemlidir. çatlama. Deriyi hemen suyla durulamak ya da sabunla yıkamak iritan ve alerjenlerden kurtulmak için genellikle yeterli ve en etkili yoldur. Semptomlar arasında kızarıklık.Bu sıvılar ve sıvıların içindeki katkı maddeleri çok kullanışlıdır ancak çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilirler. yapıştırıcı uygularken eller yerine spatula gibi bir gerecin kullanılmasıyla. mineral yağı ya da terebertinle temizlenmesi engellenmelidir. Hasarlı eldivenlerin kullanılması kişide sahte bir güvenlik duygusuna neden olabilir. Böylece el dermatiti etkin bir biçimde önlenmiş olur. geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının sanki suyla yapılan bir çalışma yapıyormuşçasına etkilenmesine neden olur. Örneğin. Dermatit deride meydana gelen enflamasyon nedeniyle oluşur. Etki altında kalan kişinin bağışıklık sistemi tepki verdiğinde. Folikülitin sık karşılaşılan semptomu papüller.  Olanak varsa.  İşte temiz kıyafetler giyilmeli ve yağlanmış ya da kimyasal madde bulaşmış iş kıyafetleri işten hemen sonra değiştirilmelidir. parafin. kaşıntı. kuruluk.  Eldivenler çalışanlara koruma sağlamakla birlikte kendileri de risk oluşturabilirler. derinin madde ile temasını veya etken maddenin sıçramasını ya da deriye işlemesini önlemek için iş prosesinin yeniden tasarlanması düşünülmelidir. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir. Duyarlı hale gelince de bu sorun genellikle yaşam boyu sürer ve çok küçük miktarlarda da olsa en ufak maruziyet yeni bir atağa neden olur.  Deri dezenfektanları ve temizleyicileri deriyi kirleticilerden arındırır. Belirtiler ve Bulgular Meslek kaynaklı deri hastalıklarının çoğu. Ancak. Aynı zamanda ellerin ya da derinin herhangi bir yerinin gaz yağı. Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilerek bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir. özellikle kaynak ve lehimleme gibi hava yolu ile bulaşan kirleticilerin arttığı işlemler sırasında kimyasalların deride birikmesinden kaynaklanan etkilenimleri azaltmaya yardımcı olabilir. Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı ve uygun şekilde kullanılmalıdır. kaynak arkından çıkan yapay ışık). Su geçirmez eldivenler. 141 .  Hava yolu ile bulaşan kirleticilerin. En yaygın deri hastalığı kontakt dermatittir (egzema olarak da bilinir). terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilen. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır. Herhangi bir soruşturma yürütmeden sorunun nedeninin bunlardan biri olduğunu kabul etmek bu rahatsızlığın gerçek nedenini gizleyebilir. duyarlı hale gelirler. UV ışınlar (örneğin. genellikle mineral ve çözünür yağlara maruz kalan metal sektörü çalışanlarında görülür. katran ve katran ürünleri deri kanserine neden olabilir. komedonlar ve püstüllerden oluşan daha çok yağlarla temas eden çalışanların kol ve uyluklarında görülen döküntülerdir. Alerjik dermatit bir alerjene ya da sensitizöre (duyarlılık arttırıcıya). şişlik. Folikülit saç köklerinde meydana gelen bir enflamasyondur.

Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu materyal/kimyasal farklı bir maddeyle değiştirilebilir ya da astımlı çalışan astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı başka bir yere yerleştirilebilir. örneğin iş rotasyonu. Hastalıkla ilişkili olarak rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) gibi diğer rahatsızlıklar da bulunabilir. öksürük ve göğüs sıkışması vardır. taşlama. Kaynak işinde kromiyum. toz azaltma teknikleri. örneğin proses kapatma. tertip ve çalışma uygulamaları. eldivenler. etkilenim mühendislik kontrol önlemleri kullanılarak en aza indirilmelidir. o Havalandırma (hem yerel hem de çevresel). tel çekme. Alışveriş dahi yapamadığınızı.  Solunum maskeleri. Metal iş kolunun diğer faaliyetlerinde metal işleme sıvılarının (özellikle sentetik olanlar) mesleki astıma yol açtığı gösterilmiştir. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum. Belirtiler işyerinde bulunan bir maddeden etkilenmenin hemen ardından gelişebilir. iyi düzen. Belirtiler arasında kişiyi en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır. buharın. Dökümhanelerde difenilmetan diizosiyanat. Çalışanlara iş ortamındaki tehlikeleri anlatmak önemlidir ve iş güvenliğini sağlamak için çalışanlara uygun eğitimin verilmesi 142 . o Etki altında kalan çalışan sayısını ya da etkilenim süresi azaltılabilir.  Duyarlılığa neden olan materyallerle çalışmanın güvenli yolları vardır. Bu durum da hastalığın herhangi bir işyeri faaliyetiyle olan bağlantısının açıkça gösterilmesini geciktirebilir hatta engelleyebilir. duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısını azaltan vardiya ya da yer değişiklikleri gibi. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler. geceleri de ortaya çıkabilir. Fakat ‘koruyucu kremler’ tam bir bariyer koruması sağlamazlar çünkü kimyasallar bir şekilde deriye nüfuz ederler. Diğer alerjenler için kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına bakılmalıdır. sondaj. kobalt. proseste ya da donanımda değişiklik (örneğin boyama için sprey uygulaması yerine rulo fırça kullanmak). Yumuşatıcı kremler derinin nemini korumak amacıyla hem çalışırken hem de mesai sonrası kullanılabilir. Tozun. Nemlendirici kremleri düzenli bir şekilde kullanmak derinin su kaybetmesinin önüne geçerek yumuşak tutar ve dermatit oluşmasını engeller. Etkilenme hem maça yapma hem de itiş kısmında olur. koruyucu gözlük ve iş kıyafetinden oluşan KKD’lar kullanılabilir. presleme) risk altındadır. dinlenme süreleri.  Eğer işyerinde kullanılan maddelerin değiştirilmesi mümkün değilse. dökümlerdeki boşlukları oluşturan maça parçalarını meydana getiren kumu yapıştırmak için “soğuk kutu” sisteminin bir parçası olarak kullanılmaktadır. Ancak bazen de belirtilerin ortaya çıkması birkaç saat sürebilir. merdivenleri çıkamadığınızı ya da çocuklarınızla oyun bile oynayamadığınızı bir düşünün. Mesleki astım Meslek kaynaklı astım işyerinde karşılaşılan bir alerjene karşı aylar ya da yıllar içinde geliştirilen duyarlılık dolayısıyla oluşan ve tedavisi olan bir solunum yolu rahatsızlığıdır. Kaynak yapan ve metal parçalarının imalatında ve işlemesinde çalışanlar (örneğin kesme. gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktada yerel aspiratör ve iyi ve güvenli kapatma uygulamaları yapılmalıdır. nikel ve alüminyum yapılan kaynağın türüne göre alerjen olarak sınıflandırılır. Belirtiler ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır: biri altta yatan kronik enflamasyon ve diğeri dönemsel ataklardır.

mesane ve cilt kanserine neden olabilir. Yıllar içerisinde metal işlemede kullanılan yağların solunmasının akciğer kanserine yol açabileceğine dair kanıtlar vardır. Güvenli çalışma. ● Metal dökümü ve kaynak işleri.  Sigara içimi önlenmelidir. ● Mekanik yağların kullanımı. Belirtiler ve Bulgular Belirtiler ve muayene bulguları kanserin türüne göre değişiklik gösterir. benzen.  Tehlikeli kimyasallar yerine kansere neden olmayan kimyasallar kullanılmalıdır (örneğin metal işleme sıvıları arasında mineral yağı bazlı sıvılar (kesme yağları. ● Kadmiyum oksit imalatı. ● Nikel . Mineral yağı içeren çözünmez sıvılardan etkilenmenin tekrarlanması aynı zamanda deri kanserine de neden olabilir.gerekir. nikel ve arsenik bileşenleri ve ikinci el duman. 143 . İşyerine ve işyerinde yapılan işlemlere ilişkin önemli kimyasal etkilenimleri arasında diğer kimyasalların yanı sıra asbest. Önlem  Çalışma yöntemlerini değiştirilebilir (örneğin sıcak su kullanımı/sabunla yağ giderme. Mesleki kanser Metal sektöründe çalışan kişiler kanserojenlere ya da kanserojen olduğundan kuşkulanılan maddelere maruziyet nedeniyle artan bir kanser riskiyle karşı karşıya kalabilirler. dizel egzozu. berilyum gibi kimyasallar aşağıda belirtilen sanayi alanlarında deri kanserine neden olabilir: ● Demir ve çelik dökümhaneleri. Asbeste maruziyet hala meslek kaynaklı kanser olgularının bilinen en önemli nedenidir. duman ve katrana maruziyet bulunmaktadır. ● Kromat imalatı. kromat. silika. ● Kadmiyum alaşımları ve pigmentler. kloroform. krom IV. Diğer kanserojenlerin belirlenmesi için malzeme güvenlik bilgi formlarına bakılması gerekmektedir. Kadmiyum.kadmiyum imalatı.  Kansere yol açtığı bilinen kimyasallar fiziksel kapatma ve yerel havalandırma yöntemiyle kontrol edilmelidir. soğutma sıvıları) yerine su bazlı alternatifler vardır).  Solunum maskeleri ve gaz geçirmez elbise gibi KKD'ler sağlanmalıdır. epoksi sertleştiriciler. nikel sülfit.  Çalışanlara eğitim verilmeli ve kendini koruma yolları sağlanmalıdır. düzen ve temizlik yöntemleri konusunda çalışanlara eğitim vermek yaralanmaların önüne geçmenin en iyi yoludur. Sigara içmek ve işyerinde kansere neden olan ajanlara maruziyetin bir araya gelmesi kanser riskini artırmaktadır. oksit. metal işleme sıvılarının yerine alternatif işleme yöntemlerinin kullanılması). Silika tozu çelik imalatında karşılaşılan bir tehlikedir ve akciğer kanseriyle ilişkilidir. Metal işlemede kullanılan sıvıların ve yağların (mineral yağlarının) akciğerler üzerindeki etkisi konusundaki bilgiler sınırlıdır. Dökümcülük ve maden dökümcüsü yapan işçiler polisiklik aromatik hidrokarbonlara maruz kalmaktadır ve bu da akciğer. formaldehid. ● Demir ve metal eşya imalatı.

Filtre derecesi kaynak prosesine ve akım düzeyine göre belirlenir. ark göz sendromu neredeyse her zaman geçicidir. Koruyucu maskenin kızılötesi ve ultraviyole ışınları emecek şekilde koyu filtre camı olması gerekir. ● Işık filtreleyen perdeler ve yansımayı azaltan yüzeyler hem kaynak çalışanlarının hem de alandaki gözlemcilerin korunmasına yardımcı olur. Bu rahatsızlığa aynı zamanda “ark göz” adı da verilir. Bu adlandırma. Ultraviyole ışınlara uzun süreli maruziyet kalıcı görme sorunlarına yol açabilir. Görüntü lekeli ya da bulanık hale gelebilir ve tedavi olmazsa geçici körlük oluşabilir. Kaynak işlemi hem kaynakçıya hem de kaynak işi yapılan yerin yakınlarında çalışan kişilere zarar verebilir. Neyse ki. etkilenmenin hemen ardından göz ağrısını veya görme sorunlarını fark etmeyebilir. Belirli bir akım düzeyi için çelik gibi ağır metallerle MMA ve MIG kaynağı yapılırken aynı derecede filtre kullanılabilir. Bu derece geçmesine izin verilen ışık miktarını belirtmektedir. Belirtiler ve Bulgular Bir kişi. Filtre camları siper numaralarına göre derecelendirilmektedir. Ark göz rahatsızlığının olası semptomlarından herhangi birini yaşayan bir kişi gözlerini temizlemek için suya tutmalı ve olabildiğince çabuk bir şekilde tıbbi yardım almalıdır. Tipik olarak gözde kaşıntı ve kanlanma oluşur. Fakat alüminyum gibi hafif metallerde MIG kaynağı yaparken ve MSG kaynağı için yüksek filtre derecesine gerek duyulur. ● Yakında bulunan diğer işçileri korumak için en az 2 metre yükseklikte paravanlar kullanılmalıdır. belirtiler etkilenmeden üç ila altı saat sonra gelişir. Çoğu durumda. Aşırı gözyaşı salgısı üretilebilir. yani derece ne kadar düşükse filtre de o kadar incedir. KKD kullanmadıkları için. Bu ilkeye dayanarak aşağıdaki adımlar atılabilir: ● Kaynak yapan kişinin arktan yayılan ışınlardan kaynakçı el maskesi ya da kaynakçı baş maskesi ve koruyucu giysi kullanılmasıyla korunması gerekmektedir. kaynak işleminin yapıldığı yerin hemen yakınında çalışan veya kaynakçıya yardım eden kişiler daha çok etkilenirler. kornea yanıklarının en yaygın görülen nedenlerinden birinin metal kaynağı veya ağır gazlı kesim işlemleri sırasında ortaya çıkan parlak elektrik arkından kaynaklanmasından ileri gelir.Fotoelektriğe bağlı gelişen keratokonjonktivit Keratokonjonktivit gözün dış katmanının (kornea ve konjonktiva) ultraviyole radyasyon nedeniyle zarar görmesine bağlı olarak gelişen bir rahatsızlıktır. 144 . Çok ender de olsa etkilenmenin uzun sürmesi ve tekrarlanması durumlarında lenste kalıcı hasar meydana gelebilir. Önlem Önleme için tek ilke koruyucu olmadan hiçbir zaman ark kaynağına bakmamaktır.

Bunların sonuçları-normal olarak değerlendirilenler de dâhil. Kimyasal madde maruziyeti olanların karaciğer fonksiyon testleri. 3. titreşim. yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler. Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisi çekimini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmeli.İSGÜM’e bildirilir). Tinnel ve İskemik testler yapılabilir. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi. böbrek fonksiyon testleri ve tam idrar tetkiki (TİT).Metal İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak metal iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir. Metal iş kolundaki yoğun toz ve duman maruziyeti nedeniyle solunum yolları ve akciğerin incelenmesi. Testler konusunda ayrıntılı bilgi son bölümde verilmiştir). (Kaynak ve tozlu işlerde çalışanların PA akciğer grafileri A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir. De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi. GBİK’in araştırılması.5 parmakta duyu kontrolü yapılmalıdır. Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır. Odyometri testi.        145 . deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması metal sektöründe çalışanlarda ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır. Solunum Fonksiyon Testleri. Tam Kan Sayımı Kan sedimentasyonu Kimyasal madde maruziyeti olanlarda o kimyasalın ya kendisinin ya da metobolitinin kanda veya idrardaki düzeyi analizi. karpal tünel semdromu yakınmaları varsa Phallen.

146 .

süre belirtilmeden “sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak. eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek” işyeri hekiminin görevleri arasında sayılmıştır. Erken Kontrol ve İşe Dönüş Muayenesi Ülkemizdeki çalışma yaşamına ilişkin mevzuatta işyeri hekiminin görevleri arasında açıkça belirtilmeyen erken kontrol muayeneleri birçok ülkede uygulanmaktadır. Erken kontrol muayenesinin süresini belirlerken. erken duyarlılığın ortaya çıkmasına izin verecek (hekimin muayenede veya laboratuvar yöntemleriyle saptayabileceği. hastalığın çalışana zarar vermeye başlamasından önce olmalı (hastalığın ilerlemediği. İşe dönüş muayenesi ise.2001). Ancak bu süre. Her etken için meslek hastalıkları tanı rehberlerinde süreler belirtilmiştir. Eğer bir işyerinde bir çalışanda işyerindeki etmenlerden dolayı meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık saptanırsa meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık tespit edilen çalışanın çalıştığı bölümdeki diğer çalışanlarında işyerindeki etmenlerden etkilenmeleri söz konusu olabileceğinden diğer çalışanlarında erken kontrol muayenelerinin yapılması gerekmektedir. Bu durumda nikel karbonil ile karşılaşmadan günlük yaşamını ve iş faaliyetini sorunsuz olarak sürdürebilecek olan kişinin. Pek çok işyerinde uygulanmamaktadır. gelişecek reaksiyon ile ilgili değerlendirmesi çalışma ortamı dikkate alınmadan yapılırsa. 147 . Bir yıl sonra yapılan periyodik muayeneye geldiğinde. optimum dönemi aşmamalıdır. durumları ve işle ilgili hastalık ya da meslek hastalığı dışı sorunlarda da) saptanan sağlık sorunu ile kişinin işi arasındaki uyum yeniden değerlendirilmelidir. aile hekimi ya da dermatoloji uzmanının yazdığı kortizonlu kremi aralıklı olarak 6 aydır kullanan çalışanın nikel karbonile karşı alerjisi (nikel dermatiti) iyi sorgulanmazsa çok rahat atlanabilir.IV. geri dönüşümsüz bir düzeye ulaşmadığı ve tedavi olasılığının hala çok yüksek olduğu). Yeni işe giren kişide oluşacak duyarlılığın bir yıl sonraki muayenede değerlendirilmesi için beklemek doğru değildir. İşe giriş muayenesinde çalışana. Sadece iş kazaları veya meslek hastalığı kuşkusu nedeniyle değil sağlıkla ilgili tüm sorunlarda (iş dışı kaza. çalışma ortamından kaynaklanabilecek sağlık sorunları konusunda bilgi verilmeli. Eski yönetmeliklerde “sağlık nedeniyle üç haftadan uzun veya meslek hastalıkları veya iş kazaları nedeniyle veya sık tekrarlanan işten uzaklaşmalarda. işe başladıkları günden itibaren (15) gün sonra adaptasyon muayenesine tabi tutulacak ve işin devamı süresince de. Adaptasyon muayenesi ya da erken kontrol muayenesi kavramına ulusal mevzuatımızda adı geçen tüzük dışında rastlanılamamıştır. Maddede “Bu gibi işlerde çalışanlar. dermatit tedavisi ön plana çıkacağından sorun sürer gider (Emiroğlu. işyeri hekiminin önemi tam kavranmamış görevlerinden biridir. bunların periyodik genel sağlık muayeneleri yapılacaktır” denilmiştir. Çalışanlarda kronik hastalıklar nedeniyle oluşabilecek duyarlılıklar da ancak erken muayene ile belirlenebilir. Maddesinde “atmosfer basıncından daha yüksek basınçlı yerlerde ve dalgıç odalarında yapılan çalışmalarda alınacak genel tedbirler” yazılmıştır. Son düzenlemelerde. 82. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’nün 82. sağlık durumu ile iş koşulları arasında olumsuz etkiden şüphelenen çalışanın erken kontrol muayenesine gelmesi sağlanmalıdır. yaralanma vb. işe dönüş muayenesi yapar” diye işyeri hekiminin görevleri arasında sayılmıştır. Erken dönemde çalışma ortamından kaynaklanan etkileşimler belirlenmekte ve önlemler alınmaktadır. İşine devam edip edemeyeceği gerekirse aynı işyerinde başka bir bölümde çalışması kararı işyeri hekiminin sorumluluğundadır. C. etkenin sağlık sorununa ilişkin belirtileri ve bulgularının ortaya çıkmasına yetecek kadar uzun) bir süre olmalıdır.

Kazanın oluşumunu inceleyen araştırmacıların. 34 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu. üretimin bir süre durmasına yol açan bir olay” olarak tanımlamaktadır. • Sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada. dıştan ve ani bir etkiyle meydana gelen ve kişilere zarar veren istenmeyen bir olaydır. beklenmedik ve sonucu istenmeyen bir olayı belirtmektedir. Diğer işyerleriyle karşılaştırma yapabilmek için İş Kazası Sıklık Hızı (İKSH) [Bir yıl içinde meydana gelen kaza sayısının. bilinmeyen ve kontrol altına alınmamış olan. eğitim düzeyi. Ülkemizdeki düzenlemelere göre ise iş kazası. • Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının. (çalışan sayısı x günlük çalışma saati x yıllık çalışma günü) ne bölünmesiyle elde edilen rakamın bir katsayıyla çarpılmasından elde edilir. çalışanın çalışma süresi (kıdem). makinelerin ve araç gereçlerin zarara uğramasına.G: 8 Mayıs 2008/ 26870 148 . “Önceden planlanmamış. Kaza. • İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle. R. ILO ise. etrafa zarar verecek nitelikteki olaylar” olarak tanımlamaktadır.G: 16 Haziran 2006/ 26200 ve 5754 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda. • Emziren kadın sigortalının. “dik duran domino taşları” modeli adını verdikleri yöntemle kaza incelemesi yaptıkları görülmektedir. cinsiyet. işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında. herhangi bir kasıt söz konusu olmaksızın meydana gelen.)] ve İş Kazası Ağırlık Hızı (İKAH) ’nın [iş kazası nedeniyle toplam işgöremezlik süresinin (saatinin).1. çalışan sayısına bölünmesiyle elde edilir (ve yaş.IV. İş kazaları WHO iş kazasını. Genel olarak “kaza” kavramı. R. • Sigortalıların. “Önceden planlanmamış. çoğu kişisel yaralanmalara. görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda. meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır34. çalışılan bölüm gibi çeşitli özelliklere göre hesaplanabilir.

İş kazalarının oluşumunda temel nedenler olarak görülmektedir. %19’u ise makinelerin arasına sıkışmaktan ve çarpmalardan ve %18’ise elektrik çarpması gibi tehlikelere maruz kalmaktan kaynaklanmaktadır (Gönel. koruyucusuz donanım. İnşaat sektörü. Güvensiz durum ve davranışlar. 149 . Japonya’da ise işgücünün %10’u inşaat sektöründe çalışmakta. ABD’de işgücünün %5’i inşaat sektöründe çalışırken.İnsan (Man): Hatalara neden olan insan faktörü. tesis gibi fiziksel faktörler.. 4. görülen iş kazası sonucu ölümlerin %15’i inşaat sektörüne aittir. 1. makine. bilgilendirme. Ortam-Çevre (Media): Bilgi. xk Bu modele göre. Zarar (ölüm veya yaralanma).%26’sı taşıma(yüksekten düşen nesneler) sırasındaki kazalardan. Ayrıca kazaların temel nedenleri (4M) ile açıklanmaya çalışılmıştır.Yıl içinde meydana gelen kaza sayısı İKSH= Çalışan sayısı ************************************************************************************************ İş kazası nedeniyle toplam işgöremezlik süresi (saat) İKAH = çalışan sayısı x günlük iş saati x toplam iş günü sayısı (k sabiti genelde 1 milyon alınır ve bir milyon iş saatinde ne kadarlık bölümünün iş kazası nedeniyle kaybedildiği ifade edilir. İnşaat sektöründe görülen iş kazası sonucu ölümlerin %30’u düşmelerden. en yüksek ölüm oranları. çalışma metotları ve çevresel faktörler. Buna göre. oysa görülen ölümlerin %42’si inşaat sektöründe görülmektedir.Yönetim (Management): Yönetimsel faktörler. tezgâh. S. 3. Kaza. 2. inşaat sektörüne aittir. 2010).). dünyanın hemen her yerinde en çok ölümlü iş kazasının görüldüğü sektörlerden biridir. kaza zinciri faktörleri şöyle sıralanmaktadır: Doğa koşulları (doğal yapı). İstatistiklerin de gösterdiği gibi.Makine (Machine): Uygun olmayan. Kişisel eksiklikler.

işyeri incelenmesiyle kanıtlandığı hâllerde. İSGİP kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). Bu durumlarda da işe dönen. inşaat ve metal iş kolları başta gelmektedir.G: 11 Ekim 2008/27021. Herhangi bir meslek hastalığının klinik ve laboratuvar bulgularıyla kesinleştiği ve meslek hastalığına yol açan etkenin. Ayrıca 4857 sayılı İş Kanununa göre ÇSGB Bölge Çalışma Müdürlüğü’ne iki iş günü içinde bildirim zorunluluğu da vardır. olmak üzere beş grupta toplanmıştır (Meslek hastalıkları tanı süreci. R. c) C Grubu: Pnömokonyozlar ve diğer meslekî solunum sistemi hastalıkları. gerekli ek ve tamamlayıcı muayeneleri yapılmalıdır. C. Meslek Hastalıkları Listesinde. önlemler alınmalıdır. bedensel veya ruhsal özürlülük hâllerini ifade etmektedir35. ç) D Grubu: Meslek bulaşıcı hastalıklar. Meslek Hastalıkları Meslek hastalığı: Sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık. kazanın olduğu yerdeki kolluk kuvvetlerine derhal ve SGK'na en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirmekle yükümlüdür. iş kazalarının metalden eşya imali.SGK istatistikleri değerlendirildiğinde. işe yeni başlayan acemi çalışanlarda daha sık görüldüğü ve özellikle kazaların büyük bölümünün 1-3 çalışanın olduğu küçük ölçekli işyerlerinde meydana geldiği görülmektedir. 35 Çalışma Gücü Ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği. o bölümde çalışanların tümü sağlık kontrolünden geçirilmeli. Ölümlü iş kazalarında da maden. İş Sağlığında Kayıt Sistem) ile yapılmalıdır (Tozan. SGK ve Bölge Çalışma Müdürlüğüne bildirimlerde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” (bkz. tedavisi tamamlanan çalışanın da görüşü alınarak hastalığa neden olan çalışma ortamı dışında. 150 . Meslek hastalıkları listesi Meslek hastalıkları. Ülkemizde hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı ve bu hastalıkların.2. maden ve inşaat işkollarında daha fazla olduğu. söz konusu hastalık. çalışanın eğitimi ve yetenekleri doğrultusunda başka bir bölümde çalışması sağlanmalıdır. İşyerinde çalışanlardan birine meslek hastalığı tanısı konulduğunda. diyabet gibi kronik sağlık sorunları ortaya çıkabildiği gibi bazı çalışanlar da büyük cerrahi operasyonlar geçirebilirler. Kendi adına bağımsız çalışan sigortalının tutulduğu meslek hastalığını bildirme yükümlüsü ise kendisidir. IV. 2011). İşveren iş kazasını. d) E Grubu: Fizik etkenlerle olan meslek hastalıkları. b) B Grubu: Meslekî cilt hastalıkları. iş gününün ilk saatlerinde ve mesainin son saatinde artış gösterdiği. meslek hastalıkları listesindeki yükümlülük süresi aşılmış olsa bile. Bazen çalışanlardan birinde ortaya çıkan bir hipertansiyon. ILO’nun meslek hastalıkları listesi ve daha ayrıntılı bilgi için bkz. Hizmet sözleşmesine bağlı olarak çalışan sigortalının meslek hastalığını bildirme yükümlüsü onları çalıştıran işverenleridir. Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun kararı ile meslek hastalığı sayılabilir. Ayrıca çalışma ortamına yönelik gerekli düzenlemeler. işten fiilen ayrıldıktan en geç ne kadar zaman sonra meydana çıkması hâlinde sigortalının mesleğinden ileri geldiğinin kabul edileceği Meslek Hastalıkları Listesine göre saptanır. a) A Grubu: Kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları.

151 . Bu bildirimde de “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır.Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’na hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde bildirimi zorunludur.

152 .

V. • • • • • Kurşun ile çalışan çalışanların. her 3 ayda bir. her 3 ayda bir. Aralıklı Kontrol Muayenesi (Periyodik Muayene) Ağır ve tehlikeli işler kapsamında çalışan tüm çalışanların en az yılda bir kez hekim raporu ile çalışmalarında sakınca olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayenesinden geçmesi önerilmektedir. 153 . İnsektisitler ile çalışan çalışanların. Kadın çalışanların ağır ve tehlikeli işler kapsamında hangi iş kollarında çalıştırılacağı belirtilmiştir. Civa ile çalışan çalışanların. her 6 ayda bir. 16-18 yaş grubunun (genç işçilerin) hangi işlerde çalıştırılacağı belirlenmiştir21. Arsenik ile çalışan çalışanların. Tozlu işlerde çalışan çalışanların. her 6 ayda bir Diğer iş kollarında muayene aralığı 1 yıldır. Bazı iş kollarında ve risk gruplarında bu muayeneler daha kısa aralıklarla yapılmalıdır. Ağır ve tehlikeli işlerde çalışan 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç işçiler için bu muayeneler en az 6 ayda bir yapılmalıdır. her 6 ayda bir. • Risk gruplarına göre AKM: • • • Hangi işte çalışırsa çalışsın 13-16 yaş arası çocukların işe giriş muayenesinde (İGM) çalışmalarında sakınca olmadığının hekim raporu ile belirlenmesi ve bu muayenelerin 6 ayda bir tekrar edilmesi gerekir. bu işçilere her 6 ayda bir kontrol muayenesi zorunluluğu getirilmiştir. Ayrıca kadın çalışanların hangi işlerde gece postalarında çalıştırılacağı belirlenmiş.

154 .

C).VI. Çünkü meslek hastalıklarının latent süreleri farklıdır. Özellikle bilinen kanserojen ve şüpheli kanserojen maddeler ve radyoaktif ışınlarla çalışanlar işten ayrıldıktan sonra yaşam boyu izlenmelidir (Emiroğlu. Bu nedenledir ki. Meslek hastalıklarının yükümlülük süreleri yasal mevzuatta verilmiştir. 155 . Bir çalışanın işten ayrıldıktan sonra dahi işyerinde maruz kaldığı etkenden dolayı meslek hastalığının ortaya çıkması için gereken en uzun süreye yükümlülük süresi denilir. İşten çıkış muayeneleri yasal zorunluluk olup. İşten Ayrılma ve Geç Muayene Ülkemizde çalışan işten ayrılırken ve ayrıldıktan sonraki yıllarda etkilendiği risklerle ilgili sonradan geç muayeneler yapılmamaktadır. Meslek hastalıklarının ortaya çıkma sürelerinde farklılık olabilir. işten ayrıldıktan sonraki yıllarda yapılacak geç muayenelerle ilgili ise yasal düzenleme yoktur. Geç muayenelerle ilgili yasal düzenlemeler yapılmalı ve genel organizasyon sağlanmalıdır. Gelişmiş ülkelerde dahi tüm kanserlerin 1/10'unun mesleki olduğu gerçeğinin yorumu bu oranın Türkiye'de daha fazla olabileceği şeklindedir. Geç muayenelerin yapılabilmesi için ulusal sağlık hizmet ağının örgütlü yapılanması. Çalışan işten ayrıldıktan sonra dahi çeşitli meslek hastalıkları ortaya çıkabilir. ülkemizde SGK'ya yapılan bir tane dahi mesleki kanser bildirimi bulunmamaktadır. kayıt sisteminin de düzenli olması gerekir.

156 .

Bir işyerinde çalışan için erken tanı. İGM ve AKM sonucu alınan önlemlere rağmen meslek hastalığı veya işle ilgili bir hastalık saptanmışsa diğer çalışanlara yönelik yeni koruyucu önlemlerin alınması ve hastalığın veya kazanın oluşturabileceği olumsuz psikolojik ve organik zararlar için çevreye yönelik önlemlerin sürdürülmesi gerekir. biyolojik izlemle. aynı bölümdeki diğer çalışanlar için koruyucu önlemi gündeme getireceğinden. rehabilitasyon. bireysel farklılıklar nedeniyle gözden kaçabilecek etkilenimler erken dönemde yakalanabilecektir. Sağlık Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Hastanelerine veya Devlet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanelerine. Bu işlemleri yapmaktaki amaç. erken tanıların artması toplumsal erken tanıyı sağlayacaktır. meslek hastalıklarından veya işle ilgili hastalıklardan şüphelendiği çalışanları meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına36 meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık şüphesi ile sevklerini yaparak ileri tetkiklerinin yapılmasını sağlamalıdır. işyeri RD sonuçlarına ulaşmalı ve risk yönetimi becerisi kazanmalıdır. Daha sonra gerekli tedavi. OSGB hekimi. yer-iş değişikliği ile çalışanın sağlık gözetimi devam ettirilmelidir. Hekim işyeri durum saptaması yaparak çalışma ortamı koşulları ve çalışma ilişkilerini incelemeli.VII. İşyeri hekimi. Böylece henüz maluliyet gelişmeden erken tanı koymak mümkün olacaktır. AKM’ye (periyodik muayenelere) verilen önem ile hastalığın saptandığı dönem arasında doğrudan ilişki vardır. izlemek ve riski kontrol altında tutmaktır. 36 Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastanelerine. Tüm bunların üstüne gerekli laboratuvar incelemeleriyle. Halen geri döndürülebilen bir evrede erken tanı koymak bu nedenle çok önemlidir. 157 . Örneğin. TSM hekimi. benzenin erken dönemdeki kan tablosu bozuklukları ileri dönemde aplastik anemi ve lösemi gibi malign değişimlere de neden olabilir. çözücüler organizmada geri dönüşü olmayan zararlara yol açabilir. zararlı etkenleri saptamak. aile hekimi veya ikinci basamakta hastanede çalışan hekim. Erken Tanı AKM’nin ne kadar düzenli yapıldığına bağlı olarak erken tanı olasılığı artmaktadır.

158 .

toksik gazlarla çalışılan bir ortam yerine odyolojik tetkikleri uygunsa gürültü düzeyi yüksek yerde kulak koruyucuları kullanmak koşuluyla çalıştırılabilir. İşitme kaybı başlamış olan bir işçi gürültülü ortamda değil de laboratuvar tetkikleri uygun ise gaz ortamında. iş-çalışan uyumunu sağlamak üzere çalışanın yerinin/işinin değişimine karar verilebilir. işe yerleştirilmeleri ve çalışabilmeleri için yardımcı olmak üzere yapılan hizmet ve kolaylaştırıcı uygulamalara verilen addır. İGM’de saptanamayan bir durum sonradan ortaya çıkarsa veya işe başladıktan sonra kullanılan bir kimyasal madde veya etkene karşı reaksiyon gelişirse ya da çalışanda kronik hastalıklar nedeniyle duyarlılık oluşursa. ilgi ve yeteneklerine uygun mesleklerde yetiştirilerek. mesleki rehberlik. istihdamlarını kolaylaştırmak ve mesleklerinde ilerlemelerini sağlamak amacıyla devamlı ve koordinasyon içinde sosyal ve tıbbi rehabilitasyon. Bu nedenle "uygun işe uygun çalışan" anlayışı çalışma ortamında yorumlanmalıdır (Emiroğlu. R. özürlü veya hasta olan kişilerin işten kopmamaları.. meslek edindirme. Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri nedir? Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri (Vocational Rehabilitation Service-VRS). riskler en aza indirilmeli. geliştirme ve değiştirme eğitimi. C. 2001). mesleğe hazırlık. İş değişimlerinde danışmanlık görevi işyeri hekiminindir22. açık emek pazarında bağımsız olarak çalışabilmeleri için yardımcı olmak üzere mesleki rehabilitasyonla istihdam yardımını birleştirir. mesleki rehberlik. Mesleki rehabilitasyon Özürlülerin işgücü piyasasında ihtiyaç duyulan. 159 . Mesleki Rehabilitasyon Meslek hastalıklarının tanı sürecinde çalışanın sağlığının olumsuz etkilenmesine neden olan etkenden uzaklaştırılması için. Örneğin. 37 Özel Mesleki Rehabilitasyon Merkezleri Hakkında Yönetmelik. Ancak kişisel koruyucu kullanımından önce zararlı etkenin kaynağında ve çalışma ortamında önlemler alınmalı. incinmiş olan. ilgi ve yeteneklerine uygun mesleklerde yetiştirilerek istihdamlarını kolaylaştırmak ve mesleklerinde ilerlemelerini sağlamak amacıyla devamlı ve koordinasyon içinde sosyal ve tıbbi rehabilitasyon. uygun donanımlarla çalıştırılabilir. ya hastaneye yatırılır. MESLEKİ REHABİLİTASYON Çalışma gücünün en az % 40’ını kaybetmiş olanların (özürlülerin). işgücü piyasasında gerek duyulan. işe yerleştirme ve takibine mesleki rehabilitasyon adı verilir37. hemoglobin değeri düşük olan veya sonradan düşen çalışan. mesleğe hazırlık.VIII. ya istirahat raporu verilir ya da yer veya iş değişikliği yapılır. geliştirme ve değiştirme eğitimi. meslek edindirme. çalışanda gelişen hastalık meslek hastalığını taklit edebilir veya iş gücü kaybına neden olacak kadar ciddi klinik tablo ile kendini gösterebilir. İş değişikliği yapılmaması durumunda. çalışan.G: 2 Mayıs 2006/26156. işe yerleştirme ve takibidir. engelliliği bulunan veya sağlık sorunları olan kişilere. Aslında ilk iki durumun sonunda da işyerine gelen çalışanın etkilenme ve ortam koşullarına bağlı olarak iş veya yer değişikliği gene gündemde olması ve işyeri hekimince çözüme kavuşturulması gereken bir sorundur. buna rağmen risk faktörü varlığını koruyorsa yer değişikliği önerilmelidir. Yer-İş Değişikliği. Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri (MRH).

R. el becerileri gibi parametrelerin işin gerektirdiklerine göre geliştirilmesi sağlanır. diyet. sağlık sorunları. ● Fizyoterapi (Fizik tedavi) ve rehabilitasyon: Yararlanıcının varolan fiziksel ve zihinsel yetenek düzeyi. Mesleki Rehabilitasyon Merkezleri 3 bölümden oluşur. işveren ile uyumlandırma. özürlü ile işveren arasındaki bağlantıyı kuran bölümdür. Mesleki rehberlik ve danışmanlık. Bu süreçte özürlünün bireysel özellikleri. Bu bölümde özür ve yaşam biçimi arasındaki ilişkinin belirlenmesi. ilgileri ve becerileri belirlenir. fiziksel kondisyon geliştirici egzersiz eğitimi. dayanıklılık. kuvvet. mesleki gelişim ve uyum. işe yönlendirme ve izleme hizmetlerini sunan. mobil değerlendirme ve mesleki rehberlik yapılır. çeviklik. Ayrıca bu bölümde işe yerleştirilen özürlüyü işyerinde izleme. hareket etme. Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü’ne kayıtlı. hız. Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik. işe yönlendirme ve izleme bölümü: Özürlünün kişisel özellikleri. özgeçmişi. Özürlü bireylere verilecek kursların programları. doğru oturma. ● Mesleki eğitim: Bireylerin yönlendirildikleri ve eğitim sonrasında sertifikalandırıldıkları iş kursunda eğitim almaları sağlanır. 1.G: 16 Aralık 2010/27787. mesleki danışmanlık. iş ile uyumlandırılması ve bu süreç sonunda fizyoterapi ve rehabilitasyon birimi ile birlikte kişinin uygun iş kursuna yönlendirilmesi yapılır. Fiziktedavi (fizyoterapi) ve rehabilitasyon bölümü: Yararlanıcının varolan fiziksel ve zihinsel yetenek düzeyi. kurs sonucu başarı durumu değerlendirilerek yararlanıcı ve işveren arasında bağlantı kurulur. yeterlilikleri. tıbbi değerlendirme. 2. 38 Özürlülük Ölçütü. mesleki eğitim belge ve sertifikasyonuna göre durumunu değerlendirip yararlanıcıya mesleki bilgilendirme. MRH iş arayanlara iş bulmalarında ve işlerini korumalarında yardımcı olur ve güvenlikli ve sürdürülebilir iş sağlamak için işverenlerle yakın bir şekilde çalışılır. Yararlanıcının gereksinimlerinin belirlenmesinden sonra gerekli fiziktedavi ve rehabilitasyon hizmetleri bu bölümde yerine getirilir. yararlanıcının ilgi. yetenek ve becerileri ile işin gerekleri karşılaştırılarak uygun mesleki eğitim alanına yönlendirilir. Mesleki eğitim bölümü: En az altı haftalık kursların düzenlendiği bölümdür. sağlık sorunları. verimlilik ve güvenlik açısından iş adaptasyonu ve iş yeri organizasyonu işlevlerini üstlenen bölümdür. sağlıklı yaşam için kardio-vasküler efor kapasitesinin belirlenmesi. iş ve özürlünün birbirine uyumlandırılması ile verimliliğin artırılması. merkezde ve sosyal çevrelerinde psikososyal uyumlarını desteklemek için resmi/resmi olmayan kurumlarla etkin bir iletişim kurmalarını sağlamak amacıyla çalışmalar yapılır. 3. ● Sosyal rehabilitasyon: Bu süreçte özürlü kişilerle evde. mobil değerlendirme. Özürlü kişilere ev ve merkezde yaşadıkları psikososyal sorunlarına yardımcı olmak için bireysel ve grup programları ve danışmanlık hizmetleri verilir. tıbbi değerlendirme.MRH’ nin hedefi özürlü çalışana yardımcı olmaktır. sigara bıraktırma eğitimleri verilir. eğitsel-mesleki gelişim ve yönlendirme iş ve mesleki danışmanlık çalışmalarını kapsar. bireysel ve grup programları ile danışmanlık hizmetleri verilir. özgeçmişi ile başvuru formları. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından çıkartılan yukarıda sözü edilen yönetmelik gereği açılabilen ve Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği’ne de bağlı olarak çalışan Özel Mesleki Rehabilitasyon Merkezlerinde şu hizmetler verilmektedir. İşe yerleştirilen özürlünün izlenmesi. Bu bölümde. ağırlık kaldırma ilkelerinin öğretilmesi. en az haftada bir gün ve üç ay boyunca devam etmelidir. ilgilerinin ve becerilerinin belirlendiği. Ayrıca çalışma kapasitesinin değerlendirilmesi. 15 yaşını doldurmuş ve özürlülük oranının en az % 40 olduğunu yetkili hastanelerce belgeleyenler bu hizmetlerden yararlanabilmektedir38. il milli eğitim müdürlüklerince onaylanan eğitim programlarına göre yürütülür. hijyenik eğitim. ● Mesleki rehberlik: Özürlünün özelliklerine ve varolan fırsatlara göre mesleki bilgilendirme. başvuru formları. yapıldığı bölümdür. yeterlilikleri. stres. 160 . duruş. ● Ergoterapi: Çalışma kapasitesinin değerlendirilmesi.

Ağır ve Tehlikeli İşlerde çalışacakların işe giriş ve AKM’nin Yönetmelikte belirtilen sağlık birimlerinde yapılması gerekmektedir. 1. işin niteliğine ve koşullarına göre bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı olduklarının fizik muayene ve gerektiğinde laboratuvar bulgularına dayanılarak hazırlanan hekim raporu ile belirlenmesi zorunludur. diğerleri için de en az yılda bir defa hekim raporu ile saptanması zorunludur. Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müessesleri Hakkında Kanun ile 992 Sayılı Seriri Taharriyat Ve Tahlilat Yapılan ve Masli Teamüller Aranılan Umuma Mahsus Bakteriyoloji ve Kimya Laboratuvarları Kanunu kapsamında Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı radyoloji laboratuvarları ile tıbbi tahlil laboratuvarları tarafından yalnızca kendi il sınırları içinde yapılması. Madde hükümlerinden anlaşılacağı üzere. İl Hıfzıssıhha Kurulu Kararları almış bu da toplum sağlığının korunması gibi hassas bir konuda farklı uygulamalar yapılmasına neden olmuştur. gıda işyerlerinde ve sıhhi müesseselerde çalışanların bulaşıcı hastalık taşıyıcılığı yönünden her 3 ayda bir muayene olma ve sağlık raporu alma zorunluluğu getirilmiş ve bu sağlık muayenelerinin de ücretsiz olarak belediye tabipleri veya hükümet tabipleri tarafından yapılacağı belirtilmiştir. İSGB. IX. resmi sağlık kurum ve kuruluşlarının yanı sıra. Sağlık Ocağı. işçi sağlığı dispanserleri. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacakların İşe Giriş ve Periyodik Muayenesi Tüm işe giriş ve AKM’sinde gösterilen titizlik burada da gösterilmelidir. 2219 Sayılı Hususi Hastaneler Kanunu kapsamında Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı özel hastaneler. sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi. 3153 Sayılı Radyoloji. Ayrıca sağlık raporunu verecek hekimin işyeri çalışma koşullarını bilmesi. Bu karışıklığı önlemek üzere Sağlık Bakanlığı yeni bir düzenlemeye gerek duymuş ve bu çerçevede. özel bazı çalışanlar için ayrıntılı muayene ve tetkikler gerektiren durumlarda yapılan muayenelerdir. Ülke genelinde bugüne kadar birçok ilde farklı düzenlemeler yapılmış. İşin devamı süresince de bu işlerde çalıştırılmalarında bir sakınca olmadığının 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç çalışanlar için en az 6 ayda bir. OSGB. çalışanların iş kaybına ve bu muayeneden kaçınmasına yol açtığı bilinmektedir. Ayrıca. özellikle büyük illerimizde söz konusu iş kollarında çalışanların fazlalığı karşısında resmi kurumlar ve belediyelere ait laboratuvarların portör muayenesi ve tetkikleri yönünden yetersiz kalması. Ancak. Özelliği Olan Muayeneler İGM ve AKM’nin yetersiz kaldığı. işyeri ortak sağlık birimi. çalışma ortamını tanıması gerekmektedir. Ancak ağır ve tehlikeli işlerde çalışacak olanların yapacakları/yaptıkları iş ile yaş ve cinsiyetleri Yönetmelikte belirtilmiştir. 9 Mart 2000 gün ve 23988 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik” de tanımlanan özel sağlık kuruluşları. portör muayenesine esas laboratuvar tetkiklerinin. 161 . Hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir21. Bu raporlar işyeri hekimi. Portör Muayenesi 1593 Sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 126 ve 127. 2. kimi iller yalnızca kendi illeri için özel tebliğler çıkarmış. Örneğin özel hastanelerden alınacak muayene raporları Yönetmeliğe göre geçersizdir.IX. IX. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu. Ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılacak çalışanlar (kadınlar dâhil) ile 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç çalışanların işe girişlerinde.

2. mevzuatta öngörülen şekil ve sürede İl Sağlık Müdürlüklerine derhal bildirimde bulunulması.1. 2 Kasım 2011 Tarih 28103 Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (Karar Sayısı: KHK/663) ile 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun. muayeneye istinaden gerekli tetkiklerin resmi kurum ve kuruluşlar dışında özel sağlık kurum ve kuruluşlarında yapılması halinde. Ancak. Resmi ve özel sağlık kuruluşlarında yapılan mikrobiyolojik ve radyolojik tetkiklerin sonuçlarını gösterir raporların 2 yıl süre ile saklanması ve tetkiklerin güvenirliğinin incelenmesi veya laboratuvarlar arası uyumsuzlukların tespiti amacı ile Sağlık Müdürlüğünce yaptırılacak inceleme ve tetkik bedelinin ilgili özel sağlık kuruluşu tarafından karşılanması. işe giriş muayenesi ile birlikte. birinci basamak sağlık kuruluşları tarafından görülmek ve tasdik edilmek kaydı ile geçerli sayılması. 4. 5. en az yılda bir) Bu tetkiklerin yeni işe başlayanlarda. Akciğer grafisi istenen kişilerin Sağlık Bakanlığı’na bağlı kuruluşlar (yataklı tedavi kurumları. 3. Portör muayenesine esas olarak yapılacak laboratuvar tetkiklerinde alınacak ücretler kamu ve özel sağlık kuruluşlarında. portör muayenesi yapılan sağlık kuruluşlarınca muayene ücreti talep edilmemesi gerekmektedir. giardia lamblia kistleri ve helmint yumurtaları yönünden. belirtilen eğitimleri almış kişileri 39 TC Sağlık Bakanlığı Portör Muayenesine Esas Laboratuvar Tetkikleri Genelge. “Madde 126. Portörlüğü tespit edilenlerin geçici işten uzaklaştırılması veya işyerinde yaptığı işin geçici olarak değiştirilmesi de dâhil olmak üzere hastalık yayılımını engelleyecek önlemler alınmalıdır39. Gıda işi ile uğraşanlarda ve sıhhi müesseslerde çalışanlarda portör taraması için yapılacak tetkikler şunlardır. Gaita kültürü. İhbarı zorunlu hastalıkların tespiti halinde. çalışanlarda ise periyodik portör taraması şeklinde yapılması ve sonuçlarına göre etkili bir surveyans sistemi uygulayarak laboratuvarlarda ve kliniklerde tanısı konulup. 162 .Gıda üretim ve satış yerleri ve toplu tüketim yerleri ile insan bedenine temasın söz konusu olduğu temizlik hizmetlerine yönelik sanatların ifa edildiği iş yeri sahipleri ve bu iş yerlerinin işletenleri. bütçe uygulama talimatında yer alan miktarlardan daha az miktarlarda olamaması gerekmektedir. birinci basamak sağlık kuruluşları ve Verem Savaş Dairesi Başkanlığına bağlı gezici tarama grupları) Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı özel radyoloji laboratuvarları. (Salmonella ve shigella yönünden. histolytica kistleri. taşıyıcılık özelliği olan enteropatojenlerle ilgili kaynak ve bulaşma yolları çalışmaları yapılmalıdır. en az yılda bir) Akciğer grafisi (Tüberküloz yönünden. yalnızca kendi il hudutları dâhilinde yapılması. Kanun uyarınca portör muayenelerinin ücretsiz olarak yapılması zorunlu olduğundan. çalışanlarına. en az 6 ayda bir) Boğaz ve burun kültürü (Staphylococcus aureus yönünden. hijyen konusunda bu iş yerlerindeki meslek ve faaliyetin gerektirdiği eğitimi vermeye veya çalışanların bu eğitimi almalarını sağlamaya. İşyeri hekimleri aşağıda sözü edilen Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hususları göz önüne alarak portör muayenelerinin yapılmasını sağlamalıdır. en az yılda bir) Dışkının mikroskobik incelenmesi (Entamoeba. a) 126'ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. 2005/9 27 Ocak 2005-1059. radyoloji uzmanı sorumluluğunda olmak ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumundan lisans almak suretiyle bir arabaya monte edilmiş gezici röntgen cihazı ünitelerinde portör muayenesi için mikrofilm veya standart akciğer grafisi tetkiklerinin.

126 'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması durumunda. G ve H sınıfı sürücü belgesi alacakların ilkokulu. İlkokul mezunu olmaları yeterli sayılır. 163 . A2. D ve E sınıfı sürücülerin en az ortaokulu veya 8 yıllık temel eğitimi bitirmiş bulunmaları. birinci fıkrada belirtilen iş yerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamazlar. B ve G sınıfı sürücü belgesi alacakların on sekiz. hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle yükümlüdür.D ve E sınıfı sürücü belgesi alacakların yirmi iki. iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu fıkra kapsamındadır. analiz masrafları iş yeri sahipleri ve işletenlerince karşılanmak üzere ilgili kurumlar tarafından yapılır. bu hastalıkla alakalı gerekli incelemeler. Bizzat çalışmaları durumunda.) yaşını bitirmiş olmaları zorunludur.2006 tarihinden itibaren beş yıl süreyle aranmaz. B. alınacak bir raporla hastalıklarının iyileştiği belgeleninceye kadar. (Üniversitelerin sürücü eğitimi veren yüksekokulları ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin askeri ihtisas görevleri için subay ve astsubay sınıf okullarında ve uzman jandarma okullarında açılan sürücü eğitimi kurslarından mezun olanlarda bu şart aranmaz. “Madde 127-126'ncı maddede belirtilen iş yerlerindeki hijyen eğitimine yönelik hususlara.” b) 127'nci maddesi aşağıdaki şekilde düzenlenmiş ve Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir. gerekmekle birlikte bu koşul 05. A2. C. bu iş yerlerinde çalışmaya engel bulaşıcı hastalıkların ve cilt hastalıklarının neler olduğuna. İçişleri ve Gıda. Sürücü Belgesi Alacaklarda Yaş Şartı A1. Aile hekimliği uygulamasına geçilmiş illerde bu raporlar TSM tarafından da verilebilir. Bu husus Emniyet Genel Müdürlüğü’ne bildirilir.çalıştırmaya. hangi meslek ve sanat erbabının 126'ncı madde kapsamında olduğuna ilişkin usul ve esaslar. Tabiplerce verilen sağlık raporlarında hekimin kaşe ve imzasının bulunması gerekir. Çalışanlar. Sürücü Belgesi Alacaklarda Öğrenim Koşulları: F. C. iyileşme hâlinin belirlenmesine. Tabiplerce verilen raporların gerçeğe uygun olmamasının tespiti halinde bu raporlar geçersiz sayılır ve sorumlular hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur. Tarım ve Hayvancılık Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.” IX. Sağlık. 3.07. bu maddenin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde yürürlüğe konulur ve anılan yönetmelik yürürlüğe girinceye kadar ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edilir. 126'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması hâlinde doğacak hukukî sorumluluklar ile bu durumdan zarar gören kişi veya kurumların hukukî yol vasıtasıyla talep edebilecekleri tazminat ödemeleri veya olabilecek diğer ödemeler iş yeri sahiplerine ve işletenlerine aittir. Bu tabipler bir daha sürücü adayı sağlık raporu veremez. Sürücü Muayenesi “Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik” gereğince. sürücü adaylarının genel sağlık muayeneleri pratisyen tabip veya uzman tabip tarafından bu Yönetmelik hükümlerine göre yapılır. Bulaşıcı bir hastalığı olduğu belgelenenler ile iş yerinin faaliyet ve hizmetlerinden doğrudan yararlananları rahatsız edecek nitelikte ve görünür şekilde açık yara veya cilt hastalığı bulunanlar. bizzat çalışan iş yeri sahipleri ve işletenleri de dâhil olmak üzere. A1. F ve H sınıfı sürücü belgesi alacakların on yedi.” “GEÇİCİ MADDE 1-127'nci maddede belirtilen yönetmelik. çalışan kişiler ise bu eğitimleri almaya mecburdurlar.

araç kullanma süresinden sonra 2 günlük hafta tatilini kullanmak zorundadırlar.5 saatlik araç kullanma süresi sonunda. Şoförler her 24 saat içerisinde 11 saat kesintisiz dinlenecektir. Günlük dinlenme süresi. Bu şoförler en fazla 6 günlük araç kullanma süresinden sonra 1 günlük hafta tatilini kullanmak zorundadırlar. silah.26 Eylül 2006 İçişleri Bakanlığı tarafından “Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik” çıkartılmıştır. Aracın en az iki şoförle kullanılması durumunda her 30 saatlik sürede her bir şoför en az 8 saat kesintisiz olarak dinlenecektir. Birleşik 2 hafta içinde toplam araç kullanma süresi 90 saati aşamaz. Hareket halindeki bir araçta. c) Büyük otobüs kullananlarının 26 yaşından gün almış olmaları. yataklı ve yapılışlarında özel dinlenme yeri olan araçlar ile şoförün rahat uyuyabileceği şekilde bölümleri bulunan 164 . bu kişilerden birinci fıkranın (b). (c). ilgili mevzuatın öngördüğü eğitimi aldığını gösteren belgeye sahip olmaları. f) Uyuşturucu. a) Taşıtın niteliğine uygun sürücü belgesine sahip olmaları. Daha sonra da Ulaştırma Bakanlığı’ndan Karayolu Taşıma Yönetmeliği çıkarılmış ve 4 kez de değişiklik yapılmıştır. 11 saatlik kesintisiz günlük dinlenme süresi haftada 3 defadan fazla olmamak üzere en az 9 saate indirilebilir. Düzenli seferler haricindeki uluslararası yolcu taşımacılığı söz konusu olduğunda şoförler 12 gün süreyle araç kullanabilirler. biri en az 8 saat kesintisiz olmak üzere iki veya üç ayrı süre halinde kullanılabilir. Ticari amaçla yük taşımacılığı yapan ve azami ağırlığı 3.5 tonu geçen araçların şoförleri ile ticari amaçla yolcu taşımacılığı yapan ve taşıma kapasitesi şoförü dahil 9 kişiyi geçen araçların şoförlerinin 24 saatlik herhangi bir süre içinde. Ve bu durumda günlük dinlenme süresi 1 saat daha eklenerek 12 saate çıkartılır.5 saatten fazla araç sürmeleri yasaktır. Bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetlerde çalışan/çalıştırılan şoförlerin. toplam olarak 9 saatten ve devamlı olarak 4. çalışma ve dinlenme süreleri bakımından 20/7/1999 tarihli ve 4411 sayılı Kanunla katılmamız uygun bulunan Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Yapan Taşıtlarda Çalışan Personelin Çalışmalarına İlişkin Avrupa Anlaşması (AETR) ile 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile 18/7/1997 tarihli ve 23053 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümleri ve ilgili diğer mevzuata uymak zorundadırlar. feribotta veya trendeki bekleme süresi ile araç kullanılmadan geçen süre. Şoförlerin çalışma ve dinlenme süreleri (1) Şoförler ve bunları çalıştıran yetki belgesi sahipleri. Bu şoförler sürekli 4. (ç) ve (d) bentlerindeki şartlar aranmaz. Alınan molalar günlük dinlenme süresi olarak sayılmaz. Bu molalar süresince şoförler başka bir işle meşgul olamazlar. başka iş olarak addedilemez. ç) 63 yaşından gün almamış olmaları. b) İlgili mevzuatın öngördüğü mesleki yeterlilik belgesine sahip olmaları. (2) D3 veya K2 yetki belgesi alan ve tek araç sahibi olan gerçek kişilerin kendi adlarına tescil edilmiş taşıtı bizzat kendilerinin sürücü olarak kullanmaları halinde.5 saatlik araç kullanma süreleri içerisinde en az 15 dakikalık molalar şeklinde de kullanılabilir. Bu süre. d)Şoförlük mesleği bakımından bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir sağlık raporunu yetkili sağlık kuruluşlarından her beş yılda bir almaları. Son değişiklik 31 Aralık 2010 da yapılmış ve buna göre profesyonel olarak şoförlük yapacak olanların bedensel muayene ile birlikte psikoteknik açıdan muayenelerinin 5 yılda bir yapılması gerektiği belirtilmiştir. insan ve gümrük kaçakçılığı ile terör suçlarından dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza almamış olmaları şarttır. e) Tehlikeli madde taşıyan taşıtları kullananlarının. eğer istirahata çekilmiyor ise en az 45 dakika mola almaları mecburidir. Hafta tatili en az 24 saattir. Bu molalar sürekli 4.

Bu şoförlerin araçlarının feribotla veya trenle taşınması durumunda günlük dinlenme süreleri bir kez olmak üzere kesintiye uğrayabilir. il. garajda veya yerleşim yerleri dışındaki karayollarında platform dışında park edip gerekli tedbirler alınarak geçirilebilir. şoförlerin kimler olduğunu. A1 Sınıfı (mopet-motorbisiklet) A2 Sınıfı (motorsiklet) A1. . kamyon ve çekici araçlarında takoğraf cihazı bulundurmaları ve bunların işler durumda olmalarını sağlamaları.Şehirlerarası yük ve yolcu nakliyatı yapan araçlarda. Bu şekilde kesintiye uğrayan dinlenme süresi 2 saat uzatılır.Araçlarına ait takoğraf kayıtlarını.Yük ve yolcu nakliyatı yapan kuruluş yetkililerinin şoförlerin çalışma sürelerini ve bu süre içerisindeki kural dışı hareketlerini izlemeleri ve kuralları ihlal etmeyi itiyat haline getiren şoförleri eğitmeleri ve bu konuda önleyici tedbirler almaları. psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesine tabi tutulurlar. şoförlerin gideceği yer ve güzergâhları dikkate almaları ve buna göre uğrayacağı. işyeri yoksa araçlarında muhafaza etmeleri veya ettirmeleri. gün ve saati ile gidilecek yeri kaydettikleri bir defter veya liste düzenleyerek kayıtlarını tutmaları. . araçlar park yerinde.Otobüs. . Günlük dinlenme süresinin iki bölümü arasındaki süre mümkün olduğunca kısa olmalıdır ve gümrük işlemleri de dâhil gemiye. Araç işletenlerinin. Motosiklet. 165 . Kanunun ilgili maddelerinde tanımlanan nitelikteki trafik suçlarını işleyen sürücüler. . ilçe veya durak yerlerinde yedek şoförleri hazır bulundurmaları zorunludur. Yük ve yolcu taşıması yapan araç işletenleri ile bu araçları sürenlerden.G: 11 Haziran 2009/ 27255. kayıt tarihinden itibaren 1 ay süreyle araçlarda. . 5 yıl süreyle de işyerlerinde.A2 Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 17 (Yaşını doldurup 18 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Mobilet. bu Yönetmeliğin öngörmüş olduğu çalışma ve dinlenme sürelerini göz önünde bulundurmak suretiyle. Psikoteknik Değerlendirme ve Psikiyatri Uzmanı Muayenesi Ticari olarak yük/eşya ve yolcu taşımacılığı yapan sürücülerin beden ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir raporu yetkili sağlık kuruluşlarından her beş yılda bir almaları zorunludur. feribota binmeden önce veya indikten sonra 1 saati aşamaz. ekte yer alan 4 sayılı Cetvel ’de tanımlanan usul ve esaslara uygun olarak. Muayene sonucu durumu uygun bulunan sürücülerin sürücü belgeleri Kanunun ilgili maddesinde belirtilen sürenin sonunda iade edilir40.Trafiğe çıkardıkları taşıtların cins ve plakalarını. R.araçlarda. işe çıkış yer. Scooter 40 Karayolu Taşıma Yönetmeliği.

Kamyonet. sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) Kullanabildiği Araçlar: İş Makinaları H Sınıfı (Engelliler İçin) H Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 17 (Yaşını doldurup 18 gün almış olmak. sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) Kullanabildiği Araçlar: Özel Otomobil (Engellilere Yönelik) Monoküler kişiler. Kamyon. Kamyonet D Sınıfı (Çekici. 2) Ticari araç kullanamaz. Minibüs. Tır E Sınıfı (Otobüs) E Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil. Minibüs. Monoküler Ehliyet İçin Yaş Sınırı: Aşağıdaki almak istediği ehliyet sınıfına göre (Yaşını doldurup gün almış olmak. Kamyonet. Çekici. 166 . A2. Kamyon. Otobüs F Sınıfı (Lastik Tekerlekli Traktör) F Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Lastik tekerlekli traktör G Sınıfı (İş Makinaları) G Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 18 (Yaşını doldurup 19'dan gün almış olmak. B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilir.B Sınıfı (Otomobil) B Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 18 (Yaşını doldurup 19'dan gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil. Tır) D Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil. Minibüs. sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) 1) A1.

progresif göz hastalığı. raporun verildiği ilin Sağlık Müdürlüğüne yapılır. muayeneyi yapan tabip tarafından uygun rapor verilir.). d) Eklem hareketlerinde kısıtlama. Bu Yönetmeliğe göre sürücülüğe engel hali tespit edilen veya hakkında karar verilemeyen sürücü adayı ilgili uzman tabip/tabiplere gönderilerek uzman muayenesi istenir ve verilecek rapor doğrultusunda işlem yapılır. ç) Malign tümör hikâyesi. zeka geriliği.Sağlık kurullarınca verilecek sürücü olur raporlarının düzenlenmesine esas olan sağlık muayenesinde sürücü adaylarında aranılacak sağlık şartları ile muayenelerine ilişkin esaslar Tabip tarafından. kronik böbrek yetmezli ği ve diğer hayati öneme haiz organlarda dekompanse yetmezlik). p) Renk körlüğü (Herhangi bir koşul aranmadan sürücü olabilirler. j) Epilepsi. b) Günlük hayatı kısıtlayan denge problemi. n) Psikotrop madde bağımlılığı. e) Ekstremite noksanlığı. itiraz edilen branşla ilgili olarak en az 3 uzman hekimden oluşan bir kurulda sürücü adayının değerlendirilmesi sağlanır. Bu konuda İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılmış Yönetmelikte belirtilen kriterlere göre sürücülüğe engel hali olmayanlara. demans. Verilen karar kesin olup itiraz hakkı yoktur. h) Organ yetmezliği (organ nakli geçirilmiş olması. Uzmanlar kuruluna da itiraz olduğu takdirde Sağlık Bakanlığınca belirlenecek bir kurul tarafından sürücü adayının değerlendirilmesi yapılır ve karar verilir. s) Derinlik duyusunun normal olması. f) Kas. HT. ü) Monoküler görme yönünden genel olarak değerlendirme yapılır. kalıcı pil implantasyonu).). t) Diplopi ve paralitik şaşılığı. a) İşitme kaybı. Raporlara karşı itiraz. u) Blefarospazm. ı) Santral sinir sistemi hastalıkları. Bu kurul raporuna göre işlem yapılır. katarakt. tendon ve bağ lezyonları. ş) Pitozis-hemipitozis. ğ) Kalp-damar hastalığı(anjinal yakınma. r) Gece körlüğü (Varsa gün doğumundan bir saat önce ile gün batımından bir saat sonraki zaman dilimi içerisinde kullanılabilir. angioplasti. sürücü adayında. baş dönmesi nedeni olabilecek bir hastalık. akut koroner sendrom tanısı. gündüz aşırı uyuklama hali). Sağlık Müdürlüğü tarafından. o) Görme derecelerinin uygun olması. progresifmuskuler distrofi. kişilik bozukluğu. k) Kas hastalıkları (myopati. c) Uyku bozukluğu (Obstrüktif uyku apnesi sendromu. i) Periferik sinir sistemi hastalıkları. kalp yetmezliği. m) Alkol bağımlılığı. g) Ağır diabetes mellitus hastalığı. l) Ruh hastalığı (ağır akıl hastalığı. kas-sinir kavşak hastalıkları). ağır davranış bozukluğu). afaki. ö) Görme alanının uygun olması. 167 .

D. Homonium ya da bitemporal defektler-hemianopik ya da kadranopik defektler sürüş için güvenli kabul edilmez ve bu şahıslar sürücü olamaz. (6) Gece körlüğü olanlar gün doğumundan bir saat önce. c) Periferik görme alanı kayıpları. gece körlüğü. (2) Görme derecesi. (8) Pitozis-Hemipitozis. herhangi bir koşul aranmadan sürücü olabilir. A2. (4) Görme alanı. retinapati gibi organik ve ilerleyici tabiatta olan hastalıklarda görme alanı defektlerinde normal binoküler görme alanı şartı aranır(Bu maddenin dördüncü fıkrasının (a) bendi uygulanır. H. Ancak araç kullanırken sürücü gözlüğünü takmak zorundadır. c)10/10 görme durumu: gözlük veya kontakt lensle iyi aydınlatılmış ortamda araçlarından 20 metre mesafeden 79 mm yükseklik x 50 mm genişlikteki şekil veya bir yazıyı okumalarını gerektirir. dik uzanımlı görme alanı kayıplarıdır. (7) Renk körlüğü olanlar. İki gözden herhangi birinde 120 dereceden az görme alanı olanlara monoküler sürücü belgesi verilir. başkaca kayıp alana dokunmayan. Monoküler olanlarda en az üzerinden bir yıl geçmiş olmalıdır. b) İkinci grup sürücülerde düzeltmeli veya düzeltmesiz olarak bir gözün görmesi 6/10 dan aşağı olmamak şartıyla her iki gözün görme derecesi toplamı 14/20 olmalıdır. ç) Monoküler sürücülerde görme gücü gören gözde 10/10 olmalıdır.Göz muayenesine ilişkin esaslar (1) Göz muayenesi açısından sürücü belgeleri aşağıda belirtildiği şekilde iki gruba ayrılır. a) Gözlükle düzeltme kabul edilir. a) Santral 20 derece içerisinde skotom olmamalıdır. a) Birinci grup sürücülerde düzeltmeli veya düzeltmesiz olarak bir gözün görmesi 2/10 dan aşağı olmamak şartıyla her iki gözün görme derecesi toplamı 10/20 olmalıdır. d) Gözlerin her ikisi birden kullanılıyor ise her iki gözde görme gücü toplamları 10 / 20 den daha az olan ve her iki gözün görme derecesi ayrı ayrı en az 0. E. 2) Hemianopsi ya da kadranopsi uzantısı olan santral görme alanı kayıplarından. b) Kontakt lens ile düzeltme kabul edilir. b) Periferik görme alanı.5) sürücü belgesi alamaz. Tek gözde santral skotom olanlar ve bu maddenin ikinci fıkrasının (ç) bendindeki görme derecesine sahip olanlar monoküler sürücü belgesi alabilir. F. Ancak araç kullanırken kontakt lenslerin takılması zorunludur. ç) Kabul edilmeyen santral görme kayıpları. (3) Görme Düzeltmesi. a) Birinci grup: A1. hiçbir sınıf sürücü belgesi alamaz. G. glokom.5 olmayan (sağ göz 0. 120 dereceden daha az görme alanına sahip olanlar sürücü belgesi alamaz. yatay düzlemde her iki gözde ayrı ayrı görme alanı 120 dereceden daha az olamaz. iki gözü olanlarda normal olmalıdır. yatay hattı kesen ya da yatay hatta dokunan. gün batımından bir saat sonra araç kullanabilirler. b) İkinci grup: C. iki gözü olanlarda. yatay düzlemde uzanan 3 veya daha fazla kayıp kümesi ya da herhangi bir uzunlukta ancak tek nokta genişliğinde.5 ve sol göz 0. B. (5) Derinlik duyusu. Her iki gözde santral skotom olanlar. 168 . 1) Santral 20 dereceye kadar olan alanda küme şeklinde veya tek nokta tarzında kayıp olmamalıdır.).

botilinum toksini kullanımı ile kontrolü kabul edilir. üst kapak kenarı primer pozisyonda iken pupillanın üst kenarına kadar iniyor. a) Hafif (1 dakikada 5 kez) olduğu durumlarda tıbbi görüş doğrultusunda sürüşe devam edilebilir. b) Monoküler veya binoküler kişilerde. fakat pupilla alanını engellemiyorsa ve görme dereceleri ikinci maddeye uygun ise sürücü belgesi verilir. (15) Şahsın tek gözü var. a) Grup 1 için özellikli gözlükler veya kapama ile diplopi kontrol edilebiliyor ve sürücü sürme işlemi sırasında bunlara dikkat edebiliyorsa. b) Grup 1 ve Grup 2 sürücü belgeleri için tıbbi destek alınarak iyi bir fonksiyonel adaptasyon ve rehabilitasyon sağlanmış ise. (9) Diplopi ve paralitik şaşılığı olanlara görme dereceleri ne olursa olsun sürücü belgesi verilmez (monokülerler dahil). Diplopi tanısı konulduğu anda sürücünün sürücü belgesine el konulur. 169 . diğer gözü yok ise veya sadece bir gözünü kullanabiliyor diğer gözde görme yeterli değilse (Bu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi) (Monoküler vizyon var ise). (13) Afaki. rehabilite edilemeyen diplopi gibi ilave durumlar olmadıkça. her bir grup için asgari standartlar mevcut olmak koşuluyla. c) Grup 2 sürücü belgesi için diplopi geçmiyor veya rehabilite edilemiyor ise sürüş izni verilmez. durağan olan 9 aylık ya da daha fazla süreli diplopide.0 görme keskinliği olmalıdır. tıbbi görüş doğrultusunda ve tıbbi kanaatte öngörülen aralıkta muayene ve kontrolleri yapılmak üzere bu maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarındaki şartları taşımak kaydıyla sürüşe izin verilir. Tek taraflı pitozisi olup pupili kapalı kişiler monoküler gibi işlem görür. b) Tek veya iki taraflı afak olanlar ameliyattan 6 ay sonra bu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendindeki görme şartlarına sahip iseler birinci grup sürücü belgesi verilir. (14) Progresif hastalıklar: Görmeyi zamanla azaltabilecek (katarakt. c) Psödoafaklar. bu sürücülerin muayeneleri yılda 1 kez tekrarlanır. Tek veya iki taraflı olduğu belirtilerek ilgili madde uygulanır. retinapatiler gibi) hastalıklarda görme durumu bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uysa dahi. (11) Blefarospazm. bu sürenin sonunda sürüşe izin verilebilir. gören gözün en az 1. şahsın yatay görüş alanı 120 dereceden daha az olamaz. b) Orta derecede (1 dakikada 5-10 kez) ise. b) Görme alanı. görme dereceleri bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uygun ise Grup 1 ve Grup 2 sürücü belgesi alabilir. c) Ciddi (1 dakikada 10’dan fazla) blefarospazmda ara ara tedavi edilebiliyor olsa dahi sürüşe izin verilmez. Bir gözün kapatılarak araç kullanılması bu grup için söz konusu olamaz. a) Görme gücü kriteri. ameliyatla düzeltilmiş veya ameliyatsız olarak hemipitozisi olanlarda. 9 ay sonra kapama için monokülarite kriterine uymak koşulu ile ilgili merkez görüşü alınarak sürmeye devam edebilir.a) Görme derecesi ne olursa olsun iki gözünde tam pitozisi olanlara sürücü belgesi verilmez. a) Tek veya iki taraflı afak olanlara ikinci grup sürücü belgesi verilmez. (12) Katarakta. makula dejenerasyonu. (10) Şaşılığı mevcut olup da binoküler görmesi olan ve görme dereceleri bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uygun olanlara sürücü belgesi verilebilir.

3) Kendileri açısından konulan kurallara uyup uymadıklarının denetlenebilmesi için sürücü belgelerine monoküler ibaresi yazılır. d) İmplante edilebilir kardiyoverterdefibrilatör implantasyonu yapılmış olan Grup 1 ve Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez. akut koronersendrom (Stabil olmayan angina pektoris. ç) Monoküler kişiler. ST yükselmeli miyokard infarktüsü ve ST yükselmesiz miyokard infarktüsü) tanısı almış olanlara ve koroner arter bypass cerrahisi uygulanan Grup1 ve Grup 2 deki sürücü adaylarına gerekli medikal tedavi ve/veya invaziv girişimleri tamamlandıktan 6 hafta sonra yapılacak olan egzersiz testinde. 1) A1. nöropati gibi gelişmiş olanlara ve insülin kullanmak zorunda olup kan şekeri regulasyonu sık hipoglisemiler nedeniyle sağlanamayan labil kan şekerine sahip olanlara ve bu durumu sağlık kurulu raporu ile saptananlara) sürücü belgesi verilmez. yerleşim yeri içinde 50 km. atrioventriküler bloklu ve hasta sinüs sendromu olanlardan kalıcı kalp pili takılmamış olanlara sürücü belgesi verilmez. 7) Gece araç kullanamaz (Gece: gün batımından bir saat sonrası ile gün doğumundan bir saat öncesidir. c) Kalp atım sayısı çok düşük (dakikada 40’ın altı). A ve B sınıfı dışında kalan sürücü adayları olup bunlardan: a) Anjinal yakınması olanlara. retinopati. a) Ağır diyabetes mellitus olgularında (diyabetik kronik komplikasyonlar örneğin. testi pozitif kılacak olan kriterler saptanmamış ise sürücü belgesi verilir. b) Anjiyoplasti işlemi uygulanmış Grup 2 deki adaylara işlemden 6 hafta sonra yapılacak olan egzersiz testinde. B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilir. 4) Kullanacakları araçların içinde. nefropati. (2) Kalp-Damar Hastalıkları. 6) Kullanacakları araçların azami hız sınırları. belirli aralıklarla muayene ve tetkik edilmek üzere sürücü belgesi verilebilir. 5) Sürücü belgesi aldıktan sonra yıl bir kez göz hekiminden sağlık raporu almaları zorunludur.) İç hastalıkları muayenesine ilişkin esaslar (1) İç hastalıklardan diyabetesmellitusda. b) Kontrollü diyabetlilere.c) Eğer şahıs herhangi bir nedenle hayatının herhangi bir durumunda tek gözlü (monoküler) olma durumuna gelmiş ise olayın üzerinden en az 1 yıllık adaptasyon süreci geçmeli ve sonunda şahsın 120 dereceden daha az olmamak koşuluyla görüş alanına sahip olduğu saptanmış olmalıdır. ç) Kalıcı pil implantasyonu ve başarılı kateter ablasyonu yapılan Grup 2 deki adaylara işlemden 6 hafta sonra sürücü belgesi verilir. Grup 1. testi pozitif kılacak kriterler saptanmamış ise sürücü belgesi verilir. 2) Ticari araç kullanamaz. yerleşim yeri dışında 18/7/1997 tarihli ve 23053 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 100 üncü maddesinde belirtilen hız sınırlarından 10 km daha az olmalıdır. Grup 2. sağında ve solunda olmak üzere en az 3 ayna bulunması zorunludur. 170 . A ve B sınıfı sürücü belgesi verilecek sürücü adayları. e) HT’si olan ve maksimal tedaviye rağmen istirahat TA: 200/120 mmHg'nin üzerinde olan Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez. A2.

b) Büyük organ nakli geçirmiş olanlara veya kronik böbrek yetmezliği olup diyaliz tedavisi görenlere. G Sınıfı Sürücü Belgesi alacak olanlarda işitme tam olmalı. c) İşitme cihazı kullananlar A1. g) Kalp yetersizliği ve kapak hastalığı tanısı konan ve ağır semptomatik (NewYork Kalp Cemiyeti Sınıf 3-4) olan Grup 1 ve 2’deki adaylara sürücü belgesi verilmez(bkz. G Sınıfı Sürücü Belgesi alamaz. ileri derecede ses kısıklığı. işitme cihazı ile kullanabilecekleri belgelerine işlenir. Diğer konjenital hastalığı olanlar ve başarılı cerrahi onarım yapılmış olanlara belirli aralıklarla kontrolden geçmek kaydıyla sürücü belgesi verilir. B Sınıfı Sürücü Belgesi alıp da bu durumda olanların ticari araç kullanamayacakları belgelerine işlenir. görme derecesi sürücü belgesi almaya elverişli olan işitme ve konuşma engellilere. XVIII. Kulak-burun-boğaz muayenesine ilişkin esaslar (1) İşitme kaybında. (3) Organ yetmezliğinde. a) Hayati önemi haiz organlarında dekompanse yetmezliği olanlara sürücü belgesi verilmez. D. (4) Sürücü adaylarında yapılacak laboratuvar testleri doktorun takdirine bağlıdır. ticari olmamak koşuluyla sadece otomobil kullanmak üzere H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. ğ) Konjenital kalp hastalığı tanısı konmuş olanlardan kompleks veya ciddi kardiyak sorunu olanlara sürücü belgesi verilmez.f) Hipertrofik kardiyomiyopati ve dilate kardiyomiyopati tanısı konmuş semptomatik olan Grup 1 ve Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez. işitme düzeyi işitme cihazı ile kötü işiten kulakta en fazla 50 dB olmak kaydıyla B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilirler. B Sınıfı Sürücü Belgesi alıp da ticari araç kullanacaklarda C. ilgili uzmanın görüşü alınmak suretiyle sürücü belgesi verilir. Ayrıca. solunum bozukluğu ve ileri derecede konuşma bozukluğu olmamalıdır. C. skatrisiel otit. İşitme cihazı kullandıkları halde B Sınıfı Sürücü Belgesi alanların ticari araç kullanmayacakları belgelerine işlenir. a) Labirent fonksiyonunu bozacak kulak-burun-boğaz hastalığı bulunanlara. e) Otoskleroz. Bunların kullandıkları aracın arka camının sol ve sağ üst köşelerine işitme ve konuşma engelli olduklarını belirleyen işaretler yapıştırılması ve yeterince dikiz aynaları ile araçların donatılması gereklidir. Normal kulak hava yolu eşiği 25 dB’den iyi işitmek üzere diğer kulaktaki kayıp 50 dB olmalıdır. (b) bendine göre değerlendirilir. 171 . ç) E Sınıfı Sürücü Belgesi alacak olanlar ile B Sınıfı Sürücü Belgesi alacaklardan ticari taşıt kullanacak olanlarda. (2) Günlük hayatı kısıtlayan denge problemleri ile ilgili. a) İşitme normal olmalıdır. kolesteatomlu veya kolesteastomsuz kronik otit. gibi ilerleyici kulak hastalıklarında yukarıdaki şartları taşımak koşuluyla en az 2 yılda bir muayene kaydı istenir. bir kulağı normal olmak koşuluyla. her iki kulakta 50 dB’den fazla işitme kaybı olan ve/veya işitme cihazından fayda görmeyen olgular bu kapsamda değerlendirilir. f) Bedenen ve ruhen sağlam. Bölüm). E. bu kişilerin ticari araç kullanamayacakları ancak. sürücü belgesi verilmez. d) Rudimental aurikula ve dış kulak yolu atrezisi olmamalı. eğer iki ve tek taraflı rudimental aurikula ve dış kulak yolu atrezisi bulunanlarda iletim tipi işitme kaybı varsa. E. presbiakuzi. A2. doğuştan veya sonradan meydana gelen ileri derecede şekil bozukluğu ve harabiyet olmamalıdır. D. timpanoskleroz. b) İşitmeyi yukarıda tarif edilenden daha kötü olan olgularda.

). kalça ve diz artrodezinde veya fonksiyonel olmayan ankilozlarda sürücü belgesi verilmez. b) Polisomnografi raporuyla apne/hipopne indeksi 15’den yüksek olanların profesyonel ehliyet alabilmeleri için medikal ve/veya cerrahi müdahaleler ile indeksleri 15’in altına inmeli ya da sürekli CPAP veya BPAP kullanmalıdırlar. D. (5) 45-60 yaş arası 5 yılda bir. ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanının raporu ile H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. b) Kalıcı trakeostomisi. c) El eklemleri: Her iki elin baş ve işaret parmaklarının hareketlerinin %75’ten fazla kaybında Ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanı raporu ile F ve H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. 60 yaş sonrası ise 3 yılda bir sağlık kontrolü gereklidir. c) Mevcut sürücü belgesine yukarıda tanımlanan koşullarda baş dönmesi nedeni olabilecek hastalıklardan herhangi biri teşhis edildiğinde el konması için gerekli bildirim yapılır. a) Uzak metastazı olmadığı sürece B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilirler. (3) Uyku bozuklukları (Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu. lokorejyonel ve/veya uzak metastazı olmadığı sürece A1. Ancak simetrik büyük ve eklemlerin ve aynı taraf diz. dirsek. Ortopedi muayeneye ilişkin esaslar 1) Eklem hareketlerinden. D. E. tanıklı uyku apnesi ve/veya yoğun gün boyu uyuklama hali olup ilgili uzman hekim tarafından Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu olduğu düşünülen adaylardan polisomnografi raporu istenir. Bir eldeki baş ve işaret parmağı dışındaki iki parmaktaki ankilozlarda C. Bundan daha az hareket sınırlılığı yapan el parmaklarında fonksiyonel durumdaki ankiloz ve artrodezlerde ortopedi uzmanı ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu ile A1. Lumbal vertebra eğilme ve dönme hareketlerini %75’den fazla engelleyen durumlarda da sürücü belgesi verilmez. dirsek eklemlerinin fonksiyonel ankiloz ve artrodezlerinde. G sınıfı dışında sürücü belgesi yine ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarının raporu ile verilebilir. Ortopedi uzmanının ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon 172 . C. E. b) Diğer eklem hareketleri: Her iki omuz. B. F ve H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. A2. G sınıfı sürücü belgesi alabilirler. Tedavi bitiminde sürücü belgesinin iadesi için gereken sürenin tespitinde yukarıda belirtilen süreler dikkate alınır. Profesyonel ehliyet talep eden 45 yaşından büyük ve vücut kitle indeksi 25 ve üzerinde olanlardan ise mutlaka polisomnografi raporu istenir (Bu kişiler çalıştıkları sürece her sene bu testi tekrarlamak ile yükümlüdürler. kalça. a) Bir elin başparmak veya başparmak dışında iki parmak noksanlığı veya noksan sayılacak şekilde fonksiyon kaybı olanlarda. A2. omuz. a) Vertebra (boyun ve bel) hareketleri: Kişinin baş ve boynunu arkaya döndürmesini ve bakmasını %50’den fazla engelleyen boyun vertebra ve boyun bölgesi hastalıklarında sürücü belgesi verilmez. Tedaviye hasta uyumu ile birlikte belirtilerin kontrol altına alındığının ve/veya apne/hipopne indeksinin 15 veya altına indiğinin ilgili uzman hekim tarafından rapor ile tespit edilmesi halinde ve yıllık kontrol muayeneleri şartıyla ehliyet verilebilir. Aksi taktirde her iki gruptaki adaya da sürücü olur raporu verilmez veya verilmiş olan sürücü belgesi geri alınır. (4) Malign (Kötü huylu) tümörler ile ilgili. gündüz aşırı uyuklama hali) ile ilgili. (2) Ekstremite noksanlığında.b) Baş dönmesi nedeni olabilecek hastalıklardan herhangi biri te şhis edildiğinde sürücü belgesi alması için gereken medikal ve/veya cerrahi müdahalelerden sonra sorumlu hekim ya da sağlık kuruluşunun yazılı kanaatine göre en erken 6-12 ay sonra sürücü belgesi alabilir. a) Her sürücü adayına uygulanacak anketin incelenmesi sonucunda horlama.

araç kullanmasını ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde ileri derecede bozuk olanlara. a) Kas. a) Santral sinir sistemi ile ilgili doğuştan veya sonradan geçirilmiş veya cerrahi girişime bağlı hastalıklarla ortaya çıkan uzuvların parezi ve paralizileri (duyusal. Üst ekstremitenin tek taraflı noksanlığında da Ortopedi uzmanının kanaatiyle. protezle fonksiyon uyumu iyi olmadığı. H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. a) İster doğumsal isterse hastalığa. nöroloji uzmanının kanaatine göre sürücü belgesi verilebilir. koordinasyon ve denge açısından). c) Geçmişte alkol bağımlılığı olanlar belirgin bir dönem alkol almadıklarını kanıtladıklarında bağımlılık konusunda uzman hekimin fikri ve düzenli tıbbi kontrollerle B sınıfı sürücü belgesi alabilir. multpl skleroz. motor nöron hastalıkları. b) Alkol bağımlılığı olanlar veya alkollü araç kullanmaktan vazgeçmeyenlere sürücü belgesi verilmez. motor. travma veya beyin sinir ameliyatına bağlı oluşmuş ağır akıl hastalığı olanlar. davranış ve uyumu belirgin ölçüde bozacak düzeyde kişilik bozukluğu. 173 . her iki el başparmak noksanlığı ve ileri derecede fonksiyon kaybı olanlara F Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. ortopedi ile fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının bulunduğu heyetçe tanımlanır. zeka geriliği olanlar. ortopedi uzmanı ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı raporu uyarınca H sınıfı sürücü belgesi verilir. ç) Psikotrop maddelere bağımlı olanlar veya bağımlı olmasa da düzenli olarak kullananlar sürücü belgesi alamaz. periferik nöropatiler gibi) hangi tür bir aracın kullanılabileceğinin sağlık kurulu raporu ile tespit edilmesi kaydıyla özel donanımlı motorlu araç kullanılmasına izin verilir. dürtü kontrol bozukluğu ve ağır davranış bozukluğu olanlar uzman hekim tarafından dikkate alınır. G sınıfı. ileri derecede artrit gibi) ve kronik nörolojik bozuklukların sonucu olan özürlülük hallerinde (Örneğin. tendon ve bağ lezyonları kalça. diz ve ayak bileği eklemlerini veya bu eklemleri oluşturan kemik hareketlerini %50’den az bozduğu ortopedi veya nöroloji uzmanınca belirlenenlere R ve H Sınıfı sürücü belgesi. Ancak. B ve H sınıfı. kalıcı ekstremite bozukluklarına bağlı özürlülük hallerinde (Örneğin. muhakeme. 1) Bu fıkranın (a) bendine uymayan durumlar için. Hafif derecede bozukluğu mevcut olanlara. ortopedi ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı tarafından özel tertibatlı araç kullanabilecek durumda olmadığı bildirilenlere H Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. Ruh ve sinir hastalıkları muayenesine ilişkin esaslar (1) Ruh hastalıklarından. Bunun dışındaki alt ekstremite noksanlık veya amputasyonlarında. Sağlık kurulu raporunda özürlülüğün ilerleyici veya statik olup olmamasına göre hastaya periyodik kontrollerin gerekli olup olmadığı belirtilir. daha fazla bozukluklarda H sınıfı sürücü belgesi verilir. Bu gibi durumlarda sürücünün ne tür bir cihaz ile veya hangi becerilere sahip olursa ne tür modifikasyonlar yapılmış araç kullanabileceğinin konunun uzmanınca saptanması kaydı ile özel sürücü belgesi almaya hak kazanır.uzmanının görüşleri doğrultusunda A. tendon ve bağ lezyonları. (2) Sinir Hastalıklarından. c) Alt ekstremite diz altı amputasyonlarında protezle fonksiyon kazananlara B. ortopedi ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının veya nöroloji uzmanının vereceği rapora göre işlem yapılır. hemiplaji/serebral palsi. 2) Her özürlü için kullanılacak özel tertibatlı araç. F. (3) Kas. amputasyon. parkinson. sürücü belgesi verilmez. b) Üst ekstremitenin dışında extremite noksanlığı (doğuştan veya sonradan) halinde Ortopedi ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu uyarınca H Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. demans (bunama) ve/veya yaşlılığa bağlı davranış bozukluğu olanlar.

myotonisi ve kas-sinir kavşak hastalıkları olan şahıslara sürücü belgesi verilmez. Nöroloji uzmanının kanaatine göre hafif vakalara yılda 1 kez muayene olmak kaydıyla A1. c) Epilepsi tespitinde sürücü belgesi verilmez. (3) Kas Hastalıklarından. Araçlarda bulundurulması gereken ilk yardım malzemeleri Araçlarda aşağıda belirtilen ilk yardım malzemeleri bulundurulması zorunludur. Şüpheli durumlarda klinik gözlem ve EEG tetkiki dikkate alınır. F ve H sınıfı sürücü belgesi verilebilir. 41 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 42 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin üçüncü paragrafındaki değişiklik. CİNSİ : MİKTARI : 2 Adet Büyük sargı bezi (10 cm x 3-5 m) Hidrofil gaz steril (10x10 cm 50’lik kutu) 1 Kutu Üçgen sargı 3 Adet Antiseptik solüsyon (50 ml) 1 Adet Flaster (2 cm x 5 m) 1 Adet Çengelli İğne 10 Adet Küçük makas (paslanmaz çelik) 1 Adet Esmark bandajı 1 Adet Turnike (En az 50 cm örgülü tekstil malzemeden) 1 Adet Yara bandı 10 Adet Alüminyum yanık örtüsü 1 Adet Tıbbı eldiven 2 Çift El feneri 1 Adet IX. İki ayağı felçli (parapleji). İş Makinesi Operatörü Muayenesi G sınıfı sürücü belgesi kapsamındaki iş makinelerinin sürücülerinin ve operatörlerinin eğitimleri ve eğitimde başarılı olanların sınav başarı belgeleri Milli Eğitim Bakanlığınca veya Milli Eğitim Bakanlığınca yetkilendirilen kurumlarca verilir. Milli Eğitim Bakanlığından izin alarak ve gerekli koşulları yerine getiren sürücü kursları ve Makine Mühendisleri Odası gibi kuruluşlar iş makinası operatörlük eğitimi verebilirler.G: 1 Ağustos 2008/ 26954. myopati ve progresifmuskuler distrofisi. A2. diğer vücut fonksiyonları normal olan şahıslara H sınıfı sürücü belgesi verilebilir. B. 4. R. Bu kurumların işleyişine ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak öğretim programları Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenir41. nöroloji uzmanının kanaatine göre sürücü belgesi verilebilir.b) Periferik sinir sisteminin etkilenmesi sonucu ortaya çıkan uzuvlarda parezi ve paraliziler araç kullanmayı ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde ileri derecede ise sürücü belgesi verilmez. 174 . Hafif derecede güçsüzlüğü varsa. İş makinesi operatörlerinin sağlık muayenesinde Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nce hazırlanan “Sağlık Kurullarınca Verilecek Sürücü Olur Raporlarının Düzenlenmesine Esas Olan Sağlık Muayenesinde Sürücü Adaylarında Aranılacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine İlişkin Esaslar” göz önünde bulundurulmalıdır.

kiremit döşeyicilerine. d) Yükseklik korkusu (akrofobi) olanlar. soy geçmiş. Kimi kaynaklarda 2 metrenin üzerindeki çalışmalar yüksekte çalışma olarak kabul edilirken Avrupa’da 1. baca. bedensel engelliler. arterioskleroz. Yüksekte çalışacak olanlara ek laboratuvar muayenesi. b) Periyodik muayeneler. kreatinin. Amerika’da 1. yılda bir kez yapılmalıdır. lağım. iskele. 2008). Bel omuru) üzerindeki yüksekliklerde yapılan çalışmaların “yüksekte çalışma” kabul edilmesi gerektiğini vurgulamaktadırlar. Ayrıca 3. görme bozukluğu. ek cetvel) b) Kronik hastalar. hipotansiyon. nörolojik hastalıklar (epilepsi). akciğer grafisi (toz riski varsa) ve odyolojik muayene (gürültü riski varsa). 5.IX. geçirilmiş miyokard infarktüsü). kalp ritim bozukluğu. kuyu açma. (Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü. R. A. EKG. metabolizma (kan şekeri). böbrek hastalıkları. psikiyatrik hastalıklar. Konunun uzmanları ise “kişiden kişiye değişen bu ölçünün hesabında insan bedeninin baz alınması gerektiğini ve L-2 vertebranın (2. direkte çalışma.4 metre üzerinde çalışırken düşen insanların % 85’inin hayatını kaybettiğini belirtmektedirler (Kaya. prefabrik yapı montaj. ayrıntılı baş-vücut denge işlevinin muayenesi ile görme ve işitme muayenesi. a) İlk (erken) kontrol muayenesi. yapı iskelesi. bedensel engelliler. işler. çelik yapı montaj. kule. ayrıntılı meslek öyküsü. onarım işleri (bina dış yüzeyi). gırgır vinçlerini çalıştıranlara ve kuyu. oluk ve her türlü dış boya işleri yapanlara. dolaşım sistemi hastalıkları (HT. tünel. metro. vertigo semptomu olanlar. alkol ve uyuşturucu alışkanlığı olanlar. Kalp yetmezliği. ilaç. Ülkemizdeki düzenlemelerde “Yüksekliği tabandan itibaren 3 metreden daha fazla olan ve düşme veya kayma tehlikesi bulunan yerlerde çalışanlarla. Yüksekte Çalışanların Muayenesi Yüksekte çalışma kavramı ülkelere göre değişlik göstermektedir.2 m kabul edilmektedir. a) Kadınlar. yüksekte temizlik. köprü. 175 . TİT. 18 yaş altında olanlar. galeri ve benzeri derinliklerde çalışanlara güvenlik kemerleri verilecek ve işçiler de verilen bu kemerleri kullanacaklardır” denilmektedir42. c) Baş ve boyun travması geçirenler. liman. fizik muayene). Yüksekte yapılan işlerde çalışamayacaklar. gemi yapımı. Yüksekte yapılan işler: Yapı işleri. hemogram. kronik hastalar ve yaşlılar için. 42 Yapı İşlerinde İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü.8 m. Yüksekte çalışacak olanlara işe giriş muayenesi: Genel işe giriş muayenesi (öz geçmiş. Yüksekte yapılan aşağıda belirtilen işlerde çalışacaklara iş risklerine uygun işe giriş muayenesi yapılmalıdır. inşaat. Yüksekte çalışacak olanlara AKM’si.G: 12 Eylül 1974-15004. vinç operatörü vb.

Yeraltı Çalışanlarının Muayenesi Yeraltında. IX. işin özelliğine göre. R. sedimantasyon hızına bakılmalı ve klinik yöntemlerle romatizma hastalığı aranmalıdır. çalıştıkları işlerden ayrılmalı. bu işlerden ayrılarak. Bu 2 dalma arasında. 3) Bir dalgıç. kontrol ve tedavi altına alınmalıdır44. en az 5 saat geçmelidir. iyice ayarlanmalı ve durum. solunum ve kemik sistemi hastalığı ve rahatsızlığı görülenler. İşveren gece postalarında çalıştırılacak çalışanların listelerini ve bu işçiler için işe başlamadan önce alınan ve periyodik sağlık raporlarının bir nüshasını ilgili 43 Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedibuçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik. en geç iki yılda bir defa işveren tarafından periyodik sağlık kontrolünden geçirilmesi gerekmektedir. işe başladıkları günden itibaren 15 gün sonra adaptasyon muayenesine çağırılmalı ve işin devam süresince de. 4) Bu gibi işlerde çalışacak olanlar. mümkünse gündüz postasında durumuna göre bir iş verecektir. 1) Dalgıç odalarında. 176 .00’de başlayarak en erken sabah 06.G. hava akımı olan ve yetersiz ışıklı işyerlerinde çalışacak olanların. Özellikle kalp.00’ya kadar geçen ve her durumda en fazla onbir saat süren dönemdir. eklemler ve göz üzerinde durulmalıdır. bunların periyodik genel sağlık muayeneleri yapılmalıdır. dalma derinliklerine ve basınca göre. bu işlere alınmamalıdır. 6. KKD’ler sağlanmalıdır. 5) Bu gibi işlerde çalışanlar. 44 İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü. 4) Periyodik olarak genel sağlık muayeneleri yapılmalıdır. 1) Yeterli suni aydınlatma sağlanmalıdır. saatte en az 40 metreküp hava sağlanmalı ve bu havadaki karbondioksit miktarı % 0. bir günde 2 defadan fazla dalmamalıdır.IX. kalkış. iyi işleyen kontrollü ve hassas yazıcı bir manometre ile izlenmelidir. Ayrıca kapalı yerde kalma korkusu (klostrofobi) olanlar yer altı işlerinde çalıştırılmamalıdır. Gece sayılan dönem içinde genel sebeplerle fazla çalışma yapılamaz. Atmosfer basıncından daha yüksek basınçlı yerlerde ve dalgıç odalarında yapılan çalışmalarda ise. ve solunum fonksiyon testleri ile birlikte kalp dolaşım. R. işe alınırken. İşveren çalışanların sağlık kontrollerinin masraflarını karşılar.G: 15 Nisan 2004/ 25434. 22 metreden fazla derinliğe. 7. Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren.K. bu işlere alınmamalıdır. en geç 20. özel durumlar dışında çalışanların gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez. çıkış süreleri için ilgili mevzuatta belirlenen esas ve süreler dikkate alınmalıdır43. Gece Çalışması Yapacakların Sağlık Muayenesi Çalışma hayatında gece. nemli. solunum ve kemik sistemleri üzerinde gerekli incelemeler yapılmalı ve sağlık yönünden sakınca görülenler. Gece çalıştırılacak işçilerden işe başlamadan önce sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğuna dair sağlık raporunun alınması gereklidir. nemli. derinliği ve bu derinlikteki basınca uygun şekilde düzenlenmeli. işe alınırken genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve özellikle kaslar. Bu konuda var olan mevzuata göre. Romatizma ve göz hastalığı olanlar. kontrol ve tedavi altına alınmalıdır. Özellikle romatizma ve göz hastalığı görülenler. Ek ve tamamlayıcı muayene olarak. Gece çalıştırılan çalışanların. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve özellikle E. dolaşım. 2) Çalışanlara. 3) Yeraltında.G: 11 Ocak 1974/14765. kişi başına. hava akımı olan ve yetersiz ışıklı işyerlerinde yapılan çalışmalarda nemin hava akımının ve yetersiz ışığın zararlı etkilerinden korunmak için. 2) Dalgıç odalarında 24 saatte su altındaki çalışma süresi. iniş.1’i geçmemelidir. Dekompresyon zamanı.

G: 7 Nisan 2004/25426. İşçi bu süre kadar dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz. Bu çalışanların muayeneleri her altı ayda bir tekrarlanır. işe başlamadan önce işyeri hekimi. R. gebe olduklarının hekim raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar47. Kadın işçiler. Belediye sınırları dışındaki her türlü işyeri işverenleri ile belediye sınırları içinde olmakla beraber. Bu çalışanların anılan sürelerdeki çalışmaları. 46 Kadın İşçilerin Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik. Hükümet veya belediye doktoru raporuyla belgelenmesi halinde. emziren kadın işçiler ise doğum tarihinden başlamak üzere altı ay süre ile gece postalarında çalıştırılamazlar. Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik. aksama. rutinlerde) bozulma. ana ve çocuğun sağlığı açısından gerekli olduğunun işyeri hekimi. bir hafta gece çalıştırılan işçiler bir sonraki hafta gündüz postasında çalıştırılmalıdır. vardiya dönüşümlerine dikkat edilmelidir. Ciltte bozulma. toplam uyku süresi sabit kalsa da tam dinlenemeden uyanma gibi sorunlar. gece postalarında çalıştırılabilmeleri için. sağlayacakları uygun araçlarla evlerine en yakın merkezden işyerine götürüp getirmekle yükümlüdür. R. On sekiz yaşını doldurmuş kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlenmiştir. R. Kadın çalışanların. Ancak gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir. kısa aralarla uyanma. atlatma. Hükümet veya belediye doktorlarına muayene ettirilerek. Sanayiye ait işlerde on sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç çalışanların gece çalıştırılması yasaktır45. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik. toplam uyku süresinde kısalma. diyabet gibi kronik hastalığı olanların işyeri hekimince olanaklar ölçüsünde gece çalışmasının önüne geçilmesi sağlanmalıdır.G: 9 Ağustos 2004/25548. Gece Çalışmasının Çalışanların Sağlıkları Üzerine Fiziksel Etkileri • Uyku sorunları: Uyku uyuyamama. Gece çalışacak çalışanların güvenliği sağlanmalı. Kadın işçiler her ne şekilde olursa olsun gece postasında yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz. gece çalıştırılması. geçiştirme. • • • • • 45 4857 Sayılı İş Kanunu RG:10 Haziran 2003/25134. işçi sağlığı dispanserleri. gece postalarında çalıştıracakları kadın işçileri. Fiziksel (bedenen) ve zihinsel yorgunluk. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Güvenlik Kurumu. gebe olduklarının doktor raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar. olanak oranında karşılanır. Kadın işçiler. 47 Gebe ve Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik. Emziren çalışanın doğumu izleyen 6 ay boyunca gece çalıştırılması yasaktır. Emziren kadın işçilerde bu süre. kadın çalışanın isteği üzerine. Kahve /Sigara tüketiminde artma.G: 14 Temmuz 2004/ 25522. işyeri ortak sağlık birimi. gündüz postalarına rastlayacak şekilde düzenlenir46. uykuya geç dalma. sağlık ocağı. çalışmalarına engel bir durumun olmadığına dair sağlık raporlarının alınması şarttır. beslenme ve uyku düzeninin önemli olduğu HT. işçi sağlığı dispanserleri. işyeri ortak sağlık birimi. Aynı işyerinde çalışan karı kocanın aynı gece postasında çalışma istekleri. KAH. Postası değiştirilecek çalışanın kesintisiz olarak en az on bir saat dinlendirilmesi gereklidir. Gece ve gündüz çalıştırılan ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde. işverence. Kadın çalışanın kocası da işin postalar halinde yürütüldüğü aynı veya ayrı bir işyerinde çalışıyor ise. 177 . bir yıla kadar uzatılır. posta değişim saatlerinde alışılmış araçlarla gidip gelme zorluğu bulunan işyeri işverenleri. Ayrıca.G: 6 Nisan 2004/25425. Gündelik düzenli işlerde (yemek vb.Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne vermekle yükümlüdür. kocasının çalıştığı gece postasına rastlamayacak şekilde düzenlenir. çökkünlük. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Güvenlik Kurumu. Aşırı iş yükü nedeniyle öz bakımını ihmal etme. R. sağlık ocağı.

8. İlgi kaybı (sosyal aktivitelere karşı). varis. geçiş dâhil). kaplamacılık işleri.5 (2 hariç) kg/cm2 basınçta 7 saat. akümülatör sanayii işleri. Ürtiker. Ajitasyon. çinko.5 hariç) kg/cm2 basınçta 4 saat. öfke (herkesin dinlenme saatinde çalışma). pnömokonyoz yapan tozlu işler. Vardiyada tek başınalık/desteksiz hissetme. mutsuzluk. Duygusal dalgalanma. 3) 30-35 (30 hariç) m. rahatlayamama. çıkış. yeraltı işleri. Anksiyete (hata yapma. su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işler.5 (3 hariç) kg/cm2 basınçta 5 saat.5-4 (3. civa. Antidepresan / anskiyolitik kullanımı gereği. tarım ilaçları kullanımı. gürültülü işler (85 dB ve üzeri). huzursuzluk. Yalnızlık (işte. IX. alüminyum. Yedi buçuk Saatten Daha Az Çalıştırılacak İşler Bir çalışanın günde yedi buçuk saatten daha az çalıştırılması gereken işlerle bunların her birinde en çok kaçar saat çalıştırılacağı aşağıda gösterilmiştir. havagazı ve kok fabrikalarıyla termik santrallerdeki işler. epilepsi ve nistagmusta nöbetlerin ortaya çıkmasında suni ışığın rolü). 1 nöbette 2-3 kez hipoglisemi. derinlik veya 3-3. 4) 35-40 (40 hariç) m. derinlik veya 3. çimento sanayi. cam. Değersizlik. Kişisel değerlerde farklılaşma. a) Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işler (iniş. Aşırı suçluluk (yetersiz bakıma yönelik). madenlere su verme işleri.5-3 (2. bakır. karpit. Gebelik komplikasyonları. dikkate alınmama. 2) 25-30 (25 hariç) m. unutma. derinlik veya 2. 178 . Emzirememe/ kesintiye uğrama. döküm sanayi. radyoaktif ve radyoiyonizan maddelerle yapılan işler. Çalışma Saatlerinin Çalışanların Psikolojik Sağlıkları Üzerine Etkileri • • • • • • • • • • • • • • • Spontan dikkatin azalması. Kendini güvende hissetmeme. unutkanlık. Hastalık sürecinde uzama/ iyileşmede gecikme. Kırılganlıkta artma /Hassasiyet /Çabuk sinirlenme. Psikolojik tükenme. kauçuk işlenmesi. HT’nin kontrol altına alınmasında güçlük. Sırt ve bel ağrıları. Gastrit / ülser.5 hariç) kg/cm2 basınçta 6 saat. asit.• • • • • • • • • Kronik hastalığı yönetememe (Tip 1 diyabet. gelecek ile ilgili kaygı-korku). Bacak ağrısı. Sosyal ayrımcılığa maruz kalma. iş arkadaşlarından yoksunluk-sosyal ve fiziksel yalıtılmışlık). kaynak. 1) 20-25 (20 hariç) m.5 Saat ve Daha Az Çalışması Gerekenler Bir çalışanın sağlık koşulları nedeniyle günde ancak yedi buçuk saat çalıştırılabileceği işler şunlardır: Kurşun ve arsenik işleri. Konstipasyon / bağırsak sorunları/ hemoroid. Dayanıklılıkta/güçte/mücadele gücünde azalma. derinlik veya 2-2. Sağlık Koşulları Bakımından Günde En Çok 7. Çaresizlik. demir ve çelik.

e) Ensektisitler. R.G: 15 Nisan 2004/ 25434. çözelti olarak hazırlanması ve uygulanması işleri 6 saat. 18 metreye kadar 3 saat. Kurşun izabe fırınlarının teksif odalarında biriken kuru tozları kaldırma işleri 4 saat. 48 Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedibuçuk Saat veyaDaha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik. paketlenmesi. 179 . Yönetmelik kapsamına giren işlerde çalıştırılan işçiler. d) Karbon sülfür işleri. Karbon sülfürden etkilenme tehlikesi bulunan işler 6 saat. Yönetmelik kapsamına giren işlerde fazla çalışma yapılamaz48. 2) Elementer civa bulunan ocaklarda görülen işler 6 saat. c) Kurşun işleri. Karbonatlı ve organik fosforlu ensektisitlerin yapımı.(Dalgıçlar için bu süreler. yukarıda belirtilen günlük en çok iş sürelerinden sonra diğer herhangi bir işte çalıştırılmazlar. 1) Civa izabe fırınlarında görülen işler 6 saat. b) Civa işleri. 40 metreye kadar olan derinliklerde 1/2 saattir).

180 .

Katılımcıların gerçekten ihtiyacı olan konularda. Öğrenme sonucu. “bireyin ve toplumun gereksinimlerini karşılayacak. Planlanarak. amaçları. 181 . kasıtlı olarak istendik davranışlar oluşturma sürecidir. Eğitim ise. tutumları ve değerleri. Çalışanların Sağlık ve Güvenlik Eğitimleri Çalışanların sağlık gözetiminde eğitimin yeri çok önemlidir.) Duyurusu önceden yapılarak. sağlıklı yaşam için kişilerin sağlıklarını korumalarını ve geliştirmelerini. beklentileri. Eğitim yoluyla olan değişme bireyin yeni bir davranışı kazanması biçiminde olabileceği gibi. öğrenmeyi sağlama ve rehberlik etme etkinliğidir. Öğrenme. • • • • • • • • • • • • Yetişkin eğitimi ilkelerine uygun. Grubun büyüklüğüne göre uygun ortamda. İnteraktif yöntemler kullanarak.X. Olabildiğince çok duyu organına hitap ederek. Olumlu eğitim atmosferi yaratarak. hedeflenen yönde (istendik) ve amaçlı olarak (kasıtlı) değiştirilebilir. hatalı maske kullanımının gözlendiği bir işyerinde “doğru toz maskesi kullanma eğitimi” de planlanabilir. İş kazaları ve meslek hastalıkları ile işle ilgili hastalıkların önlenmesinde ve sağlığın geliştirilmesine yönelik çabalarda “olumlu davranış değişikliğini sağlayacak” eğitim tekniklerinden yararlanılmalıdır. eskiden sahip olduğu istenmeyen nitelikteki davranışlarını bırakması biçiminde de olabilir.(yıllık çalışma planında yer almalı. tedavi olanaklarından yararlanmaları ve olumlu bir çevre yaratmalarını sağlayacak davranış değişikliğini oluşturmaktır”. Tozlu ortam çalışmalarında işe girişte “toz maskesi kullanma eğitimi” verilebileceği gibi. bireyin davranışlarında kendi yaşantıları yoluyla. Yönetimin onayı ve katılımı sağlanarak. İşyerlerinde planlanan eğitimlerin. Sağlık eğitiminin amacı. Eğitim yoluyla bireylerin bilgi ve becerileri. Planlı ve programlı öğretme etkinliklerine öğretim denilmektedir. öğrenilmiş bir davranıştır. Öğretme. Sigara içme istendik olmamakla birlikte. istendik ya da istenmedik davranışlar oluşabildiği gibi yanlış davranışlar da edinilebilir. Uygun oturma düzeniyle. Olanak varsa beceri uygulatmaya yönelik. bireyin çevresiyle etkileşimde bulunarak geçirdiği yaşantıların ürünü olan kalıcı izli davranış değişikliğidir. Yetkin eğitmen(ler)le.

Asıl işveren-alt işveren ilişkisi kurulan işyerlerinde. imzalı katılımcı listesi).G: 07 Nisan 2004/25426. araç ve gereç sağlamak işverenin görevidir49. Genelde işyerlerinde düzenlenecek eğitimlerin. yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek. işyerlerinde sağlıklı ve güvenli çalışma ortamının kurulması için gerekli önlemleri almakla yükümlü kılınmıştır.• • • Kayıt altına alınarak (ön-test. alt işverenle birlikte sorumludur. a) Genel İSG kuralları. onların karşı karşıya bulundukları mesleki riskler ve bunlarla ilgili alınması gerekli önlemler konusunda işyerlerinde İSG eğitim programlarını hazırlamak. c) Kaza. zaman ve para kaybına yol açacağı. R. Çalışanlar sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının tesisi için işyerinde düzenlenecek olan İSG eğitimlerine katılmak ve bu konudaki talimat ve prosedürlere uymakla yükümlüdürler. son-test. Çalışanları. Bu nedenle eğitimlere sürekli işini kaytaranlar gönderilir (iş kaybını azaltmak için). İşverenler. b) İş kazaları ve meslek hastalıkların sebepleri ve işyerindeki riskler. eğitimlerin düzenlenmesini. yaralanma ve hastalıktan korunma prensipleri ve korunma tekniklerinin uygulanması d) İş donanımlarının güvenli kullanımı. İşyerindeki eğitimler bir zorunluluk ya da yasal yükümlülüğün yerine getirilmesi olarak algılanmaktadır. çalışanların bu programlara katılmasını sağlamak ve verilecek eğitim için uygun yer. alt işverene ait çalışanların eğitimlerinden. 182 . pahalı olduğu düşünülmektedir. işyerinin faaliyet alanına göre değişiklik gösterse de. Katılımcıların beklentilerini değerlendirerek yapılmasına özen gösterilmelidir. Raporlanarak (yıllık çalışma raporunda yer almalı). 49 Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik. asıl işveren. Çalışanlara verilecek eğitim. Gerçekte eğitime ihtiyacı olanın gönderilmez (yine aynı gerekçeler).

Eğitimin planını yapan işyeri hekimi. İSG'ye ilişkin pek çok yönetmeliğimizde eğitime ilişkin konu başlıkları verilmiştir. iş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik eleman ile işyeri hekiminden yararlanılacağı gibi. depolandığı. İşyerinde çalışan sayısına göre bu hizmetin yerine getirilmesi ve 3 yılda bir ilkyardımcıların güncelleme (yenileme) eğitimlerine katılması zorunludur. n) Termal konfor şartları. Tüm kurum ve kuruluşlarda çalıştırılan her yirmi personel için bir. Bu maddede belirtilen eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerinin 4857 sayılı İş Kanunu ve alt düzenlemelerinde yer alan eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri yerine geçmeyeceğinin de altı çizilmiştir50. 51 İlkyardım Yönetmeliği. İşyerlerinde yine eğitim faaliyetleri içinde sayılması gereken. R. Ek-12 Bazı Yönetmeliklerde Belirtilen Çalışanlara Verilecek Eğitim Konuları). Bu eğitimin işyeri hekimi bulunan yerlerde işyeri hekimlerince.2004/25406. 50 Sağlık Bakanlığı Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunması Hakkında Yönetmelik. eğitim müfredatının ayrıca Sağlık Bakanlığınca yayımlanacağı yazılmıştır. işveren ve işçi kuruluşları veya bunlar tarafından birlikte oluşturulan ortak eğitim merkez ve birimlerinden. k) Kimyasal. İSG eğitimlerinde. satıldığı ve kullanıldığı işyerlerinde işyeri sahip ve işletenlerince. tehlikeleri. riskleri ve önlemleri. yetkilendirilmiş merkezden en az “Temel İlkyardım Eğitimi” sertifikası almış ilkyardımcının bulundurulması zorunludur51. m) Yangın olayı ve yangından korunma. ilgili mevzuata göre ağır ve tehlikeli işler kapsamında bulunan işyerlerinde. p) Elektrik. ancak İl Sağlık Müdürlüğü’nden yetki almış eğitim kurumlarınca verilebilen “ilkyardımcı eğitimi” de önemlidir. g) İşyerinde güvenli ortam ve sistemleri kurma. eğitim amaçlı merkezlerden. uzmanlık konularına göre. kuruluş ya da firmalardan. j) Uyarı işaretleri. Bazı büyük kuruluşlar kendi bünyeleri içinde “ilkyardım eğitim merkezleri” açarak bu konuda hayli yol katetmişlerdir. R. bu konudaki mevzuatta belirtilen hususları kapsayacak şekilde uygulanmasından işveren sorumludur. diğer işyerlerinde ise koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında toplum sağlığı merkezlerince verileceği ifade edilmiştir.2002/24762 Değ. Sağlık Bakanlığı’nca hazırlanan uçucu maddelerle ilgili yönetmelikte bunların üretildiği. verilecek eğitimin çeşidine göre.G: 5 Ağustos 2010/27663. bu hizmeti veren veya vermeye yetkili kurum. Uzman kişi veya kuruluşlardan hizmet alınması durumunda çalışanlara verilecek eğitimin. iş sağlığı güvenliği kurul üyeleri ve işveren bu konu başlıklarından haberdar olmalıdır. işçi veya işveren kuruluşlarınca kurulan eğitim vakıflarından. çalışanların yılda en az bir kez olmak üzere konuyla ilgili yeterli ve uygun eğitimi almalarının sağlanacağı belirtilmiştir. Yönetmelik eklerinde eğitim konuları verilmiş. 183 . r) İlkyardım.03. f) Yasal mevzuat ile ilgili bilgiler. l) Temizlik ve düzen. Yıllık Çalışma Planı hazırlanırken eğitim konularının bu başlıkları da içermesine özen göstermelidir (bkz. fiziksel ve biyolojik maddelerle ortaya çıkan riskler. i) Ekranlı ekipmanlarla çalışma.G: 22. iş güvenliği uzmanı. kurtarma konularını kapsamalıdır.e) Çalışanların yasal hak ve sorumlulukları. o) Ergonomi.05. 18. her on personel için bir olmak üzere. h) KKD kullanımı. İSG konularında İş Müfettişi olarak görev yapmış olanlardan yararlanılabilir.

184 .

pazarcılık. kadın. Düşük ücretle. cinsel istismara açık çalışırlar. kadın çalışanlar. yeryüzü mal varlığının ise yüzde birine sahiptirler. İSG hizmetlerinden yoksun. birden fazla iş kazası geçirenler. seyyar satıcı. Ayrımcılığa maruz kalırlar. taşeron çalışanları. Bunlar daha çok çapacılık. Fiziksel. Çalışma koşullarını işveren belirler. Bazı kaynaklarda çalışma yaşamının risk grupları olarak adlandırılan bu kişilerin karşılaştıkları riskler nedeniyle fiziksel. Dinlenme araları veya tatil yoktur. kronik hastalığı olanlar. Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar Kimler “duyarlı” grup* •Demografik nedenle “duyarlı” –Çocuk-genç / kadın / yaşlı •Sağlık-sosyal sorunları olanlar –Hasta-sakat. engelli çalışanlar ve eski hükümlü çalışanlardır. sosyal güvence ve sendikal örgütlenme hakkı olmaksızın çalışırlar. biyolojik ve ruhsal etkilenme düzeyleri diğer çalışanlara göre daha yüksek olduğundan özel olarak korunması gerektiği bilinmektedir. Bazen bu gruplar emzikli kadın işçiler. sözel. 2 yaşından küçük çocuğu olan kadın çalışanlar. toplayıcılık gibi kırsal alanlardaki tarım işlerinde. çalışan nüfusun üçte birini oluşturan kadınlar. eğitimsiz … •Ayrımcılık konusu –ırk-dil-din-siyasi görüş … “azınlık gruplar” •Kolay “manipule” edilenler – sömürülenler –Çocuk. İş bitene kadar çalışılabildiği kadar çalışılır. XI. yaşlı çalışanlar. göçmen çalışanlar gibi grupların katılmasıyla daha da genişletilmektedir.  20 yaşındaki bir kadının kaldırma gücü. baraka vb. yoksul … •Göçmenler – “sığınmacı” *(Nazmi Bilir-İSGİP Projesi-Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar Sunumu) Çalışma yaşamında incinebilir ya da hassas gruplar olarak belirtilenler çocuk ve genç çalışanlar. dünya gelirinin onda birine. aynı yaştaki bir erkeğin %65’idir. iş güvencesi. 1. tuğla-kiremit fabrikası ya da inşaat işleri gibi geçici işlerin yapıldığı yerlerde. eğitimsiz … •Organize olmayan (olamayan) kişiler –Dağınık çalışanlar. hamal gibi kayıt dışı işlerde ya da kendi evinde “parça başı” çalışan kişilerdir. Yaşam alanları. Günlük çalışma süresi belirsizdir. denetim dışı çalışırlar. boya. Sorunları bilinse de çok yerde dile getirilmez. Grubun başında bulunan kişinin ya da işverenin insafına kalmıştır. badana. 185 . çalışma yerlerinin hemen yanında işverenin belirlediği çadır. Sayıları bile net olarak bilinmemektedir. bir yerdir. Yaptıkları işler genellikle tehlikeli işlerdir. Çalışma Yaşamında Kadınlar Dünya nüfusunun yarısından fazlasını.XI. işporta.

yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların postüral (duruş) sorunlarını ve kaza riskini azaltacak şekilde yeniden düzenlenmelidir. 55 yaşında bir kadında bu oran %55’e düşmektedir. A.  Düşük veya ölü doğum yapmış veya doğumdan sonra bebeğini kaybetmiş işçiyi stresten korumak için özel itina gösterilmelidir. erkekler için 25. merdiven gibi yüksek ve düşme tehlikesi olan yerlerde olmaması için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.5. femur-tibia arasındaki açıyı küçültmekte. Kadınlara özgü adet kanamaları ve buna ilişkin düzensizlikler kadının dikkat. çalışma ortamında uygun sıcaklık. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların güvenlik ve sağlığı için tehlikeli sayılan kimyasal.  Çalışanın uygun tıbbi ve diğer destekleri alabilmesi için gerekli düzenlemeler yapılmalı. Kadınların hemoglobin düzeyleri erkelerden % 20 daha azdır. kadınlar için 24. Kadınların vücudunda bulunan su miktarı erkeklerden daha azdır. Kadınlar erkeklere oranla daha fazla yağ dokusu içermektedir.         İtme-çekme gücü ise aynı yaştaki erkeğin % 75’idir. yağda çözünen maddelere (solvent.  İş stresi ile ilgili olarak. Bu nedenle sıcağa dayanma gücü erkeklerden daha azdır (1985 NIOSH kriterlerine göre. çalışanların yaptıkları işle bağlantılı hareketleri. mümkün olan durumlarda oturması sağlanmalı. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların çalışma saatleri ve ara dinlenmeleri geçici olarak yeniden düzenlenmelidir. performans ve verimliliği olumsuz etkilemektedir (Bilir. ayakta çalışması gereken işlerde. Kadın kas kütlesi erkeğe oranla daha azdır.  Çalışma hızının. çalışma koşulları. Bu kadınların olabildiğince oturarak çalışmaları sağlanmalıdır. Yıldız.N. duruşları. müşterilerle ve üçüncü kişilerle ilişkiler.  Çalışma bölgesi ve çalışma düzeni. acil yardım prosedürlerinde bu durum göz önüne alınmalıdır. N. zihinsel ve bedensel yorgunluğu da kapsar. saatlerinin ve işteki yoğunluğun çalışanın önerileri dikkate alınarak olabildiğince uygun hale getirilmesi için gerekli koşullar sağlanmalıdır.. Çalışmanın böyle düzenlenmesinin mümkün olmadığı durumlarda dinlenme araları artırılmalı. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanı iyi. işini kaybetme korkusu gibi stres faktörlerinden koruyucu önlemler alınmalıdır.. pestisid. sürekli oturarak veya ayakta çalışması engellenmelidir. Bu nedenle kadınlar.  Gebe. gebe. ayrıca hamileliğin gelişimine göre gerekli önlemler alınmalıdır.  Gebeliğin durumuna göre yorgunluğun ve diğer postüral sorunların azaltılması veya ortadan kaldırılması için dinlenme araları gereksinime göre daha sık ve uzun olarak düzenlenmelidir. 186 . kadınlarda disk hernisi riskini artırmaktadır. özellikle gebelikte vücut ağırlık dağılımının değişmesi nedeniyle. bu da kadınlarda diz dislokasyonlarını kolaylaştırmaktadır. Kadın omurgasının erkek omurgasından uzun olması. HASAK) Gebe. karsinojen) daha fazla maruz kalmaktadır.4 olarak belirtilmiştir). fiziksel ve zihinsel yorgunluğun önüne geçilmelidir.  Gebe çalışanın. Ancak zorunluluk halinde gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın yalnız çalıştırılması gerektiğinde işyerinde bulunan diğer çalışanlarla kolayca iletişim sağlayabilmeleri için gerekli önlemler alınmalıdır.  Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın yalnız çalıştırılmaması esastır. çalışma saatleri. fiziksel ve biyolojik etkenlerin ve sanayi proseslerinin işçiler üzerindeki etkileri değerlendirilerek bunlar için alınacak önlemler aşağıda belirtilmiştir.  Yüksekte çalışmalarda. Söz konusu çalışanların çalışma saatlerinin gece süresine ve gebe çalışanların çalışmalarının günün erken saatlerine rastlamaması için gereken önlemler alınarak. gebe. Erkeğe oranla daha geniş olan erkek pelvisi. Bu önlemler. gebe çalışanın çalışma yerlerinin platform. iş yükü. Kadınların solunum kapasiteleri erkelerden % 11 daha azdır.

üreme için toksik ve emzirilen çocuğa zararlı olabilen kimyasalların üretildiği. gebe çalışanın çalıştığı yerdeki gürültü düzeyinin. 1)Şok ve titreşim ile ilgili olarak. a) Fiziksel etkenlerden. kanserojen.2004 tarihli ve 25488 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelikte tanımlanan grup 2. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın iyonize olmayan radyasyon kaynaklarından etkilenmesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın yaptığı işin niteliği göz önünde bulundurularak çalıştığı yerlerin sıcaklığının ve basıncının sağlık riski yaratmayacak düzeyde olması sağlanmalıdır. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın sık tuvalete gitme gereksinimi göz önüne alınarak uzun süreli çalışmalar ve ekip çalışmaları bu gereksinime uygun olarak düzenlenmeli. bu gibi yerlere girmemeleri için sağlık ve güvenlik işaretleri yönetmeliğine uygun uyarı levhaları konulmalıdır. 4)Gebe. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın güvenlik ve sağlığı için tehlikeli sayılan kimyasal. 5) Gebe. gebe işçi iyonize radyasyon kaynaklarının bulunduğu yerlerde çalıştırılmaz. fiziksel ve biyolojik etkenlerin ve sanayi proseslerinin çalışanın üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi sonucu. Eğer gürültü düzeyi düşürülemiyorsa çalışanın yeri değiştirilmelidir. gebe çalışanın. uzun süreli titreşime maruz kalacağı işlerde ve iş makinelerinde. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın çalıştırılması esas olarak yasaktır. ayrıca enfeksiyon ve diğer hastalıklara karşı gerekli hijyen koşulları sağlanmalıdır. Dinlenme ve diğer iyileştirici olanakların sağlanması ile ilgili olarak. Gebe. Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın. gebe çalışanın sigarasız ve dumansız bir ortamda gerekli aralıklarla oturarak veya rahatça uzanacak şekilde fiziksel ve zihinsel olarak dinlenmesini sağlayacak koşullar sağlanmalıdır. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın. temiz içme suyu sağlanmasının ve diğer tüm ihtiyaçlarının kendileriyle de görüşülerek karşılanması sağlanmalıdır. 3)İyonize radyasyon ile ilgili olarak. özellikle karın bölgesini etkileyen düşük frekanslı uzun süreli titreşim ve sürekli sarsıntıdan etkilenmesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır. Emziren işçi de radyasyonla kirlenmiş olan yerlerde ve işlerde çalıştırılmamalıdır. 10. d) Çalışma koşulları ile ilgili olarak. gebe. zararlı. bunlar için alınacak genel önlemlerle birlikte aşağıda belirtilen durumlarla ilgili riskler ve alınacak özel önlemler belirtilmiştir. kullanıldığı işlerde gebe. grup 3 ve grup 4 biyolojik etkenlerin risk oluşturduğu yerlerde ve işlerde çalıştırılmaları yasaklanmıştır. emziren ve yeni doğum yapmış işçi. 2) Gürültü ile ilgili olarak.6. delicilerde çalıştırılmaları yasaklanmıştır. mutajen ve üreme için toksik maddelerle. Ancak çalışanın bağışıklığı varsa durum değerlendirilmesi yapılarak çalışmasına izin verilebilir. çok toksik. kişisel gereksinimleri göz önüne alınarak. 187 . gebe işçi. beslenme molasının. çalışanın çalıştırılmasında zorunluluk varsa ve teknik olarak bu maddeler daha az zararlı olanlarla değiştirilemiyorsa. c) Kimyasal etkenler ile ilgili olarak. alerjik. sarsıntıya. Ancak. ancak her türlü önlem alınarak ve sağlık durumları ile maruziyet düzeyleri sürekli kontrol altında tutularak çalıştırılabilir. Bu tür işlerde RD gözden geçirilmeli. emzirilen çocuğa zararlı olabilen kimyasalların dışındaki maddelerle. toksik. ani darbelere. KKD’lerle de olsa limitleri aşan gürültülü ortamda gebe çalışanların çalıştırılmaları yasaklanmıştır. işlendiği. Vücudun alt kısmını. Gebe. b) Biyolojik etkenler ile ilgili olarak. 1) Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın kendilerinin ve bebeklerinin sağlığını olumsuz etkileyecek şekilde elle yükleme ve araçsız taşıma işlerinde çalıştırılmaları yasaktır. gerektiğinde iş değişikliği sağlanmalıdır. mutajen. en düşük maruziyet etkin değeri olan 80 dB(A) yı geçmemesi sağlanmalıdır.

Mental gelişmeleri tamamlanmamıştır. Ayrıca. ILO’nun çocuk çalışan tanımında benimsediği yaş sınırı ise 15’tir. Ancak. bedensel. özellikle kronik etkisi olan ortam faktörleri bakımından çocuk işçileri daha riskli hale getirmektedir. İşyeri hekimi çalışanın yaşına uygun işte çalışmasını sağlamalıdır. ILO.Çalışma Yaşamında Çocuk ve Genç Çalışanlar (Çırak ve Kalfalar) Çocukların fiziksel gelişmeleri tamamlanmamıştır. Bazı çevre faktörleri çocukları daha fazla etkiler. hayatını kazanmak. Çocukların eğitim gereksinmesi vardır. 146 sayılı tavsiye kararıyla da taban yaşının yukarıya çekilmesini benimsemektedir. ülke içinde kırsal alandan kentsel alana farklılıklar göstermektedir. aile bütçesine katkıda bulunmak amacıyla çalışma hayatına atılan çocuklara “çalışan çocuk” ya da “çocuk işçi” denilmektedir. Çocuklar meraklıdır. Çocuklar oyun oynama isteğindedir. “genç çalışan” kavramları farklı sosyal yapılara sahip toplumlarda farklı anlamlar taşımaktadır. gebe. gelişmiş bir ülkeden gelişmekte olan bir ülkeye. 15-24 yaş grubundaki kimseleri genç çalışan kabul etmekte. 18 yaşına kadar her insan çocuktur.Gebelik süresi boyunca hiçbir surette elle taşıma işi yaptırılmaz. Risk kavramı ve risk bilinci tam olarak gelişmemiştir. Uygun koruyucu sağlanamadığı durumlarda işçi bu işlerde çalıştırılamaz. ILO’nun 87. 18 yaşını doldurmamış olan herkes “küçük” olarak adlandırılmaktadır. Çocuklar deneyimsizdir. Çocuğun emeği ucuzdur. XI. Türkiye’nin de onayladığı 138 sayılı İstihdama Kabulde Asgari Yaş Sözleşmesi ile çalışma yaş sınırını 15 olarak kabul etmiştir. yeni doğum yapmış ve emziren işçi günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz48. Toplam maruziyet süreleri küçük yaşta çalışmaya başladıklarından. Türkiye’nin de imzaladığı Birleşmiş Milletler’ in Çocuk Haklarına Dair Sözleşmesi’nin1. İşyerindeki düzenekler ve düzenlemeler çocuklara göre değildir. Buna göre. maddesine göre. Onbeş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. (İş Sağlığı ve Güvenliği‐Nazmi Bilir. 2) Kişisel koruyucular gebe. 15 yaşın altında. Genel Konferansında kabul edilen 182 sayılı En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliğinin Yasaklanması ve Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Acil Eylem Sözleşmesi’nde “çocuk” terimi ile 18 yaşın altındaki herkes ifade edilmektedir. Bu kavram ve tanımlar bir ülkeden diğerine. zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. bu kişilerin hareketlerine engel olmamalı ve vücut ölçüleri değiştikçe yenileri sağlanmalıdır. Öte yandan. ondört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar. İş Kanunu çalışma yaşını 15 olarak belirlemiştir. Ali Naci Yıldız ‐2004) “Çalışan çocuk”. 188 . Medeni hukuktaki rüşt yaşı dikkate alındığında. ILO. yeni doğum yapmış ve emziren işçiyi tam koruyacak şekilde vücuduna uygun olmalı.2.

Ortopedik Özürlü: Kas ve iskelet sisteminde yetersizlik. idrar yolları ve üreme yolları hastalıkları. sinir sistemi hastalıkları.71’dir. ülkelere göre değişse de dikkati çekecek kadar yüksektir. Özürlülerin toplumla bütünleşmelerini arttırmak. İşittiği halde konuşamayanlar. gece körlüğü (tavuk karası) olanlar da bu gruba girmektedir. hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileriyle görülen bozukluktur. Zekâ geriliği olanlar (mental retardasyon). bakım.29'u özürlüdür. eksiklik.Çalışma Yaşamında Engelliler (Sakat İşçiler) Engellilik (hatalı bir söylemle özürlü olma). Depresyon şizofreni gibi hastalıklar bu gruba girmektedir. kanserler. kas güçsüzlüğü. özürlü kadınlarda bu oran çok daha düşüktür 189 . Kol. solunum sistemi hastalıkları. dil-dudak-damak-çene yapısında bozukluk olanlar bu gruba girmektedir. İşitme Özürlü: Tek veya iki kulağında tam veya kısmi işitme kaybı olan kişidir. aşırı hareketlilik. korunma. ayak. serebral palsi. Ayrıca Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu da bu grupta ele alınmaktadır: Çocukta 7 yaşından önce başlayan. akıcılığında. Zihinsel Özürlü: Çeşitli derecelerde zihinsel yetersizliği olan kişidir. endokrin ve metabolik hastalıkları. 2008). bir taraftan çalışma dünyasından uzak tutulurlarken. bacak. hareket kısıtlılığı. Fenilketonüri (zekâ geriliğine yol açmışsa) bu gruba girer. gırtlağı alınanlar. okul) 6 ay süreyle yaşına ve gelişim seviyesine uygun olmayan dikkat eksikliği. Ruhsal ve Duygusal Hastalığı Olan: Duygu. günümüzde bu anlayışın aksine özürlülerin bağımsız yaşamaları ve topluma katılımları ve toplumla bütünleşmeleri amaçlanmaktadır. konuşmak için alet kullananlar. Özürlüler. fazlalık. spastikler ve spina bifida olanlar bu gruba girmektedir. en az iki ortamda (ev. ruhsal. rehabilitasyon. HIV). Down Sendromu. ifadesinde bozukluk olan ve ses bozukluğu olan kişidir. danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişidir. düşünce ve davranışlardaki normalden farklı örüntüler nedeni ile günlük yaşam aktivitelerine tamamlamada. Süreğen (Kronik) Hastalık: Kişinin çalışma kapasitesi ve fonksiyonlarının engellenmesine neden olan. yokluk. şekil bozukluğu. afazi. parmak ve omurgalarında kısalık. sürekli bakım ve tedavi gerektiren hastalıklardır (kan hastalıkları.3. Dil ve Konuşma Özürlü: Herhangi bir nedenle konuşamayan veya konuşmanın hızında. kişiler arası ilişkilerini devam ettirmede güçlük yaşayan kişidir.XI. renk körlüğü. zihinsel. İş bulamayan. felçliler. Özürlülere sağlanan hak ve hizmetlerden yararlanabilmek için özürlülük durumunun ve özür oranının belirtildiği sağlık kurulu raporu alınması gerekmektedir.22 oranında iş gücüne katılırlarken. cilt ve deri hastalıkları. eksiklik ve fonksiyon kaybı olan kişidir. Görme kaybı ile birlikte göz protezi kullananlar. İkinci dünya savaşından sonra milyonlarca özürlü iş hayatında kendilerine yer bulmakta zorlanınca. kekemeler. kemik hastalığı olanlar. doğuştan veya sonradan herhangi bir nedenle bedensel. sindirim sistemi hastalıkları. pek çok ülkede işyerlerinin belirli oranda özürlü çalıştırmalarıyla ilgili yasal zorunluluklar getirilmiştir (Barnes & Mercer. İşitme cihazı kullananlar da bu gruba girmektedir. duygusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan. kalp-damar hastalıkları. ayrımcılığı azaltmak amacıyla pek çok yasa çıkarılmasına rağmen özürlülerin istihdamlarıyla ilgili önemli değişmeler olmamıştır. Türkiye Özürlüler Araştırmasına göre(2002) Türkiye’de özürlülerin iş gücüne katılım oranı %21. çalıştıkları halde ücret ödenmeyen özürlü oranı. Özürlü erkekler %32. 2002 Türkiye Özürlüler Araştırması'na göre nüfusumuzun %12. Görme Özürlü: Tek veya iki gözünde tam veya kısmi görme kaybı veya bozukluğu olan kişidir.

Antioksidan maddeler serbest radikallerin zararlı etkilerini önler. Bu oran erkeklerde ve kadınlarda sırasıyla %67. Ayrıca. Depresyon bu yaş gurubunda sıktır. hareketli yaşam ve stresle baş edebilme yeteneğinin çok büyük bir önemi vardır. Bunların arasında E vitamini çok önemlidir. Düşük işe yerleştirme oranları.78ve %93. tat duyusunun bozulması. ilerideki ücretlerin de düşük olmasına yol açmaktadır. eğitim. maaş artışlarında. Çalışma Yaşamında Yaşlılar (Yaşlı Çalışanlar) İnsan hayatının 65 yaştan sonraki dönemi yaşlılık dönemi olarak adlandırılır. daha doyurucu işlere daha az geçiş yaptıklarını.29’dur (Türkiye Özürlüler Araştırması. yüksek tansiyon. vücut direncinin azalması. XI. Yaşlılığı geciktirmede dengeli beslenme. eklem bozuklukları. Ailede tansiyon yüksekliği. ip atlamayı da içine alan bir egzersiz programı rahatlıkla uygulanılabilir. şeker hastalığı. özürlülere beklenenden daha düşük ücret önerilmektedir. Yine bu kronik hastalıklar nedeniyle kullanılan ilaçlar da uykuyu bozabilmektedir. Bir işte çalışma özürlüye hem maddi kaynaklar sağlaması hem de onların toplumla bütünleşmeleri açısından önemlidir. Bu oranlar özürlülerin çok büyük ölçüde üretim dışı bırakıldıklarının ve başkalarına bağımlı yaşamaya mahkûm edildiklerinin bir göstergesidir. Yaşlı erişkinlerdeki uyku bozuklukları da yaygındır. E vitamini C vitamini ile 190 .(%6. Ayrımcılık. Bu yapısal çöküşle birlikte yenilenme işlemi de yavaşlar ve durur. Gözlerde uyum yeteneğinin azalması ile yakını görememe. artroz gibi yaşlılıkta sık görülen rahatsızlıkların altında bu serbest radikallerin aşırı oluşması yatmaktadır. Alzheimer. Düşük ücret verilmesinin. Bunun nedenleri kafeini fazla almak veya gece geç saatte egzersiz yapmak olabildiği gibi hastanede yatmak. Yaşlanmayla birlikte diyete devam edilmelidir. kalp-damar hastalıkları olan bireylerde çok erken yaşlarda korunma önlemleri alınmalı ve buna tüm yaşam boyunca uyulmalıdır. İş gücüne dâhil olmayan özürlülerin oranı %78. Yürüme. ilk işe alma aşamasında. çabuk yorulma. özellikle hanımlar için merdiven inip çıkma. Kemikleri ve kas gücünü korumak için haftanın 4-5 günü 20 dakika ile 1 saat arasında egzersizler yapılmalıdır. engelli olmayanlardan daha düşük ücret aldıklarını. Bu nedenle kaslar zayıflar. Yaşlanmada serbest radikallerin de rolü vardır. Hem kadın oldukları için hem de özürlü oldukları için insanların önyargıları daha fazladır. eklemlerde kireçlenmeler başlar.. Bu dönemde bedensel fonksiyonlar da yaşlanmayla birlikte yavaşlamaktadır. Hücre sayıları azaldığı gibi hücre fonksiyonları ve içerikleri de değişir. daha az istihdam edildiklerini. 2004).2002). Ayrıca. 1999) iş yerlerinde ayrımcılığın nerede. Sevilen kişilerin kaybı da insomniye (uykusuzluk) ve gündüz aşırı uyku haline yol açmaktadır. işveren önyargılı olmasa bile iş yerinde ayrımcılık olabilmektedir (O’Hara. özürlülerin toplumda karşılaştıkları en önemli ayrımcılıklardan biridir. belirli bir beceri) yoksa ayrımcılıktan mı kaynaklandığını belirlemek zordur. özürlülerde iş için aranan önemli bir özelliğin olmamasından mı (örn. diyabet gibi hastalıklar sık görülür.29’dur. 4. felçler. yüzme. Düşük ücret. Özürlüler arasında işsizlik oranının yüksek olması yoksulluğu da arttırmaktadır. promosyon verme aşamasında ya da iş değiştirme sırasında olabilmektedir. kalp hastalıkları. Yaşlılıkta dolaşım bozukluğu.71). Bir azınlık olarak görülen özürlülere (Hahn. Pek çok çalışma kadınların iş yerlerinde daha çok ayrımcılığa maruz kaldıklarını. kadınların aktif olarak iş aramalarına rağmen istihdam sorunu yaşadıklarını göstermektedir. ısı değişimlerine duyarlılık gibi belirtiler ortaya çıkar. stres veya bazı kronik hastalıklar da olabilir. Artan serbest radikaller hücre zarı ve hücre içinde ciddi bozukluklara yol açar. Ancak çalışma yaşamında yaşlı çalışan denildiğinde 50 yaş. hatta son dönemlerde çıkan yayınlarda 45 yaş ve üzerindeki çalışanlar anlaşılmaktadır. kalp damar hastalıkları. Kadın özürlüler ise iki kat daha fazla ayrımcılığa uğramaktadırlar. özürlü kadınların işsizlik oranlarının yüksek olduğunu. depresyon uyku yapısını bozmaktadır. ne zaman ve nasıl olduğunu saptamak zordur.

“aşırı güven” (yüksek kaza riski) Emeklilik dönemi. KOAH. işitme. kronik hastalığı olanlar da diğer hassas gruplar gibi çalışma yaşamında özel olarak gözetilmesi gereken gruplardandır. onların yaşamını zenginleştirecek. kronik böbrek yetmezliği. Pek çok kronik hastalıkta (HT. KAH. Aday oldukları işin sağlıklarını olumsuz etkileme olasılığı dışında başka bir ayrımcılığa göz yumulmamalıdır. Çalışma hayatında ise yaşlılık – 45 – 50 yaş olarak kabul edilmektedir. performans kayıplarının ve bedensel yakınmaların yoğun olarak hissedildiği bu dönemler (kadınlarda menopoz. Çinko ve selenyum da antioksidan olarak çok önemlidir. HT. Kronik hastalığı olanların sağlık durumları daha sık kontrol edilmeli. obezite. Bu vitamin ve mineralleri içeren gıdaların düzenli alınması yarar sağlayacaktır. yılların kişiye kazandırdığı bilgi ve tecrübelerin yanısıra bugünün yaşamını destekleyici geleneklerin de çocuklara ve torunlara aktarılması. mental fonksiyonlarda azalma. beslenmeyle ilgili eğitim ve diğer etkinliklerde kronik hastalığı olanların da yer alması sağlanmalıdır. erkeklerde andropoz çağı olarak adlandırılır) emeklilik psikolojisiyle birleştiğinde en hafif haliyle depresyona neden olabilir. Çalışma Yaşamında Kronik Hastalığı Olanlar HT. hareketsiz yaşam var olan hastalığın prognozunu olumsuz etkilemektedir. Kalp hastalıkları.. Kanser vb.. Yaşlılıkta dejeneratif hastalıklar (kalp-damar.. KAH.birlikte alınmalıdır.deneyimli (olumlu) --. Diyabet.. . romatizma. deneyimli bir işyeri hekiminin görev yaptığı büyük bir fabrika ziyaretinde diyabetlilere “diyabetik ayak” konusunda verilen eğitim işyeri hekimi adaylarına örnek olmuştur. işyeri fizik egzersizlerinde. 191 . • • • Demografik yaşlılık – 65 yaş ve üzeridir (emeklilik). Yaşlılık ve Hastalıklar Yaşlılıkta ortaya çıkan bedeni değişiklikler kişinin faal hayatında kısıtlamalar yapar. Sigarasız işyeri çalışmalarında. Kronik hastalığı olanların İGM’sinde sağlık durumlarına uygun bir işe yerleştirilmesi ve bunun sürdürülmesi önemlidir. kronik akciğer hastalığı. Yaşlılıkta sorunlar: – Fizyolojik değişiklikler • Görme. • • XI. Özellikle işyerinde sağlığı geliştirme ile ilgili yapılacak çalışmalara kronik hastalığı olan çalışanların katılmasına özen gösterilmelidir. . kronik karaciğer hastalığı. Cinsiyete ilişkin bir takım hormonal değişimlerin. birkaç yıl farklılık olmakla birlikte hem kadın hem erkek için ‘yaş dönümü’ ne rastlar. yaşlı kişinin de aktif ve bir anlamda üretken bir yaşam sürdürmesini sağlayacaktır. hareket. şeker gibi öldürmeyen ama tıbbın iyileştiremediği ve ancak belirtilerini hafifletebildiği) ortaya çıkar. diyabet vb. Yaşlı bir birey olarak. İşyeri hekimliği eğitimlerinden birinde. Bunlar sosyal şartlardaki hızlı değişikliklere ayak uyduramadığından toplum içindeki yerleri sarsıntıya uğrar. “Yaşlı” --. Bu da yaşlıyı oldukça etkiler.) sigara. tanınmayan kişi haline doğru gidiş başlamıştır. hastalıkları ile ilgili özel eğitimler planlanmalıdır. – Patolojik durumlar • Kronik-dejeneratif hastalıklar. 5. Çünkü senelerdir süregelen yetenekler silinmiş. Yapacakları işin varolan kronik hastalıklarını azdırabileceği göz önüne alınmalıdır. faaliyetler kaybolmuş ve toplumda bilinmeyen..

Coğrafi konumu nedeni ile önemli ölçüde yasadışı göçe maruz kalan Türkiye’de (International Organization for Migration. Şöyle ki. çoğunlukla işverenleri. ayrıca bazı özel sağlık risklerine de maruz kalabilmektedir. sıcağa. meslektaşları veya müşterileri tarafından uygulanan cinsel tacize ve fiziksel şiddete uğradığı tespit edilmiştir (Ambrosini ve Barone. söz konusu işler. Ayrıca yerli işçilere göre çalışma koşulları ağır olan göçmen işçiler. akşam ve gece çalışmaları.000’i geçmiştir (Türkiye’nin Yasadışı Göçle Mücadelesi. Bu sebeplerdir ki göçmen işçiler. işin yapıldığı yerde geçici olarak gelerek hayatını kazanmaya çalışan ifade edilmektedir. pis (Dirty). 1999:197). Çalışma Yaşamında Gezici.) sağlık sorunları. Sonuç olarak Türkiye. 2006). İki büyük ekonomik krize rağmen Türk ekonomisindeki yüksek büyüme oranı ve Türkiye’nin coğrafi konumu. soğuğa. aşırı sıcaklık ve gürültü altında gerekli izolasyon yapılmadan çalıştıkları görülmüştür. Dolayısıyla kaçak göç olgusu kayıt dışı ekonomiden beslenmektedir. hatta bazı eyaletlerde bu oranını dört katına kadar çıktığı belirlenmiştir (HSE. Göçmen işçi ülke sınırlarının dışında bir başka ülkeye göçen çalışanları tanımlamak için kullanılmaktadır. Yukarıda sıralanan etkenler dikkate alındığında göçmen çalışanların. 192 . Bundan başka göçmen işçiler. 2009). 2008). İSG alanında çeşitli sorunlarla karşı karşıya oldukları görülmektedir. çalışma saatlerinin uzunluğu ve çalışma yaşamı temposundan kaynaklanan stres. klasik iş stresinden daha çok etkilendikleri tespit edilmiştir. ülkemizde bulunan toplam kaçak göçmen işçi sayısıyla karşılaştırıldığında. 2006). 2009). atipik istihdam biçimlerinin ortaya çıkması. 2006). Dışişleri Bakanlığı’nın verilerine göre 1995-2007 yıllarında yakalanan yasadışı göçmen sayısı 700. Göçer ve Göçmen İşçiler Göçer işçi denildiğinde para kazanmak ve bir iş yapmak için yaşadığı yerden ayrılarak. eğlence ve yasadışı olmakla birlikte fuhuş sektöründe çalışan kaçak göçmen sayısının giderek artmasına yol açmıştır. Geçici. günümüzde göç alan bir ülke konumuna gelmiştir (Pehlivanoğlu. Göçmen çalışanların maruz kaldığı sağlık riskleri de üç grupta toplanmaktadır. Çalıştıkları işlerin kendi vasıflarının altında kaldığını. Nitekim göçmen işçiler çoğunlukla işyerinden kaynaklanan stresin yoğun olduğu ve mavi yakalı olarak adlandırılan işlerde (blue collor jobs) çalışmaktadırlar. çok küçük bir oranı oluşturmaktadır. Örneğin Almanya’da göçmen işçiler önemli ölçüde yüksek sağlık riskleri içeren işlerde çalıştırılmaktadır. Yapılan araştırmada ayrıca göçmen çalışanların. hafta tatillerinde çalışma ve vardiyalı çalışma ile daha fazla muhatap olduklarını da ifade etmişlerdir. Dahası yapılan araştırmalarda göçmen işçilerde iş kazası oranının Alman işçilere göre 2/3 oranında daha yüksek olduğu belirlenmiştir (Health&Safety Executive. Nitekim göçmen çalışanların genellikle ‘3-D’ olarak kısaltılan ve yerli işgücünün yerine getirmekten kaçındığı işlerde çalıştığı ifade edilmektedir. yerli işçilerle karşılaştırıldıklarında fazla çalışma. İSG' nin oluşturduğunu belirtmişlerdir. göç edilen ülkeye özgü olan ancak göçmen çalışanların bağışıklığı olmadığı hastalıklar ve yeni bir ortama alışma sürecine özgü fiziksel ve psikolojik koşullardan kaynaklanan hastalıklar ve rahatsızlıklardır (ILO. özellikle tekstil. Bunlar kendi ülkelerinde maruz kaldıkları (örneğin parazit hastalığı vb. eşit işlem borcuna aykırı uygulamalar. Hollanda’da yapılan bir araştırma sonucunda göçmen çalışanların radyoaktif ya da diğer tehlikeli maddelere maruz kaldıkları. 2009). ABD’de yapılan bir araştırmaya göre Meksikalı göçmen çalışanların ölüm oranının aynı işi yapsalar dahi yerli işçilere göre daha fazla olduğu. inşaat. çalışma ortamında yüksek derecede baskıya maruz kaldıklarını ve yapılan işin monoton bir yapıya sahip olduğunu bildirmişlerdir (European Agency For Safety and Health At Work. 6. göçmen çalışanların İSG’ni etkilemektedir (Health&Safety Executive. Ayrıca göçmen çalışanların. ağır yükleri kaldırmakta veya taşımakta. gıda. Ülkemize gelen yabancıların aldığı çalışma izin sayısı.XI. 2007). çalışma koşulları içinde en olumsuz alanı. neme ve kire diğer işçilere göre daha fazla maruz kalmaktadırlar. İş ilişkilerinin değişmesi. Bu işçiler. tehlikeli (Dangerous) ve nitelik gerektirmeyen (Demeaning) işler olarak adlandırılmaktadır.

İSG hakları verilerek devam edilmesi gerekmektedir. tarım işlerinde göçer işçiler çalışmaktadır. 193 . toplu sözleşme ve grev hakkı verilmemektedir. Maaşlar ödenmesi gereken sürede ödenmemektedir. Aynı iş yerinde kadrolu işçi-taşeron işçi ayrımı meydana getirilerek işyerindeki iş barışı bozulmaktadır. iş güvencesinin olmaması. Varolan tüm çalışanların sorunlarına ek olarak. istismar gibi sorunlar bu çalışanların ek sorunlarıdır. Bu ilişkide asıl işveren. 7. Sendikal örgütlenme. 52 4857 Sayılı İş Kanunu. amacına uygun şekilde sadece uzmanlık gerektiren devam arz etmeyen kısa süreli ve kısıtlı sayıdaki iş kolunda. Asgari ücretin üzerinde maaş alan sınırlı sayıda çalışanın da sigorta primleri asgari ücret üzerinden yatırılmakta ve SGK zarara uğratılmaktadır.Ülke sınırları içinde de özellikle fındık. uzun süre çalışma. Taşeron sistemine. İSG hizmetlerinden ve iş yeri eğitimlerinden yararlandırılmayıp iş kazaları ve meslek hastalıklarına neden olunmaktadır. Neredeyse tüm iş kollarına yayılmış olan kuralsız taşeronlaşma sona erdirilmeli.                Bir yıldan uzun olmayan sözleşmeler ile her an işten çıkarılma korkusu taşımaktadır. sigortasız çalıştırılma. pamuk vb. alt işverenin çalışanlarını karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan. Maaşlar düşürülmekle kalmayıp döner sermaye ve bankaların verdiği promosyonlar gibi ek ücretler verilmemektedir. iş tanımı açıklığını kaybetmektedir. işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği çalışanlarını sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. XI. İşverenin verdiği her işi yapmakta. Her yıl yenilenen sözleşme ile girdi çıktı yapılarak kıdem tazminatı ve izin/rapor hakları verilmemektedir. Taşeron çalışanları. iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur52. dil. tehlikeli ve kirli işlerde çalıştırılma. Alt İşveren İşçileri (Taşeron çalışanları) Bir işverenden. Göçerlerin sorunları da göçmen çalışanların sorunlarına çok benzemektedir. R. barınma. düşük ücret. İş tanımı açık olmaması nedeniyle sendikal örgütlenme. Sözleşmedeki yıllık maaştan yol parası çıkarılarak maaşlar düşürülmektedir. Sigortasız çalıştırılarak çalışanın sağlık hakkı alınmaktadır. İlk kez 1936 tarihli 3008 sayılı İş Kanunu ile hukukumuza girmiştir.G: 10 Haziran 2003/ 25134. Tüm bu etmenler taşeron işçide ve çalışanın sosyal ortamında psikososyal sorunlara neden olmaktadır.

194 .

Programın finansı sağlanmış olmalı. “insanların kendi sağlıklarını belirleyen faktörleri kontrol etmeleri ve bu yolla kendi sağlıklarını geliştirmeleri” ni ifade etmektedir. Sigarayı bir kez deneyen 4 kişinin 3 tanesi sigara bağımlısı haline gelmektedir. Çalışmalarla ilgili düzenli kayıt tutulmalı. Sağlığı geliştirme. Sadece bu rakamlar bile sigaradan uzak durulması için yeterlidir. Herkes sigarayı bırakmalıdır ama çalışanlar özellikle bırakmalıdır. sırada yer almaktadır.. Bu amaçlar işçiler ve işveren tarafından benimsenmiş olmalı. Programa katılanlardan geri bildirim alınmalı. “bedensel.6’sı.XII. 195 . kadınların % 16. Sağlık. 2004). WHO “yaşama yıllar katın” (add years to life) sloganıyla insan ömrünü uzatmaya yönelik çabaları desteklemiştir.4) sigara kullanmaktadır. sigara içmeyenlerdeki harcamalardan % 10-18 daha fazla olduğu. sigara kullanan kişi sayısı bakımından dünyada 7. Katılımcıların istek ve gereksinimleri öğrenilmeli.6’sı. Türkiye’ de erkeklerin % 50. Sigara içenler için yapılan sağlık harcamalarının. Egzersiz yapmayanlar için yapılan sağlık harcamalarının. Sigarasız İşyerleri Türkiye. Programın sürdürülmesi için uygun yer ve zaman ayarlanmış olmalı. ruhsal ve sosyal yönden tam iyilik hali” olarak tanımlanmaktayken. Programa işverenin katılımı sağlanmalı. İşyerinde sağlığı geliştirme Programı:           Programın amacı net olarak belirlenmiş olmalı.. ABD’ de yapılan bir çalışmada. Normal vücut ağırlığının %30 üzerinde olan kişiler için yapılan sağlık harcamalarının da normal ağırlıkta olanlardan % 11 daha fazla olduğu saptanmıştır (Bilir. XII. N. Sigaranın ülkemiz insanlarına getirdiği mali yük yılda yaklaşık 25 milyar TL’dir. Programın sonuçları değerlendirilmeli ve katılımcılara bilgi verilmelidir. 1. İşyerinde Sağlığı Geliştirme Çalışmaları Son 50-60 yıl içinde ortalama insan ömrü 20 yıl kadar uzamıştır. A.N. düzenli olarak egzersiz yapanların sağlık harcamalarından % 14. Kişisel bilgilerin gizliliği sağlanmalı. Yıldız. “yıllara yaşam katın” (add life to years) sloganı ile son 25 yıldır WHO sağlığın geliştirilmesine yönelik konuları gündeme getirmiştir. 1990’ lı yılların sonunda hastalıksız olarak uzun yıllar yaşam ve yaşam kalitesinin artırılması hedeflenmiş . genelde ise 18 yaş üstü her 3 kişiden biri (% 33.

denizyolu ve havayolu toplu taşıma araçlarında. kültürel. obstrüktif akciğer hastalığı Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) KOAH KOAH Akciğer kanseri Kronik bronşit. Hem ülkemizde hem de diğer ülkelerde bu tür eğitim çalışmalarının çok iyi örnekleri bilinmektedir. Ülkemizde tütün ürünleri. demiryolu. dershaneler.. c) Taksi hizmeti verenler dâhil olmak üzere karayolu. Hua. Edited by Joeph LaDou. 196 . Ed. ALANGE medical book. N. özel eğitim ve öğretim kurumları dâhil olmak üzere ilk ve orta öğrenim kurumlarının. keten. Böylelikle çalışanların sağlıklarını koruma bakımından işyeri risklerine yönelik çalışmaların yanı sıra sağlıklı yaşamın genel kurallarına da yer verilmiş olur (Bilir.Meslek ile Sigara İçiminin Hastalığın Ortaya Çıkışındaki Etkileşimi53 Meslek Etkilenim Hastalık Sigara-Meslek Etkileşimi (Hastalığın Oluşumunda Tek Tek Etkilerinin Birlikte Durumu) Çarpımı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Toplamı Toplamı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Toplamı Muhtemelen çarpımı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Asbest işçileri Alüminyum döküm işçileri Çimento işçileri Klor üretimi Kömür madencileri Bakır izabe işçileri Tahıl işçileri-çiftçilerdeğirmenciler Taş ocağı. tozlar Akciğer kanseri Kronik akciğer (restriktif. Örneğin Ankara’da 600 dolayında erkek çalışanın olduğu bir işyerinde sigara konusunda yapılan eğitim çalışmasında çok başarılı sonuç elde edilmiştir. İşveren ile birlikte yapılacak uygun programlarla çalışanlara çeşitli konularda eğitim verilebilir. Mc Graw Hill Medical California. Benzeri yaklaşımlarla sağlıklı beslenme. metal dumanı. dökümhane işçileri Tekstil işçileri Uranyum madencileri Kaynakçı Asbest Polinükleer hidrokarbonlar Çimento tozu Klor Kömür Tozu Sülfür dioksit Arsenik Tahıl tozu Silika tozu Pamuk. eğlence ve benzeri amaçlı özel hukuk kişilerine ait olan ve birden çok kişinin girebileceği (ikamete mahsus konutlar hariç) binaların kapalı alanlarında. 2005). fizik aktivite ve egzersiz konularında da eğitici çalışmalar yapılması mümkündür. obstrüktif akciğer hastalığı Obstrüktif akciğer hastalığı Akut havayolu (Bisinozis) Kronik bronşit Akciğer kanseri Kronik bronşit. Çalışanlar arasında sigara içmekte olan 330 kişinin 150 kadarı bu çalışmalar sonucunda sigarayı bırakmayı başarmışlardır..2007 “Smoking & Occupational Health” Current Occupational & Environmental Medicine 4. spor. sağlık. akciğer hastalığı tıkanıklığı obstrüktif İşyerleri organize topluluklar olduğu için. N.L. üretim. F. b) Koridorları dâhil olmak üzere her türlü eğitim. ç) Okul öncesi eğitim kurumlarının. kültür ve sosyal hizmet binalarının kapalı ve açık alanlarında. kaya kesiciler. 53 Benowitz. a) Kamu hizmet binalarının kapalı alanlarında. obstrüktif) Mesane kanseri hastalığı Kronik bronşit. kenevir tozu Alfa radyasyon İrritan gazlar. sosyal. sağlık eğitimi çalışmaları bakımından çok uygun ortamlardır. ticaret.

Yapılan araştırmalar dünyada olduğu gibi ülkemizde de fazla kilolu olma ve obezite sıklığının giderek arttığını ve obezitenin özellikle çocuklarımızı ve gençlerimizi etkisi altına almaya başladığını göstermektedir. kalp-damar hastalıkları. yüzyıl insanı için. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün hazırladığı “Dumansız Hava Sahası Uygulama Rehberi” ne www. 3 Ocak 2008 tarihli 5727 sayılı Kanun. İşyerleri de bu yasağın içindedir.G: 26 Kasım 1996/22829 . Bu konuda yasal yükümlülükler yerine getirilmelidir. Gelişen teknoloji aynı zamanda insanların beslenme alışkanlıklarını da olumsuz yönde etkilemektedir. Obezite ile mücadele gerçekte pek çok hastalıkla mücadele demektir. Uzun. etkin ve yaygın eğitim çalışmalarının hızla yaşama geçirilmesi konusunda bilinçli ve istekli bir çaba içinde olmalıdır.org. sağlıklı ve mutlu bir yaşam beklentisi içindeki 21.Değ. gıda. sağlık işçileri vb. kafeterya. ulaşım. lider konumundaki kişilerin bu ekipte yer almaları ve hep birlikte davranmalarıdır.tr adresinden ulaşılabilir ve işyerindeki sigara ile ilgili sorunların çözümünde yol gösterici olacaktır. R. Halk sağlığı önlemleri içinde en başta obezitenin engellenmesi ve tedavisi yer almalıdır. Obezitenin en önemli nedenlerinden olan yetersiz beslenme ve fiziksel aktivite yetersizliği. Koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında sağlık otoriteleri toplumun her kesimine ulaşmalı. spor gibi birçok alanı doğrudan ilgilendiren geniş kapsamlı çalışmalardır (Türkiye Obeziteyle Mücadele ve Kontrol Programı 2010-2014). XII. pazarlama. yüksek tansiyon. “Türkiye Hastalık Yükü Çalışması” sonuçlarına göre yüksek beden kütle indeksi (BKİ)'ne atfedilebilir hastalık yükü ve ölüm sayılarının nedenlere göre dağılımı aşağıda gösterilmiştir. tüketilemez54. bazı kanser türleri. Obezite ile Mücadele ve Sağlıklı Yaşam İçin Spor Günümüzde teknolojinin hızlı ilerlemesiyle ortaya çıkan yeniliklere bağlı olarak ve insanlar gün geçtikçe değişen bir yaşam tarzı sürdürmektedir. iş güvenliği uzmanı.havanikoru. Beslenme tarzındaki değişiklikler ve fiziksel hareket azlığı gibi bir takım olumsuz koşullar bir araya geldiğinde obezite (şişmanlık) riski artmaktadır. ABD’de tütün kullanımına bağlı meydana gelen sağlık sorunlarından sonra önlenebilir ölümlerin ikinci en sık nedenidir. 2. işveren vekili. iletişim. şehirleşme. eğitim. 197 . Obezite. İşyerinde hiç kimsenin sigara içmesine göz yumulmamalıdır. solunum sistemi hastalıkları. Günlük yaşamda pek çok iş makinelerle yapılmakta. Bu nedenle obezite ile mücadele etmek ülkemizin geleceği için son derece önemlidir. Sigarasız işyeri için en önemli adım işveren. kas-iskelet sistemi hastalıkları gibi pek çok sağlık sorununun oluşmasına zemin hazırlamakta. şeker hastalığı. çok kısa mesafelere bile arabayla gidilmekte ve insanlar daha az hareket etmektedir. hayat kalitesi ve süresini olumsuz yönde etkilemektedir. obezitenin önlenmesinde koruyucu sağlık hizmetleri yaklaşımı çok büyük bir önem taşımaktadır. Obezite kontrol çalışmaları uzun soluklu çalışmalar olup sağlık. işyeri hekimi. sendikacılar. birahane gibi eğlence hizmeti verilen işletmelerde.d) Özel hukuk kişilerine ait olan lokantalar ile kahvehane. 54 4207 Sayılı Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun.

Ülkemizin önde gelen demir-çelik fabrikalarından birinde 2000’li yılların başında yapılan bir çalışmada.2 0.183 7. 198 .794 73. YLD: Sakatlıkla kaybedilen yaşam yılı.240 61. Obezitenin önlenmesi ile önlenebilecek DALY sayıları iskemik kalp hastalığında 346. Fizik hareketliliği artırıcı sportif faaliyetler ile obeziteyle mücadele çalışmaları da kronik hastalıkların kontrolünde ve korunmada rol oynar. İşyerinde sağlık.718 717 651 346.143 559.079 28.730 TOPLAM 57.1 0. kişisel hijyen. diabetes mellitusta 152.294 61. N.674 0 724 646 235 317.141 6.034 1.N.796 146.Yüksek Beden Kitle İndeksine Atfedilebilir Hastalık Yükü ve Ölüm Sayılarının Nedenlere Göre Dağılımı (*) Neden Atfedilen Ölüm Atfedilebilir YLL Atfedilebilir YLD Atfedilebilir DALY Toplam DALY İçindeki Atfedilebilir DALY Oranı 3.240.723 93.143 ölüm önlenebilmekte olup bu tüm ölümlerin %13.6 0. Tüm bu sayılar dikkate alındığında.151 787. DALY: Sakatlığa bağlı kaybedilen yaşam yılı) Görüldüğü gibi.3'ünü oluşturmaktadır. beslenmenin düzenlenmesi ve eğitim çalışmalarıyla 2-3 yıl içinde kontrol altına alınabilmiştir. Düzenli olarak fizik aktivite yapanlarda hem egzersiz sırasında hem de egzersizden sonraki birkaç saat boyunca enerji kullanımı artar (Bilir.4 1.109 7.073 53.032 228. Toplamda ise 57. İşyerlerinde düzenlenebilecek sportif faaliyetler.3'ünü oluşturmaktadır.294. işyeri hekimlerinin çalışanların yaşam tarzlarını olumlu yönde değiştirmeye yönelik çabaları işverenlerce desteklenmelidir.136 78.674'dür. iskemik inmede 146.930 olarak hesaplanmıştır. turnuvalar. A.930 152. (YLL: Kaybedilen yaşam yılı.504 4.921 0 7.3 * Kaynak: Türkiye Hastalık Yükü Çalışması 2004. Ayrıca çalışanlar arasındaki iletişimin ve dayanışmanın güçlenmesine. işyerinde açılabilecek egzersiz odaları yerinde ve yararlı girişimler olarak değerlendirilmelidir. sağlıklı ve dengeli beslenme. dolaylı olarak da verimin artmasına katkı sağlar.583 2.581 7. iskemik inmede 11. Önlenebilecek DALY sayısı toplam DALY' nin %7. diabetes mellitusda 7.0 İskemik kalp hastalıkları Hipertansif kalp hastalıkları İskemik inme Diabetes Mellitus Osteoartritler Meme kanseri Kolon ve rektum kanserleri Korpus uteri kanseri 29.035 8.109. çalışanların önemli bir bölümünde saptanan kan kolesterol yükseklikleri.174 11.1 0.4 0. Yıldız. stresle başa çıkma yolları konusundaki eğitimler sağlığı geliştirmenin ilk adımları olabilir..300 2.319 61.581.790 57. obezitenin önlenmesi ile önlenebilecek ölüm sayıları iskemik kalp hastalığında 29.6 1. 2004).859 7.

Periyodik (Aralıklı Kontrol) Muayene Formu. Yine aynı gerekçeyle muayeneden sonra işyeri hekiminin imzasının yanına çalışanın muayene olduğu tarihi el yazısıyla yazarak imzasını atması önerilmektedir. mühürlenmelidir. Burada verilen bilgiler etik sorunlara neden olmamak için yalnız sağlık personelinin açabileceği şifreli bilgisayar ortamında da saklanabilir. Ağır ve Tehlikeli işler Muayene Formu. Gece Postalarında Çalışacak Kadın İşçilerin Muayene Formları gerek şekil gerek içerik açısından birbirinin aynıdır. İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi İşyerinin: Ünvanı : Adresi : Tel : Faks : e-posta : ÇSGB Bölge Sicil no: SSK sicil no : Faaliyet alanı : Yer aldığı risk grubu : Çalışan işçi sayısı : İşyeri hekiminin: Adı soyadı Diploma no Sertifika no Uzmanlık alanı Çalışma süresi Adres Tel Faks e-posta : : : : : : : : : İŞYERİ HEKİMİ SÖZLEŞMESİ Çalıştığı diğer işyerlerinin: Unvanı : ÇSGB Bölge Sicil no: SSK sicil no : Özel hükümler: Tarih: İşveren İmza İşyeri Hekimi İmza İşe Giriş Muayene Formu. Ancak denetimlerde ıslak imzalı formlar geçerli olmaktadır. Ayrıca hukuksal açıdan sorun yaşamamak için tüm muayene formlarında fotoğraf yapıştırılıp. Bu nedenle aşağıda verilen form (ilgili yönetmeliklerin bir bölümünün eklerinde verilmiştir) başlığı değiştirilerek kullanılabilmektedir. Bu formların Hasta Hakları Yönetmeliği ve etik kurallar ve düzenlemelerde geçen bazı maddeler nedeniyle kilit altında tutulması zorunludur. 199 .XIII.

3.Böbrek rahatsızlığı .Çarpıntı .Deri hastalığı Hayır Evet Tarih Hayır Evet Tarih 200 .Nefes darlığı .Diğer (Belirtiniz) 2.Şeker hastalığı .Kalp hastalığı .Diğer Soy geçmişi Anne Fotoğraf Çocuk sayısı İşkolu Yaptığı iş Giriş-çıkış tarihi Baba Kardeş Çocuk TIBBİ ANAMNEZ 1. Son bir yıl içinde aşağıdaki yakınmalardan herhangi birini geçirdiniz mi? . Son bir yıl içinde aşağıdaki hastalıklardan herhangi birini geçirdiniz mi? .Sarılık .Sırt ağrısı .Sinir sistemi hastalığı .Balgamlı öksürük .İshal veya kabızlık . Özgeçmişi Kan grubu Konjenital/kronik hastalık Bağışıklama .Görme bozukluğu .Göğüs ağrısı .AĞIR VE TEHLİKELİ İŞLERDE ÇALIŞACAKLARA AİT İŞE GİRİŞ / PERİYODİK MUAYENE FORMU İŞYERİNİN Sicil no Unvanı Adresi Tel ve faks İŞÇİNİN Adı ve soyadı Cinsiyeti Eğitim durumu Medeni durumu Ev Adresi Tel Mesleği Yaptığı iş Çalıştığı bölüm Daha önce çalıştığı yerler 1.Eklemlerde ağrı .Hepatit . 2.İşitme kaybı .Mide veya oniki parmak ülseri .Tetanos .

işinde/işyerinde bedenen çalışmaya elverişlidir. Şu anda herhangi bir tedavi görüyor musunuz? 9....Odyometre ... Son bir yıl içinde hastanede yattınız mı? 4...... 201 ... Alkol alıyor musunuz? ...Diğer (Belirtiniz) 3..... 2..ay/yıl önce .. Son bir yıl içinde iş kazası geçirdiniz mi? 6.....sıklıkla içmiş FİZİK MUAYENE SONUÇLARI a) Duyu organları ..... İMZA TARİH: ......... 1......... Son bir yıl içinde Meslek Hastalıkları Hastanesi’ne gittiniz mi? 7..………………………………………………...... / .......... Son bir yıl içinde Maluliyet aldınız mı? 8..Göz ........... Son bir yıl içinde önemli bir ameliyat geçirdiniz mi? 5........ay/yıl içmiş .Raporda işaret edilen arızalar tedavi edilmek koşuluyla elverişlidir.............İdrar b) Radyolojik analizler c) Fizyolojik analizler .Kulak-Burun-Boğaz .....Deri b) Kardiyovasküler sistem muayenesi c) Solunum sistemi muayenesi d) Sindirim sistemi muayenesi e) Ürogenital sistem muayenesi f) Kas-iskelet sistemi muayenesi g) Nörolojik muayene Ğ) Psikiyatrik muayene h) Diğer -TA -Nb -Boy: Kilo: LABORATUVAR BULGULARI a) Biyolojik analizler .........yıl içmiş ...sıklıkla .....adet/gün .yıl önce .adet/gün içmiş 10.... / ............. Sigara içiyor musunuz? Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Bırakmış Evet Hayır Bırakmış Evet Evet ise tanı Evet ise nedir Evet ise nedir Evet ise tanı Evet ise nedir ve oranı Evet ise nedir ...yıldır ...Kan ....Besin zehirlenmesi ..SFT d) Psikolojik testler e) Diğer KANAAT VE SONUÇ: / / BMI: mm-Hg dk.......yıldır ...

) 202 .PERİYODİK MUAYENELER: (Bu kısma. Periyodik muayenede yapılan tetkiklerin sonuçları rapor ekinde bulunacaktır. meslek hastalıkları da dikkate alınarak periyodik muayene sonuçları yazılacaktır.

Sağlık Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Hastanelerine veya Devlet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanelerine) meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık şüphesi ile sevklerini yaparak ileri tetkiklerinin yapılmasını sağlamalıdır./3... Basamak Sağlık Kuruluşuna Sevk Formu: Sağlık Bakanlığı . HASTA SEVK FORMU HASTA BİLGİLERİ ADI SOYADI TC KİMLİK NO KURUM SİCİL NO YAKINLIK DERECESİ KURUMU : BAĞ-KUR SSK EMEKLİ SANDIĞI YEŞİL KART KENDİSİ BAKMAKLA YÜKÜMLÜ EMEKLİ SEVK EDİLEN KURUM BİLGİLERİ ADI : PROTOKOL NO TARİH : : ÖN TANI : SEVK EDİLEN HASTANE/BRANŞ Dr………………. OSGB hekimi. İşçiye gittiği hastanede neler yapıldığı. basamağa yönlendirdiği hastasıyla ilgili bilgileri edinmek zorundadır.2. aile hekimi veya ikinci basamakta hastanede çalışan hekim meslek hastalıklarından veya işle ilgili hastalıklardan şüphelendiği çalışanları meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına (Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastanelerine. İşyerinde işgücü ve işgünü kayıplarına neden olan sağlık sorunları saptanıp bunların önlenmesine yönelik gerekli koruyucu ve önleyici tedbirler alınıp gerekli sağlık gözetimleri yapılmalıdır. Oysa birinci basamakta çalışan hekim. hangi işlerde çalışabileceği.İMZA Not : SSK ‘ lı hastalar için düzenlenen faturalar ilgili sağlık kuruluşunun muhatabı olan SSK Sağlık İşleri İl Müdürlüğüne gönderilecektir Sevk zincirinin henüz oturtulmamış olması nedeniyle yukarıdaki formun yaygın olarak kullanıldığı söylenemez.. İşyeri hekimi. TSM hekimi... KAŞE .. hastalığın prognozu hakkında bilgiler çok değerlidir. Aşağıda İstanbul’da aktif çalışan bir işyeri hekimimizin hazırlamış olduğu ve halen kullanmakta olduğu 203 . Bu destek üst basamakta çalışan uzman hekim tarafından sağlanmalıdır... 2 ya da 3. İşyerinde tutulan sağlık gözetimi kayıtlarının istatistikleri çıkartılmalı. analiz edilmeli ve değerlendirilmelidir.Sosyal Sigortalar Kurumu Sağlık Hizmetleri Protokolü Ekinde verilen sevk formu aşağıdadır. hangi teşhisin konulduğu. hangi ortamlardan ne süre uzak durması gerektiği” konularında kendisine bilimsel destek aramaktadır. İşyeri hekimi “çalışanın döndüğünde işine devam edip edemeyeceği.

. Sürekli ………….. Aşağıda sağlık bilgileri belirtilen çalışanımızın tarafınızdan değerlendirilmesi ve tedavi düzenlenmesi sonrasında. gerek işgüvenliği açısından kurumumuz için çok değerlidir. …… / …… / 201. Süre için ………………………………………………. .. ve 3. Suat Sarp taraf ından hazırlanm ış tır..…… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… Mevcut işini yapmasında sakınca olup olmadığı Sağlık Kurulu raporuyla belirlenmelidir. Uzmanı Sayın Doktor. ……………………………………………………………. ……………………………………………………………... ………………………………………………… İş ile ilgili Öneri ve Uyarılar: …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… Tarih: ………. Mevcut işini yapması sakıncalıdır.. İşyeri Sağlık Birimi Çalışanın İmzası: LÜTFEN SEVK BİLGİ DÖNÜŞ FORMUNUN İLGİLİ / / BÖLÜMLERİNİ TIBBİ KANAATİNİZE GÖRE DOLDURUNUZ! ÇALIŞANIMIZIN Adı-Soyadı: Başvuru Şikayeti: ……………………………………………………………..……………. ……………………………………………………………../………/201… Doktor Kaşesi/İmza: C Gece Çalışması Yapması: UYGUNDUR UYGUN DEĞİLDİR Yasal Fazla Mesai Süresini: ÇALIŞABİLİR ÇALIŞAMAZ Üstteki "İş ile ilgili Öneri ve Uyarılar" bölümüne kanaatinizi.…… ……………………………………………………. Uyarı ve Önerilerin………………………………………………………………………. İstenen/Önerilen Tetkikler: ……………………………………………………………. Çalıştığı Bölüm/Yaptığı İş: ………………………………………………. İstirahat raporu düzenlendi (……… gün). Ay sonraki kontrolde belirlenecektir.. uyarı ve önerilerinizi yazabilirsiniz. Katkınız için teşekkür eder..……..…… ……………………………………………………. formun tıbbi kanaatinize göre doldurularak tarafımıza dönüşünün sağlanması gerek işçi sağlığı.……... B Mevcut işini yapmasında sakınca yoktur.…………… …………………………………………………….…… KARAR: Reçetesi düzenlendi.….. Form İş Hekimi Dr.…….. Kontrole çağrıldı (……… gün/hafta/ay so Kontrolde değerlendirilecekler: Periyodik olarak (…………….………... ……………………………………………………………. ……………………………………………………………. Basamak hekimlerince doldurulup.. A TANI: ……………………………………… SONUÇ ve ÖNERİLER: ……………………. Mevcut Bulgular/Tetkik Sonuçları: ……………………………………………………………. Ön Tanı: …………………………………………………………….. ay ara………………………………………………… ………………… Bölümüne yönlendirildi..……. çalışmalarınızda başarılar dileriz.. işyeri hekimine geri dönmesi bakımından daha kullanışlı görülmektedir.. Mevcut işini yapmasında sakınca olup olmadığı ……..sevk formu ise 2..... 204 .

söz konusu sağlık kuruluşunun hangi kliniğinde (tıp dalında) veya bölümünde kullanılacağı. Bu bilgileri onaylanan yetkilinin adı. cinsiyeti. Defter matbu olarak basılı olacaktır. Örneğin. Protokol Kayıt Defterleri: Protokol kayıt defterleri İl Sağlık Müdürlüğü’nden onaylı olmalıdır.İş Sağlığı ve Güvenliği Kurul Karar Defteri: Defter kurulun sekretaryasını yürüten İş Güvenliği Uzmanı tarafından saklandığından. iç hastalıkları kliniğinde ve acil ünitesinde) hizmet sunması durumunda ayrı Protokol Kayıt Defterleri kullanılır55. söz konusu sağlık kuruluşunun hangi laboratuvar biriminde kullanılacağı. defterin kaç sayfadan oluştuğu. defterin söz konusu sağlık kuruluşuna onaylanan kaçıncı defter olduğu. yaşı. sıra numarası. adı ve soyadı. Defterin her bir sayfasında sırası ile yer alacak sütunların başlıkları şunlardır. tarih. adresi. defterin söz konusu sağlık kuruluşuna onaylanan kaçıncı defter olduğu. bir kopyası işyeri hekimince saklanmalıdır16. sıra numarası. Defterin ilk sayfasında aşağıdaki bilgileri içeren ve İl Sağlık Müdürlüğünce doldurulmuş bölüm yer almalıdır. soyadı. muayeneyi yapan hekimin kaşesi ve imzası. imzası. Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinde kullanılacak Protokol ve Laboratuvar Kayıt Defterleri yukarıdaki bilgiler göz önüne alınarak Sağlık İl Müdürlüğünce onaylandıktan sonra kullanılmalıdır. Defterin hangi özel sağlık kuruluşu tarafından kullanılacağı. Protokol Kayıt Defterinin taşıması gereken özellikler aşağıda belirtilmiştir. 55 TC Sağlık Bakanlığı Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Genelgesi. onay tarihi ve kurum mühürü. defterin hangi özel sağlık kuruluşu tarafından kullanılacağı. sağlık kuruluşunda gerçekleştirilen tüm laboratuvar işlemleri için ortak olarak kullanılamaz. Onaylı Defter: Defterin alınması ve saklanması işverenin görevidir. her ay yapılan toplantıdan sonra tutanağın fotokopisi işyeri hekimince dosyalanarak saklanmalıdır. Defterin numaralandırılmış her sayfası İl Sağlık Müdürlüğünce mühürlenir. sağlık kuruluşunda gerçekleştirilen tüm muayene işlemleri için ortak olarak kullanılamaz. aynı hekimin sağlık kuruluşunun farklı birimlerinde (örneğin. Sağlık kuruluşunda bulunan her bir laboratuvar birimi için (biyokimyasal ve radyolojik tetkikler için) ayrı Laboratuvar Kayıt Defterleri kullanılır. defterin kaç sayfadan oluştuğu. 205 . Defterin her bir sayfasında sırası ile yer alacak sütunların başlıkları şunlardır. Bir sonraki ay yapılacak toplantıdan önce gözden geçirilmesi yararlı olur. Bu bilgileri onaylanan yetkilinin adı. cinsiyeti. adı ve soyadı. imzası. ilk sayfasında aşağıdaki bilgileri içeren ve İl Sağlık Müdürlüğünce doldurulmuş bölüm yer almalıdır. Laboratuvar Kayıt Defteri: Laboratuvar Kayıt Defterinin taşıması gereken özellikler aşağıda belirtilmiştir. Defter matbu olarak basılı olmalıdır. yaşı. düşünceler. Defterin numaralandırılmış her sayfası İl Sağlık Müdürlüğünce mühürlenir. 2006-104. özel hizmet birimi ve acil ünitesi veya benzeri diğer muayene hizmeti sunulan birimler için ayrı Protokol Kayıt Defterleri kullanılır. Ancak. tetkiki isteyen hekimin kaşesi ve imzası. istenen tetkik. Laboratuvar Kayıt Defteri. Eğer işyerinde varsa İş Güvenliği Uzmanı ile birlikte doldurulup. sonuçlar. karar. soyadı. tarih. Sağlık kuruluşunda bulunan her bir tıp dalı. Defter 3 nüsha otokopili olarak hazırlanmış olarak piyasada bulunmaktadır. Defterin her bir sayfası kullanılmadan önce numaralanmış olacaktır. İş Göremezlik Belgesi [(2 güne kadar) İstirahat] formu İşyeri hekimleri 2 güne kadar hastalık veya iş kazası nedeniyle istirahat raporu düzenleyebilmektedir. adresi. Protokol Kayıt Defteri. aynı uzmanlık ya da tıp dalında aynı muayene odasını paylaşan hekimler ortak Protokol Kayıt Defteri kullanabilirler. tanı. onay tarihi ve kurum mührü. Buna göre hasta muayenesinde kullanılan defterin haricinde Acil Müdahale Odası ve varsa Laboratuvar için ayrı ayrı protokol defterleri bulundurulmalıdır. Defterin her bir sayfası kullanılmadan önce numaralandırılmalı.

.. TESCİL NO : 42089 206 .. SAĞLIK SERVİSİ ADI : SOYADI: DÜZENLEYEN ………… İŞYERİ HEKİMİİ SİGORTA SİCİL NO: POLİKLİNİK TARİHİSAAT .Sigortalının Adı Soyadı: TC Kimlik No / Sicil Numarası: Hastalandığı Tarih-Saat: İşyeri Hekimine Başvurduğu Tarih-Saat: İşe Başlayabileceği Tarih-Saat: İşyeri Hekimi (Kaşe-İmza) ….…… /.…….Çetin BİLGİN SİCİL NO : 15977 DİP. KİMLİK NO : PROTOKOL SIRA NO: İŞBAŞI İSTİRAHAT Polikliniğine Sevki Uygundur TEŞHİS: SEVK : HASTANE …………………………… / / ……… / ……. /….. İŞBAŞI / İŞ GÖREMEZLİK BELGESİ SAĞLIK TESİSİ: ………….….… TC. / 2011 tarihine kadar istirahatlıdır / 2011 tarihinde çalışabilir . / 2011 ……. Saat: KAŞE İMZA DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI : T.

… den .. raporu veren hekim sorumlu tutulacaktır.10)Hangi sigorta kolundan istirahat verilmiş ise o kutuya (x) işaret konulacaktır. işyerinde “çalışmamıştır belgesini” düzenlemesi için işverene ibraz edecektir..…/.13..20) İstirahat verilmesi gereken teşhis okunaklı ve açık şekilde.…/.18. Kontrolsüz on güne kadar istirahat verilmiş ise.. belgenin ikinci nüshası Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek üçüncü nüshası sigortalıya verilecektir.…/.…/.24)Sağlık tesisi yetkililerince doldurulup imzalanacaktır. düzenlendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecektir.. kalan iki nüshasının birinci nüshası Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek.. 3. KİMLİKNO: TEL: (II)BİRİNCİ ON GÜNE KADAR AYAKTAN İSTİRAHATLER İÇİN DOLDURULACAK BÖLÜM (7) İŞ KAZASI (11) TEŞHİS: (8) MESLEK HASTALIĞI (12) POLİKLİNİKTARİHİ: (9) HASTALIK (10) ANALIK (13) POLİKLİNİK DEFTER SIRANO: (15)Hastaneye Yatış Tarihi Hastaneden Çıkış Tarihi (14)..… tarihine kadar istirahatlıdır ..… tarihinde çalışır kontrol (23)DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI: SİCİL NO: DİPLOMATESCİL NO : İMZASI (20) P OLİKLİNİKDEFTER SIRANO: (22) Hastaneye Yatış Tarihi Hastaneden Çıkış Tarihi: (24)ONAY İSİM KAŞESİ MÜHÜR İMZA : : : Örnek No: 25 (Ön Yüz) AÇIKLAMA Bu form üç bölümden oluşmakta olup. birinci nüsha Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek. bölümde sigortalı bilgileri.…/. 11.. Alt satıra istirahat süresi sonunda çalışacak ise “çalışır” kelimesi..…/. Örnek No: 25 (Arka Yüz) 207 . doldurulmadan birinci nüshası imha edilip. A1. SOYADI: (6) EV ADRESİ: (2) DÜZENLEYEN POLİKLİNİK: (4) SİGORTA SİCİL NO : (5) TC. poliklinik tarihi ile poliklinik defter sıra numarası yazılacaktır.23)Raporu düzenleyen hekim tarafından doldurulacak ve açık imza ile imzalanacaktır. III.… tarihine kadar istirahatın Devamına.5..2)İstirahatın verildiği sağlık tesisi ile polikliniğe ait bilgiler yazılacaktır.. 14)Birinci satıra istirahat süresini belirtir tarihler yazılacaktır.4.…/.. ikinci kopya nüshası sigortalıya verilecektir.… tarihinden . DFenne ve usule uygun olarak düzenlenmeyen belgelerden dolayı oluşacak Kurum zararından. üçüncü (son) nüshanın arka yüzünde form ile ilgili “açıklama” bilgileri olacak ve bu form sağlık tesislerince basılacaktır. CBu form üç nüsha olup. Her iki durumda da asıl nüsha. BKontrollü istiharat verilirse..6)Sigortalıya ait bilgiler yazılacaktır. kontrolü isteniyorsa “kontrol” kelimesinin yanındaki kutuya (x) işaret konulacaktır.9.19. ilk iki nüshanın arka yüzü boş.…/. 7. 15.…/.. 16. 17.12. Sigortalı geçici iş göremezlik belgesini. bölümde 10 güne kadar ayaktan istirahat halinde doldurulacak bilgiler.…/../….…/. sigortalı kontrol için geldiğinde istirahatı uzatılması gerekiyor ise. II.. I. bölümde kontrol kararı verildiği takdirde ikinci 10 güne kadar ayaktan istirahat halinde doldurulacak bilgiler yer almaktadır.… tarihinde çalışır kontrol (16)DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI: SİCİL NO: DİPLOMA TESCİL NO: İMZASI (17)ONAY İSİM KAŞESİ: MÜHÜR: İMZA: (III) İKİNCİ ON GÜNE KADAR AYAKTAN İSTİRAHATLER İÇİN DOLDURULACAK BÖLÜM (18) TEŞHİS: (19) POLİKLİNİKTARİHİ: …. (21). ikinci ve üçüncü nüsha kontrol muayenesine gelirken getirilmesi için sigortalıya verilecek.8.. 21)Birinci satıra kontrol muayenesine gerek görülenlere kontrol sonucunda istirahat gerekiyorsa ilk 10 günlük istirahatın bitim tarihinden sonraki tarih ile ikinci defa verilecek 10 güne kadar istirahat bitim tarihi yazılacaktır..…/... kontrolü isteniyorsa “kontrol” kelimesinin yanındaki kutuya (x) işaret konulacaktır. Alt satıra istirahat süresi sonunda sigortalı çalışacak ise “çalışır” kelimesi.İŞ GÖREMEZLİK BELGESİ (1) SAĞLIK TESİSİ: (3) ADI.22)Hastanede yatış varsa yatış-çıkış tarihleri yazılacaktır./….

... Kazan ın saati : ...K 4-b Kendi ad ına ve hesab ına Çalış ma Şekli : Tam zamanlı Kısmi zamanlı Diğ er Prim ödeme hali: sona erdi sona ermedi Sona erdi ise./…/..... 4 Kaza An ında Yaptığ ı İş : 5 Kazan ın sebebi: Kaza sonucu iş göremezliğ i Var Yok Derhal ölüm 6 Yaran ın türü: 7 Yaran ın Vücuttaki Yeri: 8 İş yerinin büyüklü ğ ü: 9 Çalış ılan Ortam: 10 Çalış ılan çevre: 11 Kaza An ında Kazazedenin Yürütmekte Oldu ğ u Genel Faaliyet: 12 Kazadan Az Önceki Zamanda Kazazedenin Yürüttü ğ ü Özel Faaliyet: 13 Olay ı Normal Seyrinden Sapt ıran Kazaya Sebebiyet Veren Olay (Sapma): 14 Yaralanmaya Sebep Olan Hareket (Olay): 15 Özel Faaliyet Sıras ında Kulland ığ ı Materyal (Araç): 16 Sapmaya Sebep Veren Materyal (Araç): 17 Yaralanmaya Sebep Olan Hareket Sırasında Kullan ılan Materyal (Araç): 18 Kazay ı Gören :Var Yok Şahitlerin Adı Soyadı : Şahitlerin imzas ı : Şahitlerin Adresi 19 Kazan ın Olu ş Şeklini ve Sebebini Açıklay ın ız : 208 ./…/. Kaza Gününde İş baş ı Saati : ....... Okur yazar Öğ renim Durumu : Yüksek Okul İstihdam durumu: 5510 S./….... Uyru ğ u (Yabancı ise ülke ad ı): Esas İş i (Mesleğ i) : İş çinin 1........C .İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM FORMU T..... Stajyer-çırak Terör M ağduru Genel Toplam 2.. Kimlik No: SSK Sicil No: Bağ -Kur Sicil No: İş e Giriş Tarihi : ....K 4-a Medeni Hali: Evli Okur Yazar Değ il İlkö ğ retim Bekar Dul Orta ö ğ retim Hükümlü Stajyer-Çırak Diğ er Üniversite Y.. SO SYAL GÜVENLİK KURUMU İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞ I B İLDİRİM FO RMU EK:7 Bağ lı bulundu ğ u İl : Vergi Dairesi ve Numaras ı: İş yerinin Unvan ı ve Adresi : İş çi Say ıs ı: Erkek Özürlü 1-İş yeri Bilgileri Sicil No: Tel: Fax: Kad ın Hükümlü Çocuk Eski Hük... erdiğ i tarih : …/….. Lisans Doktora Eski Hükümlü Daimi Mevsimlik Geçici Özürlü Ödünç çalış an Terör Mağ duru Alt iş verene ait çalış an 5510 S..C.Kazazede veya Kazazedelerin / Meslek Hastalı ğ ı Tanıs ı veya Ş üphesi İle Hastaneye Sevk edilenin Do ğ um Tarihi : …/…/…… Ad ı Soyad ı: Cinsiyeti: E K T. derece yakın ın ın : Ad ı Soyad ı ………………………………… Açık Adresi…………………………… …………………………………………………………………………………………… İş kazası Halinde Doldurulacaktı r 3 Kaza Tarihi : . Son bir y ıl içindeki toplam ücretli izin gün say ıs ı: Son iş yerine giriş tarihi: …/…/…......

Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi Bölümü) PNÖMOKONYOZ İZLEME BİRİMİNE GÖNDERİLECEK BİLGİ VE BELGELER (ayrıntılı bilgi için bkz. 17.14) b) İş verenler i ş yerinde meydana gelen i ş kazas ı n ı ve tespit edilecek meslek hastal ı ğ ı n ı en geç iki i ş günü içinde yazı ile T. 16. 9. (4857 say ı l ı İş Kanunu md. 7. 11. e-posta adresi: Üst Kurum Sevki İle Not: a) İş verenler i ş yerinde meydana gelen i ş kazas ı n ı kazadan sonraki üç i ş günü içinde ve tespit edilecek meslek hastal ı ğ ı n ı ise ö ğ rendi ğ i günden baş layarak üç i ş günü içinde Sosyal Güvenlik İl/Merkezi Müdürlü ğ üne bildirmekle yükümlüdürler../…/. Bu alanlara konu ile ilgili tan ı mlay ı cı kelime yazı ld ı ğ ı nda da arama motoru devreye girecektir. 14. d) 5..13. 15. kazan ı n saati ve esas i ş i (mesleğ i) bölümleri seçildi ğ inde konu ile ilgili tablolar ekrana gelecektir.. 3 ile 19 uncu bölümler sadece kaza bildiriminde.. Rehberin III.2. Md. 13. 20 nci bölüm ise sadece meslek hastal ı ğ ı bildiriminde doldurulacakt ı r. 10. Ekrana gelen bu tablolardan seçim i ş lemi yap ı lacakt ı r. ekrana gelen bu baş l ı klardan en uygun tan ı mlama seçilmelidir.İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM FORMU (devam) Meslek Hastalığ ı Halinde Doldurulacaktır 21-Düzenlenme tarihi: .. C.. 77) Bu bildirimi zaman ı nda yapmayan i ş verenlere ayn ı kanunun 105 inci Maddesi uyarı nca idari para cezas ı uygulan ı r. Arama motoru ilgili bölümlerdeki tan ı mlay ı cı baş l ı kları ekrana getirecektir. 2 ve 21 inci bölümler hem kaza hemde meslek hastal ı ğ ı bildirimi durumunda.2..6. Hast. bu 20 209 . Çal ı ş ma ve Sosyal Güvenlik Bakanl ı ğ ı Bölge Müdürlü ğ üne bildirmek zorundad ı r. 8. Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesi Tarihi: İş veren veya Vekilinin Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesi İle Sevk Ad ı Soyad ı ve İmzas ı edilenin Çalış tığ ı Bölüm / İş : Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesinin Türü: Meslek Hastalığ ın ın Periyodik Muayene İle Diğ er Saptanma Şekli: Meslek Hast. c) 1. 12..(5510 say ı l ı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağ l ı k Sigortas ı Kanunu Md.

Meslek Öyküsü İşkolu 12.Yaptığı İş 11. Cinsiyeti 8. Soyadı 3. Doğum Yeri 6. Yaşı 7. Adresi 2. Daha önce akciğer hastalığı geçirdi mi? Hayır ( ) Evet ( ) 14. Sağlık yakınmaları: Öksürük Balgam Hırıltılı solunum Göğüste sıkıntı hissi Solunum zorluğu Nefes darlığı Hemoptizi 13. Başka önemli hastalık geçirdi mi? Hayır ( ) Evet ( ) 15. R. tozlu ortamlarda çalışanlar için doldurulacaktır56. 56 Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik. Sigara Kullanma alışkanlığı Hayır ( ) Evet ( ) Paket/gün ( ) Yıl ( ) Bırakmış( ) Paket/gün ( ) Nedir: Nedir: Nedir: Nedir: : : : : : : : : : : : : : Bölüm/Yaptığı İş: Hayır Süre: Sürekli Bazen Süresi Tarih: Yıl önce ( ) Yıl içmiş ( ) (*) Maden. 26 Şubat 2000/ 23976. İşçi Sigorta No 4.İşyeri Unvanı. Çalıştığı Bölüm 10.G: 14 Eylül 1990/20635 Değ. Öğrenim Durumu 9.Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu (*) No Tarih 1. Taş Ocakları vb. 210 . İşçi Adı. Aşağıdakilerden hangilerini geçirdi? Meslek hastalığı Hayır ( ) Evet ( ) İş Kazası Hayır ( ) Evet ( ) 16. İkametgâh Adresi 5.

Uzun süreli çalışma İş yorgunluğu Islak ve kaygan zeminde yapılan çalışmalar Sırt ağrısı Varis veya diğer dolaşım problemleri Beden ölçülerinin büyümesi Beden ölçülerinin büyümesinden dolayı beceriklilik. Dar alanda çalışmanın getirdiği problemler Fazla çalışma. yük taşıma ve duruş vaziyetleri Düzenli beslenme. D O L A Ş I M S. Çocuk Bakım Yurdu. Tuvaletin yakınlığı. koordinasyon. Hijyen. yeme. yıkanma imkanları. Güçlü havalandırma veya mide bulantılarına neden olabilecek kokulara veya kötü havalandırmaya maruziyet Ayakta durma. S İ N D İ R İ M S. R Ö N T G E N T E Ş H İ S Yapılan Tedavi ve Öneriler Hekim Adı soyadı İmza 211 . Daralan çalışma alanı. Akşam veya gece çalışması. Anaokulu T A R İ H A Ğ I R L I K B O Y D İ Ş L E R G Ö Z K B B S O L U N U M S. Uzanma ve eğilme gerektiren postürler Elle taşıma. içme imkânları. S İ N İ R Ve H. O R A T. uygunluğu.S. Yüksekte çalışma. hareket etme hızı ve uzanmada zorluk Yorgunluk/stres Dengenin korunması (Emziren kadınlar için de geçerlidir). L A B. Dinlenme aralarının yetersizliği. İş ve mahallini bırakmada zorluk Koruyucu elbise ve ekipmanın kullanılması.Gebe İşçilerin Sağlığını İzleme Formu48 Gebelikte Karşılaşılan Sağlık Problemleri Sabah kusmaları İşyerinde Çalışanı Etkileyen Hal ve Durumlar Erken çalışma saatleri. Sağlık Muayene Kâğıdı48 …………………… İşyeri Emzirme Odası.

Form No : 014 BİLDİRİMİ ZORUNLU HASTALIKLAR FİŞİ ( U. (Form 014 Arka Yüz ) HASTANIN KİMLİK BİLGİLERİ CİNSİYETİ T. Ekinde verilmiştir. ……………………………………………………………………….SGK’ya yapılmaktadır). ……………………………………………………………………….... Hıfzıssıhha Kanunu Mad.Aşı Kartı Aynı Yönetmeliğin 8. İş Kazaları ve Meslek Hastalığı şüphesi veya tanısının da bildiriminin zorunlu olduğu unutulmamalıdır (Bu bildirimler ise ÇSGB. Ancak Sağlık Bakanlığı’nın güncel aşı kartlarının kullanılması daha uygun olacaktır48. 57-64 ) ………………………… İlçe Sağlık Grup (TSM) Başkanlığına/İl Sağlık Müdürlüğüne GÖNDERENİN: ADI SOYADI MESLEĞİ KURUM ADRESİ İŞ ADRESİ ………………………………………………………………………. ………………………………………………………………………..C KİMLİK NO SOYADI ADI BABA ADI DOĞUM TARİHİ MESLEĞİ HASTANIN AİLE HEKİMİ BİLGİLERİ AİLE HEKİMİ NUMARASI: AİLE HEKİMİ ADI SOYADI: HASTANIN ADRES BİLGİLERİ İLİ İLÇESİ MUHTARLIĞI SOKAĞI EV NO EV ve CEP TELEFONU ÖLMÜŞSE TARİHİ : DÜŞÜNCELER : HALEN YATTIĞI YERİN ADRESİ BAŞLADIĞI TARİH TEŞHİSİ Olası□ Kesin □ E□ K□ HASTALIĞIN ADI: HASTALIK DURUMU 212 . Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi: Bu formla aşağıdaki listelerde belirtilen hastalıkların Sağlık Bakanlığı’na bildirim yapılmaktadır.

her sağlık kuruluşundan yapılmaz! Bildirimler. İl Sağlık Müdürlükleri ve TSHGM Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı hastalıkla ilgili araştırmayı birlikte yaparlar. Türkiye genelinde hizmet veren bütün sağlık kuruluşlarından yapılır.BİLDİRİMİ ZORUNLU HASTALIKLAR Bu grupta bulunan hastalıkların bildirimi. 0(312) 435-6937]. “Sürveyans Tipi” bölümünde belirtilen sağlık kurum ve kuruluşlarından yapılır. bu dokümanın Grup C hastalıklar için hazırlanmış “Standart Tanı Kriterleri” kısmında. 0(312) 435-2979. Form 014 adıyla bilinen “Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi” İşyeri Sağlık Birimi veya Ortak Sağlık Güvenlik Birimi tarafından doldurularak bağlı olduğu ilçedeki Toplum Sağlığı Merkezi’ne iletilir. 213 . bütün sağlık kuruluşlarınca tespit edildiği anda ihbarı zorunlu olan hastalıklardır. ülkemizdeki hangi sağlık kuruluşu tarafından tespit edilmiş olursa olsun. Bildirimler Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü (TSGHM) Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığına telefon açılarak yapılacaktır [0(312) 435-3215. Grup B bildirimi zorunlu hastalıklar listesi     ÇİÇEK SARI HUMMA EPİDEMİK TİFÜS VEBA “GRUP C” HASTALIKLAR: Bu grupta bulunan hastalıkların bildirimleri. Grup B’de yer alan hastalıklar aynı zamanda WHO’nun Uluslararası Sağlık Düzenlemeleri (1969-International Health Regulations) çerçevesinde uluslararası bildirimi zorunlu olan hastalıklardır. “GRUP A” HASTALIKLAR: Grup A bildirimi zorunlu hastalıklar listesi             AIDS AKUT KANLI İSHAL BOĞMACA BRUSELLOZ DİFTERİ GONORE HIV ENFEKSİYONU KABAKULAK KIZAMIK KIZAMIKÇIK KOLERA KUDUZ ve KUDUZ RİSKLİ TEMAS            MENİNGOKOKSİK MENEN J İT NEONATAL TETANOS POLİOMİYELİT SİFİLİZ SITMA ŞARBON ŞARK ÇIBANI TETANOS TİFO TÜBERKÜLOZ AKUT VİRAL HEPATİTLER “GRUP B” HASTALIKLAR: Bu grupta bulunan hastalıklar. Ayrıca İl Sağlık Müdürlüğüne de hemen telefonla bildirilir.

SHIGELLA SP. 214 . “Sürveyans Tipi” bölümünde belirtilmiş olan laboratuvarlardan yapılır. Grup C bildirimi zorunlu hastalıklar listesi        AKUT HEMORAJİK ATEŞ CREUTZFELDT-JAKOB HASTALIĞI EKİNOKOKKOZ H. sağlık grup başkanlıkları. Grup D enfeksiyon etkenlerinin bildiriminden sorumludurlar. Formun doldurulması ve bildirimi tüm sağlık kurum ve kuruluşları (sağlık ocakları. İl Halk Sağlığı Laboratuvarları. üniversite hastaneleri ile her türlü özel sağlık kuruluşları) tarafından. devlet hastaneleri.COLI     GIARDIA INTESTINALIS SALMONELLA SP. bu dokümanın Grup D için hazırlanmış “Standart Tanı Kriterleri” kısmında.  Grup C hastalık bildirimleri tanımlanan sağlık kuruluşlarından İlçe sınırlarında hizmet verenler İlçe Grup Başkanlıklarına (TSM) veya İl merkez sınırları içinde hizmet verenler İl Sağlık Müdürlüğüne “Form 014” ile GÜNLÜK olarak yapılır. Devlet Hastaneleri. aile hekimleri. LISTERIA MONOCYTOGENES Zehirlenme Bildirimi57 Zehirlenme Vaka Bildirim Formu: Her zehirlenme vakası için düzenlenir. Grup D içinde yer alan enfeksiyon etkenlerinin herhangi biri için standart kriterler uyarınca pozitif bir bulgu elde ettiğinde. Söz konusu enfeksiyon etkenlerinin bildirimleri de her sağlık kuruluşundan değil. Tanımlanan laboratuvarlar. özel dal hastaneleri. İl Sağlık 57 TC Sağlık Bakanlığı Zehirlenme Bildirimleri Genelgesi. INFLUENZA Tip b (Hib) ENFEKSİYONU İNFLUENZA KALA-AZAR KONJENİTAL RUBELLA         LEJYONER HASTALIĞI LEPRA LEPTOSPİROZ SUBAKUT SKLEROZAN PANENSEFALİT (SSPE) ŞİSTOZOMİYAZ TRAHOM TOKSOPLAZMOZ TULAREMİ “GRUP D” ENFEKSİYON ETKENLERİ: Bu grupta diğerlerinden farklı olarak bildirimi zorunlu olan hastalık değil enfeksiyon etkenidir. eğitim araştırma hastaneleri. toplum sağılığı merkezleri. Buna göre. Bölge ve Merkez Hıfzıssıhha Laboratuvarları. ilçe hastaneleri. Grup D bildirimi zorunlu enfeksiyon etkenleri ve hastalıklar listesi      CAMPYLOBACTER JEJUNI CHLAMYDIA TRACHOMATIS CRYPTOSPORIDIUM SP ENTAMOEBA HISTOLYTICA ENTEROHEMORAJİK E.Buna göre. GÜNLÜK olarak Kurumunun bildirim sorumlusuna “Grup D Enfeksiyon Etkenleri Bildirim Fişi” ile bildirir. Üniversite ve Askeri Hastanelerin laboratuvarları ile diğer kamuya ait hastanelerin laboratuvarları. 2009/29.

:…./……/…….. kurye.Dakika Tarih:……. Gerekli durumlarda bir sağlık müdür yardımcısının başkanlığında ilgili şube müdürlükleri ile koordineli olarak epidemiyolojik araştırma yapılır. ….Gün …../……/…….Müdürlüğüne 24 saat içinde (faks. Tarih:……. Saat: …. elektronik ortam. 215 ../……/……..:…. İl Sağlık Müdürlüğü tarafından olabilirliği göz önünde bulundurularak bildirimi yapılan vakanın haricinde vaka olup olmadığı araştırılır. ile) telefon teyidi alınarak yapılır.C.. Saat: ….. Saat: …./……/…….. Tarih:……. Saat …. Kimlik Numarası Soyadı Adı Baba Adı Yaşı Cinsiyeti Mesleği HASTANIN ADRES BİLGİLERİ İli İlçesi Mahallesi Sokağı Apartman Numarası Daire Numarası Ev / Cep Telefonu ZEHİRLENME BİLGİLERİ Başvuru Zamanı Zehirlenmeye Neden Olan Etken Zehirlenmenin Olduğu Yer Olay Zamanı (İlk Maruziyet) Maruz Kalma Süresi Şikâyetler Şikâyetlerin Başladığı Zaman Antidot Adı Ölüm Zamanı Düşünceler Tarih:……. E K : : : : ……. FORM 018/C ZEHİRLENME VAKA BİLDİRİM FORMU ………………………………………İl Sağlık Müdürlüğüne BİLDİRENİN Adı Soyadı Mesleği Kurum Adı Adresi Tarih HASTANIN KİMLİK BİLGİLERİ T./……/……. Saat: …. Sonrasında oluşturulan rapor TSHGM’ye gönderilir. vb...:…..:….

Üçüncü bölümde hastanın adres bilgileri yer alır. gıda. Antidot verildi ise hangi antidot olduğunun adı açık ve net olarak yazılacaktır. Şikayetler: Şikayetlerin ne olduğu açıkça belirtilecektir. Zehirlenme nedeni programda belirtilmiş olan seçmeli listeden işaretlenecektir. 2. tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. Şikâyet Başlangıcı: GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir. mazot ile. kurum bilgileri. vi. 3. hayvan. iv. Zehirlenmeye Neden Olan Etken: Bu bölümde zehirlenmeye sebep olan kimyasal. Maruz Kalma Süresi: Zehirlenmeye neden olan etkenle etkileşim süresini ifade eder. iii. …bitki yedi vs. kurşun ile. 216 . Tarih. Antidot: Eğer hastaya antidot verildi ise seçmeli alandan işaretlenecektir. saat. Hasta Kimlik Bilgileri: i. Arı. v. mantar yedi. Başvuru Zamanı: Vakanın sağlık kurumuna başvurduğu zaman tarih. yılan ısırdı. soba ile. 1. Ölüm Tarihi: Formda daha sonra düzeltme yapılabilecek tek alandır. Birinci Bölümde bildirimi yapan personele ve müdahalenin yapıldığı kuruma ait bilgiler ve formun düzenlenme tarihi doldurulur. saat. böcek soktu. civa ile. Zehirlenmenin Olduğu Yer: Mekân olarak belirtilecektir. formu dolduran kişi tarafından yukarda belirtilenlerin dışında ifade edilmek istenen başka bir şey varsa doldurulacaktır. benzin ile. Sağlık Müdürlüğü de ölüm bildirilmeyen vakaların akıbetini takip edecek. dakika olarak belirtilmelidir. TC Kimlik No. ii. Örn. iii. vii. konserve yedi. saat. Şikâyetlerin Başladığı Zaman: Hastanın ilk şikâyetlerinin başladığı zamanı ifade eder. Ölümün bildirimden sonra olması durumunda ise bildirimi yapan bu bilgiyi de sağlık müdürlüğüne ileterek bildirimi tamamlayacak. Şikâyet: Hastaya rahatsızlık veren tüm yakınmaları açık olarak yazılacaktır. Vaka Bilgileri: i. …pastanesinde. ix. GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir. Zehirlenmeye neden olan etkenin sınıflandırılmasında ayrıca vakanın bulgularına. ii. Form 018C Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun TSİM (Temel Sağlık İstatistikleri Modülü)’e Kaydedilmesine Ait Açıklama: Veri giriş ekranı. x. Ad. Fare zehiri ile. hasta kimlik bilgileri. 4. …banyosunda. bitki. 2. hangi kurumlardan zehirlenme vakası bildirilmişse. Bildiren Kurum. şeklinde açık ve net ifadeler kullanılacaktır. dakika olarak belirtilmelidir. örümcek ısırdı. dakika) olarak girilecektir. Soyad.saglik. 1. çamaşır suyu ile. saat. …atölyesinde vb. Antidot: Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Zehir Araştırma Müdürlüğüne 114 numaralı telefon aranılarak ulaşılıp antidotlar ile ilgili bilgi alınabilir. Kurum Bilgileri: i. Meslek Grubu seçmeli alandan seçilerek işaretlenecektir. filyasyon çalışması yapılırken sorun yaşanmaması için tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. Tarih. Dördüncü bölümde zehirlenmeye ait bilgiler yer alır. i. Düşünceler: Bu bölüm. İkinci Bölümde hastanın kimlik bilgileri yer alır. Olay Zamanı: zehirlenmenin ilk başladığı/maruz kalmanın ilk başladığı zaman. Bu yayına http://www. vaka bilgileri olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. gaz vb. seçmeli alan olup. tanımı yapılmış kurumlar arasından seçilip işaretlenecektir. dakika olarak belirtilmelidir. viii. arsenik ile. vii. Örn.gov. ii. tuz ruhu ile. iv. akrep. tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. saat. hangi tür antidot kullanılacağına ilişkin konularda “Birinci Basamağa Yönelik Zehirlenmeler Tanı ve Tedavi Rehberleri” adlı yayından yararlanılabilir. tüp gazı ile zehirlendi.tr/e-kütüphane bölümünden ulaşılabilir. Hastanın son durumu İl Sağlık Müdürlüğü tarafından takip edilerek ölüm olayının gerçekleştiği durumlarda GG/AA/YYYY SS:DD olarak bu alan doldurulacaktır.Form 018C Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun Doldurulmasına Ait Açıklama Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun Doldurulması: Dört bölümden oluşmaktadır. dakika olarak belirtilmelidir. Kuruma Başvuru Tarihi: Sağlık kurumuna müracaat tarihi GG/AA/YYYY SS:DD (tarih. iii. GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir. Ölüm Zamanı: Eğer hasta öldü ise ölüm tarihi ve saati belirtilecektir. vi. iv. Olay Zamanı (İlk Maruziyet): Zehirlenmeye neden olan etkenle ilk temas saatini ifade eder. v. Yaş manüel olarak girilecektir.tusak. açık olarak yazılmalıdır. tarih. Bağlı Bölge: Hastanın adresinden hangi sağlık ocağı/aile hekimi bölgesinde olduğu bulunarak seçmeli alandan işaretlenecektir. Cinsiyet: seçilip işaretlenecektir. tarım ilacı ile. Terapötik ilaçların hangi grubundan olduğu belirtilmelidir. Maruz Kalma Süresi: Zehirlenmeye neden olan etkenle etkileşim süresini ifade eder. 3. ii.

nitrik asit. tuz ruhu-hidroklorik asit) Kireç ve yağ çözücüler (sodyum hidroksit) Lavabo açıcılar (sodyum hidroksit. potasyum hidroksit) Fırın temizleyicileri (sodyum hidroksit) Ağır Metallerle Zehirlenmeler Kurşun Civa Arsenik Karbonmonoksit Zehirlenmesi Organofosfatla Karbamatla Yabanıl Ot Öldürücülerle Zehirlenme Mantar öldürücülerle Zehirlenme Kemirgen öldürücülerle Zehirlenme Böcek Öldürücülerle Zehirlenmeler Deniz ürünleri ile zehirlenmeler Balık 217 . sülfirik asit.Zehirlenme Nedenleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 Botulizm Besin kaynaklı botulizm Opoid Analjezikler Kannabinoidler Belirtilmemiş Uçucu Maddelerle Salisilat Terapötik İlaçlarla Sedatif Hipnotik ve Anksiyolitik İlaçlar Antiepileptik Sedatif Hipnotik Amfetaminler Antidepresan Antipsikotik Antikolinerjik Beta Reseptör Blokörü Demir İçeren İlaçlar Kardiyak Glikozidlerle Kalsiyum Kanal Blokörü Klasik Antihistaminik Bağımlılık Yapan Maddelerle Zehirlenmeler Etil alkol Metil alkol Naftalin Alifatik hidrokarbonlar (Petrol Ürünleri) Zehirlenmeler Benzen Toluen Ksilen Organoklorla Kloroform Trikloretilen Trikloretan Perkloroetilen Metilen Klorür Benzin Gaz Yağı Tiner Vernik Aromatik hidrokarbonlar Halojenli (klorlu) hidrokarbonlar Belirtilmeyen Tüp Gaz Zehirlenmeleri Bütan (evlerde kullanılan tüp gaz) Propan (sanayi tipi LPG) ile zehirlenmeler Tuvalet temizleyicileri (kezzap.

yanlışlıkla ya da özkıyım amacıyla yenmesi Sobadan sızan odun. Bitkilerin tedavi amacı ile.60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 Kabuklu deniz hayvanları Mantar Zehirlenmesi. Doğada yetişen toksik madde içeren mantarların yenmesi ile zehirlenme Diğer Zehirli Hayvan Isırma ve Sokmaları Yılan Isırması Akrep Sokması Örümcek ısırığı Arı sokması Doğada bulunan her türlü zehirli böcek ve hayvan ısırık (köpek hariç) ve sokmaları Parasetamol Freon (Buzdolabı Gazı) Doğalgaz Egzoz gazları ile kapalı garajlarda Lityum Kokain Sempatomimetikler Alkollerle Zehirlenmeler Hidrokarbonlu Bileşiklerle Zehirlenmeler Karbontetraklorür Belirtilmeyen Tarım ve Böcek İlacı İle (İnsektisitlerle) Zehirlenmeler Piretrin ve Piretroidle Amitraz (Kenaz)'la Fösfin ve Fosfürlerle Zehirlenme Fumigantlarla Zehirlenme Her türlü deterjan Belirtilmeyen Ev Kimyasalları ile Zehirlenmeler Ağartıcılar (çamaşır suyu-sodyum hipoklorid) Parlatıcılar (sitrik asit) Metal Parlatıcılar ve pas gidericiler (okzalik. fosforik ve kromik asitler) N-Hekzan Neft Yağı Yenilen ve içilen her türlü gıda ile meydana gelen zehirlenmeler Et ve et ürünleri ile zehirlenmeler Et suyu Domuz eti Dana veya koyun eti Kümes hayvanları ile Salam Sosis Süt ve süt ürünleri ile zehirlenmeler Çiğ süt Peynir Krema Dondurma Yumurta Kurutulmuş yiyecekler Dondurulmuş gıdalar Çiğ sebze meyve salatalar Su ve buz Deli Bal Gıdalara bulaşmış ilaç ve kimyasal atıklar Ticari ya da evde hazırlanmış konserve Sucuk. tuzsuz ya da şekersiz ortamda depolanmış besinlerle Halisünojenler Etilen glikol Bitkilerle Zehirlenmeler. kömür Fabrika gazları Yangınlarda Kötü baca sistemi olan yerlerle Hava dolaşımının iyi olmadığı yerlerde 218 . jambon gibi vakumlu.

Kutu) Benzodiazepinler Pralidoksime Tuzları (2.Pam) (200 Mg 10 Amp) Sodyum Nitroprussid Dimercaprol ( Bal) (British Anti-Lewisite ) Flumazenil Fomepizol ( 4-Methypyrazole ) (1kutu=5 Amp) Deferoksamin (Desferrioksamin) Lökovorin Kalsiyum (Kalsiyum Folinat) Physostigmin Salicylat (5 Amp) Nalokson Fenitoin Etanol Haloperidol Silibinin (4 Vialık Kit) N-Asetilsistein (Nas) Yılan Antivenomu Piridoksin (B6 Vitamini) Siyanür Antidot Kiti (Amil Nitrit. B Ve E) Morfin Dmsa (Dimercaptosuccinic Acid) Succimer D-Penicilamin (50 Tablet. Sodyum Thiosülfat ) (Bir Hastalık Kit) Akineton Tiamin (B1 Vitamini) 219 .Antidot Listesi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 Atropin Difenhidramin Hidroksikobalamin İnsülin Kalsiyum Calcium Edtate De Sodium Glukoz Digoxin İmmune Spesifik Antikor Digifab (Digoxin İmmune Fab) Metilen Mavisi (10 Ml) Etil Alkol (%10) Dopamin Dicobalt Edta (Kelocyanor) (6 Amp) K1 Vitamini (Fitonadion) Adrenalin (Epinefrin) Penisillamin Dmps (Dimercaptopropane-1-Sulfonate) Botulismus Polivalan Antiserumu (Tip A. Sodyum Nitrit.

İşyeri Sağlık Birimi Yıllık Çalışma Planı Takvimi 220 .

Kişisel tıbbi kayıtlarda Türkiye'deki mevzuatla uyum içerisinde. tıbbi muayeneler. İşyeri hekimi koruyucu donanımların satın alımı ve kullanımı ile ilgili tavsiyede bulunuyor mu? 13. İSGB-OSGB personelinin işbirliğini ve İSG politikalarının oluşturulmasına ve sürdürülmesine katılımını sağlıyor mu? 8.. İSG’nin işletme faaliyetleriyle bütünleştirilmesi 9. İş sağlığı hizmet sağlayıcısı. endüstriyel hijyen ölçümleri yapıyor mu? 19. İşveren İSGB-OSGB personeline mesleki bağımsızlık sunuyor mu? 3. Sağlık Gözetimi 21. İSG kapsamındaki hak ve sorumluluklar 7. İSGB ekibi sağlık alanında yapılacak iyileştirmelerle ilgili yıllık hedeflerin de içinde yer aldığı yıllık plan hazırlanırken yapılan çalışmalara katılıyor mu? 10. İş sağlığı hizmet sağlayıcısı önleyici ve DFlerle ilgili tavsiyelerde bulunuyor ve bu tavsiyeler dikkate alınıyor mu? 23. Yeni prosesler ve işler planlanırken İSG gözetilerek işyeri hekimi görüşü alınıyor mu? 12. İşletmenin İSG politikası iş sağlığını kapsamakta yaralanma ve meslek hastalıkları/işle ilgili hastalıkların önlenmesi konusunda taahhütte bulunmakta mıdır? 2. araç-gereç ve malzeme alınırken İSG gözetilerek işyeri hekimi görüşü alınıyor mu? 11. işletmede meydana gelen kazalar ve kaza soruşturmaları ile düzeltici ve önleyici eylem kararları hakkında bilgilendiriliyor mu? 4. aşılama ve portör muayeneleri yaptırılıyor mu? Orta İyi Açıklamalar Orta İyi Açıklamalar 221 . bu çalışmalara iş sağlığı ile ilgili tehlikeleri ve riskleri ekleyerek katılıyor mu. İşyerinin büyüklüğü ve faaliyetleri doğrultusunda oluşturulmuş. İşe giriş muayeneleri yapılıyor. kullanılan kimyasalların MGBF’larına ulaşabiliyor mu? 18. Yönetimin gözden geçirilmesi sonucu elde edilen bulgular işyeri hekimine bildiriliyor mu? 15. güvenlik uzmanı ve işyeri hekimine bildirmelerine yönelik resmi bir sistem mevcut mu? 5. tahliller. İşyeri hemşiresi var mı?) 3. -Yarı zamanlı……. Mesleki sağlık ile ilgili tehlikeler ve riskler düzenli olarak belirlenip değerlendiriliyor mu. iş kazalarımeslek hastalıkları. İşyeri hekimi İSG Kuruluna katılıyor. genel sağlık durumu.İSG politikası ve İSG organizasyonu 1. İş sağlığı hizmetleri için ayrılan süreler yeterli mi? 5. mesleki geçmiş. İşyeri hekimi. bilgiler yer alıyor mu? Tıbbi kayıtların gizliliği sağlanmış mı? 2.İSGİP İSG. İş sağlığı için ayrı bir bütçe ayrılıyor mu? 6. Çalışanların iş kazalarını ve meslek hastalıklarını amirlerine ve yöneticilere. Kurul çalışmalarından haberdar ediyor mu? Zayıf 14..YS Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu Zayıf 1. İşyeri hekimi. gereğinde iş değişikliği önerisinde bulunuluyor mu? 25. Değerlendirmesi ve Kontrol Edilmesi 16. görev ve sorumlulukları açık bir şekilde tanımlanmış kendine ait bir İSGB ya da sözleşmeli bir OSGB var mı? (Sözleşmeli işyeri hekimi var mı? -Tam zamanlı……. mesleki maruziyetler. yürüttüğü faaliyetleri Kurula bildiriyor. işe uygunluk değerlendirilip raporlanıyor mu? 24. İşyeri hekimi. Makine. İşveren. Risklerin Belirlenmesi. yasalara ve iyi uygulamalara uygun olarak ve tehlike belirleme ve risk değerlendirmesi çalışmalarını esas alarak sağlık gözetimi yapıyor mu? 22. Ek ve tamamlayıcı muayeneler yapılıyor mu? (Biyolojik monitörizasyon ve teknik ölçümler) 26. işle ilgili hastalıklar. bu çalışmaların sonuçları kendisine rapor ediliyor mu? İşyeri hekimi işyeri ziyaretleri yapıyor mu? 20. İSGB veya OSGB yasada tanımlanan ve işletmenin büyüklüğü ve faaliyetleri ile doğru orantılı fiziki mekan ve donanıma sahip mi? 4. Bulaşıcı hastalıkların kontrolü. biyolojik izleme vb. ilgili diğer hastalıklar. Periyodik muayeneler yapılıyor ve raporlanıyor. Yazılı bir tehlike belirleme ve risk değerlendirmesi belgeniz var mı? 17.

hazırlık ve müdahale düzenlemeleri. bildirimi ve uygun tedavilerinin önemi hakkında bilgilendiriliyorlar mı? 10. değerlendiriyor. 222 . İş sağlığına yönelik önleyici faaliyetlerin planlaması yapılıyor ve bu planlar şirketin yıllık planlarına dahil ediliyor mu? 42. düzenli eğitim alıyor mu? 50. iş kazaları ile meslek hastalıklarının erken teşhisi. işe gelmemeyle sonuçlananlar raporlanıyor ve işverene bildiriliyor mu? 38. saklıyor. Hassas gruplara yönelik bir gözetim programı uygulanıyor mu (gebeler. istatistiklerini alıyor. İşyeri hekimi işletmede meydana gelen kazalar ve kaza soruşturmaları ile düzeltici ve önleyici eylem kararları hakkında bilgilendiriliyor mu? 39. Yöneticiler ve çalışanlar. İşletme acil sağlık hizmeti veren kuruluşlarla gerektiğinde işbirliği kurmuş mudur? Orta İyi Açıklamalar Orta İyi Açıklamalar İSGİP kapsamında hazırlanan İSG-YS “Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu” işyeri hekimlerinin çalıştıkları işyerlerini değerlendirmelerinde ve geliştirmelerinde kullanabilecekleri bir form olarak düşünülmektedir. Tüm işle ilgili hastalıklar araştırılıyor. nitelikli yemek ve kaliteli içme suyu sağlanması sürekli gözetiliyor. İş Sağlığı Yönetim Sisteminin Türk Mevzuatı ile uyumlu olduğunu teyit etmek üzere periyodik denetimler düzenliyor mu? 7. İSGB-OSGB yıl sonunda yıllık bir rapor hazırlıyor mu? 34. amirler ve işçiler için hazırlanmış bir eğitim programı ile bunların yenileme eğitimleri için bir programınız var mı? 47. İşle ilgili yaralanma ve rahatsızlıkların uygun tedavi. Olayların Raporlanması ve Soruşturulması 37. izlem. Performans İzleme 31. ilk yardım kitleri mevcut mu ve bunların devamlılığı sağlanıyor mu? 49. Eğitim ve İletişim 44. İşyeri hekimi sağlık bilgilerini kaydediyor. İşletmenin iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili mevzuata uygun bir kayıt ve bildirim sistemi ve görevlisi var mı? 40. İşe dönüş muayeneleri yapılıyor mu? 29. İşyerinin genel hijyen şartları. Acil Durumlara Hazırlık 48. İşyeri hekimleri ve hemşireleri ulusal mevzuata uygun şekilde sürekli eğitim görüyor mu? 46. Güvenlik ve sağlık ile ilgili yürürlükte olan yönetmeliklere uyulmasını sağlamak için kullandığınız sistemde. Yeterli sayıda ilkyardım personeli var mı ve ilkyardım ekibinde yer alan herkes mevzuata uygun. sağlık gözetimi bulguları hakkında bilgilendiriliyor mu? Zayıf 45. Acil durumlar ile ilgili önlem. yorumluyor ve raporlayıp işverene bildiriyor mu? 32. kontrol ve rehabilitasyonu meslek hastalıkları tanısında yetkili hastanelerle ve ilgili birimlerle işbirliği içinde yapılıyor mu? Zayıf 6.27. İşçiler işletmenin iş sağlığı politikası. İş sağlığı yönetimindeki olası iyileştirmelere dair karar alınması amacıyla yönetim gözden geçiriliyor mu? 43. İşte yaralanmalar/rahatsızlıkların bildirimi ve soruşturulmasında kullanılan prosedürün etkinliğini değerlendiriyor musunuz? 36. İşletmenin iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kayıt altına alınması için bir bildirim sistemi var mı? 8. İSGB-OSGB yıllık çalışma planı hazırlıyor mu? 33. ulusal mevzuata uyulup uyulmadığını tespit etmek amacıyla düzenli değerlendirmeler yapılması öngörülmüş mü? 9. elde edilen bulgular işyeri hekimine bildiriliyor mu? 35. Sürekli İyileştirme 41. İşletme. yazılı düzeltme önerileri yapılıyor ve izleniyor mu? 30. iş sağlığı risk ve tehlikeleri konularında eğitiliyor. Yöneticiler.)? 28. İşletme yönetimi işyeri hekiminin performansını her yıl gözden geçiriyor. gençler vb.

sakatlık. Olumsuz etkilerini en aza indirmek için acil önlemler alınmasını gerektiren beklenmedik ve ani gelişen olay. Doğal afetlerin çeşitleri ve önem sıraları ülkeden ülkeye de değişmektedir. çığ. 31 çeşit doğal afetin 28 tanesini meteorolojik afetlerin oluşturduğu görülür. orman yangınları.XIV. taşkın. Ülkemizde ise en sık görülen meteorolojik karakterli doğal afetler dolu. dolu fırtınaları.gov. hastalık. İşyerlerinde Afet ve Acil Durum Organizasyonu AFET (DISASTER) İnsanlar için fiziksel. altyapının hasar görmesi ya da kaybedilmesi. AFET TÜRLERİ Dünya genelindeki doğal afetler ele alınınca. 3. gıda güvensizliği. bir olay zamanında. normal yaşamı ve insan eylemlerini durdurarak veya kesintiye uğratarak toplulukları etkileyen. zayıflamış ya da zarar görmüş kamu yönetimi ve azalmış kamu emniyeti ve güvenliği durumlarını içerebilir. Akdeniz Bölgesinde doğal afetler kuraklık. heyelan. şiddetli yağış. Örneğin. seller. afet sırası ve afet sonrasında yapılması gereken idari yasal ve teknik çalışmaları belirleyen ve uygulamaya aktaran. ölümler. bu durumlar çoğu kez aynı anda ortaya çıkar. Acil müdahale gerektiren ve yerel kapasitenin olayları belirleme ve yönetmede yetersiz kaldığı durumlarda afetler sonrası oluşan acil durum. insanların yerlerini terk etmeleri. Dünya Meteoroloji Örgütüne (WMO) göre sadece 1980'li yıllarda dünyada 700. 2. donlardır. uygulama yapabilmeyi sağlayan ve her olaydan çıkarılan derslerin ışığında varolan sistemi geliştiren yönetim biçimidir. ekonomik. orman yangınları. sel. 223 . ACİL DURUM (EMERGENCY) 1. don. kuraklık.000 kişi meteorolojik afetlerden dolayı hayatını kaybetmiştir (www. çığlar. yerel kapasiteyi zorlar ve ekonomik ve sosyal faaliyetleri aksatır.afet. sosyal ve çevresel kayıplar doğuran.tr). kar ve fırtınalardır. şiddetli rüzgâr. teknolojik veya insan kaynaklı olayların sonuçlarına afet denilmektedir. yıldırım. yaralanmalar. AFET YÖNETİMİ (DISASTER MANAGEMENT) Afetlerin önlenmesi ve zararlarının azaltılabilmesi için afet öncesi. Acil durumlar. Afetten etkilenen ülkelerde. etkilenen topluluğun yerel olanak ve kaynaklarını kullanarak baş edemeyeceği doğal.

İNSAN KAYNAKLI AFETLER 1. Endüstriyel kazalar.  Seller. 4.gov. Nükleer.  Volkanlar. Afşin-Elbistan Termik Santrali Yakınındaki Açık Çöllolar Kömür Maden Havzası’nda Meydana Gelen (Heyelan) Göçük Afeti-10 Şubat 2011).  Kuraklık.(http://www. Ani Gelişen Doğal Afetler  Deprem. kimyasal kazalar. Göçmenler ve yerlerinden edilenler vb. 5.  Toprak kaymaları.afet. DOĞAL AFETLER Yavaş gelişen doğal afetler  Şiddetli soğuklar. hortumlar.  Fırtınalar. Taşımacılık kazaları.tr/tuaa/GenericClass/Rapor.  Yangınlar vb. su taşkınları. 224 . 3.  Çığ.  Kıtlık vb. Aşırı kalabalıktan meydana gelen kazalar. 2.aspx?RaporAdi=portalbilgigirisraporsayfasi&Theme=true&ALAN=object_id&KOD U=12. kaya düşmeleri. 1. biyolojik. 2. Kahramanmaraş.

nükleer. DÜNYADA GÖZLENEN AFET TÜRLERİ JEOLOJİK AFETLER Deprem Heyelan KLİMATİK AFETLER BİYOLOJİK AFETLER Sıcak Dalgası Erozyon Soğuk Dalgası Orman Yangınları SOSYAL AFETLER TEKNOLOJİK AFETLER Yangınlar Savaşlar Maden Kazaları Biyolojik. Ostim-İvedik Organize Sanayi Bölgesi’nde Patlama-03 Şubat 2011).tr/tuaa/TUAA/AfetDetayFormu.(http://www.gov.aspx?AID=64178.afet. kimyasal silahlar ve kazalar Sanayi kazaları Ulaşım kazaları Kaya Düşmesi Volkanik Patlamalar Çamur Akıntıları Tsunami Kuraklık Dolu Hortum Yıldırım Kasırga Tayfun Sel Siklonlar Tornado Tipi Çığ Aşırı Kar Yağışları Asit Yağmurları Sis Buzlanma Hava Kirliliği Orman yangınları Salgınlar Böcek İstilası Terör saldırıları Göçler 225 .

İçeri doğru açılan kapılar tehlike anında kaçışı engelleyerek yığılmalara ve fazladan zararlara yol açabilmektedir. Acil çıkış yolları ve kapıları Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmelidir. Başbakanlığa bağlı “Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı” kurulmuştur. Tek taraflı uygulama ve yürütüm. işyerindeki faaliyetleri kısmen veya tamamen durdurabilen. Acil çıkış yolları ve kapıları:           Acil çıkış yolları ve kapıları doğrudan dışarıya veya güvenli bir alana açılmalı ve çıkışı önleyecek hiçbir engel bulunmamalıdır. işaretler uygun yerlere konulmalı ve kalıcı olmalıdır9. Acil çıkış kapıları dışarıya doğru açılmalıdır. Bu durum işyerlerinde acil durum ve eylem planı çalışmasının. Ülkemizde böylesi durumlarda can kaybı başta olmak üzere yitirilebilecek pek çok değer göz önüne alınarak. R. acil durumlarda çalışanların hemen ve kolayca açabilecekleri şekilde olmalıdır. Acil çıkış kapısı olarak raylı veya döner kapılar kullanılmamalıdır. İşyerlerinde kurulum aşamasında ve sonrasında alınması gereken önlemler vardır. Acil durum ve eylem planı çalışmaları ve uygulamalarının tek başına işyerleri tarafından yapılması ve yürütülmesi çok zordur. kuruluşun mali yapısını ve toplumdaki imajını tehdit eden planlanmamış olaylardır. Acil çıkış kapıları kilitli veya bağlı olmamalıdır. görünür ve kolay erişilir yerlere konulmalı. yapılan işin özelliğine. İşyerinin büyüklüğüne.İşyerlerinde çalışanların yaralanmasına veya can kaybına neden olabilen. Herhangi bir tehlike durumunda. Acil çıkış yolları ve kapıları ile buralara açılan yol ve kapılarda çıkışı zorlaştıracak hiçbir engel bulunmamalıdır.59. işyerinde hazırlanacak Afet ve Acil Durum Planlarıyla ilgili desteği sağlayabilir58. çok geniş bir boyutta ele alınılmasını zorunlu kılmaktadır. boyutları ve yerleri yapılan işin niteliğine. Aydınlatılması gereken acil çıkış yolları ve kapılarında elektrik kesilmesi halinde yeterli aydınlatmayı sağlayacak yedek aydınlatma sistemi bulunmalıdır. işyerinin büyüklüğüne ve çalışanların sayısına uygun olmalıdır. Acil çıkış yolları ve kapılarının sayısı. planı verimli ve sağlıklı kılmayabilir. tüm çalışanların işyerini derhal ve güvenli bir şekilde terk etmeleri sağlanmalıdır. Yangın söndürme ekipmanı ve bulunduğu yerler Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmeli. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. İşyeri yönetimi bulunduğu bölgedeki Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri ile iletişime geçerek. Yangın söndürme ekipmanı kolay kullanılır olmalı. Ayrıca yangınla mücadele için. İşyerleri tehlike kaynağı olması bakımından potansiyeli yüksek olan yerlerdir.    58 59 Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri Yönetmeliği.G: 19 Şubat 2011/27851. R. önlerinde engel bulunmamalıdır.G: 10 Şubat 2004/25369. İşaretler uygun yerlere konulmalı ve kalıcı olmalıdır9. kuruluşa veya doğal çevreye zarar veren. Acil çıkış kapıları. 226 . kullanılan maddelerin fiziksel ve kimyasal özelliklerine ve çalışanların sayısına göre işyerinde etkili ve yeterli yangın söndürme donanımı ile gerektiğinde yangın detektörleri ve alarm sistemleri bulunmalıdır.

Dolaplar uygun malzemeden yapılmış olmalı ve içindekileri sıcaktan. buralar Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmeli ve çalışma koşullarının gerektirdiği her yerde ilkyardım donanımı bulundurulmalıdır. yapılan işin niteliği ve kaza riskine göre işyerinde bir ya da daha fazla ilkyardım odası bulunmalıdır. toz veya toprak girmeyecek şekilde yapılmış olmalı ve herhangi bir karışıklığa yol açmayacak şekilde içleri bölünmüş olmalı ve her malzeme veya ilacın üzerinde adları okunaklı bir şekilde yazılmış olmalıdır. İlkyardım personeli olarak görevlendirilen personelin tanımlanması. İşyeri hekimi sertifikalı ilkyardımcıları bir araya getirerek. İlkyardımcılar ilkyardım dolaplarına bir iki dakika içinde ulaşılabilmelidir. Ayrıca işyeri hekimi. Herhangi bir kaza ile ilgili bilginin. İlkyardım konusundaki yazılı bilgiler. İlkyardım dolapları. nemden ve istismardan korumalıdır. emekli olan. işyerinde stratejik bir noktada görülebilecek bir yere asılmalı ve işveren bu konuda tüm işçiler için bilgi notları düzenlemelidir. hangi yollarla ve kime bildirilmesi gerektiği. Bu odalar yeterli ilkyardım malzeme ve ekipmanı ile donatılmalı ve sedyeler kolay erişilebilir yerlerde bulundurulmalıdır. Kaçış yollarının nerelerde olduğu ve İlkyardım personelinin görevlerinde nasıl desteklenecekleri. Başlangıçta ilkyardım hastayı kımıldatmadan yapılacak olsa da. işten ayrılanların yerine yeni ilkyardımcılar yetiştirilmesinin sağlanması görevini de yerine getirmelidir. her zaman görünür bir şekilde işaretli. İlkyardım çantaları veya dolapları. Bu donanım uygun şekilde işaretlenmeli ve kolay erişilebilir yerlerde bulundurulmalıdır. Bu ekibin kurulması sorumluluğu işyerinde bulunan en yetkili sağlık çalışanındadır. ilkyardım dolapları ve acil hasta/yaralı taşıma ve sağlık kuruluşlarına iletimi konusunda toplantılar yapmalıdır. ilkyardımcıların güncelleme eğitimlerinin takibi. İlkyardım odaları ve dolaplarının düzenli aralarla denetiminin yapılarak eksiklerin tamamlanması da ekip liderlerinin sorumluluğunda olmalıdır. İlkyardım dolabının ve ilkyardım odasının yerleri. kaza olabilecek alanların yakınında olmalıdır. ilkyardım odaları. Bilgi notunun temel bölümleri şu maddeleri içermelidir:        İşyerinde ilkyardım ve tıbbi bakımdan daha fazla yararlanma yöntemleri. Ayrıca. 227 . İlkyardım odaları İşyerinin büyüklüğü. işyeri hemşiresi.İşyeri Sağlık Birimi Çalışanlarının Afet ve Acil Durumlardaki Sorumlulukları Afet ve acil durum ortaya çıkmadan işyerinde kurulması gereken ekiplerden biri de “ilkyardım ekibi”dir. kolaylıkla erişilebilecek şekilde.) kurulacak ilkyardım ekibinde yer almalı. sağlık memuru vb. Bir kaza durumunda ve kazadan sonra çalışanların ne yapması gerektiği. İşyerindeki en üst sağlık yetkilisi her vardiyada gerekli olacak sayıda ilkyardımcılardan ekipler kurmalı ve bu ekiplerin diğer afet ve acil durum ekipleriyle iletişimini sağlamalıdır. Sağlık birimi çalışanları (İşyeri hekimi. gerektiğinde yaralı veya hasta kişinin kaza yerinden uzaklaştırılmasını sağlamak üzere kullanılacak basit taşıma araçlarına kolayca ulaşılabilmelidir. İşyerinde yapılacak eğitim ve tatbikatlarda ilkyardım ekiplerinin yer alması sağlanmalıdır. Dolap kapaklarının iç tarafına içinde bulunan ilaç ve malzemenin bir listesi yapıştırılmış olmalı ve beyaz üzerine kırmızı ay işareti konarak işyerinin uygun bir yerinde bulundurulmalıdır45. kuruluşun büyüklüğü ve çalışan sayısı göz önüne alınarak gerekli sayıda “ilkyardımcı” yetiştirilmelidir52.

inşaat alanında. büyüteçli lamba. kolayca yıkanabilir duvarları. sıcak ve soğuk su bulunmalı. kaynaklarını birleştirebilir. 228 . madenin ana girişine elverişli yakınlıkta olmalı. temiz tutulan tedavi. (2) İlkyardım odası yeterli derecede ısıtılmış ve aydınlatılmış olmalı. Yalnızca ilkyardım. Yeterli derecede ısıtılmış. Tedavi odasından banklar ve sandalyelerin bulunduğu bekleme odasına veya alanına da geçilmelidir. İlkyardım merkezi dinlenme odası aşağıda belirtilen özelliklerde olmalıdır:   Tedavi odasına açılan bir kapısı ve sedyelerin hareketlerini kolaylaştırmak için dışarıya açılan geniş kapıları bulunmalıdır. bir doktorun hizmetinden yararlanabilen ilkyardım görevlileri görev yapmalıdır. kanepe ve perde bulunmalıdır. ilkyardım merkezinde görev yapan ilkyardım görevlisi veya görevlileri devamlı orada bulunmuyorlarsa da hemen ulaşılabilir durumda olmalıdırlar. İşletmenin kaynakları. bir vardiyada çalışan işçi sayısı ulusal yasa veya yönetmeliklerle belirlenen rakamı aşarsa. (1) Herhangi bir vardiyada çalışanların toplam sayısının ulusal yasa veya yönetmeliklerle belirlenen sayıyı aşmadığı küçük madenlerde devamlı kullanıma hazır olan bir ilkyardım odası bulundurulmalıdır. tıbbi incelemeler ve ambulans hizmetleri için kullanılmalıdır. dinlenme. Yetkili makamların onayı alınarak yapılan düzenlemelerde. bu bölümdeki koşulları sağlamak için yeterli değilse bunları yerine getirmek için iki veya daha fazla işletme. ayarlanabilen tedavi sandalyesi. kilitlenebilir üniteleri ve kilitli bir kapısı bulunan depo odasına geçilebilmelidir. ilkyardım ve hayat kurtarma teknikleri konularında yetkili (sertifikalı. İlkyardım merkezi tedavi odası aşağıda belirtilen özelliklere sahip olmalıdır:   Kolay temizlenebilen kaygan olmayan bir tabanı. “madende. Diplomalı bir hemşire ya da onaylı bir ilkyardım eğitimi kursunu tamamlayanların dışında hiç kimse. bu tür tesislerin her işyerinden kolaylıkla ulaşılabilecek bir yerde kurulması sağlanır. tekerlekli tedavi servis arabası (çekmeceleri bulunan ve üzeri cam olan). Akarsuyu olan bir lavabosu. İlkyardım merkezi aşağıdaki özelliklere sahip olmalıdır:    Yer üstünde diğer amaçlar için kullanılmayan ayrı bir yerde. rahat bir girişi bulunmalı ve sedye taşıyan insanlar girebilmelidir. Söz konusu düzenlemeler. ayarlanabilen bir kanepe ve dinlenme sandalyesi bulunmalıdır. sandalye. kolay temizlenebilir çalışma bankoları ve akarsu olan lavaboları bulunmalıdır. uygun niteliklere sahip bir ilkyardım merkezi bulundurulmalı ve düzenli bir şekilde bakımı yapılmalıdır” denilmektedir. Madende. yönetici tarafından ilkyardım merkezinde görevlendirilmemelidir.Madenlerde yer üstünde yapılacak ilkyardım müdahaleleri: ILO’nun 2006 yılında Cenevre’de yaptığı. İlkyardım merkezinde. kolaylıkla temizlenen iç yüzeylere sahip olmalı ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle odada bulunacak minimum donanım belirlenmelidir. Kömür Madenlerinde Güvenlik ve Sağlık Uzmanları Toplantısında alınan kararlarda. İlkyardım merkezi tedavi odasından. fabrika ya da atölyelerde veya çevresinde çalışılırken. ehliyetli) kişi veya kişilerin sorumluluğunda olmalı ve bu özelliklere sahip bir kişi çalışma saatleri süresince devamlı ulaşılabilir durumda olmalıdır. depo ve bekleme odaları bulunmalıdır. aydınlatılmış. gömme depo rafları. Sıra.

(2) Bu nitelikli kişilerin her biri olanaklar ölçüsünde düzenli olarak yer altında aynı gurupla birlikte çalışmalıdır.Yeraltında ilkyardım düzenlemeleri İşveren. Her bir ilkyardım personeli en az aşağıda belirtilen maddeleri kullanılabilecek şekilde bulunduran bir ilkyardım çantası taşımalıdır: (a) İki üçgen bandaj. İşveren. toz ve nem geçirmez saklama kaplarında bulundurulmalı ve işçiler bu gereçlere erişebilmelidirler. ilkyardım merkezinde madende çalışanlar tarafından kolayca görülebilecek bir yerde bulundurulmalıdır. Eğitim ve güncelleme-takviye eğitimleri (1) Kömür madenciliğine yeni başlayan herkes. ona tedavi sağlamak üzere. sedyenin düz olarak yatırılabileceği kadar geniş olmadığı her kuyuda ve her batık kuyuda. gerekirse ilkyardıma gereksinimi olan kişiyi nakletmeden önce. 229 . (b) Sabitleyici bandajı olan. Tüm noksanlıklar zaman geçirmeksizin düzeltilmelidir. tüm ilkyardım ve ambulans donanımının ne sıklıkla denetleneceği. yeraltında karşılaşılan tehlikeler nedeniyle oluşacak yara ve hasarlarla başa çıkmak için yeterli ilkyardım hizmetlerini. yeterli ve uygun ek ilkyardım birimleri oluşturmalıdır. ilgili yönetmeliklerle belirlenmiştir. kuruluşlarını ve personelini sağlamalıdır. Yer altında ilkyardımda çalışan tüm kişilerin listesi. İlkyardım donanımlarını düzenli bir şekilde bulundurmak ve gerektiğinde yenilemek tüm ilkyardım görevlilerinin ve yer altındaki denetçilerin (nezaretçilerin) görevi olmalıdır. İşveren yaralı ve hasta kişilerin. steril hazırlanmış küçük orta ve geniş pansumanlar. hastaneye veya evlerine hemen taşınmaları için gereken düzenlemeleri yapmalıdır. Tüm ilkyardım gereçleri uygun. Denetim İşveren tarafından görevlendirilen yetkili bir kişi tarafından. Yaralı insanların çıkarılacağı her kuyuda veya açıklıklarda. (1) Yer altında çalışan yeterli sayıda kişi. temiz. Her kullanımdan sonra ya da en geç 6 ayda bir kontroller yapılmalıdır. mümkün olduğunca önemli hayat kurtarıcı teknikler ve ilkyardımın temelleri konusunda eğitim ve bilgi almalıdır. Yeraltında çalışılırken ilkyardım sağlamak için olabildiğince uygun araçlara ve eğitilmiş personele her zaman kolaylıkla erişilebilmelidir. insanların yalnız bir kafesle çıkarılabileceği ve kafesin. onaylanmış güncel ilkyardım sertifikalarına sahip olmalıdır. yaralanmanın ağırlaşmasını önlemek için uygun bir can yeleği veya tutma sistemleri sağlanmalı ve kullanılmalıdır. Hasta ve yaralı kişilerin taşınması Maden yöneticisi yaralı ve hasta kişilerin maden yüzeyine çabuk ve rahat taşınmalarını sağlamak için gerekli düzenlemeleri yapmalıdır. (c) Çeşitli yapışıcı bantlar ve (d) Yeterli sayıda tıbbi eldiven.

madenin tahliyesini ve aşağıda belirtilen konuları kapsamalıdır: (a) Acil durumlarda alınacak önlemleri yönetmek üzere kişisel sorumluluklar saptanmalıdır. (h) Zayiatların yönetimi. (b) Acil durum iletişim sistemi kurulmalı.(2) Bu kişilerin yeni teknikler konusunda güncel bilgiler edinmeleri için gerektiğinde güncelleme-takviye kurslar düzenlenmelidir. (c) Pansuman yapma. yetkilileri tarafından istenilmesi durumunda yeniden eğitilerek sınava sokulmalıdır. acil durumlardaki iletişimi yürütmek üzere yöntemler ve kişisel sorumluluklar belirlenmelidir. yangın önleme ve acil durum eylem planının bir parçası olmalı. (d) Madenden veya tehlike bölgesinden kişilerin güvenli olarak. düzenli bir şekilde hemen çekilmesini sağlayan bir yöntem izlenmeli. Onaylanmış ilkyardım sertifikası alan kişiler. (e) Üzerinde akım bulunan alete yakalanmış olanları uzaklaştırma ve elektrik şoku ve ciddi vücut yaralanmalarını tedavi etme. (b) Yaraları inceleme ve değerlendirme. İlkyardım merkezinde çalışan ve yer altındaki işçilere ilkyardım ulaştıran kişiler. (f) Acil durum tedavisi ve sevk yapma. madeni terk etmeden önce izleyecekleri yöntemler belirlenmelidir. Tahliye ve kurtarma Acil durumlarda tahliye Her işveren. (c) Acil durumdan etkilenen herkese derhal durumun bildirilmesini sağlayacak ve tüm kişiler tarafından görülüp duyulabilecek bir alarm sistemi bulundurulmalıdır. yarası ne kadar hafif olursa olsun madeni terk etmeden önce inceleme ve tedavi için ilkyardım merkezine başvurmalı. (d) Tıbbi ve cerrahi durumları inceleme ve değerlendirme. (e) Kritik operasyonları yapmak üzere madende kalan çalışanların. Yaralanmaların bildirilmesi Yaralı bir kimse. madende acil bir durum görülürse uygulamak üzere “maden acil durum eylem planı” bulundurmalıdır. Yaralanma yer altında tedavi edilmiş bile olsa ilkyardım merkezinde bildirilen yaralanmaların kaydı tutulmalı ve saklanmalı ve yıllık değerlendirilmelidir. acil durumlardaki kaçış yolları ve yöntemleri konusunda eğitim verilmelidir. (i) Bütün acil durum donanımlarını kullanma ve (j) Depo ve destek yönetimi. elde edecekleri başka özellikler yanında aşağıda belirtilen hususları yapmalarını sağlayacak bilgiler almalı ve eğitim görmelidir: (a) Şok tedavisi ve canlandırma. Bu durumlarda: 230 . (g) Basit raporlar tutma. Bu plan. gerekirse tedavi ve sevk edilmelidir.

kurtarma çalışmaları ve kurtarma çalışanlarının eğitimleri için tam olarak donatılmış yeterli merkezi kurtarma istasyonları bulundurmalı. diğer kurtarma çalışanlarını de görevlendirmek için etkili düzenlemeler yapılmalıdır. (b) Var olması durumunda her madenin. 231 . bağlanmalıdır. yetkililerce belirlenen süre madende yer altında pratik yapmış ve ulusal yasa veya yönetmeliklerde istenilen diğer özelliklere sahip yetkili bir memurun. (f) Belirli riskler altında olan kişilere kaçmaları için kişisel solunum donanımı gibi. merkezi kurtarma istasyonu ile telefon bağlantısı olmalıdır. eylem yöntemleri ve periyodik olarak acil durum alıştırmaları konusunda bilgi ve eğitim verilmelidir. Ulusal yasa veya yönetmelikler ile istisna kabul edilmedikçe. doğrudan kontrol edebileceği bir konumda olmalıdır. kurtarma istasyonları olan çevredeki diğer madenlerle telefon bağlantısı olmalıdır. Kurtarma işçileri aşağıda belirtilen şekillerde organize edilmeli ve bulundurulmalıdırlar: (a) Merkezi istasyonda devamlı bir kurtarma teşkilatı ve madende eğitilmiş kurtarma işçileri bulundurulmalı veya (b) Madende kurtarma ekipleri oluşturulmalıdır.(1) Yalnızca. bu planı hazır bulundurmalıdır. Maden kurtarma çalışmaları Maden acil durum eylem ve kurtarma planı. Plan yangın önleme ve acil durum eylem planının bir parçası olmalıdır. (2) Hemen çekilmeyecek olan kişilerin bulundukları yerlerin güvenli olmalarını sağlayacak elverişli yöntemler uygulanmalı. (3) Karşılaşılan kritik duruma hazırlıklı olmak üzere personel. bunların bakımını sağlamalıdır. acil durumların önlenmesi için düzenli tatbikatlar. Yetkililerin belirleyebileceği özel durumlar dışında. Kurtarma istasyonun çalışma alanı yetkililer tarafından belirlenmelidir. gerekli donanım sağlanmalı. daimi kurtarma biriminden yeterli sayıda bir grup devamlı olarak istasyonda görevlendirilmeli ve orada kalmalıdır. İşveren birleşerek veya ayrı olarak uygun merkezlerde. hazırlıklı olma. kritik operasyonlarda ve yangınlar. kurtarma işinde yeterli eğitim almış. yöntem tüm işçilere açıklanmalı. (i) Her düzeydeki tüm personel için. ulusal yasa veya yönetmeliklerle istenilmeli ve her işveren. her hangi bir zamanda arayıp verdiği hizmetlerden tam olarak yararlanacak şekilde. madenden kurtarmayı da kapsayan. Bu merkezler yetkililer tarafından onaylanmalıdır. (a) Maden bölgesinde merkezi bir kurtarma istasyonu bulunuyorsa işveren o istasyona. patlamalar gibi madende görülen acil durumlarda yapılacak eylemler konularında özel eğitim almış personel seçilmeli. Her kurtarma istasyonu. gaz tayin edici ekipmanın yanısıra gerekli diğer ekipman ve gereçlerle donanmış olmalıdır. (g) Madende acil durumları oluşturan yangınlara ve diğer tehlikelere karşı eğitilmiş.   Ulusal yasa veya yönetmelikler yeterli kurtarma işçisi sayısını belirlemelidir. (h) Acil durum tahliyesi tamamlandıktan sonra. donatılmış ve hemen ulaşılabilecek bir eylem grubu oluşturulmalı. Her madende. hizmetlerine gerek duyulur duyulmaz. Merkezi bir istasyon bulunmuyorsa.

Kurtarma işçileri yılda bir sağlık kontrolünden geçirilmeli. hava geçitlerini. Ulusal yasa veya yönetmelikler. dönüş (çıkış) hava yollarından ayrı bir renkte gösterilmelidir. Ayrıca. yetkililer tarafından belirlenen bilgilendirme kurslarına katılmalı ve pratik çalışmalara olabildiğince fazla sayıda katılmalıdır. Kurtarma işinde eğitim için seçilen herkes. Kurtarma alet ve donanımları Her merkezi kurtarma istasyonu ve yetkililer tarafından onaylanan diğer bütün istasyonlarda. iyi bir şekilde bakımı yapılarak devamlı kullanıma hazır halde bulundurulmalıdır. mizaçları. madenin yerleşimi konusundaki bilgileri de temel alınarak dikkatle seçilmelidir. Sertifikalarını başarı ile almış olan kurtarma işçileri. Kurtarma çalışmalarında ve eğitimde kullanılacak sinyal kodları. yetkililer tarafından tanımlandığı veya onaylandığı şekilde periyodik olarak daha ileri bilgilendirme ve uygulama eğitimleri de almalıdırlar. her ülkede tüm madenler için aynı olmalı ve yetkililer tarafından onaylanmış olmalıdır. Bilgilendirme ve uygulama Her merkezi kurtarma istasyonunda veya yetkililer tarafından gerek görülen diğer istasyonlarda. genel havalandırma sisteminin açık ve okunaklı biçimde yeterli sayıda kopyası bulundurulmalıdır. Kopyalarda giriş hava yolları. Solunum aygıtları. kurtarma işi için genel uygunlukları ve daimi kurtarma birimi ile işbirliği yapabilecek iletişim becerisi göz önüne alınmalıdır. kurtarma çalışanlarını eğitmek üzere yeterli sayıda uzman eğitimci bulundurulmalıdır. duman kaskları ve benzerlerini kullanma sonucunda görülebilecek olan kazalar veya diğer tehlikeli durumlar yetkililere bildirilmelidir. regülatörleri ve telefon istasyonlarını göstermelidir. eğitimi ve uygulamaları için sağlanan odaların. bir odada veya kalınacak yerde saklanmalı. uygun oldukları saptanmadıkça göreve devam etmemelidirler. (2) Yer altında bulundurulması gerektiği belirtilenler dışındaki kurtarma donanımları. 232 .    Her madende kurtarma işçileri tarafından ve eğitim amaçlı olarak kullanmaya uygun bir formda. aletlerin ve donanımın ne sıklıkta denetlenmesi gerektiğini belirlemelidir.Kurtarma çalışanlarının seçimi Maden kurtarma çalışmaları için eğitilecek çalışanların seçiminde. bütün kapıları. yer altında bulundurulmamalıdır. (1) Her madende kurtarma işçileri için ayrı bir oda veya kalınacak yer bulundurularak bakımı sağlanmalı ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle uyumlu donanımlar sağlanmalıdır. yetkililer tarafından belirlenen kurtarma donanımları sağlanmalı. kurtarma çalışmaları. fiziksel uygunlukları. kapakları. Kopyalar. dayanma güçleri. Kurtarma çalışanlarının yeraltı kömür madeninde en az iki yıl çalışma deneyimleri ve onaylı ilkyardım sertifikaları olmalıdır.

soluk alınamayan bir atmosferde görev yapmaya hazır bir kurtarma ekibi. hazırlamak her maden yöneticisinin görevi olmalıdır. (d) Madene giren herkesin isminin kayıt edilmesi gerektiği hususlarını belirtmelidir. Mümkün olan her yerde madende çalışan. 233 . yeterli kurtarma ekiplerinin organize olmuş olduğunu ve solunum aygıtlarının yetkililer tarafından istenilen koşullara göre testten geçirilmiş olduğunu garanti etmelidir. terör olayları ya da doğal afetlerde inşaat alanları.Maden kurtarma çalışmalarının yönetimi (1) Madende yapılacak kurtarma çalışmalarının yönetimi ile ilgili kuralları. diğeri ilkyardımda uzman iki kişi. yangın ve ilkyardım ekiplerinin talimatlarına uyulması sağlanmalıdır. atölye ve fabrikalarda da güvenli kaçış yolları. (b) Yönetici veya diğer bir yetkili kişi tarafından madende yer üstünde görevlendirilen.       Hiç bir kurtarma ekibi nereye gideceği ve ne yapma girişiminde bulunacağı konusunda kesin talimat almadan temiz hava istasyonu ötesine geçmemelidir. temiz hava istasyonu veya istasyonları kurulmalıdır. (c) Canlandırma için gerekli donanım ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle istenilen bu tür diğer donanım ve (d) Temiz hava istasyonu ile madenin yer üstündeki kısımları arasında telefon bağlantısı. Temiz hava istasyonlarında aşağıda belirtilen destekler mümkün olduğunca sağlanmalıdır: (a) Biri taşınabilir solunum cihazı bakımında. Takımın solunamayan atmosfere girmesinden hemen önce. plan yolu açıkça göstermelidir. Soluk alınamayan ortamda bulundukları zaman lider. kurtarma. arama. bir kişinin yapacağı görevleri. Ekibin gideceği yolu iyi bilmemesi durumunda. ulusal yasa veya yönetmeliklerin ve yetkililerin öngördüğü şekilde. patlama. Kurtarma takımları liderleri önceliği her zaman takımlarının güvenliğine vermelidir. (c) Madenin etkilenmiş olan kısmına yalnızca tam olarak yetkilendirilmiş kişilerin girebileceğini. (2) Kurallar: (a) Kurtarma çalışmaları sırasında belirli kişiler tarafından yapılacak görevleri. toplanma alanları belirlenmiş olmalı. solunum aygıtı donanımı olan bir rehber (eğer donanımı kullanma konusunda eğitilmiş ve ehliyetli ise) kurtarma ekibine eşlik etmelidir. Yönetici tarafından görevlendirilen yetkili bir kişi. Çalışanların bu tür durumlara hazır olabilmesi için belli aralarla (yılda 2 kez) tatbikatlar yapılmalıdır. (b) Solunum aparatları ile donatılmış. Yangın. takım üyelerinin ve aparatların durumlarını düzenli olarak kontrol etmelidir.   Soluk alınamama olasılığının olabileceği atmosferin mümkün olduğunca yakınında. lider solunum aparatları setlerinin güvenli ve tatmin edici bir şekilde çalıştığından emin olmalıdır.

234 .

G. Maslow Gereksinimler Teoremi: İnsan ihtiyaçlarını bir hiyerarşi içerisinde ele alan Abraham Maslow’un yaklaşımında birinci varsayım. Kişi gereksinimlerini gidermek için belirli yönlerde davranır.. Alt kademelerde bulunan ihtiyaçlar giderilmeden üst kademelerdeki ihtiyaçlar. Çalışanların beslenme programı yapılırken. Piyal. bunu karşılayacak şekilde besin ve kalori değerlerine göre. Bu varsayıma göre kişi belirli bir sıralama gösteren hiyerarşiye sahiptir. davranışta etkili olma özelliğini kaybeder ve daha üst seviyedeki ihtiyaçlar davranışı etkilemeye başlar. Çalışma Yaşamında Beslenme Çalışanların sağlıklı bir yaşam sürdürebilmeleri için beslenme temel gereksinimlerden biridir. 235 . kişinin sahip olduğu belli gereksinimleri gidermeye yönelik olduğudur. B. Bu nedenle ihtiyaçlar davranışı belirleyen önemli etmenlerdir.XV. Çalışanların çalıştıkları iş kolunda verimli. İhtiyaçların kişiyi yöneltme özelliği bunların tatmin edilme derecesine bağlıdır. yaptıkları işin ağırlık derecesinden başlayarak günlük enerji gereksinimleri belirlenmeli. Yaklaşımın ikinci varsayımı ihtiyaçların sırası ile ilgilidir. Maslow’un Gereksinimler Hiyerarşisi Piramidi Abraham Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi’nde de belirtildiği gibi fizyolojik gereksinimlerin başında gelen insanın “nefes almasından” sonraki ilk temel gereksinimi beslenmedir. günlük. Tatmin edilen ihtiyaç. 1989). özenli ve yaratıcı olabilmelerinin önde gelen koşullarından biri dengeli ve sağlıklı beslenmedir (Fişek. kişiyi davranışa yöneltmez. kişinin gösterdiği her davranışın. haftalık ve aylık beslenme programları düzenlenmelidir.

domates. Çok sıcak ve aşırı tozlu ortamlarda çalışanların bol sıvı almaları sağlanmalıdır. Gazlı içeceklerin (kola. hijyenik ve sübjektif kalitesi yüksek olacak biçimde üretilmeli ve sunulmalıdır. iş yerinde çalışanlara verilmesi gereken beslenme hizmeti en az bir ara öğüne de paylaştırılmalıdır. bitki çayları. marul. çalışanların performanslarının düşmesi ve sonuçta o kuruluşta verim düşüklüğü kaçınılmazdır. gazoz vb. İş yerinde kaliteli beslenmenin sağlanabilmesi için. işyeri hekimi ve toplu beslenme yöneticisi bir arada. ayran. süt. Başta ağır işlerde çalışanlara günlük enerji ve besin öğeleri gereksinmelerinin yarısını karşılayacak nitelikte. 236 . her çeşit besine gereksinme ölçüsünde yer verilmelidir. başta temiz ve güvenilir içme suyu. Güneş altında uzun süre çalışanlara veya röntgen ışınlarına maruz kalanlara A vitamininin ön maddesi karotenlerden zengin havuç. Böylece hem öğle yemeğindeki aşırı yüklenme önlenmiş olur. Sabah işyerine gelince veya kuşluk vakti. yemekler iştah açıcı. çorba vb. yeterli ve dengeli beslenmelerini sağlayacak beslenme programları uygulanmalı. çorbalar sıklıkla verilmelidir. Çok soğuk ortamda çalışanlara sıcak içecekler. çalışanların doyumsuzluğu/memnuniyetsizliği. çay molasında kaliteli bir ara öğün örüntüsü doğrultusunda planlanan kumanya menüleri ile çalışanların performansı ve verimliliği olumlu yönde etkilenmiş ve iş kazası riski de azaltılmış olur. aksi halde besin zehirlenmeleri. Özellikle ağır ve tehlikeli işlerde çalışanlar için yüklü enerjinin tek bir öğünde verilmemesine dikkat edilmeli. bu menüler mümkünse 4 kap olarak planlanmalıdır. Set seçimsiz menüler uygulanıyorsa. Y. eğitici ve çalışanların beslenme alışkanlıklarına uygun bir beslenme programı uygulanmalıdır. toplu beslenme servisi çalışanlarının moral bozukluğu. limonata. roka. ana ve ara öğünlü menüler planlanmalıdır. açık çay. Sadece işyerinde değil. makarna. hafif işlerde çalışanlara göre daha fazla olması gerektiği düşünülerek. Çalışanlara yönelik toplu beslenme hizmetinin her basamağında tüm işlemler kaliteli ve güvenilir olmalıdır. Sıvı olarak.). çalışanlara etkin beslenme eğitimleri verilerek. kaliteli ve ekonomik beslenme konusunda çalışanlar. Bazı iş kollarında. susama duygusuna bakılmaksızın artırılmalıdır. her gruptan.Gerek işyerinde. Ağır ve tehlikeli işlerde çalışanların sebze ve meyve tüketimlerinin de. çok sıcak ortamlarda çalışma vb. tercihen taze meyve suları. kıvırcık. pilav. 2008).) sağlıklı ve dengeli beslenmede yeri yoktur. sulu yiyeceklerin tüketimine olanak sağlanmalıdır (Beyhan. Özellikle ağır ve tehlikeli işler kapsamında çalışanların sıvı alımı. hem de sabah çoğunlukla kahvaltı yapmadan iş yerine gelen veya kalitesiz bir kahvaltı yaparak iş yerine gelen çalışanlarda bu yönden oluşabilecek olumsuzluklar önlenmiş olur. Çalışanlar. portakal vb. Sadece karın doyurucu değil. kayısı. işveren ve çalışan temsilcileri ve sendika görevlileri bilinçlendirilmelidir. gerekse iş dışında çalışanların sağlık riskleri ve çalışma koşulları temel alınarak. sebze ve meyveler yeterince verilmelidir. koşullarda) günde en az 12-14 bardak veya her 1000 kalori başına 1 litre kadar sıvı tüketilmesi sağlanmalıdır. menü planlamada bu durum dikkate alınmalıdır. bazı besin öğeleri normal gereksinmeye ek olarak verilmelidir. Çalışanların servis edilen yiyecekiçecekleri tüketebilmesi için. toplu beslenme standartlarına uygun yemekhanelerde yemek yemelidir. Bunun için yine yapılan işin niteliğine göre artırılması kaydıyla (güneş altında. öğünlere dağılımı dengeli olmak koşuluyla. işveren. Bazı yemeklerin de gereksinmeye paralel olarak 1 porsiyonlarına giren yiyecek gramajlarında daha önce de belirtildiği gibi bir miktar artırıma gidilmelidir (et. sosyal ve psikolojik tatmin sağlayan. kuru baklagiller gramajları ile yemeklerin içerisine giren yağ miktarları vb. evlerinde de ekonomik ve kaliteli beslenmenin sağlanabilmesi için. yeterli ve dengeli beslenme bilinci oluşturulmaya çalışılmalıdır.

ikinci 10 yıl için % 5 ve daha sonraki 10 yıllar % 7 oranında enerji harcamasında azalma olur (Fişek. Çalışma ısısının düşük olduğu yerlerde pekmez. şurup. Ağızda oluşan metalik tat psikolojik doyumu engelleyebilir.Yapılan işin ağırlık derecesine göre kalori gereksinimleri İşin Ağırlık Derecesi Çok Ağır (Ağır yük kaldırma. Ara dinlenmelerde sıvı gıdalar verilmesi hem psikolojik hem de fizyolojik gereksinim açısından önerilmektedir. gaz gibi kirleticiler çalışanların tat duyularını etkileyebilir. Birgül. hafif el işleri) İşin Yapılış Şekli Maden kömürü. lastik. etkenler psikolojik doyumu etkiler. Bu nedenle ağır işlerde. G. Gıda üreten ve 60 beygir gücünün üzerinde motor gücü bulunan veya 10 ve üzerinde 237 . çalışanların beslenme hizmetlerinden memnuniyet düzeylerini ölçmeli ve elde edilen sonuçlar doğrultusunda gerekli düzenleme ve kalite iyileştirme çalışmalarını yaparak tüketici memnuniyetini en üst düzeye çıkaracak stratejileri oluşturmalıdır. Ağır fiziksel hareket kas kitlesini de artırmaktadır. çay gibi içecekler verilebilir. B. duman. tünel işleri Marangozluk. Eğer yemek işyerine dışarıdan geliyorsa ve hizmet satın alınması şeklinde yapılıyorsa veya işyerine ait yemekhanede taşeron firma tarafından yemek çıkartılıyorsa. yemeğe eklenen tuz. büro vb. Çalışma ortamındaki ısı çok yüksek veya çok düşük olduğunda da azot kaybı artmaktadır. satın alma ya da personelden sorumlu bir kişi ve varsa sendika temsilcileri ya da çalışan temsilcilerinin katılımı sağlanmalıdır. aşçıbaşı. yeterli ve dengeli beslenme konularında işyeri hekimi ile koordineli olarak eğitimler vermeli. çok sıcak ve çok soğuk ortamlarda çalışanların protein gereksinimi % 10-20 artmaktadır. çalışanlara belirli aralıklarla sağlıklı yaşam. Sıcak ortam çalışmalarında ise limonata. yemek yenen kaplar. yemekhane sorumlusu. gıda hijyeni. Piyal. şartname hazırlanması sırasında yemek şirketinde diyetisyen ya da gıda mühendisi çalıştırılması koşulu eklenmeli ve liste hazırlanmasında yemek şirketinin temsilcisi olan bu yetkilinin de katılımı sağlanmalıdır. kağıt sanayi.5 7. ayran ve çay gibi sıvı gıdalar önerilebilir (Piyal. inşaat. kişisel hijyen zararlı alışkanlıklar.5 5.. harç karma) Ağır (Yük kaldırma. tekstil. porselen ve çimento sanayisi. 1991). 1989). çukur kazma. yemek türleri. baharatlar.. Çalışma ortamında kullanılan maddeler ya da üretim sürecinde ortaya çıkan toz. şerbet. peçete vb. ağır ev işleri Ev işleri. Ayrıca iş gücünün yaş durumu da enerji harcamasında önemlidir. Kalori ve besin değerinin yanı sıra psikolojik doyum da göz ardı edilmemelidir.5 Toplu beslenme yöneticisi. Kullanılan yağ. beden gücü) Orta (Ayakta el hareketi ile çalışma Hafif (Genellikle ayakta. makine. tütün. kauçuk. İşyerinde aylık ya da haftalık yemek listesi hazırlanmasında işyeri hekimi. Ayrıca çevre ısısındaki her 10 0C’ lik artış enerji harcamasını % 5 oranında artırırken. matbaa. demir çelik sanayi. gemicilik. 25 yaştan sonraki birinci 10 yıl için % 3. işler İş İçin Gereken Enerji Harcaması 10-12. her 10 0C’ lik azalma için % 5 oranında enerji harcaması düşmektedir. gıda. Ağır işte çalışanların terlemeye bağlı olarak normalden çok azot kaybettikleri bilinmektedir.0 2. masa örtüsü. tarım işleri Kimya.

veteriner hekimler. kimyagerler. şekil ve renk yönünden birbirini tamamlamalı. En az 4 yıllık lisans eğitimi almış Ev Ekonomisi Yüksek Okulu Beslenme Bölümü mezunları ve diyetisyenler yemek fabrikasında her bir iş yeri için sorumlu yönetici olarak istihdam edilebilirler60. Ayrıca. 1991). aynı öğünde verilen yemekler. bir önceki ve bir sonraki günün menüsüyle bağlantılı düşünülmeli ve alınan malzemenin zarara uğramadan kullanılması sağlanmalıdır (Piyal. yapı.. su ürünleri mühendisleri ve biyologlar ile gıda bilimi konusunda en az yüksek lisans yapmış diğer meslek gruplarına üye kişilerin eğitim dallarına ve üretimin niteliğine göre sorumlu yönetici olarak çalıştırılmaları her bir iş yeri için zorunludur. aynı lezzetteki yemeklerin bir arada verilmesi gibi hatalardan kaçınılmalıdır. en az 4 yıllık lisans eğitimi almış ziraat.G: 27 Ağustos 2004/25566. R. herhangi bir yemeğin sık sık verilmesi. 60 Gıda ve Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeleri Üreten İşyerlerinin Çalışma İzni ve Gıda Sicili ve Üretim İzni İşlemleri ile Sorumlu Yönetici İstihdamı Hakkında Yönetmelik. kimya mühendisleri. monoton olmamalıdır. Birgül. Yemek listesi hazırlanırken. personel sayısı göz önünde bulundurulmalıdır.işçi çalıştıran veya et ve et ürünlerini üreten veya süt ve süt ürünlerini üreten veya su ürünlerini işleyen veya hazır yemek üreten iş yerleri veya yemek fabrikaları veya her türlü gıda katkı karışımları üreten iş yerlerinde. 238 . gıda. kıvam. mutfağın araç gereç durumu. Bir öğünde hazırlanması zaman alan yemeklerden birden fazlası aynı öğünde yetiştirilmeye çalışılmamalı. Bir günün menüsü.

CDC) önerilerini referans almaktadırlar. Ülkemizde yerleşmiş ve herkes tarafından kabul gören bir rutin erişkin asılama şeması olmadığından. çalışma ortamı.. Bazı aşılar ise “bireysel korumayı” amaçlar. Bu nedenle yakın zamanda ülkemizde ilk “Erişkin Bağışıklama Merkezi” Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde hizmete girmiştir.Çalışma Yaşamında Bağışıklama Aşıların sağladığı en büyük yarar toplum sağlığının sürdürülmesidir. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen kampanya tarzı aşı çalışmalarının hemen tamamında bebekler ve çocuklar hedeflenmiştir. Bugünkü koşullarda erişkinlere yönelik aşılamayı programlı bir şekilde yürütmeyi hedefleyen bir başka mesleki organizasyon olmadığından. Ancak erişkin bağışıklaması konusunda aynı düzeyde duyarlılık gözlenmemektedir. yaygınlaştırılması önem taşımaktadır (Aksoy. kişilere özel bir aşı takvimi çıkarmak gerekmektedir. T. Buna göre ilk hafta içerisinde Meningokok A+C ve Kızamık aşısı.. işyerlerinde sağlığın korunması ve geliştirilmesi ile görevli olan işyeri hekimleri. (Aksoy. İşyerinin faaliyet alanı. Örneğin Tetanos bakterisi toprakta ve bazı hayvanların gastrointestinal sisteminde de yaşar. Seyahat edilen ülkelerdeki bulaşıcı hastalıklara yakalanma riski nedeniyle de aşı yapmak gereği ortaya çıkabilir. seyahat edilen ülkenin ve konaklanacak yerin koşullarını. 2009). Erişkinlere yönelik sözü edilmesi gereken en önemli ve kapsamlı aşılama “Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) Bulaşıcı Hastalıklarla Mücadele Yönergesi” doğrultusunda.). işyerlerinde yapılacak aşılamaların geliştirilmesi. Yeni doğan sağlığı için hamilelere yapılan aşılamaları da bu çerçevede değerlendirmek yanlış olmayacaktır.Ş. kişilerin özel durumlarından kaynaklanan risklerin gerektirdiği diğer aşıları da göz önünde bulunduran bir program yapılmalıdır. Altınel. kalınacak süreyi.XVI. İşyeri Sağlık Birimleri ve İşyeri Hekimlerinin Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte işyeri hekiminin görevleri sayılırken “Bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlayarak yayılmasını önleme ve aşılama çalışmaları yapar” denilmektedir. Ş. 239 . TSK bünyesine yeni katılanlara yapılan aşılamadır.). Yani rutin erişkin aşılarına ek olarak. Pek çok bağışıklama programı için “hastalığın kontrolü” gerçekçi bir hedeftir. Tetanos aşısı bireyleri tetanos bakterisi tarafından üretilen toksinin etkisine karşı korur (Pehlivan. bu aşılardan 3 hafta sonra ise Td aşısı uygulanmaktadır. hekimler genellikle Amerikan Hastalık Kontrol Merkezi’nin (Centers for Disease Control and Prevention . bir RD yapılmasını ve gerekli aşıların buna göre saptanmasını önermektedir. bulunduğu çevre ve karşılaşabilecekleri tüm riskler değerlendirilerek. Pek çok işyerinde çalışanların bir bölümü kısa veya uzun süreli olarak çalışmak üzere veya turistik amaçlı olarak yurtdışına seyahat etmektedir. S. Seyahat edilen ülkenin tıbbi olanakları ve sağlık/seyahat sigortasının olup olmadığı da bu değerlendirmede göz önüne alınmalıdır. ülkemizdeki erişkin aşılamasına önemli katkılar sunabilecek konumdadırlar. seyahat edenin davranışlarını ve sağlık durumunu göz önüne alarak. Çalışma ortamı ile birlikte değerlendirildiğinde. Aşılama ile olgu sayılarının hızla azaltılması. salgınların önlenmesi ve hızla kontrol altına alınması amaçlanır. Bu nedenle bu bakterilerle karşılaşma riski azaltılamaz. WHO. Ülkemizde aşılama kampanyaları nedeniyle çocukluk dönemi aşıları iyi bilinmektedir. çalışanların yaş ve sağlık durumu.

azaltılmış Boğmaca (Td.ACIP 2011 Erişkin Aşı Şeması(*) Yaş Grupları Aşı Tetanos. 14 yaş ve üzerinde ise Td uygulanır. Tdap) Influenza-Grip Varisella Kızamık. ezilme. mermi ile yaralanmalar.2010 YARA YÖNETİMİNDE TETANOS PROFİLAKSİSİ ŞEMASI Temiz.06. kopma. *** Son dozdan 5 yıldan daha uzun süre geçtiyse aşı uygulanır. 2011 Yukarıdaki şemadan da anlaşılacağı gibi 2009 yılına kadar 50 yaş ve üzerine önerilen influenza aşısı daha alt yaş gruplarında başka bir risk faktörü varsa önerilmekteydi. 60-155 aylık ise DaBT-İPA. 2 doz) aşı uygulanmış EVET 3 ya da daha fazla doz uygulanmış HAYIR** +Kir feçes. Bu konuda Sağlık Bakanlığı’nın önerileri aşağıda verilmiştir. büyükbaş hayvan salyası ile kontamine olmuş yaralar. bu dozlardan bir tanesinde Tdap uygulanmalıdır. SAĞLIK BAKANLIĞI BAĞIŞIKLAMA DANIŞMA KURULU KARARI 22. diğer endikasyonlar) Öneri yok (*) Recommended Adult Immunization Schedule: United States. mesleki gerekçe. Şu anda tüm yaş gruplarına yılda 1 önerilmektedir. yanma ve donmalar * 59 ayın altında ise beşli karma. küçük yara AŞI HİKÂYESİ Tetanos toksoidi içeren aşı* TAT HAYIR HAYIR Kirli Yaralar+ Tetanos toksoidi içeren aşı* EVET HAYIR*** TAT EVET HAYIR Bilinmiyor ya da primer aşı serisi olan 3 dozdan az (0. azaltılmış Difteri. Tedavide ve tetanos toksoidinin (TAT) kontrendike olduğu vakaların profilaksisinde tetanos immun globulini (TIG) kullanılır. yaşam tarzı. Çalışma yaşamında işin niteliğine göre farklılık göstermekle birlikte en önemli aşılama tetanosa yönelik olanıdır. kesici/batıcı aletlerle oluşmuş yaralar. 240 . Her yıl 1 doz 2 doz 1 veya 2 doz 1 veya 2 doz 3 doz kadınlar için 1 doz 1 doz papillomavirus 1 doz 2 doz 3 doz 1 veya daha fazla doz Başka bir risk faktörü varsa (sağlık gerekçesi-kronik hastalıklar-. 1. ** Son dozdan 10 yıldan daha uzun süre geçtiyse aşı uygulanır. kabakulak (KKK) Pnömokok (polisakkarit) Human (HPV) Zoster Hepatit A Hepatit B Meningokok Açıklama Önceden bağışıklanmamış ve bu yaş grubunda olan tüm bireyler (Aşı kartının olmaması veya enfekte olduğuna dair kanıt olmayan) 19-26 Yaş 27-49 Yaş 50-59 Yaş 60-64 Yaş ≥ 65 Yaş Her 10 yılda 1 Td rapeli Yaşam boyunca 10 yılda 1 Td. toprak. kızamıkçık.

tr/dahilibilimler/infeksiyon/guncel/asilar.gata. 2009). Hepatit A aşısı Sağlık Bakanlığı'nın ulusal bağışıklama programı içerisinde yer almamaktadır. Yaralanma durumunda ise kişinin aşı ve yara durumu değerlendirilerek ek aşı ve /veya serum yapılıp yapılmamasına karar verilir. bir soğuk algınlığı enfeksiyonu geçirdiğini düşündüğü bir sırada aslında bu hastalığı geçirebildiğinden. İlk aşıdan 6-12 ay sonra ikinci aşı yapılarak yaşam boyu bağışıklık sağlanmalıdır. öğretmenlere de önerilebilmektedir. şantiye gibi çalışma ortamlarında toplumun diğer kesimine oranla kirli maddelerle temas ve yaralanma riski fazladır. Hepatit A Aşısı Hepatit A ülkemizde de yaygın olarak görülen viral bir hastalıktır. Yukarıda Sağlık Bakanlığı Bağışıklama Danışma Kurulu’nun bu konudaki önerisi verilmiştir.) önerilmektedir. çay dağıtım vb. düzenli olarak tek doz Td aşısı yapılmalıdır. V. Ancak çocukluğunda hiç aşılanmamış olanlara veya aşılandığı konusunda kuşku duyulanlara 3 doz aşı ile primer aşılama yapılmalıdır (Birer ay ara ile 2 doz. Yapılan çalışmalarda erişkinlerin ilerleyen yaşla artan oranda Tetanos ve Difteriye(Td) karşı bağışık olmadıkları. işlerde çalışanlarla işi gereği sık yolculuk yapanları) değerlendirilerek. İşyerlerinde çalışanların çoğu sarılık belirtileri görülmeden. tıbbi gerekliliği olanlara (Kronik kalp ve akciğer hastalığı olanlara. Sağlık personeline. Ancak erişkinler programa dâhil edilmemiştir.edu.doc. diyabeti olanlara. Görenek. aşı programlarına Hepatit A aşısını da ekleyebilir. İşyeri hekimi görev yaptığı iş yerlerinde risk gruplarını (yemek. Hepatit B Aşısı İşyeri hekimleri başta portör muayenesi ile işe girişte saptadığı Hepatit B aşısı olmamışların aşılanmasını sağlamalıdır. doz Td aşısı). Hepatit B aşılaması için ön kan testleri zorunlu olmamakla birlikte. Grip (İnfluenza) Aşısı Grip aşısı risk grubu olarak adlandırılanlara. Ülkemizde Hepatit B hastalığının yaygınlığı ve karaciğer kanserine karşı koruyuculuğu göz önüne alınarak gıda ve sağlık iş kolu çalışanlarının dışındakilerin de aşılanması yararlı olacaktır. Ülkemizde en yaygın kullanılan erişkin aşısıdır. Özel durumlar dışında aşıdan sonra bağışıklık kontrolü için kan tetkiki önerilmemektedir (EKMUD. doz şeklinde uygulanmaktadır.. 3 doz aşılama ile ömür boyu bağışıklık sağlanmaktadır. 61 http://www. Bunun dışında toplu olarak bir arada yaşamakta olanlara ve aşılanmak isteyenlere de önerilmektedir. Ülkemizde erişkin aşılama oranlarının daha düşük olması nedeni ile bağışıklık düzeyinin de çok daha düşük olduğu ileri sürülebilir. Hepatit B aşılaması birer ay ara ile 2 doz ve ikinci dozdan 6-12 ay sonra ise 3.Difteri Tetanos Aşısı Atölye. 65 yaşın üzerinde olanlara vb. İşyerindeki bütün erişkinlere her 10 yılda bir. Bu nedenle işyerinde Td aşılaması.). memur. bu oranın %40’ lara vardığı tespit edilmiştir61 (Özgüven.Kasım ayları içerisinde yapılması önerilmektedir. Sağlık Bakanlığı Hepatit B aşısını ulusal bağışıklama programına katmıştır. 241 . tüm çalışanları kapsayacak şekilde (işçi. gıda. L. bundan 6-12 ay sonra ise 3. taşeron çalışanları) yapılmalıdır. çalışanların pek çoğu bu hastalığa karşı doğal bağışık sayılmaktadır. Grip asısı virüsünün yapısını değiştirmesi nedeni ile her yıl tekrarlanmakta ve Ekim . fabrika. taşıyıcıların saptanması açısından tarama testleri sonrasında aşılama yapılması önerilmektedir.

Koruyuculuğu çok yüksektir. Su Çiçeği Aşısı Su çiçeği aşısı 2 doz halinde 1-2 ay ara ile kontrendikasyonu olmayan erişkinlere yapılmaktadır. Cad. Polio aşısı ile sağlanan bağışıklık yaşam boyu sürmektedir. 242 . sarıhumma hastalığı riski bulunan ülkelere seyahat edenlerden veya bu ülkelerden transit geçiş yapanlardan sarıhumma aşısı olduklarını belgelendirmeleri istemektedir. Kızamık. aşılanmadan 10 gün sonra ve 10 yıl süre ile geçerlidir. CDC tarafından önerilmektedir. Çalışanların büyük bir bölümü çocukluk döneminde aşılanmış veya bu hastalıkları geçirmiş olduklarından bağışık durumdadır. Sağlık Bakanlığı Pakistan.Kızamıkçık. Hudut ve Sahiller Genel Müdürlüğünün aşı merkezlerinde yapılmakta ve aşı sertifikası ile belgelendirilmektedir62.gov. Mısır.Kabakulak Aşısı İş yerlerinde ender de olsa kızamık ve kabakulak hastalıklarına rastlanılmakta ve bağışık olmayanlar arasında yayılma görülebilmektedir. Kamerun. Cinsel yaşamın başlaması ile birlikte HPV virüs enfeksiyonu gelişebileceğinden. risk durumlarında (50 yaş altı hiç aşılanmamışlara 4 hafta ara ile 2 doz. Ancak erişkinlerin bu hastalıkları ağır geçiriyor olmaları dikkate alınarak. aşılamanın erken yaşta ve/veya cinsel yaşam başlamadan önce yapılması önerilmektedir. Human Papilloma Virüs (HPV) Aşısı Rahim ağzı kanserinin önlenmesi için genç kızlık döneminde yapılması önerilen yeni bir aşıdır. Aşı sertifikası. Gine. Yemen ve Endonezya gibi ülkelere seyahat edenlere 1 doz OPV asısı önermektedir. Burkina Faso.Kabakulak aşısı (MMR-KKK) yapılması.aspx. Bostwana.) Aşının yolculuktan 4 hafta önce yapılması gerektiği unutulmamalıdır. Hindistan.hssgm. İşyerlerinde. 10 yılda bir yapılmaktadır. Benin. birinci aşıdan 2ve 6 ay sonra olmak üzere 3 aşı yapılması önerilmektedir. Sarıhumma aşısı. Su çiçeği bulaşma riski olan ve hastalığı geçirmediği bilinen erişkinler suçiçeği asısı ile aşılanabilir. Hastalıkla temas durumunda ilk birkaç gün içerisinde aşılamanın yapılması koruma sağlayabilmekte veya hastalığın hafif seyretmesine yardımcı olmaktadır. Orta Afrika Cumhuriyeti. Su çiçeği erişkinlerde ağır seyreden viral hastalıklardandır. 26 yasından küçük kadın çalışanlara 3 doz halinde. Rahim ağzı kanserine neden olan HPV bazı tiplerine karşı geliştirilmiştir. Afganistan.Kızamıkçık. hastalarla temas ve salgın olan ülkelere işi gereği seyahat etmek zorunda olunması vb. Ülkemizde geçmişte tek doz kızamık aşılaması yapılmış olduğunu da dikkate alarak.Kızamık. vücudun farklı bölgelerine uygulanabilir. (CDC erişkinler için IPV – enjeksiyon şeklinde olanın aktive polio aşısını önermektedir. Polio Aşısı Geçmişte üç ya da daha fazla dozda ağızdan çocuk felci aşısı (OPV) olanların. Cinsel yaşam başlamış ancak HPV enfeksiyonu gelişmemiş olanlarda da aşının yarar sağlayacağı bildirilmektedir.tr/seyahat/zorunluasilama. Sudan. 62 http://www. Diğer aşılarla aynı anda. Mali. Sarı Humma Aşısı WHO. Nijerya. daha önce aşılanmışlara ise tek doz) MMR aşısı yapılabilir. Fildişi Sahili. hastalığın yaygın olduğu bölgelere gitmesi durumunda tek bir hatırlatma dozu ile aşılanması yeterli görülmektedir. canlı viral aşıdır. Nijer. Gana. bu üç hastalıktan herhangi birine karşı risk oluşması durumunda.

C. Diğeri ise Vi polisakkarit tifo aşısıdır. 48 saat ara ile 4 tabletin arka arkaya alınması ile aşılanır. Yaygın olarak kullanılan bu 4 alt gruba da karşı koruyucu olan kapsüler menenjit aşısıdır. Kuduz yönünden sürekli risk oluşturan işlerde çalışan kişilerde temas öncesi proflaksi. “Ty21atablet” tifo aşısı canlı aşıdır. Kuduz açısından yüksek riskli işlerde çalışanlara. Kuduz olasılığı olan hayvanlarla sık temas eden kişilere. Temas öncesi proflaksi kimlere uygulanmalıdır: 1.(Meningokoksik) Menenjit Aşısı CDC tarafından menenjit kuşağında yer alan bazı Afrika ülkelerine seyahat edenlere önerilmektedir. Fark edilmeyecek temaslar için de koruyuculuk sağlayabilir. Bu nedenle enfeksiyonun hastalık etkeni ile karşılaşır karşılaşmaz durdurulması büyük önem taşımaktadır. Pnömokok Aşısı Risk grubu olarak belirtilen ve tıbbi gerekliliği olan çalışanlara (kronik akciğer hastalığı. Hatırlatma dozu 2 yılda birdir. Ülkemizde hacca gidenlere ve TSK’ ne katılanlara A ve C türlerine karsı etkili olan aşı yapılmaktadır (Özgüven. uygun tıbbi yaklaşımın verilemeyeceği bölgelere seyahat edenlere. Y ve W-135 tiplerine karşı geliştirilmiştir. böbrek yetmezliği olanlara. Temas Öncesi Proflaksi: Temas öncesi proflaksi. kuduz laboratuvarı çalışanları.. Aşı yolculuktan 1 hafta önce yapılmalıdır. veteriner hekimler. Koruyuculuk süresi 5 yıl olarak verilmektedir. Derialtına yapılmakta ve koruyuculuk süresi 2 yıl veya daha uzun olarak verilmektedir. kalınacak süreye ve konaklama koşullarına göre önerilmektedir.). Tifo Aşısı CDC tarafından hijyen koşulları yetersiz ülkelere seyahat durumunda. G. Köpek kuduzunun yüksek olup. Ş. Temas sonrası yaklaşımın gecikebileceği koşullarda koruyuculuğundan yararlanılır. Enjeksiyon şeklinde ve kas içine yapılır. 2. Tablet (ABD) ve enjeksiyon (AB) seklinde olmak üzere 2 ayrı tür tifo aşısı bulunmaktadır. Erişkinlerde menenjit salgınlarına yol açan Neisseriameningitidisin A. Görenek.). kuduz riskli temas sonrası yaklaşım gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Kuduz Proflaksisi Kuduz hastalığının mortalitesinin çok yüksektir. splenektomi ameliyatı geçirenlere veya organ nakli yapılmış olanlara ve 65 yaş üzerinde olanlara) bir veya 2 doz halinde yapılması önerilmektedir. kuşkulu ısırık-temas durumlarında ise temas sonrası proflaksi uygulanmaktadır. hayvan bakıcıları. 243 . Ülkemizde tifo aşısı bulunmamaktadır (Aksoy. Bununla birlikte kuduz immünglobulin kullanımına gerek kalmaz ve aşı dozunu azaltır. L. 3. Hatırlatma dozu 5 yılda bir yapılır.

.1 ml. bu tür hayvan ısırıklarında proflaksi gerekmez. Ancak bağışıklığı baskılananlarda antikor ölçümü gereklidir. köpek gibi hayvan ısırıklarında. basamaklarını kapsar. Klorokin veya meflokin gibi antimalaryal ilaç alan veya alması gereken kişilere intradermal şema uygulanmamalıdır. sıçan.) günlerde toplam üç doz aşı uygulanır (Bu uygulama şekli ve takvim. Proflaksi gerektirmeyen temas: Kuduz ancak virüsün ısırık yarası. Ülkemizde ve dünyada bugünkü verilerle fare. ve 21. Deltoid bölge üstüne 0. Bu nedenle hayvan sağlığı ile ilgili kurumlar özel bir veri bildirmedikçe. Rapel doz: Kuduz virüs veya aşı üretiminde çalışanlar gibi yüksek risk grubunda olanlarda her altı ayda bir. idrar ve feçesle temas. 7. Kuduz hastasına rutin bakım yapan sağlık personeline müköz membran veya bütünlüğü bozulmuş deriye infeksiyöz materyal teması olmadıkça proflaksi gerekmez. Temas Sonrası Profilaksi: Öncelikle kuduz şüpheli bir temas olup olmadığı ve temasın niteliği değerlendirilmelidir. günde olmak üzere toplam iki doz aşı uygulanır. diğer risk gruplarında iki yılda bir kuduz antikorları ölçülür. Gerekirse bu konuda aşılamayı yapan veteriner hekimden bilgi istenmelidir. 244 . olarak uygulanır. pişmiş et ve sütünü yemek kuduz geçişi açısından risk oluşturmaz ve proflaksi gerekli değildir. kuduz immünglobulinine gerek yoktur.. hamster. -Yara temizliği. İntradermal aşı uygulaması sadece deneyimli ve bu konuda yetki verilen kişiler tarafından yapılmalıdır. Temas sonrası proflaksi. Eğer “RFFIT” ile tam nötralizasyon 1/5 serum dilüsyon altında ise. temas sonrası yaklaşım: Bu grupta kuduz şüpheli temasta. Risk grubunda 2-3 yılda bir rapel yapılabilir.Aşı uygulama şekli ve takvimi: 1. sincap. kobay. kan. gerbil. Kas içi uygulama: Deltoid kas içine 0. 2.). -Aşı uygulanması. yabani tavşan ısırıklarında insana kuduz geçişi gösterilmemiştir. 0. -Kuduz immünglobulin uygulanması.(ya da 28. bir doz rapel önerilir. Temas öncesi proflaksi uygulananlarda.) günlerde 0.      İnsan ısırıklarında kuduz olmadığı sürece proflaksi gerekmez. 7. Kuduz bir hayvanı beslemek. hayvanın gözlenmesi şartı ile proflaksi gerekmez. İntradermal uygulama: İntradermal uygulamaya uygun olan aşı preperatları kullanılır. Rutin aşılanan kedi. Bunun dışında normal bir kişide tam doz uygulamadan 2-4 hafta sonra antikor yanıtı gelişeceğinden rutin olarak antikor titre ölçümü önerilmez. ve 21.. ve 3. deride daha önce var olan kesi veya bütünlük bozulması veya müköz membran temasıyla geçer. tavşan.(ya da 28. TC Sağlık Bakanlığı’nın Kuduz Yönerge’ sinin uygulama önerisidir.

günlerde toplam beş doz uygulanır. Daha önce hücre kültür aşılarıyla temas sonrası tam aşılama yapılanlar. kesi. Kuduz immünglobulini gerektirmeyen durumlar:    Temas öncesi tam aşılama yapılanlar. temas sonrası bağışıklama: * 0. antikor titresini düşürdüğü için asla yapılmamalıdır. ve 28.. Belge ile ispatlanmış. arada geçen süre ve ısırık ya da ısırık dışı temas olup olmadığına bakmaksızın kuduz immünglobulin ve aşısının birlikte verilmesini kapsamalıdır.. arkasından iyot. kas içine uygulanır. aşı uygulamasına son verilir. günlerde iki doz aşı. Aşı uygulanması: Varolan hücre kültürü aşılarından her birinin yeterli etkinliğe sahip olduğu gösterilmiştir.. salya ve diğer nöral doku gibi potansiyel enfekte olabilecek materyalle teması ve tırmalama da riskli olarak kabul edilir. Tüm hastalar tetanos proflaksisi yönünden değerlendirilmelidir. 245 . temas sonrası geçen süreye bakmaksızın aşılamaya alınır. kuduz antikor titresi bulunanlar. Uygulama şekli: Erişkinlerde deltoid bölgeye. Yara bakımı: Kuduz şüpheli temas proflaksisinde en önemli adım yara bakımıdır. Bu uygulama kuduz virüsü geçişini yüksek oranda azaltmaktadır. Doz: 0. Gluteal bölgeye enjeksiyon.3. Küçük çocuklarda uyluk anterolateral bölgeye kas içine uygulanabilir. kas içine uygulanır.    Tüm ısırık ve tırmık yaraları bol akarsu ve sabunla hemen yıkanmalı ve temizlenmeli. yeri ne olursa olsun kuduz için risk oluşturur. Daha önce tam doz aşılanmış veya temas öncesi tam doz proflaksi uygulanmış kişilerde. 7. Isırık dışı yaralar: Açık yara. Bağışıklama: Tüm temas sonrası bağışıklama yaklaşımları. ve 3. müköz membranların tükürük. 14. Derin ve geniş yaralanmalarda kozmetik faktörler ve enfeksiyon riski değerlendirilerek kuduz proflaksisi gerekiyorsa mutlaka yara çevresine kuduzimmünglobulini yapıldıktan sonra sütür atılabilir. Süresi: Temas sonrası olabildiğince erken başlanmalıdır.Riskli temas:   Tüm vahşi ve evcil etobur hayvan ısırıkları. Kuduzda inkübasyon süresi çok değişken olduğundan. povidone-iodine gibi virusidal ajanlar uygulanmalıdır. * 10 günlük gözlem süresi içinde şüpheli temasa neden olan hayvanın kuduz olmadığı kanıtlanırsa.

10 gün hayvanı gözleme alma seçeneği olan durumlar (ağır hastalık. Bilinen ve halen sağlam bir hayvan tarafından 10 günden daha önce ısırılmış veya temas etmiş olanlar. Kuduz veya kuduz şüpheli hayvanı besleyen. kan.Kimlere Aşı Uygulanmaz?         Aşılı hayvan tarafından ısırılma veya temas. Fare gibi diğer küçük kemiriciler tarafından ısırılan veya teması olanlar. Kuduz olmayan insan ısırıkları. etini ve sütünü pişirdikten sonra yiyenler. malnütrisyon gibi). Sağlık Bakanlığı Kuduz Koruma ve Kontrol Yönergesi-2001 Kuduz riskli temasta proflaksi yaklaşımı 246 . Aşı ve immünglobulin yapılması risk oluşturup. dışkısı ile teması olan. Kuduz hastasına rutin bakım uygulayanlar. Soğukkanlı hayvanlar tarafından ısırılanlar. idrar.

Nadir anafilaksi rapor edilmiştir. immün statü araştırılmalıdır. 63 63 Centers for Disease Control and Prevention. jelatin veya neomisin alerjisi olanlara uygulanmaz. doğanlardan iki doz aşı yapılmamış olan ya da hastalığı geçirdiğine ilişkin delil bulunmayanlar.3 mL. ölü aşı jelatin veya neomisin alerjisi olanlara. Ön tarama testi koşul değildir. ciddi immünsupresyonlu HIV kızamık. etmişlere ilk yedi gün içinde uygulanır. Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) and the Hospital Infection Practice Advisory Committee (HICPAC).Sağlık Çalışanlarına Uygulanması Öngörülen Aşı Şeması63 İmmumoBiyolojik Ajan Hepatit B Aşısı Şema 0-1-6. vücut sıvıları ve hastalarla temas riski yüksek sağlık çalışanı Temas Sonrası: Önce aşılı ve Anti-HBs yanıtı var ise gerekmez. MMR. Endikasyonlar Uyarı ve Kontrendikasyonlar Gebelik dâhil bilinen kontrendikasyonu yoktur. jelatin veya neomisin alerjisi olanlara yapılmaz. 1957 öncesi doğanlar da aynı kapsamda düşünülebilir. Temas Öncesi: Kan.5 mL. dokümente edilen tüm sağlık çalışanları. SK. 1 ay 1957 ve sonrasında (canlı) sonra 2. duyarlı bireylerin Gebelere. gebelere uygulanmasını engelleyecek veri yoktur. Aşılamadan sonraki altı hafta içinde salisilat kullanımından kaçınılmalıdır. Gebelere ve immünkompromize hastalara uygulanmaz. canlı aşı uygulanmalıdır. 46 (RR-18): 1-42.06 mL/kg. yakında ardından canlı aşı ya da türü bilinmeyen aşı Ig verilmişlere yapılmışlara iki doz ardışık uygulanmaz. 1957 öncesi doğanlar immün olarak kabul edilir. özellikle >50 yaş olanlara. VZIG <50 kg: Her 10 kg için 125 ünite. Tek doz. Bir ay ara ile iki doz Hastalığı geçirmediği 0. 247 . SK. Immunization of health-care workers. Gebelere. SK. Kızamık Aşısı Bir doz. Gebelere. 1963-1967 arasında tek ölü aşı. Gebelere. >50 kg: Toplam 625 ünite. MMWR 1997. neomisin alerjisi olanlara veya immünkompromize hastalara uygulanmaz.doz. booster doz gereksizdir. için idealdir. Aşılama öncesi tarama ile immünkompromizelere. İM. VZIG sonrasında hastalık önlenebilmiş ise takiben aşı uygulanır. Şema tamamlandıktan 1-2 ay sonra antikor kontrolü önerilir. Kabakulak Aşısı Tek doz. SK. Özellikle çoğul dirençli tüberküloz hastaları ile ilgili bölümde çalışanlara BCG Aşısı 0. aşısız-yanıtsız ise HBIG+Aşılama. ciddi immünsupresyonlu HIV infeksiyonlular dahil immünkompromizelere. Su çiçekli ile yoğun ve uzun süreli temas etmiş olan ve bilinen ya da olası risk altındaki (örneğin gebe) sağlık çalışanı. PK Yumurta alerjisi olanlarda İlk üç ay sonrasında anafilaksi. Grip Aşısı Yıllık uygulama. Kızamıkçık Aşısı Su Çiçeği Aşısı Gebe kalabilecek yaştaki kadınlar hariç 1957 öncesi doğanlar immün olarak kabul edilir. aylar. HBIG Temas sonrasında HBV hemen 0. kızamıkçık ve kabakulaktan korunması infeksiyonlular dahil immünkompromizelere. Hastalarla temas eden tüm sağlık çalışanları. tek doz. İM. infeksiyonlu/kontamine materyal ile temas IM. Aşılama öncesi yapılan tarama ile immün statü ortaya konarak VZIG uygulamasına karar verilebilir. Açıklama İnfekte kişilere tedavi edici özelliği ya da uygulanmışsa yan etkisi yoktur.

248 .

XVII. İş Güvenliği Uzmanlarının Görev. Çalışanın rızası alınmadan ve sağlık personeli dışında kimsenin bu dosyalara ulaşamayacağı herkes tarafından bilinmeli. Çalışma Yaşamında Etik Sorunlar Çalışma yaşamına adım atma aşamasında. tüm çalışma yaşamı boyunca hatta emeklilik sonrası bile karşımıza çıkabilmektedir. İş sağlığı profesyonelleri. çalışanların bireysel ve toplu olarak sağlığına ve sosyal refahına yönelik hizmetlerin sunulmasıdır. henüz İGM sırasında karşılaşabileceğimiz etik sorunlar. dürüstlük.org/core_docs/code_ethics_tur. çalışma ortamı ve koşulları konusunda yeterli bilgiye sahip olmayan hekimlerin karar vermek zorunda kalması gelmektedir. görevlerini yerine getirirken tam profesyonel bağımsızlığa sahip olması gereken uzmanlardır.G: 27 Kasım 2010/27768. skar vb.pdf. sağlık kayıtlarının bilgisayar ortamında da saklanmasına olanak vermiştir. işsizliği ve tetkik ücretlerinin yüksekliğini gerekçe gösterip laboratuvar gibi ek ve tamamlayıcı muayene ayrıntılarından kaçınan işçi adayları da işyeri hekimini güç durumlarda bırakabilmektedir. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik R. 2002 yılında da güncellenmiştir64 (bkz. işe giriş muayenesinin hakkıyla yapılamaması. Bu aynı zamanda işyeri hekimini de zorda bırakan bir durumdur. hatta bazı yara. Ancak bu bilgilerin de şifreli bilgisayar kayıtları olmasına ve sağlık personeli dışında ulaşımın engellenmesine özen gösterilmelidir. Yukarıda ana ilkeleri sayılan toplam 26 etik kuralın-ilkenin işyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanlarının görevlerine ilişkin çıkarılan yönetmeliklerde de yer bulduğu görülmektedir16. Ayrıca. 1994 ve 1996 yıllarında yeni baskıları yapılmış. Benzer sorunlar periyodik muayene sırasında da işyeri hekimlerinin karşısına çıkabilmektedir. döküntü. Ek. Profesyonel davranış.65. İş sağlığının amacı. Taşeron firma çalışanlarının kadrolu çalışanların yararlandığı iş sağlığı hizmetlerinden. İşyeri hekimlerinin karşılaştığı etik sorunların başında. çalışanların sağlık ve güvenlik eğitimlerinden. sağlık verilerinin gizliliğini ve çalışanların özel bilgilerini korumayı da içermektedir. İş sağlığı profesyonellerinin görevleri arasında. Muayene sırasında pek çok özel bilgisini hekimle paylaşan çalışanın bu gizli bilgilerinin saklandığı sağlık dosyasının kilit altına alınması gerekir. tarafsızlık. İş sağlığı uygulaması en yüksek profesyonel standartlara ve etik ilkelere göre gerçekleştirilmelidir. Uluslararası İş Sağlığı Komisyonu (ICOH: İş Sağlığı Uluslararası Komisyonu Genel Sekreterliği)tarafından “İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Uluslararası Etik Kurallar” 1992 yılında yayınlanmış. Görevleri için gerekli olan yeterliği edinip sürdürmeli ve işlerini doğru uygulamayla ve profesyonel etik kurallara uygun biçimde yürütmelerini sağlayacak koşulları talep etmelidirler. İş sağlığı profesyonelleri. Gelişen teknolojik olanaklar. 249 .icohweb. 64 65 http://www. Yetki. sağlık gözetimi amaçlı kullanılması. çevre ve toplum sağlığına katkıda bulunmalıdır. KKD ve sosyal güvencelerden yoksun olması iş sağlığında ciddi etik sorunlardandır. nin fotoğraflarla dosyalara eklenmesi çalışanın yararına bir gelişme olarak değerlendirilebilir. insan onuruna saygı ve iş sağlığı politikaları ile programlarında en yüksek etik ilkeleri geliştirme yer alır. Bu bilgilerin. işyeri değişikliklerinde de bir örneğinin çalışana veya yeni işyerinin sağlık birimine ulaştırılması sağlanmalıdır. çalışanın yaşamını ve sağlığını koruma.13-İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Etik Kurallar).

tehlikeli maddelerin çalışma ortamlarında izin verilen en fazla değerlerinin (MAC. müsaade edilen azami konsantrasyonlar) ülkelere göre farklılıklar göstermesi. kazalara neden olan ağır işlerin geri kalmış ya da gelişmekte olan ülkelere kaydırılması. Sağlığa zararlı. yardım. ekonomik ömrünü tamamlamış tıbbi ya da tıp dışı araç ve gereçlerin. Hukuki ve ahlaki yönden geçerli ve haklı bir sebebe dayanmaksızın hastaya zarar verme ihtimali bulunan bilginin ifşa edilmesi. 66 Hasta Hakları Yönetmeliği. bağış vb. rızası olmaksızın açıklanamaz. hiçbir şekilde açıklanamaz.G: 01 Ağustos1998/ 23420. bunları açıklayanın hukuki sorumluluğunu kaldırmaz. atıkların geri kalmış ülkelere gönderilmesi. kanun ile müsaade edilen haller dışında. Kişinin rızasına dayansa bile.Bilgilerin Gizli Tutulması Madde 23-Sağlık hizmetinin verilmesi sebebiyle edinilen bilgiler. bu hakların başkalarına devri veya aşırı şekilde sınırlanması neticesini doğuran hallerde bilginin açıklanması. 250 . R. kişilik haklarından bütünüyle vazgeçilmesi. personelin ve diğer kimselerin hukuki ve cezai sorumluluğunu da gerektirir. kirli işlerin. adlarla gelişmekte olan ülkelere aktarılması çözülmesi gereken ciddi etik sorunlardandır. 66 Etik sorunlar sadece ulusal düzeyde kalmamaktadır. Araştırma ve eğitim amacı ile yapılan faaliyetlerde de hastanın kimlik bilgileri.

bel ve kalça çevresi ölçümleri ile yapılmalıdır. Çalışanın oturduğu koltuğun kolçağı. ölçüm yapılan kişinin dik ve hareket etmeden durması sağlanmalıdır. Sonuç ayrıca tedavi rehberlerindeki sınıflamaya göre değerlendirilmelidir (bkz. Ölçekler ve Muayene Yöntemleri XVIII. Muayeneye hazırlık hemşire ya da yardımcı bir başka personel tarafından yapılabilir. her ölçümden önce tartı ibresi sıfırlanmalıdır. Ayrıca her hafta başında kontrol edilmelidir. boy. kan basıncı. beden ısısı. 251 . nabız. Tüm çalışanlarda standart ölçüm sağlamak için. İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler. solunum sayısı. kalın giysiler çıkartılmalı. bir sonraki sayfa). boy ölçere yanaşmalıdır. Bulunan değerler kaydedilerek BKİ hesaplanmalıdır (bkz. Her iki ayağa eşit yük binecek şekilde teraziye ayaklar yerleştirilmeli. göğüs çevresi ölçümü (inspirium ve ekspiriumda). 1. benzer kıyafetlerle. muayeneye gelen kişiye sorularak değil tüm ölçümler yapılarak elde edilmeli ve sonra kayda geçirilmelidir. Manşon 200-250 mm Hg şişirildikten sonra yavaş yavaş indirilmelidir (saniyede 2 mm Hg). Ölçüm sonucu hemen kaydedilmelidir. 5 dakika oturarak dinlenmesi sağlanmalıdır. aç karına-kahvaltı öncesi ve dışkılama sonrası) ayakta yapılmalıdır. cepler boşaltılmalı. sert ve düz bir zemine yerleştirilmiş tartı ve boy ölçer (stadiometre) ile (tercihen aynı araçlarla. Boy ve Ağırlık Ölçümü Ölçümler kalibrasyonu yapılmış. Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayeneleri Fizik muayeneye hazırlık. Boy ölçümü yapılan kişi topuklarını ve sırtını ölçüm cihazında aynı hizada tutarak. aşağıdaki JNC VII veya ESH-ESC Kan Basıncı Düzeyi Sınıflaması). aynı kişi tarafından. Standart manşon kullanılmalıdır (12x35 cm).XVIII. vücut ağırlığı. Ölçü aletlerinin su terazisi ile dengesi sağlanmalıdır. Kan basıncı ölçümü Muayene olacak kişi son yarım saat içinde sigara içmemiş olmalı. Dijital olanlar da tercih edilebilir. Bu bilgiler. manşonun kalp düzeyinde olmasını sağlayacak şekilde desteklenmelidir. Ölçüm 1-2 dakika sonra tekrar yapılmalıdır. Ölçüm yapılan yerde yeterli ışık olmalı. ayakkabılar çıkartılmalıdır.

Beden Kitle İndeksi (BKİ).99 35. Beden ısısı ölçümü rutin işe giriş ya da periyodik muayenede çok kullanılmasa da portör muayenesindeki değeri göz önüne alınarak yapılması sağlanmalıdır.49 18-50-24. İkinci işaret yine midaxiller çizgide iliak kemik çıkıntısı üzerine konur.99 17-18. mezuranın bol tutulmaması.5 Aşırı Düzeyde Zayıf Orta Düzeyde Zayıf Hafif Düzeyde Zayıf BKİ (Kg/m2) < 16 16-16. yandan bakılarak. mezuranın yere paralel olması. önce normal soluk alıp vermesi istenir. Derece Obez Bel Çevresinin Cinsiyete ve Beden Kitle İndeksine Göre Değerlendirilmesi Erkek-Bel Çevresi Kadın-Bel Çevresi BKİ> 25 ≥ 94 cm ≥ 80 cm BKİ>30 ≥ 102 cm ≥ 88 cm 252 . çok sıkıştırılmaması ve aşırı baskı uygulanmamalıdır. cepler boşaltıldıktan sonra.99 ≥ 40 Normal Toplu.00-29. fazla kilolu Pre Obez Obez-Şişman 1. hafif şişman. Bel çevresi ölçülecek kişinin sağ tarafında en alt kosta bulunur ve midaxiller hat ile kesiştiği noktaya işaret konulur. Bel Çevresi ve Bel Kalça Oranına ilişkin değerlendirme aşağıda verilmiştir.Nabız ve solunum sayısı 1’er dakika boyunca ölçülmelidir.99 ≥ 30 30. karnın serbest olması.’lik herhangi bir mezura kullanılabilir. Expirium anında ölçüm yapılır. Efor gerektiren işlerde çalışacaklar için hem inspiriumda hem de ekspiriumda göğüs çevresinin ölçümü önem taşımaktadır. baş çevresi ölümünde kullanılan ya da 150 cm.00-39. Vücut ağırlığı (Kg) BKİ = Boy 2 (m2) Beden Kitle İndeksi Sınıflandırması Sınıflandırma Zayıf<18. Belirlenen yer üzerinden ölçüm yapılırken. İki işaretin ortası ölçüm yapılacak yerdir. Derece Obez Obez 2.99 ≥ 25 25.00-34. Kalça çevresi ölçümü Uygun kıyafetle. Derece Obez 3. Bel çevresi ölçümü Geceden aç kalmış çalışan. Ölçüm sırasında nefesin tutulmaması. kalçada en yüksek nokta belirlenir ve ölçüm oradan yapılır.

derece HT 2. 1. ve ve/veya ve/veya ve/veya ve/veya ve/veya ve 253 . 2. 2. Değerlendirme. 2. Arteryel Kan Basıncı Değerlendirmesi XVIII. 2.Bel Kalça Oranı Abdominal yağ miktarını gösteren basit yöntemlerden biridir.2003 tarihinde JAMA' da yayınlanan JNC-VII raporuna göre yapılmıştır. ABD' de 39 dernek-kuruluş ile 7 hükümet kuruluşundan katılan uzmanların çalışmaları sonucu ortaya çıkan ve 21 V. Sınıflama Normal Pre-HT Evre 1 HT Evre 2 HT Sistolik Kan Basıncı < 120 mm Hg 120-139 mm Hg 140-159 mm Hg >160 mm Hg Diyastolik Kan Basıncı < 80 mm Hg 80-89 mm Hg 90-99 mm Hg > 100 mm Hg XVIII. Bu sınıflama aşağıdaki şekildedir. Avrupa HT Derneği ve Avrupa Kardiyoloji Derneği Çalışma Grubu’nun hazırladığı “Arteryel HT Tedavisi Cep Kılavuzu’na göre: Sınıflama Optimum Normal Yüksek normal 1. diyastolik değerin < 90 mm Hg olması koşuluyla. JNC-VII Değerlendirmesi. derece HT İzole sistolik HT Sistolik Kan Basıncı < 120 mm Hg 120-129 mm Hg 130-139 mm Hg 140-159 mm Hg 160-179 mm Hg ≥ 180 mm Hg ≥ 140 mm Hg Diyastolik Kan Basıncı < 80 mm Hg 80-84 mm Hg 85-89 mm Hg 90-99 mm Hg 100-109 mm Hg ≥ 110 mm Hg < 90 mm Hg İzole sistolik HT değerlendirmesinde. derece HT 3. gibi).85 XVIII. Bel Kalça Oranı = Cinsiyet Erkek Kadın Bel Çevresi (cm) Kalça Çevresi (cm) Bel Kalça Oranı >1 >0. ESH-ESC Değerlendirmesi. Derece sistolik HT. hangi aralığa denk geliyorsa ona göre değerlendirilebilir (izole 1.

Eğer C’yi bulduysanız şimdi de 6’ yı bulun. XVIII. 2011). OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOCOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO 2. 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999996999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 3. Basit Dikkat Testleri Aşağıda sizden istenenleri 1 Dakikadan kısa sürede yapmalısınız. Kan Basıncı Hedefleri İçin Algoritma (ESC) (*) KVH RD'nin bir parçası olan kan basıncını ölçün. < 125/75 mm Hg (*) Aktaran: (Kılıçarslan. MMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMNMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM 254 MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM 99999999999999 99999999999 . Sadece bakarak bulmalısınız. Mouse imleci ya da kalem benzeri destek kullanmaksızın arananları bulmalısınız. 1. A. 3. Aşağıda C’yi bulun. İlk ölçülen kan basıncı Sistolik > 140 ve/veya diyastolik > 90 mmHg Yaşam tarzı önerilerinde bulunun. biraz daha zor gibi. Kolay gelsin. 2. < 130/80 mm Hg 1 g ve üzeri proteinüri varsa.XVIII. Son olarak N’yi bulun. kan basıncını izleyin ve hedefe ulaşmak için tedavi uygulayın. < 140/90 mm Hg Diyabetik ise. 3.

Midede hazımsızlık ya da rahatsızlık hissi 19. Gevşeyememe 5. Çok kötü şeyler olacak korkusu 6. Uygulanan ölçekteki bilgiler benimle sizin aranızda gizli kalacaktır. Ölüm korkusu 17. Terleme (sıcaklığa bağlı olmayan) (15’in üzerinde alınan puanlarda psikiyatri uzmanına sevk yararlı olacaktır) 255 . Sıcak/ateş basmaları 3. Bedeninizin herhangi bir yerinde uyuşma veya karıncalanma 2. gizlemeden ve çekinmeden durumunuzu belirtebilirsiniz. Nefes almada güçlük 16. Boğuluyormuş gibi olma duygusu 12. Baygınlık 20. Lütfen her maddeyi dikkatli okuyunuz. Korkuya kapılma 18. Bacaklarda halsizlik. BECK Anksiyete Ölçeği Katılımcının Adı Soyadı: Tarih: Aşağıda her insanın kaygılı ya da endişeli oldukları zamanlarda yaşadıkları bazı belirtiler verilmiştir. Kontrolü kaybetme korkusu 15. 4. çok ama dayanmakta çok etkilenmedim dayanabildim zorlandım (1) (2) (3) 1. titreme 4. Sinirlilik 11. Daha sonra her maddedeki belirtinin bu gün dahil son bir haftadır sizi ne kadar rahatsız ettiğini yandaki uygun yere (X) işareti koyarak belirleyiniz. Dengeyi kaybetme korkusu 9.XVIII. Titreklik 14. Ellerde titreme 13. Baş dönmesi veya sersemlik 7. Hiç rahatsız Hafif düzeyde Orta düzeyde Ciddi düzeyde etmedi (0) rahatsızlık rahatsız oldum rahatsız oldum verdi. Bu nedenle çok açık. Dehşete kapılma 10. Yüzün kızarması 21. Kalp çarpıntısı 8.

3. 1. Geleceğim hakkında umutsuzum ve sanki hiçbir şey düzelmeyecekmiş gibi geliyor. Kendimden nefret ediyorum. Cezalandırılabileceğimi hissediyorum. A0. Bana cezalandırılmışım gibi geliyor. Cezalandırıldığımı hissediyorum. J0. 2. B0. C0. Kendimi tümüyle başarısız biri olarak görüyorum. Kendimi başarısız bir insan olarak görmüyorum. Kendimi üzüntülü ve sıkıntılı hissediyorum. 3. 2. Gelecek hakkında mutsuz ve karamsar değilim. 3. Eğer bir grupta durumunuzu. D0. Çevremdeki birçok kişiden daha çok başarısızlıklarım olmuş gibi hissediyorum. Geçmişe baktığımda başarısızlıklarla dolu olduğunu görüyorum. 3. 2. Gelecek hakkında karamsarım. Başkalarından daha kötü olduğumu sanmıyorum. Kendimi öldürmek isterdim. Kendimi öldürmek gibi düşüncelerim yok. Artık hiçbir şey bana tam anlamıyla zevk vermiyor. Hep üzüntülü ve sıkıntılıyım. 1. 2. G0. 1. Kendi kendimden pek memnun değilim. 3. 2. 3. Hatalarımdan dolayı ve her zaman kendimi kabahatli bulurum. Çoğu zaman ağlıyorum. Çoğu zaman kendimi suçlu hissediyorum. Fırsatını bulsam kendimi öldürürdüm. Öncelikle her gruptaki cümleleri dikkatle okuyarak. Cezalandırılmayı bekliyorum. Gelecekten beklediğim hiçbir şey yok.XVIII. 1. Kendimi herhangi bir şekilde suçlu hissetmiyorum. Eskiden olduğu gibi her şeyden hoşlanmıyorum. E0. 2. 2. 5. Her aksilik karşısında kendimi hatalı bulurum.Kendimi üzüntülü ve sıkıntılı hissetmiyorum. İ0. 256 . 1. H0. F0. 1. 1. O kadar üzüntülü ve sıkıntılıyım ki artık dayanamıyorum. Bundan kurtulamıyorum. 2. BECK DEPRESYON ÖLÇEĞİ AÇIKLAMA: Aşağıda gruplar halinde cümleler verilmektedir. 3. 3. Kendimi her zaman suçlu hissediyorum. Fakat yapmıyorum. BUGÜN DÂHİL GEÇEN HAFTA içinde kendinizi nasıl hissettiğini en iyi anlatan cümleyi seçiniz. Zaman zaman içimden ağlamak geliyor. 2. Her zamankinden fazla içimden ağlamak gelmiyor. 1. Her şeyden sıkılıyorum. 1. Zaman zaman kendimi öldürmeyi düşündüğüm olur. Kendimi zaman zaman suçlu hissediyorum. Kendimden memnunum. 2. Kendime çok kızıyorum. duygularınızı tarif eden birden fazla cümle varsa her birini daire içine alarak işaretleyiniz. zayıf yanların veya hatalarım için kendi kendimi eleştiririm. Birçok şeyden eskisi kadar zevk alıyorum. 1. 3.

Başkaları ile eskiden daha az konuşmak.Her zamanki gibi iyi uyuyabiliyorum. Yaptığım her şey beni yoruyor. R0. Her zamankinden 1-2 saat daha erken uyanıyorum ve tekrar uyuyamıyorum. 1.. T0.. 257 . 2. 2. Şimdi her zaman olduğumdan daha sinirli değilim. 1.. 1. 2. 2. Hiçbir şey yapamıyorum. İştahım çok azaldı. L. Görünüşümün çok değiştiğini ve çirkinleştiğimi hissediyorum. S0... 1. Bir zamanlar beni sinirlendiren şeyler şimdi hiç sinirlendirmiyor. iştahım her zamanki kadar iyi değil. 1... 2. Artık hiç iştahım yok... N 0. Bir şeyler yapabilmek için gayret göstermem gerekiyor.3. İştahım her zamanki gibi. Hayır . 3. 3. 2. Karar verirken eskisine kıyasla çok güçlük çekiyorum. sancı. U0. 2. görüşmek istiyorum. P0. 0. Başkaları ile görüşmek. Aynada kendime baktığımda değişiklik görmüyorum. 2.. Eskiden olduğu gibi kolay karar verebiliyorum.... Kendimi hemen hiçbir şey yapamayacak kadar yorgun hissediyorum.. M. Başkaları ile konuşma ve görüşme isteğimi kaybetmedim. Eskiden olduğu gibi iyi uyuyamıyorum. Son zamanlarda kilo vermedim.. Sağlığım beni fazla endişelendirmiyor. Altı kilodan fazla kilo vermeye çalışıyorum. 3. Şimdi hep sinirliyim. İki kilodan fazla kilo verdim. Dört kilodan fazla kilo verdim... Hiç kimseyle konuşmak görüşmek istemiyorum. Eskiden ağlayabilirdim şimdi istesem de ağlayamıyorum. eskisine kıyasla daha kolay kızıyor ya da sinirleniyorum. 1. mide bozukluğu veya kabızlık gibi rahatsızlıklar beni endişelendirmiyor. Her zamankinden daha çabuk yorulmuyorum. Eskiden olduğu kadar kolay karar veremiyorum.. 3. Eskisi kadar iyi çalışabiliyorum.. 3. Her zamankinden daha çabuk yoruluyorum. konuşmak isteğimi kaybetmedim. 2... 1. 0.. 2. Herhangi bir şeyi yapabilmek için kendimi çok zorlamam gerekiyor.. Evet .. Ağrı.. 1. 1. 3. O0. 1. Artık hiç karar veremiyorum... Daha yaşlanmış ve çirkinleşmişim gibi geliyor. 3. 3. 3. Kendimi çok çirkin buluyorum. K0. Sağlığım beni endişelendirdiği için başka şeyleri düşünmek zorlaşıyor. Her zamankinden çok daha erken uyanıyor ve tekrar uyuyamıyorum.

2. İşaretlediğiniz seçeneklerin başındaki sayıları toplayınız. Bu ölçek depresyon belirtilerinin şiddetini belirleme amacıyla kullanılır. Son zamanlarda cinsel konulara olan ilgimde bir değişme fark etmedim. depresyonu olan bir bireyin 16 ve puan alma olasılığı ortalama % 30 24 puan ve üstü. altında 258 . Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı yüksektir. Cinsel konularla şimdi çok daha az ilgiliyim. 0 -9 puan = Minimal düzeyde depresif belirtiler 10-16 puan = Hafif düzeyde depresif belirtiler 17-29 puan = Orta düzeyde depresif belirtiler 30-63 puan = Şiddetli düzeyde depresif belirtiler Beck depresyon Ölçeğinden alınan puana göre “depresyon” olasılıkları 10 puan ve altı. Sağlığım hakkında o kadar endişeliyim ki başka hiçbir şey düşünemiyorum. Pek çok psikiyatrik hastalıkta yüksek çıkabilir.3. Cinsel konularla eskisinden daha az ilgiliyim. 1. V0. 3. Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı var 17 puan ve üstü. Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı var ama çok düşük 11-16 puan. Cinsel konular olan ilgimi tamamen kaybettim. Değerlendirme: Yukarıdaki her bir gruptaki size uyan seçeneği işaretleyiniz. Psikiyatrik muayene ile depresyon saptanma olasılığı ortalama % 80.

İşim gereği karşılaştığım insanların sorunlarına en uygun çözüm yollarını bulurum.Sabah kalktığımda bir gün daha bu işi kaldıramayacağımı hissediyorum.İşim gereği karşılaştığım insanların bazı problemlerini sanki ben yaratmışım gibi davrandığını hissediyorum. kişide tükenme belirtisi olarak tanımlanırken. Maslach Tükenmişlik Ölçeği Hiçbir zaman (0) 1. tükenmişlik ise meslek üzerindeki kronik duygusal ve kişinin kendi iç gerginleştiricilerine verilen uzamış yanıt tipi olarak tanımlanmaktadır (Maslach. 2. alınan puan arttıkça tükenmişlik azalmaktadır.Doğrudan doğruya insanlarla çalışmak bende çok fazla stres yaratıyor.İşim gereği karşılaştığım insanlara ne olduğu umurumda değil. 7. 6. 5. I. TÜKENMİŞLİK Hayatı çekilmez olarak görme duygusu.İşim gereği karşılaştığım insanların ne hissettiğini hemen anlarım. ve ark.Bu işte birçok kayda değer başarı elde ettim. 19.İ. duyarsızlaşma ve azalmış kişisel başarı bileşenlerinden oluşan psikolojik bir hastalık tablosudur (Maslach. 20. 12.İş dönüşü kendimi ruhen tükenmiş hissediyorum. 15. 1997). 12.İşim gereği karşılaştığım insanlarla rahat bir hava yaratırım. 21.Bütün gün insanlarla uğraşmak benim için gerçekten çok yıpratıcı. 10. 2004). 18.Yolun sonuna geldiğimi hissediyorum. 8. 9. Çok Nadir (1) Baze n (2) Çoğu Zama n (3) Her Zaman (4) 4. 9. 17. C.Bu işte çalışmaya başladığımdan beri insanlara karşı sertleştim 11. 259 . 17. Yaptığım iş sayesinde insanların yaşamına katkıda bulunduğuma inanıyorum.İşim gereği bazı kimselere sanki insan değillermiş gibi davrandığımı fark ediyorum. 4. Diğer cümleler ise.Bu işin beni giderek katılaştırmasından korkuyorum.İşimin beni kısıtladığını hissediyorum.İnsanlarla yakın bir çalışmadan sonra kendimi canlanmış hissederim. ve arkadaşları 2006). 13. 16. 6.İşimde çok fazla çalıştığımı hissediyorum. 3. 14. Cümleler “kişisel başarı ölçeği” grubunu oluşturur. C. 22. “duyarsızlaşma” ve “duygusal tükenmişlik” cümlelerdir ve alınan puanlar arttıkça tükenmişlik artmaktadır (Budakoğlu.Yaptığım işten yıldığımı hissediyorum. Bu durum duygusal tükenme.İşimden soğuduğumu hissediyorum.Çok şeyler yapabilecek güçteyim.XVIII. 7. 18 ve 19.İşyerimdeki duygusal sorunlara serinkanlılıkla yaklaşırım.

(2) Bazen: Haftada bir veya iki. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. 2. Ortalama genellikle ne kadar saat uyursunuz? 4. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. “Geçtiğimiz bir ay sırasında ne sıklıkla horlamanız oldu?” (0) Hiç horlamadım. 260 .. (2) Bazen: Haftada bir veya iki. (2) Bazen: Haftada bir veya iki.. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez.. (4) Ara sıra kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum. Uyku Sorgulaması 1. “Geçtiğimiz bir ay içinde gündüz veya normal iş saati sırasında aşırı uyku haliniz oldu mu?” (0) Hiç (1) Nadiren: Haftada bir günden az.) (……………. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. Ortalama genellikle yatakta ne kadar süre harcarsınız? 5. Genel olarak saat kaçta kalkarsınız? (. (5) Emin değilim. 3. (1) Nadiren: Haftada bir günden az. 7. (5) Emin değilim. (2) Çok nadiren kendimi yorgun hissediyor ve işime yoğunlaşamıyorum. 5. Sık uyanmalar. Gözlemlenen apneler.XVIII.……… cm) (…………….) (……………. (5) Sıklıkla kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. “Geceleri uyurken eşiniz sizin nefesinizin durduğunu fark etti mi?” (0) Hiç.. (6) Sürekli kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum. (2) Bazen: Haftada bir veya iki. Performans becerisi: “Geçtiğimiz bir ay içinde evdeki ve işteki görevlerinizi yapabilme yeteneğinizi nasıl derecelendirirsiniz? (1) Yaptığım işe çok iyi yoğunlaşıyorum. Genel olarak saat kaçta yatarsınız? 6. (5) Bilmiyorum. (3) Nadiren kendimi yorgun hissediyor ve işime yoğunlaşamıyorum.) (……………. (1) Nadiren: Haftada bir günden az.. Ortalama uykuya dalmanız genellikle kaç dakika sürüyor? 3.) 1. 4. “Geçtiğimiz bir ay içinde uykuya daldıktan sonra sık uyanmalarınız oldu mu?” (0) Hiç uyanmadım. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. Boyun çevreniz kaç santimetredir? 2. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. Gündüz uyuklaması (uykululuk)..) (……………. (1) Nadiren: Haftada bir günden az. Geçen bir aydaki horlama sıklığı.

Yeterli uyusam da araç kullanırken uykum geliyor. Özellikle grup içinde konuşulanlara ilgimi toplamakta zorlanıyorum. 012345 6. 11. 8. Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Evet “ Evet “ Evet “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ XVIII. 012345 5. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma nedeniyle hareket ettirmek isterim. 9. 012345 10. Şu sıralar genellikle olduğunuzdan farklı iseniz. Çabuk heyecanlanıp. Araç kullanırken uyuklama sonucu kaza yaptım. Çevreye uyum göstermede zorluk çekiyorum. Birkaç işi ya da amacı gerçekleştirmek için plan yapmakta zorlanıyorum.(5) Emin değilim. Uykuya dalarken bacaklarımla tekme atarım. 10. Kötü sonuçlara yol açabileceğini düşünmeden hızlı kararlar alırım. 012345 8. 14. 16. Dikkat Dağınıklığı Testi Dikkat Dağınıklığı (DD) Hastalığınız Var mı? Aşağıdaki sorular yetişkinlik döneminde nasıl davrandığınız ve nasıl hissettiğinizle ilgili. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma uzandığımda veya yattığımda daha çok olur ve hareket ettirdiğimde kısmen veya tamamen iyileşir. 6. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma akşam veya gece kötüleşir. 012345 9. Düşünmeden söylediğim şeyleri daha sonra inkar ederim. çabuk sakinleşiyorum. Okulda. 012345 4. Genellikle huzursuzum ve küçük şeyler beni sinirlendiriyor. 12. Karar verme yeteneğimde azalma oldu. 012345 2. 8. 0=Hiç değil 1=Az 2=Bir dereceye kadar 3=Ortalama olarak 4=Oldukça fazla 5=Çok fazla 1. 012345 261 . Sabahları baş ağrısı ile uyanıyor musunuz? 7. Sabahları uykumu alamadan ve yorgunluk hissi ile uyanıyorum. Dinlenme sırasında hemen hareket etme isteğim ortaya çıkar. 012345 7. İnsanlarla ilişkilerim önce konuşup sonra düşünme eğilimim nedeniyle zarar görüyor. Yazılı materyalleri çok ilginç ya da çok kolay olmadıkça okumakta zorlanıyorum. Kolaylıkla hayal kırıklığına uğruyorum. 012345 3. 13. cevaplarınız genel olarak nasıl davrandığınızı ve nasıl hissettiğinizi yansıtmalıdır. Ruh halim iniş çıkışlarla doludur. 012345 11. 15. evde ya da işte zor ya da ilginç olmayan şeylerin ilgimi çektiğini fark ediyorum. Cevabınızı aşağıdaki derecelendirmelerden birini kullanarak işaretleyiniz.

hafıza. Gündüz hayal görmeyi engelleyemiyorum. 9. Eğer cevaplarda sorun varsa. 012345 23. resim yapma ve kopyalama becerisidir. 012345 18. Spesifik yüksek kortikal fonksiyon test edilebilir. el işleri (saç fırçalama. spontan konuşma. Bir yetişkin için DD teşhisi konulabilmesi için önce bu belirtiler bir psikiyatrist tarafından giderilmeye çalışılmalıdır. diş fırçalama. Bu görüş. Dil fonksiyonları. hastanın kendini iyi hissedip hissetmediği sorulur. 012345 20. 70 üzerindeki sonuçlar yüksek DD olasılığını gösterir. Hastaya yaşı. Bu testi ilk yaptığınızda DD olma olasılığınız %50 gibi gelebilir. parmakları ayırt etme. anlayış ve genel durumun kavranması (idrakı) test edilir. 012345 14. Genellikle aynı anda birden fazla proje üzerinde çalışıyorum ve birçoğunu sonuçlandıramıyorum. Genellikle sorunun tamamı sorulmadan soruyu cevaplamaya başlıyorum. 012345 24. Sessizce otururken bile ayaklarımı ya da ellerimi hareket ettiririm. 012345 13. 012345 19. Daha fazla hafıza muayenesi. DD teşhisi ancak detaylı bir kişisel geçmiş ve psikiyatrik araştırma sonucu koyulabilir. ıslık çalma vb. Kafamda çok fazla takıntı var. 012345 16. sağ-sol ayırımı. Hareket ederken. 262 . adlandırma. 012345 21. Kırılgan biriyim ve birçok şey beni kolaylıkla incitiyor. otururken olduğumdan daha rahat hissediyorum. Hatırda tutulan hafıza ile numaralar tekrarlatılabilir. depresyon ve diğer düzensizliklerdir. tekrarlama. Beynimin organize olamayan çalışma şeklinden dolayı stres yaşıyorum. 012345 TOPLAM = ? NOT: Bu yetişkinler için bir DD testidir. Genel bilgi soruları sorulabilir. 012345 17. adı. Düşüncelerim zihnimde topların duvara çarpması gibi çarpışarak dolaşır. Mental Durum Muayenesi Bu muayenede dikkat. Her zaman bir yere gidecek gibiyim. testi yapanın daha önce dikkatle ilgili problemlerinin nedenlerini psikiyatrik ve radikal olarak değerlendirdiğini varsayar. Zihnime işlevselliğini yitirecek kadar çok gereksiz şeyler dolar. hastalığını veya yaşamını kronolojik sıra ile anlattırılarak test edilebilir. Grup çalışmalarında sıramın gelmesini beklemekte zorlanırım.). okuma yazma ve kıyaslamadır. 012345 15. DD´de görülen semptomlar anksiyete. Beynim aynı anda birden çok kanalın gösterildiği bir televizyon ekranı gibidir. oryantasyon. Bir seri numaralar tekrarlatılabilir ve dikkat muayenesi için belli aralıklarla spesifik başlıklar sorulur. Dr. Atasözlerinin açıklatılması daha fazla bilgi verebilir. Hesap yapma.12. Teşhis koyan bir test değildir. Goldberg´e göre bu test sonucu %70´in üzerinde olan birisinde DD olma olasılığı %95´tir. XVIII. Bu belli bir sürenin ardından nesnelerin adlarının tekrarlanması ile de test edilebilir (örneğin 5-15 dakika). tarih ve gün sorulur. 012345 22. nerede olduğu.

Atrofi. kahve. Kraniyal Sinir (KS) Muayenesi 1. Horizontal nistagmus en iyi 45 derece değerlendirilir ve aşırı uç bakış yaptırılmamalıdır. Normalde 8-12 damar diskten köken alır. En iyi yöntem hasta ile karşılıklı oturup (arada 0. 8. Yüzün alt ve üst tarafındaki kontraksiyon farkına bakılmalıdır. gülme. 9. Optik fundusun muayenesi oftalmaskop ile rengine. büyüklüğüne ve elevasyonuna bakılarak yapılır. üfleme. KS: Dinlenme halinde ve spontan hareketlerde fasial asimetri olup olmadığına bakılır. 10. 11. KS: Koklama muayenesidir. Göz kapaklarına. Göz kapaklarını açma. Obje horizontal ve vertikal eksende hareket ettirilir. Sabun. KS: “Aaaah” sesi çıkarılarak uvulanın pozisyonuna bakılır. Hava ve kemik iletimi karşılaştırılmalıdır (Rinne testi ile ilgili açıklamaya bakınız). Dilin 2/3 tarafının tat duyusu korda timpaninin proksimal sinir lezyonu tarafından zarar görebilir. paralizi. KS: Parmak şıklatma sesi. 4. KS: Görme keskinliği muayenesi (gözlük veya pinhole düzeltme ile) Snellen kartı ile (uzaklık) veya Jaeger’s testi (yakın) ile yapılır. göz kapama. Konverjans ile pupilin akomodasyonuna bakılır (hastanın küçük bir objeyi izlemesi istenir). diş macunu. tremor ve küçük titreşimle veya seğirme hareketleri araştırılır. eksudalar vb. protrüzyon ve yana hareketine bakılır. büyüklüğü ve direk ışık reaksiyonuna bakılır. retraksiyona bakılır.. Retinal damarlar. posterior farinksin ve dilin duyusuna bakmak bazı hastalarda gerekebilir. hemorajiler. kontrol edilir. Taş bebek manevrasıyla (nazik. 7. Timpanik membranlar otoskopla kontrol edilmeli ve işitmenin kantitatif ölçümü odyometri ile yapılmalıdır. kornea refleksine bakılır. koyu arterler açık olanlara göre iki üç numara daha yakındır. İnkomplet göz hareketleri nükleer veya supranüklear nedenlerden kaynaklanabilir. eşit eleve olup olmadığına ve istirahat halindeki simetrisine bakılır. ekşi (limon) ve acı (kinin) için pamuk uçlu aplikatörlerin yardımı ile dilin kenarına ve arka yarısına dokundurarak yapılır. 2. KS: Dilin hacim ve güç muayenesi..XVIII. KS: Masseter ve temporal kasın kasılması hissedilmelidir. saat sesi veya fısıltı sesi ile her iki kulakta işitme kontrol edilir. Çene açtırılıp. Titreşen bir diyapozonu alnın ortasına yerleştirerek laterazisyonuna bakılmalıdır (Weber testi ile ilgili açıklamaya bakınız). protrüzyon ile orta hattan deviasyon. KS: Omuzun yukarı elevasyonuna (trapezius kası) ve başın her iki tarafa rotasyonuna (sternokleidomastoid) ve dirence karşı koymasına bakılır. Faringeal (öğürme) reflekse posterior farinks duvarının her iki tarafına ucu küt bir cisimle (dil basacağı gibi) dokunularak bakılır. 12. arterio-venöz bileşkeler. 5. Laringoskopla vokal kordların direk muayenesi gerekli olabilir. 0.6 m’den (2 adım) hastanın bir objeyi izlemsi istenir. 6. Küçük ayrıntılar için perimetri ve tangent görme alanı test edilir. Göze pamuk parçası ile dokunup. alın kırıştırma. 3. büyüklük. limon gibi stimuluslar kullanılır. 10. nefes alma ve dudak büzme ile test edilir. KS: Pupilin çapı. Tat testi tatlı (şeker). Görme alan konfrantasyon testi görme alanının her bir kuadrantı için yapılır.. Gözler kapalı olarak hastanın koklatılan materyali tanıması istenir. Bu yöntemde kör nokta da önemlidir ve santral vizyon için kırmızı iğne ile çalışma yapılmalıdır. Hastanın görme alanı testi yapan ile kıyaslama yöntemi ile yapılır. 263 .6-1 m uzaklıkla) hastanın bir gözünü kapatması istenir ve testi yapanın burnuna bakması istenir. nistagmus veya anormal göz hareketleri gözlenir. hızlı bir şekilde bir yandan diğer yana veya yukarı-aşağı boynun hareket ettirilmesi) tüm göz hareketleri varsa supranüklear bir neden söz konusudur. tuzlu. Tonsilin.

4.Yer çekimi elimine edildiğinde hareket gözlenmesi. 11.Var ama azalmış. adduksiyon ve abduksiyon yaptırılarak test edilir.Artmış. üst ekstremitede biceps (C5.XVIII. İstemsiz hareketler dinlenmede (tik. 4(-). Sıklıkla gözlenen bir rijidite tipi Parkinson hastalığının dişli çark rijiditesidir. Kas kuvveti kaydedilirken şu ölçek kullanılır: 0. brakioradial (C5. 3. aşil refleksine bakılırken el parmakları birbirine bağlanmalı ve çektirilmelidir. burada pasif hareketler kesintili direnç oluşturur. 2.Yer çekimine karşı koyan hareket ama dirence karşı koyamaz. ballismus. Hastadan başka kaslarını kontraksiyona getirmesi istenerek reflekslerin daha canlı alınması sağlanabilir (Jendrassik Manevrası). Bu reflekslere relaks haldeki ekstremitelerde bakılır. 1.Eklemde hareket yok ama kontraksiyon var.Tam kuvvet. normal tonusta bacak kaldırılmadan önce masaya belli mesafede kalırken. Alt ekstremitelerde el uyluğun altına koyulup hızla kaldırılır. Alt ekstremitede. Her bir refleks muayenesi için sağ ve sol omuz eşit düzeyde. Üst ekstremitelerde tonusa kolun pronasyon ve supinasyona getirilmesi ve elin bilekten çevrilmesi ile bakılır. 3. postürü sürdürme sırasında (Parkinson Hastalığının hap yapar tremoru) veya istemli hareketlerle (serebellar hastalığın intansiyonel tremoru veya familyal tremor) görülebilir. 2. 12. 264 . alt ekstremite için.Kuvvetli dirence karşı gelen hareket.C8) ve parmak fleksörleri (C8) dir. artan tonusta yüzeyden hızla kalkar. ama diz klonusu hiperaktif ve üst motor nöron tutulumuna ait bulgular varsa anormaldir. Klonus uzatılmış uyarım ile verilen repetetif ritmik konsantrasyonlardır. 5. Daha az stimulus vermek maksimum yanıt almak için daha yararlıdır. myoklonus). 1. en sık aşil tendonundan alınır.Hareket yok. triseps (C7.Çok az bir dirence karşı koyan hareket.Normoaktif. patella veya kuadriseps (L3-L4) ve aşil (S1-S2) refleksleridir. Kas kuvveti her eklemde fleksiyon. Ara sıra dizde bir iki atımlık klonus elde edilmesi fizyolojiktir. Serbest bırakılan ekstremitelerde pasif hareketlere bakılarak kas tonusu değerlendirilir.Klonus. Azalmış tonus daha çok alt motor nöron. koreatetoz. Muayene sırasında hastayı muayeneye adapte edip aktif hareketler azaltılabilir. frontal lob bozukluklarında) bulgusu olabilir.Yok. rijidite (hareketin tüm açılarında benzer direnç. Refleksine bakılan hastalarla konuşmak onları rahatlatmak için yararlıdır. Reflekslerin Muayenesi Kas refleksi: En sık bakılan refleksler. Refleksler kaydedilirken şu ölçek kullanılır: 0. XVIII. 4(+). Örneğin üst ekstremitede refleksler dişlerin sıkılması ile daha iyi alınırken. Motor Muayene İnspeksiyon: Atrofi ve hipertrofi için bakılır. ekstansiyon. 4.C6). periferik sinir patolojileri ve serebellar yollara ait bozukluklarda görülür. Spontan ortaya çıkan veya hafif perküsyonla oluşan fasikülasyonlara bakılır.C6). ekstrapiramidal bozukluklarda) veya para-tonia/Gegenhalten (tekrarlayan pasif hareketlerde fluktuasyon veren direnç. Artmış tonus spastisite (açı ve hareket yönünde direnç gözlenir. kortikospinal yol bozukluklarında).Belli bir dirence karşı koyabilen hareket. benzer pozisyonda olmalı ve her iki tarafa da bakılmalıdır.

Obez ve multipar hastalarda bu refleksler alınamaz. sıcaklık duyusu sıcak ve soğuk su tüpleriyle yapılır. duyu. Bu durumlarda doğru yanıt anterior tibia üzerine bastırılarak (Oppenheim) veya ayak bileği sıkılarak (Schaefer) ya da baldıra basınç uygulayarak (Gordon) veya başparmağın sırtına basılarak (Bing) elde edilir. Testi yapan kendi hissettiği titreşimler ile hastanınkini. 13. Normalde yanıt başparmağın plantar fleksiyonudur. Yakalama refleksi. XVIII. Talamusda lezyonu olan hastalar iki nokta ayrımı gibi birbirine yakın iki noktaya stimulasyon verildiğinde duyu ayırımı yapamaz (iki nokta ayırımı). Bütün bu testlerde ritim. hız ve doğruluk not edilmelidir. anahtar vb. ayağını supin pozisyonda bacaktan dizden topuğa kadar diğer ayağı ile sürtmesi istenir ve bacağını kaldırıp başparmağını testi yapanın işaret parmağına değdirmesi istenir. anal (perianal bölgenin stimülasyonu ile anal sfinkterin kasılması) ve bulbokavernöz (üretranın ve anal sfinkterin glans penise stimülasyon verilmesi ile kasılması) refleksleridir. T-12 ve T-9 arasında spinal lezyon varlığında üst karın deri refleksi alınırken. veya eline yazılan sayıyı veya kelimeyi bulma (grafestezi). Normal yanıt göbeğin stimulusa doğru hareketi ile alınır. diğer parmaklarda açılma ve ekstansiyon gözlenebilir (ekstansör plantar yanıt ya da Babinski işareti) bu ekstansör yanıt diz. küçük 1-2 mm yanılmalar normal kabul edilir. sıcaklık.her ekstremitede test edilmelidir. Bazı hastalarda istemli olarak plantar yanıtta ekstansiyon alınır. plantar refleks sivri uçlu. distal ekleme kenarlarından tutulup açı verilir. Yürüyüş Muayenesi Yürümenin test edilmesi önemlidir. Duyu Muayenesi Beş primer duyu modalitesi -vibrasyon. Dudağa hafifçe dokunma ile emme refleksi ortaya çıkabilir. 14. alt abdomen refleksi (T-12 düzeyi) karnın alt kenarının stimulusu ile alınır. XVIII. testi yapan parmağını her defasında yer değiştirebilir. Üst abdomen refleksi (spinal kord T-9 düzeyi) karın duvarının üst kenar köşesinin göbeğe doğru çizilmesiyle alınırken. Vibrasyon genelde 128 Hz’ lik titreşen diyapozonun başparmak falanksına veya orta parmak tırnak yatağının altına yerleştirilerek bakılır. Kortiko-spinal yolda lezyonu olan hastalarda başparmak ayağın hareketinden sonra veya dinlenme halinde de ekstansiyondadır. koordinasyon praksisi içeren birçok sistem gerektirir. Primitif refleksler. Yüzeysel karın derisi refleksi. ağrı duyusu iğneyle. ağrı. şeylerle ayak tabanına topuktan başparmağa doğru çizilerek bakılır. alt karın deri refleksi alınamaz veya yanıt asimetriktir. hafif dokunma. Eklem pozisyon testi. ayrıca proksimal ve distal farkını karşılaştırır. Normal yürüyüş. nokta saptanması. hastanın avuç içine dokunulması ve baş ve işaret parmağı arasına koyma ile pozitif yanıt (anormal) elin kavranmasıdır. Diğer testte ise hastadan elinin ters ve düz halde diğer eline vurması istenir. topuk ve kalçada fleksiyondan sorumlu olabilir. 15. beklenmeyen anormallikler testi yapanı daha fazla ayrıntıya indirmeye itebilir. Koordinasyonun muayene edilmesinde. Diğer yüzeysel deri refleksleri kremaster (ipsilateral testisin elevasyonu). güç.Deri refleksleri. 265 . karın duvarının keskin bir obje (iğne gibi) ile çizilmesi ve göbekte hareketlerin gözlenmesi ile saptanabilir. Palmomental yanıt avuç içinin çizilmesi ile ipsilateral tarafta mental kasın kontraksiyonundan oluşur. Frontal lob hastalıklarında yetişkinlerde normalde gözlenmeyen refleksler ortaya çıkar. Koordinasyonun Muayenesi Hastadan parmağını burnuna daha sonra da muayeneyi yapanın parmağına dokundurması istenir. S-1’in üzerindeki üst motor nöron lezyonlarında başparmakta ekstansiyon gözlenirken. XVIII. bir dokunuşta elindeki nesneyi tanıma (stereognozi). Üst motor nöron hastalıklarında bu refleksler alınamaz. Hafif dokunma duyusu pamuk parçasıyla.

Tinnel Bulgusu: Karpal tünel üzerine hafifçe vurmak ile median sinir dağılımında parastezi ve ağrı. Kas İskelet Sistemine İlişkin Testler İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Kas İskelet Hastalıkları ve Ergonomi Birimi’nin Robens Centre for Health Ergonomics (European Institute of Health & Medical Sciences. University of Surrey)’in geliştirdiği QEC (Quick Exposure Check) Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Risk Değerlendirme Rehberi-Hızlı Maruziyet Değerlendirme Yöntemi. Hauser. Öksürme. Ancak test olarak yapılışı. Testin fazla tekrarlanması önerilmez. hasta sırtüstü yatarken hekim bir eliyle hastanın ayak topuğundan tutarken. siyatik sinir kökleri bası altında ise 30-70 derece arasında kısıtlanır ve ağrılı hale gelir. hapşırma ve ıkınma hastanın bel ağrısını artırması gerçek bir valsalva pozitifliğidir. gözler kapandığında denge bozulur ve proprioseptif (serebellum. Valsalva Testi: İntratekal ve intradiskal basıncın artmasına sebep olarak buradaki disk ve omur patolojilerini bize gösterir. 16. 1. iç kulak denge merkezi vb. Finkelstein Testi: De Quarvein hastalığının teşhisinde yapılır.S.60 saniye süre ile bileğin tam fleksiyonu (içe bükülmesi) ağrı ve duyu bozukluklarını artırır/ortaya çıkartır. Başparmak avuç içinde. hasta otururken. 16. J. XVIII.) bozukluğun belirtisidir. 2004). XVIII. 16. bir eliyle de dizi üzerinden tutarak diz ekstansiyonda iken hastanın kalçasını basit olarak fleksiyona getirir.. XVIII. Bu test sırasında hastanın bel bacak ağrısı artarsa pozitif olarak anlaşılır. İskemik Test: Karpal tünel sendromunda tansiyon aletinin manşonu ön kola yerleştirilir 30 . spastik yürüme veya yüksek stepajlı yürüme (arka kordon tutulumu veya periferik sinir hastalığı) saptanabilir veya hasta yere yapışmış gibi görünebilir (apraksi) (Martin. Karpal Tünel Sendromu Testleri. yürüme. Boyun. L. 16. XVIII. dayanılmaz bir ağrı oluşması testin pozitif olduğunu gösterir. 266 . eller öne doğru uzatılmış vaziyette gözler kapalı denge sağlanıp sağlanamadığı kontrol edilir)’nin pozitif olması gözler açık durumda ayakta durmadır. geniş tabanlı yürüme (ataksi). ÇSGB’nca (Yayın No:144) yayınlanmıştır. B.60 saniye süre ile şişirilir bu esnada ağrı ve duyu kusurları oluşursa test pozitif olarak değerlendirilir. derin bir nefes aldıktan sonra ağzını kapatıp ıkınması şeklinde yapılır. kısa adımlarla yürüme (parkinsonizm). Hasta olmayanlarda da ağrı olabilir ama kısa sürede geçer. olguların % 60' ında pozitiftir. Muayenede hastada bir kolunu sallamadan yürüme (kortikospinal trakt tutulumu). Hastada L4-L5 ve L5-S1 disk hernilerinde olduğu gibi L5.Oturur pozisyondan ayağa kalkma veya uzanma.. % 80 olguda test pozitiftir. Phalen Testi: Karpal tünel sendromunda 30 . dönme ve düz çizgi üzerinde yürüme not edilmelidir. Romberg testi (denge testidir. ayaklar bitişikken. De Quarvein Hastalığı Testi. bel ve üst ekstremiteye yönelik “Hızlı Maruziyet Değerlendirmesi” yapmak isteyen işyeri hekimleri ÇSGB ana sayfasından yayınlar/kitapçıklar/Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Risk Değerlendirme Rehberi adresini izleyerek formu indirebilirler. el yumruk pozisyonundayken elin bilekten küçük parmak yönüne doğru yana bükülmesiyle başparmak kökünde yakıcı. 3. 2. Bel Ağrılı Hastada Özel Testler. Normalde 90 dereceye kadar ağrısız ve yapılabilir olması gereken bu test. Laseq Germe Testi-Düz Bacak Kaldırma Testi: Siyatik sinir germe testi de diyebileceğimiz bu test sırasında. ayakta. Hastalarda test sırasında gelişen ağrının dayanılmaz olması ve uzun sürmesi belirleyicidir.

Bu durumda hastanın bir bacağının dizini bükmeden yukarı kaldırması istenir. H. Bu durum hastada posteromedyan yerleşimli disk hernilerinde ortaya çıkar. Bunun nedeni lomber disk hernisinin spinal sinir kökünü (L5-S1) medyan tarafta sıkıştırmasıdır. Yukarıda belirtilen muayene sonuçlarına göre gerekiyorsa çalışanlara oftalmolojik testler uygulanmalıdır. 67 Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik.S1 sinir köklerinde bir baskı varsa 30-70 derece arasında hasta bel ve bacağında siyatik sinirin trasesi boyunca ağrısı olduğunu belirtir. hastanın her iki ayak bileğini kavrar. siyatik sinir gerilmediğinden temaruz (hasta gibi gösterme) olabilir.G: 23 Aralık 2003-25325. . 3 cm. hastanın ağrılı taraftaki bel bacak ağrısının ortaya çıkması iyi tarafta veya karşı tarafta düz bacak kaldırma testi pozitifliği olarak adlandırılır. Normalde ayakta dik duruşa göre öne doğru eğilmede bu mesafenin 5-6 cm açılması gerekir. 17. 2007). diğer bacağının aşağı doğru basması gerekir. Muayene ve test sonuçlarına göre gerekiyorsa çalışanlara yaptıkları işe uygun araç ve gereç verilmeli ve ne muayeneler ne de alınacak önlemler çalışanlara herhangi bir maddi yük getirmemelidir67. Hastanın eğilebildiği kadar öne doğru eğilmesini ister ve tekrar bu iki nokta arasındaki mesafeyi ölçer. 30 derecenin altındaki pozitiflik.Düzenli aralıklarla ve . Normalde hastanın bir bacağı yukarı kalkarken. Hoover Testi: Bel bacak ağrılı hastanın temaruz (simulasyon) yapıp yapmadığını anlamak için yapılan bir testtir.’nin altında kısıtlılık testin pozitifliğini gösterir. . Bu şekilde kalça kombine bir hareketle test edilmiş olur. Bu testin yapılması sırasında hasta kasıkta ağrı duyuyorsa ve hareket yeterince yapılamıyorsa hastanın kalça ekleminde patoloji olduğu bel ve bacak ağrısının aslında kalça patolojisine bağlı yansıyan ağrı olduğu düşünülür.Ekranlı araçlarla çalışmaya başlamadan önce. Bunun için ayakta dik dururken krista iliaka posterior superiordan geçen hat (L4-L5) işaretlenir ve hekim mezura ile bu hattan 10 cm yukarısına da kalemle işaret koyar. Lomber disk hernili hastaların akut dönemlerinde de pozitiflik bulunabilir. Bu test sırasında hasta sırt üstü yatarken kalçası fleksiyon-abduksiyon-eksternal rotasyon ve ekstansiyona (ayağı karşı diz üzerine koyma) zorlanır. XVIII. Göz Muayeneleri Genel İGM dışında aşağıdaki durumlarda da çalışanların göz muayeneleri yapılmalıdır. Lomber Schober Testi: Bel ağrılı hastalarda özellikle seronegatif spondilartrit düşünüldüğü zaman yapılması gereken bir testtir. 267 .Ekranlı araçla çalışmalardan kaynaklanacak görme zorluğu olduğunda. Yani omurganın birbirleri üzerindeki esnekliğinin kaybolduğunu bize anlatır. 70 derecenin üstünde ise diz fleksör kasları (hamstring) gerilmesine bağlı olabileceğinden aldatıcı olabilir. Fabere Testi: Bel bacak ağrılı hastalarda olayın kalça patolojisine bağlı olup olmadığını anlamak için mutlaka bakılması gereken testlerden biridir. Bu hareketin yapılmaması bel bacak ağrısının gerçek olmadığını hastanın temaruz yaptığını bize düşündürür (Sarı. Bunun için sırt üstü yatan hastanın ayakucunda duran hekim. Karşı Tarafta Düz Bacak Kaldırma Testi: Bel bacak ağrılı hastanın ağrımayan taraftaki bacağına düz bacak kaldırma testi yapıldığında.. R.

Muayene edilecek kişinin normalde okumak için kullandığı gözlük yada kontak lens varsa taktırınız. 17.5 dakika sonra kaldırılır ve gözyaşının ıslattığı kısım ölçülür. XVIII. uygun okuma mesafesinde ve ortadaki nokta tam göz hizasına gelecek şekilde duvara asınız. 3. Yakın Görme Muayenesinde Kullanılabilecek Yazı Örnekleri: Yakın okuma 40 cm. Amsler Grid Testi Amsler Grid Testi rutin bir göz muayenesinin karşılığı olmasa da Yaşa Bağlı Makula Dejenerasyonu (AMD) hastalığının erken belirtilerini taramalarla saptamanızı sağlayacak bir şemadır. No. 1’deki yazılar okunamıyorsa. 40 yaş üzeri herkese bu testin uygulanması önerilmektedir. . .5 mm kalınlığında 35 mm uzunluğundaki Whatman kağıdı. çalışanın ayrıntılı göz muayenesi için sevk edilmesi gerekir.XVIII. alt göz kapağının dış 1/3 üne yerleştirilir.Aşağıda görülen şemayı iyi aydınlatılmış bir odada. 2. XVIII. Özellikle uzun süreli ekranlı araç kullanımı kuru göz hastalığının yaygınlaşmasına neden olmuştur. 1. 17. 268 . 17. mesafeden yakın gözlüğü kullanılıyorsa gözlükle ve her bir göz ayrı ayrı değerlendirilerek yapılmalıdır. Kuru Göz Değerlendirilmesi: Schirmer testi : Birim zamanda gözyaşı miktarı tayinini sağlar. Islanan alan 5 mm’nin altındaysa test pozitif olarak değerlendirilir.

bulanıklık görüyorsa. yaşa bağlı makula dejenerasyonu hastalığı belirtileri var olabilir. Muayenesi yapılan kişi eğer her köşeyi göremiyor ya da çizgilerde dalgalanma. En kısa zamanda Retina Hastalıkları uzmanı bir göz hekimine yönlendirilmesinde yarar vardır.. 269 .Muayene edilecek kişinin bir gözünü eliyle kapatıp. açık olan gözle tam ortadaki noktaya odaklanmasını söyleyin. Şemada yeralan büyük karenin her 4 köşesini de görüp görmediğini sorun. kırılma. Her iki göz için ayrı ayrı uygulamayı tekrarlayın.

XVIII. Görme Kaybının Değerlendirilmesi (Türk Tabipleri Birliği Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi-Eki) 270 . 17. 4.

17.XVIII. Görme Ölçme Tablosu 271 .. 5.

Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Görüşü normal olanlar şekli 5 olarak. Görüşü normal olanlar şekli 7 olarak okurlar. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. 19. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Görüşü normal olanlar şekli 97 olarak okurlar. 12. 3. 272 . Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 70. 6. Görüşü normal olanlar şekli 16 olarak okurlar. total renk körleri ancak zorlukla okurlar. 17. 1. Bu seri aşağıdaki 38 tablodan oluşmaktadır. 6. Görüşü normal olanlar şekli 15 olarak. Görüşü normal olanlar şekli 57 olarak. Görüşü normal olanlar şekli 73 olarak okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 8 olarak. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 5. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. 13. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. Total renk körlüğü ve kırmızı yeşil renk körlüğü. Görüşü normal olanlar şekli 45 olarak okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 29 olarak. 9. Görüşü normal olanlar şekli 6 olarak. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 73 olarak okur. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 5. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 2 olarak okur. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 45 olarak okur. Ishıhara Renk Körlüğü Testi Doğuştan renk körlüğü ikiye ayrılır. 14. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. 21. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 2. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 17. Görüşü normal olanlar şekli 3 olarak. Görüşü normal olanlar şekli 2 olarak okurlar. 20. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. Bu her iki grup renk körlüğü de ayrıca tam veya tam olmayan renk körlüğü olarak 2’ye ayrılır. 5. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. 8. 17. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 5 olarak okur. 4. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. 10. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. 15. 18. 2. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 21. Görüşü normal olanlar şekli 74 olarak. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 3. Görüşü normal olanlar şekli 6 olarak okurlar. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. 16. Gerek normal insanlar gerekse renk körlüğü bulunanlar bu şekilleri aynı derecede okuyabilirler. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 35. 7.XVIII. Görüşü normal olanlar şekli 4 olarak okurlar. 11.

uzaklıkta olmalıdırlar. 24. 38. Testin Uygulanmasına Ait Açıklama Muayeneler iyi ışık alan odalarda gündüz yapılmalıdır. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 2. 22-27 nolu tablolar her zaman kullanılmaz. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 96 okurlar. 26-27. Muayene olanlar ayakta ve en az 75 cm. Renk körlüğü olanlar ise güçlük çekmeden göremez ve takip edemez. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takipte normal görenlerin ekseriyeti hiçbir güçlük çekmez. 30-31-32-33. kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar mavi hattı kısmen takip ederler. 25. 28-29. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 26 okurlar. Tablolar bir masa üzerine konulur. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 6. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken normal görenler yeşil hattı. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 9. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 4. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 42 okurlar. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 6. 36-37. kararsız kalınan durumlarda 10-19 ve 13-20 ve 14-18 nolu tablolar karşılaştırılmalıdır.22. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 35 okurlar. 23. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 5. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 3. Normalde kırmızı hattı kısmen ve tam. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takipte normal görüşlülerin çoğu ve renk körlüğü olanlar hiçbir güçlük çekmezler. Bütün renklerde tam ve kısmi körlük olanlar her iki hattı talip edemezler. 34-35. 273 . normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar ise her iki hattı da görür ve takip ederler. kısmen kırmızı ve yeşil renk körlüğü olanlar mavi hattı görürler. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken kırmızı ila yeşil renk körlüğü olanların ekseriyetle kolaylıkla takip eder. tam yeşil renk körlüğü olanlar yalnız kırmızı hattı. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken tam kırmızı renk körlüğü olanlar yalnız mor hattı. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 2. normal görenler ile tam renk körlüğü olanlar bütün renklerde zorluk çekerler. Tam renk körlüğü olanlar ile kısmi renk körlüğü olanlar ise her iki hattı görüp takip edemezler. Kuşkulanılan.

274

275

276

277

278

279

XVIII. 18. İşitme İle İlgili İşyerinde Uygulanabilecek Testler
Odyometri testi işitme bozukluğu için en etkili tarama testidir, fakat ekonomik ve kısa zamanda yapılabilecek tarama amaçlı bir seçenek “fısıltı testi” dir. XVIII. 18. 1. Fısıltı Testi; Bu tarama için işyeri hekimi doğrudan muayenesi yapılacak kişinin önünde ve birkaç adım ilerde durur (hem muayene olan, hem hekim oturuyor ya da ayakta olmalıdır). Hekim bazı sayıları fısıldayacağını, bu sırada muayene olanın gözlerini kapatması gerektiğini anlatır. Hekim muayene olanın 30-45 cm uzağında, (hacmi standardize etmek için) nefesini dışarı verir ve bir saniye ara ile rasgele dört sayı fısıldar ve fısıldadığı tüm sayıları yinelemesini ister. En azından iki sayıyı işitemeyen çalışan testte başarılı olamamıştır. Fısıltı Testi için başka bir yöntem; Hekimin dudaklarını göstermeden soluğunu verdikten sonra ciğerinde kalan hava ile çıkardığı fısıldanmış sözcükleri muayene olanın doğru olarak tekrarladığı mesafe: 6 metreyse işitme kaybı yoktur. Hafif işitme kaybında; 6 metrede işitmediğini söylen kişi, hekimin 6 metreden itibaren yavaş yavaş yaklaşarak fısıldadığı sözcükleri 4 metreye kadar olan mesafede doğru tekrar eder. Orta işitme kaybında; 4 metrede işitmediğini söyleyen kişi, hekimin 4 metreden itibaren 1 metreye kadar olan mesafede sözcükleri doğru tekrar eder. Ağır işitme kaybında; 1 metrede işitmediğini söyleyen kişi, hekimin 1 metreden 25 cm ye kadar olan mesafede fısıldadığı sözcükleri doğru tekrar eder. Tam sağırlıkta bu mesafe 25 cm den küçüktür. Tam sağırlıkta sessiz bir odadaki normal konuşma hiç işitilmez. Testte duyarlılık %80-100 ve özgüllük %80-90'dır.

280

kulağın arkasında bulunan mastoid çıkıntı üzerine konur. Sağlam bir kulakta. ses kesildiği anda haber vermesi istenir ve hasta "ses kesildi" dediğinde. titreşimi azalmış şiddette de olsa devam eden diyapozonun ucu bu kez kulak kepçesine doğru tutulur. Titreştirilen bir akort çatalı (diyapozon) önce. Diyapozon Testleri68 Weber Testi: Hangi kulakta ne tip bir işitme kaybı olduğunu araştırmak amacıyla yapılır. sesi patoloji olan kulaklarından daha yoğun olarak duyarlar. bu ses işitilmeyecektir. iletim tipi işitme kaybı olanlar. Sonuçta tek kulağında sinirsel (sensörinöral) işitme kaybı bulunan hastalar sesi normal olan kulaklarından daha fazla duyarlarken. hava yolu üzerinde birçok artırıcı (amplifikatör) mekanizma bulunduğundan. kulağında sinirsel bir işitme sorunu yoksa bu noktadan yayılan titreşimleri kemik yoluyla duyacaktır. Tıp Sözlüğü.XVIII. Fakat iletim yollarında bir tıkanıklık varsa. Titreştirilen bir akort çatalı (diyapozon) kafatasında orta hatta bir noktaya yerleştirilir ve hastaya sesi nereden duyduğu sorulur. 281 . Hasta. şiddeti azalmış diyapozon sesi. XVIII. Hastaya. Rinne Testi: Bir kulaktaki iletim tipi işitme kaybının varlığını araştırmak için yapılır. 2. tıkanıklığın dış sesleri maskeleyici etkisinden dolayı. Koroner Kalp Hastalığı Risk Hesaplama 68 MEDICANA Genel Sağlık Ansiklopedisi Cilt 12. sağlam kişilerde rahatlıkla duyulur. 18. 19.

Yaş. hdl kolesterol. 2.XVIII.10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 10’un altında olduğu anlamına gelir. sistolik HT ve sigara içiminin. 1. orta. kadın ve erkek cinsiyete göre ve yaş gruplarına göre. XVIII. JBS Risk Skoru Hesaplama Modeli Sistolik kan basıncı ile Total kolesterol’un HDL kolesterole oranı karşılatırılarak. Kırmızı renk içinde beyaz çizginin sağ tarafı (çok yüksek risk). erkeklerde ve kadınlarda 10 yıllık dönem için koroner kalp hastalığı riskinin hesaplanması.91. 19. düşük.10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 20’ nin üzerinde olduğu anlamına gelmektedir.10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 30’un üzerinde olduğunu ifade etmektedir. Kırmızı renk (yüksek risk). Her tablodaki risk puanları toplanıp.1-52). Turuncu (orta dereceli risk)-10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 10 ila 20 arasında olduğunu ifade eder. 19. total kolesterol. Yeşil renk (düşük risk). yüksek ve çok yüksek risk gruplarına ayrılmışlardır (Heart-2005. 2486-2497). soldaki tablodan cinsiyete göre karşılaştırılacaktır (JAMA 2001. 282 . 285 (19). Framingham Koroner Kalp Hastalığı Risk Skoru.

Ağızdan verilen 75 g’lık glukoz yüklemesini (oral glukoz tolerans testi-OGTT) takiben 2saat sonraki plazma glukozunun ≥ 200 mg/dL olması Hipoglisemi varlığı. OGTT’den 2 saat sonraki plazma glukozunun ≥ 140 ve< 200 mg/dL olarak tanımlandığı bozulmuş glukoz toleransı (IGT) evresinden geçer. (Williams. WHO ve Amerikan Diyabet Derneği (ADA)’nin Diyabet Tanı Kriterleri 1. 21. yol yürümekle nefes darlığı olması) Fiziksel aktivitede belirgin kısıtlanma olması. 283 . G. ev içinde yürümek gibi çok hafif aktivitelerle bile semptomların ortaya çıkması İstirahatte bile nefes darlığı olması Sınıf III Sınıf IV 69 İSGÜM Bölge Laboratuvarlarının Güçlendirilmesi Teknik Destek Projesi-EKG&Kardiyovasküler Risk Eğitimi-Doç. New York Kalp Cemiyeti’nin (NYHA) konjestif kalp yetersizliği sınıflaması Sınıf I Sınıf II Günlük olağan fiziksel aktivitelerinde kısıtlanma olmayan kalp hastaları Fiziksel aktivitelerinde hafif kısıtlanma olan kalp hastaları (örn.XVIII.5.. Diyabetin klinik semptom ve bulguları olan kişilerde rastlantısal plazma glukozunun ≥ 200 mg/dL olması. Bozulmuş açlık glukozu (IFG) açlık glukoz düzeyleri temelinde bir kategori olup. takip eden gün. Dr. 2004) Diyabetes Mellitus Tanısı Almış Hastalarda Tedavi Hedefleri69 Açlık plazma glukozu < 100 mg/dL Tokluk plazma glukozu < 140 mg/dL HbA1c < % 6. Alpaslan Kılıçarslan-Haziran 2011.C. 2. 20. Açlık kan glukozunun ≥ 126 mg/dL olması. XVIII. Pickup J. Rastlantısal glukoz düzeyinin 100 ve 200 mg/dL arasında olması gibi belirsiz bir durumda WHO tanı için OGTT’nin kullanılmasını önermektedir. Hipergliseminin ara kategorileri: Diyabetin tüm formlarının doğal gidişatı boyunca hastalık. 3. açlık plazma glukozunun ≥ 110 mg/dL ve <126 mg/dL olarak tanımlanır. bu üç yöntemden biriyle doğrulanmalıdır.

FEV 3: Zorlu ekspirasyonun 3. 284 . çok ağır. FEV1: (Forced Expiratory Volume in 1 second) Zorlu ekspirasyonun 1. FEV 1/FVC > 80 79-60 59-41 < 40     Solunum Bozukluğunun SFT ile Derecelendirilmesi FVC FEV 1 Derecesi > 80 > 80 Normal 79-60 79-60 Hafif 59-51 59-41 Orta < 50 < 40 Ağır 70 Karabıyıkoğlu. alınan havanın % 75-80’inin atılmış olması gerekir. FEV 1/FVC: %’sinin beklenen değere yakın. FEF %50-75 (Orta Bölüm) ve FEF %75-RV (Son Bölüm): Bu bölümde akım hızlarını efor etkilemez (efordan bağımsız bölüm). G. litre/sn olarak ifade edilir. MMF. o FEV 1 / FVC % 80 çok hafif dereceli obstriksiyon. boy ve cinsiyete göre değişmekle beraber 2-4 l/sn dir. Normal sağlıklı kişilerde FVC.XVIII. komprese hava yollarının elastik özellikleri ve hava yollarındaki akıma karşı oluşan rezistans etkiler. Bu bölümde akım hızını akciğerin elastik recol basıncı. en önemli parametredir. azaldığı durumlarda obstriksiyon lehine düşündürür. Zorlu ekspirasyonun ilk ve son ¼ orta bölümleri arasındaki akım hızıdır. zorlu ekspiraasyonun efora bağlı olmayan segmentidir. 79-60 hafif dereceli obstriksiyon. Bireyin eforu. İlk fonksiyonel bozukluklar bu segmentlerden başlar. Büyük hava yollarını değerlendirmede önemlidir. litre ile ifade edilir. Hava yollarındaki obstrüksiyonu erken dönemde gösteren. FVC: Zorlu Vital Kapasite (Force expiratory Vital Capacity) Maksimum inspirasyondan sonra zorlu. diğer bir ifadeyle FVC manevrasında ilk 200 ml atıldıktan sonra 1000 ml’nin ekspire edildiği sıradaki akım hızıdır. mililitre. normal sağlıklı kişilerde FEV 3 % 90 olmalıdır. FEF 200-1200: Zorlu ekspirasyonun ilk evresindeki “200-1200 ml” arasındaki akım hızını. Büyük hava yollarındaki hava akımına karşı direnci gösteren en iyi indekstir. Akciğerlerde eskpire edilen volümün az olduğu evredeki akım hızıdır. SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ70     VC: Vital Kapasite (Vital Capacity): Maksimum inspirasyondan sonra maksimum ekspirasyonla (yavaş ve zorlanmadan) dışarı atılan toplam hava hacmidir. Saniyesinde atılan hacimdi. beklenen. Orta ve son bölümdeki akım hızları periferik hava yolları hakkında bilgi verir. Normal beklenen değerleri o yaş. beklenen değerden fazla oluşu restriktif ventilatuar bozukluğu gösterirken. özellikle orta ve küçük hava yolları obstrüksiyonunu belirleyen en duyarlı. 59-40 orta dereceli obstriksiyon 39-30 ciddi. belirgin obstriksiyonu gösterir. FEV 1’deki azalma büyük hava yollarının obstrüksiyonunu düşündürür. derin ve hızlı ekspirasyonla dışarı atılan toplam hava hacmidir. 22. Solunum Fonksiyon Testleri. kooperasyonu önemlidir. o MMF: VC/2 x ½ formüle edilir. VC’ye eşittir. Normalde zorlu ekspirasyonla ilk saniyede. Saniyesinde atılan hacimdir. FEF 25-75: Maksimum ekspirasyon ortası akım hızı: MMF (Maximum Mid expiratory Flow rate).

Kalp atım monitörü (opsiyonel). Bilir. tazminat hesapları gibi birçok konuda yol gösterici olabilir. 285 . ve 20.XVIII. Aerobik testler. egzersize devam ettirme yeteneği ve birçok spor aktivitesi için önemli bir bileşendir.  Maksimal Oksijen Tüketimi Testi.  Queens Kolej Basamak Testi. İşyeri Sağlık Birimlerinde “maksimal testler”i uygulamanın sorun yaratabileceği (uygulama sırasında ortaya çıkabilecek kardiyovasküler zorlanmalara karşı yeterli müdahale olanağı bulunamayacağından). boyunca. Metronom veya ritim kaseti. İş stresinin kişi performansı üzerindeki etkilerinin ve kişinin uyum derecesinin belirlenmesi. askeri. sporcu sağlığı. Bir kişinin aerobik fitness seviyesi çalışan kaslara vücut tarafından taşınan oksijen miktarına ve kasların bu oksijeni kullanma yeteneğine bağlıdır. yargısal. N. Submaksimal Testler. bu nedenle “submaksimal testler”in yapılmasının daha uygun olacağı düşünülmektedir.  Basamak Testleri. 23.  Zamana veya Mesafeye Karşı Koşu Testi. Queens Kolej Basamak Testi Uygulama: Basamak testi uygulanacak işçiler (sporcular. yorgunluk olmadan çalışmaya. Ç. 2. iş yapabilme yeteneğinin tanımı ve sınıflandırılması. Gereken Araçlar:     16. Belirli bir iş yükünden sonra kişinin bedensel yeteneklerinin ve potansiyelinin ortalama derecesinin belirlenmesinde. Fiziksel iş gücü. 23. Bu testler: 1.  Bisiklet Testleri. 4. öğrenciler) 3 dk. Test biter bitmez çalışanların kalp atım sayıları 5. süre ölçülür. kardiovasküler dayanıklılık ile eş anlamlı olarak kullanılan aerobik gücü ölçer.(Güler. Kronometre. 1.  Tecumseh Basamak Testi. çalışanın sağlığı. iş yapabilme yeteneği.3 cm)’lik basamak. Kardiovasküler dayanıklılık veya aerobik fitness. kadınlar dakikada 22 ve erkekler dakikada 24 basamak olmak üzere platforma çıkıp inerler.  Harward Basamak Testi.25 inç (41. XVIII. Basamak-Step Testleri. saniyeler arasında 15 sn. AEROBİK GÜÇ TESTLERİ (PERFORMANS TESTLERİ) Performans testleri geniş işçi gruplarının performanslarının değerlendirilmesi amacıyla kullanılabilirler. 3.1991). Maksimal Testler.  3-Dakika Basamak Testi..  20 m Mekik Koşu Testi.  Yürüyüş Testleri. Hastalık ve işe dönüş muayenelerinde kişinin değerlendirilmesi amacıyla kullanılabilir. İGM’de çalışanların performans sınıflandırmalarının yapılabilmesi.

    Güvenilirlik: Toparlanma kalp atım sayısı için test ve tekrar-test güvenilirliği r: 0.5 cm)’lik basamak. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. Harward Basamak Testi Uygulama: İşçiler yorgunluk oluşana kadar. 2. yukarı. 23.75’dir.       Gereken Araçlar: 12 inç (30. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. aşağı adımlar atarlar. baş dönmesi. Geçerlilik: Toparlanma kalp atım sayısı ile Vo2 max arasındaki korelasyon r:0. 3. sıkıntı gibi yakınmalar olursa test hemen yarıda kesilir. Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. dakikada 30 basamak olmak üzere 5 dk.3 dk. boyunca basamağa inip çıkarlar ve son basamaktan sonra oturur pozisyonda kalp atımları 1 dk. 23. boyunca sayılır. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. Eğer 286 . Steteskop (karotid atımı kullanılabilir). Bu da dakikada 24 basamağa tekabül eder. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. Kronometre . boyunca basamak inip çıkarlar. Uzun boylu kişiler avantajlıdır). Uzun boylu kişiler avantajlıdır). Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. 3 Dakika Basamak Testi (*) Yaş Grubu Değerlendirme Mükemmel İyi Ortalamanın üzerinde Ortalama 18-25 Erkek <79 79-89 90-99 100105 Kadın <85 85-98 26-35 Erkek <81 81-89 Kadın <88 88-99 100111 112119 120126 127138 >138 36-45 Erkek <83 83-96 Kadın <90 46-55 Erkek <87 Kadın <94 56-65 Erkek <86 Kadın <95 66 ve üzeri Erkek <88 Kadın <90 90-102 90-102 87-97 94-104 86-97 95-104 88-96 99-108 90-99 109117 118126 127138 >138 100107 108117 118128 >128 97-103 103110 104112 113119 120130 >130 111118 119128 129140 >140 98-105 105115 106116 117122 123132 >132 116120 121129 130135 >135 98-103 105112 104112 113120 121129 >129 113118 119128 129139 >139 97-103 103115 104113 114120 121130 >130 116122 123128 129134 >134 Ortalamanın altında 106116 Kötü Çok kötü 117128 >128 (*) 3 dakikalık uygulamadan sonra 1 dakika boyunca sayılan nabız XVIII.92’dir. aşağı. XVIII. 96 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti. Uygulama sırasında göğüste ağrı. Kişi sırt üstü yatırılarak dinlendirilir. Ancak bu sırada nabız sayılmalıdır. Denekler 96 vuruş/dk tempoya ayarlı metronomla ya da ritim kasetiyle yukarı. Üç Dakika Basamak Testi Uygulama: Sporcular ritme alışana kadar metronomu dinlerler ve hazır olduklarında teste başlarlar.

Egzersiz süresi (sn) X 100 Kondisyon İndeksi = 2 X Egzersiz sonrası üç nabız         sayısının toplamı Gereken Araçlar: 12 inç (50.nabız 160/dakikanın üzerindeyse hekim muayenesi gereklidir. Tanısal yararı vardır. a) b) c) d) e) f) İş kapasitesinin belirlenmesinde yararlıdır.8. Değerlendirme: Puan şu eşitlikle hesaplanır: Puan: [100 x test süresi (sn. İşçi test bitiminde hemen oturur ve toparlanma sağlanana kadar yarım dakikada bir kalp atım sayıları alınır. işyeri sağlık görevlisi gibi sağlık eğitimi veren okullardan mezun olmamış kişilerce de uygulanabilmesi yönünden önemli bir test olarak kabul edilmiştir. çalışanın 15 sn. boyunca test ritmini yakalayamadığı zaman tanımlanır.5. Steteskop (carotid atımı kullanılabilir). Geçerlilik: VO2 max ile korelasyonu yaklaşık r: 0. İşe giriş ve hastalık sonu işe dönüş muayenelerinde ve iş uygulamaları sırasında performansın değerlendirilmesini sağlayabilir.)] / (2x toparlanmadaki toplam kalp atımı).(Egzersiz sonrası 1-1. İnsanların maksimal aerobik kapasitelerinin % 3050’sini geçmeyen işlerde yorulmadan çalıştıkları bilindiği için oldukça yararlı bir testtir. 3-3. Rehabilitasyon etkinliğinin değerlendirilmesinde yarar sağlayabilir. Uzun boylu kişiler avantajlıdır). Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. 2-2. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. Bitkinlik. Toplu kitle etkinliklerinden önce kardiyovasküler riski olanların belirlenmesinde yarar sağlayabilir. 287 . Kronometre.)’lik basamak. sadece hekimler ve sağlık personeli tarafından değil. İskemik kalp hastalıklarının tanısında yardımcı olabilir.5. Herhangi bir iş yükünden sonra bedensel potansiyel zorlanmasını ortaya koyabilir.5 dakikalardaki nabız sayılır). Bu test.8 cm. 120 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti.6-0. Değerlendirme Mükemmel İyi Orta Ortanın altı Kötü Kondisyon İndeksi >90 80-89 65-79 55-64 <55 Harward Basamak Testi.

Tablolar kullanılarak çalışanın kardiyovasküler düzeyi belirlenir.3 cm. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. İşçiler 96 vuruş/dk.       Gereken Araçlar: 8 inç (20. 288 . Kronometre. 4. 23. 30 saniye süresince sayılan nabız. Test sporcularda yaygın bir şekilde uygulanmaktadır. boyunca basamağa inip çıkarlar. aşağı adımlar atarlar. aşağı. Bu da dakikada 24 basamağa karşılık gelir. sayılır. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. Tecumseh Basamak Testi Uygulama: İşçiler ritme alışana kadar metronomu dinlerler ve hazır olduklarında teste başlarlar. Uzun boylu kişiler avantajlıdır).)’lik basamak. tempoya ayarlı metronomla yukarı. Tecumseh Basamak Testi (*) Yaş Grubu Değerlendirme Seçkin Çok İyi İyi Orta Düşük Kötü 20-29 Erkek 34-36 37-40 41-42 43-47 48-51 52-59 Kadın 39-42 43-44 45-46 47-52 53-56 57-66 30-39 Erkek 35-38 39-41 42-43 44-47 48-51 52-59 Kadın 39-42 43-45 46-47 48-53 54-56 57-66 40-49 Erkek 37-39 40-42 43-44 45-49 50-53 54-60 Kadın 41-43 44-45 46-47 48-54 55-57 58-67 50 ve üzeri Erkek 37-40 41-43 44-45 46-49 50-53 54-62 Kadın 41-44 45-47 48-49 50-55 56-58 59-66 (*) Test bittikten 30 saniye sonra. 96 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti. Test bittikten 30 sn. 3 dk. sonra kalp atım sayısı 30 sn. yukarı.XVIII. Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. Steteskop (carotid atımı kullanılabilir).

bedensel. acil durum planının hazırlanması. a) İşyeri sağlık ve güvenlik birimi oluşturmakla. (2) TSM’lerin görev ve sorumlulukları bu maddenin işyeri hekimliği 289 . Ancak. Maddelerde-Kimlerin ağır ve tehlikeli işlerde çalışıp çalışamayacağını. Maddesinde de “herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğuna” dikkat çekilmektedir. Ülkemizdeki en kapsamlı iş sağlığı düzenlemelerinden sayılan ve aktif işyeri hekimliği yapanlara rehberlik eden “İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü ”nün (Resmi Gazete: 11 Ocak 1974–14765) “Sağlık Şartları ve Güvenlik Tedbirleri” nin belirtildiği 2. (Madde 71 . ilkyardım ve acil müdahale bakımından yapılması gereken uygulamaların organizasyonu ve ilgili diğer birim.İşverenler işyerlerinde İSG'nin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak. çalışma yöntemleri. iş sağlığı gözetimine ilişkin görevleri tanımlanmıştır. Makine ve Ham Maddeler Yüzünden Çıkabilecek Hastalıklara Engel Olacak Tedbirler” in açıklandığı 3. yetki ve sorumlulukları başlığı altında. Yetki. araç ve gereçleri noksansız bulundurmak. Kısımın yanı sıra 4. 18 yaşından küçükler ve gebe emzikli kadınların gözetimi ile Sağlık Bakanlığı’nın görüşü alınarak sağlık gözetimi ile ilgili çıkarılabilecek diğer yönetmeliklerden söz edilmektedir). ondört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar. Madde 73 Sanayie ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır. Madde 15-İşyeri hekiminin görevleri) Toplum Sağlığı Merkezleri (TSM)’nin görev. yetki ve yükümlülükleri ÇSGB' ce hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir. işyerinin niteliği ve işin tehlike sınıf ve derecesine göre. yangın.Kısım ile “İşyerinde Kullanılan Alet. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nda (1593 Nolu Kanun. kontrol etmek olarak geçmektedir. periyodik sağlık muayeneleri sonuçları ve iş kazaları ile meslek hastalıkları kayıtlarının. Maddeler)çalışanın sağlık gözetimine ayrılmıştır. Madde 77 . Madde 74 Kadın çalışanların doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onaltı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. işyerindeki işçi sayısı. işyerindeki kişisel sağlık dosyalarında gizlilik ilkesine uyularak saklanmasından sorumludurlar. cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamayacağına”. Ayrıca. denetlemek. İş Kanunu’nda (4857 Nolu Kanun. çalışanların ilkyardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla. çalışanlarının sıhhi ahvaline bakmak üzere. İş Kanunu kapsamında çıkartılmış yönetmeliklerden “İşyeri Hekimlerinin Görev. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik” te (Resmi Gazete: 27 Kasım 2010-27768. gözetmek.127 ve 266. Resmi Gazete: 10 Haziran 2003 – 25134) aşağıdaki maddelerden de anlaşılacağı üzere iş sağlığı gözetimine ilişkin (çalışanın sağlık gözetimi ve çalışma ortamının gözetimi) oldukça ayrıntılı açıklamalara yer verilmiştir. 56. c) Sanayiden sayılan işlerde iş güvenliği uzmanı olan bir veya birden fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle. Anayasa’nın 50. Sözlüklerde “murakabe”nin sözcük anlamı korku.Onbeş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. c) İşçilerin İSG eğitimleri ve bilgilendirilmelerinden. Maddesinde “kimsenin yaşına. Madde 81 – (Değişik: 15/5/2008-5763/4 md. Maddesinde ”Devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran bütün iş sahipleri. b) İşyerinde sağlık ve güvenlik risklerine karşı yürütülecek koruyucu. Edevat. 85-89. iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi.Bu Kanuna göre sanayiden sayılan. b) Bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelini görevlendirmekle. Kanunun 180. işyerinde yapılan risk değerlendirme sonuçları ve maruziyet bilgileri ile İGM. ç) İşyerinde kaza. TC. devamlı olarak en az elli işçi çalıştırdıkları işyerlerinde alınması gereken İSG önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi. a) İşçilerin sağlığını korumak ve geliştirmek için işçilere verilecek sağlık gözetiminden. raporlarının nereden alınacağını.EK-1 MEVZUATIMIZDA SAĞLIK GÖZETİMİ Sağlık gözetimi ile ilgili olarak. e) İşçilerin yaptıkları işler. d) Çalışma ortamının gözetimine ve çalışanların sağlık gözetimine ait bütün bilgilerin kayıt altına alınmasından. Madde 80 . önleyici ve düzenleyici faaliyetleri kapsayan çalışma ortamı gözetimine katkı verilmesinden. işçiler de İSG konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler. Madde 126 . Tüzüğün neredeyse yarısı (5-108. Resmi Gazete: 6 Mayıs 1930 . [(1) TSM’ler işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak amacıyla. yükümlüdürler. ne sıklıkla yapılacağı belirtilmiştir. ödev. Kısımda da İşyerlerinde İş Kazalarına Karşı Alınacak Tıbbi Tedbirler ve İşyerlerinde Bulundurulması Zorunlu olan İlkyardım ve Tedavi Levazımı ile Sıhhi Tesisat anlatılmıştır.Sayı: 1489. bir veya mütaaddit tabibin sıhhi murakabesini temine ve hastalarını tedaviye mecburdur” denilmektedir. İSG kurullarının oluşumu.) İşverenler. zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde her işveren bir İSG kurulu kurmakla yükümlüdür. İşverenler İSG kurullarınca İSG mevzuatına uygun olarak verilen kararları uygulamakla yükümlüdürler. Maddeler de konuyla ilgilidir)sağlık gözetiminin sürekliğini öngören periyodik-portör muayenesinin kimlere. kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılmasından. doğal afet ve bunun gibi acil müdahale gerektiren durumların belirlenmesi. Madde-8 TSM’ lerin görev yetki ve sorumlulukları.

1) İSG alanında yapılacak araştırmalara katılmak. (3) İşyerlerinde işyeri hekimliği hizmeti sunmak üzere TSM’lerce görevlendirilen işyeri hekimi tarafından muhafaza edilmesi gereken onaylı defter suretleri. 5) Bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde yıllık çalışma planını ve yıllık değerlendirme raporunu hazırlamak. 4) Bağımlılık yapan maddelerin kullanımının zararları konusunda işyerinde eğitim vermek. uygun işe yerleştirilmeleri için gerekli koruyucu sağlık muayenelerini yaparak rapor düzenlemek. ölçüm sonuçlarını değerlendirmek.[a) Rehberlik ve danışmanlık. toplu koruma yöntemleri ve KKD konularında tavsiyede bulunmak. 1) Gece postaları da dâhil olmak üzere işçilerin sağlık gözetimini yapmak. genç ve kadın işçiler de dâhil tüm ağır ve tehlikeli işlerde çalışacakların sağlık raporlarının hangi sağlık kuruluşlarından ve ne sıklıkla almaları gerektiği açıklanmıştır. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği yaparak hazırlamak. 4) Hassas risk grupları. 6) Yöneticilere. ç) İlgili birimlerle işbirliği. Kendilerinden talep edilmese dahi sözleşme süresi sonunda bütün kayıt ve dosyalar TSM’lerce işverene teslim edilir. Maddesi) sağlık gözetimine ilişkin olarak. İSG ile ilgili kayıt ve istatistiklere ulaşabilmesini sağlarlar. duş ve tuvaletlerin bakımı ve temizliği konusunda gerekli kontrolleri yaparak tavsiyelerde bulunmak. 3) Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek. 6) İşyerinde sağlığa zararlı risklerin değerlendirilmesi ve önlenmesi ile ilgili mevzuata göre yapılması gereken koruyucu sağlık muayenelerini yapmak. işverenin. sağlık riskleri ve yapılan sağlık muayeneleri konusunda işçileri yeterli ve uygun şekilde bilgilendirmek. portör muayenelerinin yapılmasını sağlamak. b) Sağlık gözetimi. 3) İş sağlığı. Maddesi de İşyeri hekimlerinin. çalışanların ve bulunması halinde İSG kurulunun. 4) İşyerinde İSG'nin geliştirilmesi amacıyla gerekli aktiviteler konusunda işverene tavsiyelerde bulunmak. İSG hizmetleri kapsamındaki görevlerini tanımlamıştır. işyeri hekimliği hizmetlerini başka bir kişi veya kuruma devredemezler]. 6) Sağlık gözetimi sonuçlarına göre. 3) İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizi ile iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. İSG. madde bağımlılığı olanlar. 3) İşyeri yöneticilerine. 5) İSG çalışmaları kapsamında işyerinde periyodik incelemeler yapmak ve risk değerlendirme çalışmalarına katılmak. Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete: 16 Haziran 2004-25494 –(Değişiklik Resmi Gazete: 7 Mart 2010-27514) de Sağlık Raporu başlığında yer alan 5. (6) TSM’ler.hizmetleriyle sınırlıdır. 5) Bulaşıcı hastalıkların kontrolü için yayılmayı önleme ve bağışıklama çalışmaları yapmak. 8) İşin yürütümünde ergonomik ve psikososyal riskler açısından çalışanların fiziksel ve zihinsel kapasitelerini dikkate alarak iş ile işçinin uyumunu sağlamak ve çalışma ortamındaki stres faktörlerinden korunmaları için araştırmalar yapmaktır. hijyen. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi ve eğitim sağlanması için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. bulunması halinde İSG kurulu üyelerine ve işçilere genel sağlık. kreş ve emzirme odaları ile soyunma odaları. 9) Yıllık çalışma planını. işçilere ve temsilcilerine genel sağlık konularında eğitim vermek ve bu eğitimlerin sürekliliğini sağlamak. bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. KKD'lar ve toplu korunma yöntemleri konularında bilgi ve eğitim verilmesi için ilgili taraflarla işbirliği yapmak]. hijyen. İSG kurulu üyelerine. (4) TSM’ler bu hizmetlerin sağlanması sırasında işin normal akışını aksatmamaya özen gösterirler. 7) Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumları ile işyerinde olabilecek sağlık tehlikeleri arasında bir ilişkinin olup olmadığını tespit etmek. alınan sonuçların işçilerin sağlığı yönünden değerlendirmesini yapmak. 4) Yeni teknoloji ve donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi mevcut uygulamaların iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. işyerindeki sağlık gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve Ek-5’te belirtilen örneğine uygun yıllık değerlendirme raporunu hazırlayarak elektronik ortamda Bakanlığa göndermektir. meslek hastalığı tanısı veya şüphesi olanlar. 7) Sağlık gözetimi konusunda işçileri bilgilendirmek ve onların rızasını almak. birden fazla iş kazası geçirmiş olanlar gibi çalışanların. bağışıklama çalışmaları yapmak. 8) Gerekli laboratuvar tetkikleri. 2) İş kazasına uğrayan veya meslek hastalığına yakalanan işçilerin rehabilitasyonu konusunda işyerindeki ilgili birimlerle. yemekhane. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde çalışma ortamının gözetimi kapsamında gerekli ölçümlerin yapılmasını önermek. 2) Kantin. c) Eğitim ve bilgilendirme. TSM arşivinde tutulur ve istenmesi halinde denetime yetkili memurlara sunulur. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen şartlarını sürekli izleyip denetlemek. 1) İşyerinde ilkyardım ve acil müdahale hizmetlerinin organizasyonu ve personelin eğitiminin sağlanması çalışmalarını ilgili mevzuat doğrultusunda yürütmek. kronik hastalığı olanlar. Aynı Yönetmeliğin 15. meslek hastalığı tanısında yetkili hastaneler ile işbirliği içinde çalışmak. gerektiğinde çalışma ortamı ile ilgili ölçümler yapılmasını sağlayarak. yatakhane. 2) İş sağlığı. 1) Bulunması halinde İSG kuruluna katılarak çalışma ortamı gözetimi ve işçilerin sağlık gözetimi ile ilgili danışmanlık yapmak ve alınan kararların uygulanmasını izlemek. 2) İşçilerin işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve Ek-7’de verilen örneğe uygun olarak düzenlemek ve işyerinde muhafaza etmek. (5) TSM’ler. radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak. 290 .

bu işte çalışanların sağlık gözetiminde dikkat edilecek konular belirtilmiştir. Madde 9). yeni doğum yapmış ve emziren kadınların. iş hekimliğinde ulaşılabilen son bilgiler ışığında. özellikle göğüs muayenesi ve d) solunum fonksiyon testi (solunan havanın hacmi ve hızı) konularını içermesi gerektiği.İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete:27 Kasım 2010 . b) her işçi ile görüşme yapılması. Yeraltı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nin (Resmi Gazete:21 Şubat 2004-25380. Asbestle çalışacak her işçinin çalışmaya başlamadan önce genel sağlık durumu değerlendirilecek ve Yönetmelik Eki'nde belirtildiği şekilde. bu raporun hangi sağlık kuruluşlarından alınabileceği. Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003-25325. etkilenmenin bitmesinden sonra sağlık gözetiminin devam etmesi gereken süreyi belirleyebilir. doğrudan çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek amacı ile işçilere verilecek sağlık gözetiminden de sorumlu tutulmuşlardır. çalışanın kişisel sağlık durumunun değerlendirilmesi. Biyolojik etkene maruz kalan çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi ya da işyeri hekimi her bir çalışanın durumunu ve etkilenme koşullarını bilmelidir. Kadın İşçilerin Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 9 Ağustos 2004–25548. Madde-6) ise sağlık gözetimi yönünden. Yine yönetmelik ekinin son bölümünde. Madde) biyolojik etkenlerle yapılan çalışmalarda. her işçi için. fiziksel. sağlık gözetimiyle ilgili olarak ekranlı araçlarla çalışanların gözlerinin korunması için. Madde-19) sağlık gözetimi başlığı altında. gece postalarında çalıştırılabilmeleri için. Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 26 Aralık 200325328. Sağlık gözetiminden sorumlu hekim. kimyasal. iş hekimliğindeki gelişmeleri göz önüne alarak sputum sitoloji testleri. işe başlamadan ve düzenli aralıklarla sağlık gözetiminin yapılması gerektiği yazılmıştır. biyolojik risk etmenleri ve çalışma koşulları ile ilgili olarak hangi işlerde çalışıp çalışamayacağını düzenlemektedir. işe girişte. çalışanların. işçilerin sağlık muayenelerinin iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun şekilde yapılması ve en azından:a) işçinin mesleki ve tıbbi özgeçmişi ile ilgili kayıtların tutulması. muayene ve tetkiklerin sonucuna göre. serbest asbest liflerine etkilenmenin sebep olabildiği hastalıklar (asbestosis. düzenli aralarla ve işe bağlı göz rahatsızlığı olduğunda göz muayenesi yaptırılmasından söz edilmektedir. gerektiğinde. Sağlık gözetimi yapılırken. uygun ise. İşçilerin sağlık durumlarının değerlendirmesi en az 3 yılda bir tekrarlanacak ve her işçi için sağlık kaydı tutulacaktır. işçinin asbeste maruz kalacağı işlerde çalıştırılmaması da dâhil. İşçilere etkilenmenin sona ermesinden sonra da yapılması gereken sağlık değerlendirmeleri ile ilgili bilgi verilecektir.27768. RD’nin. İşçilerin sağlık gözetimi iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun olarak yürütülmelidir (çalışanın mesleki ve tıbbi öyküsü ile ilgili kayıt tutmak. Madde 12) de İş Sağlığı ve Güvenliği Birimleri(İSGB) ve Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB). işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak amacıyla.10. Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelikte (Resmi Gazete: 10 Haziran 2004-25488. etkilenmeye bağlı bir enfeksiyona ve/veya hastalığa yakalandığı saptandığında. doktor ve/veya diğer yetkili sağlık personeli. İşçi veya işveren sağlık muayene ve tetkiklerinin yeniden yapılmasını isteme hakkına sahiptir. tomodensitometri gibi daha ileri tetkikler isteyebileceği belirtilmiştir. konu ile ilgili daha ileri testler yapılmasına karar verilmelidir. akciğer kanseri-bronchial carcinoma. Madde) sağlık gözetimi başlığı altında. Maddeler) kadın işçilerin. dolaylı olarak çalışanın sağlığını korumaya yönelik pek çok sorumluluğun yanı sıra. işe başlamadan önce ve 6 ayda bir sağlık raporu alması gerektiği. Hekim. mide-bağırsak kanseri-gastrointestinal carcinoma) yazılmıştır. göğüs filmi (x-ray). özellikle göğüs muayeneleri ile diğer tetkik ve kontrolleri yapılacaktır. 7 ve 9. 291 . 16. bir çalışanın. özel koruma önlemleri alınması gereken işçileri tanımlayacağı. işyeri hekimi etkilendiği düşünülen diğer çalışanların de aynı şekilde gözetime tabi tutulmasını sağlayacağı ve bu durumda maruziyet riskinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. gebelik süresince ve emzirme dönemlerinde (doğumdan sonra 6 ay) de gece çalışması yapmamaları gerektiği ifade edilmektedir. mezotelyoma. c) genel klinik muayenesi. maruz kaldıkları veya kalmış olabilecekleri biyolojik etkene karşı henüz bağışıklığı olmayan işçiler için etkili aşıların hazır bulundurulacağı. Buna göre. her türlü koruyucu ve önleyici önlemleri belirleyecek ve önerilerde bulunacaktır. Ayrıca yönetmelik ekinde de. yapmakta oldukları işlerde maruz kaldıkları sağlık ve güvenlik risklerine uygun olarak sağlık gözetiminin yapılması ve bunun işe girişte ve işin devamı süresince periyodik olarak yapılması gerektiği belirtilmiştir. gebe. erken ve geri döndürülebilir etkilerin saptanması gibi biyolojik gözetim). Doktor ve/veya diğer görevli sağlık personelinin asbeste maruz kalan çalışanların her birinin etkilenme durumunu ve çalışma koşullarını yakından bilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik (Resmi Gazete: 14 Temmuz 2004–25522.

işyeri hekimi veya diğer uzman kişilerin veya Bakanlık yetkililerinin önerilerine uyulması da zorunludur. iş yerinde yapılan RD yenilenmeli. Sözü edilen kayıtlar maruziyetin sona ermesinden sonra en az kırk yıl süre ile saklanacaktır. işçilerle kişisel görüşmeler yapılması. işveren sağlık ve etkilenim ile ilgili kayıtları Bakanlığa vermek zorundadır. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik önlemlerin gözden geçirilerek yeniden alınması gereken önlemler belirlenmelidir. bu maddeden kaynaklanan tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz sağlık etkisi görülmesi veya biyolojik sınır değerin aşıldığının saptanması durumunda. çalışanların özel çalışma koşullarında hastalık veya etkilenmenin ortaya çıkma olasılığının bulunduğu. sağlık durumlarının gözetim altında tutulması için işyerinde gerekli düzenlemeleri yapmak zorunda olduğu ifade edilmektedir. etkilenme sona erdikten sonra da yapılması gerekli sağlık gözetimi hakkında bilgi verilmelidir. çalışanın durumdan haberdar edilmesi ve kendisine yapılması gerekli sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve önerilerin anlatılması zorunludur. işyeri hekimi her çalışan için. Çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili kişisel sağlık kayıt sistemi bulunmalı. bu kayıtlar. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik gerekli önlemlerin alınmasında. Ayrıca. Madde) yapılan RD'ye dikkat çekilmekte ve bunun sonucunda sağlık yönünden risk altında olduğu saptanan işçilere uygun sağlık gözetimi yapılacağından söz edilmektedir. İşyerinde kişisel ve mesleki hijyen önlemlerinin derhal alınabilmesi mümkün olacak şekilde gerekli düzenleme yapılmalıdır. etkilenme başlamadan önce (işe girişte) yapılmalı ve daha sonra da düzenli aralıklarla sürdürülmelidir. kendilerine ait sağlık muayene sonuçları ve etkilenme düzeylerine ait bilgileri görme hakkına sahiptirler. Çalışanlardan birinde kanserojen veya mutajen maddelere maruziyet nedeniyle oluştuğun kuşkulanılan bir sağlık sorunu görüldüğünde. sağlık gözetimi yapılan her bir işçide. işyerinde yapılan risk değerlendirmesine göre sağlık ve güvenlik yönünden risk bulunan işlerde çalışanların. aynı şekilde maruz kalan diğer kişiler de sağlık gözetiminden geçirilmelidir. işverenin. gizliliği de dikkate alınarak. alınması gerekli koruyucu önlemler konusunda önerilerde bulunmalıdır. Kanserojen Ve Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 26 Aralık 2003–25328. İşyerinde koruyucu önlemlerin alınmasında sağlık gözetimi sonuçlarının dikkate alınacağı ve bu gözetimlerin özellikle. Bu durumda. çalışanların mesleki ve tıbbi özgeçmişleri ile ilgili kayıtların tutulması. İşçiler. uygun bir şekilde tutulmalı ve saklanmalıdır. çalışanın yaptığı işten alınarak tehlikeli kimyasal maddeden etkilenim riskinin olmadığı başka bir işte çalıştırılması da dâhil olmak üzere. biyolojik sınır değeri bulunan tehlikeli kimyasal maddelerle çalışmalarda. Çalışanların sağlık gözetiminde dikkat edilmesi gereken konular Yönetmelik Ekinde (Ek–II) verilmiştir. Kanserojen veya mutajen maddelere maruz kalanların sağlık durumunu izlemekle görevli hekim ve diğer sağlık görevlileri. Geçici veya Belirli Süreli İşlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik’te de (Resmi Gazete: 15 Mayıs 2004-25463. işyerinde tehlikeli kimyasal maddeye maruz kalan işçide. yapılan sağlık gözetimi ve kişinin etkilenme düzeyi izleme sonuçlarının bir özetini içermelidir. belli bir hastalık veya sağlık yönünden olumsuz bir etkilenmeye neden olduğu bilinen tehlikeli kimyasal maddeyle etkilenimin söz konusu olduğu. aynı Ek’de belirtilen izlenecek yola uygun sağlık gözetimi yapılması zorunludur. Sağlık gözetimi sonucunda. Madde 7) sağlık ve güvenlik yönünden özel tehlike bulunan ve özel sağlık gözetimi gerektiren işlerde. kendilerine ait sağlık gözetimi sonuçlarına ait bilgileri alma hakkına sahiptir. geçici veya belirli süreli iş sözleşmeleri ile çalıştıracağı çalışanların. 12. sağlık durumları kontrol edilmeli ve bunlar sürekli sağlık gözetimi altında tutulmalıdır. Bu durumda. iş hekimliğindeki en son tıbbi bilgilere göre gelişmiş tıbbi testler uygulanması zorunludur. İşyerinin faaliyetine son verilmesi halinde. İşçilerin sağlık durumunun izlenmesi iş hekimliği ilke ve uygulamalarına göre yapılmalıdır. maruziyet koşullarını bilmek zorundadır. Sağlık gözetiminde biyolojik izleme ve gerekli diğer incelemeler yer almalıdır. İleriki bir tarihte değerlendirilmesi açısından. sağlık gözetimi sonuçlarının yeniden değerlendirilmesini isteyebilir. maruziyet riskini belirlemek üzere yeniden risk değerlendirmesinin yapılması zorunludur. İşçilerin bu işe başlamadan önce bu durumdan haberdar edilmeleri gerekmektedir. İşyerinde faaliyetin sona ermesi halinde işveren bu kayıtları Bakanlığa vermek zorundadır. Kanserojen veya mutajen maddelerle etkilenim sonucu ortaya çıkan meslek hastalıkları (tüm saptanan meslek hastalıklarında olduğu gibi) ÇSGB’ye bildirilmek zorundadır. hastalık ve etkilenmeyi tespit edecek geçerli tekniklerin bulunduğu durumlarda yapılmalıdır. istenmesi halinde Bakanlığa verilecektir. erken teşhis ve tedavinin sağlanması. Çalışanlara. Sağlık gözetimi. Kişisel sağlık ve etkilenim ile ilgili kayıtlar. Bu gözetimler. Madde 16) işverenin. mümkün olduğu hallerde biyolojik kontroller yapılması. Benzer şekilde maruz kalan başka işçiler de varsa. Çalışanlar. Yönetmeliğe göre kayıtların bir örneği. Çalışanın kendisi veya işveren. Sağlık durumunun izlenmesinde. işçiler üzerinde yapılacak tetkiklerin oluşturduğu riskin kabul edilebilir düzeyde olduğu durumlarda yapılacağı belirtilmiştir. işin gerektirdiği özel sağlık gözetimine 292 . Sağlık gözetimi yapılacak her işçi için kişisel sağlık ve etkilenme kayıtlarının tutulması ve güncelleştirilmesi zorunludur. Yönetmelik ekinde (Ek-II) belirtilen.Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelikte de (Resmi Gazete: 26 Aralık 2003-25328.

Her iki okuyucunun nihai değerlendirme sonuçları işveren tarafından İSGÜM’e bildirilir. Göğüs filmlerinin pnömokonyoz bakımından değerlendirilmesi işlemi bu konuda verilen eğitim (Pnömokonyozun Önlenmesi Ve Uluslararası Pnömokonyoz Radyografileri ILO 2000 Sınıflandırması Ulusal Eğitim Semineri) sonrası sertifikalandırılmış A ve B okuyucular tarafından gerçekleştirilir (A okuyucular bu eğitime katılmış ve sertifikalandırılmış pratisyen hekimler.gov. 293 . [Bu Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde. Ayrıca yönetmelik ekinde özürlülerin yeti kayıplarına göre hangi işlerde çalıştırılabilecekleri uzun bir liste halinde verilmiştir. B okuyucuya gönderilir. Maddeler) “İşçilerin Pnömokonyozdan Korunmaları. Pnömokonyoz Tanısı ve Pnömokonyozlularla İlgili İşlemler” başlığı altında konuyu çok ayrıntılı incelemiştir. Değerlendirme ve ölçüm sonuçlarının bir sağlık riski olduğunu gösterdiği yerlerde. Madde 10) özürlü olduğunu öne sürerek işe yerleştirilmesini isteyenlerin. Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde üretimde çalışan çalışanların işe girişte ve çalışma süresince en az iki yılda bir kez standart göğüs filmleri alınarak radyolojik muayeneleri yapılmalıdır. bu kayıtların kopyaları.tr adresinden ya da İSGÜM’ün www.gov. riskleri önlemek veya azaltmak için gerekli görülen ve çalışanın gürültüye maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesinin de aralarında olduğu önlemleri uygularken. “en düşük maruziyet etkin değerleri”ni (80 dB (A)) aşan gürültüye maruz kalan işçiler için de işitme testleri yapılacağı yönetmelikte yer almaktadır. Sağlık gözetimi ile ilgili olarak her işçinin kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncellenmelidir. (18/3/1998 tarihli ve 23290 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik”te belirtilen) yetkili sağlık kuruluşlarından alınmış sağlık kurulu raporu ile belgelemek zorunda olduklarını belirtmektedir.tr adresinden ulaşılabilir. bu durumlarını. işlerin yürütümü yüzünden toz riski bulunması nedeniyle tıbbi raporlar düzenlenmesinde olağan klinik ve laboratuvar muayene yöntemleri arasında göğüs filmi bulgularına özen gösterilmelidir. bu muayenelerin “çalışanların bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı oldukları” nın raporla belirlenmesine yönelik olduğu çok açıktır. riskleri önlemek veya azaltmak için alınan önlemleri yeniden değerlendirmelidir. Özürlü. Benzer biçimde maruz kalan işçilerin sağlık durumunun gözden geçirilmesi için de düzenli bir sağlık gözetimi uygulanmalıdır. Ayrıca. Madde 12) işyerinde yapılan risk değerlendirmesi sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması durumunda çalışanların uygun sağlık gözetimlerinin yapılması gerektiği belirtilmiştir. risk değerlendirmesini gözden geçirmeli. kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir. B okuyucular ise bu eğitim sonrası sertifikalandırılmış göğüs hastalıkları veya radyoloji uzmanlarıdır. Bu eğitimler biriken talepler doğrultusunda İSGÜM’de verilmektedir. gerekli olduğu durumlarda. yayımlanmasından 3 yıl sonra yürürlüğe girmiştir. “Pnömokonyoz Okuyucu Hekimler İçin Eğitim Talep Formu” na İSGGM’nün www. 26-29. Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle ilgili Yönetmelik (Resmi Gazete: 14 Eylül 1990-20635. Ayrıca. Yönetmeliğe göre. hatta bu özel sağlık gözetiminin.tr adresinden ulaşılabilir). İşitme kaybı gürültüye bağlı ise. yetkili makamların istemesi halinde verilecektir. işçide işitme kaybı saptanırsa.G: 26 Şubat 2000-23976. işveren.tabi tutulmalarını sağlamak zorunda olduğu. İşitme ile ilgili sağlık gözetimi sonucunda. işitme kaybının gürültüden etkilenmeye bağlı olup olmadığını bir hekim veya hekimin uygun gördüğü bir uzman değerlendirmelidir. Eski Hükümlü ve Terör Mağduru İstihdamı Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 24 Mart 200425412. Sonra filmler. [Yönetmeliğin Madde 5’ine göre “en yüksek maruziyet etkin değerleri”ni (85 dB (A)) aşan gürültüye maruz kalan bir işçi. Gürültü Yönetmeliği’nde de (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003–25325.gov. işçi. Bu radyografilerin değerlendirilmesi önce A okuyucu tarafından yapılır.] Bu testlerin amacının “gürültüye bağlı olan herhangi bir işitme kaybında erken tanı koymak ve işitme işlevini koruma altına almak” olduğu da ifade edilmektedir. çalışanın sözleşme süresinin sona ermesinden sonra da sürdürülmesi gerektiği ifade edilmiştir. Göğüs filmlerinin değerlendirilmesi. A ve B okuyucu listelerine www. Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde çalışan çalışanların işe alınma sırasında ve işe alındıktan sonra çalışma süresince tıbbi kontrol muayenelerinden geçirilmeleri gerektiği. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır. iş sağlığı uzmanları veya diğer uygun nitelikli kişilerin veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır. Sağlık kayıtları. Bu radyolojik muayenelerin düzenli olarak yerine getirilmesinden işveren sorumludur. bir hekim veya hekimin sorumluluğu altındaki uzman bir başka kişi tarafından işitme testi yapılmasını isteme hakkına sahiptir. İşveren. her işçi istediğinde kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir.isgum.isggm.isggm. Değerlendirmeler sonucunda A ve B okuyucu hekimler arasında bir çelişki olması durumunda filmler her iki okuyucu tarafından birlikte değerlendirilerek uygunluk sağlanır. sağlık gözetiminin bir özetini içermelidir. Değişiklik R.

hastalığın veya etkilenmenin çalışanın özel çalışma koşullarından ortaya çıkması durumunda.27910) Sağlık Bakanlığı tarafından yayınlanmıştır. 2. tüm vücut titreşimi için 0. Bunun için gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil. çalışanın sağlık gözetimine kadar pek çok görev tanımlanmıştır. İşveren.06 294 . sağlık gözetiminin bir özetini içermelidir. Bu değerlendirmeler sonucunda düzenlenen raporların bir örneği ilgili işyerine ve İSGÜM'e gönderilir. kurumsal olarak talep edecekleri işyeri hekimliği hizmetleri kapsamında Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde belirtilen ağır ve tehlikeli işlerde çalışan çalışanların işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini. Yönetmelikte iş sağlığı hemşiresinin görev. Gizlilik ilkesine uyularak.020. 20065 sayılı Yönergesi – Madde 12)toplum sağlığı merkezleri bünyesinde. Benzer biçimde maruz kalan başka işçiler de varsa. çalışanların sağlığı birimlerinin çalışma usul ve esasları ile burada görev yapan personelin. İşçiye özellikle etkilenim sonlandıktan sonra yapılacak olan sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve öneriler açıkça anlatılmalıdır. Madde 10) işyerinde yapılan risk değerlendirmesi sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması halinde. bu durumda risk değerlendirmesini ve riskleri önlemek veya azaltmak için önlemleri gözden geçirmelidir. Sağlık gözetimi sonucuna göre bir işçide. görevleri tanımlanmıştır. hekim. bunların sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenleme yapılmalıdır. [Yönergede işyeri hekiminin. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak. Pnömokonyozlu veya pnömokonyoz şüphesi olan çalışanların klinik ve laboratuvar muayenelerinin gecikmesi. Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge (Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Aile Hekimliği Toplum Sağlığı Şubesi 03 Ağustos 2011 tarih. Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (Resmi Gazete: 19 Nisan 2011 . uzman veya yetkili makam maruz kalan tüm işçiler için tıbbi muayene istemelidir]. bu görevlere ek olarak.100. sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değerleri (el kol titreşimi için 2. Sağlık gözetimi ile ilgili her çalışanın kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. çalışma ortamının toz yoğunluğu 2 mg/m³ altında olan işyerlerinde çalıştırılabilir. savsaklanması ilgililerce önlenmelidir.TSH.5 m/s2) aşan mekanik titreşime maruz kalan işçilere uygun sağlık gözetimi yapılmalıdır. Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge ’de (Sağlık Bakanlığı’nın 16 Haziran 2011 tarih. hekim veya iş sağlığı uzmanı tarafından işteki mekanik titreşime maruz kalmanın sonucu olarak değerlendirilen. Mekanik titreşimden etkilenme sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. hekim veya uzman kişi tarafından kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir. kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir. Yönetmeliğe göre yetkili makamlarca istendiğinde. B. a) Elliden az işçi çalıştıran işyeri işverenlerinin. devlet eğitim araştırma hastaneleri veya meslek hastalıkları hastanelerine) hastanelere sevk edilir. Ayrıca. Titreşim Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003-25325. çalışma ortamının gözetiminden. istediğinde.00. tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır. kayıtların bir örneği verilecektir. kategoriye giren işçiler. yönerge ekinde (Ek -2) yer alan form örneğine göre yapacağı ve b) Sorumlu hekimin verdiği diğer görevleri yapacağı belirtilmiştir]. görev. tüm önlemleri uygularken. her durumda. işçi. Pnömokonyozlu çalışanların çalışma durumları ILO Uluslar arası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesinde 1.Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi A ve B okuyucuları tarafından pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen ve işverene bildirilen işçiler. işverence mesai çizelgesi ekli standart işçi gözlem formları ile birlikte ilgili sigorta müdürlüğü veya meslek hastalığı dosyası açmaya yetkili (devlet üniversite hastaneleri. Ancak. hastalık veya etkilenmenin saptanması için geçerli ve uygun yöntemlerin bulunduğu durumlarda sağlık gözetimi yapılmalıdır. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır. yetki ve sorumluluklarının açıklandığı bölümde. Sağlık kayıtları.5 m/s2. kurumsal olarak işyeri hekimliği hizmeti sunmak üzere kurulan. bu çalışanların en az yılda bir kez yukarıda sözü edilen yetkili hastanelere kontrole gönderilmeleri zorunludur. [Maruz kalınan titreşimin işçilerde tanımlanabilir bir hastalık veya sağlığa zararlı bir etkiye neden olduğu saptandığında. çalışanların uygun sağlık gözetimine tabi tutulacakları belirtilmiştir. gerekli koruyucu önlemler alınmalıdır. kategoriye giren işçiler asla tozlu işlerde çalıştırılmamalıdır]. Her işçi. Bu durumda. sağlık gözetiminde saptanan önemli bulgular hakkında işveren de bilgilendirilmelidir. yetki ve sorumluluğunu ilgili yönetmeliğe uygun olarak yerine getireceği veya kullanacağı.

Sayılı Yönerge) de TSM’ nin görevleri arasında iş sağlığı gözetimine ilişkin pek çok madde yer almaktadır. 295 . Bunlar dışında İSG ile ilgili mevzuat hakkında daha ayrıntılı bilgi sahibi olmak isteniyorsa.METAL. İşyeri hekimleri ve aile hekimleri arasında oluşabilecek problemleri çözer ve koordinasyon içinde çalışmasını sağlar. [Madde 25-İSG Hizmetleri. İNŞAAT. MADEN Sektörleri Ek B Yasal Yükümlülüklere Uyumluluk Listesi’ne bakılabilir. 1) Bölgesindeki tüm çalışanların ve işyerlerinin. 2) İlgili mevzuata uygun olarak sağlık ve güvenlik birimi kurabilir ve/veya ihtiyacı olan personeli hizmet satın alma yöntemiyle temin edebilir. özellikle sağlık açısından tehlikeli işyerlerinin kayıtlarına ulaşarak koruyucu ve önleyici sağlık hizmetlerinin sunulması için. İSGİP tarafından hazırlanan KOBİ’ler için İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Rehberleri. İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinde görevli olan işyeri hekimleri ile işbirliği yapar. işyeri ve diğer kurumlarla işbirliği yapar.

..........) İşyeri telefon numarası _ ___ ___ __ __ İşyeri faks numarası _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ e-mail İşyeri alanı:Kapalı: İşyeri hacmi: _ _ __ m2 Açık:_ _ _ _ m2 Yeterli Toplam:  Tarih: İşyeri hemşiresi  @ _ _ _ m2 Yeterli değil  Uygun değil  İşyeri binası olanakları:Uygun  Uygun iken bozulmuş  Uygun değil ama düzenlemeler yapılmaya başlanmış  İşçi sayısı Üretim Büro-hizmet Toplam Taşeron işçisi Kadın ____ ____ ____ ____ Erkek ____ ____ ____ ____ 2 18 yaş altı Toplam ____ ____ ____ ____ 3 ____ ____ _____ _____ Vardiya sayısı: 1 Vardiyalı çalışan işçi sayısı: _ _ _ _ Vardiyalı çalışan ilkyardımcı işçi sayısı: _ _ _ _ Vardiyada çalışma süresi: _ _ saat Üretim/çalışma konusu: Üretim kapasitesi: Üretim teknolojisi: Kullanılan güç kaynağı: İşyerinin yetkili sendikası (varsa): .................................. /yıl Eski  Yeni  Karışık  II.. ) 296 ...................... İş Akış Şeması ve Kullanılan Hammaddeler........................ hammaddeler ve yarı mamul bilgiler ayrı hazırlanarak forma ek doküman şeklinde yapılacaktır..EK-2 İŞYERİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOŞULLARI DURUM SAPTAMA FORMU I..................... İşyerinin Tanıtımı İşyerinin Ünvanı: İş kolu: İş kolu numarası: _ _ _ _ Risk Grubu: İşyeri adresi: Üretime başlama tarihi (yıl): _ _ Bilgi alınan kişi/ler İşveren  İşveren temsilcisi (sorumlu müdür)  İşyeri hekimi  İş güvenliği uzmanı  Diğer  (Belirtiniz: ...... Ara ürünler (İşyerinin Üretim Akım Şeması.....

.... İş güvenliği uzmanı Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor............) İlkyardım eğitimi görmüş işçi sayısı: _ _ _ III................................ Diğer personel Yok  Var  (Belirtiniz: ........... İşyeri Sağlık/Güvenlik Birimi İşyeri sağlık birimi etkinlikleri: İşe giriş muayeneleri Düzenli yapılıyor  Kısmen yapılıyor Yapılmıyor  AKM Düzenli yapılıyor  Kısmen yapılıyor  Yapılmıyor  Kısmen yapılıyor Yapılmıyor İşyeri durum saptama Düzenli yapılıyor Çalışanlara iş sağlığı eğitimi Düzenli yapılıyor Kısmen yapılıyor Yapılmıyor Kısmen tutuluyor Tutulmuyor Kayıt ve istatistik Düzenli tutuluyor İşyeri sağlık birimi kayıtları: Yıllık iş kazası: Toplam sayısı: _ _ _ Ramak kala kaza sayısı: _ _ _ Üç günden fazla işgünü kaybına neden olan iş kazası sayısı: _ _ _ Ölüm sayısı: __ İş kazası nedeni ile kayıp işgünü sayısı: _ _ _ _ _ Kazaların analizi yapılmış mıdır? Evet  Hayır  Evet ise sonuçta yapılanlar:_ _ _ _ Yıllık meslek hastalığı sayısı: _ _ Yıllık poliklinik başvurusu sayısı: _ _ _ _ _ İşyeri son bir yıl içinde denetlenmiş midir: İşyeri sağlık birimi son bir yıl içinde denetlenmiş midir: İş Sağlığı Güvenliği Kurulu Yok  Evet Evet  Hayır  Hayır    Var Düzenli Toplanıyor Var Düzenli Toplanmıyor 297 ............. İşyeri hemşiresi Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor. Varsa iş güvenliği uzmanının mesleği: .......) Sağlıkçı işçi Yok  Var  (Belirtiniz: ........İşyeri sağlık birimi: Yok  Var  İşyeri sağlık birimi çalışanları: İşyeri hekimi Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor.

) DİĞER Varsa Belirtiniz Bakım ve Onarım Çalışmaları Makinalar Basınçlı kaplar Kaldırma-taşıma araçları Yangın söndürme araçları Elektrik tesisatı Uygun İşyerinin tertip/düzeni Elektrik donanımı Zemin Havalandırma (*belirtiniz ... filtresiz 298 ... kül tablası vb... BİYOLOJİK (belirtiniz) ERGONOMİK Sürekli ayakta çalışma Sürekli oturarak çalışma Sürekli sabit pozisyonda çalışma Belirli kas grubuna yüklenerek çalışma Kısıtlı bir alanda çalışma Ağır yük kaldırma Ağır yük taşıma Yoğun güç harcayarak çalışma Yoğun dikkat harcayarak çalışma İşe uygun olmayan aydınlatma ile çalışma İşe uygun olmayan sıcaklık ve nem de çalışma İşyerinde sigara içimi (Kapalı alanlarda yerlerde izmarit................ İşyerinde İSG Bakımından Önemli Etkenler Etken FİZİKSEL Soğuk Sıcak Nem Aşırı hava akımı Gürültü Titreşim Radyasyon Uygun olmayan aydınlanma KİMYASAL Metaller Çözücüler Asit ve alkaliler Pestisitler Tozlar Gazlar Diğer (belirtiniz) ...) Temizlik ve yöntemi (**belirtiniz . filtreli **1: Islak 2: Kuru 3: Vakum Uygun değil Uygun değil ise etkilenen kişi sayısı Yok Etkilenen işçi sayısı Var........... doğru Var Önlem Var...) * 1: Doğal 2: Genel 3:Lokal...IV...... yanlış Yok Düzenli yapılıyor Düzensiz yapılıyor Yapılmıyor 4: Lokal....

Forkliftlerin sesli ve ışıklı ikazları Gezer vinçlerin sesli ve ışıklı ikazları Yangın söndürme tüpleri Yok  Forklift yok  Var  Yok  Var son muayene tarihleri uygun  Var son muayene tarihleri uygun değil  Var  Gezer vinç yok  Yok  Yok  Gerekmiyor  İlgili personel Ehliyetli elektrikçi Var  Kaldırma-taşıma araçları için ehliyetli operatör Var  Yok Kaldırma-taşıma araçlarının periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Basınçlı kapların periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Elektrik donanımlarının periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Periyodik bakım gerektiren başka araç gereç varsa (açıklayın) bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  299 .

.. amaca uygun değil kullanılmıyor  Kişisel koruyucular Var Kişisel koruyucu Yok İş elbisesi Eldiven Gözlük Başlık Maske Ayakkabı Krem Kulaklık Diğer (belirtiniz ........ eklenebilir  Var........ amaca uygun........ amaca uygun........... eklenemez  Yok...... amaca uygun değil kullanılıyor  Var..... Risk için uygun Kullanılıyor Kullanılmıyor Risk için uygun değil Kullanılıyor Kullanılmıyor 300 ...... kullanılmıyor  Var.. İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Teknik Önlemler: Ortam Ölçümleri Var/Yok Gaz (belirtiniz ......).......V.........) Düzenli Yapılıyor Düzensiz Yapılmıyor En son yapılan ölçümün tarih ve sonuçları Makina koruyucuları Yok...) Toz Gürültü Termal koşullar Aydınlatma Radyasyon Diğer (belirtiniz ........ kullanılıyor  Var...

................................. Sıvı atık Yok  Geri dönüşümlü Temizlenerek çevre sulara boşaltılıyor  Temizlenmeden çevre sulara boşaltılıyor Diğer (belirtiniz) ...... Gaz atık Yok  Geri dönüşümlü Temizlenerek çevreye boşaltılıyor Temizlenmeden çevreye boşaltılıyor  Endüstri ve çevre koruması ile ilgili yöntem: Koruyucu yöntem Var  Yok Düzenleyici yöntem Var  Yok Atıklar   İSG Hizmetleri Hakkında Görüşler ve Beklentiler İşveren ya da vekili: İşyeri sağlık/güvenlik birimi çalışanları: Sağlıkçı işçi: İşçiler (Tercihan farklı düzeylerde ve farklı birimlerdeki işçiler) İşyeri İSG Durum Saptaması Çalışmasını Yapan Kişinin Görüşleri Öncelikli riskler ve alınması gereken önlemler İşyerine ve işyeri sağlık/güvenlik birimine ilişkin diğer öneriler: 301 .. yemek Dinlenme yeri ve olanakları Spor yapma olanağı Sağlık birimi İlkyardım birimleri/dolapları İş elbiselerinin yıkanması İşveren tarafından  Var Yetersiz Yok İşçi tarafından  Katı Atık Yok  Geri dönüşümlü  Belediye çöplüğüne veriliyor  Fabrika sahasına gömülüyor  Özel sahalara gömülüyor  Diğer (belirtiniz) ....... Diğer Konular İşyeri Hizmet Birimleri Olanakları Yeterli İçme suyu Kullanma suyu Tuvalet Lavabo Banyo/duş Soyunma yeri Elbise dolabı Yemekhane....VI.......

çizme ve benzeri gerekli malzeme verilmeli. Bulaşma ihtimali olan işyerlerinde ve çalışmalarda. sık sık gereken temizlik önlemleri alınmalı. tuvaletlerin temizliğine özen gösterilmelidir. yeraltı ve benzeri işlerde deriden hastalık bulaşma tehlikesine karşı.03. böcek ve kemirici hayvanların bulunmaması için her türlü önlem alınmalıdır. işyeri ve eklentilerinin genel dezenfeksiyonu da dâhil tüm toplu ve kişisel korunma önlemleri alınmalıdır. İşyeri ve çevresinde haşeratın üremesine yarayacak su birikintisi. kapı altlarının lastik. Çevrenin Gözetimi: İşyerlerinde ve eklentilerinde haşarat. Bulaşıcı hastalıkların çıkmasına yol açabilecek yiyecek maddelerinin.2009 tarih ve 27169 sayılı Resmi GazeteHayvan sağlığı ve Zabıtası Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik). çöp ve gübre gibi pislikler biriktirilmeden kaldırılmalıdır. İşyerlerinin çevreye verdiği rahatsızlıktan doğan bu durum. çalışanlara. köpek vb. sinek. çıplak ayakla çalışma önlenmelidir. işyerlerinde bulundurulması ve tüketilmesi önlenmelidir. işçi başına düşecek hava hacminden (işçi başına en az 10 m3 olmalıdır-hava hacmi hesabında 4m' nin üzerindeki yükseklik dikkate alınmamaktadır) tezgâhlar arası mesafeye kadar (en az 80 cm). yarasa gibi hayvanların atölye içine girmesinin önüne geçilmesi önemli korunma önlemlerindendir. çoğunun bir arada “organize sanayi bölgeleri” nde toplanması modern şehircilik anlayışının sonucudur. sorunların ortak çözümüne de olanak sağlamıştır. kuduz gibi bulaşıcı hastalıklar oluşturabileceği ve bazı çalışanlarda korkuya neden olduğu unutulmamalıdır. taban döşemelerinin düz ve kaymaz malzemeden 302 . süprüntü. İşyeri çatısının yapısından tavan yüksekliğine kadar (ortalama 3 metre). gerekli durumlarda ilaçlama yaptırılmalıdır. İşyerleri ile çalışanların barınma yerlerinde sivrisinek. Bunların çalışanlar için tehlike kaynağı oluşturmasını önlemek adına belediyeden yardım istenmelidir (11. malzeme ile haşere girişini engelleyecek hale getirilmesi. tahtakurusu. 26490 sayılı Resmi Gazete-Belediye Zabıta Yönetmeliği ve 14. hayvanların. maden ocakları. çalışma ortamında ve çalışanlara ait yatıp kalkma yerlerinde ve diğer tüm eklentilerde. Hastalığın türüne göre ve varsa aşılama uygulamaları.3 GENEL ORTAM GÖZETİMİ İşyerlerinin yaşam alanlarının dışında olması. kauçuk vb. kırık camların onarılarak kuş. İşyerlerinde ve barınma yerlerinde kullanılan içme ve kullanma sularının temiz ve içilebilir olduğundan emin olunmalıdır. Büyük atölyelerde yuvalanan kuşlara bağlı alerjik deri ve akciğer hastalıkları bildirilmiştir. uygun koruyucu elbise.04. kapı ve pencerelere sineklik yapılması. İşyerlerinde bulaşıcı hastalıkların çıkması olasılığına karşı. Sağlık Bakanlığı’nın ilgili birimleriyle bağlantı kurularak yayılması önlenmelidir.EK. Bu önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda Sağlık Bakanlığı’ndan yetki almış kuruluşlara uygun ilaçla ve yeterli aralıklarla ilaçlama yaptırılmalıdır (Sağlık Bakanlığı-Halk Sağlığı Alanında Haşerelere Karşı İlaçlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik -Resmi Gazete: 27 Ocak 2001-25709) İnşaat atıkları dereye dökülürken (uygun olmayan bir davranış örneği) Fabrika bahçesinde dolaşan bir yılan İşyeri çevresinde sahipsiz olup başıboş dolaşan kedi. pire ve benzeri zararlıların yok edilmesi için. Çalışanlar arasında bulaşıcı bir hastalık çıktığı yahut çıkan hastalığın bulaşıcı olmasından kuşkulanıldığında. Çalışma ortamında yapılacak bazı düzenlemeler.2007 tarih.

kanalizasyon ve fosseptik çukurlarının sızıntı yapmalarının önlenmesi. İşyerinin evsel atıklarının karıştırılması engellenecek şekilde kapalı tutulması sağlanmalı. yıkılacak derecedeki binaların boşaltılıp. İşyerinin çevreye etkisi İşyerlerinin iç ortamlarındaki toz. Madde. maddeler ayrı olarak toplanmalı ve ilgili kuruluşlarca bertaraf edilmesi sağlanmalıdır. Belediye sınırları içinde hafriyat atıklarının müsaade edilen yerler dışına dökülmesini önlemek zabıtaların görevlerinden sayılmıştır. Aynı tarih ve sayılı Resmi Gazetede 645 Sayılı Kararname’yle de Eski Çevre ve Orman Bakanlığının adı Orman ve Su İşleri Bakanlığı olmuştur) mevzuatına göre yapılmaktadır. İşyerlerinin çevreye yaydıkları gürültüyle ilgili olarak tutanak düzenleyip yetkili makamlara bildirmek ve bu konuda kendisine verilen görevleri yerine getirmek görevi belediye zabıtalarına verilmiştir. İnşaat atık ve artıklarını bunların toplanmasına veya depolanmasına özgü yerler dışına atılması engellenmelidir. Bakanlığı Belediye Zabıta Yönetmeliği-RG: 11. aydınlatma düzeylerine kadar pek çok ayrıntıyı içinde barındıran İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü bu konuda başvuru kitabı niteliğindedir. çöplerin çevreye yayılması önlenmelidir. İşyerinde ve çevresinde bulunan meyve ağaçlarının ilaçlanmış olabileceği göz önüne alınarak. duman. tütsü gibi hava kirleticilerinin kontrolü ÇSGB’nın düzenlemelerine göre yapılmaktayken. Diğer atıkların sınıflarına uygun olarak toplanıp.yapılmasından. İşyerlerinin çıkan kazı (hafriyat) gelişigüzel yerlere dökülmemelidir. eski Çevre ve Orman Bakanlığının Çevre ile ilgili işleri adı geçen Bakanlığa devredilmiştir. bertaraf edilmesinin sağlanması gerekmektedir (Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik Resmi Gazete: 05 303 . güvenli yıkımının sağlanması gerekmektedir. açık ortam çalışmaları ve işyerinden çevreye yayılan kirleticilerin kontrolü Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın (04 Temmuz 2011 tarih 27984 sayılı Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında yayınlanan 644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Bayındırlık ve İskân Bakanlığının adı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı olmuş. mazot vb. çalışanlara gerekli uyarılar yapılmalı. 41. mahzen gibi yerlerin kapatılması. Nisan 2007-26490) İşyerlerinin kuruluş aşamasında ve sonrasında ilgili yönetmeliklerde belirtilen izinlerin alınması. Ayrıca işyeri bahçesinde ve işyerine gidiş geliş yollarında çalışanlar ve çevredekiler için tehlike yaratacak kuyu. Nisan 2007-26490) ) Temmuz 2008 – 26927). olası pestisid etkilenmelerinin önüne geçilmelidir. ölçümlerde yüksek değer çıkanların uygun baca filtre sistemleri kurması gerekmektedir. (5326 Sayılı Kabahatler Kanunu Resmi Gazete: 31 Mart 2005 -25772 Mükerrer. İçişleri Bakanlığı Belediye Zabıta Yönetmeliği-RG: 11. (İçişleri İşyerlerinde atık yağ. emisyon ölçümleri ile çevre havasını kirletmediğinin saptanması.

İşveren tarafından yemek verilmeyen yerlerde yemek yerlerinde çalışanların kendi yemeklerini ısıtabilmeleri ve koruyabilmeleri için özel bir yer ayrılmalı. Madde 22) Yemekhane-Mutfak-İaşe Birimleri Yemek aralığının eve gidip gelmeye uygun olmayışı. Rekabetin bu kadar arttığı. Kâğıt atıklar. yıkanabilecek özellikte olmalıdır. bardak ve içilecek nitelikte su bulundurulmalıdır. Temiz. mevsimine göre uygun ısıtılabilen. yerleri kolayca temizlenecek nitelikte olan. Bu yemek yeri işyerinden tamamen ayrılmış. Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğine uygun kırmızı poşetlerde ve kesici-delici atık kaplarında toplanan atıkların düzenli olarak yetkililerce toplanması sağlanmalıdır (Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği. İşyeri Sağlık Birimi’nin atıkları ayrı ayrı biriktirilerek ilgili birimlerce toplanması sağlanmalıdır. İleriyi gören işveren için bu birimler işyerinin göz bebeği. kolay silinen ve temizlenen malzeme ile kaplı olmalıdır. havadar. eğitim salonu. işverenin vizyonuyla doğrudan ilintilidir. Bazı işyerlerinde sağlık birimlerinde muayene ve acil müdahale odasının yanında laboratuvar ve hasta gözlem odası. taban bol su ile yıkanacak şekilde su geçirmez malzemeden yapılmış.İşyeri Eklentilerinde Sağlık Gözetimi İşyeri Sağlık Birimi İşyeri sağlık birimlerinin varlığı. duvarlar kolayca silinip. gerekli malzeme bulundurulmalıdır (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete:11 Ocak 1974-14765 Madde-36). işverence rahat yemek yenebilecek nitelik ve genişlikte bir yemek yeri sağlanmalıdır. piller. Bu nedenle gerek işyerindeki uygulamalarıyla gerek atıklarıyla kendisi bir sağlık tehdidi oluşturmamalıdır. bu birimlerde çalışanların sayı ve nitelikleri. cam ve plastik atıklar için özel farklı toplama kapları diğer çalışanlara da örnek olacaktır. Yemek masaları çalışan sayısına göre yeterli. işyerinin yerleşim yerlerinden uzak oluşu. vitrinidir. aydınlık. İşyeri sağlık birimleri işyerinde sağlığı gözetmek amacıyla kurulmuştur. Resmi Gazete: 22 Temmuz 2005 – 25883. İşyeri sağlık biriminin tıbbi atıkları. sıra yerine sandalye tercih edilmeli ve yeteri kadar sürahi. diğer çöplerle karıştırılmamalıdır. araç yetersizliği veya yokluğu gibi nedenlerle yemeklerini işyerinde yemek zorunda olan çalışanlar için. 304 . gerek ulusal gerek uluslararası rekabet gücünü artırmak isteyen işveren İSG birimlerine yatırım yapmaktan çekinmemelidir. soyunma yerleri ve lavabolara yakın bir yerde yapılmalıdır. arşiv gibi eklentilere de sahip olabilmektedir. Masalarda oturmak için. standartların oluşturulduğu bir iş dünyasında ayakta kalmak.

kova. Bu birimde çalışanla. Büyük işyerlerinde içme ve kullanma sularının biriktirilip dinlendirildiği su kuleleri ya da büyük su depoları belli aralarla temizlenerek dezenfekte edilmeleri sağlanmalıdır. yemek pişirme alanı için sarı. Tüm haşereleri ultrasonik sistemle kovan cihazların etkili olduğu. kapı. bunların kullanıldığı işyerlerinin hekimlerince dile getirilmektedir. Tabloda belirtilen numune sayısının % 50’sinden az olamaz. soğuk hava deposu ve tuvaleti özel olarak en az haftada bir kez denetlenmelidir (Bu ekin devamında. cam açık kalsa bile etkisinin sürdüğü gözlenmiştir.Büyük işyerlerinde yemek pişirilen yerlerin de aynı nitelikleri taşıması önemlidir. Bu nedenle denetimi yapacak işyeri hekimi ya da diğer sağlık personeli bir kontrol listesi hazırlamalı ve denetimleri farklı saatlerde yapmaya özen göstermelidir. Camlarında sineklik olmalı. Düzenli aralıklarla ve yetkili kuruluşlarca ilaçlama yapılması sağlanmalıdır. yemekhanede çalışan personel sayısı çıkacak yemek miktarına göre artırılmalıdır. : Ek-1 ’de yer alan parametreler için. Portör Muayeneleri). tüketim miktarı oranında artan sıklıkla su numunesi alınarak yetkili laboratuvarlarda analizinin yapılması sağlanmalıdır (İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik-Resmi Gazete: 17 Şubat 2005- 25730 –Eki: 2 Tablo B-1 :İçme ve Kullanma Amaçlı Su İçin Minimum Numune Alma ve Analiz Sıklığı). Bu durumda. (a) En azından birbirini izleyen iki yıl boyunca alınan numunelerden elde edilen sonuç değerleri değişmez ve Ek-1’de belirtilen limitlerden belirgin biçimde daha iyi ise. Bu bölümde çalışanların eğitim programına kişisel hijyen ve el yıkama konuları da eklenmelidir. : Miktarlar bir takvim yılı üzerinden ortalama olarak hesaplanır. : Numunelerin sayısı zaman ve yer bakımından mümkün olduğu kadar eşit olmalıdır. bürolar için mavi). Bakanlık tabloda belirtilen numunelerin sayısını aşağıdaki hususlara göre gözden geçirilebilir. 4 ve 5) dağıtılan ya da üretilen suyun miktarı (Notlar 1 ve 2) m3 2  100 4 100  1 000 4 1000  10 000 Bu sayıya ilave her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi ilave edilecektir. paspas. Elektrik kesilmediği sürece. yemek dağıtımında çalışan tüm personelin “portör muayeneleri” 3 ayda bir düzenli olarak yapılmalıdır (Bk. kapı altlarından haşeratın girmesi engellenmelidir. Temizliğe az kirli olduğu düşünülen yerden başlanıp. 200 L/gün/kişi olarak varsaymak kaydıyla. Bir dağıtım şebekesinden ya da bir tankerden sağlanan ya da gıda üretiminde kullanılan İçme-kullanma amaçlı su için minimum numune alma ve analiz sıklığı Bir su şebekesi bölgesi içinde her gün Her yıl için kontrol izlemesi sayısı (Notlar 3. Her temizlikten sonra. temizlik bezi ve eldivenler farklı renklerde olmalıdır (Örneğin tuvalet için kırmızı. Yemek pişirme alanları. 301 100000 Bu sayıya artı her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi daha ilave edilecektir. Kuru gıdaların saklanacağı kiler. iaşe merkezleri ve yemek yenen yerlerin temizliğinde kullanılan süpürge. yıkanıp kurutulduktan sonra dolaplarda saklanmalıdır. Bazı yerlerde üç öğün yemek pişirilmesi zorunludur. Bakanlık minimum sıklığı. Not 5 : Bir su şebekesi bölgesi içme-kullanma suyunun bir ya da daha fazla kaynaktan geldiği ve içindeki su kalitesinin yaklaşık olarak aynı olduğu coğrafi bölgedir. en son tuvalet temizlenmeli ve her alanın temizliği için belirlenen renkteki gereçler kullanılmalıdır. Not 1 Not 2 Not 3 Not 4 Her yıl için denetleme izlemesi sayısı (Notlar 3 ve 5) 1 1 1 Bu sayıya ilave her 3300 m3/gün için 3 denetim izlemesi ilave edilecektir 3 Bu sayıya ilave her 10000 m3/gün için 1 denetim izlemesi ilave edilecektir 10 Bu sayıya her 25 000 m3/gün için 3 denetim izlemesi daha ilave edilecektir. su miktarı yerine bir su şebekesi bölgesindeki nüfusun sayısını kullanarak belirleyebilir : Aralıklı olarak kısa dönem su verilmesi halinde tankerlerle dağıtılan suyun izleme sıklığı Bakanlık tarafından kararlaştırılır. Yemeğin vaktinde yetiştirilebilmesi için sabah erken saatte çalışmaya başlanan yerlerde yapılacak denetimlerde pek çok şeyin gözden kaçabileceği unutulmamalıdır. Mutfak Hijyen Denetleme Formu ve Tuvalet Denetleme Formuna bakınız). 31 10000  100 000 Bu sayıya artı her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi daha ilave edilecektir. Ayrıca su kaynaklı hastalıkların önüne geçmek için. (b) Suyun kalitesinin bozulmasına neden olacak olası bir faktör yoksa azaltabilir. 305 . temizlik gereçleri de birbirine karıştırılmadan ayrı ayrı dezenfektanlarla temizlenmeli.

her gün kolaylıkla temizlenecek ve gerektiğinde yıkanacak nitelikte. basit barakalar veya çadırlar sağlanmalıdır. köprü inşaatı gibi açık havada ve yaşam alanlarından uzakta yapılan işlerde çalışanlardan gecelerini işyerinde geçirmek zorunda bulunanların açıkta yatmamaları için. Baraka ve çadırlar. çalışanların çamaşırları ile yatakhane malzemesinin yıkanıp ütülenebileceği bir çamaşırhane ile ütü yeri yapılmalıdır. koğuşlara asılmalıdır. Isıtmak için soba kullanıldığında. Koğuşlarda. Koğuşlar her gün. mevsim ve iklime göre sağlanmalı ve bunlar. aileleri ile birlikte oturan işçiler için ayrı evler veya apartmanlar şeklinde olmalı ve bir konut için gereken donanım. Bekâr işçilere özgü binalardaki koğuşların tabanı. Somyaların aralarında en az 80 santimetrelik bir açıklık bulunmalı. Binaların uygun bir yerinde. yatağa iş elbiseleri ile oturmak ve yatmak engellenmelidir. duvar ve tavanların yüzleri de kolayca sıvanıp boyanacak veya badana edilecek şekilde yapılmış ve açık renk bir boya ile boyanmış veya badana edilmiş olmalı ve her yıl badana yapılması sağlanmalıdır. yorgan. duvarlara çivi çakılması. yatak örtüsü. Koğuşların pencerelerinin üst kısımları. gereken yerlerin tozları alınmalıdır. geceleri yatma zamanına kadar. pike gibi yatak eşyası. Koğuşların. yerler düzeltilerek. drenaj için gerekli önlemler alınmalıdır. odalarında yemek yeme izni verilmelidir. pisliği ve hava kirletici etkilerinden korunmuş olmalıdır. Yataklar. gaz ve yangın tehlikesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır. menfez veya elektrikli özel vantilatörler kullanılmalıdır. toz kaldırmayacak bir şekilde süpürülüp temizlenmeli. yastık. özel eşyaların konması için. Geçici işlerin yapıldığı yol. koridor ve tuvaletler ise sürekli olarak aydınlatılmalıdır. pamuktan. sağlık koşulları ve dış etkilerden 306 . bekâr işçiler için ortak koğuşları bulunan binalar halinde. yastık kılıflı. devamlı bir şekilde değiştirebilecek düzenek sağlanmalı. Baraka ve çadırlar. her koğuşta yatırılacak işçi sayısı. duman. soğuk mevsimlerde sağlığa uygun bir şekilde ısıtılması sağlanmalıdır. buna göre saptanarak koğuşun hava hacmi ile yatabilecek en çok işçi sayısını gösteren ve işveren veya işveren vekilinin imzasını taşıyan bir cetvel. yünden veya kauçuktan yapılmış olmalı. En az 6 ayda bir veya gerektiğinde antiseptik solüsyonlarla genel temizlik ve gerekli durumlarda haşerata karşı ilaçlama yaptırılmalıdır. kilitli ve uygun elbise dolapları bulundurulmalı ve bunların yüksekliği 170 santimetreden aşağı olmamalıdır. Koğuşlarda yemek pişirmek ve yemek yemek yasaklanmalıdır. her zaman açılıp kapanacak şekilde (vasistaslı) olmalı. Mangal kömürü veya kok kömürü ile mangal veya maltız gibi ilkel araçlarla veya üstü açık ateşle veya borusuz petrol sobası veya havagazı sobası ile ısıtma yasaklanmalıdır. tabanla bağlantısı kesilecek şekilde karyola ve somyalar üzerine yayılmalıdır.Barınma Yerleri Coğrafi ve teknik durum ve koşullar nedeniyle işçileri için konut sağlanması gerekebilir. İşçi barınma yerleri. demiryolu. başuçlarına. Ancak yemek yerlerine gitmesinde tıbbi sakınca görülen hasta işçilere. Koğuşlarda. yeteri kadar akarsulu lavabolar ve yıkanma yerleri bulundurulmalıdır. doktorun göstereceği lüzuma göre. küçük etajer veya komodinler konmalıdır. Barınma yerlerinin güneş ve hava alacak şekilde planlanması ve dış etkilere karşı korunmuş olması sağlanmalıdır. battaniye. tıraş olmaları için. asılması engellenmelidir. çalışanların yatarken veya kalktıklarında el. her gün havalandırılarak üstleri temiz örtü ile örtülmelidir. işyerlerinin gürültüsü. baca. Koğuşlardaki yataklar. İki katlı karyola ranza kullanıldığında. Koğuşlar. Sağlık ve teknik koşullara uygun bir şekilde inşa edilmeli ve bunlar. elbise vb. temiz bir halde bulundurulmalıdır. Koğuşlarda tavan yüksekliği 280 santimetreden aşağı olmamalı ve adam başına düşen hava hacmi. en az 12 metreküp olarak hesap edilmeli. korunaklı bir yere kurulmalı. katlar arasındaki yükseklik ile karyola somyaların genişliği 80 santimetreden az olmamalıdır. Koğuşlarda yatan işçi sayısı kadar. Tutuşturucu olarak benzol ve petrol gibi parlayıcı maddelerin kullanılmayacağı buralarda kalacaklara özellikle anlatılmalıdır. düzenek ve eklentiler bulunmalıdır. Koğuşlardaki yatak. yüz ve ayaklarını yıkamaları. Bekâr işçilere özgü binanın uygun bir yerinde veya yakınında. ayrıca koğuşlardaki havayı.

özel ve ayrı bir yerde iseler. Lavabo ve vestiyerler. Yıkanma yerleri. Buraların en az günde bir kere temizlenmesi ve yıkanması sağlanmalı ve duvarları. açık renkle boyanmalıdır. Kadın ve erkeklerin birlikte çalıştıkları işyerlerinde soyunma yerleri ayrı ayrı olmalıdır. Resmi Gazete: 10 Şubat 2004 – 25369). Duşlar İşçilerin işten çıkarken. işçilere. havadar. Kadın ve erkeklerin birlikte çalıştıkları işyerlerinde. temizlik ve silecek malzemesi bulundurulmalıdır. Duşta yıkanmak için. tabure ve benzeri eşya bulundurulmalıdır. mevsime göre yeteri kadar ısıtılmalı. Soyunma yerleri.korunma bakımından yeterli nitelikte olmalıdır. atölyelerden ayrı. bu sıcaklık 25 ⁰C den aşağı olmamalı ve yeterli şekilde aydınlatılmalıdır. kurmak ve çalışanların yararlanmalarına hazır bulundurmakla yükümlüdür. bakımlı. Yatak. gerektiğinde boyanabilir benzeri maddelerden yapılmalı. Baraka ve çadırlarda. duştan önce ve sonra kıyafetlerini değiştireceği yerlerin temiz ve düzenli olması gereklidir. Kadın ve erkek çalışanların birlikte çalıştıkları işyerlerinde. Baraka ve çadırlarda mangal. İşveren. Duş kabinleri. havalandırmaya elverişli ve soğuk mevsimlerde yeteri kadar ısıtılmış olmalı. üstte şapka ve altta ayakkabı konacak gözleri bulunmalı ve ortasında 2 elbise asmak için. maltız ve benzeri açık ateşler yasaklanmalıdır. Duş kabinlerinin taban ve duvarları. yeteri kadar battaniye. hava akımını sağlayacak şekilde kafesli veya çeşitli yerlerden delikli olmalıdır. duş ve lavabolara bitişik. yan duvarların ve kapıların yüksekliği 170 santimetreden az olmamalı. kadın ve erkek yıkanma yerleri. tozlu ve yorucu işlerden sonra ya da gerektiğinde çalışanların yıkanmalarını. Baraka ve çadırlarda. yere yatak sermek suretiyle yatmak engellenmelidir. iş elbiseleri ile harici elbiselerin ayrı yerlerde saklanabilmesi için. İşçilerin dolapları. işyerlerinin uygun yerlerinde yeterli kadar musluklu akarsu. özel bir çubuğu olmalıdır. gerekli önlemler alınmalı. birbirinden ayrı yapılmalıdır. kadın ve erkek duş kabinleri. işveren tarafından sağlanmalıdır. metal veya kolay temizlenecek malzemelerden. çalışanların çıkış yerlerine yakın bir yerde yapılmalı ve onların rahatça soyunup giyinmelerine elverişli genişlikte olmalıdır. İşyerlerinde soyunma yerleri. gerekli araçlar sağlanacaktır. temiz. karyola. nemli. 2 ayrı dolap verilmelidir (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. Soyunma yerlerindeki dolaplar. yan yana 2 bölmeli dolap verilmelidir. tehlikeli. kapıları. battaniye ve benzerleri temiz bir halde bulundurulup. duş tesisleri yapmak. işin özelliği bakımından yalnız el ve yüz temizliğinin yeterli olmadığı durumlarda veya kirli. sağlık koşullarına önem verilmelidir. Zehirli. kilitli olmalı ve temizlikleri. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. gerekli sabun ve benzeri malzeme. aydınlık ve sağlık koşullarına uygun olmalıdır. İşçilerin soyunma yerlerinin dışında soyunmalarına izin verilmemelidir. sıra. aydınlık. Yangın ve zehirlenmelere karşı. ranza ve benzerini sağlamak zorundadır. çalışanların gerekli şekilde örtünmeleri için. Dolapların yüksekliği. sandalye. gerektiğinde dezenfeksiyonu yapılmalıdır (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765). tozlu ve kirli işlerde çalışılan yerlerde. Duşlarda sıcak ve soğuk akarsuyun. temizlemelerini sağlamak için. Duş kabinlerinde yeterli havalandırmayı sağlayacak aspirasyon ve ventilasyon düzeneği kurularak. sürekli temizliği ve bakımı yapılmalıdır. Bunun sağlanamadığı yerlerde. gerekli tedbirler alınmak suretiyle sobadan yararlanılabilir. Soyunma Yerleri İşe gelen çalışanın gündelik kıyafetini çıkarıp iş giysilerini giyebileceği. koku ve pislik önlenmelidir. birbirinden ayrı bulunmalı ve çalışanların. Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765. Baraka ve çadırların ısıtılması için. İşveren. yerlerdeki kirli suların kolayca akması için. işverence verilmelidir. Soyunma yerlerinde işçiler için. Duşlarda 307 . dışarıdan görülmesi önlenmelidir. 150 santimetreden küçük olmamalı. iyi bir şekilde ayarlanacak durumda olması ve yeteri kadar basınçla akması sağlanmalıdır. yemek öncesi ve sonrası her ihtiyaç duyduğunda el ve yüzlerini yıkayıp temizlemeleri için. bunlara kapalı bir geçitle geçilmesi sağlanmalıdır. işveren tarafından hazırlanmış bir yönergeye göre yapılmalıdır. kolaylıkla temizlenebilen malzemeden yapılmalı. yeteri kadar elbise dolabı.

'nin atılması için üstü kenetli özel çöp kutuları bulundurulmalıdır. çukurun durumunu belirten bir işaret veya yazı konmalıdır. Açıktaki işyerlerinde çalıştırılan işçiler için. her 25 kadın işçi için de en az bir kabin (helâ) hesap edilerek. gerektiğinde kireç kaymağı ve benzeri kimyasal maddelerden de yararlanılmalıdır. insanların bulunduğu kapalı yerlere açılmayacak bir şekilde yerleştirilmeli ve gereği gibi havalandırılarak. her kullanmadan sonra temiz bir halde bulundurulması sağlanmalıdır. kabinler. su depolarından ve su geçen yerlerden uzak bir yerde kurulması sağlanmalıdır. Duş soyunma yerlerinde. işyerleri çevresinde uygun yerlerde yapılacak tuvaletler. yapılmalı. Taban ve duvarlar. düz yapılmış olmalı. Soyunma ve yıkanma yerlerinin temizliğinden. yıkanıp. özel dolaplarda bulundurulmalı. normal temizlik ve bakım dışında. Duşlar. Tuvaletlerde. İşyerlerinde yapılmış veya yapılacak tuvaletlerde. kadın ve erkek tuvaletleri. duşların kullanma zamanını. bir kabin ve pisuar. Resmi Gazete 10 Şubat 2004 – 25369). üstü ve etrafı kapalı barakalar şeklinde olmalı. işveren sorumlu olduğu gibi. Fosseptikler gıda maddelerinin depolandığı veya işlendiği yerlere 30 metreden daha yakın bir yerde yapılmamalıdır. koku çıkmasına karşı önlemler alınmalıdır. birbirinden ayrı olmalı ve günde en az bir kere iyice yıkanarak. çatıya kadar yükseltilmiş şapkalı havalandırma bacası. Tuvaletler İşyerlerinin uygun yerlerine çalışan sayısı göz önüne alınarak yeter sayıda tuvalet yapılmalıdır. İşveren. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’ne göre 100 kişiye kadar işçi çalıştıran işyerlerinde 30 erkek işçi için. Tuvaletlerin yeterli ve uygun bir şekilde aydınlatılması sağlanmalıdır. şartlarını ve çalışanların sırasını düzenlemelidir. 308 . Duvar yüzeyleri. saatini. Kadın ve erkek çalışanların birlikte çalıştığı işyerlerinde. yararlananların görevidir. su geçirmez seramik. ayrı ayrı düzenlenmelidir. kurutulup. Yaşam yerlerinden uzakta yapılan çalışmalarda ve inşaat işlerinde. kapılar iyi bir şekilde kapanmalıdır. İşçiler de bu tuvaletleri kullanmak zorundadırlar(İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765.İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. Erkek ve kadın işçilerle 18 yaşından aşağı çocuk çalışanların yıkanma günü ve saatleri. ancak kanalizasyon tertibatı ve bağlantısı olmayan yerlerde izin verilmelidir. iyice temizlenmedikçe bir başkasına kullandırılmamalıdır.kullanılmak üzere. fayans gibi maddeden. Kokuları uygun bir şekilde giderilmiş olmalıdır. boyalar açık renklerden seçilmelidir. kirli havlu ve benzeri malzeme için.100 den sonrası için her 50 kişiye 1 tane hesabı ile helâ bulundurulacaktır. kullanılmış olanları. Atık su düzeneği yürürlükteki mevzuata uygun olarak döşenmeli ve fosseptiklere. işveren tarafından sağlanmış temiz havlu ve peştamallar. iyice yıkanıp temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. özel sepetler ve kâğıt. her 15 günde bir. geçici olarak yapılan tuvaletlerin. içlerinde musluklu kaplarda temizlik suyu bulundurulmalı ve çukurlarına her gün bol miktarda sönmemiş kireç tozu dökülmelidir. temiz tutulması da. Tuvalet çukurlarının toprakla örtülmesi durumunda. sifon gibi kokuya karşı alınan önlemlerle birlikte. çöp vb. rezervuar.

doğranmış et vb. fayansları sağlam mı)? 38 Kilerde kuru gıda. temiz ve ütülü mü? 18 Personelin yedek iş giysisi var mı? 19 Dışarıda giyilen giysiler ve ayakkabılarla mutfağa giriş engelleniyor mu? 20 Mutfakta sigara içiliyor mu? Soğuk Depolamada Hijyen 21 Soğuk depo ya da buzdolabı var mı. kıyma. nin üzeri kapak. eller hijyenik şekilde yıkanıyor mu? 14 Ellerinde küçük kesik ve yaralar su geçirmez bantlarla kapatılmış mı? 15 Ellerinde enfekte yara.Mutfak Hijyen Denetleme Formu No Denetim sorusu E Mutfak Yemekhane Girişi Genel Hijyen Denetimi 1 Ortalıkta kötü koku var mı? 2 Duvarlar kolay temizlenebilir malzemeden yapılmış mı? 3 Duvarlar temiz mi? 4 Duvarlarda örümcek ağları var mı? Personel Hijyeni 5 3 ayda 1 düzenli portör muayeneleri yapılıyor mu? 6 En az 6 ayda 1gaitanın mikroskobik incelemesi yapılıyor mu (parazit yumurtası 7 En az yılda 1 boğaz. temizlik maddelerinin konulması önlenmiş mi? 40 Kilerde saklanan yiyeceklerin zeminle ve duvarla teması önlenmiş mi? 41 Kilerden gıda maddesi çıkışında son kullanım tarihlerine bakılıyor mu. bere. taranmış mı? 11 Üst solunum enfeksiyonu olanlar geri hizmete çekiliyor mu? 12 Her gün işe başlamadan. konserve. folyo ya da filmle kaplanmış mı? 24 Et tavuk gibi yiyecekler diğer yiyeceklerden ayrı tutuluyor mu? 25 Dolapta pişmiş yiyecekler çiğ yiyeceklerden ayrı tutuluyor mu? Kuru Depolama-Kilerde Hijyen 26 Kuru depo veya kiler var mı? 27 Kilerde çalışır termometre var mı? 30 Bu alanın sıcaklığı 15-20 ⁰C arasında tutuluyor mu? 31 Kilerin havalandırması yeterli mi? 32 Depo veya kilerde su veya kalorifer borusunun geçmemesi sağlanmış mı. temiz mi? 37 Duvar ve tavanlar bakımlı ve temiz mi (boyası. şeker. gözle görülür şekilde temiz mi? 22 Bunların iç sıcaklığı 4-5 ⁰C’nin altında tutuluyor mu? (Termometre var mı?) 23 Saklanan yemeklerin. eller hijyenik şekilde (aldığı el yıkama eğitimine uygun-sıcak sabunlu su ile. bilek hizasından başlayarak. yanık bulunanlar geri hizmete çekiliyor mu? 16 Mutfak personeli temiz ütülü ya da disposable kep veya bone kullanıyor mu? 17 Personelin iş giysileri açık renkli. tırnak araları fırçalanarak) yıkanıyor mu? 13 Çiğ yiyecek ellendikten sonra eller hijyenik şekilde yıkanıyor mu? Her tuvalet çıkışında. geçiyorsa yalıtılmış mı? 33 Kiler kapısının pişirme bölümü dışında nemden etkilenmeyecek bir yere açılması sağlanmış mı? 34 Kilerin güneşten etkilenmesi önlenmiş mi? 35 Kilerdeki raflar bakımlı ve gözle görülebilir şekilde temiz mi? 36 Zemini temizlenmesi kolay bir malzemeden yapılmış mı. çamaşır suyu vb. parmak araları iyice ovularak yıkanarak. (kilere ilk giren ilk çıkar ilkesine uyuluyor mu)? Yiyecek Hazırlama Bölümünde Hijyen 42 Yalnız etlerin hazırlanmasına ayrılmış tezgah var mı? 43 Yalnız sebzelerin hazırlandığı ayrı tezgah var mı? 44 Yalnız hamur işi gıdaların hazırlandığı tezgah var mı? 45 Bütün tezgahlar bakımlı ve temiz mi? 46 Tezgahların duvarla birleşme yerleri aralıksız ve düzgün yapıda mı? H Düşünceler 309 . tuz. baharat dışında gıda maddesi var mı? 39 Kilere deterjan. sabun. burun ve gaita kültürü yaptırılıyor mu? 8 En az yılda 1 akciğer grafisi çektiriliyor mu? 9 Personelin tırnakları kesilmiş ve araları temizlenmiş mi? 10 Personelin saç ve sakalları kesilmiş.

77 Personel için temiz ve yeterli kapasitede duş.47 48 Et doğrama tablası (tahta-polyamid) var mı? Yüzeyi düzgün mü? Et doğrama tablası ahşapsa. yıkanıp durulandıktan sonra tuzlanıyor mu? Polyamidse dezenfekte ediliyor mu? 49 Et kıyma makinesi her gün sabunlu sıcak suyla yıkanıp. yumurta alırken. etlerin damgalı olmasına. tezgâh. kapasitesi yeterli mi. paslı ve deforme olmamasına dikkat ediliyor mu? 76 Her 10-12 çalışan için 1 tuvalet düşecek şekilde. kış aylarında 22 ⁰C) uygun mu? 69 Yeterli havalandırma var mı? 70 Büyük fırın. sebze ve meyvelerin taze ve berelenmemiş olmasına. gözle görülür şekilde temiz mi? 67 Aydınlatma yeterli mi? 68 Ortamın sıcaklığı çalışma koşullarına (yaz aylarında18 ⁰C. banyo var mı? 78 Tüm alanlarda soğuk ve sıcak akarsu var mı? 79 Tüketilen suyun miktarıyla orantılı sıklıkta laboratuvar kontrolü yapılan temiz ve sağlıklı su kullanılıyor mu? 310 . dezenfekte ediliyor mu? 50 Sebze doğrama tablası var mı. kırık-çatlak olmamasına. yiyecek üretim ve depolama alanlarından uzak tuvalet(*) var mı? (*) Tuvalet denetimiyle ilgili form bir sonraki ekte verilmiştir. arkaları ve alt kısımları temiz ve bakımlı mı? 71 Üretim alanlarında yalnız el yıkama amaçlı lavabo var mı? 72 Laboratuvar kontrolü için her yemekten örnek alınıp. soğutucuda 48 saat saklanıyor mu? 73 İçinde yemek bulunan tencereler kapalı tutuluyor mu? 74 Taze sebze ve meyveler akarsu altında iyice yıkanıyor mu? 75 Satın alma aşamasında. konserve alırken. yüzeyi düzgün mü? 51 Sebze yıkama evyeleri bakımlı ve temiz mi? Yemek Pişirme Alanında Hijyen 52 Ocak başlarında yeterli emiş yapan davlumbaz var mı? 53 Kullanılan tencereler paslanmaz çelikten yapılmış mı? 54 Pişirme kapları düzgün yapıda ve temiz mi? Bulaşıklar ve Çöpler 55 Kazan ve büyük kapların yıkanması için ayrı bir bölme veya bulaşıkhane var mı? 56 Büyük kapların yıkandığı havuzun yıkama ve durulama bölmeleri var mı? 57 Kazanlar ve kaplar sabunlu sıcak suyla yıkandıktan sonra akarsu altında durulanıyor mu? 58 Bulaşık alanında suyun kolay akmasını sağlayacak yeterli eğim verilmiş mi? 59 Bu alandaki mazgallar yeterli mi? 60 Çöp toplamada plastik ya da paslanmaz çelikten kapaklı çöp bidonları kullanılıyor mu? 61 Çöp bidonlarının içine çöp poşeti yerleştiriliyor mu? 62 Genel çöplerin toplandığı alan izole edilmiş mi. (ya da tavana kadar) açık renk fayansla kaplanmış mı. sadece sebze doğrama amacıyla mı kullanılıyor. sızıntılar önlenmiş mi? Diğer 63 Personel için mutfak. ocak vb. tuvalet ve depolama alanlarının dışında ve uzağında temiz ve tüm çalışanlara yetecek kadar soyunma yerleri var mı? 64 İş giysilerinin yıkanıp ütülenebilmesi için gerekli koşullar sağlanmış mı? 65 Genel olarak tüm zemin sağlam mı. kutuların bombeli. temiz mi? 66 Duvarlar en azından 2 m.

“temiz tuvalet” kampanyası bilgilendirme formundan uyarlanmıştır. 10=en iyi) Temizlik sorumlusu (Adı soyadı. yeri: No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 Denetim sorusu Duvarlar temiz mi? Örümcek ağları alınmış mı? Çerçeve ve kapılar boyalı mı? Kapılar lekesiz mi? Kapı kilitleri düzgün çalışıyor mu? Kapı kolları temiz mi? Camlar sağlam mı? Camlar temiz mi? Aydınlatma sistemi eksiksiz çalışıyor mu? Elektrik anahtarı temiz mi? Ayna sağlam mı? Ayna lekesiz mi? Musluklar düzgün çalışıyor mu? Musluklar lekesiz mi? Rezervuarlar düzgün çalışıyor mu? Klozet kapakları sağlam mı? Klozetler temiz mi? Pisuarlar düzgün çalışıyor mu? Pisuarlar temiz mi? Lavabonun su tahliyesi çalışıyor mu? Lavabo lekesiz mi? Sıvı sabun var mı? Tuvalet kâğıdı var mı? Kâğıt havlu veya makine var mı? Çöp sepetleri lekesiz mi? Su kesintisine önlem alınmış mı? Temizlik malzemeleri tamam mı? Kontrol çizelgesine uygun temizlik yapılıyor mu? Havalandırma yeterli mi? Kötü kokular giderilmiş mi? Yer karoları sağlam mı? Yerler temiz mi? Kadın tuvaleti var mı? Özürlü tuvaleti var mı? Tuvaletlerin çevresi temiz mi? Bir önceki denetimde saptanan aksaklıklar giderilmiş mi? Genel görünüm puanı (1’den 10 Kadar-1=en kötü. 311 .TUVALET DENETLEME FORMU (*) Tuvalet no. imzası) (*) “Temizlik Rayında-TCDD ve OPET el ele. Sağlık ve Temizliğe” Projesi. imzası) Denetim tarihi: E H Düşünceler Denetimi yapan (Adı soyadı.

03 6 4.1 0.25 2 5 12 2 12 2 22 4.5 3 7.1 0.1 2 2 0.69 2011737 2034665 3 2 2 0.23 0.03 7 0.tert 4-Amino bifenil 2-Amino etanol 2-Amino-etanol 2-Amino naftalin-1-sülfonikasit 2-Amino piridin 2-Amino propan ү-Amino propil trietoksisilan Amitrol Amonyak (anhidroz) Amonyak Amonyum 312 .3 30 20 0.1 0.25 0.25 0.2 0.5 0.5 2 12 1.25 0.3 0.06 0.9 12 0.1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 2 8.4 0.9 12 55 10 240 2005215 2316353 2156476 2317865 1344-28-1 10043-013 7429-90-5 628-63-7 625-16-1 92-67-1 141-43-5 141-43-5 81-16-3 504-29-0 75-31-0 919-30-2 61-82-5 7664-41-7 1336-21-6 7727-54-0 Akrilamit Akrilik asit Akrilo nitril Akrolein (Akril aldehit) Aldrin (Toz) Alfa naftiltioüre (Toz) Allil alkol Allil amin Allil glisidileter Allil klorür Allil propildisülfit Alüminyum çözünür tuzları Alüminyum alkilleri Alüminyum dumanı Alüminyum oksit Alüminyum sülfat Alüminyum toz Amil asetat Amilasetat .3 5 10 15 2 2 2 2 15 4 CAS (2) 124-04-9 111-69-3 107-02-8 0.5 5 2054833 2048814 2054833 2747617 2008609 5.8 0.5 5 6 1 0.8 5 12.9 45 8.03 59 4 0.2 0.6 0.1 0.4 0.8 24 25 2 1 2 Maddenin Adı Adibik asit (Adipik asit) Adiponitril Akrilaldehit 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.5 5 12 3 2 28 0.8 0. 8 saat 15 dk.25 1.25 0.007 270 100 540 10 530 150 800 100 525 12 2 2 5 10 10 10 1 50 170 100 540 10 50 270 100 540 2 3 0.1 2 5 4 2 2 5 5 4.5 5 6 5.5 0.1 6 2 12 0.7 22 45 0.1 6 15 0.75 4. T.25 0.5 1.06 20 14 50 36 50 35 2 12 0.22 7.2 8 2.3 6 4.2 2 5 2 12 4 10 2 6 4.25 0.7 12 3 18 5 12 2062158 79-06-1 79-10-7 107-13-1 107-02-8 309-00-2 2034707 2034639 2185507 107-18-6 107-11-9 106-92-3 107-05-1 2179-59-1 10 1 2 45 3 12 2 10 100 50 0.Pat. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 2034534 0.001 1 3 0.8 5 0.25 5 4.EK-4 ÜLKEMİZDE VE BAZI AVRUPA ÜLKELERİNDE ÇALIŞMA ORTAMINDAKİ BAZI MADDELERİN MAK DEĞERLERİ FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 EINECS (1) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.5 5 15 2.25 4.05 0.12 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 2 9 0.5 5 0.

5 0.5 10 5 50 5 2008352 50-78-2 98-86-2 67-64-1 75-86-5 75-05-8 2324909 2176178 2016761 2 0. anhidriti Asetik asit (Aset asidi) Aset asidi amil esteri Aset asidi bütil esteri (n-Butil asetat) Aset asidi etil esteri (Etil asetat) Aset asidi heksil esteri (Metil amil asetat) Aset asidi metil esteri (metil asetat) Aset asidi propil esteri (n-propil asetat) Asetilen tetra bromür Asetil salisilik asit Asetofenon Aseton Aseton siyan hidrin Asetonitril Asfalt [asphalt petroleum) fumes as benzene-soluble aerosol] Atrazine Azinfos-metil Azot dioksit Azot monoksit Azot triflorür Bakır tozu 313 .5 0.Pat.01 0.1 0.5 0.5 2017063 2319019 10 10 4 0.6 2332710 8052-42-4 1912-24-9 86-50-0 10102-440 10102-439 7783-54-2 744-50-8 Maddenin Adı Amonyum perfloro octanoat Amonyum dikromat Amonyum sülfamat (Toz-Ammat) Amoyum klorür dumanı Anilin p-Anisidin Antimon (Toz) Antimon hidrür Antu (1-naftiltiyoüre) Arsenik asit Arsenik ve inorganik bileşikleri Arsin (Arsenik hidrür) Aset aldehit Asetik anhidrit Asetik asit.01 0.3 0.01 25 5 15 46 23206663 2008368 2035648 0.2 9.3 0.5 5 0.1 10 10 10 0.03 45 8 0.06 11 29 3 10 0.2 91 21 5 20 0.1 0.05 50 5 2005807 CAS (2) 3825-26-1 7789-09-5 7773-06-0 12125-02-9 62-53-3 104-94-9 7440-36-0 7803-52-3 86-88-4 7778-39-4 7440-38-2 7784-42-1 75-07-0 108-24-7 520-45-6 64-19-7 141-78-6 10 100 150 400 25 525 710 1400 79-20-9 5 500 40 5 0.5 0.5 0.5 15 0.7 0.1 0.5 0.5 0.1 2 7. 8 saat 15 dk.01 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2318717 2005393 2032542 2311465 2 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.2 180 0.05 10 20 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.05 200 5 0.2 5 9 10 29 1 3 5 10 2 0.26 2 0.2 360 20 0.01 25 2 0.51 0.16 25 21 0.7 0.5 0.2 0.7 0.1 0.25 0.7 30 1 5 9.05 10 10 20 2 7.5 4 15 1.5 0.05 0.EINECS (1) 15 7.02 5.01 0.3 0.5 10 0.2 3 25 1 30 10 30 6 70 1210 50 200 200 1 5 1000 40 300 610 840 14 20 10 2400 1 70 2000641 2044191 2006622 5 49 3. T.05 5 10 10 25 25 46 21 37 0.5 0.1 0.3 0.1 5 19 1 0.05 100 0.8 0.05 0.1 0.2 5.7 6 10 20 0.

5 0. hidrat Bakır-(II)-oksit Bakır-(II)-sülfat Bakır-(II)-sülfat.5 2.005 9. monohidrat Baryum hidroksit.1 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.5 0.5 2. T.1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.008 10 500 1 2.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.05 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0. oktahidrat Baryum klorür Baryum klorür. pentahidrat Bakır etil hekzanoat Bakır klorür Baryum (Ba olarak çözünür bileşikleri Baryum diborat Baryum hidroksit.6 0.04 1 3.5 0.005 5 0.5 0.5 0.Pat. dihidrat Baryum kromat Baryum nitrat Baryum oksit Baryum sülfat Benomyl Benzen Benzen-1.04 5 2.5 -0.5 0.25 5 1.83 1 20 10 10 10 3.5 0.8 61 0.8 20 64 0.04 5 0.5 0.5 0.2.EINECS (1) CAS (2) 2311596 7440-50-8 7758-89-6 1317-39-1 544-92-3 1111-67-7 10380-28-6 12069-69-1 7447-39-4 10125-13-0 1338-02-9 3251-23-8 1332-40-7 1317-38-0 7758-98-7 7758-99-8 2221-10-9 1344-67-8 0.25 0. dihidrat Bakır-(II)-naftenat Bakır-(II)-nitrat Bakır-(II)-oksiklorür.8 1 10 3.6 0.04 5 62 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par. 8 saat 15 dk.8 2000 5 0.2 2317844 2007537 13701-592 22326-552 17194-002 1361-37-2 10326-279 10294-403 10022-318 1304-28-5 7727-43-7 17804-352 71-43-2 1 2090080 2109337 0.001 5 0.25 0.3-dikarbonitril Benzidin Benzil asetat Benzin Benzil klorür Benzoilklorür 0.9 314 .12 2028536 2027108 552-30-7 626-17-5 92-87-5 140-11-4 8006-61-9 100-44-7 98-88-4 Maddenin Adı Bakır dumanı Bakır-(I)-klorür Bakır-(I)-oksit Bakır-(I)-siyanür Bakır-(I)-tiyosiyanat Bakır-(II)-8-Hidroksi kinolin Bakır-(II)-Hidroksi karbonat Bakır-(II)-klorür Bakır-(II)-klorür.4 29 3.2anhidrit Benzen-1.4-trikarbonikasit-1.5 0.25 0.

5 200 5 1000 1 11 23 5.5 5 0.1 0.05 0.2 1.5 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.005 0.7 1000 6200 1000 6100 1000 6100 1000 6100 1.005 0.2 1100 20 6200 5. 8 saat 15 dk.3 0.7 0.66 0.3 1075 4 0.005 0.014 5 0.1 1 1 0.005 0.8 2336579 2315695 2317781 3 3 0.4 0.1 0.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.7 10 23 5.1 31 8.03 0.0021 0.003 0.5 1935 50 0.1 0.7 0.002 0.5 75 75 2400 230 5.3 1.7 1 10 5 5 7 10 14 10 15 5 22 0.1 1300 16 1300 39 0.1 3 1 5 0.4 2008263 2008876 11129138 1303-86-2 10294-334 7637-07-2 7726-95-6 314-40-9 74-96-4 75-25-2 74-97-5 74-83-9 7789-30-2 75-63-8 75-26-3 1000 1000 800 1900 50 100 300 150 100 10 150 300 35 450 2200 2200 10 500 50 0.003 0.45 0.5 0.9 150 150 1000 75 1.2 1 0.3-Bütadien 1.7 8000 5 0.1 0.7 0.4'-tetraltetraamin 4.05 10 10 5 0.73 6175 106-99-0 1 800 50 0.4 0.1 0.3 0.001 0.16 1 0.0048 2 0.1 0.5 150 22 1200 150 1.3-Bütadien Bütan Bütan-1.45 0.5 200 1 0. T.5 250 10 0.66 33 0.9 300 106-97-8 110-63-4 71-36-3 Maddenin Adı p-Benzokinon Benzopiran Benzopiran Berilyum (Toz) Berilyum tozu ve bileşikleri Bifenil Bifenil-3.8 0.Pat.001 0.03 5 28 5 27 10 5 3 0.1 0.5 0.3 10 10 10 1 10 1 3 1 0 1 3 1 3 0.4 0 0.1 0.002 0.5 100 315 .005 10 200280 7440-41-7 92-52-4 91-95-2 119-93-7 111-96-6 117-81-7 542-88-1 56-35-9 1304-82-1 10 1 1 10 2.3 0.7 0.002 0.1 0.1 1000 0.5 100 1.2 1.6 230 230 2 800 4.4 0.002 0.2 1900 150 1.001 5 0.4'-Bi-o-toluidin Bis(2-etilhekzil) eter Bis(2-etilhekzil) ftalat Bis( kloro metil) eter Bis (tribütil çinko) oksit Bizmut tellur Bizmut tellur selenyum ekli Bor hidrür Bor oksit Bortribromür Bortriflorür Brom Bromacil Bromoetan Bromoform (Tribromometan) Bromoklorometan Bromometan Bromopentaflorür Bromotriflorometan Brompropan Bütadien 1.4. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.2 0.5 5 200 1100 200 1050 200 1050 200 1050 5 20 0.001 0.1 0.5 50 50 2.45 2021635 2021106 2027286 2039244 2042110 0.6 3.1 0.9 308 154 2034508 2034487 2037865 2007516 2037053 109-795 2011585 1.1 0.EINECS (1) CAS (2) 2034052 106-51-4 2000285 50-32-8 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.01 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.3'.3 1.001 0.2 10 3 1.003 0.002 1.4-diol Bütan-1-ol 34 11 2400 200 310 15 5 1000 50 100 78-92-2 15892-236 Bütan-1-tiyol Bütan-2-ol (±)-Bütan-2-ol 0.002 0.1 0.

5 100 50 15 475 333 101.2 Maddenin Adı (R)-Bütan-2-ol (S)-Bütan-2-ol 2-Bütenaldehit Ter-Bütanol (Trimetilkarbind) Bütanon 2-Bütanon trans-2-Bütenal Bütil akrilat n-Bütil akrilat t-Bütil akrilat Bütil aldehit Bütil alkol n-Bütil amin (1-Aminobütan) n-Bütil amin ter-Bütil amin sek-Bütil amin n-Bütil asetat ter-Bütil asetat Bütil benzil ftalat 2-sek-Bütil fenil metil karbamat 2-sek-Bütil fenol 4-ter-Bütil fenol 4-ter-Bütil toluen Bütil glikol (2-Butoksietapol) n-Bütil glisid eter n-Bütil glisidil eter (BGE) Bütil kloro format n-Bütil laktat n-bütil metakrilat (ter-Bütil) metil eter Bütil merkaptan p-t-Bütil toluen sek-Bütil asetat 2-ter-Bütoksi etanol 2-Bütoksi etanol 2-Bütoksi etil asetat 2-(2-Bütoksi etoksi) etanol 100 10 67.Pat.5 60 0.87 53 53 53 2 11 10 53 2046466 123-73-9 106-63-8 141-32-2 1663-39-4 123-72-8 20 5 150 200 710 950 200 940 150 710 15 100 5 5 5 5 5 150 150 15 15 15 710 710 3 150 150 300 15 15 5 720 720 200 200 15 960 960 150 200 724 966 200 965 2036992 2368134 2377327 2046581 2008881 5 5 5 100 20 15 15 15 480 96 2079884 2231888 2028080 2026790 5 10 60 50 50 5.1 2 2 2 0.34 2054807 0. 8 saat 15 dk.2 133 30 147 0.3 10 10 10 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.5 6.3 200 1 2 64 11 10 53 2 6 2 6 600 300 900 1200 200 300 590 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 50 150 75 230 50 150 75 230 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.08 10 2426-08-6 2097505 592-34-7 138-22-7 97-88-1 1634-04-4 50 5 25 40 30 145 144 2033001 100 966 2039050 2039333 2037729 100 105-46-4 7580-85-0 111-76-2 112-07-2 112-34-5 20 20 10 98 133 67.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 5 10 62 20 25 5 50 35 60 150 25 710 120 150 720 200 960 200 30 180 10 120 140 61 1 25 5 40 31 6.5 316 .87 2046471 CAS (2) 4221-99-2 14898-794 123-73-9 2011590 78-93-3 2046471 0.08 1 240 6 270 30 0.6 5 180 10 10 480 200 950 25 30 109-73-9 75-64-9 13952-846 123-86-4 540-88-5 85-68-7 3766-81-2 89-72-5 98-54-4 98-51-1 5 30 0.29 11 11 11 0. T.EINECS (1) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.

1 0.Pat.05 0.1 0.1 1 0.05 0.15 0.1 0.5 3.5 5 0.11 0.3 0.11 3 870 100 0.001 0.1 0.2 50 0.1 100 2 0.6 0.3 0.1 0.1 5 0.1 0.35 180 0.8 0.01 0.01 10 0.78 14 4 0.01 0.1 0.081 0.6 1 8.5 3.1 2008609 2197727 2035098 333-41-5 334-88-3 10024-972 523-31-9 94-36-0 19287-457 300-76-5 75-61-6 96-12-8 106-93-4 102-81-8 2528-36-1 84-74-2 107-66-4 Maddenin Adı Civa alkil bileşikleri Civa organik bileşikleri Civa ve inorganik bileşikleri Civa-(I)-iyodür Civa-(II)-diklorür Civa-(II)-nitrat Civa-(II)-sülfat Çinko klorür (dumanı) Çinko oksit (dumanı) Çinko sterat DDT Dekaboran Dekan Demeton Demeton-metil Demir oksit Demir penta karbonil Diallil ftalat 4.2 100 0.1 3 860 0.1 4.2 1.34 92 2083445 2023276 2429406 5 0.1 0.8 0.01 0.2-Dibromometan 2-Dibütilaminoetanol Dibütilfenilfosfat Dibütilftalat Dibütilhidrojenfosfat 0. 2 pentanon) Diazinon Diazometan Diazotdioksit Dibenzilftalat Dibenzoilperoksit Diboran Dibrom Dibromodiflorometan 1.11 3 872 0.8 3 0.4 90 3 5 0.05 0.05 65 0.1 100 25 14 0.2 50 0.3 0.9 3.05 0.7 3 26 1 3.1 0.1 2008855 0.1 100 29 0.5 4 1 5 2 10 2000243 2417118 0.3 350 0.1 3 870 5 0.01 0.01 0.3 1 5 5 1 10 0.8 0.5 5 100 180 3 5 0.3 150 0.01 0.05 0.6 3.82 0.25 3 0.76 0.34 6 1300 5 0.01 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2311067 0. T.8 2366708 2050163 2126588 2151750 2151169 2154814 0.8 14 3.1 0.1 3 860 0.15 0.4'-Diamino-difenil-metan Diantimontrioksit Diarsenpentaoksit Diarsentrioksit Diaseton alkol (4-Metil.25 0.1 0.05 0.7 2 17 317 .01 1 3.025 0.05 0.1 240 7439-97-6 7783-30-4 7487-94-7 10045-940 7783-35-9 7646-85-7 1314-13-2 557-05-1 50-29-3 17702-419 34464-385 8065-48-3 8022-00-2 1309-37-1 13463-406 131-17-9 101-77-9 1309-64-4 1303-28-2 1327-53-3 0.05 0.01 1 0.1 0.05 1 5 10 1 0.2-Dibromo-3-kloropropan 1.1 0.1 100 0.EINECS (1) CAS (2) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.81 5 0.5 0.2 50 0.05 0.5 0.025 1 5 0.1 0.6 5 8.1 0.1 0. 8 saat 15 dk.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 0.3 1 0.3 1 0.05 0.1 2 100 0.5 3 8.5 0.5 5 0.25 1 5 10 1 0.3 0.1 0.1 860 190 0.05 1 0.1 0.76 0.5 0.6 2063738 0.5 0.1 0.05 0.

2 3 0.25 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.003 318 .EINECS (1) CAS (2) 2004845 60-57-1 2037163 109-89-7 2030571 100-37-8 2 9.08 5 250 0.03 1 2 14.6 10 49 2 9.02 0.2 2152361 2152424 1314-56-3 1314-80-3 2044275 2036217 2319789 120-80-9 123-31-9 05077783 84-69-5 2479771 2035585 2035606 0.5-dimetilhidantoin Dikloretileter 1. T.O-Dietil-O-(1. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.25 5 15 10 30 25 75 5 25 10 50 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.2-Dihidroksi benzen 1.2 1310 0.4 0.2-Diklorobenzen 1. 8 saat 15 dk.6 0.4 2024259 2034005 95-50-1 106467 300 450 2011936 91-94-1 Maddenin Adı Dieldrin Dietilamin 2-Dietilaminoetanol O.3'-Diklorobenzidin 0.4-Diklorobüt-2-en Diklor difenil trikloretan (DDT).Pat.8 5 22 0.025 0.025 0.16 20 0.005 0.4.05 5 21 200 20 850 5 250 0.5 10 45 2 5 23 2 860 10 7 1 1 7.05 0.6-dihidro-6-okso-1fenilhidrazin-3-il)-tiyofosfat Dietileter Dietilftalat Dietilsülfat Difenilamin Difenileter Diflordibrommetan Difosforpentaoksit Difosforpentasülfür Diglisidileter (DGE) Diheptilftalat (tüm izomerleri) 1.2 5 7.01 20 1050 0.4-Dihidroksibenzen Dihidrojen selenür Diizobutil ftalat Diizobütil keton Diizodekzilftalat Diizononil ftalat Diizooktil ftalat Diizopropilamin Diizopropileter Diizosiyonat toluen Dikloroasetilen 1.(Toz) 1.1 0.2 5 250 21 1060 310 0.01 **2042587 118-52-5 0.3-Diklor-5.005 1 3 3 3 20 1050 0.3-Diklorobenzen 1.03 0.Diklorobenzen o-Dikloro benzen p-Dikloro benzen 3.2 100 5 1 100 1 1 0.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.7 0.17 3 20 2 5 20 2 2.2 20 20 122 122 50 50 306 306 50 75 0.25 2042985 2004672 2015506 2005896 2045394 2029812 3 0.02 0.5 5 20 2 5 2 50 3 290 0.2 15 90 0.1 5 7 3 3 5 10 21 1 308 200 616 400 1200 5 10 7.1 119-12-0 60-29-7 84-66-2 64-67-5 122-39-4 101-84-8 0.25 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.39 26761-400 28553-120 27554-263 108-18-9 108-20-3 26471-625 7572-29-4 541-73-1 764-41-0 0.07 0.1 0.

2-Dikloroetan 1.5 5 5.2'-Dikloro-4.4'-metilendianilin Diklormonoflormetan 2. 8 saat 15 dk.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.2-Dikloroetilen cis-Dikloroetilen trans-Dikloroetilen 2.4-Diklorofenoksi asetik asit (2.6 110 517 1000 7100 1300 9200 1 1000 5.11 1 1000 650 0.N.1 0.01 1000 2 75 10 10 350 9500 10 75 4200 10 60 350 0.5 1.4-Diklorofenoksi asetik asit 1.1 0.02 350 0.2-Dimetilbütan 3.5 1.4 25 2044935 2048264 2054943 2019338 2088265 5 5 25 10 50 121-69-7 127-19-5 75-83-2 79-29-8 108-84-9 562-49-2 Maddenin Adı 2.9 7110 1250 8890 2018659 2009361 2087502 2087921 2481340 2038701 2009377 2465622 2023611 2005477 2009230 1 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.22 43 350 30 0.2-Dikloropropiyonik asit Diklorotetrafloroetan α.2-Dimetilbütan 1.1 30 1 1 1 0.1-Dikloro-1-nitroetan 1.1.06 80 880 0.22 0.1 6 7000 2 75 1 1 1 500 1 12 350 5 5 6 3500 10 75 10 60 350 20 120 20 120 560 2 75 1 10 12 352 4.015 5 0.4-D) Dikloroflorometan Diklorometan Diklorometilbenzen 2.α-Diklorotoluen 2.11 1 60 350 0.5 1 0.1 2046974 25 10 720 720 300 36 20 72 5 94-75-7 594-72-9 78-87-5 542-75-6 26952-238 75-99-0 76-14-2 98-87-3 95-73-8 62-73-7 141-66-2 2764-72-9 85-00-7 94021-768 4032-26-2 124-40-3 2 3.1 0.11 0.1-Dikloroeten 1.25 0.3-Dimetilpentan 50 300 50 300 5 50 30 300 500 500 50 300 1800 1800 300 1200 630 630 75 500 2300 2300 450 2100 50 300 200 200 50 319 .3-Dikloropropen Dikloropropen 2.25 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 10 59 5 30 1000 5000 1000 4950 100 4950 100 412 100 400 5 20 10 40 50 200 2 8 5 20 200 800 200 790 250 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 30 500 2475 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 30 10 59 1000 5000 1300 6500 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 30 10 60 1000 4115 1250 5145 1010 2008698 2008389 2498548 2030498 75-43-4 75-09-2 29797-408 101-14-4 10 100 5 10 75 0. Dimetilasetamid 2.EINECS (1) 2029189 2008939 2008635 2034445 2098540 2034581 1 2 200 4 8 790 10 10 200 200 200 41 40 800 800 800 20 20 250 250 250 82 80 1000 1000 1000 5 5 200 20 20 807 CAS (2) 111-44-4 75-71-8 75-34-3 107-06-2 75-35-4 540-59-0 156-59-2 156-60-5 10 50 100 0. T.2'-Dikloro-dietileter Diklorodiflorometan 1.02 40 180 1000 500 10 4200 1740 10 35 40 122 10 100 40 350 20 250 0.67 10 50 0.5 1 1000 0.N-Dimetilanilin N.5 0.2-Diklorovinil dimetilfosfat Dikuat Dikuatbromür Dikuatdihidroksit Dikuatklorür Dimetilamin Dimetilanilin N.5 50 0.Dikloroetan 1.8 5 9.91 0.5 5 5 25 25 5 25 5 25 10 3 1.2-Dikloropropan 1.9 7100 0.02 0.25 0.4-Diklorotoluen Diklorovos 2.5 0.11 0.Pat.3-Dimetilbütilasetat 3.01 43 177 0.

25 0.2 25 0.003 0.15 1 1 3100 1000 2006643 2037142 2039218 67-68-5 109-87-5 111-92-2 25154-545 528-29-0 100-25-4 99-65-0 0.Pat.052 1000 1000 0.5 2073437 2364124 2010581 0.5 5 5 73 0.3'-Dimetoksibenzidin Dimetileter N.1 270 360 100 540 50 0.1-Dimetilpropilasetat Dimetiletoksisilan Dimetilpentan 2.2 1 1 0.01 3 150 0.1 0.2 160 3200 29 3100 1000 3200 1300 5 1000 3165 0.1 250 0.25 2100 2100 25 0.2-Dimetilpentan 2.05 3000 0.5 270 2.2 0.5 2.025 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2024458 2008640 50 2009068 50 540 6.2 0.2 1050 40 0.2-Dinitrobenzen 1.5 1000 5 3000 0.15 0.04 1000 0.01 0.2 1100 320 1400 2121218 123-91-1 20 78-34-2 2038696 111-43-3 Maddenin Adı 3.EINECS (1) CAS (2) 2021090 119-90-4 2040658 115-10-6 2006795 68-12-2 10 30 10 30 20 61 10 30 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par. 8 saat 15 dk.15 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.6-Dimetilheptan-4-on 1.2-Dimetilpropanol 1.5 290 1 25 0.4-Dimetilpentan Dimetilpropan Dimetilsülfamilklorür Dimetilsülfat Dimetilsülfat Dimetilsülfoksit Dimetoksimetan Di-n-bütilamin Dinitrobenzen 1.15 0.01 2100 2100 1900 0.15 0.1 0.1-Dimetilhidrazin 2. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.02 0.6-Dinitrotoluen 3.007 0.35-Dinitro-o-toluamit Dinonilftalat 1. T.4-Dinitrotoluen 2.2 50 0.5 360 270 1200 1200 25 0.15 1 1 1 1 1 4100 27 3 3 3 3 0.4-Dioksan Dioksan Dioxathion Dipropilenglikol monometil eter Dipropileter 320 .3-Dimetilpentan 2.03 1000 1920 10 30 10 30 10 30 10 30 290 300 300 100 50 0.2 25321-146 121-14-2 606-20-2 610-39-9 148-01-6 0.2 100 1.4-Dinitrotoluen 3.1 0.15 1 1 1 2036201 2043554 2057064 5 10 35 0.2 1.75 0.15 5 91 40 150 20 74 0.2 0.15 0.26 0.5 1 5 0.25 500 500 630 0.05 131-11-3 108-83-8 57-14-7 590-35-2 565-59-3 75-84-3 625-16-1 14857-342 38815-291 108-08-7 463-82-1 13360-571 77-78-1 300 300 500 1200 1200 1500 0.4-Dinitrobenzen Dinitrobenzen tüm izomerleri Dinitro-o-kresol (DNOC) Dinitrotoluen (DNT) 2.01 148 0.N-Dimetilformamit Dimetilformid Dimetil ftalat 2.15 0.025 25 40 0.05 1.15 100 100 100 360 360 600 250 10 36 0.1 500 500 5 150 10 240 0.

1 575 2193979 50 2034733 2005786 2008373 2054388 556-52-5 107-22-2 107-21-1 64-17-5 75-08-1 140-88-5 10 50 0.3 21 10 0.2 0.3 5 5 25 10 18 27 75 25 10 321 .1 10 10 10 5 10 5 50 10 50 0.5 26 1900 1 20 40 15 104 62 2008347 2022004 2028494 75-04-7 141-78-6 100-41-4 5 400 10 25 1000 10 400 100 200 25 100 1900 18 1400 435 890 500 1800 400 1460 2029744 23 5 23 5 23.5 10 100 2500 1.6-Di-ter-bütil-p-kresol Diuron Divinilbenzen (tüm izomerleri) DNOC (dinitro-o-kresol) E-605 (Paration’ a bak) Emery.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.1 50 1900 21 9.1 0.2 10 1000 0.2 0.3 0.3 150 75 10 0.7 5 2 2 2 0.1 0.1 10 54 0. 8 saat 15 dk.1 0.3 21 1000 0.2 52 1910 1. T.054 0.1 2 5 150 26 960 1.3-Epoksipropan-1-ol Etandial Etandiol Etanol Etantiyol Etilakrilat Etil alkol (Etanol) Etilamin Etil asetat Etilbenzen (Feniletan) Etil bromür Etil-(S)-laktat 4-Etilmorfin 3-Etilpentan Etil siyanoakrilat 2-Etoksietanol 2-Etoksietilasetat Etildimetilamin Etilendiamin Etilenglikol 2 5 5 25 10 10 18.4'-diisosiyonat Disiklopentadien Disul Disülfiram # Disülfoton 2.2 0.054 0.2 0.4 1500 50 5000 125 9500 200 740 25 75 19 0.1 0.5 5 6.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.005 1 25 10 10 0.5 5 5 100 442 200 884 9.2 0.055 EINECS (1) CAS (2) 2015459 84-61-7 2258632 5124-30-1 77-73-6 149-26-8 97-77-8 298-04-4 2101060 128-37-0 2063544 330-54-1 2153255 1321-74-0 2086011 534-52-1 0.1 15 20 0.5 5 1 0.1 0.Pat.1 150 0.1 77 20 0.5 5 0.3 42 2 20 1000 0.5 11 15 10 10 500 49 48 2100 5 24 5 5 20 52 40 104 50 150 2462789 2038041 2099408 2034686 2034733 687-47-8 100-74-3 617-78-7 7085-85-0 110-80-5 111-15-9 598-56-1 107-15-3 107-21-1 19 27 20 25 5 5 5 10 19 27 15 25 Maddenin Adı Disiklohekzilftalat Disiklohekzilmetan-4.1 0.5 2 0. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 3 0.5 2.2 540 5 300 6.5 5 5 300 2 2 5 25 15 75 35 10 25 25 24 1200 7.5 2 20 1000 5 5 150 9.2 0.4 10 400 18 1400 15 27 1900 1 20 9.2 20 20 10 0. dust Endrin Endosülfon Enfluran Epiklorhidrin EPN 2.5 2.4 1100 40 1300 0.1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2007757 204-0794 2375534 1302-74-5 72-20-8 115-29-7 13838-169 0.FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.5 27 75 25 10 1 30 3.7 5 30 0.6 91 40 150 5.005 0.

1 0.6 13 460 1 100 0.5 1 3 150 0.8 1 151-56-4 0.4 1000 10 82 1 0.5 100 850 2600 5 25 117 1 0.4 0.23 0.01 322 .1 5 0.1 0.1 2025975 97-63-2 10 2525450 2182768 35400-43-2 2104-64-5 2113097 2092423 2448481 2160325 2024306 20334047 2113254 0.62 0.9. 8 saat 15 dk.3 0.1 0.1 0.1 10 47 25 5 5 25 5 5 42 25 1 100 100 200 300 740 4 300 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.9 25 4.23 637-92-3 563-12-2 22224-926 13356-086 108-45-2 1477-55-0 95-54-5 106-50-3 638-21-1 122-60-1 0.25 10 60 0.05 0.4 0.1 0.05 1 6 0.1 0.5 3.1 0.1 0.5 0.4 0.3 310 2037210 75-21-8 96-45-7 111-40-0 109-94-4 100 2028452 2032343 2030807 50 10 2026759 2087785 104-76-7 103-11-7 24468-131 6283-86-9 16219-75-3 541-41-3 10 10 84 50 5 25 97-64-3 10 20 49 95 1 0.2 1 50 240 200 740 100 540 25 80 25 120 0.5 0.1 21 0.EINECS (1) CAS (2) DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2057939 1 1 100 4 300 1 100 1.05 Maddenin Adı Etilenglikol dinitrat Etilenglikol monobütileter Etilenglikol monoetileter Etilenglikol monoetileter asetat Etilenglikol monometileter Etilenglikol monometileter asetat Etilenamin Etilen klorhidrin Etilenoksit Etilentiyoüre Etilentriamin Etilformat (etilformiat) Etil glikol 2-Etilhekzan-1-ol 2-Etilhekzilakrilat 2-Etilhekzilkloroformat Etil hekzil laktat 5-Etiliden-8. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.9 1.3 308 2008499 310 270 82 7.02 0.1 0.05 1 0.5 1 0.25 0.1 0.8 4.10-trinorborn-2-en Etilkloroformat Etil klorür Etil laktat Etil merkaptan Etil meta akrilat O-Etil-O-(4-metiltiyofenil)-Spropilditiyofosfat O-Etil-O-4-nitrofenilfeniltiyofosfat Etil silikat (Tetraetil ortosilikat) Etil-ter-bütil eter Etion Fenamifos Fenbütatenoksit m-Fenilendiamin m-Fenillenbis (metilamin) o-Fenilendiamin p-Fenilendiamin Fenilfosfin Fenilglisidileter (PGE) 0.8 0.1 2 0.1 0.05 0.1 0.9 0. T.5 1 5 16 1 2 1 5 50 90 1.1 0.4 0.Pat.1 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 4.1 0.

1 0.5 2.14 0.28 2330467 10025-873 0.1 0.4 Fosgen 0.1 Fosforiltriklorür 0.2 1 2 1.05 2-Fenilpropen 50 246 100 492 Feniltiofosforik asit-p-nitrofenil.1 0. renksiz) Toz 0.9 0.2 1 7.5 0.9 2330603 10026-138 2317493 2016075 2045897 7719-12-2 85-44-9 98-01-1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat.1 0.07 0.1 6 8 0.02 0.1 1 1 Fosfor pentaoksit 1 Fosfor penta sülfür 1 Fosfor triklorür 0.5 Florür asit (Hidroflorik asit) 3 2 Fonofos 0.1 0. inorganik 2.2 8 5 2.3 10 0.1 0.2 10 10 1 1 1.1 0.1 Fention 0.8 5 19 Fenoltiazin 5 Fensülfation 0.2 Floroksen 10 Florürler.4 0.14 0.2 0.42 0.EINECS (1) CAS (2) 2028735 100-63-0 2031376 103-71-9 2027050 98-83-9 20 5 0.1 0.1 0.5 2.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.2 0.4 Fosfor (beyaz. sarı.1 0.1 2 0.05 0.5 Ftalik anhidrit 1 2-Fur aldehit 5 20 2 8 5 20 0.1 0.1 0.5 2.58 2 3.62 0.05 0.01 0. 8 saat 15 dk.1 5 10 110 50 290 5 10 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.01 0.37 19 10 0.5 2 0.1 0.6 1 0.5 Fenklorfos (Ronnel) 5 10 2-Fenoksietanol 20 110 Fenol (Fenik asit) 2 7.3 0.6 6 0.16 1 2 0.15 0.3 10 0.1 Forat 0.2 2319548 2069771 7782-41-4 406-90-6 2134080 2060522 2000018 2008420 2005791 944-22-9 298-02-2 50-00-0 75-12-7 64-18-6 0.3 0.6 2 5.5 2.5 0.5 3 Fosfor pentaklorür 1 1 0.1 0.5 3 Fosfor oksiklorür (Fosforil klorür) 0. tozu Ferrovanadin 1 Flor 0.05 0.1 0.16 5 0.6 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 22 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 0.5 2.1 5 20 1 0.5 0.2 1.05 0.4 Formaldehit 0.37 2322608 2008703 7803-51-2 75-44-5 0.4 18 0.2 1.05 0.8 323 . (MAK) Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 Fenilhidrazin 5 22 5 22 Fenilizosiyonat 0.8 0.4 1 0.2 Ferbam (Ferridimetil ditiokarbamat) 15 10 15 Ferrosen 5 10 ferrovanatyum. T.5 1 5 6 Formamit 18 20 30 Formik asit 5 9 Formik asit dietil esteri (Etil formiat) 100 300 Formik asit dimetil esteri (Metil formiat) 100 250 Fosfin 0.1 0.1 0.8 20 0.3 0.1 0. etil eter 0.64 0.2 2 1.16 1 1.1 0.2 10 2.3 20 37 10 19 0.5 2.08 0.05 2060826 2038392 2036327 2041143 2002319 2384842 299-84-3 122-99-6 180-95-2 92-84-2 115-90-2 55-38-9 14484-641 102-54-5 12604-589 0.13 0.3 0.45 0.14 0.28 0.

1 Hekzametilen-1.2 0.5 Hekzakloro siklopentadien 0.02 0.8 20 0.4 0.8 Grafit 2 Gümüş (metalik) 0.025 Hekzakloroetan 1 9.24 Hekzaklorobenzen 0.2 1.1 0.2 0. (MAK) 8 saat Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 Furfuril alkol 10 41 10 40 50 200 5 20 Germanyum tetrahidrür 0.8 1 10 1 10 Hekzakloronaftalin (tüm izomerleri) 0.17 1 0.6 0.3 0.2 1 0.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 0.3 2.4 21 2009623 2138310 76-44-8 1024-57-3 0.11 3 29 1 0.5 8.5 2.01 9.63 0.05 0.3 1.01 0.2 0.1 1 0.05 0.8 0.1 0.6 Glikoldinitrat 0.5 410 2116763 0.15 0.5 Heptan (tüm izomerleri) 500 2100 500 2000 Heptan-2-on 50 238 100 475 Heptan-3-on 20 95 Heptan-4-on 238 50 235 50 238 n-Heptan 500 2085 500 2000 50 239 324 .64 0.6-diizosiyonat 0.12 Gliserintrinitrat 0.05 0.02 0.8 0.3 0.005 0.4.1 0. T.5.64 0.35 0.01 0.5 0.9 0.3 35 2.5 0.2 2124858 2046796 2097311 7761-88-8 20667-123 506-64-9 7440-58-6 151-67-7 12054-85-2 684-16-2 87-68-3 118-74-1 67-72-1 1335-87-1 319-84-6 77-47-4 822-06-0 124-09-4 591-78-6 5 21 10 42 0.32 0.1 0.69 2006664 2156413 0.1 0.035 2.3 Hekzan-2-on 5 21 5 20 8 100 410 1 4 n-Hekzan 500 1800 Sek-hekzil asetat 50 300 Heptaklor (ISO) 0 0.02 1 0.05 0.01 0.1 50 0.42 0.1 0.2 0.1 3 0.035 Hekzametilendiamin 2.1 Gümüş (Ag olarak çözünür bileşikleri) 0.1 0.2 2 0.2 2038565 2311313 2311313 111-30-8 7782-42-5 7440-22-4 0.7 0.2 0.5 Halotan 5 41 5 40 Hekzaamonyummoliptan.01 Gümüş nitrat Gümüşoksit Gümüşsiyanür Hafniyum 0.2.1 0.05 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 20 15 61 0.94 0.02 0.005 0.2 Gliserin 10 Glisidol 50 150 Glutalaldehit 0.1 10 41 0.7 0.3.05 300 1200 500 2100 2037671 2033881 2046089 2055638 110-43-0 106-35-4 123-19-3 142-82-5 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.2 0.5 0.2 0.002 9.01 0.2 0.Pat. tetrahidrat Hekzafloroaseton 0.03 2311664 2057965 1 0.5 1.075 0.02 0. 8 saat 15 dk.3-bütadien 0.69 0.01 0.11 0.2 0.5 0.05 Heptakloroepoksit Heptaklor tetrahidro endometilen naftalin 0.2 5 0.05 0.7 Hekzakloro-1.5 5 0.6 0.8 0.5 0.1 0.6-Hekzaklorosiklohekzan 0.03 0.EINECS (1) 2026261 2319616 2110630 2002408 CAS (2) 98-00-0 7782-65-2 628-96-6 55-63-0 56-81-5 5 2 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2 8.05 0.

013 15 21 2319658 14 96 2 2 10 10 11 2 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.13 0.01 0.1 0.2 4.2 240 75 11 360 1.1 0.18 25 270 1000 50 100 540 200 5 10 420 2 250 50 10 950 240 300 500 50 2100 240 500 12 2 150 50 10 625 240 3000 270 50 270 149 710 200 5 150 25 25 15 710 145 120 0.5 3 10 240 3 15 45 1 50 0.1 0. T.1 9.1 1 1.6 241 2.5 1 1. 8 saat 15 dk.4 14 20 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.5 0.1 1 2008745 2314424 75-47-8 7553-56-2 0.4 15 0.1 0.5 5 8 10 15 1 1.8 1.1 0.8 1.1 940 150 0.46 10 0.013 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 3 1.3 2028850 20 2009073 2023936 1 0.3 0.4 5 7 10 14 10 15 0.6 0.4 5 1.13 0.3 20 96 50 0.4 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.7 5 17 1.1 2 48 0.1 3 1 0.1 50 0.4 1 1.8 0.46 10 0.01 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.1 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 9.Pat.EINECS (1) 2061149 2331130 2316348 2315957 2317650 10 14 15 21 1 10 2 10 50 0.1 3.1 100 1 360 10 818-61-1 123-42-2 999-61-1 111-42-2 95-13-6 7440-74-6 15 45 0.5 0.5 3 2.2 0.4 5 5 4.3 2 6.7 2008216 CAS (2) 302-01-2 10035-106 7664-39-3 7647-01-0 7722-84-1 7783-06-4 7782-79-8 61788-32-7 74-90-8 10 50 5.18 10 1 10 0.7 2 48 0.1 2008572 2011454 2037451 2026130 80 1000 5 100 2400 15 480 300 150 720 200 960 150 724 2478977 75-47-5 78-81-9 110-19-0 97-86-9 4439-24-1 2667-46-7 10 300 50 270 77 1200 20 500 150 2100 50 383 2481335 2011428 2046623 31394-544 26952-216 78-78-4 123-92-2 50 271 2121967 20355611 768-52-5 108-21-4 100 100 420 200 50 850 240 2 250 50 11 1060 241 310 75 1365 362 4016-14-2 Maddenin Adı Hidrazin Hidrojen bromür Hidrojen florür Hidrojen klorür Hidrojen peroksit (%90) Hidrojen sülfür Hidrojenazit Hidrojenlenmiş terfeniller Hidrojensiyanür (Hidrosiyanik asit) Hidrokinon 2-Hidroksietil akrilat 4-Hidroksi-4-metil-pentan-2-on 2-Hidroksipropil akrilat 2.46 10 5 240 3 2 45 0.6 0.2'-İminodietanol İnden İndiyum İtriyum İyodoform İyot İzoamil alkol (Iso-Amilalkol) İzobütan İzobütilamin İzobütilasetat İzobütilmetilakrilat 2-İzobütoksi etanol İzofluran İzo foron İzo heptan İzo oktan-1-ol İzopentan İzo pentil asetat İzo propil alkol İzo propil amin N-İzo propil anilin İzo propil asetat İzo propil eter İzo propil glisidil eter 325 .

005 0.01 0. 8 saat 15 dk.005 22 0.5 5 1.02 0.1 0.1 2 326 .2 0.05 0.5 10 2 0.5-trimetilsiklohekzilizosiyonat İzovaleraldehit Kabalt-(2)-klorür .39 5 3.3 2.1 0.01 0.01 0.1 5 5 0.045 22 5 0.02 CAS (2) 80-05-7 108-23-6 1712-64-7 109-59-1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.1 0.1 3.05 0.5 0.09 0.05 0.046 0.4'-İzo propilliden difenol İzo propil kloroformat İzo propi lnitrat 2-İzopropoksi-etanol 3-İzosiyonatmetil-3.EINECS (1) 2043580 2035632 2169836 2026277 5 0.5 0.01 0.05 0.1 5 5 0.1 0.01 0.duman ve inorganik bileşikleri (çözünebilen) Kalay (kalay olarak inorganik bileşilkleri) Kalsiyum dihidroksit Kalsiyum arsenat Kalsiyum hidroksit Kalsiyum kromat Kalsiyum siyanamit Kalsiyum karbonat Kalsiyum oksit Kalsiyum siyanamit Kalsiyum siyanür Kalsiyum sülfat Kalsiyum sülfat Kamfor e-Kaprolaktam (toz veya buharı) Kaptafol Kaptan Karbaril Karbofuran Karbon karası 7 0.2 2 10 12 2 12 0.05 0. heptahidrat Kadmiyum Kadmiyumdiformat Kadmiyum florür Kadmiyum hekzaflorosilikat Kadmiyum oksit Kadmiyumsiyanür Kadmiyum sulfat Kadmiyum toz. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.7 2 10 2 0.3 1.01 0. hekzahidrat Kabalt-(2)-sülfat.01 10 2247290 2322200 2410840 2088291 2333316 4098-71-9 590-86-3 7791-13-1 10026-24-1 1306-19-0 4464-23-7 7790-79-6 17010-21-8 1306-19-0 542-83-6 10124-36-4 2311528 7440-43-9 2151373 2151373 2151389 2058618 5 3 19 2319003 2009450 2033132 2 2050870 2005550 2163530 1305-62-0 7778-44-1 1305-62-0 13765-190 156-62-7 1317-65-3 1305-78-8 156-62-7 592-01-8 7778-18-9 10101-414 76-22-2 105-60-2 2425-06-1 133-06-2 63-25-2 1563-66-2 1333-86-4 Maddenin Adı 4.2 0.Pat.5.05 0.005 0.5 5 1 6 13 10 5 5 0.9 0.1 40 0.01 0.05 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 5 5 45 5 22 25 105 .001 0.9 5. DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2011260 2096915 0.092 39 0.5 5 2 1 2 0.5 10 10 13 5 0.03 2 5 1 1 0.1 5 5 0.

Etanol) ((2-Klorofenil) metilen malononitril 1 3.8 47 18 95.87 87 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.1 0.8 94 2034010 2034728 2011716 2048180 2011611 2036285 2036856 2028096 2216414 2099900 2008305 3.9 1.5 10 1.05 3 11 1000 5 2600 16 350 90 1770 0.2 0.5 0.3 0.5 100 0.5 29 15 6.4 25 5 1 0 .32 47 37 4200 1.05 0.3 0.04 1 10 5 25 1000 3 9 0.84 3.5 0.5 4200 12 25 2034597 2028536 107-07-3 2698-41-1 Maddenin Adı Karbondioksit Karbonil florür 4.28 1 0.5 1.5 0.1 0.6 2319595 61790-532 2971-90-6 7782-50-5 1336-36-3 53469-219 11097-691 0.5 4 492-80-8 630-08-0 75-15-0 56-23-5 463-51-4 30 10 2.1 0.3-epoksipropan Kloroetan Kloroetanol (2-Klor 1.5 1 0.5 0.5 3 0.2 3.005 0.87 10 1.3 0.23 0.1 0.5 1 3 1 3 0.9 29 31 32 0.2 3 0.05 1 20 1 0.8 0.5 0.5 1.3 0.3 0.1 0. 8 saat 15 dk.Pat.9 0.5 1.1-difloroetan 1-Kloro-2.5 0.28 0.1 0.3 0.05 1 1 10 3 0.4'-Karbonimidolilbis[N.9 500 20 10 0.5 64 2.5 0.7 20 5 3.5 1000 0.2 0.3 3.Ndimetilanilin] Karbonmonoksit Karbonsülfür Karbonteraklorür Keton Kinon Kiselgur Klopidol Klor Klorbifenil Klorbifenil (%42 klor) Klorbifenil (%54 klor) Klorbrommetan (Metilen klorobromür) Klordan (Ortaklor tetra hidro endometilen daimin) Klor difenil (% 42 Klor) Klor difenil (% 54 Klor) Klordifeniloksit Klordiflorometan Klordioksit Klorlu kafur (% 60 Klor) Kloroanilin Kloroasetaldehit Kloroasetilklorür 2-Kloroasetofenon Kloroaseton Klorobenzen (Menoklorobenzen) 2-Kloro-1.5 1050 0.5 1 0.15 1 0.8 46 0.28 0.84 0.5 10 1.39 327 .1 1 3600 0.1 0.9 30 5 5 35 16 32 25 10 5 0. T.3 0.32 93 18 0.5 100 1 1 1.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.7 3.5 64 0.EINECS (1) CAS (2) 2046969 124-38-9 353-50-4 75 10 0.5 0.5 200 0.5 0.5 500 1.5 1 0.05 10 1 47 3.05 10 10 1000 0.3-bütadien 1-Klorobütan 1-Kloro-1.1 55 60 65 0.7 0.5 1 2.5 0.05 10 10 36 0.4 106-47-8 107-20-0 79-04-9 532-27-4 78-95-5 108-90-7 126-99-8 109-69-3 75-68-3 106-89-8 75-00-3 0.3 0.3 0.5 0.9 1300 630 1700 3 0.5 1 3 2003490 57-74-9 2008719 2331628 55720-995 75-45-6 10049-044 0.5 0.6 3.08 35 30 16 0.9 268 1 0.05 75 60 55 30 12 0.5 0.5 1.5 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9150 15000 27400 2 505 5 14 2012458 2111283 2008436 2002628 2073369 50 10 2 0.5 1. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9100 5000 9000 5000 9000 5000 9000 2 5 2 6 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9100 2 5.3 1 0.9 264 3 5 0.5 25 10 5 10 1.3 75 25 1000 2 100 268 1000 2600 1 0.3 0.

1 2 1 100 3 150 9.4 2020799 2208644 3.05 0.7 0.44 0.2 290 50 0.1 0.5 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 0..2 0.2 0.41 0.05 0.05 0.01 0.2 5 250 50 0.2 0.64 10 0.4 2 50 10 2 1 1000 1000 6300 3 6320 1 3.2 3 10 20 30 0.1 7 0.075 20 2238616 1 2 6.1 0.1 0.05 1 50 0.5 0.1 0.5 100 3 0.05 0.4 50 0.05 0.1 0.65 10 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.75 0.2 2 50 1000 4300 285 0.2 288 75 432 2080528 2311748 2008944 2155577 107-05-1 76-15-3 598-78-7 2921-88-2 2039-87-4 506-77-4 100-44-7 95-49-8 75-72-9 13331-288 0.2 285 0.Klorositiren Klorosiyanür α-Klorotoluen o-Klorotoluen Klorotriflorometan Klorovinilbenzen Klorpikrin Klortriflorür Klorür asit (Hidroklorik asit) Kobalt Kobalt hidrokarbonil Kobalt karbonil Kobalt-(2)-klorür Kobalt-(2)-oksit Kobalt-(2)-sülfat Kobalt-(3)-oksit Kobaltkarbonat Kobaltkarbonathidroksit Kobalttitanat görn spiel m-Kresol o-Kresol p-Kresol Krezoller (tüm izomerleri) 328 . T.3 264 4300 2322304 7790-91-2 0.5 2098032 2006638 2008174 2036966 2085311 20343398 2008918 100 0.1 75 0.EINECS (1) 1.2 0.2 285 0.26 390 50 105 100 210 50 100 75 160 50 10 50 100 240 210 105 0.3 20 25 1 100 90 3 CAS (2) 95-57-8 593-70-4 67-66-3 74-87-3 90-13-1 91-58-7 100-00-5 600-25-9 50 100 210 0.5 0.1 0.05 0.1 0.5 50 285 4270 2.4 1000 1 50 1000 5.38 5 0.05 0.02 0.38 5 5 5 5 22 5 22 0.1 0.Pat.4 0.6 260 75 0.38 0.2 6420 0.6 430 0.1 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 2 1 1000 0. 8 saat 15 dk.05 22 22 22 10 10 10 45 45 45 2152932 7440-48-4 16842-038 10210-681 7646-79-9 1307-96-6 10124-433 1308-04-9 513-79-1 12602-23-2 68186-856 108-39-4 95-48-7 106-44-5 1319-77-3 Maddenin Adı Klorofenol ve tuzları Kloroflorometan Kloroform Klorometan 1-Kloronaftalin 2-Kloronaftalin 1-Kloro-4-nitrobenzen 1-Kloro-1-nitropropan Kloropren 3-Kloropropen Kloropentafloroetan 2-Kloropropiyonikasit Kloropirifos o.05 0.1 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.

075 0.05 1.79 1.4-Ksilidin 3.6-Ksilidin 3.5 2.15 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.5 0.3 1 2.2 0.1 25 25 25 25 25 25 25 0.5 2.1 0.2 0.45 329 .3 0.5 0.025 2330362 2272044 10025-679 5714-22-7 7783-60-0 7446-11-6 Maddenin Adı Kristobalit Krom (Metalik.1 0. 8 saat 15 dk.6 0.01 0.5 0.05 CAS (2) 14464-461 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.05 2390568 2311596 2060831 2155337 2035763 2024222 2033965 100 100 442 5 25 2 10 5 25 0.5 2.inorganikkromII ve kromIII bileşikleri (çözünmez) Krom tozu ve tuzları Kromklorür Krom-(II)-kromat Kromik asit ve kromatlar Kromtrioksit Krotonaldehit Krufomat Krufomat Krufomat .1 1.16 0.005 0.7 2320642 7440-47-3 14977-618 24613-896 7738-84-5 1333-82-0 4170-30-3 299-86-5 7440-50-8 7440-50-8 1330-20-7 108-38-3 95-47-6 106-42-3 1477-50-0 95-68-1 95-78-3 1300-73-8 87-59-2 87-62-7 95-64-7 108-69-0 14808-607 7784-40-9 7758-97-6 0.5 1 1000 0.3 6075 13 2311004 2311952 2311952 2198542 2 5.05 0.5 2. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 0.29 0.05 0.Pat.1 5.025 1 0.5-Ksilidin Ksilidin (tüm izomerleri) 2.05 0.26 0.1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 0.6 0.EINECS (1) 2 0.025 2 0.6 0.1 6 0.1 5 5 2 150 100 435 25 109 50 220 100 440 50 221 440 50 50 50 50 221 221 221 221 100 100 100 100 442 442 442 442 100 5 1 435 5 0.26 7439-92-1 7446-09-5 744609-05 2551-62-4 0.3 3.1 5.5-Ksilidin Kuartz Kurşunarsenat Kurşun kromat Kurşun tozu.01 0.5 6100 0.15 5 7900 5 5 1000 10 1 2 1000 5.3 1 11 0.5 5 5 5 5 5 5 5 0.87 5 0.15 0.05 4 5 5 10 1000 6000 1000 6100 1300 11 0.1 0.5 0.1 10 10 10 10 10 10 10 50 50 50 50 50 50 50 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.3 2. dumanı ve inorganik bilieşikleri Kükürt dioksit Kükürt dioksit Kükürt hekzaflorür Kükürtlü hidrojen (Hidrojen sülfür) Kükürt klorür Kükürt monoklorür Kükürt pentaflorür Kükürt tetraflorür Kükürttrioksit 1 0.1 0.3 1 0.α'-tridiamin 2.5 0.025 0.15 0.025 0.05 0.3-Ksilidin 2.45 2 0.2 13 13 6000 15 6 0. Cu Ksilen (tüm izomerleri) m-Ksilen o-Ksilen p-Ksilen m-Ksilen-α.05 0.4-Ksilidin 2.4 1 0.

EINECS (1) CAS (2) 2027045 98-82-8 5989-27-5 2004012 58-89-9 0,5 0,025 0,5 10 10 10 1 0,1 1 5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 20 25 20 200 0,5 10 10 0,5 200 2 610 250 760 200 1000 20 2 3 3000 610 1650 80 0,1 500 0,44 1500 500 1500 630 1900 1000 3000 35 15 12 1 260 200 10 10 1000 13 2,2 610 70 260 20 35 3100 10 200 1000 610 1700 250 1300 13 770 2200 5 0,5 200 605 2,2 616 0,5 2 1 0,5 2 1 1 7 2,8 1,5 5 3 3 18 8,4 0,5 2 1 1 7,2 2,7 100 20 70 20 71 20 72 100 0,1 15 5 0,4 10 0,41 15 20 0,25 0.025 0,025 0,5 0,025 0,025 0,2 6 0,025 0,5 0,075 0,5 0,2 0,5 0,5 0,5

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 50 250 20 100 50 250 50 245

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 20 100

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 20 100 rw3w a 250 25 140 50 280 0,5

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 20 100 50 250

2314843 2311051

2044977 20355716

7580-67-8 7439-96-5 1309-48-4 546-93-0 121-75-5 108-31-6 15 0,41

0,1

0,025 0,2 10 10 10 1

2036044

1344-43-0 187187-07-5 7773-01-5 7785-87-7 10034-96-5 1313-13-9 108-67-8

2006596 20008221 2408150 2025006 1 2,5 18

0,5

79-41-4 79-41-4 67-56-1 74-93-1 74-93-1 96-33-3 126-98-7

5

1 2,5 7 3

2008200 2028709 2011852

74-89-5 100-61-8 79-20-9 56960-91-9 59355-75-8

10 0,5 200

15 250

19 770

5 0,5 150 1000

6,4 2,25 455 1800

2099523 2040684 2011428

115-18-4 115-19-5 78-78-4

Maddenin Adı Kümen (izopropil benzen) d-Limonen Lindan Lindeyn (Hekzaklor siklohekzan) Lityumhidrür Magan tozu ve inorganik bileşikleri Magnezyum oksit Magnezyumkarbonat Malation Maleikanhidrit Mangan (ez) Mangan-(II)_oksit Mangan-(II)-fosfat Mangan-(II)-klorür Mangan-(II)-sülfat Mangan-(II)-sülfat, monohidrat Mangan-(IV)-oksit Mesitilen (trimetilbenzenler) Mesitil oksit Metaakrilik asit Metakrilik asit Metanol (Metil alkol) Metantiyol Methomyl Metilakrilat Metilakrilonitril Metilal Metilamin N-Metilanilin Metilasetat Metil asetilen propadien karışımı Metil asetilen-propadien-blanding Metil bromür (Bromometan) 2-Metilbüt-3-en-2-ol 2-Metilbüt-3-in-2-ol Metilbütan

0,6 0,9 1000

330

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 200 200 370 150 550 100 366 715 50 270 100 125

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 458

EINECS (1) 2040705 2052899 2034576 2046335 2092643 2109468 2009089 50 266 50 270 100 540

CAS (2) 137-32-6 75-85-4 123-51-3 598-75-4 563-80-4 626-38-0 624-41-9

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 100 360 100 360 100 360 100 360

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 360 360 100 370 100 360 100 360 360 705 200 705 50 270 100 540 50 270 100 410 50 0,01 0,02 500 200 0,2 0,1 0,035 0,035 120 0,02 100 5 16 25 80 250 100 250 0,14 0,005 0,005 50 5 16 1,5 1 0,035 0,035 123 16 1740 590 0,2 1,5 0,005 100 0,5 300 300 250 1,6 1200 1200 150 500 500 0,2 2 100 25 0,024 4,5 0,02 0,5 350 100 10 210 20 100 410 200 1900 210 20 25 5 102 20 10 42 50 210 50 208 100 410 100 25 0,01 1 135 0,03 5 0,02 0,05 0,02 0,047 12 370 2100 2100 0,38 100 5 0,036 270 16 0,2 0,02 150 0,005 230 0,1 0,2 5 0,05

540

2095136 2077625 2029660

74222-97-2 101-68-8 838-88-0

5 0,05 0,05

0,005

5 0,052

1,5 0,14 406

2055025 2024531 2108438 2034817

1338-23-4 95-80-7 584-84-9 91-08-7 107-31-3

0,005 0,005 50

2037137

5

2037378 2087937 20 0,2 2 0,35 12 107 2

20 10

95 53

2008195

109-86-4 591-76-4 589-34-4 110-12-3 541-85-5 60-34-4 74-88-4

0,3

0,01 1

0,02 5,6

0,01 2

0,019 12

2108663 2025011

99-87-6 624-83-9 96-34-4

0,01 1

2012971 2095445

80-62-6 109-02-4

Maddenin Adı 2-Metilbütan-1-ol 2-Metilbütan-2-ol 3-Metilbütan-1-ol 3-Metilbütan-2-ol 3-Metilbütan-2-on 1-Metilbütilasetat 2-Metilbütilasetat Metilbütilketon Metil-2-((((4,6-dimetil-2 - pirimidinil) amino) karbonil)-amino) sülfonil) benzoat 4,4'-Metilen difenil diizosiyonat 4,4'-Metilendi-o-toluidin Metilen klorür Metil etil keton (MEK) Metil etil ketone peroksit 4-Metil-m-fenilendiamin 4-Metil-m-fenillendiizosiyonat 2-Metil-m-fenilendiisosiyonat Metilformat Metil glikol (2-Metoksi-etanol)Propilen glikol 2-Metilhekzan 3-Metilhekzan 5-Metilhegzan-2-on 5-Metilheptan-3-on Metil hidrazine Metiliyodür Metil izobütil eton Metil izobütil karbinol Metil izopropil benzen Metil izosiyonat Metil kloroasetat Metilkloroform (1,1,1,Trikloroetan) Metil klorür Metil merkaptan Metil-metakrilat 4-Metilmorfin

50

416

331

EINECS (1) CAS (2) 2020390 107-83-5 2035234 107-41-5 25 125

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 25

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 500 1800 630 2300 25 120 40 200

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 123

25 20 10 5 1000 75 1600 50 50 50 50 50 240 240 230 240 240 500 75 75 75 75 75 50 150 805 235 400 50 150 83 40 20 20 25 25 800 80 100 100 1900 50 75 210 310 2400 230 2000 360 360 350 360 360

2099502 2035517 2035501 2036400 2046267 2128281 100 170 25 20 15 25 50 100 400 50 50 310 62 810 235 230 50 235 100 470 50 400 1600 500 2000 200 50 100 150 300

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 200 720 10 49 25 25 100 200 720 20 85 25 100 20 83 50 208 20 83 50 205 50 240 25 100 15 60 19 80 500 25 1800 110 630 40 106 83 61 103 154 308 1630 237 233 75 40 50 25 75 150

170 208 102 309 462

2034890 2011480

96-14-0 108-11-2 108-10-1 108-10-1 141-79-7 872-50-4 75-28-5 78-83-1 75-65-0

100 20

2036243

108-87-2

200

2471526

25639-42-3

50

583-91-5 583-60-8 7443-52-9 7443-70-1 100 100 9,2 1,5 0,1 0,5 5 1,5 2 8 4 18 460 480

50

349

2052752

2

2

8 1,5

2 0,025 0,2 0,1 20 20 5

4

18 3 1,5

0,2

0,92 1,5 0,1

2075319

0,1

9,2 0,17 1,5 0,6 0,5 0,5 5 75 110 24 2

5 5 5 10 14 15 270 50 50 100 150 275 308 375 100 550 568 50.1

0,5 5 19 28 25 10

40 0,5 2,5

20 20 5 10 50 14 5 275 50 10 270 100 20 550 50

0,5 5 75 110 24 50,1 10 275

220

2036039 2057698 2019631 2164555 2018004 2039066 2009560 2007799 2008897 2521042 2035391

137-05-3 26590-20-5 479-45-8 78-94-4 90-04-0 150-76-5 1589-47-5 70657-70-4 110-49-6 111-77-3 76-38-0 72-43-5 108-65-6 34590-94-8 107-98-2

Maddenin Adı 2-Metilpentan 2-Metilpentan-2,4-diol 2-Metil-2-pentanon-4 3-Metil pentan 4-Metil-2-pentanol 4-Metil pentan-2-on 4-Metil pentan-2-on 4-Metil-3-penten-2-on N-Metil-2-pirolidon 2-Metil propan 2-Metil propan-1-ol 2-Metil propan-2-ol Metil propil keton Metil siklo hekzan Metil siklo hekzanol (tüm izomerlerio,m ve p şekli) 2-Metilsiklohekzanol cis,trans- izomer blanding 2-Metilsiklohekzanon trans-2-Metil siklohekzen cis-2-Metilsiklohekzen o-Metil siklo hekzamon a-Metilstirol (Metilstiren) Metil-2-siyanoakrilat Metil tetrahidro ftalanhidrit N-Metil-2,4,6-N-tetranitroanilin Metilvinilketon 2-Metoksi-anilin 4-Metoksifenol 2-Metoksipropanol 2-Metoksipropilasetat 2- metoksietilasetat 2-(2-metoksietoksi)etanol Metoksifluran Metoksiklor 2-Metoksi-1-metiletilasetat 2-Metoksimetiletoksi propanol 1-Metoksipropanol-2

50

100

550

332

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

EINECS (1) 2027658 2408150 2442097 2320951 2311072 0,01 5 5 0,25 2 36 10 5 10 1 0,087 180 1000 20 50 170 1 35 500 3000 72 1800 0,001 0,01 0,02 140 0,005 0,095 0,005 25 0,04 50 180 1 150 540 0,005 50 0,043 179 1 50 0,05 20 500 100 2000 400 36 20 72 20 70 30 20 70 20 72 9 30 110 10 36 0,25 105 0,25 23 15 70 0,25 5 0,1 0,01 0,093 0,01 2,5 5 0,09 5

CAS (2) 120-71-8 16752-775 21087-649 7786-34-7 7439-98-7

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0,5 2,5 2,5 5 5 0,01 0,093 0,01 0,1 5 5 15 0,03

0,27

2036285 2300427

1313-27-5 108-90-7 6923-22-4

2038151 2038151

110-91-8 110-91-8

10

20

72

2020495

2019673

0,17

2046618 2073437 2037776

0,01

8030-30-6 91-20-3 61789-51-3 134-32-7 91-59-8 3173-72-6 463-82-1 110-54-3 7440-02-0

50

0,05 1 1 1 0,1 1 1 0.5

0,12

0,001

0,007

0,001

90 0,05 0,01 0,05 0,007

0,001

0,0071 0,1

0,003

0,021

0,05

0,12 0,1 0,1

2348233

0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,5

0,1 0,1 0,1 0,1

2001933

13463-39-3 6018-89-9 12035-368 12054-487 3333-67-3 7718-54-9 13478-00-7 12035-722 13770-893 7786-81-4 16812-547 1314-06-3 54-11-5

Maddenin Adı 6-Metoksi-m-toluidin Metomil Metribuzin Mevinfos Molibden çözünebilir bileşikleri Molibdenin çözünemeyen bileşikleri Moliptentrioksit Monokloro benzen Monokrotofos Mono metil anilin Morfin Morfolin Nafta (Hampetrolden ) Nafta (Maden kömürü katranından ) Naftalin Naftensyrors Kobolt salter 1-Naftilamin 2-naftilamin 1,5-Naftilendiizosiyonat Neopentan n-Hekzan Nikel ,tozu Nikel bileşikleri, Ni olarak çözülebilir Nikel bileşikleri, Ni olarak çözülemez Nikel karbonil Nikel-(II)-asetat, tetrahidrat Nikeldioksit Nikel-(II)-hidroksit Nikel-(II)-karbonat Nikel-(II)-klorür Nikel-(II)-nitrat, hekzahidrat Nikel-(II)-Supsülfit Nikel-(II)-sülfamat Nikel-(II)-sülfat Nikelsülfür Nikeltrioksit Nikotin

333

EINECS (1) 0,5 5 1 3 0.2 310 100 310 100 310 100 310 1 150 1 1 6 5 1 5,7 3 17 470 100 2;6 2 10 5 4 10 2 5 2 5 5 13 2 0,5 0,5 5 3,1 3 2

CAS (2)

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

2311135

0,5 0,5 5 4 20 10

2

2317142 2188026 2035501 2027160 2011889

7400-03-1 1929-82-4 7697-37-2 102-71-6 100-01-6 98-95-3 79-24-3 5,2 5 6

1

10 5,2 5 3 312

100

100 25 25 100 310 2 12 90 0,19 25 25 90 90 5 5 18 18 25 5

2008766 2747242 2051387 2094745 2403477

75-52-5 581-89-5 108-03-2 79-46-9 99-55-8

100 0,035 25 5

250

0,25 0,2 100 20 50 20 51 92 18

1,6 2 250

20 40 40 150 150 25 5

51 93 19

250 0,25 92 18 0,5

2012091 2024814 2028101 2 11 4200

5 5

0,5 28 28

5 5 5 5 10

30 30 30 30

200

1050

2 2 2 2 200

11 11 11 11 1100

4 4 4 4 250

23 23 23 23 1300

5 5 5 200

29 29 29 1065

2123770 1 0,1 300 0,1 1450

1321-12-1 88-72-2 99-08-1 99-99-0 111-84-2 811-97-2

1000

2056343 2187787

144-62-7 2234-13-1 111-65-9

0,3 200 300 1400 380 1800 300 400 400 1900 1900

0,1 935

0,1 1420

500

2034230 2410018 25

106-68-3 2238-07-5 2238-07-5

0,1 0,1

2400 130 0,54 0,54 135

0,1 0,1 2,5 2 4 10 10 10 0,53 11 20 10 0,2 1,1

0,54

2188026 2038680 2018533 2073065

2238-07—5 111-46-6 26530-20-1 460-19-5

Maddenin Adı Niobyum bileşikleri Nb olarak çözülebilir Niobyum dumanı Niobyum tozu, Nb olarak çözülemez Nitrapyrine Nitrik asit 2,2',2''-Nitrilotrietanol 4-Nitroanilin Nitrobenzen Nitroetan Nitroglikol Nitrogliserin Nitrometan 2-Nitronaftalin 1-Nitropropan 2-Nitropropan 5-Nitro-o-toludin Nitrostan Nitrotoluen (o, m, p) Nitrotoluol 2-Nitrotoluen 3-Nitrotoluen 4-Nitrotoluen Nonan Norfluran Odun tozu Oksalik asit Oktakloronaftalin Oktan Oktan (tüm izomerleri) Oktan-3-on 2,2'-(oksibis(metilen)bisoksiran 2,2'-(Oksibis(metilen)) bisokziran 2,2'-(Oksibis(metilen))bisokziran 2,2-(Oksibis(metilen)) bisoksiran 2,2'-Oksidietanol 2-Oktil-2-H-izotiazol-3-on Okzalonitril 0,54 44 0,05 22 22

1 10

10

334

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,0006 0,05 0,1 0,3 0,1 0,1 0,3 0,6 0,015 10 0,5 0,005 0,1 0,0002 0,0021 0,0002 0,2 0,4 0,05 0,002 0,1 2

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,006

EINECS (1) CAS (2) 2316332 7664-38-2 2440587 20816-12-0 2330692 10028-156 8002-74-2 22551417 4685-14-7 0,1 0,1 0,01 5 5 0,005 40 5 0,005 0,005 0,1

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 2 0,0002 0,0021 0,0002 0,002 20 0,0002 0,002 0,1 0,2 0,1 0,2 0,2 0,1 0,2 0,1 0,2 2 2 0,1 0,1

2176157 2181963 2002717 2060501 2431944 0,005 0,1 0,2 0,01 10 0,1 0,2 0,01 42 0,1 0,2 0,014 10 42

0,005

0,1 0,1 0,1 0,2 0,013

0,1 0,2 0,013 10 0,041 20 84 1,5

0,015

0,039

2009251

5

2153208 1000 3000 600 1800 1000 2950

0,5

0,5 0,5

0,5 0,5

40 0,05 0,5 0,5 500 100 200

0,5 0,5 0,5 1500 370 710 630 150 250 1900 550 890 200 200 715 716 250 300 894 1075

1000

200 200 50 50 1,5 345 3 50 270 270 100 100 540 540 705

2036924 2007521 2279076 203581 2095267 2024903 2110473 200 705 200 700

3000 360 360 710 360 700

100 100 200 100 200

360 360 700 360 700

0,01 1,5 14 335 100 0,1 670 0,0 0,1 10 3 10

0,01 6 4,5 26 3 10 1,5 13 70 3 25

2045001

1910-42-5 2074-50-2 56-38-2 298-00-0 19624-227 115-77-5 76-01-7 76-01-7 87-86-5 1321-64-8 82-68-8 109-66-0 71-41-0 6032-29-7 107-87-9 584-02-1 96-22-0 628-63-7 620-11-1 382-21-8 121-82-4 7616-94-6 127-18-4 0,082 1,5 14 70

50

0,083 0,5 13 172

6 100

26 689

2 0.1

10 0,1

2018659

10 0,1 0,1 10 0,1

20 10 0,1

2014628

93763-703 7727-21-1 88-89-1 1918-02-1 1918-02-1 1918-02-1 83-26-1

Maddenin Adı Ortofosforik asit Osmiyumtetraoksit Ozon Parafin, buharı Parakuat (N,N'-dimetil-4,4'-bipiridin) Parakuat-diklorür (N,N'-dimeil-4,4'bipiridinium diklorür) Parakuat-dimetilsülfat Paration Paration metil Pentaboran Pentaeritritol Pentakloroetan Pentakloroetan Pentaklorofenol Pentakloronaftalin Pentakloronitrobenzen Pentan Pentan-1-ol Pentan-2-ol Pentan-2-on Pentan-3-ol Pentan-3-on Pentilasetat 3-Pentilasetat Perfloroisobütülen Perhidro-1,3,5-trinitro-1,3,5-triazin Perklolorilflorür Perkloroetilen Per kloro metil merkaptan Perlit Persulfatlar,alkali metal, Pikrik asit Pikloram Piklorom Pikrolam Pindon

335

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 5 0,028 0,1 5 5 5 1 5 0,084 0,3 10 10 10

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.1 0.3 5 5 1 5 5 5 5 5 15 5 15 1 1 1 0,002 5 2 1 1 0,002 5 0,01 2 0,05 0,05

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,1 0,3 5 5

2

5 1 2,3

1 0,05 400 980 1000 1650 0,3

2 1000 0,05 200

4,7 1800 0,34 500

2

1 1000 0,02 200 200 100

2,5 1800 0,2 490 500 172

1 800 0,02 200 200 100 5 25

2 0,05 0,05 5 2,3 1500 0,14 500 500 420 12 110

3 1100 0,06 250 250 5 200 2

10 7 2000 0,41 620 620 12 850 4,7

0,05 400 200

0,34 998 500

500 250 250

1250 625 1060

100 20 25 0,4 1000 10 31 20 62 10 30 1 10 5 45 1650 50 105

420

2,5 25 20 20 1000 31 2

6 110 120 86 1700

200 2 100 25

840 5 240 110

150 2 5 25

625 5 12 110

40

170

40

175

EINECS (1) CAS (2) 2038083 110-85-0 142-64-3 2323198 8003-34-7 121-21-1 121-29-9 2038099 110-86-1 2232965 3811-73-2 2311161 7440-06-4 2034712 13121-705 1336-36-3 1310-58-3 7778-50-9 7789-00-6 151-50-8 107-19-7 2008279 74-98-6 2291800 6423-43-4 2006617 67-63-0 71-23-8 115-07-1 107-10-8 2036861 109-60-4 75-55-8 2008792 75-56-9 2109850 627-13-4 2202789 20706-256 2039616 2807-30-9 2008284 74-99-7 57-57-8 2011763 79-09-4 2040438 114-26-1 7440-16-6 25 1000 0,1 10 1000 10 0,5 0,001 5 5 0,001 5 10 1700 31 1,5 0,1 1300 20 2200 61 110 1650 1,5 30 0,5 0,1 200 2 5 25 20 20 1000 0,5 10 849 4,7 12 109 120 86 1665 1,5 31 0,5 1 0,01 5

20

62

2035852

108-46-3 83-79-4

Maddenin Adı Piperazin Piperazine dihidroklorür Piretrum Piretrum I Piretrum II Piridin Piridin-2-tiyo-1-oksit-sodyum tuzu Platin Platin bileşikleri, Pt olarak çözülebilir Pliktran Poliklorlanmış bifeniller Potasyum hidroksit Potasyumdikromat Potasyumkromat Potasyum siyanür Prop-2-in-1-ol Propan Propan-1,2-ildinitrat Propan-2-ol 1-Propanol Propen 1-Propilamin Propilasetat Propilenamin Propilenoksit n-Propilnitrat (2-Propiloksi)asetat 2-(propiloksi)etanol Propin ß-Propiyolakton Propiyonikasit Propoksur Radyuım, tozu ,dumanı Radyum bileşikleri Rh olarak çözülebilir Resorsinol Rotenon

336

8 saat 15 dk.2 0.2 5 0.4 0.67 1.5 2 10 10 300 10 75 1015 40 200 300 10 75 1015 40 200 40.2 0.77 2478521 2318921 26628-228 7775-27-1 7681-49-4 7631-90-5 2042359 7681-57-4 143-33-9 Maddenin Adı Sakkaroz Selenli hidrojen Selenyum Selenyum bileşikleri Selenyum hekzaflorür Selüloz Sert ağaç tozları Sevofluran Sezyum hidroksit Sıvılaştırılmış petrol gazları (SPGLPG) Siklohekzan Siklohekzanol Siklohekzanon Siklohekzen Siklohekzilamin Siklopentadien Siklopentan Siklopentanon Silan Silantetrahidrür Silikajel Silisyum Silisyumtetrahidrür Sistoks Siyanamid Siyanojenklorür Siyanürklorür Siyanürler Sodyum azid Sodyum Sodyum flor asetat (1080) Sodyum florür Sodyum hidrojen sülfit Sodyum hidroksit Sodyum pirosulfit Sodyum siyanür 5 337 .05 0.1 0.Pat.2 10 5 28523-867 21351-791 200 50 600 2100 2038062 2036306 2036311 2038078 2038078 2036290 2060166 2088354 300 10 75 2623738 110-82-7 108-93-0 108-94-1 110-83-8 108-91-8 542-92-7 287-92-3 120-92-3 7803-62-5 7803-62-5 112926-00-8 7440-21-3 7803-62-4 2069923 2080528 420-04-2 506-77-4 108-77-0 0.5 90 0.4 0.05 0.1 0.1 0.1 0.3 0.7 0.8 20 81.75 0.16 10 CAS (2) 57-50-1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 10 2319574 7782-49-2 7783-79-1 9004-34-6 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.3 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.05 0.2 0.6 300 75 200 700 300 50 1050 200 375 75 1300 300 1000 300 50 50 300 50 50 172 200 300 50 1800 1050 200 200 1050 1100 210 1000 210 2 2 83 2 380 75 380 10 120 20 170 2 1300 310 1300 41 330 300 50 300 10 75 600 1050 208 1020 41 206 1745 0.05 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 10 0.3 0.EINECS (1) 0.1 0.2 0.05 10 2 700 210 10 1000 41 210 690 25 0.5 10 0.3 1 0.1 0.15 1. T.6 0.05 2 5 2 5 5 5 5 5 5 5 5 10 7 0.1 0.58 0.

02 0.3 2478521 2048285 2057106 2005482 0.15 0.05 2 0.05 1 42 0.2 21 5 0. pentahidrat 1 Sodyum tetraborat.2 0. Tl olarak Çözünür Talyumsülfat Tantalyum oksit Tantalyum.2 1 0.1 1 5 20 5 0.2 10 2 7783-80-4 3383-96-8 7440-31-5 7772-99-8 53408-949 21651-194 Strosiyum kromat Subtilisins Sulfotep Sülfürik asit Sülfürik asit anhidriti Sülfürüldiflorür Syredifloride Talk Talyum bileşikleri.05 0.2 10 5 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.05 100 430 20 86 40 172 2151855 CAS (2) 1303-96-4 12179-04-3 1330-43-4 136-78-7 127-20-8 26628-228 148-18-5 10588-019 7789-12-0 62-74-8 1310-73-2 7772-11-3 10102-40-6 100-42-5 20 86 20 0.11 2229952 2202815 2152382 2388779 2699-79-8 7783-41-7 14807-966 7440-28-0 7446-18-6 1314-61-0 7440-25-7 13494-809 5 5 0.15 0.1 0.1 5 20 7789-06-2 9014-01-1 3689-24-5 7664-93-9 0.05 Sodyumhidroksit 2 2 Sodyumkromat Sodyum moliptat dihidrat Stiren 20 86 50 215 2 Stirol (Stiren monomer) 100 420 Striknin 0. susuz 1 Sodyum(2-(2.05 3 42 0.15 2229952 2316395 3 1 21 2 0.008 0.1 0.06 0.05 5 86 0. (MAK) Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 Sodyum tetraborat.15 0.1 0.3 Sodyumdietilditiyo karbamat 2 Sodyumdikromat Sodyumdikromat.EINECS (1) DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 2 1 1 5 0.5 0.1 0.1 5 5 0.2 1 21 2 0.15 0. dekahidrat 5 Sodyum tetraborat.1 10 0.2-dikloropropiyonat 1 5.1 0.1 0.05 2 0. tozu Telluryum Tellür bileşikleri Telluryum hekzaflorür Temefos Tenn Tenn-(II)-klorür.05 2 0.02 0.1 0.05 0.9 Sodyumazür 0. dihidrat Tenn-(II)-metansülfonat Tenn-(II)-oksit 338 . dihidrat Sodyumfloroasetat 0.4-Diklorofenoksietilsülfat 10 Sodyum-2.02 0.1 10 0.3 0.1 0. T.0075 0. 8 saat 15 dk.05 0.00006 0.Pat.11 5 0.0005 2028515 57-24-9 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.05 0.05 0.3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 1 1 10 0.02 5 5 0.2 0.05 0.15 0.45 0.1 0.1 0.05 0.2 2 2 2 2 0. 0005 0.6 0.15 0.1 0.

EINECS (1)

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2 2 2 2 5 0,02 0,099 0,06 0,3 10

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

10 0,5 100 1 15 1 14 0,2 0,05 0,1 500 200 4170 1665 0,007 0,004 10 0,05 0,05 85 1 14 560 100 560

2087607 2474773 2323507 2009340 14 0,075 10 86

CAS (2) 18282-105 7783-47-3 12534-337 1332-29-2 1332-19-2 2406-52-2 100-21-0 1189-85-1 26140-60-3 8006-64-2 558-13-4 79-27-6 5 560 0,5 25 5 140 100 1 0,23 20 170 1 567 14 1 100 0,1 1 10 570 1,4 14 3 150 0,4 3 29 850 5,5 43

100

0,52 150

0,1 5 850

1

0,005 20 0,1 50 8500 1700 500 500 4170 4170 150 100 300 200 0,1 590

2034953 2010754 2041269 2010838 2037268

78-00-2 107-49-3 78-10-4 116-14-3 7723-14-0 109-99-9 0,004 10

0,05 0,06 170

0,1 0,05 85

0,004 10 2 0,02

0,1 0,05 87 8,3 0,1

30

260

2477114 # 2009356

76-11-9 76-12-0

1000 200

500

4200

630

5300

2011915 0,5 2 0,05 0,15 1 0,5 1 0,1 1 2,8 5 2 0,4

1

7

1

7

5

5 100 5

35 670 35

1

3

1

2038722

7 0,5 0,5 0,5

21 1,5 1,5 1,5 0,2 0,007 2 0,05 0,075 10 1,5 1 8 1,5 1 0,5 0,005 5 0,5 0,05 32 2,8 0,41 0,23 63 8,5

2317687 2116564

79-34-5 25167-833 4901-51-3 58-90-2 117-08-8 1335-88-2 75-74-1

2 0,15 1 0,5 0,005

2029592 2156429 2008970

0,16 0,5

2317671

101-61-1 681-84-5 3333-52-6 509-14-8 7722-88-5

Maddenin Adı Tenn-(IV)-oksit Tennflorür Tennoksit Tennoksit Tennoksit,rök Tennvate Tera ftalik asit Ter-bütilkromat Ter fenil (tüm izomerleri) Terpentin (Terebentin) Tetra bromo metan 1,1,2,2-Tetra bromo metan Tetra etil ditiona piro fosfat (TEDP) Tetra etil kurşun Tetra etil pirofosfat (TEPP) Tetra etil silikat Tetra floro etilen Tetra fosfor Tetra hidrofuran (THF) 1,1,1,2-Tetra kloro-2,2-difloroetan (R 112a) 1,1,2,2-Tetra kloro-1,2-Difloroetan 1,1,2,2-Tetra kloro etan Tetra klor etilen (Perkloretilen) 1,1,2,2-Tetra kloro etilen Tetra kloro fenol 2,3,4,5-Tetra kloro fenol 2,3,4,6-Tetra kloro fenol Tetra kloro ftalan hidrit Tetra kloro naftalin (tüm izomerleri) Tetra metil kurşun N,N,N',N'-Tetra metil-4,4'-metilen dianilin Tetra metil ortosilikat Tetra metil süksinnitril Tetra nitrometan Tetra sodyum pirofosfat Tetril 6 3 8 5 6 3 0,04 5 603 208 0,04 5

339

EINECS (1)

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 10

2344134 2036353 1 0,5 3,8

CAS (2) 137-26-8 13463-677 96-69-5 108-98-5 68-11-1 7719-09-7 62-56-6 0,5 3 2,2 11

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 5 5 5 10 15 10 10 2 0,5 2 4 1 5

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 1 6 10 0,5 2,3 1 5 1 5

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 10 10 0,5 2,3 1 3,8 1 4,9

2166531 2035831 2024290 2034031 2036259 5 50 0,2 2 5 3 1000 0,2 0,1 38 2 15;1 5 37.8 5 5 5 0,035 100 555 200 110 75 405 10 200 350 100 1900 535 10 10 10 10 30 55 160 37 15 37 5 2 5 38 15 38 0,1 1000 5600 1 5 0,2 6100 0,1 0,2 0,1 0,2 5 3 8,4 3 12,6 25 100 5 3 5 3 2,5 550 0,2 2,5 192 100 384 100 375 150 100 0,02 750 0,14 50 22 5 22 190 5 0,1 2,5

26447-14-3 108-44-1 95-53-4 106-49-0 108-88-3

10 100

44 380 10

0,2 50

70 9 0,5 1 190

10 2 2 2 25

70 9 9 9 94

2 0,2 2 50 0,2

8,9 0,89 8,9 191 2,2 0,05 10 6 0,6 5 3 0,2 0,1 1 6,8

2036259

2044694 2048002 2100355

126-73-8 15468-323 121-44-8 603-34-9 115-86-6

2041122

12108-13-3

2351665

12079-65-1

2052862 2044280

5

10 5 10

75 38 75

2

15

5

38

0,005

10 30

20 45

110 250

10 50

56 273 10

20004028 2007563 2011669 2351424 2011674 2091283 2022733 55 165 0,5 10 0,5

76-03-9 120002-48-1 120-82-1 87-61-6 120-82-1 108-70-3 2431-50-7 71-55-6 79-00-5 79-01-6 25167-822 93-76-5 95-95-4

Maddenin Adı Tiram Titanyum dioksit 4,4'-Tiyobis(6-ter-bütil-m-kresol Tiyofenol Tiyoglikolikasit Tiyonil klorür Tiyoüre [(Tolliloksi)metil]oksiran (Tüm izomerleri) m-Toluidin o-Toluidin p-Toluidin Toluen Toluen 2-4- diizo siyanat Tri bütil fosfat Tridymit Tri etilamin Tri fenilamin Tri fenilfosfat Tri flor monobrom metan Tri karbonil (metilsiklopentadienil) mangan Tri karbonil(eta-siklopentanienil) mangan Tri klorflorometan (Florokarbon 11) Tri kloro asetik asit Tri kloro benzen (tüm izomerleri) 1,2,4, Tri kloro benzen 1,2,3-Tri kloro benzen 1,2,4-Tri kloro benzen 1,3,5-Tri kloro benzen 2,3,4-Tri kloro but-1-en 1,1,1,-Tri kloro etan 1,1,2-Tri kloro etan Tri kloro etilen Tri kloro fenol 2,4,5-Tri kloro fenoksi asetik asit 2,4,5-Tri kloro fenol 54 55 0,5 5 0,5

340

EINECS (1) 3900 1000 7600 1250 1000 7600 1300 75 10000 460 1000 7795

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 1250

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 9745

2011978

500

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0,5 500 3800

1000 0,1 5 0,1 50 50 0,1 1 5 25 25 20 20 2,6 0,04 0,04 5 0,5 0,1 25 149 1,5 2 10 100 100 3 0,005 0,045 0,005 5 0,045 300 1 25 0,1 0,1 5 0,25 0,5 50 0,05 175 0,1 10 3 7,77 1 2,59 500 1300 50 10 5 1 500 2100 0,5 2,6 10 51 120 20 100 125 12 0,7 0,05 0,5 0,7 310 310 0,3 75 75 0,1 2,1 460 460 0,8 5 0,7

1000

5600

2466940 2008923 20988404 2153213

0,1 500 0,1 1300 0,1 7000 0,77 0,1 0,1

0,6 2810 0,8 5

1000 50 3 1000

7800 310 18 5600

1000 0,77 5 0,7

5720

0,1

5700 0,8 5 0,68

2009309

0,012

0,1

2026345

5

12

15

37

2083948 2024369 2152665

CAS (2) 88-06-2 76-13-1 598-77-6 96-18-4 75-69-4 594-42-3 1321-65-9 76-06-2 7789-89-1 3175-23-3 98-07-7 1308-06-1 1317-35-7 75-50-3 25551-13-7 25551-137 255511-13 526-73-8 95-63-6 121-45-9 2 10

2205486

16938-22-0

2397144

2102221 2042896 2044715 2011035

2 0,011

5 0,2 0,3 0,1 0,1 5

11 0,1 0,1 5

29

0,6 50 10 1 75 20 50 10 0,5 3

2152398 2311439 2013776 2037844 8 5

2035454 2008310

15646-96-5 464-06-2 78-59-1 118-96-7 78-30-8 7440-33-7 12070-121 7440-61-1 1314-62-1 110-62-3 81-81-2 108-05-4 593-60-2 75-01-4 0,05 175 0,5 36

Maddenin Adı 2,4,6-Tri kloro fenol 1,1,2-Tri kloro tri floro etan 1,1,2-Tri klor propan 1,2,3-Tri kloro propan Tri kloro floro metan Tri kloro metan sülfonil klorür Tri kloro naftalin Tri kloro nitro metan 1,1,1-Tri klor propan 1,2,2-Tri klor propan Tri klor-toluen Tri kobal tetra oksit Tri mangan tetra oksit Tri metil amin Tri metil benzen (Tüm izomerleri) Tri meti lbenzen Tri metil benzen 1,2,3, Tri metil benzen 1,2,4, Tri metil benzen Tri metil fosfit 2,,2,4-Tri metil hekza metilen-1,6-di izo siyanat 2,,4,4-Tri metil hekza metilen-1,6-di izo siyanat 2,2,3-Tri metil pentan 3,5,5-Tri metil siklo hekz-2-enon 2,4,6-Tri nitro toluen (TNT) Tri-o-tollilfosfat Tungsten Tungstenkarbit Uranyum bileşikleri Vanadyum pentaoksit tozu, dumanı Varelalhehit Varfarin Vinilasetat Vinil bromür Vinilklorür Vinilklorür 0,2 0,03 175 0,1 30 20 3 1200 5,7 0,1 0,1 5 5 0,2 0,05 180 0,1 36 4,4 270 0,3 71 0,2 0,05 179 0,1 36 2,2 7,8

10

15

54

3 2

341

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0,1 0,5 0,1 0,5 10 0,5 1 6,7 49 3,4 50 2,9 0,1 0,1 0,45 0,58 246 100

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

EINECS (1) CAS (2) 2035449 88-12-0 100-40-3 106-87-6 100-80-1 25013-15-4 75-94-5 490 0,1 25 5 2,5 1 1 5 1 145 1 5 1 5 50 240 100 480 0,1 10 25 25 0,4 60 120 120

100

492

2027092 2311769

8052-41-3 7440-65-5 7440-67-7

Maddenin Adı 1-Vinil-2-pirolidon Vinilsiklohekzen 4-Vinilsiklohekzen diepoksit Vinil toluen, tüm izomerleri Vinil toluen (tüm izomerleri) Viniltrilorosilan Warfarin (Fenil asetil etil hidroksi kumarin) White spirit, mak. 20 aromatik bileşikleri (Beyaz ispirto) Yitriyum Zirkonyum bileşikleri

10

( 2) CAS ( 3) TWA ( 4) STEL ( 5 ) ppm ( 6) mg/m3

( 1) EINECS :

: : : : :

Kimyasal maddelerin Avrupa envanteri. Kimyasal maddelerin servis kayıt numarası. 8 saatlik belirlenen referans süre için ölçülen veya hesaplanan zaman ağırlıklı ortalama. Başka bir süre belirtilmedikçe, 15 dakikalık bir süre için aşılmaması gereken maruziyet üst sınır değeri. 1 m3 havada bulunan maddenin mililitre cinsinden miktarı (ml/m3). 20 oC sıcaklıkta ve 1 Atmosfer basınçta [101,3 KPa. (760 mm civa basıncı) 1 m3 havada bulunan maddenin miligram cinsinden miktarı.

PARLAYICI, PATLAYICI, TEHLİKELİ VE ZARARLI MADDELERLE ÇALIŞILAN İŞYERLERİNDE VE İŞLERDE ALINACAK TEDBİRLER HAKKINDA TÜZÜK (Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi: 27.11.1973, No: 7/7551 Dayandığı Kanunun Tarihi: 25.8.1971, No: 1475 Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi: 24.12.1973, No: 14752 Yayımlandığı Düsturun Tertibi: 5, Cildi: 13, S. 371). KİMYASAL MADDELERLE ÇALIŞMALARDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK (26/12/2003 tarih ve 25328 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır).

Kimyacı Dr. Neslihan DİMİCİ’nin katkılarıyla Kalite Yöneticisi / ÇSGB- İSGÜM

342

EK-5 DENETİMLERDE İSTENEBİLECEK BAZI BELGELER
Resmi Kurumlarca yapılacak İSG denetimlerinde aşağıdaki belgeler ve bu belgelerin içerikleri sıklıkla sorgulanacaktır. · İşe Giriş Muayene Kayıtları (Ağır ve Tehlikeli işlerde çalışacaklara AĞIR VE TEHLİKELİ İŞTE ÇALIŞMA RAPORU) İŞE GİRİŞ MUAYENESİ (tüm çalışanlara) GECE VARDİYASINDA ÇALIŞABİLİR RAPORU (gece çalışması yapanlara) · İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları istatistik Kayıtları · Sağlık Birimi Yıllık çalışma Planı · Periyodik Sağlık Muayene Raporları Portör Muayeneleri Göğüs Radyografileri Solunum Fonksiyon Testleri İşitme Testleri Kan ve idrar testleri İş Risklerine Göre özel testler · Vizite Kayıtları · Gebe ve Emzikli Kadın çalışanların Sağlık Kontrolü · Emzirme Odaları ve Kreşlerle ilgili Kayıtlar · Gece Postalarında çalışacak Kadın çalışanların Kontrolü ·Çocuk çalışanların Sağlık Kontrolü · İçme Suyunun Analiz Raporları · İş Sağlığı ve iş Güvenliği Kurul Toplantısı Kararları · İşyeri Ortamlarındaki (Gaz, Toz, Gürültü, Aydınlatma vb.)Ölçümlerin Raporları · Emzirme Odaları ve Kreşlerin Kontrolü · Ecza Dolaplarının içerisinde Bulunan Malzemeleri Belirten Liste · Yangın Alarm ve Tahliye Denemeleri · Kişisel Koruyucuların Kontrolü · Eğitim Kayıtları · Operatörlük Belgesi · Kazancılar için Yeterlilik Belgesi · Kaynakçılar için Yeterlilik Belgesi · İnsan ve Yük Asansörlerinin Periyodik kontrolü · Kaldırma Araçlarının Periyodik Kontrolü · Motopompların Periyodik Kontrolü · Buhar ve Sıcak Su Kazanlarının Periyodik Kontrolü · Basınçlı Kapların Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Vulkanizatör ve Devulkanizatörlerin Periyodik Kontrolü · Basınçlı Su ve Hava Tankların Periyodik Kontrolü · Kompresörlerin Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Asma iskelelerin Kontrolü · Gırgır Vinçlerin Kontrolü · Basınçlı Gaz Tüplerinin Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Asetilen Tüplerinin Kontrolleri · Alev Geçirmez Cihazların Uygunluk Belgeleri · Yangın Söndürme Cihazlarının Periyodik Kontrolü · Yangın Hortumlarının Kontrolleri · Aspirasyon Donanımlarının Kontrolleri · Marangoz Makinelerinin Kontrolleri · Güvenlik Supaplarının Kontrolleri · Basınçlı Asit Kaplarının Kontrolleri · Fırın ve Ocakların Kontrolleri · Elektrikli El Araçlarının Kontrolleri · Elektrikli Kaynak Makinelerinin Kontrolleri · Tam Yalıtılmış Elektrikli Aygıtların Kontrolleri · Aydınlatma Tesisatlarının Kontrolü · Topraklama Tesisatının Kontrolü · Elektrik Tesisatının Kontrolü · Paratoner ve Tesisatının Kontrolü ve Direnç ölçüm raporları · Boru ve Donanımların Kontrolü · Sıvı Tank ve Depoların Kontrolü

343

· Taban ve Asma Kat iskelelerinin Kontrolü · Kaynak işleri Sırasında Onarım izni · Asansör Kabinlerinin Taşıyabileceği Maksimum Yük Levhası · Zımpara Taşının Dönme Hızı ve Özelliklerine ilişkin Etiket · Kazanların üzerindeki Etiketler · Basınçlı Kapların Etiketleri ve Yıllık Bakım defteri · Kompresörlerin üzerindeki Etiketler ve yıllık muayene defteri · Vinçlerin Taşıma Gücünü Belirten Etiketler · Motorlu Araç ve Römorkların Taşıma Kapasiteleri Etiketi · Par. Pat. Teh. ve Zar. Madde Kaplarına ilişkin Etiketler · Karpit Saklanan Kaplar için Etiket · Asetilen Jeneratörleri için Etiketler · Kurma izni ve işletme Belgeleri için Başvuru · Günde 7,5 saat ve daha az çalışma bildirimi ve isim listesi · Gece Postalarında çalıştırılacak Kadın işçiler için izin Belgeleri

344

EK-6 İŞ SAĞLIĞI KONUSUNDA ÜLKEMİZDEKİ SON DÜZENLEMELERDEN BAZILARI
Hekimlerinin Görev, Yetki, Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 27 Kasım 2010-27768); Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul Ve Esasları Hakkında Yönerge ‘de (16 Haziran 2011/20065 ); Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge (03 Ağustos 2011–B.100.TSH.020.00.06 Sayılı Yönerge); Ayrıca, Türkiye 'de ilk defa ‘İşyeri Hekimliği Hizmeti Yetki Belgesi’ almaya hak kazanan Çiğli Toplum Sağlığı Merkezi’nin, Çiğli deki fabrikalarda işyeri sağlığı eğitimleri düzenleyeceği, işçi sayısı 50’nin altında olan fabrikalara işyeri hekimliği hizmeti vereceği. Çiğli Ata Sanayi bölgesinde kayıtlı 2 bin 500 çalışan üzerinden yürütülecek projenin, Türkiye’ye model olacağı İzmir İl Sağlık Müdürlüğü’nün web sayfasından duyurulmuştur.- 5 Mayıs 2011].

Son çıkan bazı yönetmelik ve yönergelerde adı konan Sağlık Bakanlığı’na bağlı Toplum Sağlığı Merkezlerinin, “Çalışanların Sağlığı Birimi” kurarak bu alanda hizmet vermeye başlamıştır. [İşyeri

Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge’de “Çalışanların Sağlığı Birimi” nin (ÇSB) kuruluşu, nitelikleri, görev yetki ve sorumlulukları açıklanmıştır. Çalışanların Sağlığı Birimi (ÇSB) Hangi TSM’ lerde bu birimin kurulacağı ildeki Sağlık Müdürlüğünce belirlenir. Bu TSM’ler için yetkilendirilmek amacıyla ilgili yönetmelik hükümlerine göre hazırlanan başvuru dosyası ÇSGB’na gönderilir. İlgili Bakanlığın belgelendirmesi ile ÇSB kurulur ve tescil için Genel Müdürlüğe bildirilir. ÇSB, TSM’lere bağlı olarak özel veya kamuya ait farklı binalarda hizmet verecek şekilde kurulabilir. TSM, ÇSB birimi içindeki işyeri hekimliği hizmeti koordinasyonuyla ilgili idari görev dağılımlarını yazılı olarak yapar ve yapılan idari görev dağılımlarını müdürlüğe bildirir. ÇSB’de işyeri hekimliği hizmeti sunulabilmesi için; en az bir işyeri hekimi, en az bir diğer sağlık personeli, öncelikli olarak tıbbi sekreter veya veri hazırlama kontrol işletmeni(VHKİ) olmak üzere bir personel görevlendirilmesi zorunludur. Diğer sağlık personeli görevi için öncelikli olarak, çevre sağlığı teknisyeni görevlendirilir. Ancak hemşire, sağlık memuru (toplum sağlığı) veya acil tıp teknisyeni görevlendirilmesi zorunlu ise bu personele yapacağı işlerle ilgili hizmet içi eğitim verildikten sonra iş sağlığı hizmetlerinde görevlendirilir. İhtiyaç olması halinde sorumlu hekimin talebi ile müdürlük tarafından uzman hekimler, fizyoterapist, diyetisyen, psikolog, sosyal çalışmacı ve sair personelden oluşan iş sağlığı hizmetleri ile ilgili bir işbirliği kurulu oluşturulur. Bu kurul üyeleri kendi alanları ile ilgili olarak iş yeri hekimlerinin yürüttükleri çalışmalara katılırlar. TSM sorumlu hekiminin izinli olduğu hallerde yerine vekâlet eden kişi bu görevi yürütür. ÇSB’de görevlendirilecek hekimlerin işyeri hekimliği sertifikasına sahip olmaları gerekir. İşyeri hekimleri, görevlendirildikleri işyerlerinin ilgili Yönetmelikte belirtilen görevlerini yerine getirmek için belirlenen süreler dışında kalan zamanlarında TSM bünyesindeki sorumlu hekimce verilen diğer görevleri yaparlar. Ayrıca ÇSB’de iş güvenliği hizmeti verilmesinin de önü açılmıştır. Müdürlük tarafından ÇSB biriminde gerek görülmesi halinde mühendisler gerekli sertifika programına gönderilerek iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilebilir. İş güvenliği uzmanına; ilgili yönetmelik hükümlerine göre yetki belgesi alınır ve işyerleri ile ayrı sözleşme yapılır. Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge’de TSM’de çalışan personelin görev tanımları içinde iş sağlığına ilişkin görevler de yer almaktadır.
[Hekimin Görevleri Madde 34-Gereken hallerde iş sağlığı ve iş güvenliği hizmetlerini yürütür; Sağlık Memuru (toplum sağlığı), Hemşire ve Ebenin Görevleri Madde 35-İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görev alır; Çevre Sağlığı Teknisyenlerinin Görevleri Madde 37- …işyerlerinin sağlık koşullarına uygun olup olmadığını ilgili mevzuat hükümlerine göre denetler, sağlığa zararlı hususların düzeltilmesi amacıyla ilgililere bilgi verir, sonuçlarını izler, gayri sıhhi müessese ve işyerlerinin sağlık yönünden denetimleri ile ilgili işlemleri yapar, endüstriyel katı ve sıvı atıkların sağlıklı bir şekilde izole edilmesi için gerekli tedbirlerin alınmasını sağlar, almayanlar hakkında ilgili mevzuat hükümlerine göre işlem yapar; Röntgen Teknisyeninin Görevleri Madde 38- İşçi ve esnafın periyodik muayenesinde radyolojik tetkikleri yapar].

345

iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi. gereç ve teçhizat ile görevlendirilecek işyeri hekimi. yükümlüdürler.) İşyeri hekimlerinin. görev. Kamuoyunda Torba Yasa olarak bilinen 27 Temmuz 2010’da kabul edilen 6009 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Resmi Gazete: 01 Ağustos 2010 – 27659) ile 4857 sayılı İş Kanununda ve 3146 sayılı ÇSGB'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’ da bazı değişiklikler yapılmıştır. maddesinin üçüncü fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir. bu birimlerde bulunması gereken araç. b) Bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelini görevlendirmekle. 346 .4857 Sayılı İş Kanunda 2008 ve 2010 yılında yapılan değişikliklerle İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri Madde 81 – (Değişik: Resmi Gazete: 15 Mayıs 2008-5763/4 md. eğitimleri ve belgelendirilmeleri ile eğitim kurumlarının yetkilendirilmeleri. işyerinin niteliği ve işin tehlike sınıf ve derecesine göre. c) Sanayiden sayılan işlerde iş güvenliği uzmanı olan bir veya birden fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle. Bu alanda köklü değişikliklere neden olacağı düşünüldüğünden Kanundaki ilgili maddeler aşağıya eklenmiştir. işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı eğitim programlarının ve bu programlarda görev alacak eğiticilerin niteliklerinin belirlenmesi ve belgelendirilmeleri ile eğitimlerin sonunda yapılacak sınavlar ilgili tarafların görüşü alınarak ÇSGB tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.) İşyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin nitelikleri. MADDE 48-22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2. işe alınmaları. bünyesinde çalıştırdığı ve bu maddeye dayanılarak çıkarılacak yönetmelikte belirtilen vasıflara sahip personel ile yerine getirebileceği gibi. işyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinde görevlendirilmeleri ve hizmet verilen işyerlerinde çalışan işçilerle sınırlı olmak üzere görevlerini yerine getirmeleri hususunda diğer kanunların kısıtlayıcı hükümleri uygulanmaz. a) İSGB oluşturmakla. işyerindeki işçi sayısı. Bu kurum ve kuruluşların diğer personel için oluşturulmuş olan sağlık birimleri.) Kanuna veya kanunun verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kamu kurum ve kuruluşlarında ilgili mevzuatına göre çalıştırılmakta olan hekimlere. (Mülga üçüncü fıkra: Resmi Gazete: 23 Temmuz 2010-6009/49 md. çalışmakta oldukları kurum ve kuruluşların asıl işveren olarak çalıştırdıkları çalışanların işyeri hekimliği hizmetleri gördürülür. görevlerini nasıl yürütecekleri. ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alınmasına ilişkin hususlar. Bu şekilde hizmet alınması işverenin sorumluklarını ortadan kaldırmaz. üçüncü fıkrada öngörülen eğitimler aldırılmak suretiyle ve aslî görevleri kapsamında. devamlı olarak en az elli işçi çalıştırdıkları işyerlerinde alınması gereken İSG önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi. işletme dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alarak da yerine getirebilir. bu yükümlülüklerinin tamamını veya bir kısmını. sayısı. "Bu Kanunun uygulanması bakımından. İSGB olarak da kullanılabilir. iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin nitelikleri. (Ek fıkra: Resmi Gazete 23 Temmuz 2010-6009/49 md. yetki ve sorumlulukları.) İşverenler. çalışanların ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla. (Ek fıkra: Resmi Gazete: 23 Temmuz 2010-6009/49 md. İşverenler. çalışma şartları.

” MADDE 77.4857 sayılı Kanunun 91 inci maddesinin birinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir. iş ve toplu iş sözleşmesinden doğan bireysel alacaklarına ilişkin şikâyetleri ÇSGB bölge müdürlüklerince incelenir. görev. yetki ve sorumlulukları. çalışma şartları. "m) İşyeri hekimi. b) İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini vermek üzere. gereç ve teçhizat ile görevlendirilecek işyeri hekimi. görevlerini nasıl yürütecekleri. doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır.22/5/2003 tarihli ve4857 sayılı Kanunun 74 üncü maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiştir. iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin nitelikleri. sayısı.” MADDE 78. ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alınmasına ilişkin hususlar. işyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinde görevlendirilmeleri ve hizmet verilen işyerlerinde çalışan işçilerle sınırlı olmak üzere görevlerini yerine getirmeleri hususunda diğer kanunların kısıtlayıcı hükümleri uygulanmaz. eğitimleri ve belgelendirilmeleri ile eğitim kurumlarının yetkilendirilmeleri.4857 sayılı İş Kanununun 81 inci maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmış. mimar ve teknik elemanlar ise iş güvenliği uzmanını. "İşyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin nitelikleri. bu birimlerde bulunması gereken araç. 347 . ikinci fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkralar eklenmiştir. gerekli donanım ve personele sahip olan Bakanlıkça yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları ile Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketlerce kurulan ve işletilen müesseseler OSGB'ni. diğer teknik ve sağlık personel ile işçilere eğitim vermek için kamu kurum ve kuruluşları.a) İşyerinde İSG hizmetlerinde görev yapmak üzere Bakanlıkça belgelendirilmiş hekimler. mühendis. gerektiğinde yetkilerini iptal etmek." Ayrıca II. “Kadın çalışanın erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler. iş güvenliği uzmanı. c) İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görev yapacak işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarının eğitimlerini vermek üzere Bakanlıkça yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları. işe alınmaları. üniversiteler ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketler ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerini yetkilendirmek. belgelerini vermek. MADDE 49 . işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı eğitim programlarının ve bu programlarda görev alacak eğiticilerin niteliklerinin belirlenmesi ve belgelendirilmeleri ile eğitimlerin sonunda yapılacak sınavlar ilgili tarafların görüşü alınarak ÇSGB tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. üniversiteler ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketlerce kurulan ve işletilen müesseseler eğitim kurumunu.4857 sayılı Kanunun 92'nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının eğitimleri sonundaki sınavları yapmak veya yaptırmak. Torba Yasa olarak bilinen 6111 Sayılı Yasa’da MADDE 76. takip eden bent buna göre teselsül ettirilmiştir." MADDE 50-9/1/1985 tarihli ve 3146 sayılı ÇSGB'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 12'nci maddesinin birinci fıkrasına (1) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki (m) bendi eklenmiş. işyeri hekimini. İşyeri hekimlerinin. hizmetin etkin ve verimli bir şekilde verilip verilmediğinin kontrol ve denetimini sağlamak. “30/1/1950 tarihli ve 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 10 uncu maddesine istinaden iş sözleşmesi fiilen sona eren çalışanların kanundan.

” MADDE 79. Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirilmesi gerekmektedir. iş kazası ile ilgili bilgi almasına engel olacak durumlarda iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren bildirim süresi üç işgünüdür. Denilmektedir. İş mahkemesinin kararına karşı taraflarca 5521 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre kanun yoluna başvurulabilir. işçiler ve bu işle ilgili görülen başka kişiler izleme. denetleme ve incelemeler sırasında işverenler. (c) ve (e) bendinde sayılan sigortalıların iş kazası geçirmeleri halinde işverenleri tarafından kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal. gerekli olan belge ve delilleri getirip göstermek ve vermek. Ayrıca ÇSGB Bölge Müdürlüklerine bildirim zorunluluğu kaldırılmıştır. iş müfettişlerinin birinci fıkrada yazılı görevlerini yapmaları için kendilerine her çeşit kolaylığı göstermek.1. b) 86'ncı maddesi uyarınca işçilere doktor raporu almayan işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için. işverenin kontrolü dışındaki yerlerde iş kazası geçirmeleri halinde ise. alınmayan her İSG önlemi için iki yüz Yeni Türk Lirası. “101 inci ve 106'ncı maddeler kapsamındaki idari para cezaları ise doğrudan Türkiye İş Kurumu il müdürü tarafından. Çalışma hayatını izleme.3. 348 .4857 sayılı Kanunun108 inci maddesinin ikinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. 5 inci maddesinin (g) bendinde sayılan sigortalının iş kazası geçirmesi halinde. ifade ve bilgi vermek. "MADDE 105 – Bu Kanunun. (b). alınmayan önlemler için izleyen her ay aynı miktar. 87'nci maddesi gereğince çocuklara doktor raporu almayan işveren veya işveren vekiline bu durumdaki her çocuk için iki yüz Yeni Türk Lirası. Sigortalıların. işvereni tarafından kazanın olduğu ve ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerdeki yerel kolluk kuvvetlerine derhal. birden fazla ilde işyerleri bulunan işverenlere uygulanacak idari para cezası ise işyerlerinin merkezinin bulunduğu yerdeki Türkiye İş Kurumu il müdürünce verilir ve genel esaslara göre tahsil edilir. Ek 5 inci maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalıştırılan sigortalıların ise kendilerince veya işverenlerince kolluk kuvvetlerine derhal. denetleme ve teftişle görevli iş müfettişleri ve işçi şikâyetlerini inceleyen bölge müdürlüğü memurları tarafından çağrıldıkları zaman gelmek. 4857 sayılı İş Kanununun 105 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.“Teftiş. İş müfettişleri tarafından düzenlenen raporların ve tutulan tutanakların işçi alacaklarına ilişkin kısımlarına karşı taraflarca otuz gün içerisinde yetkili iş mahkemesine itiraz edilebilir.” SGK 2011/50 Sayılı Genelge 1. Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde. bu yoldaki isteklerini geciktirmeksizin yerine getirmekle yükümlüdürler. İş kazası bildirimi ve bildirim süresi İş kazasının bildirimi ve süresi Kanunun 13 üncü maddesinin ikinci fıkrası ile Ek 5 inci maddesinin beşinci fıkrasında ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 38 inci maddesinde düzenlenmiştir. Kanun yoluna başvurulması iş mahkemesince hüküm altına alınan işçi alacağının tahsiline engel teşkil etmez. Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan sigortalılar ile 5 inci maddesinin (a). a) 78 inci maddesinde öngörülen yönetmeliklerdeki hükümlere uymayan işveren veya işveren vekiline. Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde. denetleme ve teftişe yetkili iş müfettişleri ile işçi şikâyetlerini incelemekle görevli bölge müdürlüğü memurları tarafından tutulan tutanaklar aksi kanıtlanıncaya kadar geçerlidir.

bizzat çalışan iş yeri sahipleri ve işletenleri de dâhil olmak üzere. İSG kurullarınca alınan kararları uygulamayan. hangi meslek ve sanat erbabının 126'ncı madde kapsamında olduğuna ilişkin usul ve esaslar.c) 77’nci maddesine aykırı hareket eden.126'ncı maddede belirtilen iş yerlerindeki hijyen eğitimine yönelik hususlara. bu hastalıkla alakalı gerekli incelemeler. 88 ve 89 uncu maddelerinde öngörülen yönetmeliklerde gösterilen şartlara ve usullere uymayan işveren veya işveren vekiline biner Yeni Türk Lirası. Sağlık. aynı maddenin birinci fıkrasında belirtilen mesleki eğitim almamış işçi çalıştıran işveren veya işveren vekiline her işçi için beşyüz Yeni Türk Lirası. d) Bu Kanunun 85 inci maddesine aykırı olarak ağır ve tehlikeli işlerde onaltı yaşından küçükleri çalıştıran veya aynı maddede belirtilen yönetmelikte gösterilen yaş kayıtlarına aykırı işçi çalıştıran işveren veya işveren vekiline her işçi için bin Yeni Türk Lirası. Bizzat çalışmaları durumunda. bu iş yerlerinde çalışmaya engel bulaşıcı hastalıkların ve cilt hastalıklarının neler olduğuna. 126'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması durumunda. çalışanlarına. hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle yükümlüdür.” b) 127'nci maddesi aşağıdaki şekilde düzenlenmiş ve Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir. Çalışanlar. cezaya çaptırılır. “Madde 126. Bulaşıcı bir hastalığı olduğu belgelenenler ile iş yerinin faaliyet ve hizmetlerinden doğrudan yararlananları rahatsız edecek nitelikte ve görünür şekilde açık yara veya cilt hastalığı bulunanlar. a) 126'ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. 79 uncu maddesi gereğince faaliyeti durdurulan işi izin almadan devam ettiren veya kapatılan işyerlerini izinsiz açan.” d) 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 10 ilâ 15 inci maddeleri. 78 inci maddesi gereği işletme belgesi almadan işyeri açan veya belgelendirilmesi gereken işler veya ürünler için belge almayan. 349 . birinci fıkrada belirtilen iş yerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamazlar.17'nci maddesi ve 180 inci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. İçişleri ve Gıda. belirtilen eğitimleri almış kişileri çalıştırmaya. 80 inci maddesinde öngörülen İSG kurullarının kurulması ve çalıştırılması ile ilgili hükümlere aykırı davranan. çalışan kişiler ise bu eğitimleri almaya mecburdurlar.Gıda üretim ve satış yerleri ve toplu tüketim yerleri ile insan bedenine temasın söz konusu olduğu temizlik hizmetlerine yönelik sanatların ifa edildiği iş yeri sahipleri ve bu iş yerlerinin işletenleri. Tarım ve Hayvancılık Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. “Madde 127. hijyen konusunda bu iş yerlerindeki meslek ve faaliyetin gerektirdiği eğitimi vermeye veya çalışanların bu eğitimi almalarını sağlamaya.” “GEÇİCİ MADDE 1-127'nci maddede belirtilen yönetmelik. bu maddenin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde yürürlüğe konulur ve anılan yönetmelik yürürlüğe girinceye kadar ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edilir. analiz masrafları iş yeri sahipleri ve işletenlerince karşılanmak üzere ilgili kurumlar tarafından yapılır. 2 Kasım 2011 Tarih 28103 Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (Karar Sayısı: KHK/663) ile 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun. iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu fıkra kapsamındadır. alınacak bir raporla hastalıklarının iyileştiği belgeleninceye kadar. 126' ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması hâlinde doğacak hukukî sorumluluklar ile bu durumdan zarar gören kişi veya kurumların hukukî yol vasıtasıyla talep edebilecekleri tazminat ödemeleri veya olabilecek diğer ödemeler iş yeri sahiplerine ve işletenlerine aittir. 81 inci maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen. iyileşme hâlinin belirlenmesine.

Ayrıca ekinde göz muayenesinden. D. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ndeki “hastalık ve arıza listesinde A. C. Öğrencilerin ve personelin sağlık durumları. Emniyet Teşkilatına ilk atamalarda. hastalıkların ve yaralanmaların vücuttaki seyrinde geçirdiği safhalarına ve bıraktığı sekellerin derecelerine göre belirlenen Hastalık Branşlarının Sınıflandırılmasındaki A.2010)ne göre çalışanlar A ve B grubu olarak 2’ye ayrılmışlardır. karasuları ile göller ve nehirlerde yapılacak sualtı çalışmalarında profesyonel olarak çalışan kişi ve kuruluşların çalışma yöntem ve sorumluluklarını belirlemeyi amaçlayan “Profesyonel Sualtıadamları Yönetmeliği”nde de bu işi yapacak kişilerde hangi muayenelerin ne sıklıkla ve hangi sağlık kuruluşları tarafından yapılabileceği. idari polisliğe geçişlerde. psikiyatrik muayeneye ve en az hangi tetkiklerin isteneceğine kadar ayrıntı yazılmıştır (Yönerge tam metnine internetten ulaşım-hssgm.09. hangi tansiyon düzeyinde hangi işlerin yapılıp yapılamayacağı.tr-mevzuat-yönergeler-Gemi Adamları Sağlık Yönergesi-01. E dilimlerindeki sağlık durumlarına) bakılarak değerlendirilmektedir. hangi ameliyatların hangi tür işlere engel olduğu açık bir şekilde tanımlanmıştır. 350 . Emniyet Teşkilatının insan kaynağını sağlayan Emniyet Genel Müdürlüğüne bağlı eğitim-öğretim kurumlarına alınacak öğrencilerde. Gemi Adamları Sağlık Yönergesi benzer bir düzenleme T. hangi rahatsızlıkları bulunanların profesyonel dalgıçlık yapamayacağı açıkça belirtilmiştir. tedavi ve nekahet dönemidir. C.tr-mevzuat-yönergeler-TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi-09.yönetmelikte geçen tüm unvanlarda görev yapabilir C.EK-7 BAZI KAMU KURULUŞLARININ SAĞLIK YÖNERGELERİNDEN ÖRNEKLER Bazı kamu kuruluşlarında hangi meslek gruplarında ne gibi sağlık koşulları aranacağı kendi iç düzenlemelerinde belirtilmiştir. İşyeri hekimlerine yol göstereceği düşünülerek başlıklarından söz edilen yönetmelik ve yönergelere internetten ulaşma olanağı vardır. B ve D ise listede belirtilen hastalıkların düzeyi ile ilgilidir). Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği Benzer şekilde İçişleri Bakanlığı’nın çıkardığı “Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği” de oldukça ayrıntılıdır. A ve B grubunda yer almayan çalışanlar için periyodik muayene zorunluluğu yoktur. Bu Yönetmelikte çıkarılış amacı. TSK Sağlık Yetenekleri Yönetmeliği ve TSK Dalgıçlık Yönetmeliği Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) “Dalgıçlık Yönetmeliği” ve “TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği” de ülkemizdeki en kapsamlı sağlık derecelendirmesi yapan düzenlemelerden biridir. (A –sağlıklı.C. B. TCDD Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi’nin “Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi” (Yönerge tam metnine internetten ulaşım-tcdd.gov. B. öğrencilikte veya memuriyette hastalanma durumlarında. Hastalıklar. Profesyonel Sualtıadamları Yönetmeliği T. Bu Yönetmeliğin amacı. Hangi meslek grubunun görme keskinliğinin ne kadar olacağı.gov. Tedavi tamamlandıktan sonra görev yapabilir ya da yeniden muayeneden sonra görev sınıfı belirlenir. yönetmeliğin ekinde belirtilen “hastalık branşlarının sınıflandırılması” na göre hangi dilimde olduğuna (yönetmelik ek-3.2011). “Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli askeri ve sivil personel ile askerlik görevi ile yükümlü vatandaşların Silahlı Kuvvetlerdeki görevlere uyarlık bakımından sağlık yeteneklerini tespit etmek ve barışta ve savaşta yapılacak sağlık işlemlerini düzenlemektir” diye belirtilmiştir.03. Sağlık Bakanlığı Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü’nün uyguladığı “Gemi Adamları Sağlık Yönergesi”nde de vardır. D olarak iyiden kötüye sınıflandırılmıştır. hizmet sınıfı değişikliklerinde ve atamalarda aranacak sağlık şartlarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir.C.

Arama ve sondaj işleri ile ilgili petrol. yontma. direkler. filize indirgen adı verilen bir maddeyle erime kolaylaştırıcı bir madde (örneğin kireçtaşı. tuğla. yükleme ve boşaltma. Isıtılmadan önce. Kireç ve alçı taşının yakılması ve bunları öğütme ve eleme işlerinde kadınlar çalıştırılamaz. Metal ve alaşımlarına. gümüş. yapı vb. su. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme işleri. dinamitleme. toprak. pik). Soğuk demircilik ve her çeşit kaynak işlerinde (Oksijen. metalsi ve alaşımlarının her çeşit döküm (adi döküm. kazanların imali ve bunların montajı ile işletilmesi işleri. konkasör(Yapıcılıkta yol. su verme ve benzeri işlemler). büyük kayaları kırıp ufalamaya yarayan makine. alüminyum ve benzeri malzemeden eşya 351 . ocak ve fırın duvarcılığı ve tamirciliği. alaşımlarının üretimi ve bu amaçlarla yapılan her çeşit işler. gönderilen metal ve merdaneler soğuktur. maddelerin erimiş metal üzerinden ayrılmasını sağlar). Metallerin ve metalsilerin eritilmesi. makinalar. çarpantlar. Ateş filizdeki bazı bileşenleri uzaklaştırır. daha sert metaller için bu işlem uygulanır). Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili ağır saç levhaları bağlama. takoz. Soğuk haddelemede. kesme. maden filizleri ve mineralleri arama ve her çeşit sondaj işleri ile taş. Altın. boru. punta ve dikiş kaynağı işleri gibi) kadınların çalışması yasaktır. konkasöre vagon devirme ve monitör havai hat yağcılığı. iş iskeleleri. dikme ve kızak işleri ile vinçler. kanalizasyon ve bakım işleri. bakır. çelik ve diğer madenlerin ve alaşımlarının eritilip potalara dökülmesiyle çeşitli eşyaların üretim işleri. enjeksiyon döküm gibi) ve haddeleme (birbirine ters olarak dönen iki merdanenin arasından geçirilerek bir metalin inceltilmesi ve levha haline getirilmesi işlemidir. GENÇLERİN VE ÇOCUKLARIN ÇALIŞTIRILABİLECEKLERİ VE ÇALIŞTIRILAMAYACAKLARI İŞLER Ağır ve Tehlikeli İşler Kapsamında Kadınların Çalışamayacağı İşler. perçinleme ve presleme işleri ile kalafat işleri. Kükürdün eritme yoluyla üretimi. deniz ve hava taşıtlarının tamir veya imalinde kullanılan malzemenin özellikleri itibariyle bir kişi tarafından idare edilemeyen işlerde kadınlar çalışamaz. yumuşak metallerin şekillendirilmesinde kullanılır. Gemi inşaat ve tamiratında iskele. Kireçtaşı. presleme yoluyla sıcak ve soğuk olarak şekillendirilme işleri. gezer vinç yolları. yapımında kullanılacak çakıl veya taşları elde etmek için. porselen ve seramik imaline ait işler) ile cam. Metal ve alaşımlarının. su kulesi. saflaştırılması. kara. kaynak. pres döküm. doğal gaz. pirinç. zenginleştirme. ateş tuğlası. Metalürji sanayisi ile ilgili metallerin ve metalsilerin filiz ve minerallerden itibaren pirometalurjisel (Bu işlemde ateşin fiziksel olduğu kadar kimyasal bir işlevi de vardır. depolama ve benzeri işlerde kadınlar çalışamaz. klinker (Çimento yapımında fırından ezilmeden çıkan pişirme ürünü) elevatörü. biyet halinde veya şekillendirilmiş olanlarına) uygulanan ısıl işlemleri (tav. Sıcak haddelemede. her çeşit maden. gezer vinç.EK. köprüler. CaCO3) katılır. Çimento fabrikalarında ve taş ocaklarında. baca ve boya tamiri. Demiri ısıtıp döverek şekillendirme veya presleme suretiyle çeşitli eşya imali işleri. şişe. motorlar. pota. kırma makinesi) ve yağcılığı. cilalama ve benzeri) işler. İskeleler. yıkama. karbonatlar gibi kimyasal bağlı diğer gazların uzaklaştırılmasını da kapsar).8 KADINLARIN. filizdeki kum vb. gönderilen metal soğuk olduğu halde merdaneler sıcaktır. elektrik. ekskavatör işleri ile çimento üretiminde kalker stoklanması. bumbalar. Font (dökme demir. kimyasal. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait] işlerin fırın işleri ve silis tozları saçan işlerinde kadınlar çalışamaz. elektrolitik yöntemlerle üretimi işleri ve bunlarla ilgili işler. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili (taş ocaklarında her çeşit taşın çıkartılması ve işlenmesi -kırma. Kadınların çalışmasına izin verilen [taş ve toprak sanayi ile ilgili (toprağın pişirilmesiyle elde edilen kiremit. demir ve zincirler ve benzeri teçhizatlara ait işler. öğütme. kum ve benzeri maddelerin çıkarılması ve üretimi işleri. taşıma. karbon dioksitin ya da hidratlar. ambalaj. Soğuk ve sıcak haddeleme olarak iki farklı şekli vardır. kalsinatör (kalsinasyon sadece suyun değil. taşıma. Bu işlerinin yapılmasında tamamlayıcı nitelikte olan kırma. metalsi ve alaşımlarına (külçe. Fayans. santralde ocakçılık ve külcülük. öğütülmesi ambalajı ve depolanması ve bunlarla ilgili işlerde kadınların çalıştırılması yasaktır.

Kimya sanayi ile ilgili işlerden. klor. ketonlar. mertek gibi) üretimi ve yerinde montajı işlerinde kadınların çalıştırılması yasaktır. su üstü ve su altı inşaatları. sabit tesis ve ekipmanın kullanılması işleri (teknik hizmetler ve yardımcı işlerde kadın ve genç işçi çalışabilir). etüt. spor tesisleri. hava alanı. şerit gibi soğuk haddeleme. liman. seri ve devamlı lehim işleri. havuz. kalay. koklaştırılmaları ve bunlardan elde edilen bitum. havai hat. yol. 352 . tesviyecilik gibi talaşlı imalat ve taşlama işleri. kromaj ve kadmiyum kaplama vb. çelik konstrüksiyon yapı kanalizasyon.). rodentisit ve tarımsal mücadele ilaçları hazırlanması. Her türlü zehirli gazların ve savaş gazlarının üretimi. tünel. sülfat asidi. Doğal gaz. Her türlü madeni ve fiber optik kablo imali. fosseptik. Ağaç ve bunlardan eşya üretimi ile ilgili muharrik kuvvetle çalışan her türlü bıçaklar ve testereler ile kesici. Metal yüzeylerde yapılan. her çeşit onarım ve güçlendirme ve benzeri işler ve bu işler için gerekli araç. analin. madeni yağlar ve her türlü akaryakıt ve rafinasyon işleri (maddelerin küçük mikyaslarda yağlama. olup petrol rafinerilerinde elde edilemeyen sıvı ve katı yağların imali işleri. duvar. balıkçı barınağı. her türlü temel inşaatı işleri (ankrajlı istinat duvarı. kiriş. stoklanması ve arz işleri. bitum. elbiseler ile diğer koruyucuların kullanılması zorunluluğu bulunan işler. kanalet. Her türlü prefabrik yapı elemanı (pabuç. karbon sülfür. yontucu. Ham petrol ve katranların distilasyonu. boşaltma ve nakli işleri.) sıcak daldırma yolu ile yapılan koruyucu kaplama (kurşun. nitrat asidi vb. Aldehitler. 10 kg'mı aşan tornacılık. Flor. arazi ölçüm. Sellüloit imali ve lak nitrosellülozu ile yapılan çeşitli kimyasal maddelerin imali işleri. Kadınların çalışabileceği bitkisel ve hayvansal yağ üretimine ilişkin işlerde karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon kademelerinde kadın ve genç işçi çalıştırılamaz. aşık. amonyak gibi her türlü alkalilerin üretimi ve bunlarla yapılan işler. çinko vb. demiryolu. Her türlü patlayıcı madde ve mühimmatın imali. yağmur suyu drenajı ve her türlü drenaj sistemleri. depolanması ve nakli işleri. yıkım işleri. çelik ve benzeri malzemelerden tel. delici makineler ve hızarlarla yapılan işlerde kadınlar çalıştırılamaz. Kimyasal gübrelerin üretimi ve depolanması işleri. araştırma. eterler. Akümülatör imali ve seri olarak akümülatörlerin bakım ve şarj işlerinde kadın işçiler çalışamaz. kullanılması. marina. Piroteknik malzemesi hazırlama ve imali işleri (Aydınlatma ve işaret fişekleri. havai fişekler şenlik maytapları. kolon. malzeme. İnsan sağlığına zarar verici kimyasal maddelerin üretimi. klorür asidi. soyucu. triklor-etilen ve benzerleri gibi ve parlayıcı maddelerin imali ve bunlarla yapılan işler. imali işleri. iskele. tabanca mantarı benzerleri). alkoller. iyot üretimi ve bunların zarar verici türevlerinin imali işleri. brom.) çeşitli kimyasal maddelerle yapılan diğer koruyucu kaplama (fosfatlama. Tabakhaneler ile her çeşit deri fabrika ve imalathanelerinde tabaklama.) teflon ve emaye işlerinde kadın işçiler çalışamaz. her nevi yer üstü ve yer altı inşaat. üretimi ve depolanması işleri. köprü. Yapı işleri ile ilgili bina. Selülozik. koruyucu başlık. kanal.imalatı işleri ile kurşun kaynak işleri. palplanşlı çalışmalar vb. set. her türlü sondaj işleri. nakil ve depolama işlerinde kadınlar çalışamaz. Aktif kömürlerin. ve asetilen gazı gibi her türlü gaz üretimi. Odun ve kömürlerin gazlaştırılmaları. tinerler. kuyu. metro. bio gaz. hava gazı. mekanik ve kimyasal temizlik işleri ile elektroliz yolu ile yapılan koruyucu kaplama (nikelaj. Organik ve inorganik pigmentlerin üretimi. katran gibi ara ve art ürünlerin distilasyonu işleri. eloksal vb. sentetik ve her çeşit boya imali işleri. Her türlü organik ve anorganik zehirli veya tahriş edici maddelerle boya ve vernik imali ve bunlardan meydana gelen zehirli ve tahriş edici boyaların kullanılması işleri. Asfalt ile dam tecrit maddeleri ve yağlamaya özgü. fore kazık yapımı. her türlü raylı sistem. solventler. silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde kadın ve genç işçiler çalıştırılabilir). Kadınların çalışabileceği kauçuk ve lastik sanayine ait işlerin lastik hamurunun hazırlanması aşamasında kadın çalıştırılamaz. yükleme. her çeşit tahriş edici ve yakıcı asitler ile sodyum ve potasyum hidroksit. baraj. İnsektisit. depolanması ve nakli işleri. Her türlü patlayıcı maddenin kullanıldığı işler ile toz ve gaz maskeleri. likit petrol gazı. diğer aktif maddelerin ve çeşitli kimyasal maddelerin emprenyasyon işleri. dalgakıran.

Yine bu işlerde elle yapılan basit ayıklama işlerinde kadınlar çalıştırılabilir. toplanması. kişisel koruyucular gibi) asbest hamuru hazırlama ve şekillendirme işleri. tuğla. suni deri (plastik hariç muşamba ve kaplanmış kumaşlar. porselen ve seramik imaline ait işler. bu ürünlerin döküntü ve paçavralarının elyaf haline getirilmesi işlerinde kadın işçiler çalışamaz. metalden matbaa harfi imali ve klişe imali işleri ile yüzer vinç ve taraklarda yapılan işlerde kadınlar ÇALIŞTIRILAMAZ. Yönetmelik ekinde çeşitli işler alt başlığında geçen asbest tozları ile yapılan her çeşit imalat ile (çatı yalıtım malzemesi. paspaslar ve her türlü elyaftan vatka ve koltukçuluk malzemesi imali işleri). boşaltma ve yükleme işleri. kükürt dioksit. Ardiye ve antrepoculuk ile ilgili olarak. yükleme ve boşaltma işlerinde kadınların çalıştırılması yasaktır. Kâğıt ve selüloz sanayisinde kâğıt ve selüloz üretiminde klor.İplik dokuma ve giyim sanayisinde linolyum ve diğer sert yüzeyde zemin döşemeleri. Kadınlar gıda ve içki sanayisinde her türlü canlı hayvanın kesilmesi. televizyon gibi iletişim araçları için yapılan her türlü yapım. tarım ilaçları kullanımı işlerinde kadınlar çalıştırılamaz. kullanılması ve geri kazanılması işlerinde kadınların çalışması yasaktır. kanalizasyon ve fosseptik işleri. depolama. nakli ve dağıtımı ile ilgili işlerde buhar. En çok %10 rampalı yerlerde vagonetlerle üç yüz kilodan fazla ağırlık taşıma. bu işlerin yalnız yer üstünde yapılan yardımcı hizmetlerinde kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. petrol. Kadınların Çalışabileceği Ağır ve Tehlikeli İşler. Hareket halinde bulunan makine. su ve benzeri maddelerin her çeşit boru aracılığıyla taşınması ve bu nakil hatlarında yapılan bakım. gaz vb. kauçuklu ve plastikli yer döşemeleri imali. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme işleri. hasır. pota. telsiz. sakatat tesislerindeki işlerde çalışamazken. denizlerde göletlerde ve nehirlerde balık ve diğer hayvanların ve bitkilerin avlanması. boşaltma ve yükleme işleri. hipoklorit. Elektriğin üretimi. Ayrıca. bataklık kurutma. 353 . elektrik bakım ve onarım işleri. boru. Haberleşme ile ilgili posta. bakım. umumi mağazalar ve iskelelerde yapılan her türlü ambarlama. şişe. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili (toprağın pişirilmesiyle elde edilen kiremit. nakli ve dağıtımı işleri. Cam. onarım. ocakçılık. ateşçilik işleri ile ocak ve baca temizleme işleri. sünger avcılığı işleri. Gaz. muharrik kuvvet üretimiyle ilgili işler. ateş tuğlası. Enerji üretimi. hiposulfit gibi tahriş edici ve zararlı maddelerin üretimi ile çözeltilerinin hazırlanması. telefon. tamirat ve benzeri işlerde kadın çalışanların çalışması yasaktır. Fayans. düşme ve kayma tehlikesi olan yüksek yerlerde yapılan her türlü işlerde kadınların çalıştırılması yasaktır. boşaltma ve yükleme işleri. boşaltma ve yükleme işleri. tamiri ve temizlenmesi gibi işlerde kadınlar çalışamaz. üretilmesi. motor ve aksamı ile transmisyon düzeneğinin yağlanması. radyo. araçsız olarak yirmi beş kilodan fazla ağırlık taşıma. ardiyeler. telgraf. onarım ve alt yapı işlerinde kadınlar çalışamaz. lif ve sair keçeler. bunlardan elde edilecek ürün ve yan ürünler ve dalyan işleri. El arabası gibi araçlarla elli kilodan fazla ağırlık taşıma. Üç ve dört tekerlekli ve pedallı arabalarla altmış kilodan fazla ağırlık taşıma. Nakliye benzeri işlerde. çimento ve asbest esaslı borular. Tarım ve hayvancılık ile ilgili olarak. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait işlerde kadın işçiler çalışabilir. Tütün sanayisinde balyaların depolara taşınması ve istiflenmesi işleri ile imalathane ve depolardaki aktarma işlerinde kadınların çalışması yasaktır. itfaiye işleri. ambalaj ve paketleme işlerinde çalıştırılabilir. Arama ve sondaj işleriyle ilgili olarak. işlenmesi ambalajlanması. su altı ve toprak altı işleri ile suya girilerek yapılan her türlü işler. çeşitli sanayi ürünleri. antrepolar.

Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili olarak mutfak ve ev eşyası ile süs eşyası imalatında kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. kontrtabla. işlenmesi. beyazlatma ve boyama işleri. Maddelerin küçük mikyaslarda yağlama. terlik ve benzerleri imalat işlerinde kadın işçiler çalıştırılabilir. gazlanması. Suni ipek imalinde hazırlama ve üretme işlerinde kadınlar çalışabilir. marmelat. deri sanayisinde mamul derilere yüz ve fantezi fason yapma ve derileri perdahlama işleri. ağaç ve diğer malzemelerden mamul her türlü ayakkabı. selüloz üretimi işlerinde kadın işçiler çalıştırılabilir. kemik. plastik. şat ve benzerleri) yapılan bütün işler. boynuz. hava alanlarındaki uçuşa hazırlık işleri ile yer hizmetleri ve bakım işleri. suni deri. Genç İşçilerin Çalıştırılabilecekleri İşler Meyve ve sebze konserveciliği. presleme ve kolalama işleri. gibi) ile muharrik kuvvetle işleyen tam otomatik soğuk şekillendirme tezgâhlarında yapılan işlerde kadınlar çalışabilir. reçel. Gıda ve içki sanayisinde ambalaj ve paketleme işlerinde kadın işçi çalıştırılabilir. tırnak ve hayvan kanı ile ilgili üretim işleri. dokuma ve giyim sanayisi ile ilgili (çırçır fabrikalarındaki işler. televizyon. Kâğıt ve selüloz sanayisi ile ilgili kâğıt hamuru ve odun hamuru üretimi işleri. her türlü mürekkep imali işleri. ikmal.) ile ilgili işler. Kimya sanayi (Uyuşturucu maddelerin imali işleri. paketlenmesi ve dolumu işleri. elektrik ve elektronik cihazların imalinde ve onarımında yapılan seri ve devamlı lehim işlerinde kadın çalıştırılabilir. Ham kürkleri işleme ve boyama işleri. Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işlerin (Karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon kademelerinde kadın ve genç işçi çalıştırılamaz) bir bölümünde kadınlar çalışabilir. vahşi veya zehirli hayvan bulunduran bahçelerdeki ve hayvan terbiyesi yapılan yerlerdeki her türlü işler. boyanması. Tüylü olarak kullanılacak derileri hazırlama işleri. depolanması. yün ipek ve benzerleriyle bunların döküntülerinin hallaç haşıl. Plastik maddelerin şekillendirilmesi ve plastik eşya imali işleri. yok edilmesi vb. Yapı işleri ile ilgili teknik hizmetler ve yardımcı işlerde kadın ve genç işçi çalışabilir.Demir tel ve çubuktan malzeme imalatı işleri (çivi. Radyo. zincir. turşu. matbaacılık işleri (Her türlü basım işleri. deri. kara. 354 . Yönetmeliğin ekinde çeşitli işler alt başlığında süngerleri temizleme. hayvan tahniti işleri. taşınması. sirke. lastik hamurunun hazırlanmasından her çeşit şekillendirilmiş mamul yapımına kadar bazı işlerde (Lastik hamurunun hazırlanmasında kadın çalıştırılamaz). silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde kadın ve genç işçiler çalıştırılabilir. ağartılması. salça. her türlü çöp ve atık maddeler (toplanması. yıkama. makinesiz deniz nakil araçlarında (mavna. kontraplak. her türlü katı ve sıvı ara ürün ve son ürünlerin ambalajlanması. meyve ve sebze kurutmacılığı ve işlenmesi işleri. radyoloji işleri ile radyum ve radyo aktif maddelerle ve radyasyon yayan her türlü cihazla (çeşitli röntgen. deniz ve göl taşıt araçları için bakım. vida vb. tarak. onarım ve park yerlerinde yapılan işler. keten. meyve ve sebze suları imalatı işleri. pamuk. Her türlü ilkel ve mamul maddelerin temizlenmesi. İplik. uçaklarda yapılan bütün işler ve uçaklarla yapılan ilaçlama ve yangın söndürme işleri. her türlü siloculuk işleri. demiryolu. Kauçuk ve lastik sanayisinde.(PVC’nin imali ve PVC’den mamul eşyaların yapımında genç işçi çalıştırılamaz). basılması ve hazır hale getirilmesi işleri. yonga ağaçtan mamul suni tahta ve pvc yüzey kaplamalı suni tahta imali işleri ile emprenye) işlerinde kadın çalışanlar yer alabilir. Ağaç ve bunlardan eşya üretimiyle ilgili (kurutma yapıştırma işleri. magnetik rezonans ve benzeri elektronik cihazlar) çalışılan işler.

Cam. fıçılama. çömlek. Sandal. Balıkhane işleri. fayans. tarak. düğme. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılamayacakları İşler Gece dönemine (akşam saat 20. çerçeve. El ilanı dağıtımı işleri. kutu. Su bazlı tutkal. çini. baston ve şemsiye imalatı işleri. Erzurum taşı ve diğer maddelerden süs eşyası. yelken ve benzeri eşyaların imalatı ve dokuma yapmaksızın diğer hazır eşya imalatı işleri. çadır.00-sabah 06. Toptan ve perakende satış mağaza ve dükkânlarında satış. etiketleme ve paketleme işleri. Maden ocakları ile kablo döşemesi. mantar. İçkili yerler ve aşçılık hizmetleri hariç olmak üzere hizmet sektöründeki işler. saz ve kamıştan sepet ve benzeri eşya imalatı işleri. porselen ve seramik imaline ait işler (fırın işleri ve silis ve quarts tozu saçan işler hariç). cam ve emsali eşya imalatı işleri. jelatin ve kola imali işleri. Çay işlemesi işleri. pekmez imalatı işleri. istifleme ve benzeri işler. Hazırlama. Yorgancılık. 355 . Süpürge ve fırça imalatı işleri. Kasaplarda yardımcı işler. ısıl işlem. lüle taşı. çuval. Araçsız olarak 10 kg’dan fazla yük kaldırılmasını gerektirmeyen torbalama. optik ve benzeri malzeme imalathanelerinde üretime ilişkin işler (fırın işleri ve silis ve quarts tozu saçan işler. İlaçlama ve gübreleme hariç çiçek yetiştirme işleri. Diğer giyim eşyası. Tamamlama ve Temizleme İşleri Yönetmeliği kapsamındaki işler. Elle yapılan ağaç oymacılığı. kayık ve emsali küçük deniz araçlarının imalatı ve tamiratı işleri (boya ve vernik işleri hariç).00 arası) rastlayan sürelerde yapılan işler. Çanak. Yiyecek maddelerinin imalatı ve çeşitli muamelelere tabi tutulması işleri. renklendirme ve kimyasal işler hariç). şişe. boynuz. Sandık. keten. kemik. Pamuk. Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde 18 yaşını doldurmamış kişilerin çalışmasının yasaklandığı işler. ayna. bulama. kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işler. Çeşitli kuru yemişlerin hazırlanması işleri. Büro işyerlerinde büro işleri ve yardımcı işler. ağda. Küçükbaş hayvan besiciliğinde yardımcı işler. fıçı ve benzeri ambalaj malzemeleri. Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işler (karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici çözücülerle yapılan prine veya benzeri yağlı maddelerin ekstrasyon yoluyla yağ üretimi işlerinde ekstrasyon kademeleri hariç).Helva. tarak ve kolalama tezgâhlarından ve boyama ile ilgili işlemlerden bölme ile ayrılmış ve fenni iklim ve aspirasyon tesisatı olan iplikhane ve dokuma hazırlama işleri. kehribar. Şeker fabrikalarında üretime hazırlamaya yardımcı işler. yün. ipek ve benzerleriyle bunların döküntülerinin hallaç. resim.

maddelerin küçük mikyaslarda yağlama. Toksit. Arama ve sondaj işlerinin yalnız yer üstünde yapılan yardımcı hizmetlerinde genç işçi çalıştırılabilir. Fazla dikkat isteyen ve aralıksız ayakta durmayı gerektiren işler. zararlı ve tehlikeli maddelerin toptan ve perakende satış işleri ile bu gibi maddelerin imali. Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili işler. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme üretim işleri ile fayans. Parlayıcı. sigara ve bağımlılığa yol açan maddelerin üretimi ve toptan satış işleri. epilasyon ve masaj işleri. kontrtabla. 18 yaşından gün almamış “genç işçiler” in çalışabileceği ağır ve tehlikeli işler) şunlardır. Para taşıma ve tahsilât işleri. vücut bakımı ve estetiği.25425 Ek-2 ve Ek-3) Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedi buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik kapsamında yer alan işler. güzellik salonlarında yapılan yüz. Aşırı sıcak ve soğuk ortamda çalışma gerektiren işler ile sağlığa zararlı ve meslek hastalığına yol açan maddeler ile yapılan işler. Kimya sanayi ile ilgili. Kanserojen. Genç işçiler cam. porselen ve seramik üretimine ait işlerde genç işçiler çalışabilir. pota. İş bitiminde evine veya ailesinin yanına dönmesine olanak sağlamayan işler (eğitim amaçlı işler hariç). Müteharrik makineler kullanılarak yapılan işler. ateş tuğlası. boru. mutfak ve ev eşyası ile süs eşyası imalatında kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. Ağaç ve bunlardan mamul eşya sanayi ile ilgili işlerden. (*) Çocuk ve Genç İşçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 06 Nisan 2004 – Genç İşçilerin Çalışabileceği Ağır ve Tehlikeli İşler (Ağır ve Tehlikeli işler Yönetmeliğine göre 16 yaşını bitirmiş. Alkol. tuğla. Açık bir şekilde veya uzman hekim raporu ile fiziki ve psikolojik yeterliliklerinin üzerinde olan işler. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili işlerden. toprağın pişirilmesi yoluyla elde edilen kiremit. şişe. nesil takip eden genler zararlı veya doğmamış çocuğa zararlı veya herhangi bir şekilde insan sağlığını etkileyen zararlı maddelerle ilgili işler. depolanması işleri ve bu maddelere maruz kalma ihtimali bulunan her türlü işler. Gürültü ve/veya vibrasyonun yüksek olduğu ortamlarda yapılan işler. Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işler (Karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon 356 . Parça başı ve prim sistemi ile ücret ödenen işler. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait işlerde çalıştırılabilir. kurutma. yonga ağaçtan mamul suni tahta ve PVC yüzey kaplamalı suni tahta imali işleri ile emprenye işlerinde genç işçiler çalışabilir. işlenmesi. silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde genç işçiler çalıştırılabilir. kontraplak. patlayıcı. Yapı işlerinin teknik hizmetler ve yardımcı işlerinde genç işçi çalışabilir. deney eksikliği güvenlik konusunda dikkat eksikliğine bağlı olarak gençlerin maruz kalabileceği kaçınılması veya fark edilmesi mümkün olmadığına inanılan iş kazası riski taşıyan işler. Meslek eğitim programı gereği staj nedeni ile yapılan çalışmalar hariç. Eğitim. Radyoaktif maddelere ve zararlı ışınlara maruz kalınması ihtimali olan işler. yapıştırma işleri.

(PVC’nin imali ve PVC’den mamul eşyaların yapımında genç işçi çalıştırılamaz) işlerinde parentez içinde belirtilen bölümler dışındaki işlerde genç işçiler çalışabilir. Yukarıda sayılan işlerin dışında kalan ağır ve tehlikeli işlerde çocukların ve genç çalışanların çalıştırılması yasaktır.kademelerinde genç işçi çalıştırılamaz) ile plastik maddelerin şekillendirilmesi ve plastik eşya imali işleri. Yönetmelik ekinde “Çeşitli işler” alt başlığında açıklanan her türlü mürekkep imali işlerinde genç işçiler çalışabilir. 357 . Kâğıt ve selüloz sanayisi ile ilgili işlerin. İplik dokuma ve giyim sanayi ile ilgili işlerden çırçır fabrikalarındaki işlerde gençler çalışabilir. kâğıt hamuru ve odun hamuru üretimi ile ilgili bölümlerinde ve selüloz üretimi işlerinde genç işçiler çalıştırılabilir.

kıl ve tırnaklardaki arsenik miktarı saptanacak. derisi nemli ve hassas olanlar ile deri. olduğu gibi. çalışanların İSİGT-61 muayenesi yapılacak. Gerektiğinde kanda ve idrarda kurşun aramak üzere kan örneği. İdrar. çene ve dişlerin filmleri çektirilecek.5 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel muayeneleri yapılacak. karaciğer veya böbrek yetersizliği olanlar ile ciltleri hassas bulunanlar veya cilt hastalığı olanlar. genel muayene. işe giriş ve periyodik muayenelerinde. yaptıkları işlerden ayrılacaklar. İSİGT-62 Her üç ayda bir.15 mg/m3 İşe Girişte Klinik ve laboratuvar birlikte değerlendirilecek. kurşuna duyarlı olanlar ve alkolikler işe alınmayacaklardır. arsenikle ilgili zehirlenmelerin görülmesinde işçiler. kolların ekstansiyon durumları incelenecektir. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. göz kapaklarında titremeler şeklindeki belirtileri bulunanlar. klinik ve İSİGT-63 laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır.EK-9 BAZI ULUSAL DÜZENLEMELERDE İŞE GİRİŞ VE PERİYODİK MUAYENELERDE YAPILMASI GEREKEN EK VE TAMAMLAYICI MUAYENELER Tehlike Kaynağı. Çalışanın sindirim yakınmaları olup olmadığı. bu işlere alınmayacaklardır. MAK ESD(TWA) Kurşun (Pb) MAK: 0. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır. fosfordan meydana gelen alt çene nekrozu (Fossy . kan. yaptıkları işten ayrılacaklar. el.01 mg/m3 (*) Civa (Hg) MAK: 0. karaciğer ve sinir hastalığı olanlar. karaciğer ve böbrek fonksiyonları değerlendirilecek. Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Her üç ayda bir. Tükürük artması.Jow) nun ilk belirtileri aranacaktır Önceden fosfor bileşikleri ile İşçi işe girerken ve işin temasa gelip gelmedikleri devamı süresince en az 6 incelenecek ve klinik belirti ayda bir kez hassas tıbbi Organik fosfor (insektisit) İSİGT-65 358 . kurşun absorbsiyonunun ilk belirtileri. Her altı ayda bir. ihtisas laboratuvarlarına gönderilecektir. diş etlerinde ülserasyon. genel sağlık muayenesi ile beraber. bazofil granulasyonlu eritrosit sayımı yapılacaktır. İSİGT-64 Risk değerlendirmesine göre MAK:0. yetmezliği olan. kan yapıcı sistem.075 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel muayeneleri yapılacak. Arsenik (As) MAK: 0. Beyaz fosfor (P) İşe giriş muayenesinde Çalışanların. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. dışkı. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile saptanacaktır. bu işlere alınmayacaklardır. diş etlerinde burton çizgisi bulunup bulunmadığı. İdrarda kopraporfirin aranacak ve kanda hemoglobin yüzdesi ölçülecek.

önceden teşhis alanlar işe alınmayacak. böbrek ve karaciğer hastalığı görülenler. Periyodik Muayenede kontrole tabi tutulacaktır. Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Kadmiyum (Cd) MAK: 0. rutin olarak biyokimyasal testle kolinesteraz aktivitesinin tayini yapılacak. bu işlerden ayrılacaklar. solunum sistemi ve böbrek hastalığı tespit edilenler bu işlere alınmayacaklardır. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. bu işlere alınmayacaklardır. bu işlerden ayrılacaklar. Burun septumunda ülserasyon görülenler ile solunum sistemi ve cilt hastalığı bulunanlar çalıştıkları işten ayrılacaklar. Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. solunum sistemi.1 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacak. MAK:0. kroma karşı alerjisi olanlar ile cilt ve solunum sistemi hastalıkları bulunanlar bu işlere alınmayacaklardır. MAK:1ppm (*) Anilin-Nitroamin Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. Periyodik olarak. çalıştıkları işten ayrılacaklar. klinik ve İSİGT-72 laboratuvar yöntemleriyle genel sağlık muayeneleri yapılacak. kan yapıcı sistem ve karaciğer hastalığı bulunanlar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. yaptıkları işlerden ayrılacaklar. manganezle ilgili zehirlenmelerin görülmesinde işçiler.Tehlike Kaynağı. Periyodik olarak. Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. deri. duyarlılığı bilinenler. İSİGT-71 Periyodik olarak. işi değiştirilecektir. yaptıkları işlerden ayrılacaklar. klinik ve İSİGT-69 laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacaktır. frengi hastalığı ve ruh hastalığı tespit edilenler. Benzen MAK: 20 ppm Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. sinir sistemi. deri. Herhangi bir şekilde organik fosforlu ve karbamatlı ensektisitlere maruz kalanlarda. Periyodik olarak. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır İSİGT-68 Periyodik olarak. kan yapıcı sistem ve karaciğer hastalığı görülenler. bu işlere alınmayacaklardır. MAK ESD(TWA) İşe Girişte aranacaktır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. bu işlere alınmayacaklardır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. Kolinesteraz seviyesi % 25 oranında düşünce işçi. Solunum sistemi hastalıkları bulunanlar ile zayıfladıkları görülenler.002 mg/m3 (*) Manganez (Mn) Krom (Cr) Berilyum (Be) Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. organik fosfor bileşikleri ile temas ettirilmeyecek. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. klinik ve İSİGT-67 laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacak. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır. 359 . bünyece çok zayıf olanlar ile solunum sistemi hastalığı bulunanlar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. bu işlere alınmayacaklardır. böbrek ve karaciğer hastalığı olanlar ile aniline karşı alerjisi bulunanlar. İSİGT-66 Periyodik muayenede solunum sistemi ve böbrek hastalığı tespit edilenler.

göğüs filmi (Xray). karaciğer ve sinir sistemi hastalıkları olanlarla alkolik ve epileptikler. böbrek. böbrek ve karaciğer hastalığı olanlarla klora karşı alerjisi bulunanlar bu işlere alınmayacaklardır. Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri İSİGT-73 Periyodik olarak. Bu Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde. iş hekimliğindeki gelişmeleri göz önüne alarak sputum sitoloji testleri. Asbest Y-19 genel klinik muayenesi. 360 . özellikle göğüs muayeneleri ile diğer tetkik ve kontrolleri yapılacaktır Periyodik olarak sağlık İSİGT-76 muayeneleri yapılacak ve her 6 ayda bir. Tozlu İşler ESD Asbest: 0. klinik ve laboratuvar yöntemleriyle ile sağlık muayeneleri yapılacak. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. Solunum ve dolaşım sistemi hastalıkları ile deri hastalığı görülenler. göğüs radyografileri alınacaktır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. göğüs yapısında bozukluk bulunanlar. Ek-1/3 özellikle göğüs muayenesi. göğüs radyografileri alınacak ve solunum ve dolaşım sistemi hastalıkları ile cilt hastalığı olanlar. işlerin yürütümü yüzünden toz riski bulunması sebebiyle tıbbi raporlar düzenlenmesinde olağan klinik ve laboratuvar muayene yöntemleri arasında göğüs filmi bulgularına özen gösterilir.Tehlike Kaynağı. Tozlu işlerde çalışacak işçiler işe girişte bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı olduklarının raporla belirlenmesine yönelik muayene olurlar. MAK ESD(TWA) Halojenli hidro karbonlar MAK: 20 ppm 60 mg/m3 İşe Girişte Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. İSİGT-74 Karbon sülfür (CS2) MAK: 20 ppm Klinik ve laboratuvar yöntemleriyle genel sağlık muayeneleri yapılacak. karaciğer ve sinir sistemi hastalıkları bulunanlarla alkolik ve epileptik olduğu görülenler.solunum fonksiyon testi. Asbestle çalışacak her çalışanın çalışmaya başlamadan önce genel sağlık durumu değerlendirilecek ve Yönetmelik Ek’inde belirtildiği şekilde. Toz Y-26-27Ek-2 Asbest Y-10 İşyeri risk değerlendirmesine göre En az 3 yılda 1 muayene. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. Çalışma süresince en az iki yılda bir kez standart göğüs filmleri (35x35) alınarak radyolojik muayeneleri yapılır. tomodensitometri gibi daha ileri tetkikler isteyebilir. (solunan havanın hacmi ve hızı) Doktor ve/veya diğer yetkili sağlık personeli.1 lif/cm3 Genel sağlık muayeneleri yapılacak. deri. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. böbrek. böbrek ve karaciğer hastalığı bulunanlar ve klora karşı alerjisi görülenler bu işlerden ayrılacaklar. . Periyodik olarak. bu işlerden ayrılacaklar. bu işlerden ayrılacaklar. bu işlere alınmayacaklardır. bu işlere alınmayacaklardır. deri.

bu işlere alınmayacaklardır. bu işlere alınmayacaklardır.Maruziyet değerlerini aşan her durumda uygun sağlık gözetimi yapılacaktır. özellikle duyma durumu ve derecesi ölçülecek.Hastalığın veya etkilenmenin çalışanın özel çalışma koşullarından ortaya çıkması hali. . çalıştıkları işlerden ayrılacaklar. genel sağlık muayeneleri yapılacak.5 m/s2. Periyodik olarak sağlık İSİGT-79 muayeneleri yapılacaktır. Ancak doğuştan sağır ve dilsiz olanlar. özellikle kemik. Maruziyet Etkin D: 2. İSİGT-80 Yeraltında. hava akımı İşe girişte genel sağlık olan ve ışıksız yerlerdeki muayeneleri yapılacak ve çalışmalar özellikle kaslar. Periyodik olarak. Sağlık gözetimi yapılırken aşağıdaki hususlar da dikkate alınacaktır: . genel sağlık İSİGT-78 muayeneleri yapılacaktır. kulak ve sinir sistemi hastalığı olanlar ile bu sistemde arızası bulunanlar ve HT’liler. eklemler ve göz üzerinde durulacak ve Periyodik olarak genel sağlık İSİGT-81 muayeneleri yapılacak ve özellikle romatizma ve göz hastalığı görülenler. nemli. Titreşim El-kol: Maruziyet Sınır Değeri: 5 m/s2.5 m/s2.Maruz kalınan titreşimin işçilerde tanımlanabilir bir hastalık veya sağlığa zararlı bir etkiye neden olduğu tespit edilebildiği durumlar. 361 . Tüm vücut: 1. bu işlere alınabileceklerdir. eklem ve damar sistemleri ile ilgili bir hastalığı veya arızası görülenler. MAK ESD(TWA) Gürültülü işler Maruziyet sınır değeri: 87 dB En yüksek MED:85 dB En düşük MED: 80 dB İşe Girişte Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Gürültülü işlerde çalışacaklar işe alınırken. Duyma durumunda azalma ve herhangi bir bozukluk görülenler ve kulak ve sinir hastalığı bulunanlar ve HT’li olanlar. özellikle görme durumu ve derecesi tayin olunacak ve gözle ilgili bir hastalığı olanlar. gerekli koruyucu önlemler alınacaktır. . eklem ve damar sistemleri incelenecek ve bu sistemlerle ilgili bir hastalığı veya arızası olanlar. Kemik. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.Hastalık veya etkilenmenin saptanması için geçerli ve uygun yöntemlerin bulunduğu durumlar. Mekanik titreşime maruziyet Titreşim Y-10 sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. İnfraruj Işınlar İşe alınırken genel sağlık muayeneleri yapılacak.Tehlike Kaynağı. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak. İşe girişte. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. bu işlere alınmayacaklardır. genel sağlık muayeneleri yapılacak.15-0. . çalıştıkları işlerden Gürültü Y-5 ayrılacaklar.

Yüksek basınçta çalışma Saatte kişi başına 40 m3 hava sağlanacak. Romatizma ve göz hastalığı olanlar. bu işlere alınmayacaklardır. 1999 (**)Görev Gereği Işınlanmalar İçin Radyoizotopların Vücuda Yılda Alınma Sınırları (ALI) (Yıllık alınmasına izin verilen miktarlar-Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği Ek-II’de uzun bir liste olarak verilmiş) 362 . bu işlerden ayrılacaklar. Periyodik olarak genel sağlık İSİGT-83 muayeneleri yapılacak ve özellikle sinir ve kan hastalıkları ile ilgili bozuklukları görülenler. İşe başladıkları günden İSİGT-82 itibaren (15) gün sonra adaptasyon muayenesine tabi tutulacak ve işin devam süresince de. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. solunum ve kemik sistemi hastalığı ve arızası görülenler.K. CO2 miktarı % 0. bu işlere alınmayacaklardır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır Radyoaktif ve İyonizan ışınlarla İşe alınırken genel sağlık çalışma(**) muayeneleri yapılacak ve özellikle sinir. İsmet Dökmeci. (*) Toksikoloji – Prof. sinir ve kan hastalıkları ile ilgili bozuklukları görülenler bu işlere alınmayacaklardır.1’i geçmeyecektir. kan ve kan yapıcı sistemi incelenecek.Tehlike Kaynağı. klinik ve laboratuvar yöntemleriyle genel sağlık muayeneleri yapılacak ve özellikle E. Özellikle kalp. İşe alınırken. altına alınacaklardır. kontrol ve tedavi hastalığı aranacaktır. MAK ESD(TWA) İşe Girişte Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri sedimantasyon yapılacak ve çalıştıkları işlerden klinik usullerle romatizma ayrılacaklar. bunların periyodik genel sağlık muayeneleri yapılacaktır. Dr. çalıştıkları işlerden ayrılacaklar.G. dolaşım. solunum ve kemik sistemleri üzerinde gerekli incelemeler yapılacak ve sağlık yönünden sakınca görülenler. ve solunum fonksiyon testleri ile birlikte kalp dolaşım.

Y. hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir (Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği Resmi Gazete: 16 Haziran 2004 .1990-20635 Tozlu işlerde 6 2 yılda 1 Ayda 1 SB Portör ILO Yönergesi. SG Önlem Hk. Ek Ar.EK-10 ULUSAL DÜZENLEMELERE GÖRE BAZI TETKİKLERİN YAPILMA SIKLIĞI Tetkik DÜZENLEME Akciğer grafisi Ulusal Düzenlemeler ve Öneriler İşçi Sağlığı İş Toz Mücadele Güvenliği Tüzüğü Yönetmeliği14.25494 –Değ. Çal. OSGB. 363 . işyeri ortak sağlık birimi. 80 dB i aşan yerlerde çalışanlarda yılda 1 yapılması uygundur. tozlu işlerde yılda 1 kez çektirilmesi uygundur.09. 3 Ayda 1 (gerektiğinde) 3 Ayda 1 (gerektiğinde) 3 Ayda 1 3 Ayda 1 3 Ayda 1 3 Ayda 1 Beyaz fosforla çalışan işçilere işe girişte ve Organik fosforlu insektisitlerle çalışan işçilere işe girişte ve en az 6 Ayda 1 6 Ayda 1 Yılda 1 Yılda 1 Yılda 1 İşe girişte Gerekli durumda aşı 3 Ayda 1 Ekranlı araçlarda çalışanlar İşe girişte ve düzenli aralıklarla (süre belirtilmemiş.2003-25328 Diğer-İyi Uygulama Örnekleri İşyeri risk değerlendirmesi yapılarak çalışanın gereksiz yere radyasyon almasını önlemek için grafi çektirme sıklığına karar verilmelidir. sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi. Gaitada parazit yumurtası aranması Gaita kültürü Boğaz kültürü Burun kültürü HBSAg Portör muayenesi Göz muayenesi Muayene ve tetkiklerin yapılabileceği yerler: İşe Giriş ve Periyodik MuayeneAğır ve Tehlikeli İşlerde Çalışanların Sağlık Raporu: işyeri hekimi. işçi sağlığı dispanserleri. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu. SFT Odyometri Kanda Pb İdrarda Pb İdrarda koproporfirin Kanda Hb Eritrosit sayımı Kanda Hg İdrar. 7 Mart 2010-27514). dışkı. Sağlık Ocağı.12. işyeri sağlık ve güvenlik birimi. kıl ve tırnaklarda As Çene ve diş filmleri Kolinesteraz aktivite tayini Süre belirtilmemiş İşyeri risk değe