P. 1
Sağlık-Gözetimi

Sağlık-Gözetimi

|Views: 238|Likes:
Yayınlayan: Nuri Karabacak

More info:

Published by: Nuri Karabacak on Apr 19, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/06/2015

pdf

text

original

Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi

Bu rehber, Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti tarafından finanse edilen İSGİP (Türkiye`de İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi Projesi - TR0702.20-01/001) kapsamında hazırlanmıştır. Aşağıda ismi geçen teknik uzmanlar İSGİP kapsamında bu rehberin hazırlanmasına katkıda bulunmuşlardır: Dr. Kadir Atlı, Uzun Dönemli Uzmanı Dr. Brigitte Froneberg, Kilit Uzman Dr. Linda Matisane, Kısa Dönemli Uzman Doç. Dr. Ali Naci Yıldız, Uzun Dönemli Uzman Dr. Cebrail Şimşek, Uzun Dönemli Uzman Dilek Demirkol, Dil Asistanı Saliha Rodoplu, Dil Asistanı Bu yayına sağladıkları destek, değerli yorum ve düzeltmeleri için, başta İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü ve aynı zamanda Kıdemli Program Yöneticisi Sayın Kasım ÖZER olmak üzere aşağıda yer alan Proje Koordinasyon Birimi üyelerine teşekkürlerimizi sunarız: Sayın Nefise Burcu Ünal, İSG Uzmanı Sayın Ali Rıza Ergun, İSG Uzmanı Sayın M. Furkan Kahraman, İSG Uzman Yard. Sayın Nuri Vidinli, Tabip Sayın Emine Kaplan, Tabip Bu yayın Avrupa Birliği’nin mali desteğiyle hazırlanmıştır. Yayının içeriğinden yalnız Danışman firma sorumlu olup hiçbir şekilde Avrupa Birliği’nin görüşlerini yansıtmamaktadır.

2

Önsöz
Tümüyle önlenebilir olan meslek hastalıklarından kaynaklı maddi ve manevi kayıplar ülkemizin ekonomisinde önemli boyutlara ulaşmaktadır. Konunun önemi, çalışma hayatını düzenleyen mevzuatı hazırlayan, bu alanda denetim gerçekleştiren ve iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili proje faaliyetleri yürüten Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından her platformda dile getirilmekte ve düzenleyici faaliyetler her geçen gün artarak devam etmektedir. Bu alanda gerçekleştirilen faaliyetlerden biri olan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü’nün yararlanıcısı olduğu Avrupa Birliği Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı (IPA) destekli “Türkiye’de İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi Projesi” (İSGİP), 2010 Ocak ayından itibaren metal, maden ve inşaat sektörlerinde belirlenmiş pilot bölgelerde çalışmalar gerçekleştirmektedir. Gerçekleştirilen bu çalışmaların bir sonucu olarak iş sağlığı alanında, meslek hastalıklarından kaynaklı kayıpları azaltmak amacıyla başta işyeri hekimleri olmak üzere tüm paydaşlara ulusal ve uluslararası mevzuat, norm, bilgi ve belgelerin detaylı olarak verildiği ve açıklandığı “Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi” hazırlanmıştır. Meslek hastalıklarının önlenmesinde önemli etkileri olacak bu rehberin çalışma hayatına hayırlı ve uğurlu olmasını dilerken, bu rehberin hazırlanmasında emeği geçen yerli ve yabancı tüm uzmanlara teşekkür ederiz. T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü

3

Kısaltmalar Listesi: ABD............Amerika Birleşik Devletleri AKM ...........Aralıklı Kontrol Muayenesi Att...............Acil Tıbbi Teknisyen CDC ...........Amerikan Hastalık Kontrol Merkezi ÇSGB......... Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı dB...............Desibel DF ..............Düzeltici Faaliyet DEP............Dizel Egzoz Parçacıkları GBİK ..........Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı HT ..............Hipertansiyon Hz...............Hertz ICOH ..........Uluslararası İş Sağlığı Komisyonu ILO .............International Labour Organization- Uluslararası Çalışma Örgütü İGM ............ İşe Giriş Muayeneleri İSG .............İş Sağlığı ve Güvenliği İSGB ..........İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi İSGGM....... İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü İSGİP .........“Türkiye’de İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Koşullarının İyileştirilmesi” Projesi İSGÜM ....... İş Sağlığı ve Güvenliği Merkezi Müdürlüğü İSG-YS.......İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi KAH............Koroner Arter Hastalığı KİP .............Kömür İşçisi Pnömokonyozu KKD............Kişisel Koruyucu Donanım KOAH.........Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı KOBİ ..........Küçük ve Orta Ölçekli İşletme KS ..............Kraniyal Sinir KTS ............Karpal Tünel Sendromu MDF ...........Medium Density Fiberboard-Orta Yoğunlukta Lif Levha MRH...........Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri NIOSH .......National Institute of Occupational Safety and Health- Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği ...................Enstitüsü OHSAS ......İş Sağlığı ve Güvenliği Değerlendirme Serisi OSGB ........Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi ÖF ..............Önleyici Faaliyet PMF ...........Progressif Masif Fibrozis QEC ...........Quick Exposure Check-Hızlı Maruziyet Değerlendirme RD ..............Risk Değerlendirmesi SGK ...........Sosyal Güvenlik Kurumu Td ...............Tetanos-difteri TİSH...........Temel İş Sağlığı Hizmetleri TİT..............Tam İdrar Tetkiki TSM ...........Toplum Sağlığı Merkezi UOB ...........Uçucu Organik Bileşikler UV ..............Ultraviyole VHKİ...........Veri Hazırlama Kontrol İşletmeni WHO ..........World Health Organization-Dünya Sağlık Örgütü 4

I.

II.

III.

GİRİŞ .................................................................................................................................................................9 GENEL BİLGİLER .............................................................................................................................................. 11 Temel İş Sağlığı Hizmetleri .......................................................................................................................... 13 İş Sağlığı Gözetimi Kavramı......................................................................................................................... 13 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi .................................................................................................................. 14 İşyerini tanıma, Çalışma Ortamında İşyeri Durum Saptaması ve Risk Değerlendirmesi ...................... 15 Sağlık Gözetiminde İşverenin Hakları ve Yükümlülükleri ......................................................................... 17 Sağlık Gözetiminde Çalışanların Hakları ve Yükümlülükleri ..................................................................... 18 Sağlık Gözetiminde Sağlık Biriminin Yükümlülükleri ................................................................................. 18 Çalışma Ortamı Gözetimi .......................................................................................................................... 19 Malzeme Güvenlik Bilgi Formları ................................................................................................................. 20 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu ...................................................................................................................... 22 İşyeri Sağlık Birimleri ve İnsan Gücü ........................................................................................................... 26 İşyeri Sağlık Birimi, İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi, Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri ........................... 27 İşyeri Sağlık Birimi ve İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) ................................................................. 27 Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi ................................................................................................................... 29 Toplum Sağlığı Merkezleri-Çalışanların Sağlığı Birimi (TSM-ÇSB) ......................................................... 31 İSGB, OSGB ve TSM Çalışanların Sağlığı Birimlerinin İnsan Gücü........................................................ 31 İşyeri Hekimi................................................................................................................................................... 31 Diğer Sağlık Personeli .................................................................................................................................. 33 İş Güvenliği Uzmanı ...................................................................................................................................... 35 Sağlık Gözetiminde Kişisel Koruyucu Donanım Seçimi............................................................................ 36 Baretler ........................................................................................................................................................... 36 İş Güvenliği Ayakkabısı................................................................................................................................. 36 Koruyucu Gözlükler veya Yüz Koruyucu Siperler ...................................................................................... 37 Koruyucu Eldiven .......................................................................................................................................... 37 Koruyucu Giysi............................................................................................................................................... 37 Kulak Koruyucu Donanımlar ........................................................................................................................ 37 Solunumu Koruma ........................................................................................................................................ 37 Düşmeye Karşı Kişisel Koruyucu Donanımlar ........................................................................................... 37 İşe Giriş Muayenesi ................................................................................................................................... 41 III.1. Genel İşe Giriş Muayenesi................................................................................................... 42 III.2. Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler.......................................................................................... 50 III.2.1 Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ..................................................... 51 Odyogram Öncesi (için) Gürültü Etkilenimi ve Tıbbi Bilgilere Yönelik Anamnez........ 53 İşitmenin Korunması (Gürültü Kontrol) Programı .......................................................... 55 III.2.2 Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi ............................................................ 57 Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi ve Belgeler ................................... 58 III.2.3. Titreşimli İşlerde Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ...................................................................... 64 III.2.4. Kimyasal Maddelerle Çalışanlarda Sağlık Gözetimi ..................................................... 66 III.2.5. Biyolojik Risk Etkenlerinden Etkilenme Olasılığı Olan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi ....... 69 III.2.6. Biyolojik İzlem............................................................................................................................. 72 III.3.1. Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi............................................................................................. 75 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı ....................................................................................................... 75 Kas İskelet Sistemi Rahatsızlıkları............................................................................................... 78 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Sendromu................................................................... 78 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................... 80 Bel Rahatsızlıkları ......................................................................................................................... 81 Epikondilit ....................................................................................................................................... 85 Bursit............................................................................................................................................... 86 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları ...................................................................................... 86 Asbeste Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları................................................................................. 89 Mesleki Astım ............................................................................................................................... 91 Mesleki Deri Hastalıkları .............................................................................................................. 92 Sıcak Stresi.................................................................................................................................... 95 Mesleki Kanser.............................................................................................................................. 95 Biyolojik Risk Etkenleri.................................................................................................................. 97

İçindekiler

5

IV. V. VI. VII. VIII. IX.

Tetanos .......................................................................................................................................... 97 Leptospiroz (Weil Hastalığı) ......................................................................................................... 97 Mantar Enfeksiyonları ................................................................................................................... 98 Madenci Nistagmusu .................................................................................................................... 98 Psikososyal Sorunlar .................................................................................................................... 99 Maden İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler ................................................................. 100 III. 3.2 İnşaat İş Kolunda Sağlık Gözetimi ................................................................................................. 101 Kimyasal Zararlar ........................................................................................................................ 102 Fiziksel Zararlar ........................................................................................................................... 103 Biyolojik Zararlar .......................................................................................................................... 103 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı...................................................................................................... 105 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Hastalığı .................................................................... 106 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................. 108 Bel Rahatsızlıkları........................................................................................................................ 109 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları .................................................................................... 111 Asbeste Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları............................................................................... 112 Kimyasallara Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları....................................................................... 115 Mesleki Deri Hastalıkları ............................................................................................................. 117 Mesleki Astım ............................................................................................................................. 118 Mesleki Kanser ............................................................................................................................ 120 Tetanos ........................................................................................................................................ 120 İnşaat İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler................................................................... 121 III. 3.3 Metal İşkolunda Sağlık Gözetimi ................................................................................................... 123 Metal İşleri .................................................................................................................................... 123 Eritme ve Arıtma.......................................................................................................................... 123 Dökümcülük ................................................................................................................................ 124 Dövme ve Presleme ................................................................................................................... 124 Haddehaneler .............................................................................................................................. 125 Kaynakçılık ve Sıcak Kesme ..................................................................................................... 126 Tornalar ........................................................................................................................................ 128 Zımparalama ve Parlatma.......................................................................................................... 129 Sanayi Yağları, Metal İşleme Sıvıları, Soğutma Sıvıları .......................................................... 129 Metallerin Yüzey İşlemleri .......................................................................................................... 130 Metal Yeniden Kazanma ............................................................................................................ 130 Gürültüye Bağlı İşitme Kaybı...................................................................................................... 131 Titreşime Bağlı Gelişen Beyaz Parmak Hastalığı .................................................................... 133 Karpal Tünel Sendromu ............................................................................................................. 134 Bel Rahatsızlıkları........................................................................................................................ 135 Toza Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları .................................................................................... 136 Kimyasallara Bağlı Gelişen Meslek Hastalıkları....................................................................... 138 Mesleki Deri Hastalıkları ............................................................................................................. 140 Mesleki Astım ............................................................................................................................. 142 Mesleki Kanser ............................................................................................................................ 143 Fotoelektriğe Bağlı Gelişen Keratokonjonktivit......................................................................... 144 Metal İşkolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler.................................................................... 145 Erken Kontrol ve İşe Dönüş Muayenesi............................................................................................... 147 IV.1. İş Kazaları............................................................................................................................................ 148 IV.2. Meslek Hastalıkları ............................................................................................................................. 150 Aralıklı Kontrol Muayenesi (Periyodik Muayene) ............................................................................... 153 İşten Ayrılma ve Geç Muayene............................................................................................................... 155 Erken Tanı................................................................................................................................................... 157 Yer-İş Değişikliği, Mesleki Rehabilitasyon........................................................................................... 159 Özelliği Olan Muayeneler......................................................................................................................... 161 IX. 1. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacakların İşe Giriş ve Periyodik Muayenesi ............................ 161 IX. 2. Portör Muayenesi ........................................................................................................................ 161 IX. 3. Sürücü Muayenesi ...................................................................................................................... 163 IX. 4. İş Makinesi Operatörü Muayenesi............................................................................................. 174 IX. 5. Yüksekte Çalışanların Muayenesi ............................................................................................. 175

6

X. XI.

XII. XIII.

XIV.

XV. XVI. XVII. XVIII.

Yeraltı Çalışanlarının Muayenesi............................................................................................... 176 Gece Çalışması Yapacakların Sağlık Muayenesi ................................................................... 176 Sağlık Koşulları Bakımından Günde En Çok 7,5 Saat ve Daha Az Çalışması Gerekenler ................................................................................................................................... 178 Çalışanların Sağlık ve Güvenlik Eğitimleri........................................................................................... 181 Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar.................................................................................................... 185 XI.1. Çalışma Yaşamında Kadınlar ........................................................................................................... 185 XI.2. Çalışma Yaşamında Çocuk ve Genç Çalışanlar (Çırak ve Kalfalar) ............................................ 188 XI.3. Çalışma Yaşamında Engelliler (Sakat İşçiler) ................................................................................. 189 XI.4. Çalışma Yaşamında Yaşlılar (Yaşlı Çalışanlar) .............................................................................. 190 XI.5. Çalışma Yaşamında Kronik Hastalığı Olanlar................................................................................. 191 XI.6. Çalışma Yaşamında Gezici, Geçici, Göçer ve Göçmen İşçiler ..................................................... 192 XI.7. Alt İşveren İşçileri (Taşeron çalışanları)............................................................................................ 193 İşyerinde Sağlığı Geliştirme Çalışmaları .............................................................................................. 195 XII. 1. Sigarasız İşyerleri ............................................................................................................................ 195 XII. 2. Obezite ile Mücadele ve Sağlıklı Yaşam İçin Spor ...................................................................... 197 İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi .......................................................................................................... 199 İşyeri Hekimi Sözleşmesi............................................................................................................................ 199 İşe Giriş Muayene Formu ........................................................................................................................... 200 Basamak Sağlık Kuruluşlarına Sevk Formu ............................................................................................ 203 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurul Karar Defteri................................................................................................ 205 Onaylı Defter ................................................................................................................................................ 205 Protokol Kayıt Defteri .................................................................................................................................. 205 Laboratuvar Kayıt Defteri............................................................................................................................ 205 İş Göremezlik Belgesi ................................................................................................................................. 205 İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu .......................................................................................... 208 Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi ve Belgeler.............................................................. 209 Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu ................................................................................. 210 Gebe İşçilerin Sağlığını İzleme Formu ...................................................................................................... 211 Sağlık Muayene Kâğıdı .............................................................................................................................. 211 Aşı Kartı ........................................................................................................................................................ 212 Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi ................................................................................................................. 212 Bildirimi Zorunlu Hastalıklar ....................................................................................................................... 213 Zehirlenme Bildirimi ..................................................................................................................................... 214 Zehirlenme Vaka Bildirim Formu ............................................................................................................... 215 Zehirlenme Nedenleri.................................................................................................................................. 217 Antidot Listesi............................................................................................................................................... 219 İşyeri Sağlık Birimi Yıllık Çalışma Planı Takvimi ...................................................................................... 220 İSGİP İSG Yönetim Sistemi Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu .................................................... 221 İşyerlerinde Afet ve Acil Durum Organizasyonu................................................................................ 223 Afet ............................................................................................................................................................... 223 Afet Yönetimi................................................................................................................................................ 223 Acil Durum ................................................................................................................................................... 223 Çalışma Yaşamında Beslenme .............................................................................................................. 235 Çalışma Yaşamında Bağışıklama .......................................................................................................... 239 Çalışma Yaşamında Etik Sorunlar......................................................................................................... 249 İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler, Ölçekler ve Muayene Yöntemleri ................................................... 251 XVIII. 1. Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayeneleri ........................................................... 251 XVIII. 2. Arteryel Kan Basıncı Değerlendirmesi .................................................................................. 253 XVIII. 2. 1. JNC-VII Değerlendirmesi......................................................................................... 253 XVIII. 2. 2. ESH-ESC Değerlendirmesi..................................................................................... 253 XVIII. 2. 3. Kan Basıncı Hedefleri İçin Algoritma ..................................................................... 254 XVIII. 3. Basit Dikkat Testleri .................................................................................................................. 254 XVIII. 4. BECK Anksiyete Ölçeği ........................................................................................................... 255 XVIII. 5. BECK Depresyon Ölçeği ......................................................................................................... 256 XVIII. 6. Tükenmişlik................................................................................................................................ 259 XVIII. 7. Uyku Sorgulaması .................................................................................................................... 260

IX. 6. IX. 7. IX. 8.

7

.................... 281 XVIII..................................................... 17.................... 285 XVIII..................... 23............................................................ 16....................................... 18................................... 345 Bazı Kamu Kuruluşlarının Sağlık Yönergelerinden Örnekler............................ Aerobik Güç Testleri (Performans Testleri)........................ 20........................... 350 Kadınların......................................................... 4......................................................... 358 Ulusal Düzenlemelere Göre Bazı Tetkiklerin Yapılma Sıklığı................................. 21..................... 281 XVIII. Motor Muayene...................................... Yürüyüş Muayenesi.... 23............................................... 10........................ 266 XVIII............................................... 2. 268 XVIII.......................................................................... İşitme İle İlgili İşyerinde Uygulanabilecek Testler ............ 265 XVIII................. Mental Durum Muayenesi.............................................................................................................................. Fısıltı Testi.............. 286 XVIII........................... 19............. 380 8 .................... 2................................ 3............... 17........................... 17..... 280 XVIII................................................................................... Kraniyal Sinir Muayenesi . Yakın Görme Muayenesinde Kullanılabilecek Yazı ..................................................................................... 267 XVIII........................ 1.... 1.......................................... 289 İşyeri İş Sağlığı ve Güvenliği Koşulları Durum Saptama Formu ............................. 23..... 364 Bazı Yönetmeliklerde Belirtilen Çalışanlara Verilecek Eğitim Konuları .................................. 14.... 3.. 261 XVIII... 351 Bazı Ulusal Düzenlemelerde İşe Giriş ve Periyodik Muayenelerde Yapılması Gereken Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler .............. 282 XVIII........ 268 XVIII.... 262 XVIII...... Queens Kolej Basamak Testi ................................ Gençlerin ve Çocukların Çalıştırılabilecekleri ve Çalıştırılamayacakları İşler ........................... Ishıhara Renk Körlüğü Testi.. 283 XVIII........ 12.. Diyapazon Testleri ............................................... 13............. 17.11 EK....................................................................................................................................................................................... 2......... 16.................................... New York Kalp Cemiyeti’nin Konjestif Kalp Yetersizliği Sınıflaması............................................ Solunum Fonksiyon Testleri .. 282 XVIII........ 22................ 4........... 265 XVIII.. 264 XVIII............... 296 Genel Ortam Gözetimi .................................................... 23....................................... Kuru Göz Değerlendirilmesi ................. Bel Ağrılı Hastada Özel Testler ....... Koordinasyonun Muayenesi........................................................... 18... 19...... 17................... 285 XVIII.... Göz Muayeneleri .................. Framingham Koroner Kalp Hastalığı Risk Skoru........................................................................................................................................................................ 18............ 2...... 9....................... 1..................................... Harward Basamak Testi . 1............. 2.....................................3 EK-4 EK-5 EK-6 EK-7 EK.... 8................................. Karpal Tünel Sendromu Testleri ............... 263 XVIII... 6.......... 16................................................... 11............................. 5....................... Duyu Muayenesi.. De Quarvein Hastalığı Testi ........... 280 XVIII..... Görme Kaybının Değerlendirilmesi ..........12 EK-13 XVIII.................................. 270 XVIII.......................... 1......................... 264 XVIII...................... 265 XVIII......... Kas İskelet Sistemine İlişkin Testler ............... 23.. Koroner Kalp Hastalığı Risk Hesaplama..................................................... 17..................................................................... 343 İş Sağlığı Konusunda Ülkemizdeki Son Düzenlemelerden Bazıları .............. 312 Denetimlerde İstenebilecek Bazı Belgeler ............. 266 XVIII.................................................................................................................................. 284 XVIII.........................EK-1 EK-2 EK....... Amsler Grid Testi................................... 283 XVIII................................................8 EK-9 EK-10 EK............. 363 Sanayide Kullanılan Kimyasallardan Etkilenmenin Biyolojik İzlemi İçin Önerilen Yöntemler ............................................................................................................................................ 373 Kaynaklar.. Reflekslerin Muayenesi ...................................................................................... 266 XVIII.................... 286 XVIII.......... Üç Dakika Basamak Testi .................................................. Dikkat Dağınıklığı Testi.......... ........................................................................ 288 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi .................................................................................................................... 17................... JBS Risk Skoru Hesaplama Modeli . 268 XVIII................................................ Tecumseh Basamak Testi ..... 15........................ WHO ve Amerikan Diyabet Derneği’nin Diyabet Tanı Kriterleri... 3.... 302 Ülkemizde ve Bazı Avrupa Ülkelerinde Çalışma Ortamındaki Bazı Maddelerin MAK Değerleri............................................. 266 XVIII...... 271 XVIII............................. 272 XVIII. 16................... 19....................... Görme Ölçme Tablosu ................................ 369 İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Etik Kurallar.................................

Bu resimde sandalyenin üzerinde oturan sarı uzun saçlı bir aristokrat kızının etrafındaki dadıları onun saçını tararken. Meninas'in resmini görebilenleriniz başarılı olacak. İş hayatı. birazdan Picasso’nun resmini alıp Meninas'in bir resmini koyar. Babası arkada ışık sızan kapıdan kızını izlemektedir. Bozuk perspektifli bir oda. sarı uzun saçlı yaratığa benzeyen bir şey… Etrafında başka yaratıklar. 9 . yerde köpeği yatmaktadır. gerçekleri size Picasso’nun resmindeki gibi şekil değiştirmiş olarak gösterir. Herkes bakar. Muhan Soysal hiç unutamayacağımız dersini verir: "Hayatta hiçbir şey Meninas'in resmi kadar belirgin ve net değildir. Picasso'nun resmine bakıp. Muhan Soysal derslerinden birinde tepegöze bir Picasso resmi koyar. diğer ülke uygulamalarına. iyi uygulama örneklerine ve rehberlere gereksinim duyarlar. diğerleri kübik şekillere bakıp yanlış anlamlar çıkarmaktan gerçekleri hiç göremeyecektir”.Giriş Orta Doğu Teknik Üniversitesi İşletme Bölümü'nün hem en sevilen hem en çekinilen profesörü Muhan Hoca’nın Strateji Yönetimi dersinin ilk saati öğretim üyelerinin bile katılımıyla geçermiş ki her senesi ayrı ilginçlikteymiş. çalışanların sağlığını olumsuz etkileyen pek çok tehlike kaynağıyla birden nasıl baş edeceklerini bilemezler. Prof. Çalışma Yaşamında Sağlık Gözetimi Rehberi’nin iş sağlığı profesyonellerine ve işverenlere yol gösterici olmasını dileriz. İşte bu noktada iş sağlığı profesyonelleri yasal düzenlemelere. Muhan Hoca’yı rahmetle anarken. 5-10 dakika hiçbir şey söylemeden sınıfı izleyen Hoca. Bakar ama tarzı zaten kübik olan sürrealist resimde sanatla fazla ilgilenmeyenlerin anlayabileceği çok az şey vardır. İş sağlığı çalışanları fabrikalara girdiğinde işe nereden başlayacaklarını. yerde yine bir yaratık ve arkadaki şekli bozuk içi parlak dikdörtgenin içinde başka bir şeyler daha. İş sağlığında da durum gerçekten Picasso’nun resmindeki gibi karmaşıktır. Ancak ikinci resmi görünce Picasso'nun resmindeki öğelerin ne olduğunu ve bu resmin Meninas'in tablosuna gönderme olarak yapılmış olduğunu fark eder tüm sınıf.

10 .

biryandan hala silikozis. "her türlü işte çalışanların çalışanların fiziksel. çalışanın da işe uygunluğunun sağlanmasını amaçlar”. onların fizyolojik ve psikolojik yapılarına uygun bir işe yerleştirilmesi ve bunun sürdürülmesini. iş hijyeni çalışma ortamından. İşyeri hekimliği konuya çalışan odaklı yaklaşırken. alerjiler. kas iskelet sistemi hastalıkları. sanayileşmenin ortaya çıkardığı sağlık sorunlarıyla uğraşmaktayken. Üründe dâhil tüm sürecin sağlığı. kontrol önlemlerine karar verilmesi ve bu önlemlerin alınması. fiziksel. risklerin analizi. iş kazaları. İş hijyeni (İş sağlığının teknik yönleri) Prosesin (süreç) sağlığı. çalışma sırasında sağlıklarını olumsuz yönde etkileyecek faktörlerden korunmaları.I. İş güvenliği uzmanlığı. Çalışma koşullarının olumsuzluğu nedeniyle sağlıkları da olumsuz etkilenebilen. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) ortak iş sağlığı tanımı bu işin profesyonellerine yol göstermektedir. ağır iş yükü. İş sağlığı konusunun ana ekseni. çalışanın sağlığıdır. kurşun. meslek hastalıkları. Tehlikelerin belirlenmesi. çalışma şartlarından ötürü çalışanların sağlıklarının yitirilmesinin önlenmesi. iç içe geçmiş iş sağlığı bütününün diğer konularıdır. -İş kazaları. İş sağlığı(*). aynı zamanda yoğun bilgisayar kullanımı ve 11 . sağlıklarını hatta yaşamlarını kaybeden çalışanın sağlığı. (*) ILO ve WHO İş Sağlığı Uzmanlar Ortak Komitesinin 1950 yılında gerçekleştirdiği toplantısında yapılan iş sağlığı tanımı1995 yılında revize edilmiştir. İşyerinin çevreye etkileri. Çalışanlar bir yandan tarımın. kimyasal ve psikolojik risk etkenleri kontrol altına alınmış. kimlerin nasıl zarar görebileceğinin saptanması. çalışma ortamının sağlığı ve işyerinin çevreye etkileri de aslında birbirini tamamlayan. ancak. psikososyal sorunlar gibi yeni hastalıklar ortaya çıkmıştır. Risk değerlendirmesinin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi. elbette iş sağlığının merkezinde yer alan ana konusu olmalıdır. Çalışan kişi bu işi yapmasaydı bu sağlık sorunlarıyla karşılaşmayacaktı. Ülkemizde ise. Gelişmiş ülkelerde enfeksiyonlar. yaşayış biçimini. -İşle ilgili hastalıklar. İnsanoğlunun doğada varlığını sürdürebilmek için başlattığı çalışma eylemi yüzyıllar içinde biçim değiştirmiştir. civa. Ürünün sağlığı. Çalışma yaşamındaki bu değişim toplumların yapısını. İşyeri hekimliği (İş sağlığının tıbbi yönü) Çalışanın (çalışanın) sağlığı -Meslek hastalıkları. ruhsal ve sosyal yönden tam iyilik durumlarının korunması ve geliştirilmesi. Genel Bilgiler İş sağlığı oldukça geniş bir konudur. özetle işin çalışana. insan ilişkilerini ve yaşamdan beklentilerini de etkilemiştir. yeni çalışma biçimlerine bağlı ergonomik sorunlar. öte yandan bilgi teknolojisinin gelişmesiyle yeni sağlık sorunları ortaya çıkmıştır. tüm süreçten ve çevre açısından konuya yaklaşmaktadır. arsenik zehirlenmesi gibi geleneksel iş sağlığı sorunları daha tam çözülmemişken. İşyerinin sağlığı.

Temel iş sağlığı hizmetleri çerçevesi içinde etkinliklerin akış şeması* *(Temel İş Sağlığı Hizmetleri. hemşirenin. sağlığın geliştirilmesi çağdaş iş sağlığı anlayışının da gereklerindendir. sağlıklarının korunması hatta bununla da yetinilmeyip. Bu geçiş süreci nedeniyle ülkemizin iş sağlığı çalışanları hem gelişmiş ülkelerin iş sağlığı çalışanlarından hem de geri kalmış ülkelerin iş sağlığı çalışanlarından çok daha fazla çalışmak. inşaat işlerinde çalışanların değil. uzun süre çalışma. Çeviren: Dr. Buhara Önal-ÇSGB-14/02/2007) WHO-ILO ortak iş sağlığı tanımın her türlü işte çalışanı kapsaması çok anlamlıdır. ücret yetersizliği gibi pek çok psikososyal sorun ve denetimsiz kimyasal kullanımının tetiklediği alerjik hastalıklar gibi yeni sorunlar da karşımıza çıkmaktadır. alışveriş merkezlerinde ayakta ve uzun süre çalışan tezgâhtarların. doktorun kısaca tüm çalışanların sağlığının işleri nedeniyle yitirilmesinin önlenmesi.Profesör Jorma Rantenen. iş güvencesinin olmaması. şoförün. öğretmenin. daha fazla araştırma yapmak zorundadır. madende. 12 .duruş bozukluklarına bağlı kas iskelet hastalıkları. Yalnız metal sanayiinde. işsizlik. banka çalışanının.

kişisel ve müşterek koruyucu donanım konularında öneride bulunma. İSG kurullarına katılma ve çalışmalarında aktif rol alma. iş kazası ya da meslek hastalığı veya şüphesi durumunda olayın/olgunun analizi. bir önceki yılın yıllık değerlendirme raporunun hazırlanması. İş Sağlığı Gözetimi Kavramı Bu kavram. İlkyardım ve acil durum tedavi hizmetlerini örgütleme. sağlık ve güvenlik eğitimlerine katılma. işletmedeki iş risklerine uygun ve yeterli olacak şekilde aşağıdaki görevleri kapsayacaktır. İş ile ilişkisi bakımından. bağışıklama çalışmaları. ekonomi sektörüne. yıllık çalışma planının hazırlanması. Çalışma ortamının gözetimi ve çalışan sağlığının gözetimi de TİSH’nin önemli etkinliklerindendir (Rantanen J. acil tedavi. periyodik. ilkyardım. İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizine katılma. işletmenin bir hazırlık yönelimine gerek vardır. gerekli durumlarda yer ya da iş değişikliği önerisinde bulunma ve yine 13 . tüm çalışmaların kayıt altına alınmasını. Temel iş sağlığı hizmetleri. Yeni donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesine katılım. iş sağlığı hizmetleri. sağlık kayıtlarının kişilik hakları çerçevesinde kilit altına alınması. çalışanın sağlığını etkileyebilecek çalışma ortamında ve iş uygulamalarındaki faktörlerin gözetimi. rehabilitasyon ve sağlığı geliştirme bu kavramın içindedir. İşyerlerinde sağlığa zararlı risklerin tanımlanması ve değerlendirilmesi. makine ve diğer teçhizatın durumu. bakımı ve seçimi ve çalışma sırasında kullanılan maddeler dâhil olmak üzere işin planlanması ve organizasyonu konusunda tavsiyede bulunma. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi. çalışanların sağlığının gözetimi. İş sağlığı. eğitim ve öğretim sağlamada işbirliği. Bir çalışanın iş ortamının gözetimi. 2007). çalışma ortamının gözetimi ile çalışanın sağlık gözetiminin bileşkesidir. İşyerlerinin tasarımı. kantinler. İş sağlığı. Mesleki rehabilitasyon önlemlerine katkıda bulunma. değerlendirilmesini ve bildirimini de içeren sağlığı koruyucu tüm çalışmalar. coğrafi alana veya iş sözleşmesinin içeriğine bakılmaksızın dünyadaki her çalışan bireye iş sağlığı hizmetlerini sağlamak için bir çabadır. İş sağlığı hizmetleri önceden sağlanmamışsa veya yeni iş sağlığı hizmeti personeli çalıştırılmaya başlanmışsa. Sağlık üniteleri. hijyen ve ergonomi. Küreselleşmenin etkisiyle değişen çalışma koşulları. Temel İş Sağlığı Hizmetleri (TİSH) Çalışanların büyük bir bölümü iş sağlığı hizmetlerinden yararlanmadan çalışmaya devam etmektedir. genel hijyen koşularının izlenmesi. iş sağlığı hizmetlerine olan ihtiyacı da artırmaktadır.161 No’lu ILO Sözleşmesi’nden: Her işverenin istihdam ettiği çalışanların sağlık ve güvenliği için sorumluluğu saklı kalmak kaydıyla ve çalışanların iş sağlığı ve güvenliği (İSG) konusunda katılımının gerekliliği göz önüne alınarak. İşin çalışana uygunluğunun geliştirilmesi. işletme büyüklüğüne. portör ya da işe dönüş muayenelerinin yapılması. işe giriş. Çalışanların sağlığının korunması ve geliştirilmesi amacıyla mesleki etkilenmeleri önlemeye yönelik yapılan tıbbi muayene ve tetkikleri ile bağışıklamayı. güvenliği. çalışanların ortamdaki riskler ve bunlara yönelik sağlık gözetimi konusunda bilgilendirilmesi. yatakhaneler ve işveren tarafından bu tür hizmetlerin sunulduğu yerler dâhil olmak üzere.

gözetmek. biyolojik. ne sıklıkla yapılacağı belirtilmiştir1. Aynı çalışanda gürültüye bağlı işitme kayıpları da. Anayasa’nın 50. Maddesinde “kimsenin yaşına. Bir başka deyişle fiziksel. Burak Birgören İSGİP Sağlık Gözetimi Eğitimleri “RiskDeğerlendirmesi” Notlarından Ülkemizde İş Kanunu ve bu kanun kapsamındaki yasal düzenlemelerin pek çoğunda “sağlık gözetimi” kavramına yer verilmiştir (bkz. 56. Sağlık gözetimi (sıhhi murakabe) kavramı mevzuatımızda yer almıştır. 14 . –Risklerin analizi. Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi Çalışma hayatında iş sağlığı konularına ilişkin olarak bazı temel düzenlemeler vardır. 127 ve 266. Risk (*) Dr. Risk Değerlendirmesi (RD) Nedir? (*) • RD işyerinizde insanlara neyin ne kadar zarar verebileceğine yönelik olarak yapılan dikkatli bir incelemedir. alışkanlıkları. aile yapısı. soy geçmişi.Sayı: 1489. Maddeler de konuyla ilgilidir. Maddesinde de “herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğuna” dikkat çekilmektedir. becerileri. –RD’nin gözden geçirilmesi ve güncellenmesi. • RD’de önemli adımlar: –Tehlikelerin belirlenmesi. iş kazaları sonrası ortaya çıkabilen post travmatik stres sendromu da. fizik ve psikolojik yapısı bir bütün olarak ele alınmalıdır. eğitimi.Yenilecek ve içilecek şeyler satan veya veren veyahut taharet ve nezafete mütaallik sanatlar ifa edenler her üç ayda bir kendilerini muayene ettirerek bir sıhhi rapor almağa mecburdurlar. kontrol etmek olarak geçmektedir. R.G: 6 Mayıs 1930 . Çalışanın mesleği. Çalışma ortamı da bir bütün olarak değerlendirilmelidir. Bir maden çalışanının karşılaşabileceği meslek hastalığının sadece toza bağlı pnömokonyoz olduğunu düşünmek büyük hatadır. öz geçmişi. Bunlar arasında başta Anayasa olmak üzere. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nda sağlık gözetiminin sürekliğini öngören periyodik-portör muayenesinin kimlere. –Kimlerin nasıl zarar göreceğine karar verilmesi. pnömotik kırıcı kullanımı nedeniyle el-kol vibrasyonu ve buna bağlı beyaz parmak hastalığı da aynı çalışanın karşılaşabileceği meslek hastalıklarından sadece bir kaçıdır. –Kontrol önlemlerine karar verilmesi ve uygulanması. Ek-1 Mevzuatımızda Sağlık Gözetimi). psikososyal ve kültürel yapısıyla bir bütün olarak ele aldığımız çalışanın etrafında tüm risk etkenlerini de bütün olarak değerlendirmek durumundayız. kimyasal.gerekli durumlarda mesleki rehabilitasyon çalışmalarına katılma sağlık gözetimi kavramının içinde değerlendirilmelidir. cinsiyetine ve gücüne uygun olmayan işlerde çalıştırılamayacağına”. Sözlüklerde “murakabe”nin sözcük anlamı denetlemek. 11593 Nolu Kanun. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve İş Kanunu gelmektedir. psikososyal. Madde 126 . Fiziksel. bu şekilde zararı önleyebilmek için yeterli önlem alıp almadığınızı ya da daha fazla önlem almanız gerekip gerekmediğini ölçebilirsiniz. ergonomik pek çok sorun bir arada çalışanın sağlığını tehdit etmektedir.

gece çalışması yapılan. Bunun için de öncelikle işyerindeki tehlikeler belirlenmeli. işyeri amirleriyle. toplu iş ilişkileri. 15 . İşyeri içinde bunları yaparken. Ek-3 Genel Ortam Gözetimi) saptamalıdır (Emiroğlu. farklı kaynak teknikleri kullanabileceği. kullanma suyu. 4 İşyeri Hekimlerinin Görev. karanlık. farklı tehlike 2 İşyerinde hiçbir değişiklik olmadığı durumlarda bile 5 yılda bir. Yetki. çalışma koşulları ve çalışma ilişkileri hakkında bilgi sahibi olmalıdır. Çalışma Ortamında İşyeri Durum Saptaması Ve Risk Değerlendirmesi İşyerinde temel görevi koruyucu hekimlik olan işyeri hekimi çalışanın sağlığını koruyabilmek. nasıl zarar görebileceği saptanmalı. biyolojik. kişilerin ve sendikanın iş sağlığına yaklaşımı. ergonomik. İş akış şeması üzerinde riskli noktaları belirlemeli. R. Eğer işyerinde gece çalışması yapılacaksa. işyeri durum saptaması yapmalı (bkz. kimyasal ve fiziksel tehlike kaynaklarını saptamalıdır. İşyerini Tanıma. iş güvenliği uzmanıyla birlikte RD çalışmalarına katılmalı ya da RD’nin yapılmasını sağlamalıdır4. 3 Ergonomik olmayan koşullarda çalışma. yüksek tempolu çalışılan veya çalışma süresi uzun olan riskli çalışma türleri saptanmalıdır. işyerinde güvenlik kültürünün düzeyi ile ilgili gözlemlerde bulunmalıdır. İşyeri hekimi işyerinin genel hijyen koşullarını (işyerinin genel temizliği. İşyerinde tehlike kaynakları neyse o kaynağa uygun sağlık gözetimi planlanmalıdır.postabaşıyla. yemek yapılan ve yenilen yerler. lavabo. duş tuvalet) (ayrıntılı bilgi için bkz. meslek hastalığı kuşkusu veya meslek hastalığı saptandığında. bunun sonucuna göre alınacak kontrol önlemlerine karar verilmeli ve önlemler uygulamaya konulup RD gözden geçirilmeli ve gerekli durumlarda2 güncellenmelidir. risk analizi ideal sağlık gözetiminin olmazsa olmazı ve sağlık gözetiminin ilk hareket noktasıdır. Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. Vardiyalı çalışılan. işyeri yakınındaki başka işyeri çalışanlarıyla). İşyeri hekimi yapılan işi de bilmek durumundadır. gürültü. risklerin analizi yapılmalı. İşyeri hekimi üretim (iş akış) şeması üzerinde işyeri ortamını etkileyen. içme suyu. kronik hastalığı olanların (HT. gözetebilmek için. Ancak. titreşim. İşyeri hekimi bu görevlerini yerine getirmek için işyerini ve yapılan işi tanımalıdır.Ayrıntılı bir şekilde sağlık gözetiminden söz eden yönetmeliklerin hemen hepsi sağlık gözetiminin işyerinde yapılacak RD’ye göre yönleneceğine dikkat çekmektedir. C. KBY vb) çalışma koşulları. İşyeri hekimi çalışma ortamı ziyaretlerinde hem iyi bir gözlemci olmalı hem de çalışanlarla yaptıkları iş konusunda görüşerek bilgi ve deneyimini artırmalıdır. çalışanların adları. gazlara. o bölümde bir iş kazası olduğunda (ramak kala kazalar da dâhil). Bir kaynak işçisinin karşılaşabileceği sağlık sorunları konusunda bilgi sahibi olmalıdır. kimlerin. formen . yıkanma yerleri. İşyerinde henüz yapılmamışsa. ağır iş yükü olan. görevleri ve yaşlarının kayıtlı olduğu listeye gerekli notları düşmelidir. Bu risklere maruz kalan çalışanların kimler olduğunu bilmelidir. KAH. Aynı kaynak işçisinin farklı günlerde farklı işler yapabileceği. Bu arada RD yapılana kadar iş yeri hekimi beklememeli. soyunma odaları ve dolapları. birbirleriyle. İşyeri hekimi önlemlerin alınmadığı bölümleri. makineleri veya işleri iş akış şeması üzerine işaretlemelidir. psikososyal. tozlara maruz kalma. yönetmeliklerde belirtilen görevlerini olabildiğince yerine getirmeye çalışmalıdır. Kişisel ilişkiler (çalışanların.G: 27 Kasım 2010/ 27768 -İşyeri Hekiminin Görevleri Madde 15-a-5. 2001). “İşyeri RD” sonuçlarına ulaşmalıdır. işe başlamadan önce alınacak sağlık raporu ile belgelenmelidir. sağlık çalışanlarıyla. Ek-2 İşyeri İş Sağlığı ve Güvenliği Koşulları Saptama Formu). DM. sendikanın varlığı. Riskli çalışma koşulları3 işyeri hekimince bilinmelidir. risk faktörlerini saptamalıdır. önceden hazırlanmış. 4857 sayılı İş Kanunu’nun ilgili maddesi göz önüne alınarak “gece çalıştırılacak çalışanların sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğu”. İşyeri hekimi işyerindeki çalışma ilişkileri hakkında da bilgi sahibi olmalıdır. uygun olmayan termal koşullar. kimyasal maddelere. alınan önlemlere yaklaşım.

tutum ve davranışlar) Ulusal Meslek Standardı’nın ikinci ana başlığıdır. haddeci. j. bir bölümü Resmi Gazete’de yayınlanmıştır. gereç ve donanımları kullandıklarını bilmeli. Kayıtların tutulması. verilerin değerlendirilmesi ve bildirilmesi konularını içermelidir. ulusal ve uluslararası yasal düzenlemeler hakkında bilgi sahibi olmalıdır. değerlendirme ve belgelendirmeye ilişkin bilgiler ise son bölümüdür. Örneğin metal iş koluna yönelik olarak “endüstriyel fırın işçisi. sağlık. Erken Kontrol Muayenesi. işin nasıl yapıldığını görmeli. İş sağlığı hizmetleri denildiğinde.gov. tahribatlı muayeneci. Aralıklı Kontrol Muayenesi (AKM). bunların içeriklerini öğrenmeli. İş sağlığı gözetimi ise. Uygun Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanımını. d. Resmi Gazete’de yayınlanmış Ulusal Meslek Standartlarına ve hazırlanmakta olan taslak Standartlara ulaşılabilmektedir. Ölçme. İşe Dönüş Muayeneleri. 2. mesleğin uluslararası sınıflandırma sistemindeki yeri. b. Yer-İş Değişikliği. başarı ölçütleri. taşlama tezgâh işçisi. c. Ulusal Meslek Standartları’nın risk analizi yapacaklara. Erken Tanıyı. işlemler. Çalışanların Sağlık Gözetimi: a. Pek çok sektöre yönelik standart hazırlanmış. meslek ile ilgili diğer mevzuat. izabeci. g. İşyeri hekimi. Eğitim. daha sonra da bu işle ilgili bilimsel. iş sırasında hangi araç. 5 Daha ayrıntılı bilgi için www. ark ocağı operatörü. İşyeri hekimi çalışanın “iş sağlığı gözetimi” ile işe başlamalıdır. çalışanların sağlık gözetimi. Meslek profili (görevler. pek çok mesleğin standardı vardır. Bağışıklamayı. Çalışma Ortamı Gözetimi.tr den. acil tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin bütünü akla gelmelidir. İşten Ayrılma Muayenesi ve Geç Muayeneleri. f. i. kullanılan araç. h. Ek ve Tamamlayıcı Muayeneleri. ekipmanlar. ilkyardım. e. mesleğe ilişkin diğer gereklilikler) gibi başlıklar yer almaktadır.myk. işe giriş muayenesi yapacak olan işyeri hekimlerine ve aile hekimlerine yol gösterici bir kaynak olduğu görülmektedir5. Bu standartlarda meslek tanıtımı (meslek tanımı. 1. 16 . metal doğramacı” vb.kaynaklarından etkilenebileceği göz önünde bulundurulmalıdır. sağlığın geliştirilmesi. ağır ve tehlikeli işler muayenesi. güvenlik ve çevre ile ilgili düzenlemeler. gereç. İşe Giriş Muayenesi. Bu konuda ülkemizde 2006 yılında ÇSGB’nın girişimleriyle kurulan Mesleki Yeterlilik Kurumu’nun hazırladığı ‘Avrupa Yeterlilik Çerçevesi’ne uygun ‘Ulusal Meslek Standartları’na göz atmakta yarar vardır. öncelikle koruyucu hekimlik hizmetleri. bilgi ve beceriler. çalışma ortamı ve koşulları.

devamlı olarak en az 50 işçi çalıştırdıkları işyerlerinde bu hizmeti vermek için. bu yükümlülüklerini. (3) İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesinden işveren sorumludur. evrakların saklanması hastalıkların yükümlülük süresine göre uzar. (8) İşveren. İSG önlemlerini belirlemek. işin devamı süresince sağlık muayeneleri düzenli aralıklarla yapılır. soyadı. İSG hizmetlerinin tamamını veya bir kısmını işyeri dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden alarak da yerine getirebilirler. 17 . İSGB personelinin işbirliği içinde çalışmalarını sağlar. sağlıklı ve güvenli çalışma ortamını sağlamak amacıyla. işyerini teftişe yetkili iş müfettişlerine gösterilmesi zorunludur. çalışanların işe girişlerinde sağlık durumlarının yapacakları işe uygun olduğunu belirten sağlık raporu alınır. (12) İşveren. çalışma saatleri ile yetki ve sorumlulukları konusunda çalışanları bilgilendirir. yasal mevzuatta belirtilen sürelerden az olmamak kaydı ile yeterli çalışma süresini sağlar. çalışanların kişisel sağlık dosyalarını işten ayrılma tarihinden itibaren 10 yıl süreyle saklamak zorundadır. kayıt ve bildirim yükümlülüklerini İSGB veya OSGB ile işbirliği içerisinde gerçekleştirir. Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB)’den hizmet alınması işverenin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. (2) İşverenler. çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerine uygun olarak sağlık gözetimine tabi tutmakla yükümlüdür. (9) İşyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanının. İşveren. (5) İşveren. İSGB ile OSGB’de görev yapan personelin adı. İşyeri ortam faktörlerinden kaynaklanan hastalıkların yükümlülük süresi bu süreyi aşan işyerlerinde. denetlemek ve geliştirmek. işyerlerinde. noter ya da ÇSGB tarafından onaylanmış bir deftere yazdıkları İSG’ye ilişkin önlem ve önerilerinin yerine getirilmemesinin sonuçlarından işveren sorumludur. Yapılan işin özelliğine göre. (7) İşveren. sağlık ve güvenlikle ilgili konularda çalışanların görüşlerini alır ve katılımlarını sağlar. (10) İşveren. Çalışanların İSG konusundaki yükümlülükleri. İSG mevzuatı doğrultusunda. işyeri sağlık ve güvenlik birimi (İSGB) oluşturmakla ve bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer personeli ve sanayiden sayılan işlerde bir veya birden fazla iş güvenliği uzmanını görevlendirmekle yükümlüdürler. iş kazası ve meslek hastalıklarını önlemek. Bu kapsamda. (13) İşveren. uygulanmasını izlemek.Sağlık Gözetiminde İşverenin Hakları ve Yükümlülükleri (1) İşverenler. (11) İşveren. yeni işveren çalışanın kişisel sağlık dosyasını ister. İSG ile ilgili sorumlulukları çerçevesinde. gerekli önlemleri almak. İSGB ile OSGB’nin görevlerini yürütmesi için gerekli bilgileri bu birimlere aktarır. çalışanlara ilkyardım ve acil müdahale ile tüm önleyici ve koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerini vermekle yükümlüdür. İSGB ile OSGB’nin. Bu defterin. (4) İşveren. işverenin sorumluluğunu etkilemez. Çalışanın işyerinden ayrılarak başka bir işyerinde çalışmaya başlaması halinde. İSGB ile OSGB personelinin işyerinde İSG hizmeti ile ilgili görevlerini etkin bir şekilde yerine getirmesi konusunda gerekli kolaylığı göstermek. işyeri hekimi ile iş güvenliği uzmanlarının görevlerini yerine getirebilmeleri için. istenmesi halinde. İşverenler. başka bir işyerinden kendi işyerine çalışmak üzere gelen çalışanların sağlık bilgilerine ulaşabilmesini sağlar. önceki işveren de dosyanın bir örneğinin sağlık birimince onaylanarak kişisel bilgilerin gizliliği ilkesine uyararak gönderilmesini sağlar. (6) İşveren. planlama ve düzenleme yapılmasını sağlamakla yükümlüdür.

kişisel sağlık dosyasının onaylı bir örneğini işçiye verir veya yeni işverenin sağlık birimine kişisel bilgilerin gizliliği ilkesini gözeterek (örneğin iadeli-taahhütlü) gönderir. • Riskleri önlemek veya azaltmak için gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil. İşveren. bilgilendirme ve eğitim programlarına katılmak ve gerektiğinde işbirliği yapmakla yükümlüdürler (2) Çalışanlar ve temsilcileri. hekim. yaptığı işler ve çalıştığı ortamdaki maruziyet bilgileri ile bu maruziyetlerin değerlendirme sonuçları kişisel sağlık dosyalarında saklanır. • RD’yi. Çalışma ortamı ve çalışanların sağlık gözetimine ait bütün bilgiler kayıt altına alınır ve belgeler saklanır. belirlenen risklerle ilgili evrakların saklanması yükümlülük süresine kadar uzar (örneğin asbestle. yeni işverene ait sağlık birimi çalışanın kişisel sağlık dosyasını ister. Yükümlülük süresi bu süreyi aşan meslek hastalığı riski bulunan işyerlerinde. sağlıklı bir çalışma ortamının oluşması için bu konuda hazırlanan talimat ve prosedürlere uymak. kanserojen ve mutajen maddelerle çalışmalarda bu süre 40 yıldır). işe uyumunun belirlenmesi amacıyla yapılan sağlık muayenesi sonucunda oluşturulan raporda. Eski işverenin sağlık birimi. rapor sonucu işveren ve çalışana yazılı olarak bildirilir. öncelikle sağlık gözetiminde yürütülecek hizmetlerin amaç ve yöntemleri konusunda. işyeri sağlık biriminin çalışmalarını desteklemek.Sağlık Gözetiminde Çalışanların Hakları ve Yükümlülükleri (1) Çalışanlar ve temsilcileri. 18 . Çalışanların sağlık bilgileri. sağlık muayenelerinin sonuçlarıyla ilgili olarak hatalı veya hataya yol açabilecek bilgiye itiraz hakkına sahiptir. (4) Çalışanlar. sağlık muayeneleri. Sağlık Gözetiminde Sağlık Biriminin Yükümlülükleri Sağlık birimi. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalı. önlemleri uygularken. riskleri önlemek veya azaltmak için alınan önlemleri gözden geçirmeli. Çalışanın işe girişinde ve iş değişikliğinde. çalışanların kişisel sağlık dosyalarını işten ayrılma tarihinden itibaren 10 yıl boyunca saklamak zorundadır. yürütülecek her türlü sağlık gözetimi faaliyetleri ile ilgili olarak çalışanları bilgilendirmek ve onamını (rızasını) almak zorundadır. Tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. (3) Çalışanlar ve temsilcileri. uzman veya yetkili makam maruz kalan çalışanlar için tıbbi muayene (erken kontrol muayenesi) istemeli. Sağlık birimi. Çalışanın işyerinden ayrılarak başka bir işyerinde çalışmaya başlaması halinde. • Öncelikle o çalışanın hastalığının tedavisine ve bildirimine yönelik görevlerini yerine getirmeli. • Benzer bicimde maruz kalan diğer çalışanların sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenlemeyi yapmalıdır. Bu durumda. işyerinde sağlık gözetiminin yerine getirilmesine ilişkin organizasyonlarda karar verme sürecinde yer alırlar. • Çalışanların veya temsilcilerinin görüşlerini almalı ve katılımlarını sağlamalıdır. çalıştırılacağı işler ve çalışma koşulları belirtilir. daha sonra da sağlık gözetimi sonucunda elde edilen verilerin kullanılması ile ilgili bilgilendirilirler.

F. işçiler de İSG konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler. İSG uzmanlarının öznel deneyimleri doğrultusunda gelişmektedir. Çalışma Ortamı Gözetimi Çalışma ortamı gözetimi çalışanların sağlık gözetiminin ayrılmaz bir parçasıdır. son derece teknik bir iştir. 4857 sayılı İş Kanununun 1. o kişinin sağlık durumu ya da hastalıkları ile ilgili değerlendirme oldukça yetersiz kalacaktır. Bu gerçek göz ardı edildiğinde. araç ve gereçleri noksansız bulundurmak. Avrupa Birliği (AB)’nin 89/391 sayılı çerçeve direktifi ve ülkemizce kabul edilmiş olan 155 ve 161 sayılı ILO sözleşmeleri de dikkate alınarak hazırlanmıştır. anlaşılması ve uygulanması güç bir hale getirilmektedir. tehlikelerin kaynağında yok edilmesine yönelik önlemlere öncelik vererek ortadan kaldırılması ve risklerin kontrol altına alınması için çalışanların ve/veya temsilcilerinin görüşlerini de alarak gerekli çalışmaları planlamalıdır. Bu uygulamanın bilimsel altyapısı. 2010). işyerinde RD yapılmasından sorumlu tutulmuştur. her işyerinin birbirinden farklı tehlikeler içerebileceğini göz önüne alarak. İşyeri hekimi işyerindeki tehlikeleri belirlemeli. Maddesinde ise “İşverenler işyerlerinde İSG’nin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak. maddesine dayanılarak çıkarılmış olan yönetmeliklerde işveren.” hükümleri yer almaktadır. Önemli olan. Ülkemizdeki uygulamalara bakıldığında. RD süreci karmaşık formüllere dönüştürülmekte. kavramın ticari amaçlarla suiistimal edildiği izlenimi de uyandırmaktadır (Yılmaz. RD. İşverenler işyerinde alınan İSG önlemlerine uyulup uyulmadığını denetlemek.II. mümkünse birden fazlası uygulanarak birlikte değerlendirilmesi gerekir. Ülkemizde İSG konusundaki temel yasa olan 4857 sayılı İş Kanunu. Bu durum. Bu yasanın 78. Hatta risk analiz yöntemlerinden. insan sağlığını ilgilendiren ve sosyal boyutları ağır basan bir alandır. 19 . risk analizinin ve RD’nin yapılmasını sağlamalı ve bu çalışmalara katılmalı. bazen daha fazlası işyerinde geçen bir kişinin çalışma ortamı işyeri hekimince iyi bilinmelidir. olasılık veya şiddeti ne olursa olsun mevcut her tehlikeye karşı en uygun bilimsel önlemleri almaktır. alınması gerekli tedbirler. Gününün en az üçte biri. işçileri karşı karşıya bulundukları mesleki riskler. maddesinde: “Bu Kanunun amacı işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin çalışma koşulları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir. Bu konuyla ilgili ülkemizde henüz yeterli bir bilimsel alt yapı bulunmadığı gibi. bir standardı da yoktur. alınacak önlemlerin önceliğini bu sonuçlara bağlamak kişileri yanılgılara da götürebilir. yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek ve gerekli İSG eğitimini vermek zorundadırlar. İşle ilgili tehlikeleri sadece sayısal formülerle ifade edip.” 77. İSG.

İlkyardım Önlemleri. 20 . MGBF kimyasal madde üreticileri tarafından verilmek zorundadır. Bileşimi/İçeriği Hakkında Bilgi.G: 26 Aralık 2008/27092.G: 26/12/2008-27092 – Mükerrer sayı. Bertaraf Bilgileri. Maruziyet Kontrolleri/Kişisel Korunma. İşyeri ortamında ölçülen değerlerin Malzeme Güvenlik Bilgi Formları (MGBF-MSDS) ile uyumu kontrol edilmelidir. Kararlılık ve Tepkime. Taşımacılık Bilgileri. Bu formlar. kimyasal maddelerin çalışma ortamında bulunmasına izin verilen azami konsantrasyonu (MAK) ve önerilen eşik sınır değer (ESD) hakkında bilgileri içerir. R. Ekolojik Bilgi. Kaza Sonucu Yayılmaya Karşı Önlemler. etkin kontrolünü ve verimli gözetimini sağlamak üzere. Yangınla Mücadele Önlemleri. Malzeme Güvenlik Bilgi Formları6 İşyerlerinde kullanılmak üzere piyasaya sunulan tehlikeli maddelerin ve müstahzarların insan sağlığı ve çevre üzerinde yaratabilecekleri olumsuz etkilere karşı. alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmalı ve uygulamaların takibini yapmalıdır. Mevzuat Bilgileri. Diğer Bilgiler. Elleçleme ve Depolama. analiz ve kontrollerin yapılmasını sağlamalı. (*)Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik. R. Tehlikelerin Tanıtımı. güvenlik bilgi formlarının hazırlanması ve dağıtılmasına ilişkin yasal düzenleme yapılmıştır. 6 Tehlikeli Maddeler ve Müstahzarlara İlişkin Güvenlik Bilgi Formlarının Hazırlanması ve Dağıtılması Hakkında Yönetmelik. Çevre ve Orman Bakanlığı) İşyeri hekimi ortam ölçümü. Fiziksel ve Kimyasal Özellikler.mgbf-msds (malzeme güvenlik bilgi formu-material safety data sheet) Güvenlik bilgi formunda yer alması gereken bilgiler:                 Madde/Müstahzar ve Şirket/İş Sahibinin Tanıtımı. Toksikolojik Bilgi.

çalışma ortamına ilişkin bilgilerimizi kat kat artıracaktır. RD kavramı gelişmeden önce de bilinen ve RD’nin temelini oluşturan “ortam ölçümleri” ilgili bakanlıklara ve kuruluşlara7 veya ilgili bakanlıklardan. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. Malzeme güvenlik bilgi formunun Türkçe ve güncel olmasına dikkat edilmelidir (Emiroğlu. Ancak. gürültünün 90. C. ILO ve Birleşmiş Milletler Çevre Programı’nın (UNDP) ortak etkinliğidir. IPCS. 7 ÇSGB. Uluslararası Kimyasal Güvenlik Programı (IPCS) tarafından hazırlanmaktadır. Sağlık Bakanlığı. WHO. Güvenlik bilgi formlarının ışığında işyeri denetimin yapılması.9 dB’den 84. 21 . 2001). üniversiteler. bilginin hazırlandığı tarihe bakılmalıdır. Gürültüye Karşı Alınması Gereken Önlemler Ultrasonik Parça Temizleme Aygıtı: Periyodik işyeri denetiminde sadece kapağının kapatılmasıyla.İSGÜM. malzeme güvenlik bilgi formunun sürekli güncelleştirildiği unutulmamalı. kuruluşlardan Türk Akreditasyon Kurumu’ndan (TÜRKAK) yetki almış laboratuvar veya kuruluşlara yaptırılmalıdır.Malzeme güvenlik bilgi formuna ilişkin bu bilgiler.9 dB’e düşürülebildiği görülmüştür.

22 . işyeri aydınlatma (ışık şiddeti) ölçümü. İlgili mevzuata göre sanayiden sayılan. Adana. genel vibrasyon ölçümleri ve el. Bu işi yaparken malzeme güvenlik bilgi formları ve ortam ölçüm sonuçları (varsa risk değerlendirme dosyasıyla) ile birlikte ilgili Yönetmeliğin9 de yanlarında olması kurulun işini kolaylaştıracaktır. işyeri termal konfor ölçümü (nem. 8 9 Başvuru için www. ışıklı ve sesli uyaranlar da dâhil tüm işaretlemeler Yönetmeliğe uygun olarak yapılmalıdır. kurulun görevleri ve ulusal düzenlemelere yönelik birkaç eğitim toplantısı yaptıktan sonra. İstanbul. o işyerinin niteliklerine uygun iç-yönetmelik taslağı hazırlayıp işverenin onayına sunmaları gerekmektedir.). en etkin yer olması nedeniyle “İSG Kurulu” önemsenmelidir. gaz buhar). R. hava akım hızı vb. Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliği. çözüm yollarının aranacağı.Çalışma ortamında yapılan ölçümler konusunda ülkemizde en donanımlı ve deneyimli kurum olan ÇSGB . bacak vibrasyon ölçümü gibi ölçümlerin gerek duyulanları yaptırılmalıdır (bkz. Gereken yerlere. kimyasal maddelerin ortam ölçümü (organik buhar. ısı. Kurulun oluşturulmasının ardından kurul üyelerinin.İSGGM’ ne bağlı İSGÜM’dür. Kocaeli Bölge Laboratuvarları ile hizmet vermektedir8. İSGÜM . İzmir. Ek-4 Ülkemizde ve Bazı Avrupa Ülkelerinde Çalışma Ortamındaki Bazı Maddelerin MAK Değerleri). Kayseri. kol.gov. İSG kurulunun diğer üyeleriyle birlikte periyodik işyeri denetimi yapmalıdır. İşyeri hekimi. İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu İşyeri hekimleri ve tüm çalışanlar için sorunların konuşularak.isgum. Bursa. işyeri toz ölçümü. Kurul denetimlerden en az birini özellikle sağlık ve güvenlik işaretlemelerine ayırmalıdır.tr adresini kullanabilirsiniz. Yapılan iş türüne göre değişmekle birlikte işyeri gürültü ölçümü (ve gürültü haritası çıkarılması).G: 23 Aralık 2003/25325. devamlı olarak en az 50 işçi çalışan ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde her işveren bir İSG kurulu kurmakla yükümlüdür.Ankara Merkez.

işyerinde sendika temsilcisi yoksa o işyerindeki çalışanların yarıdan fazlasının katılacağı toplantıda açık oyla seçilecek işçi. araştırma ve düzeltici faaliyet (DF) planlarını yapmalı ve uygulamaları takip etmelidir. sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi. İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulu10 1.İşyerlerinde verilecek İSG’ye yönelik eğitimlerinin planlanması. personel. İşyerinde bulunan sendika temsilcilerinin kendi aralarında seçecekleri kişi. meslek hastalığı veya herhangi bir tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme. ustabaşı veya usta. Ayrıca. İşyerinde görevli formen. özellikle çalışanların katılımı sağlanmalıdır. atölye ziyareti yapmalı. 3. Bu işler yapılırken “İSG Kurulu”ndan olabildiğince destek alınmalı. 2. 6. Kurul ayda en az 1 kez toplanmak zorundadır… İşverenler bu kurullarda mevzuata uygun alınan kararları uygulamak zorundadır. Sağlık ve güvenlik işçi temsilcisinden oluşur. sorunları yerinde görüp. İnsan kaynakları. yılda bir ya da iki kez ortak (genişletilmiş) iş sağlığı güvenliği kurulu toplantısı ile bölgesel sorunların çözümüne katkı sağlanabilir. bu kurullarda mevzuata uygun alınan kararları uygulamakla yükümlüdürler10. aynı işverene ait birkaç işyerinin birbirine yakın olması halinde. 23 . Pek çok işyerinde bu görevler ya iş güvenliği uzmanının ya da işyeri hekiminin üzerinde kalmıştır ve ekibin diğer üyeleri tarafından angarya olarak görülmektedir. İSG Kurulu ayda en az bir kez toplanmak zorundadır. işverenler. diğer çalışanların da konuyla ilgili görüşlerini almalıdır. İş müfettişlerince yapılan işyeri denetimleri de işyeri hekimine çalışmalarında yol gösterecektir. 5. Varsa sivil savunma uzmanı. Kurul toplantı öncesi işyerinin büyüklüğüne uygun bir zaman ayırarak. Bir başka önemli nokta. hatta bazen sorunun çözümüne yönelik önerilerini de içerebildiği görülmektedir (bkz. Ek-5 Denetimlerde İstenebilecek Bazı Belgeler). R.G: 07 Nisan 2004/25426. 8. iş kazası ve ramak kala kazaların değerlendirilmesi. İşveren veya işveren vekili. yıllık çalışma raporu ve bir sonraki yıl için hazırlanacak çalışma planlarının ekip ruhu içinde birlikte yapılması işyeri için bir kazançtır. 4. İşyeri hekimi çalışma ortamı gözetimi kapsamında işyerinde meydana gelen iş kazası. 7. Gereken durumlarda toplantıya ilgili kişiler de çağırılmalıdır. Denetim sonrası hazırlanan raporlarda eksikliklerin neler olduğu. bunların hangi yönetmeliğe dayanarak rapor edildiği. işyerindeki tehlike ve önlemlerin değerlendirilmesi (risk analizi ve değerlendirmesi). İşyeri hekimi. 10 İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik. İş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik eleman.

Basınç. Sedimantasyon Kontrol Belgesi Kontrol Belgesi Düzeltme İşlemleri Tolien Analizi Ksilen Analizi İş Sağlığı ve Güvenliği Temel Prensipleri (Kitap Satışı) Pnömokonyoz Değerlendirme Okuyucu Eğitimi Pnömokonyoz Filmi Okuma Danışmanlık Hizmetleri 24 . Bağıl Nem ve Hava Akım Hızı) Ölçümü Kişisel Gürültü Maruziyeti Ölçümü Tüm Vücut Titreşimi Kişisel Maruziyet Ölçümü El-Kol Titreşimi Kişisel Maruziyet Ölçümü Aydınlatma Ölçümü Frekans Analizi Foruier Transform İnfrared Spektrofotometresinde Serbest Silis Analizi İşyeri Havasında Dedektör veya Tüp İle Anlık Gaz Ölçümü Gaz Kromatografi Analizi Lifsi Tozların Konsantrasyon Tayini Lifsi Tozların Tür Analizi İSG Alanındaki Numunelerin SEM ile incelenmesi İSG Alanındaki Numunelerin SEM'’de Elektronik ortamda fotoğraf çekilmesi İSG Alanındaki Numunelerin SEM-EDS ile Elemental Mikroanalizi Yüksek Basınçlı Sıvı Kromotografisinde Analiz İyon Kromatografisinde Analiz (Her bir Numune için) Atomik Absorpsiyon Cihazı(Grafit/Alevli) ile Havada Ağır Metal Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Grafit/Alevli) 15/1 ile her bir ilave Element Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Hidrür Sistem) ile Havada Ağır Metal Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı (Hidrür Sistem)16/1 ile her bir ilave Element Analizi Atomik Absorpsiyon Cihazı ile Kanda Kurşun Analizi İdrarda Fenol Analizi İdrarda Hippürik Asit Analizi İdrarda TCA ( Triklororasetik) Analizi İşitme Testi (Odyometri) Fizik Muayene Elektrokardiyografi (EKG) Kanda Glikoz Tayini Kanda Kolesterol Tayini Kanda Albumin Tayini Kanda Total Protein Tayini Kanda GGT Tayini Kanda AST Tayini Kanda ALT Tayini Kanda ALP Tayini Kanda Üre Tayini Kanda Ürik Asit Tayini Kanda Kreatinin Tayini Tam İdrar Tetkiki PA Akciğer Filmi Çekimi ve Değerlendirilmesi (35x35) Solunum Fonksiyon Testi Tam Kan Sayımı.İSGÜM Tarafından İşyerlerinde Yapılan Ölçümler ve Diğer Hizmetler Ölçüm ve Analiz İşyeri Havasında Toz Numunesi Alma ve Gravimetrik Değerlendirilmesi Hava Akım Hızı Ölçümü Termal Konfor Şartlarının (Sıcaklık.

kapasite artırılacağı ya da yeni makine. işyeri aydınlatmasının yeterliliği ve termal konfor koşullarının (sıcaklık. titreşim ölçümleri. titreşim. Yanda örnek olması bakımından İSGÜM’ün bazı ölçüm ve analiz hizmetleri sıralanmıştır. kişisel ekilenimler açısından gürültü. toz ve gaz gibi fiziksel ve kimyasal faktörlerle.9 dB 85-89. İşyeri hekimi çalışma ortamında işçileri etkileyen faktörlerle ilgili olarak hangi ölçümlerden yararlanacağını bilmelidir. İşyeri ortamında işin özelliğinin gerektirdiği riskler değerlendirilerek. gürültü. tezgâh ve cihaz alınacağı durumlarda inceleme ve araştırma yaparak sağlık ve güvenlik yönünden uygun seçim yapılması için işverene önerilerde bulunmalıdır. İşyerinde gürültü ölçümü 80-84.9 dB 90-94.9dB 95-99.9 dB 100 dB ve üzeri Gürültü haritası 25 . gaz. nem oranı. hava akım hızı vb.) ölçülmesi gereklidir. Pek çok yönetmelikte de belirtildiği gibi işveren çalışma ortamında gerekli ölçüm ve değerlendirmeleri yapmakla ve ideal bir çalışma ortamı oluşturmakla yükümlüdür. toz.İşyeri hekimi işyerinde yeni bir bölüm veya sistem kurulacağı.

danışmanıdır (işe girişten. o işyerinde. Konusuyla ilgili bilimsel gelişmeler ile yasal düzenlemeleri takip edebilmek için sürekli eğitim görendir. İşçilerin. Fan çalışırken (duman çalışanın solunum Fan çalışmadığında duman ortama düzeyine ulaşmadan dışarı atılıyor) yayılıyor. ergonomik düzenlemelerden. hemşirelik. periyodik muayeneye. gürültü haritasının hazırlanması). termal konfor ve aydınlatma da çalışma ortamına yönelik bilgi sahibi olmamız açısından yapılması gereken ölçümlerdir. aşılardan. Mesleki statüsü olan kalifiye bir işçidir. işyerinin krokisinin üzerine ölçüm sonuçları kaydedilerek işyerinin tehlike haritası çıkarılabilir. o işi yapması nedeniyle başına gelebilecek sağlık sorunlarını önlemek üzere orada bulunan hekimdir. Hemen tüm işyerlerinin ortak sorunu olan gürültünün insan sağlığı üzerine olumsuz etkileri ayrıntılı olarak ilerideki bölümlerde ve İSGİP Projesi kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”nde anlatılmıştır. Tüm çalışanlar ve yöneticiler ile iş sağlığı alanında eğitim görenler (tıp. mühendislik vb) için eğitmendir.İşyeri ortam ölçümleri işyerinin farklı pek çok noktasında yapıldıktan sonra. İşyerinin iş sağlığı sorumlusudur. tütsü ve dumanlar da türleri ve konsantrasyonları açısından incelenmelidir. Sağlıkla ilgili konularda diğer kuruluşlarla bağlantı noktasıdır…    26 . Açık griden siyaha doğru (sesin şiddetiyle orantılı olarak) ya da değişik renk ve tonları (kırmızı ya da mor en yüksek) olacak şekilde boyanabilir (Örn. Döküm ve kaynak atölyeleri için alttan emişli tezgâh.. KKD seçimine kadar).     İşverenin herhangi bir diğer çalışanıdır. sağlık gözetmenidir. Çalışma ortam kirliğine neden olan tozlar. gazlar. içme sularına. İşyeri Sağlık Birimleri ve İnsan Gücü İşyeri hekimi. Ayrıca.

gerekli durumlarda ilkyardım ve acil müdahalede bulunabileceği. İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. 11 12 27 . Bu işyeri sanayiden sayılan işlerin yapıldığı bir yerse. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelikte (R. işyeri hekiminin sağlık gözetimi hizmetlerini yerine getirebileceği bu yer işyeri sağlık birimidir. Yıldız. İş sağlığı hizmetlerini düzene koymuş işyerlerinde genelde “işyeri hemşiresi” ya da “sağlık memuru”na rastlanmakla birlikte bazı işyerlerinin de “acil tıbbi teknisyen (att)” tercih ettiği görülmektedir. hekim ve yardımcı sağlık personeline ek olarak tehlike sınıfına uygun en az bir iş güvenliği uzmanı da ekibe katılır ve birimin adı iş yeri sağlık ve güvenlik birimi olur.TİSH. Ülkemizde olduğu gibi birçok ülkede işyerlerinde öncelikle koruyucu hizmetleri yürütmek üzere sağlık hizmeti verilmesi yasa gereğidir. tercihen giriş katta kurulmalıdır. sektörü ve işçi sayısına göre Yönetmelikte belirlenen sürelerden az olmamak kaydı ile yürütür.G: 27 Kasım 2010/27768. İşyerinde sağlanacak sağlık hizmetleri içinde ilkyardım. İSG hizmetlerinin yürütülmesine ve çalışacak personel sayısına yetecek büyüklükte.12. Ancak eğer poliklinik hizmeti de veriliyorsa. işyerini sağlıklı ve güvenli bir ortam haline getirerek çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek amacıyla. Pek çok küçük işletmede böyle bir birim ve mekân yoktur. kayıtların tutulup saklanabileceği. kolay ulaşılabilir. İSGB. Bu düzenlemelerde işyeri sağlık hizmetlerinin kuruluş ve çalışmalarıyla ilgili ilkeler başlıca ILO tarafından belirlenmiştir. Ülkemizdeki düzenlemelerde. Ayrıca 112. bu birimin insan gücünün en az bir işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelinden oluşacağı ifade edilmiştir. acil müdahale ve acil tedavi olanakları da olmalıdır. bu alanda çalışanların ortak amaç ve ekip ruhundaki tutkunluğa bağlıdır. Orta büyüklükteki işyerlerindeyse. 2004). İSGB.. hangi gereklilik durumunda diğer sağlık personelinin çalışacağı belirtilmemiştir. havalandırılabilen ve zemini kolay temizlenebilen odalar olması tercih edilmelidir. muayenelerde gereken tıbbi araç gereç ile acil müdahalelerde kullanılacak ilaçların konulabileceği bir mekâna gerek vardır. İSG hizmetlerinin elle tutulur sonuçlara ulaşması. sıcak ve soğuk akarsuyu olması.G: 10 Şubat 2004/25369) belirtilen niteliklere uygun şekilde kurulur. Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri İşyeri Sağlık Birimi ve İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) İşyeri hekiminin muayenelerini gerçekleştirebileceği. Yönetmelikte bu birimlerde 12 metrekareden az olmamak üzere en az bir muayene ve ilkyardım odası ile sanayiden sayılan işyerlerinde 8 metrekareden az olmamak üzere bir iş güvenliği uzmanı odası bulunması zorunlu tutulmuştur. Ayrıca. N. buraların gerçek sahibi sağlıkçı bir başka personeldir. Ancak. poliklinikte geçen süre koruyucu hizmetler için belirlenen sürenin dışında tutulur11.N. R. işyeri içinde kurulmuş olan veya işyeri dışındaki bir kuruluş tarafından sağlanan tıbbi ve teknik hizmetler bütünüdür. Kısaca. A. İSGB. Bunlar arasında 155 (1981) ve 161 (1985) sayılı sözleşmeleri Türkiye Cumhuriyeti 2004 yılında onaylamıştır. Bu hizmet bir ekip tarafından sürdürülmeli ve başlıca koruyucu sağlık hizmetlerini içermelidir. 164 ve 171 sayılı tavsiye kararları konuyla ilgilidir (Bilir. İSG hizmetlerini işyerinin tehlike sınıfı. işyeri hekimi haftada ya da günde birkaç saat uğradığından. İşyeri Sağlık Birimi. yeterince gün ışığı alması. İşyeri sağlık örgütlenmelerinin sağlanması bakımından ulusal ve uluslararası çeşitli düzenlemeler vardır. İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi.

yukarıdaki tıbbi cihaz ve malzemelerden (a)’dan (h) bendine kadar (h bendi dahil) olanlar her işyeri hekimi için ayrı ayrı bulundurulur. I. f) Küçük cerrahi seti. b) Tansiyon aleti. l) Keskin atık kabı. özel sağlık merkezleri. Ek-6 İş Sağlığı Konusunda Ülkemizdeki Son Düzenlemelerden Bazıları). j) Pansuman seti. Birinci basamak iş sağlığı hizmeti sunan birimler arasında. N. s) Tekerlekli sandalye. gazlı bez gibi gerekli sarf malzemeleri. m) Manometreli oksijen tüpü (taşınabilir). g) Paravan. 2004. Not 2: Birimler. ortak sağlık birimi (group model). i) Boy ölçer.. Ülkemizde öteden beri süregelen işyeri içinde işyeri hekimliği hizmetlerinin yanı sıra diğer modeller de uygulanmaktadır. A. in-company model). perde vb.A. Ülkeler sağlık sistemlerine ve gereksinimlerine göre farklı modellerle iş sağlığı hizmetleri uygulamaktadır. Yıldız. ulusal birinci basamak sağlık kuruluşları. yangına karşı alınması gereken tedbirleri alır. tıbbi atıklar ve çöpler için 22/7/2005 tarihli ve 25883 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uygun olarak gerekli tedbirleri alır. h) Refleks çekici. o) Buzdolabı.. iş koluna özel ortak sağlık birimi (industryoriented. J.. ö) İlâç ve malzeme dolabı. p) EKG cihazı. sosyal güvenlik sistemi sağlık birimleri sayılabilir (Bilir. aşılar ve antiserumlar. r) Negatoskop. enjektör. Not 1: Birden fazla işyeri hekiminin bir arada çalıştığı birimlerde. 28 . Rantanen. n) Seyyar lamba. k) Dil basacağı. ç) Oftalmoskop. ş) 15/2/2008 tarihli ve 26788 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkındaki Yönetmelikte bulundurulması zorunlu tutulan temel acil ilâçlar. ğ) Muayene masası. Fedotov. e) Işık kaynağı.İSGB VE OSGB’LERDE BULUNACAK ASGARİ MALZEME LİSTESİ11 a) Steteskop. Bazı büyük işletmelerde daha sistemli ve donanımlı işyeri sağlık birimleri kurulmuştur. Özel mobil işyeri sağlık hizmetleri ve OSGB’de iş sağlığı hizmetlerinde görev almaktadır (bkz.N. branch-spesific model).). d) Termometre. ı) Tartı aleti. c) Otoskop. işyeri içinde sağlık birimi (in plant.

olmalıdır.4 Calcium glukonat %10 Dopamin Lidocain %2 Antihistaminik Aminophillin Diazepam .5 mg Sodyum bikarbonat % 8. 500 cc %20 mannitol 500 cc 1/3 İzodeks 500 cc. att ya da çevre sağlığı teknisyeni vb. Bu kişilerin. Analjezik Adrenalin 1 mg Atropin sulphat 0. %5 dextroz 500 cc % 0. SAĞLIK KURULUŞLARINDA BULUNDURULMASI ZORUNLU ASGARİ İLAÇ LİSTESİ (*) 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 İsoptine ampul Heparine Kortikosteroid ampul Antispazmodik ampul Antianksietik ampul Methergine ampul Polivinil prolidine iyot sol.Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) Bir veya birden fazla işyerine İSG hizmetlerini vermek üzere işyeri dışında kurulan.Ek-1-ş bendinde de gönderme yapılan yönetmelik)]. aynı iş güvenliği uzmanının ve aynı diğer sağlık personelinin (hemşire.9 luk NaCl.) hizmet vermesi esastır. gerekli donanım ve personele sahip olan ve İSGGM tarafından yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılan birimdir. İSG hizmetlerinin etkin yürütülmesi amacıyla. OSGB’ler. sektörü ve işçi sayısına göre belirlenen sürelerden az olmamak kaydı ile yürütür. İSG hizmetlerini işyerinin tehlike sınıfı. Nidilat kapsül Diüretik 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 3 adet 1 adet 2 adet 2 adet 2 adet 1 adet 5 amp 5 amp 5 amp. en az bir iş güvenliği uzmanı ile en az bir diğer sağlık personeli istihdamı zorunlu tutulmuştur. 5 amp 2 amp 2 amp 2 amp 5 amp 2 amp 2 amp 1 kutu 5 amp (*) Ayakta Teşhis Ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik [(RG: 10 Mart 2010-27517. OSGB’lerle ilgili düzenlemelerde en az bir işyeri hekimi. İSG hizmetlerinin yürütülmesine ve çalışacak personel sayısına yetecek asgari büyüklükte en az 10 metrekarelik muayene. OSGB’lerin yetki aldıkları adresin bulunduğu il sınırları dışında hizmet verebilmesi için o ilde şube açmaları zorunludur. aynı işyeri hekiminin. 15 metrekarelik ilkyardım ve acil müdahale. 29 . sağlık memuru. OSGB.Ek-11)-(İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği. hizmet sunulan işyerine. birden fazla OSGB’de görev alamayacakları da belirtilmiştir. 10 metrekarelik iş güvenliği uzmanı odaları ile 12 metrekarelik bekleme yerinden oluşmalı. Ancak niteliği gereği birden fazla ilde yürütülmesi gereken yol ve nakil hattı inşası veya bakımı gibi işlerde hizmet alınan OSGB’nin işin yapıldığı illerden herhangi birisinde yetkilendirilmiş olması yeterlidir. 500cc.

sağlık memuru (toplum sağlığı) veya acil tıp teknisyeni görevlendirilmesi zorunlu ise bu personele yapacağı işlerle ilgili hizmet içi eğitim verildikten sonra iş sağlığı hizmetlerinde görevlendirilir. İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği.Sağlık Memuru (toplum sağlığı). Bu TSM’ler için yetkilendirilmek amacıyla ilgili yönetmelik hükümlerine göre hazırlanan başvuru dosyası ÇSGB’na gönderilir. İlgili yönergede TSM’de çalışan personelin görev tanımları içinde iş sağlığına ilişkin görevler de yer almaktadır15. en az bir işyeri hekimi. Çalışanların Sağlığı Birimi (ÇSB) Hangi TSM’lerde bu birimin kurulacağı ildeki Sağlık Müdürlüğünce belirlenir. diyetisyen. İhtiyaç olması halinde sorumlu hekimin talebi ile müdürlük tarafından uzman hekimler. ÇSB’de işyeri hekimliği hizmeti sunulabilmesi için. Hemşire ve Ebenin Görevleri (Madde 35-36).G: 27 Kasım 2010/27768. fizyoterapist. ÇSB. ilgili yönetmelik hükümlerine göre yetki belgesi alınır ve işyerleri ile ayrı sözleşme yapılır. R. öncelikli olarak tıbbi sekreter veya veri hazırlama kontrol işletmeni (VHKİ) olmak üzere bir personel görevlendirilmesi zorunludur. TSM. Röntgen Teknisyeninin Görevleri (Madde 38). 15 03. Müdürlük tarafından ÇSB biriminde gerek görülmesi halinde mühendisler gerekli sertifika programına gönderilerek iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilebilir. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelikte belirtilen niteliklere uygun oluşturulur13. sosyal çalışmacı vb.2011 tarihli Toplum Sağlığı Merkezleri Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge-Hekimin Görevleri (Madde 34). “Çalışanların Sağlığı Birimi” kurarak bu alanda özellikle bugüne dek temel iş sağlığı hizmetlerinden yararlanamayan çalışanlar başta olmak üzere. Ancak hemşire. R. psikolog.08. 13 14 30 . en az bir diğer sağlık personeli. TSM’lere bağlı olarak özel veya kamuya ait farklı binalarda hizmet verecek şekilde kurulabilir. Bu kurul üyeleri kendi alanları ile ilgili olarak iş yeri hekimlerinin yürüttükleri çalışmalara katılırlar. çevre sağlığı teknisyeni görevlendirilir. Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usûl Ve Esasları Hakkında Yönerge. işyerlerine İSG hizmeti verebileceği ifade edilmiştir14.OSGB. Ayrıca ÇSB’de iş güvenliği hizmeti verilmesinin de önü açılmıştır. İşyeri hekimleri. TSM sorumlu hekiminin izinli olduğu hallerde yerine vekâlet eden kişi bu görevi yürütür. personelden oluşan iş sağlığı hizmetleri ile ilgili bir işbirliği kurulu oluşturulur.Çevre Sağlığı Teknisyenlerinin Görevleri (Madde 37).İSGGM’ne bildirilir. ÇSB’de görevlendirilecek hekimlerin işyeri hekimliği sertifikasına sahip olmaları gerekir. İş güvenliği uzmanına. Diğer sağlık personeli görevi için öncelikli olarak. görevlendirildikleri işyerlerinin ilgili yönetmelikte belirtilen görevlerini yerine getirmek için belirlenen süreler dışında kalan zamanlarında TSM bünyesindeki sorumlu hekimce verilen diğer görevleri de yaparlar. ÇSB birimi içindeki işyeri hekimliği hizmeti koordinasyonuyla ilgili idari görev dağılımlarını yazılı olarak yapar ve yapılan idari görev dağılımlarını İSGGM’ne bildirir. İlgili Bakanlığın belgelendirmesi ile ÇSB kurulur ve tescil için ÇSGB. Toplum Sağlığı Merkezleri-Çalışanların Sağlığı Birimi (TSM-ÇSB) Sağlık Bakanlığı’na bağlı TSM’lerin.G: 16 Haziran 2011/20065.

Bölüm XIII. İşyerinde sağlığa zararlı risklerin değerlendirilmesi ve önlenmesi ile ilgili mevzuata göre yapılması gereken koruyucu sağlık muayenelerini yapmak. duş ve tuvaletlerin bakımı ve temizliği konusunda gerekli kontrolleri yaparak tavsiyelerde bulunmak. Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumları ile işyerinde olabilecek sağlık tehlikeleri arasında bir ilişkinin olup olmadığını tespit etmek. gereklidir. yatakhane. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. İşyerinde İSG’nin geliştirilmesi amacıyla gerekli aktiviteler konusunda işverene tavsiyelerde bulunmak. 6. Yetki. 1. OSGB ve TSM Çalışanların Sağlığı Birimlerinin İnsan Gücü İşyeri Hekimi İşyeri hekimliği yapacaklar yasal mevzuata uygun “İşyeri Hekimliği Belgesi”ne sahip olmak zorundalardır16. gerektiğinde çalışma ortamı ile ilgili 16 İşyeri Hekimlerinin Görev. 7. İşyeri Hekimliği Sözleşmesi) imzalaması gerekmektedir."15/8/2009 tarihli ve 27320 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri Hakkında Yönetmeliğin 57nci maddesi uyarınca oluşturulan Tehlike Sınıfı Belirleme Komisyonunun görüşleri doğrultusunda işyerlerinin İSG açısından yer aldığı tehlike sınıfları listesi"nde hangi maddeye girdiğini belirten.1. 3. Üç nüsha imzalan sözleşmenin biri işyeri hekiminde kalır. toplu koruma yöntemleri ve KKD’ler konularında tavsiyede bulunmak. Hekim veya işyeri hekimi olarak herhangi bir özel ve resmi kurumda çalışması halinde varsa muayenehanede çalışma saatleri. kreş ve emzirme odaları ile soyunma odaları. yemekhane. Bakanlığa yapılan işyeri hekimliği başvurusunda. "Beyan ettiğim durumlarda olabilecek herhangi bir değişikliği tarafınıza zamanında bildireceğimi. ilgili yetkilinin imzalı beyanı ile başvurusu. hijyen. İSG çalışmaları kapsamında işyerinde periyodik incelemeler yapmak ve risk değerlendirme çalışmalarına katılmak. İşyeri aşağıdaki diğer belgelerle birlikte sözleşmenin bir örneğini ÇSGB-İSGGM-Yetkilendirme Daire Başkanlığı OSGB Yetkilendirme Şube Müdürlüğü’ne iletir ve onay cevabı beklenir. İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi-XIII. İşyerinin faaliyet konusunun. Sözleşmede belirtilen yerlerin ve sürelerin dışında başka bir yerde herhangi bir görevde bulunulmadığı. Herhangi bir kuruluşta sorumlu müdürlük görevi yapmadığının beyanı. 2.G: 27 Kasım 2010/27768. Mahalli idareler ile kurum tabipliklerinde çalışan işyeri hekimliği yapacak hekimlerin döner sermaye ek ödemesi almadıklarına dair resmi yazı. İş sağlığı. bu konu ile ilgili ileride olabilecek sorumlulukları kabul edeceğimi beyan ve taahhüt ederim. Kantin. İşyeri hekiminin görevleri aşağıda listelenmiştir.İSGB." beyanı. 4. İşyeri hekimliği sertifikası fotokopisi. 5. İşyeri hekiminin bir işyerinde göreve başlayabilmesi için “İşyeri Hekimliği Sözleşmesi” (bkz. Bulunması halinde İSG kuruluna katılarak çalışma ortamı gözetimi ve çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili danışmanlık yapmak ve alınan kararların uygulanmasını izlemek. R. a) Rehberlik ve danışmanlık. 31 . Emekli ise emekli belgesinin sureti.

Yıllık çalışma planını. kronik hastalığı olanlar. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği yaparak hazırlamak. 1. . Bulaşıcı hastalıkların kontrolü için yayılmayı önleme ve bağışıklama çalışmaları yapmak. Sağlık gözetimi konusunda işçileri bilgilendirmek ve onların rızasını almak. radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak. portör muayenelerinin yapılmasını sağlamak. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi ve eğitim sağlanması için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. işçilere ve temsilcilerine genel sağlık konularında eğitim vermek ve bu eğitimlerin sürekliliğini sağlamak. 7. 32 d) İlgili birimlerle işbirliği. Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek. Gece postaları da dâhil olmak üzere çalışanların sağlık gözetimini yapmak. ölçüm sonuçlarını değerlendirmek. 4. işyerindeki sağlık gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve yönetmelikte belirtilen örneğine uygun yıllık değerlendirme raporunu hazırlayarak elektronik ortamda Bakanlığa (ÇSGB) göndermektir. uygun işe yerleştirilmeleri için gerekli koruyucu sağlık muayenelerini yaparak rapor düzenlemek. İSG alanında yapılacak araştırmalara katılmak. İşin yürütümünde ergonomik ve psikososyal riskler açısından çalışanların fiziksel ve zihinsel kapasitelerini dikkate alarak iş ile çalışanın uyumunu sağlamak ve çalışma ortamındaki stres faktörlerinden korunmaları için araştırmalar yapmaktır. 2. alınan sonuçların çalışanların sağlığı yönünden değerlendirmesini yapmak. bağışıklama çalışmaları yapmak. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen şartlarını sürekli izleyip denetlemek. İşyerinde ilkyardım ve acil müdahale hizmetlerinin organizasyonu ve personelin eğitiminin sağlanması çalışmalarını ilgili mevzuat doğrultusunda yürütmek. meslek hastalığı tanısı veya şüphesi olanlar. 5. 2. 3. 2. 3. Gerekli laboratuvar tetkikleri. b) Sağlık gözetimi. İşyeri yöneticilerine. İş kazasına uğrayan veya meslek hastalığına yakalanan çalışanların rehabilitasyonu konusunda işyerindeki ilgili birimlerle. sağlık riskleri ve yapılan sağlık muayeneleri konusunda işçileri yeterli ve uygun şekilde bilgilendirmek. Yeni teknoloji ve donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi mevcut uygulamaların iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. İş sağlığı. madde bağımlılığı olanlar. meslek hastalığı tanısında yetkili hastaneler ile işbirliği içinde çalışmak. 1. 4. ölçümler yapılmasını sağlayarak. Hassas risk grupları. 9. 6. birden fazla iş kazası geçirmiş olanlar gibi çalışanların. c) Eğitim ve bilgilendirme. 3.8. 1. İSG kurulu üyelerine. 8. İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizi ile iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. İşçilerin işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve yönetmelik ekinde verilen örneğe uygun olarak düzenlemek ve işyerinde muhafaza etmek. 4. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde çalışma ortamının gözetimi kapsamında gerekli ölçümlerin yapılmasını önermek. Bağımlılık yapan maddelerin kullanımının zararları konusunda işyerinde eğitim vermek. Sağlık gözetimi sonuçlarına göre.

hijyen. Elde edilen verilerle hasta ve sağlam bireyleri ayırarak. Yöneticilere. bulunması halinde İSG kurulu üyelerine ve işçilere genel sağlık. işverenin de katılımını sağlayarak gözlem yapar ve çalışan sağlığını tehdit eden riskleri saptar. acil tıbbi teknisyen veya çevre sağlığı teknisyeni olabilir. uygular ve değerlendirir. kişisel koruyucu kullanan. İSG.N. Ancak iş sağlığı konusunda eğitimlere katılmış olanlar tercih edilmeli. uygular ve değerlendirir. 33 . ı) Çalışanların ruh sağlığını koruma ve geliştirmeye yönelik sağlık programları düzenler. Bu konuda Sağlık Bakanlığı’nın son dönem düzenlemeleri dikkat çekicidir. Tam gün işyerlerinde çalışan hemşire. f) Çalışanların hastaneye sevk işlemlerini sağlar. N. tedavisini izler ve rehabilitasyon hizmetlerine katılır. b) Sağlıklı ve güvenli bir işyeri sağlamak için. Diğer Sağlık Personeli (İşyeri Hemşiresi vd.5. iş süreçleri ve yönetim özellikleri ile ilgili bilgi toplayarak çalışanın sağlığını olumsuz etkileyebilecek tehlike ve riskleri belirler. 2004). Bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde yıllık çalışma planını ve yıllık değerlendirme raporunu hazırlamak. düzenli egzersiz. ilgili Yönetmelik17 içinde “İş Sağlığı Hemşiresi” görev yetki ve sorumlulukları tanımlanmıştır. Örneğin. öz/soy geçmiş özellikleri.. 6. ç) İşyeri çalışanlarının sosyo-demografik. KKD’ler ve toplu korunma yöntemleri konularında bilgi ve eğitim verilmesi için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. danışmanlık hizmeti alan ve olumlu davranış değişikliği gösteren çalışanların sayısının arttığı saptanmıştır (Bilir.) Çalışanların sağlığının korunmasında ve geliştirilmesinde işyeri hemşiresinin rolü ve yeri kabul edilmiştir. A. Yapılan işin niteliğine göre işe giriş ve periyodik muayeneleri işyeri hekimi ile birlikte planlar ve yapar. h) Meslek hastalıklarının önlenmesi. c) İşçi ve ailelerinin sağlık sorunlarını çözmede. İşyeri hekimi dışında işyeri sağlık biriminde görev yapabilecek diğer sağlık personeli işyeri hemşiresi. d) Çalıştığı işyerinde yapılan iş. g) İşyeri sağlık birimine başvuranların sağlık muayenelerinin yapılmasına yardım eder.. herhangi bir hastalık semptomu gösterenleri daha ileri bir tetkik ve tedavi için sevk eder. 17 Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik. ğ) İşe bağlı olan ya da olmayan kazaların önlenmesi için diğer iş sağlığı hizmet ekibi üyeleri ile birlikte koordineli çalışır. işyeri sağlık birimi hizmetlerinin ayrılmaz bir parçasıdır. R. Burada hemşirelerin genel görev. tedavisi ve izlemi ile ilgili hemşirelik girişimlerini planlar. sigara bırakma gibi sağlık davranışlarını geliştirmeye yönelik olarak sağlığı geliştirme programları planlar. hekim tarafından reçete edilen ilaçları uygular. stres yönetimi. yetki ve sorumluluklarının yanı sıra işyeri hemşiresinin görevleri şunlardır: a) Çalışma ortamı ile ilgili sorunların saptanmasında ve önceliklerin belirlenmesi konusunda diğer iş sağlığı hizmet ekibi üyeler ile birlikte çalışmalar yürütür. hatta sertifikasyon programları iş sağlığı ekibinin daha donanımlı ve profesyonel çalışabileceği unutulmamalıdır. e) İşyeri ortamının etkisi ile oluşan sağlık sorunlarında alınacak önlemler konusunda öneride bulunur ve bu önerilerin uygulanmasını sağlar. i) Beslenme ve kilo kontrolü. gereksinimlerini karşılamada onlara rehberlik eder. İşyeri hemşiresi de diğer yardımcı sağlık personeli kapsamındadır. İşyeri hemşireliğinin etkinlikleri sonucunda işe devamsızlığın azaldığı.G: 19 Nisan 2011/27910. Yıldız. sağlık memuru. çalışma yaşamı ile ilgili özellikleri sağlık düzeyleri hakkında bilgi toplar ve bunların kayıtlarını tutar.

mutfak hijyeni ve besinlerin satın alınmaları. n) İSG bilincinin geliştirilmesi konusunda ilgili birimlerle iş birliği halinde çalışmalar yapar. İşyeri hekimi bulundurma zorunluluğundan. uygular ve değerlendirir. işleme. Bu yönetmeliklere göre 18 19 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. t) İş yerinde çalışan gebe ve emzikli kadınların izlenmesi ve zararlı maddelerden korunması için gerekli tedbirlerin alınmasını sağlar. 34 .j) İşyerinde oluşan küçük yaralanma ve hastalıklarda ilk müdahaleyi yapar. Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik” yayınlanmıştır. kişisel ilkyardım paketlerine. Yetki. Ayrıca. diğeri de “İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği”dir. u) Çalışmalarında etik ilkeleri gözetir ve çalışanın haklarını korur. güvenlik kültürüne sahip. hastalanan veya iş kazasına uğramış çalışanların en yakın sağlık tesisine taşınmaları için gerekli araç ve gereç bulundurma zorunluluğuna kadar pek çok ayrıntı düzenlemelerimizde yer almaktadır19. saklanmaları. Aynı gün 2 yönetmelik daha ÇSGB tarafından çıkartılmıştır. memur ve yardımcı hizmetlerden sorumlu kişilerin bulunması. çevrede zararlı olabilecek maddelerden numune alır. 106-107. Biri “İş Güvenliği Uzmanlarının Görev. m) İşyerinde çalışan kronik hastalıklı bireylerin bakımı ile ilgili hemşirelik girişimlerini planlar. sonuçlarını raporlandırır. İşyerinin özelliğine göre uygun ilkyardım ünitesini ve malzemelerinin teminini ve kullanıma hazır olmasını sağlar. iş güvenliği eğitimi almış çalışanların (sağlıkçı işçi-sağlık işçisi) varlığı. ağır ve tehlikeli işlerin yapıldığı işyerlerinde. İşyeri sağlık biriminde olanaklar ölçüsünde sağlık personelinin dışında tıbbi sekreter..G: 11 Ocak 1974/14765. ş) Sağlık merkezinde kütüphane oluşturulmasını destekler. Mevzuatımızda ilkyardım odaları. k) İşyerinde çalışanlardan ilkyardım ekibi oluşturur ve bu gruba ilkyardım anında yapılacaklar konusunda eğitim verir. Yukarıdaki Tüzüğün Dördüncü Kısım’ındaki 18 Maddesi. ilk müdahale odaları ve ilkyardım istasyonları ve ilkyardım istasyonlarının bakım. 1997). bu kişilerin yapılan işle ilgili bilgilendirilmeleri ve özellikle biyolojik risk etmenleri konusu başta olmak üzere tüm eğitim çalışmalarına katılmaları sağlanmalıdır. bir sağlık personelinden başka ilkyardım ve kurtarma kursu görmüş en az bir kişi de bulundurulması gerektiği belirtilmiştir18. 27 Kasım 2010 tarihinde 27768 sayılı Resmi Gazete’de “İşyeri Hekimlerinin Görev. ilkyardım çantaları ve dolaplarının içeriklerinden. iş sağlığı gözetiminde işyeri hekimine güç verecektir (Yıldız. A. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik”. İşyeri sağlık biriminin doğrudan elemanı olmasa da işyerinde çalışan. sertifika almış. ü) İş sağlığı hemşiresi olmak isteyen öğrenci hemşirelerin uygulama eğitimlerini destekler. çalışma çevresinde sağlığı bozan faktörleri saptar ve gerekli önlemleri alır.N. ö) İşyeri yemekhanesinde görev alan personele kişisel hijyen. r) İşyeri sağlık biriminin çalışmaları ile ilgili istatistikleri oluşturur ve ilgili birimlere rapor eder. bu görevleri yapacak ilkyardım kursu görmüş yeterli bir eleman bulundurulacağı yazılmıştır. l) Çevre koşullarının düzeltilmesi için diğer ekip üyeleri ile işbirliği yapar. Yetki. yürütür ve denetler. temizlik ve alet muhafazaları için bir sağlık personelinin görevlendirileceği. işlendikten sonra saklama konularında sağlık eğitimlerini planlar. R. iş sağlığı konusunda duyarlı. bunların sağlanamadığı durumlarda. Maddeler. p) İşyeri sağlık güvenlik kurullarının etkin üyesi olarak toplantılara katılır.1997-Sağlık İşçisi Eğitim Standardı-TS12280. s) Çalışanların sağlık sorunlarının belirlenmesi ve çözüm yollarının geliştirilmesine yönelik konularda araştırmalar planlar. o) İşyerine bağlı kreş ve anaokulunun sağlık kontrolünü yapar. ilkyardım eğitimi görmüş.

KKD’lerin seçimi. kullanımı. acil durum planı doğrultusunda hareket edilmesini sağlamak. periyodik olarak eğitimleri ve tatbikatları yaptırmak. yangın veya patlama gibi durumlar için acil durum planlarının hazırlanmasını sağlamak. kontrol ve ölçümleri planlamak ve uygulanmasını kontrol etmek. saklanması ve test edilmesi konularının. Risk değerlendirmesi. yangın veya patlamaların önlenmesi için mevzuata uygun çalışmalar yapmak ve uygulamaları takip etmek. RD’nin yapılmasını sağlamak. İSG mevzuatına ve genel iş güvenliği kurallarına uygun olarak sürdürülmesini sağlamak için işverene önerilerde bulunmak. İşyerinde kaza. İş güvenliği uzmanının görevleri şunlardır: Rehberlik ve danışmanlık. - Çalışma ortamı gözetimi. makine ve diğer teçhizatın durumu. gerekli çalışmaları planlayarak alınacak sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmak ve takibini yapmak. seçimi ve kullanılan maddeler de dâhil olmak üzere işin planlanması. organizasyonu ve uygulanması. mimar veya teknik eleman olarak tanımlanmıştır. sağlanması. İş güvenliği uzmanı İSG hizmetlerinde görevlendirilmek üzere Bakanlıkça (ÇSGB) belgelendirilmiş mühendis. bakımı. - Temiz hava beslemeli kaynakçı maskesi 35 . işyerinde İSG yönünden yapılması gereken periyodik bakım. kaza. Çalışma ortamının gözetimini yapmak. İşyerinde yapılan çalışmalar ve yapılacak değişikliklerle ilgili olarak tasarım.elliden fazla çalışanın çalıştığı yerlerde işyeri hekimi (gereğinde diğer sağlık personeli) ve sanayiden sayılan işlerin yapıldığı yerlerde tehlike sınıfına uygun en az bir iş güvenliği uzmanı çalıştırılması gerekmektedir. doğal afet. bakımı.

İlgili birimlerle işbirliği. asansörlü. taş kırma alanlarında. İşyeri hekimi ile işbirliği yaparak yıllık çalışma planını hazırlamak. kazı. çalışanı. Sağlık Gözetiminde Kişisel Koruyucu Donanım Seçimi KKD’ler. İşyeri hekimi ile işbirliği yaparak iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili değerlendirme yapmak. bu hizmetlerin çalışanın çalıştığı yerde yapılması esastır. amaçlanan doğrultuda kullanımı sırasında karşılaşılan tüm risklere karşı yeterli koruma sağlamalı. ayrıca yol yapım çalışmalarında. - - İSG hizmetlerinin işçiye mali yük getirmemesi. Döküm işlerinde tabanın yalıtılmış olmasının yanı sıra derinin de kor haline gelmiş erimiş metalin yanığına karşı koruyucu olması istenmektedir. vinçli vb. kalıp sökme. ocaklarda. İSG eğitimlerini ilgili mevzuata uygun olarak planlamak ve uygulamak. sabit işyerlerinde. patlatma çalışmalarında ve elektrik tesisatlarının yakınında baret (elektrik yalıtımı için farklı özelliklere sahip baretler) kullanılmalıdır. çukur. KKD’ler. İş Güvenliği Ayakkabısı Yürüme güvenliği için. OSGB’lerin kendilerine ait birimlerde bu hizmetleri verebileceği Yönetmeliklerden anlaşılmaktadır. yürüme güvenliğini sağlayan. alanlarda. başka yere taşıma işlerinde veya iskele yakınında ve altındaki. beton ve çıkma parçalarda. muayeneler ve eğitimlerin çalışanların dinlenme sürelerinin dışında yapılması ve çağdaş iş sağlığı anlayışına göre. araç. Bunlar. onarım. bu amaca uygun olarak tasarımı yapılmış tüm alet. boya) çalışmalarında. çalışma ortamındaki tehlikelerin kaynağında kontrol altına alınmaya çalışılması ve diğer toplu korunma önlemlerine rağmen çalışanın sağlığını tehdit etmesi durumunda kullandıkları donanımlardır. çalışmalarda. sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan. Baretler İnşaat işlerinde. iskele kurmada. çalışan tarafından giyilen. bilgilendirme ve kayıt. takılan veya tutulan. Ancak. ayak tabanından gelip. topuklu ve altında çivi batmasını engelleyen çelik bulunan güvenlik ayakkabısı kullanılmalıdır. Çalışma ortamının gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve yıllık değerlendirme raporunu işyeri hekimi ile işbirliği yaparak hazırlamak. iskele kurma. kalıp sökme-çakma. sıcak malzeme üzerinde (asfalt gibi) çalışırken ısı yalıtımlı tabanı bulunan güvenlik ayakkabısı giyilmelidir. montaj.Eğitim. İnşaatlardaki çatı işlerinde. kaba ve derin inşaatlarda. ayağın burun kısmını da koruyan çelik burunlu (maskaratlı) ayakkabıların yanı sıra. toprak ve kayalık alanlardaki çalışmalarda. kuyu vb. tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme ve araştırma yaparak gerekli önleyici faaliyet (ÖF) planlarını hazırlamak ve uygulamaların takibini yapmak. özellikle yıkma. yıkma-sökme (cephe kaplama. Parça düşmesi ve ayak parmaklarının buna karşı korumasını sağlayan. kullanıcıyı mümkün olan en yüksek düzeyde koruyacak şekilde tasarlanmalıdır. çakma çalışmalarında ve depolama alanlarında iş güvenliği ayakkabısı giyilmelidir. 36 . kaldıraçlı. yer altı çalışmalarda. gereç ve aygıtların genel adıdır. yürütülen işten kaynaklanan.

[kulak tıkaçları (10-20 dB). bakım çalışmalarında (asbest. taş kesme ve işleme. çalışanların zamanında fark edilebilmeleri için yansıtıcı giysi kullanmaları sağlanmalıdır. Solunum koruyucuları. beton püskürtme işlerini. poliklorlu bifenil. manşonlu kulaklıklar (15-40dB). kullanılmakta olan numaralı gözlük veya kontakt lensle uyumlu olmalıdır. buhar ve oz halinde havayla taşınması durumunda solunumun korunması gereklidir. Koruyucu Giysi Kimyasal ve mikrobiyolojik maddelerle çalışma sırasında (kimyasal kirlenmenin olduğu alanlarda. küfler. havanın etkisiyle oluşacak sağlık tehlikeleri hesaba katılmalıdır. optik. Yangına dayanıklı yapıların bazı bölümlerinde. Düşmeye Karşı Kişisel Koruyucu Donanımlar Çalışma alanında düşmeyi önleyici donanım ve sabitleme sistemi olan ankraj noktalarının doğru kullanımı düşme tehlikesini önler. daha yüksek gürültü etkileniminin önlenmesinde ise manşonlu ve tıkaçtan oluşan kombinasyonun] hazır bulundurulan kulaklıkların mutlaka kullanılması sağlanmalıdır. Kulak Koruyucu Donanımlar 80 dB (A)’ in üzerinde gürültü bulunan işletmelerde çalışanların kullanımı için kulaklık hazır bulundurulmalıdır. Yüz. marangozluk. Normal görmeleri için numaralı gözlük veya kontakt lens takmak zorunda olanların kullanacağı KKD modelleri. kullanıcının görüş alanında neden olacağı kısıtlamalar en aza indirilmelidir. 85 dB (A)’in üzerinde gürültü bulunan işyerlerinde ise. oyma çalışmaları. zımparalama işleri. mikroorganizmaların ve enzimlerin gaz. düşmeyi önleyici yakalama sistemi olan güvenliği sağlama donanımlarıyla düşme önlenebilir. dışkılarla) çözücü maddelerle. Koruyucu Eldiven Ele ve deriye zarar veren mekanik. temiz hava beslemeli solunum aygıtlarına kadar çok çeşitleri vardır. hava yastığıyla bağlantı düzenekleriyle. radyoaktif maddelerin. sabit güdümlü (tırmanma düzenekli) hareket eden yakalama kemeriyle. katran da dâhil tüm sıvı püskürtme işlerinde. 37 . hareketi kısıtlamayan güdümlü yakalama kemeriyle. maskelerden. püskürtmeyle kat atma çalışmaları (sağlığa zararlı veya zehirli maddeler) sırasında özel koruma giysileri kullanılmalıdır. Yağıştan ve Soğuktan Koruyan Giysiler: Olumsuz hava koşullarına karşı koruyucu giysiler önerilmelidir. termik veya kimyasal tehlikelerin olduğu çalışmalarda (deriye teması engellenemeyen maddelerin hazırlanmasında veya mikroorganizmalarla temasta) kullanılmalıdır. asit ve çözeltilerle yapılan çalışmalar. İnşaat işlerinde. Emniyet kemerleri. atık su teknik bölümlerinde. rüzgârdan veya ıslak zeminden dolayı bedenin üşümesi durumlarında koruyucu giysilerin giyilmesi sağlanmalıdır. kimyasal veya termik etkilere karşı korunmasında (makineyle temizlik işleri. göz ve solunum yolları için kullanılan KKD’lerin.Koruyucu Gözlükler veya Yüz Koruyucu Siperler Gözün mekanik. sıcak malzemelerin yakınında ısı yalıtım folyoları kullanılmalıdır. cıvata oturtma ve sıcak malzemeyle yapılan çalışmalarda) kullanılmalıdır. Solunumu Koruma Tehlikeli maddelerin. açıkta yapılan metal işlerinde. Yağmur. Reflektif Giysi: Başta karanlıkta yapılan işlerde olmak üzere. kar nedeniyle giysileri ıslanması veya soğuktan.

R.G: 29 Kasım 2006/26361 ve Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik. Çalışanlar KKD’ler konusunda bilgilendirilmelidirler. KKD kullanacak olan çalışanların bu konuda görüşleri alınmalı ve KKD seçimi aşamasında katılımları sağlanmalıdır. basılacak yüzeyin durumu ve yapısı dikkate alınarak. işveren vekillerinin. çalışanların KKD’yi uygun şekilde kullanmaları için her türlü önlemi almalı. R. İşçiler de kendilerine verilen KKD’leri aldıkları eğitime ve talimata uygun olarak kullanmakla yükümlüdür. İşçilere verilen KKD’ler her zaman etkili şekilde çalışır durumda olmalı. temizlik ve bakımı her kullanımdan sonra yapılmalı ve gerektiğinde yenileri ile değiştirilmelidir. patlayıcı karışımların tutuşmasına neden olabilecek elektrik. 38 . sonraki aşamada da KKD’yi düzenli kullanacaktır. Bilgilendirme üretici firmanın hazırladığı kullanma kılavuzuna dayanmalıdır. 20 Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği. teknik müdürlerin. vücut emniyet kemeri tertibatı (body harness) ile güvenli ve sağlam bir yere bağlanabilir bir sisteme sahip olmalıdır20. teknisyenin. ortamın gerektirdiği koruyucu donanımlarını kullanması örnek olma bakımından önemlidir. Başta işveren olmak üzere. posta başlarının ve özellikle iş güvenliği uzmanı ile işyeri hekiminin hatta ziyaretçilerin çalışma ortamına girerken. Gürültü düzeyinin çok yüksek olduğu yerlerde manşonlu kulaklıklarla birlikte kulak tıkaçları da kullanılabilir. -Uygun şekilde kullanım (kullanım sırasında dikkat edilmesi gereken konular). İşveren.G: 11 Şubat 2004/ 25370. Yüksekten düşmeler ve bunun sonucunda meydana gelebilecek ölüm ve yaralanmaların önlenmesi için tasarlanmış KKD’ler. sürtünme ve kavrama yoluyla yeterli bir tutunmayı temin edecek şekilde tasarlanıp üretilerek gerekli elemanlarla takviye edilmelidir.Patlayıcı ortamlarda kullanılacak KKD’ler. Kaymayı önlemek için tasarlanmış ayakkabının tabanı. mühendislerin. -Hangi KKD’nin hangi amaçla kullanılacağı. üst düzey yöneticilerinin. yenisiyle nasıl değiştirileceği konularını içermelidir. Birkaç farklı örnek arasından seçim yapan ya da seçilmesine yardımcı olan işçi. İşletme tarafından verilecek bu bilgilendirmeler. -KKD’nin temizlik ve bakımı. -KKD’nin kurallara uygun depolanması ve -KKD’nin hasarlarını saptayıp. statik elektrik. çarpma sonucu oluşan ark veya kıvılcım oluşturmayacak nitelikte tasarlanarak üretilmelidir. gerekli eğitimleri vermelidir.

Sabah 1. Gün 4. Gün 15 dakika 30 dakika 1 saat 2 saat 4 saat Öğleden Sonra 15 dakika 30 dakika 1 saat 2 saat 4 saat 39 .Yüksekte çalışanların emniyet kemerlerini bağlayabilecekleri çelik gergiler Kulaklıklarla ilgili eğitim programı uygulanırken. çalışma ortamında sağlık birimi çalışanları da kendi KKD’sini (kulaklık ya da tıkaçlar) takarak çalışanlara örnek olmalıdır. Gün 3. Aşağıdaki programa göre çalışanlara kulak koruyucularını kullanma alışkanlığının sağlanması ile ilgili eğitim verilebilir. Gün 2. Gün 5.

40 .

planlı yapılan (işe giriş. devlet hastaneleri ve diğer özel sağlık kuruluşlarında yapılmalıdır. çalışanın herhangi yakınması nedeniyle doktora gittiğinde. yapılacak işin niteliğiyle o işe aday kişinin asgari olması gereken sağlık koşullarını gösteren düzenlemelerdir (bkz. Çalışanların işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve yönetmelik ekinde verilen örneğe uygun olarak düzenleyerek işyerinde saklamak işyeri hekiminin sorumluluğundadır. pasif sağlık gözetimi şeklinde de olabilir. Sanayi ve teknolojideki yenilikler pek çok sorunu ve farklı çözüm yollarını da birlikte getirmiştir. hangi sağlık sorunu olanların hangi işlerden uzak tutulması gerektiği sağlıkçılar için öteden beri sorun olmuştur. Ek-7 Bazı Kamu Kuruluşlarının Sağlık Yönergelerinden Örnekler).G:27 Kasım 2010 /27768. ek muayene. OSGB hekimi veya yetki almış TSM-ÇSB hekimi) tarafından yapılmalıdır. 7 Mart 2010/27514. Aile Sağlığı Merkezi (ASM). gerekli laboratuvar Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği.G: 16 Haziran 2004/25494. OSGB. başka bir hastalığı nedeniyle yapılan tetkiklerde ya da tesadüfen ortaya çıkan bulguların meslekle ilişkilendirilmesiyle. Kimler (hangi sağlık koşullarına sahip olanlar) hangi işlerde çalışabilir sorusuna yanıt arayışı ortak sorunumuzdur. İSGB. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik. işyeri ortak sağlık birimi. İşyeri hekiminin görevlerinin başında ‘sağlık gözetimi’ gelmektedir. işçi sağlığı dispanserleri. tamamlayıcı ya da periyodik muayene gibi) aktif sağlık gözetimi şeklinde olabildiği gibi. Ayrıca. meslek hastalıkları hastanesi. İşyeri hekimi veya yasal mevzuata göre işe giriş muayenesini yapmakla yetkili hekim tarafından ilgili Yönetmelik21 kapsamındaki işyerlerinde çalıştırılacaklara bu yönetmeliğin Ek-2’sinde bulunan “Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacaklara Ait İşe Giriş / Periyodik Muayene Formu” ve bu yönetmelik kapsamı dışındaki işyerlerinde çalıştırılacaklara diğer bir ilgili Yönetmeliğin22 Ek-7’sinde bulunan “İşe Giriş/ Periyodik Muayene Formu”nu yasal mevzuata ve mesleki kurallara uygun olarak gerekli tıbbi muayene ve tetkikleri yaparak veya yaptırarak doldurur. Formun ‘Kanaat ve Sonuç’ Bölümünü doldurup kanaatini belirterek tarih atıp imzalamalıdır. 23 5763 No’lu İş Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. çalışma ortamı gözetimi ve çalışanın sağlık gözetiminin bileşkesi olduğunu belirtmiştik. ya da sistemde doğru gitmeyen bir şeyler vardır. hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir21. Sağlık Ocağı.III. İşe girişte kimlerin ne tür işlerde çalıştırılabileceği. İşe giriş muayenesini işyerinden sorumlu işyeri hekimi (işyeri hekimi. R. işe giriş ya da AKM’de saptadıklarının nasıl değerlendirileceğidir. İşyeri Hekimlerinin Görev. vinçte çalışabilir mi? Bunlarla ilgili elimizde ayrıntılı bir rehber bulunmamaktadır. İşyeri hekimi gerektiğinde bu kaynaklardan da yararlanmalıdır. büyük olasılıkla orada iş sağlığına ilişkin bir sistem kurulmamıştır. Çalışanın sağlık gözetimi ise. Mesleki sağlık sorununun saptandığı bölümde çalışanlar sağlık gözetiminden geçirilmelidir. R.G: 26 Mayıs 2008/268879.Değ. sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi. Bu durumda iş sağlığı sistemi tümüyle gözden geçirilmelidir. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu. Yetki. R. Eğer bir bölgede pasif sağlık gözetimiyle mesleki sağlık sorunları saptanıyorsa. Pek çok kamu kuruluşunun hazırlamış olduğu “sağlık yönergeleri”. Uygulamada işyeri hekiminin sorunlarından biri de. Tansiyonu 145/95 olan işçi madene inebilir mi. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışanların Sağlık Raporu: İşyeri hekimi. İşyeri hekiminin olmadığı durumlarda sırasıyla TSM. Doktor raporu almadan işçi çalıştırmak ve yönetmeliklerde belirtilen yaş gruplarına uygun olmayan işçileri çalıştırmak yasaklanmıştır23. İşe Giriş Muayenesi İş sağlığı gözetiminin. 21 22 41 . Görme keskinliği 6/10 olan biri yüksekte çalışabilir mi.

muayene için gerekecek kadar gün ışığı alabilen. Gençlerin ve Çocukların Çalıştırılabilecekleri ve Çalıştırılamayacakları İşler”). 45 no’lu ILO sözleşmesi ‘nin Atatürk tarafından onay belgesi. aniden muayene odasına girişlerdeki rahatsızlığı önlemek için paravanı olan bir yerde. Eğitim durumu talip olunan işle ilgili belirleyici bir özellik olmasa da yol gösterici olabilir. radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak. Tanışmanın ardından personel yetkililerince doldurulmuş olsa bile kimlik bilgileri yeniden gözden geçirilmelidir. bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. öz geçmiş. Eğitim durumu. Doğru tanı ya da karar için çok değerlidir. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen koşullarını sürekli izleyip denetlemek işyeri hekiminin “sağlık gözetimi” görevleri arasında sayılmıştır. 4857 Sayılı İş Kanun’da “maden ocakları ile kablo döşemesi. 2001). İşe giriş muayenesi ve uygun işe yerleştirme görevi işyeri hekiminin önemli teknik görevlerinden biridir. soyunduğunda üşümeyecek kadar ısıtılmış. muayene masası ile muayene araç ve gereçleri kullanılarak. kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yeraltında veya su altında çalışılacak işlerde.1. öykü. bağışıklama çalışmaları yapmak. Bunun için. III. C. yıl olarak doğru yazılıp yazılmadığı kontrol edilir. muayene olan için güvenli. cinsiyeti ve doğum tarihinin gün. 42 . cinsiyetin ve yaşın da talip olunan işe uygunluğu kontrol edilmelidir. on sekiz yaşını doldurmamış erkek ve her yaştaki kadınların çalıştırılması yasaklanmıştır. Bu rehberin Ek-8’i “Kadınların. gerekirse lambalarla aydınlatılmış. Muayenenin birinci basamağı anamnezdir. bu risklere yönelik anamnez ayrıntılı olarak alınmalı ve işe girecek kişinin fizik muayenesi yapılmalıdır (Emiroğlu. Genel İşe Giriş Muayenesi Muayene yapılacak yerin ve ortamın çalışana güven vermesi gerekir. gürültüsüz. Çalışanın çalışacağı işyerinin tamamında veya işyerinin bir bölümünde var olan tüm riskler dikkate alınarak. İşyeri hekimi işe giriş muayenesinde işle-çalışan arasındaki uyumu araştırırken ulusal ve uluslararası düzenlemelerden de yararlanmalıdır. soy geçmiş ve sistemlere ilişkin sorgulamaya ilişkin bilgileri içerir. Şoförlük gibi ehliyet gerektiren bazı işler için gereken en az eğitim düzeyi bilinmelidir. Meclisin 9 Haziran 1937 onayladığı belgeyi “ Atatürk 9 Mart 1938 de onaylamıştır.tetkikleri. Ayrıca. İşe giriş sırasında yapılması gereken bir dizi işlemi kapsar. çalışan kişinin kendi ifadeleriyle sağlık çalışanına verdikleri kimlik bilgileri. Anamnez.” Genç çalışanların (16-18 yaş) ve kadınların ağır ve tehlikeli işler kapsamında hangi işlerde çalışabileceği “Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği”nin ekinde belirtilmiştir (bkz. konuşulanların dışarıdan duyulmayacağı şekilde yalıtılmış. ay. bulgular. uygun kılık ve kıyafeti olan bir işyeri hekimi tarafından muayene yapılmalıdır.

fuar. resim boyaları. satışı. büfe ve içkisiz lokantalarda komi ve satış elemanı olarak yapılan işler. pastane. cila ve boya KÜÇÜKLER çıkarıcıları. Uçucu madde içeren kırtasiye malzemesi. tiner ve boya incelticileri. 6. cila ve vernikler. Gazete. sağlığı veya ahlaki bakımından tehlike arz eden işler hariç olmak üzere. ancak 18 yaşını tamamlamamış kişiyi ifade eder. sprey ÇALIŞTIRILAMAZ boyalar. ‘doğası gereği veya çalışma koşullarından dolayı orada istihdam edilen kişilerin hayatı. Çocuk işçi: 14 yaşını bitirmiş. Kümes hayvanları besiciliğinde yardımcı işler ve ipek böcekçiliği işleri. Düşme ve yaralanma tehlikesi olabilecek şekilde çalışmayı gerektirecek olanlar hariç meyve. 24 Çocuk Ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul Ve Esasları Hakkında Yönetmelik. 43 . 5. 5898 SAYILI KANUN depolanmaları ve kullanım alanlarında çocukların HÜKÜMLER İNE GÖRE çalıştırılmasına yasal olarak düzenleme getirilerek BU İŞYERİNDE yasaklanmıştır. maket yapıştırıcıları. Türkiye’nin bu sözleşmeyi onay tarihi 1992’dir. 2. yazı düzeltici sıvılar. Esnaf ve sanatkârların yanında satış işleri. su bazlı olmayan yapıştırıcılar. 9. ayakkabı boyaları. Ancak. solventler. çiçek toplama işleri. Yönetmelikte belirtilen çocuk çalışanların çalıştırılabilecekleri hafif işler şunlardır. Çiçek satışı. 10.G: 06 Nisan 2004/ 25425. dergi ya da yazılı matbuatın dağıtımı ve satımı işleri (yük taşıma ve istifleme hariç). uçucu madde içeren diğer yapıştırıcılar ve teknik eğitim malzemelerdir25. 8. lastik tutkalları. İlgili Yönetmelik Kapsamında uçucu 18 YAŞINDAN madde içerebilen ürünler. ithalatı. Büro hizmetlerine yardımcı işler. Kütüphane. denetimi. Satış eşyalarına etiket yapıştırma ve elle paketleme işleri. panayır ve sergi yerlerinde yardımcı işler (yük taşıma ve istifleme hariç). boya YASAL UYARI incelticisi gibi maddeler ile yapıştırıcı olarak kullanılan ürünleri ve bu ürünlerin üretimi. Fırın. kokulu silgiler. 18 yaşından küçük bir çocuğun yahut gencin sürekli olarak çalıştırılması. 3. düzenlenmesi işleri24. uçan balonlar. işaretleyici kalemler. ulusal düzenlemeler bu çocukların sadece işverenin aile üyelerinin çalıştığı işletmelerde çalışmasına izin verebilir’ denmiştir. 15 yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişi. kokulu defterler. Genç işçi: 15 yaşını tamamlamış. Uluslararası düzenlemelere uyumlu olarak çıkartılan “Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik” işe giriş muayenesi yaptığımız kişinin yaşı ile işi arasındaki uygunluğu saptamamızda bize yardımcı olacaktır. R. 7. sebze. oyun hamurları. uçucu madde içeren diğer kırtasiye malzemeleri. 1. 4. manav. Spor tesislerinde yardımcı işler. ancak bir yılı geçmeyen aralıklarla sağlık muayenesinin yenilenmesi şartına bağlayan 77 sayılı ILO sözleşmesini Türkiye 1983’de imzalamıştır (Çocukların Ve Gençlerin İşe Elverişlikleri Yönünden Sağlık Muayenesine Tabi Tutulmaları Hakkında Sözleşme).ILO’nun 1967 yılında 59 No’lu Asgari Yaş (Sanayi) Sözleşmesi olarak bilinen “Sanayi İşyerlerine Alınacak Çocuklar Asgari Yaş Sınırlarını Belirleyen Sözleşme” de ‘on beş yaşın altındaki çocukların kamu ve özel sektör sanayi işletmelerinde ya da bunların alt birimlerinde çalıştırılamayacaklarını belirtilmiştir.

iş tanımı. farklı çalışma gün ve saatlerinde çalışanı iş ortamında gözlemlemelidir. kendilerine ait sağlık muayene sonuçları ve etkilenme düzeylerine ait bilgileri görme hakkına sahiptirler. Muayene edilen kişinin iş tanımı. İşyeri hekimi daha sonra da çalışma öyküsünü ayrıntılı olarak almalıdır. Son işin sorgulanmasının yetersiz olduğu anlaşıldıktan sonra. İşyeri faaliyetine son verirse sağlık ve maruziyet ile ilgili kayıtlar Bakanlığa (ÇSGB) verilmek zorundadır. bilinen etkenlere maruz kalma süresi ve miktarı.G: 5 Ağustos 2010/ 27663. tekstil fabrikasında farklı. Çalışanlar. Bu iş yerinde çalışma süresi. çalışma yaşamına başladığı andan itibaren tüm işleri (çıraklık. kişinin mesleğinin öğrenilmesi de tek başına yeterli olmaz. 2004). N. Bir elektrikçi. Bu anamnezde. Daha önce çalıştığı işyerlerinin öğrenilmesi de yeterli değildir. İngiltere’de pnömokonyoz nedenli ölümlere ilişkin yapılan bir araştırmada.G: 16 Mayıs 2009/ 27230 ve Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunması Hakkında Yönetmelik R. Teknik korunma önlemlerinin uygulanıp uygulanmadığı. meslekler. akümülatör fabrikasında farklı. Hastalık veya etkenin saptanması için gerekli yöntem geçerli ve uygun bir yöntem olmalıdır.N. Kayıtlar. korunma önlemleri. bekçi. gizliliğe dikkat edilerek saklanmalıdır. ambar görevlisi olarak bildirilmiştir (Nefes darlığı gittikçe artan çalışanın. Demiryolu fabrikasında boyacılık yapmak başka. Yıldız. Ayrıca. diğer risk faktörleri. pestisid fabrikasında farklı etkenlere maruz kalabilir. işyerinde aldığı eğitimler)yer almalıdır. Sağlık gözetimi yaparken zararlı etkenin tanımlanmış bir hastalığa neden olduğu saptanabilmelidir. İşyeri Hekimliğinde “Anamnez” Her muayenede bir iş anamnezi alınmalıdır. A. Sağlık gözetimi yapılan her çalışan için kişisel sağlık ve maruziyet kayıtları tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. hizmetli. İşyerinde o kişinin yaptığı işin de öğrenilmesi gerekir. çalışma süreleri ve bu işleri yaparken maruz kaldığı tehlike kaynaklarının ayrıntılı öyküsü alınmalıdır. 44 . R. KKD kullanma durumu.Yaşın ve cinsiyetin işe uygunluğunu kontrol ettikten sonra çalışmaya aday çalışanın medeni durumu sorgulanır. İşe girecek olan kişinin başvurduğu (talip olduğu) işin yanı sıra.. Etkilenim işyerinde genel olarak olmayabilir ama çalışanın özel çalışma koşullarından kaynaklanıyor olabilir. Bilinen etkenlere maruz kalma süresi ve miktarı. stajyerlik de dâhil). Çalışanı etkileyen diğer risk faktörlerinin olup olmadığı. yapılan sağlık gözetimi ve kişinin maruziyet düzeyi izleme sonuçlarının bir özetini içermelidir. Ayrıca ÇSGB da kayıtların bir örneğini isteyebilir. 25 5898 Sayılı Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunmasına Dair Kanun. Çalışanın (iş yerinde aldığı eğitimler dâhil) eğitim düzeyi ve geçmiş çalışma yaşamı öyküleri (geçmişte yaptığı her bir iş için. daha az yorulacağı ya da yapabileceği bir işe kaydırılması ve soruların yetersizliği nedeniyle). Kişisel korunma önlemlerini kullanıp kullanmadığı. geçmişte yaptıkları işlerin de sorgulanmasıyla meslekle hastalık arasındaki ilişki açıklığa kavuşturulmuştur (Bilir.. Örneğin bir demiryolu fabrikasında birbirinden farklı pek çok iş vardır. Geçerli ve uygun bir yöntem yoksa sağlık gözetimi yapılamaz. aynı fabrikada dökümcü olmak başka bir şeydir. çalışma süresi. Bu nedenle işyeri hekimi çalışanın özel çalışma koşullarını bilmeli. Kişisel sağlık ve maruziyet ile ilgili kayıtlar.

45 . Sistemlere ilişkin sorgulamanın ardından fizik muayeneye geçilmelidir. çözücüler. fiziksel. tinea kapitis. babanın hastalıkları. öz bakımla ilgili bilgi vermesi açısından. 26 Yabancı otları öldürmede veya normal gelişimini önlemede kullanılan kimyasal maddelerin tümüne herbisit denir. yönelim (oryantasyon). kurşun. kepek.) sorulmalıdır. etken maddeler farklı olabilir). haftalık ya da aylık etkilenme düzeyleri de sorulmalıdır. ölmüşlerse ölüm nedenleri iyi sorgulanmışsa). biyolojik vb. seboreik dermatit. Daha sonra yapılacak sistem sorgulamasında her sistemle ilgili yeterince soru sorulmalı.Çalışılan işyerinde çalışanın temel olarak yaptığı işin ne olduğu. saptanan her bulgu kaydedilmelidir. trikloretilen. Alın. boyun ve yüzün dışarıdan değerlendirilebildiği kadarıyla muayenesi yapılmalıdır. eşgüdüm. hastalığa yol açabilecek başlıca etkenler (kanserojen maddeler. Saçlı Deri Muayenesi: Saçın varlığı.’ nin yanı sıra minimum düzeydeki zorlanmaya nasıl tepki verdiği muayeneye başlamadan pek çok konuda kabaca fikir sahibi olmamızı sağlayacaktır (Karpilow. 2011). kalkışı. çocukluk çağı hastalıkları. yumuşaklığı. Çoğu zaman işçiler bu maddelerin tam olarak ne olduğunu bilemezler (p3 tozu. Çalışanın bilinç durumu. konjenital rahatsızlıklar. Hazırlık kısmının tamamlanmasının ardından saçlı deriden başlayarak tüm vücut muayenesine geçilmelidir (bkz. yara skar vb. ölçümler yapıldıktan sonra muayene odasına giren çalışanın. tıraş durumu ve taralı olup olmamasının ötesinde. Fizik muayene: Gerekli boy. alerjiler. Maruz kalınan kimyasal. Kayıtların önceden beri iyi tutulduğu bir işyerinde hekimlik yapanlar soy geçmişe ilişkin kayıtlarla (anne. uyanıklık. Doğal rengi olmadığı halde saçlarda sararma olması beraberinde herbisid26maruziyeti de varsa akla dinitrofenoller gelmelidir. nefes alıp verişi vb. nasıl çalıştığı. muayene masasına çıkışı. aşırı alkol kullanımı ve sigara içiciliği süresi ve miktarıyla birlikte sorgulanmalı ve tüm veriler kaydedilmelidir. soğutma sıvıları. sandalyeye oturuşu. kronik bir hastalığın varlığı. muayeneden önce ilaç alıp almadığı ile ilgili bilgiler kaydedilmelidir. vücut ağırlığı. etkenlerin günlük. konuşma şekli. Bölüm XVIII. kireç çözücü-yağ çözücü. çalışanın 4550 yaş dönemi kronik rahatsızlıkları arasında korelasyonu görecektir. Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayenesi). bu işi yaparken hangi maddelere maruz kaldığı. radyasyon vb. odaya girişi. aşılar. herhangi bir nedenle hastanede yatma. kuruluğu. Özgeçmişe ilişkin olarak.1. ense. Soy geçmişin de ayrıntılı sorgulanması ve ayrı ayrı kaydedilmesi gerekir. geçirilmiş kaza ve ameliyatlar. kan basıncı. o sisteme ait bir yakınma ifadesi hissedildiğinde detaylı sorularla sisteme ilişkin rahatsızlık ortaya konmaya çalışılmalı ve tümü kaydedilmelidir. sürekli veya alışkanlık haline gelmiş ilaç kullanımı. kabalığı. saç tellerinin yapısı. bel kalça vb. C.

renkli paneller ve renk kodlu elektrik tellerini kullananlarda başta olmak üzere pek çok iş türünde ”Renk Körlüğü Testi” olarak bilinen renkli görme durumunu gösteren testlerden de yararlanılmalıdır. Gözlük lens kullanan çalışanın muayene sırasında gözlüğünü takması istenir. bir gözünü basınç uygulamadan kapatarak tek tek gösterilen harfleri okumaya çalışır.Ishıhhara Renk Körlüğü Testi Psödo-izokromatik renk levhaları Işıklı Snellen Eşeli Daha sonra göz muayenesine geçilmelidir. Göz bebeğinin ışığa tepkisi ve nistagmus araştırılıp. kendi görme alanını karşılaştırmasıdır. diğer göz muayenelerine başlanmalıdır. her göz için tek tek değerlendirilmelidir. Uzak görme tarama muayenesi. Güvenilirliği düşük olmakla birlikte. Okuyabildiği satır sayısı görme oranını verir. çalışanın toplu iğneyi görmeye başladığı noktaları sorması ve böylece çalışanın görme alanıyla. Tüm satırları okuyanın uzak görmesi 10/10 olarak değerlendirilir. Bu test için renkli yumaklar ya da Ishihara testi kullanılır (XVIII. Görme alanının en basit muayene şekli. Muayeneye gelen işçi. 46 . birinci basamak sağlık kuruluşlarında ucuz ve kolay uygulanabilir olması nedeniyle tercih edilmektedir. Bölümde “Ishihara Renk Körlüğü Testi ve Yorumu” ayrıntılı olarak verilmiştir. Bölümde “Göz Muayeneleri” başlığı altında verilmiştir. muayene odasında bilgisayar ve internet olanağı varsa yaklaşık olarak 3 dakikada test uygulanabilmektedir. Çalışma yaşamında trafik işaretleri. bu yöntem basit ve her yerde uygulanabilirliği nedeniyle tarama amaçlı kullanılabilen bir testtir. Eşel 10 satırdan oluşmaktadır. Pek çok kamu hastanesinin ya da İşyeri Hekimleri Derneği’nin internet sitelerinden bu testlere ulaşılabilmektedir). Uzak ve yakın görme değerlendirmesinin ardından görme alanı değerlendirilmelidir. Test kitabından uygulama 5-6 dakika kadar sürerken. Yakın görme ile ilgili yazı örnekleri XVIII. doktorun çalışanın karşısına geçip eline aldığı kırmızı ya da siyah başlıklı toplu iğneyi çeşitli yönlerden merkeze yavaşça yaklaştırarak. Bu konuda işyeri hekimlerinin de tercih edeceği Snellen eşelleri. 6 metre mesafeden.

kesici dişlerde sarı kahverengi renklenme ile diş minesinde çizgilenme ve taç kısmında dekalsifikasyonun inorganik asitlerle ilgili olabileceği bilinmektedir (Vural. burun ve ağız mukozasının muayenesi ihmal edilmemelidir. 2005). Deri muayenesi de pek çok etkilenim hakkında bilgi verebilir. diş eti görünümü kaydedilmelidir. C. kulak zarı görülmeye çalışılmalıdır. Çoğu kez işçiler de izinli oldukları dönemde bu döküntülerin kaybolduğunu ifade etmektedirler. Tırnak yemeye ilişkin bulguların kadmiyum. beyaz lekelenmelerin vitamin. muayene sırasında saptayıp kaydettiği bulgularla eşleştirmesi. Dişlerin düzenli fırçalanıp fırçalanmadığı sorgulanmalıdır. mineral eksikliği ile veya çizgilenmelerin kronik deri hastalıklarıyla ilişkili olabileceği unutulmamalıdır. ellerde kaşıntılı veya döküntülü lezyonların çalışma ortamında kullanılan kimyasallardan kaynaklanabileceği göz önünde bulundurulmalıdır. daha sonra da laboratuvar desteğiyle bulguların onanması gerekmektedir. akıntı veya buşon varlığı araştırılmalı. portakal rengi renklenmenin antimon oksitleriyle. otoskop yardımıyla incelenmeli. tırnak ve kıllardaki değişiklikler mutlaka kaydedilmelidir. Diş boynunda sarı renklenmenin maruziyet öyküsü de varsa kadmiyumla. Kemer tokasına bağlı gelişen kontakt dermatit nikel alerjisi için ipucu olabilir. Ancak bunları işyeri hekiminin saptayabilmesi için öncelikle çalışanın çalışma ortamındaki etkilenimlerini bilmesi. Deri ekleri de muayene sırasında gözden kaçmamalı. dış kulak yolu. dolgu.Kulak muayenesinde. N. Dişler ve dil çok iyi incelenmeli. çürük. bacaklarda. kurşun vb maddelerle çalışanlarda etkilenim açısından önemi göz ardı edilmemelidir. tartar. Diş muayenesinde renk değişikliklerinin dışında eksik. Hareket açıklığını saptamak veya hareket ettirme güçlüğü olup olmadığını anlamak için yapılan boyun muayenesinin tamamlanması için tiroid ve karotis muayenesi yapılmalıdır. Ardından burun ve boğaz muayene edilmelidir. 2011). Burun tıkanıklığının işyeri ortamından kaynaklanan maruziyetlerle veya madde kullanımına bağlı olabileceği. 47 . bunlara dair diğer kanıtların araştırılması gerekir (Karpilow. kulak kepçesi. Yüksük tırnağın psöriasis ile ilişkili olabileceği akla getirilmeli. Kontakt dermatitin bu muayeneler sırasında saptanabileceği.. mukozalarda kiraz kırmızı rengin kobalt maruziyetiyle.

Organik fosfor bileşikleri vb. koordinasyon. Amonyak. Civa. denge (bu konuya ilişkin muayene yöntemleri son bölümde anlatılmıştır) ve işyerinde giyilecek botları giyebilecek durumda olup olmadığını anlamak için çalışanın ayaklarının muayenesi gereklidir (Karpilow. Sağlık Sorunlarına Göre İşçilerin Çalıştırılmaması Gereken İşler Sağlık Sorunları Koroner arter hastalığı (KAH) olanlar Çalıştırılmaması Gereken İşler • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Karbonmonoksit (CO). Talyum. Nikel karbonil. Kükürtlü hidrojen. Klor. Aşağıdaki tabloda sağlık sorunu saptanan çalışanların. Karın kaslarındaki sertlik ve esnekliğin anlaşılması. Talyum. Manganez. Silisyum dioksit. Kurşun. sırtta dayanıklılık.). Beyaz fosfor. Vanadyum. Flor. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). (Karpilow. Arsenik. Azot bileşikleri. Kol ve bacakların hareketi.Daha sonra göğüs muayene edilmelidir. hangi işlerde çalıştırılmaması gerektiği belirtilmiştir. Gerek işe giriş muayenesinde gerek AKM’de bu tablodan yararlanılabilir. Kurşun. bacak omuz ve kollarda kuvvet kaybının olup olmadığının araştırılması. Manganez. gibi kimyasal maddelerle çalıştırılmamalıdır. Talyum vb. Aldehitler. Regülasyonunda sorun varsa gece işinde çalıştırılmamalıdır. Karbon sülfür. Asbest vb. Fosgen. Kurşun. Hırıltılı solunum. deformasyon. 2011). Organik fosfor bileşikleri. Kükürtlü hidrojen. Hipertansiyon (HT) hastalığı bulunanlar Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH) olanlar Kronik karaciğer hastalığı olanlar 48 . solunum seslerinde azalma olup olmadığını anlamak için akciğerler simetrik olarak dinlenmelidir. Arsenik. C. Toksik gazlar. ağrılı bölgelerin varlığı araştırılmalıdır. ral. gibi maddelerle çalıştırılmamalıdır. Azot dioksit. ayrıca bilgi için bkz. Yüksekte (vinç operatörlüğü vb. fıtık muayenesi. 2011. C. gibi kimyasallarla Yüksek tempolu ve aşırı efor gerektiren işlerde çalıştırılmamalıdır. Ardından kalp sesleri birkaç değişik noktadan dinlenmelidir. Solventler. Berilyum. Göğüs duvarındaki şekil bozuklukları gözlenmelidir.

Karbon tetraklorür.Diyabetli hastalar • • • • • • • • Kurşun. Organik fosfor bileşikleri. Beyaz fosfor. Arsenik. 49 . Kapalı. Metil klorür. gibi kimyasallarla yapılan işlerde. Karbondisülfür. Talyum. Kurşun. dar alanlarda. Talyum. Toksik gazlarla ve Vardiyalı işlerde çalıştırılmamalıdır. Civa. Alüminyum. Manganez. protez kullananlar. Karbon sülfür. Talyum.) olanlar Nörolojik hastalığı olanlar Psikiyatrik hastalığı olanlar • • • • • • • • Hareket sistemi hastalıkları olanlar Her işyerinde yukarıdaki sağlık sorunlarına sahip kişilerin çalıştırılabileceği başka işler vardır. Toksik gazlar vb. Kadmiyum. Mangan. Toluen vb kimyasallarla ve Gece işlerinde. Mangan. lösemi vb. Karbonmonoksit (CO) Pestisitler. Toksik gazlar. Civa. Kurşun. Peptik ülserli hastalar • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • Kronik böbrek hastalığı olanlar Kan hastalıkları (anemi. Solventler. Kurşun. görme bozukluğu olanlar) uygun olmayan yerlerde. Toksik gazlarla Regülasyonunda sorun varsa gece işinde ve vardiyalı işlerde çalıştırılmamalıdır. tek başlarına ve Yüksekte çalıştırılmamalıdır. Solventlerle yapılan işlerde çalıştırılmamalıdır. Karbon sülfür. çalıştırılmamalıdır. Halojenli kimyasallar. tek başlarına ve Yüksekte çalıştırılmamalıdır. Solventlerle yapılan işlerde çalıştırılmamalıdır. Ergonomik olmayan koşullarda çalışılan işlerde Bedensel engelliler (organ kaybı olanlar. Talyum. Kurşun.

Ancak periyodik muayene sırasında gereken ek ve tamamlayıcı muayeneler işveren tarafından karşılanır. iş koluna özel gerekli laboratuvar tetkiklerinin yapılması sağlanmalıdır.2. işe giriş sırasında gerekli olan ek ve tamamlayıcı muayene ücretinin işverence karşılanmasını sağlamıştır.G: 11 Ocak 1974/14765. Çünkü yasal dayanağı olan işveren istemiyorsa bu yükümlülüğü üstlenmemektedir. Ek-10 Ulusal Düzenlemelere Göre Bazı Tetkiklerin Yapılma Sıklığı). Muayenelerin değerlendirilmesi sırasında henüz o işyerinde işbaşı yapmadan çalışanların % 15’inde çeşitli düzeylerde pnömokonyoz saptanmıştır. Ek ve tamamlayıcı muayeneler yapılırken çalışma ortamındaki riskler göz önünde bulundurulmalı. İşe giriş ve işe yerleştirme muayeneleri düzenli yapılacak. tehlike ve zararın özelliğine göre. işe yerleştirilen çalışanların. yetkilendirilmiş OSGB’ler. Üniversite Hastaneleri. İşe yeni başlayacak işçi tüm muayene masrafları kendisi öder. çalışma ortamındaki risklere uygun olarak ek ve tamamlayıcı tetkiklerle beraber muayeneleri yapılmalıdır (bkz. Burada yasal düzenlemelerle yetinilmemeli. güvenilir. Maden iş kolunda çalışmanın yoğun olduğu Zonguldak ilimizde deneyimli bir işyeri hekimi işverenini ikna ederek. kullanılan maddelere karşı hassas olanlar bu işlerde çalıştırılmayacak. 59. Laboratuvar sonuçları ile öykü ve fizik muayeneyi içeren klinik değerlendirme yeniden gözden geçirilerek çalışanın işe uygun olup olmadığına karar verilmelidir. Meslek Hastalıkları Hastaneleri. Madde. yetkilendirilmiş veya akredite olmuş sağlık kuruluşları veya laboratuvarlardan yararlanılabilir. belirli sürelerde sağlık muayeneleri ve gerektiğinde laboratuvar araştırmaları yapılacaktır27. tazminat gibi insani ve hukuki sorunlarla karşılaşmak istemeyen. Sonuçta maluliyet. Ülkemizde. R. Çalışanın laboratuar tetkiklerini nerede ve nasıl yaptıracağı. 50 . destek hizmetlerinin yetersizliği nedeniyle tartışma konusudur. 27 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Çalışanın. ileriyi görebilen işveren. ya da bilimsel gelişmelere paralel farklı tetkikler de tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır (bkz.III. gerekli ek ve tamamlayıcı muayeneleri de kapsayacak şekilde. ek laboratuvar muayeneleri yapacak ve referans olabilecek Sağlık Bakanlığı’na bağlı sağlık kuruluşları. Ayrıca. işe girerken ve çalışırken belirli sürelerle. işe giriş muayenesini. İşyeri hekimi gerekiyorsa sorun ile ilgili uzman görüşü isteyerek muayene işlemini tamamlayabilir. ÇSGB’na bağlı İSGÜM dışında. işe uygun kişilerin yerleştirilmesine önem verilecektir. yönetmeliklerde belirtilen sağlık kuruluşlarında ve akredite laboratuvarlarda yaptırmalıdır. Ek-9 Bazı Ulusal Düzenlemelerde İşe Giriş ve Periyodik Muayenelerde Yapılması Gereken Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler). o işyerinin RD sonuçlarına göre gerekirse daha sık.

Çalışanların maruziyet düzeyini aşan gürültüye maruz kaldıkları birimler işaretlenmeli ve buralara girişler (uygun KKD olanların dışında) yasaklanmalıdır. Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği. otoskopik muayene. Bu ifade kişiye göre ve aynı kişi için değişik zamanlarda farklı olarak algılanabilir. 28 29 51 . Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Gürültü. İşyerleri ve çalışma birimleri gürültüyü önleyecek şekilde tasarlanmalı ve yerleşilmelidir. gürültü şiddeti sürekli olarak 85 dB’nin üstünde olan işlerde en az 30 gün (1 ay) çalışılmış olması gereklidir.III. Çalışanların iş donanımını gürültü maruziyetini en aza indirecek biçimde doğru kullanmaları için bilgilendirilmeli ve gürültünün sağlık zararları üzerine eğitilmelidir. daha az gürültü maruziyeti yaratan çalışma yöntemleri ve iş donanımları seçilmelidir.  İşyerinin tümünde yıllık olarak topluca değerlendirilen odyometri sonuçlarına göre bir önceki yıla oranla hangi frekansta olursa olsun 5 dB’in üzerinde kayıp varsa. çalışma yaşamında en sık karşılaşılan fiziksel ortam faktörlerindendir. Buralarda çalışacak olanların işe girişte.1. İşyerinde. Gürültünün hava yoluyla iletimini azaltmak için siperler. maruziyet etkin değerinin alt sınırını (en düşük maruziyet etkin değeri=80 dB) aşan işçiler önleyici odyometri testi.G: 23 Aralık 2003/25325. 28 Gürültü maruziyetinin başka yollardan önlenemediği işyerlerinde. Dinlenme yerlerinde gürültü maruziyeti bu yerlerin kuruluş amacına uygun düzeye indirilmelidir. 6 Şubat 2003 Tarihli ve 2003/10/EC Sayılı Avrupa Parlementosu ve Konsey Direktifi (89/391EEC Sayılı Çerçeve Direktif’in 16(1) maddesi uyarınca çıkarılan 17. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. İş gürültü maruziyetini azaltacak (maruziyet süresini ve yoğunluğunu azaltacak ve dinlenme sürelerini artıracak) şekilde örgütlenmelidir. Eğer gürültü düzeyi 85 dB’i aşıyorsa çalışanların mutlaka bu koruyucuları kullanmaları sağlanmalıdır (Piyal. ses emici örtüler ve kapatma gibi yöntemler kullanılabileceği. Bu amaçla genel önleme ilkeleriyle birlikte. Gürültü maruziyetinin yol açtığı riskler kaynağında yok edilmeli veya azaltılmalıdır. Gürültü Yönetmeliği. İşyerinde RD yapmadan önce yapılacak ortam ölçümlerinden biri de sesin şiddetinin ölçümüdür. Çalışma ortamındaki gürültü düzeyi 80 dB (A) ve üzerindeyse işveren işitme kaybına karşı önlem almaya başlamalıdır. Tekil Direktif). üst sınırını aşan (en yüksek maruziyet etkin değeri=85 dB) işçiler ise işitme muayenesi isteme hakkına sahiptirler29. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemesinin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir. Weber Testi ve odyometrik incelemeyi de içeren işitme muayeneleri yapılmalı ve periyodik aralıklarla tekrarlanmalıdır. R. üretim sistemlerinde ve iş donanımlarında düzenli bakım programları uygulanmalıdır. Ayrıca olanaklar ölçüsünde çalışanlara rotasyonlu çalışma yaptırılarak işyerinde gürültüye maruz kalma süreleri düşürülmeye çalışılmalıdır. “istenmeyen ve hoşa gitmeyen ses” olarak ifade edilmektedir. Bülent 2009). Ayrıca. Gürültü zararlarının meslek hastalığı sayılabilmesi için gürültülü işte en az iki yıl. Sözlük anlamı olarak gürültü. Gürültü düzeyi sonometre ile ve “dB” birimiyle ölçülür.G: 11 Ekim 2008/ 27021. 80 dB ve üzerinde gürültü varsa çalışanlara riski önleyecek veya en aza indirecek işitme koruyucusu verilmelidir.2. yapısal gürültü iletiminin perdeleme ve yalıtım gibi teknik yöntemlerle azaltılabileceği gösterilmiştir. Maruziyet düzeyi. Ayrıca gürültüye bağlı işitme kayıplarına ilişkin yükümlülük süresi 6 aydır. R.

Ayrıca. b. Buşon. a. (3) Ortam gürültüsünün düzeyi kaç olursa olsun çalışanın kendinde fark ettiği tüm işitme azalmalarında. (2) İşitme düzeyindeki değişimlerin nedenleri araştırılmalıdır (buşon. Odyometri ve muayene sonuçları çalışanla paylaşılmalıdır. 250. 4000-6000 Hz’de bir önceki odyometriye oranla 25 dB kayıp varsa. 1000. (1) Aşağıdaki tablolardan yararlanılarak işitme kaybının düzeyi saptanmalı. otoskopik muayene yapılmadan odyometri testi yapılması yanlış değerlendirmelere yol açabilir. enfeksiyon vb.   Bunun için öncelikle gürültü etkilenimine yönelik anamnez (aşağıda bir örnek sunulmuştur) alınmalı ve bu anamnez her odyometrik muayeneden önce tekrarlanarak öncekilerle karşılaştırılmalıdır. C. Otoskopik muayene işe giriş. Ayrıca çalışma ortamı yeniden değerlendirilmeli. KKD kullanımı ile ilgili eğitimler yenilenmelidir (Karpilow. Sağlık gözetimi 80 dB (A) ve üzerinde gürültüye maruz kalınan işlerde çalışan tüm çalışanlara işyeri gürültü RD’yi takiben yapılmalıdır (Oral. yabancı cisim görülebilir. periyodik. ve ark. a. (Bu gibi durumlarda gerekli tedavilerden bir süre sonrasına kadar odyometri ertelenmelidir). b. Ortam gürültüsü 85 dB (A)’in altındaysa 12 ay sonra. erken kontrol muayenesi (2. Ortam gürültüsü 85 dB (A)’in üzerindeyse 1 ay sonra. kulak koruyucusunun değiştirilmesine gerek olup olmadığı tartışılmalıdır (Karpilow. Ölçüm) ya da periyodik muayene ise. kulak çınlamalarında işyeri hekimini haberdar etmesi gerektiği anlatılmalıdır. daha ayrıntılı muayene için işitme kaybının olduğunu düşündüren bölümde çalışanların hastaneye sevki gereklidir. 6000. iş dışı bir etkilenmenin olup olmadığı. 2011). 2011). İ.   Aynı işyerinde farklı bölümlerin grup olarak odyometrileri değerlendirildiğinde. Bir başka işyerinden ayrılıp çalıştığınız yerde işe giren bir çalışan ise. Eğer işitme düzeyinde kayıplar varsa. ve ark. (2) Ortam gürültüsü 85 dB(A) ve üstündeyse yılda bir odyometrinin tekrar edilmesi gerektiği hatırlatılmalıdır. (1) Ortam gürültüsü 85 dB(A)’in altındaysa 3 yılda bir. (2) Eski işyerine ait odyometrisi yoksa yeni işe girişte ve 6 ay sonra. 4000. KKD kullanımı ile ilgili sorunların varlığı araştırılmalı. 8000 Hz frekanslarında hava iletim odyometrisi yapılmalıdır. 500. gerekli uyarılar veya sevk işlemi gerçekleştirilmelidir. 3000. herhangi bir bölümde diğer bölümlerden 5 dB’den fazla kayıp varsa. kullanım ya da KKD’nin niteliği ile ilgili sorunlar varsa çözülmeli. eski işyerinden ayrıldığı tarihten 6 ay sonra. c. tıbbi sorunlar araştırılmalıdır. 2011). enfeksiyon. ve ark. 52    . Yaptığımız muayene işe giriş muayenesi ise. C. (1) Eski işyerinden ayrılırken yapılmış odyometrisi varsa.  Yaptığımız muayene erken kontrol muayenesi (İşyerinizdeki 2. 500-1000-2000 Hz’lerde bir yıl içinde 10 dB ve üzerinde kayıp varsa. Odyometrik ölçüm) yapılmalıdır. koruyucuların doğru takılıp takılmadığı. erken kontrol gibi tüm muayenelerin ayrılmaz bir parçası olmalıdır. Eğer işitme düzeyinde bir değişiklik yoksa. 2000.) Kulak koruyucuların tüm vardiya boyunca kullanılıp kullanılmadığı.

aynı bölümdeki diğer çalışanların odyolojik ölçümlerini de içeren işitme (erken kontrol) muayeneleri yapılmalı. Bu güne kadar herhangi bir silah sesine maruz kaldınız mı? Ek (İkinci) bir işiniz var mı? Hobileriniz nelerdir? İngiltere İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi (HSE)’nin hazırladığı yaş düzeylerine göre düşük ve yüksek frekanslar için uyarı ve sevk tablosu aşağıda verilmiştir (Aktaran. öte yandan işyerinin o bölümünde RD yeniden yapılmalıdır. 30 Lichtenwalner. Çalışana işitme korumasıyla ilgili önerilerde bulunulmalı. kulak koruyucuları.    Her muayeneden ve ölçümden sonra bir sonraki ölçümün en geç ne kadar sonra yapılması gerektiği söylenmelidir. kabakulak ya da kızıl geçirdiniz mi? Herhangi bir alerjiniz var mı? Şimdi ya da önceden düzenli olarak ilaç. antibiyotik tedavisi gördünüz mü? Hiç kulak ağrısı geçirdiniz mi? Hiç kulak akıntınız oldu mu? Sağ kulağınızda . kişisel koruyucuların (tıkaç. 1999. kulaklık. görev yeri değişikliği ve meslek hastalığı bildirimi yapılırken. Bir yandan o çalışanın tedavisi. değerlendirme sonuçları çalışana bildirilmeli ve işverene raporlanmalıdır. ve ark. 2011). Oral. İ. İşitme muayenesine ilişkin raporlar diğer muayene formlarıyla birlikte etik kurallar gözetilerek saklanmalıdır.Sol kulağınızda Askerlik yaptınız mı? Özellikle ateşli silah deneyiminizi anlatınız. işitme korumasına yönelik eğitimler tekrarlanmalıdır. (4) Sevk sonrası mesleki işitme kaybı tanısı konulmuşsa. mühendislik önlemleri. C. K. kombine kulak koruyucuları) tüm maruziyet süresince kullanılmasının önemi anlatılmalıdır.P. Odyogram Öncesi (için) Gürültü Etkilenimi ve Tıbbi Bilgilere Yönelik Anamnez 30 Adı. o işçi için periyodik odyometrik ölçüm aralığında sağlık gözetimi sürdürülmelidir. Michael. 53 . soyadı: Çalışanın imzası: Tarih: Kaydeden: Evet Hayır Yorum Öykü Daha önce bir işitme testi yaptırdınız mı? (Ne zaman) Hiç işitme güçlüğü yaşadınız mı? Şimdi işitme güçlüğünüz var mı? Hiç gürültülü bir işte çalıştınız mı? Sağ kulağınızla mı Sol kulağınızla mı daha iyi duyduğunuzu düşünüyorsunuz? Hiç kulaklarınızda çınlama duyuyor musunuz? Hiç baş dönmeniz oluyor mu? Hiç kafa travması geçirdiniz mi? Ailenizde 50 yaşından önce işitme kaybı olan var mı? Hiç kızamık..(3) Sevk sonrası mesleki işitme kaybı tanısı konulmamışsa. Özellikle ortam gürültüsü değerlendirilmeli.

2000. GBİK’in sonucudur. işitme yeteneği sınıf 1 (normal) olarak nitelenir. Bu durumda çalışan 54 . Odyogramlarda Saptanan İşitme Kayıplarının(Cinsiyet ve Yaş Grupları Göz Önüne Alınarak Hazırlanmış) Uyarı ve Sevk Düzeylerine Göre Risk Sınıflaması Erkek (1000. 2000. ayrıntılı bilgi için bkz.Düşük ve Yüksek Frekanslardaki İşitme Eşiklerinin Toplamlarına Göre Uyarı ve Sevk Düzeyleri Düşük Frekans (500+1000+2000) Hz frekanslardaki işitme eşiklerinin toplamı-dB (A) Yaş Grupları 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65 Uyar 45 45 45 48 51 54 57 60 65 70 Sevk et 60 66 72 78 84 90 90 90 90 90 Yüksek Frekans (3000+ 4000+ 6000) Hz frekanslardaki işitme eşiklerinin toplamı-dB (A) Uyar Sevk et 45 78 45 87 45 99 54 111 60 123 66 135 75 144 87 144 100 144 115 144 İşitme düzeyinin sınıflanması Her bir kulak için tek değerin elde edilmesi amacıyla. 4000 ve 6000 Hz frekanslardaki işitme kayıplarının toplamı) Uyar Sevk et 46 78 55 91 63 105 71 119 80 134 93 153 111 176 131 204 157 235 175 255 Yaş Grupları 18-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 60-64 65 Kaynak: HSE UK Controlling Noise at Work Toplam değer risk sınıflamasında belirtilen düzeyin altında ise. (Aşağıdaki tablolara bakınız. 3000. Normal işitme düzeyine göre % 20’lik bir kayba karşılık gelir. 2000. sınıf 2 (hafif işitme kaybı) olarak değerlendirilir. 3000. 4000 ve 6000 Hz frekanslarından elde edilen değerlerin toplamı hesaplanır. Bu frekanslar toplamı. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”). 3000. 1000. 4000 ve 6000 Hz frekanslardaki işitme kayıplarının toplamı) Uyar Sevk et 51 95 67 113 82 132 100 154 121 183 142 211 165 240 190 269 217 296 235 311 Kadın (1000. Eşik değere eşit veya biraz üzerindeki bir kayıp.

. 500-1000-2000 Hz ortalamalarında veya 1000-2000-3000 Hz ortalamalarında ya da 3000-40006000 Hz ortalamalarında herhangi bir kulakta 25 dB veya daha üstü sabit kayıp varsa. ölçümün her bir frekansta en az 3 kez tekrarlanması. günlük toplam gürültü düzeyi (sesin şiddeti). sınıf 3 (işitme kötü) olarak değerlendirilir. İşitmenin korunması programı. 1000.E.bilgilendirilmelidir. A. Gürültüden etkilenimin ölçümünde çalışma günü boyunca farklı gürültü çevrelerinde bulunan çalışan söz konusu olduğunda kişisel dozimetreler (bireysel gürültü dozu ölçeri) kullanılır (Genç. 6 kHz’lerdeki işitme eşiklerinin toplamının önceki testle farkı> 30 dB Her kulağın 1. İşitme Kaybı Sınıflama Şeması Sınıf 1. 3000. 1. 4 ve 6 kHz’lerdeki işitme düzeylerinin toplamı (Yaş ve cinse göre düzenlenmiş tablolarla karşılaştır) 3. 3000. bir çalışma günü boyunca toplam gürültü ölçümlerinin yapılması gereklidir. Bunun sağlanamadığı durumlarda 80 dB (A) ‘in üzerindeki gürültü düzeylerinde standart kulak koruyucusu (tüm mesai boyunca) olması koşuluyla test gün boyunca yapılabilmektedir. 3. İşyerinde belirgin gürültü maruziyet öyküsü varsa.K. Kulaklardan herhangi birinde 2000. 4000 ya da 6000 Hz’ de 15 dB veya üzeri (yeniden yapılan testle teyit edilmiş) standart eşik sapması varsa. 3. 2004) Odyometri tarama testi yaparken. Bu yüzden. 2. 5. Her bir kulağın değerler toplamı eşik değeri aşıyorsa. gürültünün frekans spektrumu. Hafif işitme kaybı Kötü işitme Hızlı işitme kaybı Tek taraflı işitme kaybı Hesaplama 1. 4. gürültünün analizi. 2. gürültünün kontrolü ve işitmenin ölçülmesini içermelidir. M. 4000 Hz’lerin ortalamasında 10 dB veya daha fazla standart eşik kayması varsa. 2000. G. bir çalışma günü boyunca gürültünün süresi ve dağılımı. bu tip işitme kayıpları ciddi bir işitme testi yapılıncaya kadar ortaya çıkmayabilir. 3. Kulaklardan herhangi birinde 500. Bunun yanı sıra gürültüye bağlı işitme kaybı (GBİK)’de kişisel değişiklikler de görülür. 2. birkaç saatlik çalışmanın ardından kulağında çınlama veya geçici işitme kaybı oluyorsa orada işitmeyi koruma programına başlanmalıdır. çalışanın gürültülü ortamdan 14 saat uzak kaldıktan sonra testin yapılması önerilmektedir. 4. 4. 4 kHz’lerdeki işitme düzeylerinin toplamlarının farkı>40 dB Yapılacak iş Periyodik işitme muayenesine devam Uyar KBB uzmanına sevk et KBB uzmanına sevk et KBB uzmanına sevk et Kaynak: HSE UK Controlling Noise at Work NIOSH ise. 3. Gürültünün analizinde. Normal 2. Çalışan bilgilendirilmeli ve kulak burun boğaz (KBB) uzmanına gönderilmelidir. Ciddi işitme kaybının varlığını gösterir. İşitmenin Korunması (Gürültü Kontrol) Programı GBİK konuşma frekanslarından önce yüksek frekansları etkiler. 55 . Kayıkçı. Eğer bir çalışanın bulunduğu ortamda sözel iletişim kurmada zorluk çekiliyorsa. GBİK’in kesin olarak saptanması için çalışanın daha ayrıntılı kulak muayenesinin gerçekleştirilebileceği bir merkeze sevk edilmesini önermektedir.

. tıkaç vb.Gürültü Kontrol Programı 31 İlk Gürültü Araştırması dB(A) Gürültü durumuyla ilgili Periyodik Kontrol İzin Verilen Gürültü Düzeyinin üzerinde E V E T Etkileniminin Değerlendirilmesi ve Frekans Analizi* HAYIR İŞİTME KONTROL PROGRAMI Çevresel Gürültü Kontrolü Genel gürültü Haritasının çıkarılması İşitme Koruması İçin Genel Planlama Gürültüyü Kaynağında Azaltmak için Önlemler Danışma . 2005. Eğitim. o frekansta koruyuculuğu yüksek olan kulaklık. kapatma gibi gürültüyü azaltma önlemlerinde kullanılacak yöntem ve malzeme seçiminde frekans değeri yol gösterici olacaktır. Düzelmeler.“Noise and Vibration” The Handbook of Health and Safety Practice 7. J. Gürültünün şiddeti hangi frekansta yüksekse. 56 . Ed:Dorset Press. Bu değer izin verilen sınırın üzerindeyse bu kez sesin şiddetiyle birlikte frekansı da değerlendirilmektedir. Dorchester. seçilmektedir. İlerleme Kontrolü İşitme Koruma Önlemlerinin Uygulanması (*) İlk gürültü araştırmasında sesin şiddeti dB olarak ölçülmektedir. 31 Stranks. Ayrıca ayırma. vb. İşitme Testleri (Odyometri) İzleme.

57 . PA akciğer grafisinin (en az 35x35cm.2. Ayrıca “Peak Flowmetre” ile işe başlamadan önce ve işteki etkilenim sırasında (2 -4 saatlik çalışmadan sonra) % 10’luk azalmanın varlığında çalışanın ortamdan etkilendiği ve önlemlerin yetersiz kaldığı.) değerlendirilmesi İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ile Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik hükümlerine göre yapılır. PA akciğer grafisi çekiminin tekrarlanmasının mümkün olmadığı durumlarda kalite (3) PA akciğer grafisi de değerlendirmeye alınabilir.A. II. kategoriye giren çalışanlar tozsuz işlerde çalıştırılır. Tozlu ortamda çalışanların gereksiz yere radyasyon almaması için RD’ye göre 2 yılı geçmeyecek şekilde. FEV1 ve FEV1/FVC değerlerinin % 80’in altında olmaması gerekir.B. Tozla Mücadele Yönetmeliğinde 2 yılda bir PA akciğer grafisinin çekilmesi gerektiği yazmaktadır.2. kategoriye giren çalışanlar. Değerlendirmeler sonucunda A (sertifikalı hekimler) ve B (sertifikalı göğüs hastalıkları uzman hekimi veya sertifikalı radyoloji uzman hekimi) okuyucu hekimler arasında bir çelişki olması durumunda filmler her iki okuyucu tarafından birlikte değerlendirilerek uygunluk sağlanır. RD’nin yenilenmesi ve ek önlemlerin alınması gerektiği anlaşılır (Akciğer grafileri ve solunum fonksiyon testiyle ilgili daha ayrıntılı bilgi için bkz. B okuyucuya gönderilir. Ülkemizdeki yasal düzenlemelere göre tozlu ortamlarda çalışanların. Solunum Fonksiyon Testinde. Kategoriye girenler çalıştırılır. Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde yılda 1. çalışma ortamının toz yoğunluğu 2 mg/m³ altında olan işyerlerinde çalıştırılır.III. Çekilen PA akciğer grafileri ILO (2000) Pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırması’na göre çekilen PA akciğer grafisi kalite (1) veya kalite (2) olmalıdır.Kategori ve üzeri gibi işlem görür. İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi”). 1.C) II. Mevzuat kapsamına giren işyerlerinde çalışanların PA Akciğer grafilerinin pnömokonyoz bakımından değerlendirilmesi işlemi sertifikalı okuyucu tarafından yapıldıktan sonra filmler. ILO Uluslararası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesinde 0. Bu çalışanların en az yılda bir kez meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına kontrole gönderilmeleri zorunludur. yılda 1 kez PA akciğer grafilerinin çekilmesi uygundur. Çalışanların PA Akciğer grafilerinin pnömokonyoz bakımından A ve B okuyucu nihai değerlendirme sonucu aşağıdaki çizelgeye göre kategorize edilir. Kategori : 0/0/0 0/1 I. Kategori : 2/1 2/2 2/3 III. İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü’de 6 ayda bir. Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi Tozlu ortamlarda işe girişte ve yapılan ortam ölçümü ve buna bağlı olarak yapılan RD’ye göre sıklığı belirlenen aralıklarla Standart (en az 35 x 35 cm) PA akciğer grafisi ve Solunum Fonksiyon Testi ile sağlık gözetimi yapılmalıdır. Kategori : 1/0 1/1 ½* II. FVC. Kategori : 3/2 3/3 3/+ *Büyük opasiteye doğru gelişme varsa (ax. ILO Uluslararası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesi 0.

1) “Toz ölçüm sonuçlarının saklanması” başlıklı 18’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s.tr adresinden ulaşılabilir.R.2006 tarihinde yürürlüğe girmiş olan “Asbestle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik” (özellikle 20.R. 3) “Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi” başlıklı 28’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s. PA akciğer grafileri.).09.R. Bir sonraki sayfada ILO 2000 pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırma İçin Okuma Raporu’nun bir örneği ve açıklamaları verilmiştir: 58 .) toz ölçüm sonuçlarının bir örneği. Pnömokonyoz İzleme Birimine Gönderilecek Bilgi Ve Belgeler A-)14.G. Maddeleri) kapsamında yapılacak çalışmalar. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ile Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik hükümlerine göre yapılır.) A ve B okuyucularının nihai değerlendirme sonuçları (sonuçlar normal olsa bile).(*) İşyeri ortamında toza maruziyet öyküsü incelenirken çalışanın. iş dışı uğraşları. (***) A ve B okuyucuları tarafından pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen ve işverene bildirilen işçiler. B-) 26.1990 tarih ve 20635 sayısı Resmi Gazete yayınlanmış olan “Maden Ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmeliğin.12. 5) “Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi” başlıklı 28’inci maddesinde belirtilen Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu (Değişik 26/2/2000-23976 s.4. İlgili Tüzük ve Yönetmelik ile A ve B okuyucu listelerine www. 4) Geçici Madde 2’de (Değişik 26/2/2000-23976 s. 2) “Göğüs filmlerinin değerlendirilmesi” başlıklı 27’inci maddesinde belirtilen (Değişik 26/2/200023976 s.) belirtilen İşveren Bildiri Formu. alışkanlıkları sorgulanmalıdır.G.gov. 19 ve 21. ayrıntılı meslek öyküsü alınmalıdır (En son yaptığı ve daha önce çalıştığı işler. Hastane raporlarının bir örneği ilgili işyerine ve İSGÜM'e gönderilir. A ve B okuyucu tarafından değerlendirilir.2003 tarih ve25328 tarihli Resmi Gazete yayınlanmış ve 15. kullandığı ve çalıştığı ortamdaki maddeler. çalıştığı bölümler.) işçiler için doldurulacaktır. (**) PA Akciğer grafisinin (35x35cm.isggm.R. Meslek Hastalıkları tanısı koymakla yetkili hastaneye sevk edilir.) değerlendirilmesi.) pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen çalışanların yetkili hastanelerce [sigortalıların meslek hastalığı sonucu meslekte kazanma gücü kaybı oranları tespitinde esas alınacak sağlık kurulu raporlarını düzenlemeye yetkili (Sağlık Bakanlığı meslek hastalıkları hastaneleri ile eğitim ve araştırma hastaneleri ve Devlet üniversitesi)] düzenlenen raporlarının bir örneği.G.R.G.G.

59 .

pnömokonyoz radyografisi sınıflandırmasını bozması muhtemel teknik hatası olmayan.AÇIKLAMA: ILO (2000) Pnömokonyoz Radyografileri Uluslararası Sınıflandırması. İyi kalitede olan. bazı teknik hataları olan fakat sınıflandırması amaçları için hala yeterli nitelikte olan. Kalite (K) 2. Sınıflandırma amaçları için kabul edilemez olan. Kabul edilebilir. herhangi bir pnömokonyoz tipinde meydana gelen radyografik anormallikleri tanımlamak için kullanılmaktadır ve sadece arkaön (PA) akciğer radyografilerinde görülen görüntüleri sınıflandırmak için düzenlenmiştir. 60 . Teknik Kalite: Dört derecelendirme kullanılmaktadır: Kalite (K) 1. Kalite (K) 4. Kabul edilebilir. Kalite (K) 3.

arka-ön göğüs radyografisinde lateral göğüs duvarının (apeksten kostofrenik açıya kadar) izdüşümünün toplam uzunluğu göz önüne alınarak tanımlanır ve sağ (R) ve/veya sol (L) hangi tarafta olduğu belirtilerek kaydedilir. Sınıflandırmada boyut. opasitelerin parenkimal yoğunluğunun değerlendirilmesidir. Bu yüzden görünen tüm ya da hemen tüm opasitelerin tek bir şekil ve büyüklükte olduğu düşünülüyorsa. q/t. 10 mm'yi aşan en uzun boyuta sahip opasite olarak tanımlanır.çapı 3 mm ile 10 mm arasında olan opasiteler. q.” gibi) Boyut. eğer varsa sağ (R) ve sol (L) için ayrı ayrı kaydedilirler. Yoğunluk: ILO standart radyografileri ile karşılaştırılarak. Diyafragma veya diğer bölgelerdeki plaklar için boyut kaydedilmez.genişliği yaklaşık 1. lokalize plevral kalınlaşmayı. eğik bir çizgiden sonra farklı harf yazılarak kaydedilir (örneğin. Kategori A: 50 mm'ye kadar en uzun boyuta sahip büyük bir opasite veya en uzun boyutlarının toplamı yaklaşık 50 mm'yi aşmayan birkaç büyük opasite.genişliği 3 mm ve 10 mm arasında olan opasitelerdir. baskın olan küçük opasitelerin yuvarlak ve q büyüklüğünde olduğu. r.0/0 0/1 Kategori 0: Mevcut olmayan ya da kategori 1den daha az yoğun olan küçük opasiteler 1/0 1/1 1/2 Kategori 1 2/1 2/2 2/3 Kategori 2 3/2 3/3 3/+ Kategori 3: Standart radyografilerde tanımlandığı gibi küçük opasitelerin artan yoğunluğunu ifade eder. Bazen sadece kalsifikasyonları ile tanınırlar. diyafragma ve diğer bölgelerde görülebilir. eğik bir çizgi ile ayrılan harf iki kez kaydedilir (örneğin. genellikle pariyetal plevrada olanı temsil eder. t ve u harfleri ile belirlenir. p. q ve r harfleri ile düzensiz opasiteler s. Yuvarlak opasiteler p. Bu anormallikler yok (0) veya var şeklinde.Parenkimal Anormallikler: Hem küçük hem de büyük opasiteleri içermektedir. s.5 mm ile 3 mm arasında olan opasiteler.) olarak. q/t).5 mm ye kadar olan opasiteler. sadece göğüs duvarı boyunca uzanan plaklar için kaydedilir ve hem profil hem de ön/arka olanlar birleştirilir.genişliği 1. göğüs duvarı (profil veya ön/arka). Kategori C: Sağ üst zona eşdeğer alanı aşan büyük bir opasite veya bir araya getirildiğinde sağ üst zona eşdeğer alanı aşan birkaç büyük opasite. t. varlığı tüm plaklar için sağ (R) ve sol (L) taraflar belirtilerek ayrı ayrı kaydedilir. (örn: “Profil R kals. “kostofrenik açı silinmesi” ve “diffüz plevral kalınlaşmalar” şeklinde üç bölüme ayrılır. Ancak önemli sayıda farklı bir şekil ve büyüklük görülüyorsa.5 mm olan opasiteler. Plaklar. Küçük Opasiteler: Yuvarlak ve düzensiz olmak üzere iki tür şekil ve her bir şekil türü için üç büyüklük ayırt edilir. Şekil ve büyüklüğü kaydetmek için iki harf kullanılır.çapı 1.5 mm ile 3 mm arasında olan opasiteler. Kategori B: 50 mm'yi aşan fakat sağ üst zona eşdeğer alanı aşmayan en uzun boyuta sahip büyük bir opasite veya en uzun boyutlarının toplamı 50 mm'yi aşan fakat sağ üst zonun eşdeğer alanını aşmayan birkaç büyük opasite. fakat önemli sayıda t büyüklüğünde küçük düzensiz opasitelerin de bulunduğu anlamına gelmektedir. u. Yoğunluk. (örn: R2 veya L3 gibi) 61 . Kalsifikasyonun yokluğu (0) veya (nonkals. Plevral Anormallikler: “Plevral plaklar (lokalize plevral kalınlaşma)”. q/q). Büyük Opasiteler: Büyük opasite.çapı 1. Plevral plaklar. standart radyografilerde dört kategori olarak tanımlanmıştır ve aşağıdaki gibi sembolik olarak gösterilen sıralı 12 alt kategoriden sadece birinde sınıflandırılır: 0/.

(örn: Ra veya Lc gibi) a. c. b-5-10 mm arası genişlik. Kostofrenik açı silinmesi. üzerindeki genişlik. Genişliğin ölçümü. Bu sembollerin kullanımı sınıflandırmada zorunlu tutulmuştur. Boyutu ve genişliği plevral plaklara benzer şekilde kaydedilir. yalnızca göğüs duvarı profildeki plaklar dikkate alınarak kaydedilir.10 mm. Silinen kostofrenik açıdan lateral göğüs duvarına kadar uzanan plevral kalınlaşma..lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/2sini aşan toplam uzunluk.-i belirten opasiteler" . akciğer apeksinde sıklıkla görünürdür ve göğüs duvarının diffüz plevral kalınlaşmasının bir parçası olarak kaydedilmemelidir. veya ". 3. veya "şüphe" gibi tanıtıcı bir niteleyici kelime veya ifadeyi işaret eder. lik bir genişlik gereklidir. Diffüz plevral kalınlaşma. Göğüs duvarı profildeki plağın varlığının kaydedilmesi için en az 3 mm. kesin yorumu doğrulamak için yeterli olmayabilir.-i gösteren değişiklikler" . diffüz plevral kalınlaşma olarak sınıflandırılmalıdır. Diffüz plevral kalınlaşma. Diğer Anormallikler: Önemli radyografık özellikleri kaydetmek için gerekli semboller aşağıda listelenmiştir. sadece kostofrenik açı silinmesi varlığı ve sürekliliğinde kaydedilir. Plevra. çünkü toz maruziyeti ve diğer etyolojilerle ilişkili ek özellikleri tanımlarlar. sağ (R) ve sol (L) taraf için ayrı ayrı var veya yok olarak kaydedilir. eğer varsa profil veya ön/arka olarak sağ (R) ve sol (L) taraf için ayrı ayrı kaydedilir. plevral parenkimal sınırda kaburganın en içteki kenarından plağın en içteki sivri kenarına kadar yapılır. Kullanımları yararlıdır.3-5 mm arası genişlik. göğüs duvarı boyunca var veya yok olarak. diffüz plevral kalınlaşma olmadan da gelişebilir. 62 . Bir PA göğüs radyografisi. lik bir genişlik gerekmektedir. Sembollerin bazıları. 2. radyografide görülen tanımlamalardan daha çok yorumları işaret eder. Genişlik. Genişliği belirtmek için 3 kategori kullanılır ve sağ (R) ve/veya sol (L) hangi tarafta olduğu belirtilerek kaydedilir. ILO (2000) Sınıflandırmasında.lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/4 üne kadar olan toplam uzunluk..lateral göğüs duvarı izdüşümünün 1/4 ila 1/2 si arasında olan toplam uzunluk. bu yüzden aşağıdaki sembollerin tanımlamalarının her biri ". Profil diffüz plevral kalınlaşmanın var olarak kaydedilebilmesi için de yaklaşık olarak en az 3 mm.1. Kostofrenik açı silinmesi.

Semboller: aa at ax bu ca cg cn co cp cv di ef em es fr hi ho id ih kl me pa pb pi px ra rp tb od aterosklerotik aort belirgin apikal plevral kalınlaşma küçük opasitelerin birleşimi buller kanser: mezotelyoma hariç torasik maligniteler kalsifiye pnömokonyotik olmayan nodüller (granuloma vb) veya nodüller küçük pnömokonyotik opasitelerde kalsifikasyon kalp şekil veya büyüklüğünde anormallik kor pulmonale kavite toraks içindeki bir yapının belirgin distorsiyonu plevral efüzyon amfizem hiler veya mediyastinal lenf düğümlerinin yumurta kabuğu kalsifikasyonu kırılmış kaburga(lar) (akut veya iyileşmiş) kireçlenmemiş hiler veya mediyastinal lenf düğümlerinin genişlemesi bal peteği akciğer bozulmuş diyafragma sınırı bozulmuş kalp sınırı septal (kerley) çizgileri mezotelyoma düz atelektazi parenkimal bantlar interlober fissur plevral kalınlaşması pnömotoraks yuvarlak atelektazi romatoid pnömokonyoz tüberküloz diğer hastalık veya önemli anormallikler Yorumlar: Radyografinin değerlendirilmesi sırasında.22(Rev.1 lif/cm3’ ü geçmemesini sağlayacaktır. yorumlar kaydedilir. ISBN 975-455-136-7 Asbest Eşik Sınır Değeri1 ---------------------------------------------------------------------------------İşveren. ÇSGB Genel Yayın No:155. 63 . Kaynak: İş Sağlığı ve Güvenliği Serisi No. ILO Pnömokonyoz Radyografilerinin Uluslararası Sınıflandırması Kullanım Rehberi. teknik kalite ve/veya od sembolü kaydedildiğinde ve/veya tozla ilgili olmadığına inanılan görünümler olduğunda.2000). çalışanların maruz kaldığı havadaki asbest konsantrasyonunun 8 saatlik zaman ağırlıklı ortalaması (TWA) değerinin 0.

8) Düşük sıcaklık ve bunun gibi özel çalışma koşulları. Etkileşim Mekanik titreşim. 7) Bütün vücut titreşimi maruziyetinin işverenin sorumluluğundaki normal çalışma saatleri dışında da devam etmesi durumunda maruziyetin boyutu.  Ölçüm Kullanılan yöntemler mekanik titreşime maruz kalan çalışanların kişisel etkilenimini belirleyebilecek nitelikte olmalıdır. RD’de özellikle aşağıdaki konuları dikkate almalıdır: 1) Aralıklı titreşim veya tekrarlanan şoklara maruziyet de dâhil maruziyetin türü. 6) Varolan ekipman yerine kullanılabilecek. Kişisel koruyucular Maruziyet etkin değerlerinin aşıldığının saptanması halinde işveren. işveren. 1) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri 5 m/s2. elle yapılan ölçümleri veya göstergelerin okunmasını etkiliyor ise. Titreşimli İşlerde Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Titreşime ilişkin maruziyet sınır değerleri ve maruziyet etkin değerleri: El – kol titreşimi için. Maruziyet. sekiz saatlik bir referans döneme A (8) normalize edilen. kullanılan iş ekipmanından yayılan titreşim düzeyi hakkında üretici tarafından kullanma kılavuzunda belirtilen bilgiler. ölçümler her el için yapılmalıdır. çevresel etkilere ve ölçüm aygıtlarının özelliklerine uyumlu olmalıdır. Çift elle kullanılan aygıtlarda. mekanik titreşime ve yol açtığı risklerdenetkilenimi en aza indirmek için özellikle aşağıdaki konuları dikkate alarak teknik ve organizasyon önlemleri ile ilgili program yapmalı ve uygulamalıdır.2. 9) Sağlık gözetiminden elde edilen bilgileri. 5) İş ekipmanı üreticilerinin mevzuat gereği verdiği bilgileri. TS ENV 25349 – Mekanik Titreşim–İnsanın Elle Geçen Titreşime Maruz Kalmasının Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine Ait Kılavuz – standardına göre gündelik maruziyet değeri belirlenir. mekanik titreşime maruziyet düzeyini azaltacak şekilde tasarlanmış iş ekipmanının bulunup bulunmadığı. ölçülecek mekanik titreşimin karakteristiğine.5 m/s2. 64 . düzeyi ve süresi. 2) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değeri 2. 3) Riske duyarlı çalışanların sağlık ve güvenliğine olan etkiler. her iki eldeki en yüksek değer esas alınarak belirlenmeli ve diğer el ile ilgili bilgiler de verilmelidir. 4) Mekanik titreşim ile işyeri veya başka bir iş ekipmanı arasındaki etkileşimden kaynaklanan ve çalışanların güvenliğinietkileyen dolaylı etkileri. mümkünse yayınlanmış bilgileri. yapılan çalışmadaki gözlem ve ölçüm sonuçlarına göre yapılmalıdır. kullanılan cihazlar ve yöntemler.3. Çalışanın el–kol titreşimine maruziyeti şu şekilde değerlendirilmeli veya ölçülmelidir:  Maruziyet değerlendirmesi El – kol titreşiminde maruziyet düzeyinin değerlendirmesi.III. Maruziyet düzeyi değerlendirmesi. frekans ağırlıklı ivme değerlerinin karelerinin toplamının (rms) (toplam değer) karekökü cinsinden ifade edilen. TS ENV 25349 standardına göre. 2) Yukarıda belirtilen maruziyet sınır değerleri ve maruziyet etkin değerleri.

kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir. 2) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değeri 0. çevresel etkilere ve ölçüm aygıtlarının özelliklerine uygun olmalıdır. işverenin gözetimindeki dinlenme tesislerinden yararlandığı yerlerde. kullanılan iş ekipmanından yayılan titreşim düzeyi hakkında üretici tarafından kullanma kılavuzunda belirtilen bilgiler. bütün vücut titreşimi. b) Sağlık gözetimi ile ilgili zaten her çalışanın kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. 5) İşyerlerinin ve çalışma yerlerinin tasarımı ve düzeni. Maruziyet düzeyi değerlendirmesi. en yüksek (rms) değer veya frekans ağırlıklı ivmelerin en yüksek titreşim dozu değeri (VDV) olarak hesaplanan. 4) İşyeri. Bütün vücut titreşimi için.  Ölçüm Kullanılan yöntemler ölçülecek mekanik titreşimin özelliklerine. Deniz taşımacılığında. eğitim ve talimat verilmesi. işyeri sistemleri ve iş ekipmanları için uygun bakım programları.5 m/s2dir. "zorunlu durumlar” dışında kullanım amaçlarına ve koşularına uygun düzeye indirilmelidir. yapılan çalışmadaki gözlem ve ölçüm sonuçlarına göre yapılmalıdır. 2) Yapılacak iş dikkate alınarak mümkün olan en az titreşim oluşturacak uygun ergonomik tasarım ve uygun iş ekipmanı seçimi. Maruziyetin boyutu Özellikle. Sağlık Gözetimi a) RD sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması halinde çalışanlar uygun sağlık gözetiminden geçirilmelidir.1) Mekanik titreşime maruziyeti azaltan başka çalışma yöntemleri. 6) Çalışanlara. yapılan işin özelliği nedeniyle çalışanın. Her çalışan. 9) Maruz kalan çalışanı soğuktan ve nemden koruyacak giysi sağlanması. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır. mekanik titreşime maruz kalmayı en aza indirecek şekilde iş ekipmanını doğru ve güvenli bir biçimde kullanmaları için uygun bilgi. 3) Titreşimin zarar verme riskini azaltmak için. 7) Maruziyet süresi ve şiddetinin sınırlanması.  Maruziyet değerlendirmesi Bütün vücut titreşimine maruziyet düzeyinin değerlendirmesi. Mekanik titreşimden etkilenme sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. 1 Hz’in üzerindeki titreşimler değerlendirmeye alınmalıdır. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak. 8) Yeterli dinlenme sürelerini kapsayan uygun çalışma programı. bütün vücut titreşimini etkili bir biçimde azaltan oturma yerleri ve el–kol sistemine aktarılan titreşimi azaltan el tutma yerleri ve benzeri yardımcı donanım sağlanması. istediğinde.15 m/s2. 1) Sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet sınır değeri 1. gerekli koruyucu önlemler alınmalıdır. sekiz saatlik dönemde sürekli ivme eşdeğeri cinsinden tanımlanan. TS EN 1032–Mekanik Titreşim–Bütün Vücudun Titreşim Emisyon Değerinin Tayin Edilmesi Amacıyla Hareketli Makinelerin Denenmesi–Genel–ve TS 2775– Tüm Vücudun Titreşim Etkisi Altında Kalma Durumunun Değerlendirilmesi İçin Kılavuz–sayılı TSE standartlarına göre gündelik maruziyet değeri belirlenmelidir. 65 .

b) Sağlık gözetimi. Bu durumda. özellikle bel bölgesi omurları ve disklerindeki zedelenmeler göz önüne alınarak. Karpal tünel sendromu. etkilenim sona erdikten sonra da yapılması gerekli sağlık gözetimi hakkında bilgi verilmelidir. maruziyet riskini belirlemek üzere yeniden RD yapılmalıdır. sağlık gözetiminde saptanan önemli bulgular hakkında işveren de bilgilendirilmelidir.4.Benzer biçimde maruz kalan diğer çalışanların da sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenlemeyi yapmalıdır. 3) İşveren. uzman veya yetkili makam maruz kalan işçiler için tıbbi muayene istemelidir. hekim. etkilenim başlamadan önce yapılmalı ve daha sonra da düzenli aralıklarla sürdürülmelidir. aynı şekilde maruz kalan diğer kişiler de sağlık gözetiminden geçirilmelidir. sağlık risklerini öğrenmeli. hekim veya iş sağlığı uzmanı tarafından işteki mekanik titreşime maruz kalmanın sonucu olarak değerlendirilen. c) Çalışanlardan birinde kanserojen veya mutajen maddelerden etkilenim nedeniyle oluştuğu kuşkusu bulunan bir sağlık sorunu görüldüğünde.RD’yi gözden geçirmelidir. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır. Bu durumda. yapılan RD’ye göre sağlık ve güvenlik yönünden risk bulunan işlerde çalışanların. e) Çalışanlara. ayrı ayrı alınması gerekli koruyucu önlemler konusunda önerilerde bulunmalıdır. 2) Gizlilik ilkesine uyularak. İşyeri hekimi her çalışan için. 2. 1) Çalışan.Riskleri önlemek veya azaltmak için yasal mevzuat uyarınca gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil. tendinit vb. kas iskelet sistemi hastalıkları göz önüne alınarak bunlara yönelik incelemeler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır. neden olabileceği sağlık sorunlarının ortaya çıkmadan önlem alınması konusunda gerekli duyarlılığı göstermelidir. . . hekim veya uzman kişi tarafından kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir. 66 . a) İşveren.Riskleri önlemek veya azaltmak için daha önce alınan önlemleri gözden geçirmelidir. maruziyet sonlandıktan sonra yapılacak olan sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve öneri alacaktır. Tüm vücut titreşiminde ise. Özellikle. tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. Ölçekler ve Muayene Yöntemleri” bölümü). önlemleri uygularken. sağlık durumlarının gözetim altında tutulması için işyerinde gerekli düzenlemeleri yapmalıdır. . İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler. Kimyasal Maddelerle Çalışanlarda Sağlık Gözetimi Kimyasal maddelerle çalışanların sağlık gözetiminde işyeri hekimi o kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına (MGBF-MSDS) ulaşmalı. III. bel bölgesine ait muayeneler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır (bkz. İşyerinde kişisel ve mesleki hijyenönlemlerinin derhal alınabilmesine olanak verecek şekilde gerekli düzenleme yapılmalıdır. Kimyasal maddelerle çalışanların sağlık gözetiminde. d) Çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili kişisel sağlık kayıt sistemi bulunmalıdır. . Muayeneler sırasında el kol titreşimi söz konusuysa.c) Sağlık gözetimi sonucuna göre bir çalışanda. bu Rehberin “XVIII.

maruziyet koşullarını bilmelidir. Çalışanlar bu işe başlamadan önce bu durumdan haberdar edilmelidir. Kanserojen veya mutajen maddelere maruz kalanların sağlık durumunu izlemekle görevli hekim ve diğer sağlık görevlileri. 67 . haftada 40 saat çalışma süresine göre hesaplanmış. sağlık gözetimi sonuçlarının yeniden değerlendirilmesini isteyebilir. Bu gözetimler özellikle. a) Çalışanların mesleki ve tıbbi öz geçmişleri ile ilgili kayıtların tutulması. iş hekimliğindeki en son tıbbi bilgilere giregelişmiş testler uygulanması. Bu prosedür şu şekildedir: 1. 2) Çalışanların özel çalışma şartlarında hastalık veya etkilenmenin ortaya çıkma olasılığının bulunduğu. durumlarda yapılmalıdır. 2. kendilerine ait sağlık gözetimi sonuçlarına ait bilgileri alma hakkına sahiptir. Çalışanlar. prosedüre uygun sağlık gözetimi yapılması zorunludur. c) Mümkün olduğu hallerde biyolojik kontroller yapılması. Çalışanların sağlık durumunun izlenmesi. Kimyasal maddelerle çalışılan işyerlerindeki gözetimler. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınmalıdır. d) Sağlık gözetimi yapılan her bir çalışanda. hastalık ve etkilenmeyi tespit edecek geçerli tekniklerin bulunduğu durumlarda yapılmalıdır. absorbsiyon spektrometri veya eşdeğer sonucu veren bir başka yöntem kullanılarak kanda kurşun düzeyinin (PbB) ölçümü ile yapılır. Biyolojik sınır değeri bulunan tehlikeli kimyasal maddelerle çalışmalarda.f) Çalışanın kendisi veya işveren. konuyla ilgili kayıtlar maruziyetin sona ermesinden sonra en az kırk yıl süre ile saklanmalıdır.075 mg/m3 ’ten fazla ise ve çalışanlardan herhangi birinin kanındaki kurşun seviyesi 40mg Pb/ 100 ml kandan fazla ise tıbbi gözetim yapılmalıdır. Yapılan RD sonucunda sağlık yönünden risk altında olduğu saptanan çalışanlarda uygun sağlık gözetimi Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkındaki Yönetmeliğe göre zorunludur. Kimyasal maddelerle çalışılan işyerlerinde koruyucu önlemlerin alınmasında. 1) Belli bir hastalık veya sağlık yönünden olumsuz bir etkilenmeye neden olduğu bilinen tehlikeli kimyasal maddeye maruziyetin söz konusu olduğu. b) Çalışanlarla kişisel görüşmeler yapılması. erken teşhis ve tedavinin sağlanması. iş hekimliği ilke ve uygulamalarına göre yapılmalıdır. Kanserojen maddelerle ilgili yönetmeliğe göre. Biyolojik izleme. 3) Çalışanlar üzerinde yapılacak tetkiklerin oluşturduğu riskin kabul edilebilir düzeyde olduğu. zaman ağırlıklı ortalama konsantrasyonu 0. Havadaki kurşunun. Sağlık durumunun izlenmesi aşağıdaki konuları içermelidir. İşyerinde faaliyetin sona ermesi halinde işveren bu kayıtları ÇSGB’na vermek zorundadır.

kandaki hemoglobinin %1' i COHb' dir. % 5 tolere edilebilir. bir sağlık etkisi saptanırsa veya biyolojik sınır değeri aşılmışsa. Tolere edilebilen üst sınır %20' dir Aromatik nitro ve amino bileşikleri Karbonmonoksit (CO) Heparinli veya EDTA’lı kan Heparinli veya EDTA’lı kan Benzol İçin Fenol İdrarda 0 300 İdrarda İdrarda 0 0 20 mg/L idrarda fenol 2 25 mg/ml mg/L mg/L İşyeri hekimliğinde tolere edilebilen değer Hippürik asit (Toluen. Normalde. Civa (Hg) Amonyak (NH3) BİYOLOJİK MAT.5 15 250 5 Negatif 50 100 200 30 . Heparinli tam kan İdrarda İdrarda Kan serum İdrar Kanda İdrarda Kan İdrarda (3 gün maruziyet) Kanda İdrarda (Kadmiyum) idrarda Heparinli Heparinli tam kan Kan Kan İdrar Heparinli veya EDTA’lı kan ALT SINIR 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 ÜST SINIR 40 13 6 10 30 10 25 10 25 1. A. sigara içenlerde %10' a kadar yükselebilir.(ALA) Alüminyum (Al) Alüminyum (Al) Nikel (Ni) Nikel (Ni) Krom (Cr) Krom (Cr) Kadmiyum (Cd) Kadmiyum (Cd) ß-2 mikroglobulin Kadmiyum (Cd) Siyanür (SN) Civa (Hg) Organik alkil Hg bil.TEST Kurşun (Pb) Kurşun (Pb) Amino Lev. 68 . işçi durumdan haberdar edilmeli ve gereken bilgi ve öneriler verilmelidir. Tetraklorasetik asit Sağlık gözetimi sonucunda.86 BİRİM mg/dL mg/L mg/L µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/dL µgr/litre µgr/litre mg/L µgr/litre µgr/litre µgr/litre µgr/dl Kolinesteraz aktivitesi 1100-2700 U/L % 100 kabul edilir Bu değerin %25-50 sine düşünce klinik belirtiler başlar (275-550/675-1350) U/L Total hemoglobinin % 2 si üst sınır İşyeri hek. ksilen) Triklorasetikasit (TCA).

2. hücre kültürü ise. Benzer şekilde maruz kalan başka çalışanlar da varsa. 1. Çalışırken uyulacak hareket tarzları liste halinde yazılmalı ve tüm çalışanlar (örneğin bir hastane için başhekimden temizlik elemanına kadar) başta bu hareket tarzları konusunda olmak üzere. biyolojik etkenler ve neden oldukları hastalıklar vb.Bu durumda. işyeri hekimi veya diğer uzman kişilerin veya Bakanlık yetkililerinin önerilerine uyulmalıdır. R.G:10 Haziran 2004/25488. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik gerekli önlemlerin alınmasında. III. çalışanın sağlık ve güvenliğine yönelik riskleri değerlendirmek ve alınması gereken önlemleri belirlemek için. çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan. Biyolojik etkenlere maruz kalma riski bulunan herhangi bir çalışmada. ancak topluma yayılma olasılığı olmayan. Biyolojik Etkenlerin Enfeksiyon Risk Düzeyleri Grup 1 biyolojik etkenler Grup 2 biyolojik etkenler Grup 3 biyolojik etkenler Grup 4 biyolojik etkenler İnsanda hastalığa yol açma ihtimali bulunmayan biyolojik etkenler. genetik materyali replikasyon veya aktarma yeteneğinde olan hücresel veya hücresel olmayan mikrobiyolojik varlığı. hücre kültürleri ve insan parazitleri gelmelidir. 4. Yapılan RD yenilenmelidir. Biyolojik etkenler enfeksiyon risk düzeylerine göre 4 gruba ayrılmışlardır32. Biyolojik Risk Etkenlerinden Etkilenme Olasılığı Olan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi Biyolojik etkenler denildiğinde aklımıza “herhangi bir enfeksiyona. tanımlamak için kullanılan sözcüklerdir. İnsanda hastalığa neden olabilen. İnsanda ağır hastalıklara neden olan. Biyolojik risk etkenlerinin söz konusu olduğu tüm işyerlerinde kurulum aşamasında. 5. 32 Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik. Periyodik taramalarla duyarlı kişilerin saptanmasına çalışılmalıdır. genellikle etkili korunma veya tedavi olanağı bulunan biyolojik etkenler İnsanda ağır hastalıklara neden olan. konularda eğitim almalıdırlar. el yıkama davranışı geliştirme. alerjiye veya zehirlenmeye neden olabilen. 3. çalışanın etkilenme türü. çok hücreli organizmalardan türetilmiş hücrelerin in– vitro olarak geliştirilmesini. çalışanlara zarar verebilecek. sağlık durumları kontrol edilmeli ve bunlar sürekli sağlık gözetimi altında tutulmalıdır. mimari yapı işlevine uygun tasarlanmalıdır. genetik olarak değiştirilmiş olanlar da dâhil mikroorganizmalar. Enfeksiyon taraması için bir epidemiyolojik sistem geliştirilmeli ve eğer o etkene yönelik bir aşı geliştirilmişse tüm çalışanların aktif bağışıklaması sağlanmalıdır. Çalışanın yaptığı işten alınarak tehlikeli kimyasal maddeye maruziyet riskinin olmadığı başka bir işte çalıştırılması da dahil olmak üzere. kişisel hijyen. 2. 69 . topluma yayılma riski yüksek olan ancak etkili korunma ve tedavi yöntemi bulunmayan biyolojik etkenler. düzeyi ve süresi saptanmalıdır. Yalıtım ve dezenfeksiyon işlemlerinin etkene uygun olması sağlanmalıdır. Mikroorganizma. topluma yayılma riski bulunabilen ancak genellikle etkili korunma veya tedavi olanağı olan biyolojik etkenler. Riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik önlemleri gözden geçirilerek gereken önlemler alınmalıdır. çalışanlar için ciddi tehlike oluşturan.

benzer biçimde maruz kalmış diğer çalışanların da aynı şekilde sağlık gözetimine tabi tutulmasını sağlamalıdır. RD. yapılan işin özelliğine göre zararlı biyolojik etkenleri kullanmaktan kaçınmalı ve teknik gelişmelere uygun olarak. Uygun ise. Yaptıkları işle doğrudan bağlantılı olarak çalışanların yakalandığı hastalıkla ilgili bilgiler göz önüne alınmalıdır.     İnsan sağlığına zararlı olan veya olabilecek biyolojik etkenlerin sınıflandırılması. Çalışma ortamında yapılan RD. zararlı biyolojik etkenlerin tümünün oluşturduğu tehlike dikkate alınarak yapılmalıdır.     Biyolojik etkenlere maruz kalanlar. çalışanla ilgili bir aşılama belgesi düzenlenmelidir.Maruziyetin sona ermesinden sonra yapılacak herhangi bir sağlık gözetimi ile ilgili olarak çalışanlara gerekli bilgiler ve öneriler verilmelidir. Aşılama bedeli çalışana yüklenmemelidir. konu ile ilgili daha ileri testler yapılmasına karar verilmelidir. maruz kaldıkları veya kalmış olabilecekleri biyolojik etkene karşı henüz bağışıklığı olmayan çalışanlar için etkili aşılar hazır bulundurulmalıdır. 70 . Aşılama. özel koruma önlemleri alınması gereken kişileri tanımlamalıdır. her bir çalışan için alınması gerekli koruyucu ve önleyici tedbirler ile ilgili olarak önerilerde bulunmalıdır. iş hekimliğinde ulaşılabilen son bilgiler ışığında. Sağlık gözetimi yapılırken. aşılanmanın ve aşılanmamanın sakıncaları ve yararları hakkında bilgilendirilmelidir. Buna göre. İşveren. işyeri hekimi veya çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi. kullanım koşullarında çalışanların sağlığı için tehlikeli olmayan veya daha az tehlikeli olan biyolojik etkenleri kullanmalıdır (ikame-yerine koyma). Tüm çalışanlar. sağlık gözetiminden geçmesini sağlamalıdır. alerjik veya toksik etkilerle ilgili bilgiler. etkene karşı etkili bir aşı varsa aşılanmalıdır. çalışmalara başlamadan önce ve düzenli aralıklarla. Çalışanların Sağlık Gözetimi İçin Uygulamaya Yönelik Öneriler Biyolojik etkene maruz kalan çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi yada işyeri hekimi her bir çalışanın durumunu ve etkilenme koşullarını bilmelidir. Çalışanın mesleki ve tıbbi öyküsü ile ilgili kayıt tutulmalı. Bir çalışanınetkilenime bağlı olduğundan kuşkulanılan bir enfeksiyona ve/veya hastalığa yakalandığı saptandığında.Birden fazla grupta yer alan biyolojik etkenlere maruziyetin söz konusu olduğu işlerde RD. Çalışanların yaptıkları işlerinin sonucu olarak ortaya çıkabilecek hastalıklarla. Çalışanların sağlık gözetimi iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun olarak yürütülmelidir. Yetkili makamların. Gerektiğinde. erken ve geri döndürülebilir etkilerin saptanması gibi biyolojik izlem yapılmalıdır. İşverenler. Biyolojik Etkenlerle Yapılan Çalışmalarda Sağlık Gözetimi İşveren her çalışanın. İstendiğinde yetkililere gösterilmek üzere. İşyeri hekimi veya çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi. düzenli aralıklarla ve çalışanların biyolojik etkenlere maruziyet koşullarını etkileyebilecek herhangi bir değişiklik olduğunda yenilenir. çalışanların sağlığını korumak için biyolojik etkenlerin denetim altına alınması hakkındaki önerileri. her çalışan için.Bu durumda maruziyet riski yeniden değerlendirilmelidir. RD yapılırken. ilgili mevzuat ve uygulamalara uygun yürütülmelidir. çalışanın kişisel sağlık durumu değerlendirilmelidir. aşı bulundurduklarında Koruyucu Aşı Uygulama Kılavuzu’ndan yararlanmalıdır.

etkilenmenin son bulmasından sonra en az 10 yıl süre ile saklanmalıdır. uygun bir şekilde tutup. Biyolojik risk işareti ile birlikte ilgili diğer uyarı işaretleri de kullanılmalıdır. bu liste. maruziyet sona erdikten sonra en az 20 yıl saklamak zorundadır. kazalar ve olaylarla ilgili kayıtları.  Tedaviye rağmen uzun süreler sonra nükseden hastalıklara yol açan enfeksiyonlara neden olan. kullanılan biyolojik etkenlerin saklandıkları ortam dışında bulunup bulunmadığının belirlenmesi için ölçümler yapılmalıdır.  Hastalığın gelişmesinden önce uzun kuluçka dönemi olan enfeksiyonlara neden olan. Öncelikle toplu koruma önlemleri alınmalı ve/veya maruziyetin başka yollarla önlenemediği durumlarda kişisel korunma yöntemleri uygulanmalıdır. Grup 3 ve/veya Grup 4 biyolojik etkenlere maruz kalan çalışanların listesini. yıllar sonra hastalığın ortaya çıkmasına kadar saptanamayan enfeksiyonlara neden olan. yapılan işin türünü. Hijyen önlemleri.  Eldeki bilgi ve verilere göre. olabildiğince az sayıda tutulmalıdır. Biyolojik etkenlere. biyolojik etkenlerin çalışma yerlerinden kontrol dışı dışarıya taşınması veya sızmasının önlenmesi veya azaltılmasını sağlayacak şekilde uygulanmalıdır. 71 . Çalışma prosesleri ve teknik kontrol önlemleri. bilinen son maruziyetten sonra en az 40 yıl boyunca saklanır.Sağlık gözetiminin yapıldığı durumlarda. depolanması ve işyerinden uzaklaştırılması (güvenli ve özel kapların kullanılması da dahil) uygun yöntemlerle yapılmalıdır. Ayrıca. Atıkların. mümkünse hangi biyolojik etkene maruz kaldıklarını ve maruziyetler. Bunun teknik olarak mümkün olmadığı durumlarda. mesleki maruziyet sonucu meydana gelen her hastalık veya ölüm ÇSGB’na bildirilir.  Kalıcı veya gizli enfeksiyona neden olduğu bilinen.         Etkilenen veya etki altında kalabilecek çalışan sayısı. kişisel tıbbi kayıtlar. Yapılan RD sonucunda. Gerekiyorsa ve teknik olarak olanak varsa. çalışanların maruziyet düzeyinin en aza indirilmesi için. biyolojik etkenlerin ortama yayılmasını önleyecek veya ortamda en az düzeyde bulunmasını sağlayacak şekilde düzenlenmelidir. çalışanların sağlık ve güvenliği için risk olduğu ortaya çıkarsa.  Uzun süreli ciddi arıza bırakabilen enfeksiyonlara sebep olan biyolojik etkenlere maruziyette. çalışanların etkilenimi önlenmelidir. gerektiğinde uygun işlemlerden geçirildikten sonra çalışanlar tarafından güvenli bir biçimde toplanması. İşverenler. Biyolojik etkenlerin karıştığı kazaların önlenmesine yönelik plan hazırlanmalıdır.

uygun ve yeterli temizlik malzemeleri bulunan yıkanma ve tuvalet olanakları sağlanmalıdır. İç maruziyet izlemesinde. Biyolojik etki izlemesi hücresel düzeyde biyolojik reaksiyonları ölçer (örn. göz yıkama sıvıları ve/veya cilt antiseptikleri de dahil. İşverence. 2) Çalışanların biyolojik etkenlere maruz kaldığı veya kalabileceği işler. metabolitlerinin ya da bunların biyokimyasal veya biyolojik etkilerinin parametrelerinin varlığında çalışanlardan alınan biyolojik materyallerin analizidir. DNA eklentileri ve protein eklentileri) mutajenik maddelerin reaksiyon ürünlerinin ölçümünün kastedildiği anlaşılır. biyolojik etkene maruz çalışanların listesi ile bu konudaki tüm tıbbi kayıtlar ÇSGB’na verilir. Biyolojik etkenlerin işyeri içinde güvenli bir şekilde taşınması için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.. biyolojik materyaldeki tehlikeli maddelerin ve metabolitlerinin düzeylerinin ölçülür. -Koruyucu elbiseler de dâhil. Biyolojik risk etkenleri ile ilgili olarak bu konuda hazırlanan Yönetmelik ve eklerinden yararlanılmalıdır32. Bozuk koruyucu donanımlar. 4) İşyerinde sağlık ve güvenlikten sorumlu kişilerin adı. kirlenmiş bu elbiselerin ve koruyucu donanımın dekontaminasyonu ve temizliği sağlanmalı. gerektiğinde imha edilmelidir. 72 .. belirlenmiş bir yerde uygun olarak saklanmalıdır. Biyolojik risk etkenleriyle yapılan çalışmalarda işverenler ÇSGB’na şu bilgileri vermekle yükümlüdür: -RD sonuçları çalışanların sağlık ve güvenliği yönünden risk bulunduğunu ortaya koyuyorsa. analiz sonuçlarını eşik düzeyleri ile karşılaştırmak ve maruziyeti azaltmada uygun önlemleri önermektir. istenmesi halinde. soyadı. -Çalışanlar için gerekli koruyucu donanımlar. Amaç çalışanların iç maruziyetini ölçmek. 6. İzlenen etkilerinin kendisinin organizma için olumsuz sonuçları olması gerekmez. kullanımından önce onarılmalı veya değiştirilmelidir. -Tüm çalışanların. çalışma alanından ayrılmadan önce çıkarılmalı ve diğer giysilerden ayrı bir yerde saklanmalıdır. III. sitogenetik ve sitotoksik etkiler). -İnsan ve hayvan kaynaklı örneklerin alınması. Biyokimyasal etki izlemesinde genellikle protein ve DNA gibi makromoleküllere kovalan olarak bağlanan (örn. Her kullanımdan sonra ve kullanımdan önce kontrol edilip temizlenmelidir. 5) Çalışma şekli ve yöntemleri de dahil olmak üzere alınan koruyucu ve önleyici önlemler. işlem yapılması ve incelenmesi yöntemleri belirlenmelidir. -Çalışanlara uygun koruyucu giysi veya diğer uygun özel giysi sağlanmalıdır. Grup 3 veya Grup 4 de yer alan biyolojik etkenlere maruziyetten çalışanların korunması için acil eylem planı. biyolojik etkenlerle kirlenmiş olabilecek iş elbiseleri ve koruyucu donanım. Biyolojik izlem tehlikeli maddelerin. 1) RD'nin sonuçları. -İşletmenin faaliyeti sona erdiğinde. mutasyonlar. İç maruziyeti izleme ve biyolojik ile biyokimyasal etkiyi izleme. 3) Maruz kalan çalışan sayısı. İki çeşit biyolojik izlem yapılır. biyolojik etkenin ortama yayılmasına ve insanda ciddi enfeksiyona ve/veya hastalığa sebep olabilecek herhangi bir kaza veya olayı derhal ÇSGB ve Sağlık Bakanlığı’na bildirir. 6) Fiziksel engellerin ortadan kalkmasından kaynaklanabilen. 2. -Çalışanlara. -İşveren. unvanı ve bu konudaki yeterliliği. Biyolojik İzlem Biyolojik izlem’in tanımı. biyolojik etkenlerin bulaşma riski bulunan çalışma alanlarında yiyip içmeleri engellenmelidir.

çevresel izleme. Bu analizler duyarlı ve güvenilir (standart) analitik yöntemlerle gerçekleştirilir. aromatik bir hidrokarbon olan toluenin işyeri ortamında TLV-TWA olarak tayini. Ancak çevresel izleme yanında maruz kalınan internal dozun incelenmesi (biyolojik izleme) maruziyetin daha iyi bir göstergesi olarak kabul edilir. kişisel maruziyet değerlendirmesinin yöntemi olarak önerilmeden önce toksikokinetik ve toksik kimyasalların metabolizmaları ile ilgili yeterli bilgi edinilmelidir. “Sağlık risklerinin değerlendirilmesi amacıyla. -Tehlikeli maddelerin metabolizmasında kişisel farklılıklar. Biyolojik izlem çalışma koşullarının değerlendirilmesi için bir araçtır. maruz kalan kişilerin kanlarında toluen. doku. Analizde kullanılan yöntemlerin her kimyasal maddeyi tanımlayacak spesifiklikte olması gerekir. tehlikeli maddeleri tanımlamak amacı ile çevresel izlenmeleri yapılır. Bu amaçla da maruz kalınan kimyasal madde veya karışımlarının kan. deri yoluyla veya yutma aracılığıyla alınan tehlikeli maddelerin miktarları. kişisel maruziyetin ise biyolojik parametrelere göre biyolojik sıvılarda analizi ise "biyolojik izleme" olarak ifade edilir. Biyolojik izlem’in kullanımı ve amacı. sağlıklarını olumsuz etkileme riski olan maddelere maruziyetini en ufak bir sağlık sorununa ya da toksik etkiye neden olmayacak sınırlarda tutmaktır. 73 . -Çalışanlar tarafından inhalasyon. solunan hava ya da bunların kombinasyonundaki madde ya da metabolitlerinin ölçülmesi ve değerlendirilmesine biyolojik izleme” denir. dışkı. Bu nedenle işyeri ortamından numuneler alınarak maruziyetin değerlendirilmesi gerekir. çalışanların. -İş yerinde koruyucu önlemlerin etkinliği ve böylece sağlık risklerinin değerlendirilmesi. saç gibi biyolojik materyalde kendileri ve/veya metabolitlerinin niteliksel veya niceliksel analizleri yapılır. -Tehlikeli maddelerin kullanımında kişisel hijyen. Bir başka tanımla. Biyolojik izlem gerekip gerekmediğini iş yeri hekimi tespit eder ve işverene haber verir. idrarlarında metabolitleri olanhippurik asit ve o-krezol tayini "biyolojik izlemeye" örnektir. Örneğin. mesleki tıbbi korunmanın bir parçası olarak mesleki tıbbi muayene ile bağlantılı kullanılır. Biyolojik izlem gereksinimi yasal düzenlemeler veya iş yeri koşullarının bir sonucu olabilen özel koşullar ya da bir maddenin kendine has özellikleri tarafından belirlenir. Biyolojik izleme. Biyolojik izlem şunların ölçümünü mümkün kılar. Çalışanın etkilenme derecesinin değerlendirilmesi için ortam ölçümleriyle birlikte kullanılacak biyolojik izleme ölçümlerinin geliştirilmesi önem kazanmıştır. İş ortamında iyi endüstriyel hijyenik koşulların sağlanması için çalışanların maruz kaldığı zararlı miktarda. Ayrıca kompleks yapıdaki biyolojik materyalde ise çok düşük miktarda bulunduklarından dolayı bu yöntemlerin duyarlıkları yüksek ve yeterli derecede tekrarlanabilir olmalıdır. salgı. idrar.İş sağlığının hedeflerinden biri de. Endüstride kimyasal maddeye maruziyetin belirli standartlara göre analizi ve yorumlanması "çevresel izleme". -Tehlikeli bir maddeye maruziyetin spesifik biyokimyasal ve biyolojik etkileri.

. Bu nedenle asıl etki olan sağlık etkisinin takibi için. .Havadaki konsantrasyonlar genellikle zaman ve yer ile değişkenlik gösterebilir. Maruziyet durumunun izlenmesi.Parçacık büyüklüğü ve aerodinamik özellikleri. Çünkü önemli olan absorbe edilen kimyasalın miktarıdır. bazı durumlarda ortam ölçümlerine göre biyolojik izlem daha avantajlıdır. Ek-11 Sanayide Kullanılan Kimyasallardan Etkilenmenin Biyolojik İzlemi İçin Önerilen Yöntemler).Kişisel alışkanlıklar. . Kimyasal maddelerin kan veya idrara metabolitlerinin aranması daha çok akut toksik etki oluşturan kimyasal maddeler için geçerlidir. Bu ifadeden ortam havasını ölçmenin gereksiz olduğu sonucu çıkarılmamalıdır. Oysa ortam havasında izin verilen limitlerin altında bile olsa KKD kullanmayan bir işçi zaman zaman yüksek dozlarda maruz kaldığından toksik sınırlarda etkilenmiş olacaktır ve kan ve idrarda etkilenilen maddenin metabolitleri saptanabilir. . . kimyasalın vücuttaki miktarının saptanması kimyasal maddenin vücuttaki değişimine bağlıdır. -Farklı zaman noktalarında kimyasalların konsantrasyonundaki değişiklik.Kimyasalın çözünebilirlik özellikleri. ne kadar sürede elimine edildiği de önemlidir. Etkeni kaynağında yok etmek buna ek olarak ortamdaki yoğunluğu azaltmaya çalışmak temel ilkelerden biridir. Yani ortam havasında konsantrasyonu çok yüksek olan bir madde kanda veya idrarda bulunmayabilir. Düşük dozda kronik etkilenilen bir maddenin vücutta metabolize olamıyor/atılamıyorsa maruziyet izlenmesi mutlaka gerekli ve anlamlıdır. Bu nedenle çevresel ölçümlerle biyolojik izlemlerin birlikte yapılması gerekmektedir.Kimyasalların vücuda toplanması.). . Bu nedenle bazı maddelerin kan konsantrasyonu önemli iken bir başkasının idrar konsantrasyonu bir başkasının hedef doku ve organdaki yaptığı patolojik değişiklikler önemlidir (bkz. Örneğin uygun ve etkili bir KKD kullanan bir çalışanın çalıştığı ortamdaki ölçümler ne olursa olsun sağlık etkisinden korunmuş olacaktır. Maddenin vücutta nerede biriktiği. sindirim vb. 74 . . . Emilim oranı yüksek bir madde kanda yüksek konsantrasyonlara ulaşabilir ama karaciğerden ilk geçişte metabolize oluyorsa rutin maruziyet izleminde anlamı olmayabilir.İşyeri dışındaki etkilenmeler.Biyolojik izleme kanser gibi düşük dozlarda uzun süre / kronik etkilenim sonucu ortaya çıkan hastalıklar için genellikle yetersiz kalmaktadır. Bir kimyasalın havadaki yoğunluğu vücuda giren/alınan/emilen miktarla ilişkili olmayabilir. .Koruyucu donanımlar ve etkinlikleri.Solunum hacimleri (iş yük-iş enerji istemleri). Oysa aşağıda sayılan birçok faktör kimyasalların vücuda alınmasını etkilemektedir: -Farklı yerlerde kimyasalların konsantrasyonundaki değişiklik.Çeşitli emilim yolu seçenekleri (deri.

genellikle bir dereceye kadar ocak alanında işlenir. Çıkarılan cevherler. Bunun için öncelikle bu iş koluna özel tehlike kaynaklarına göz atmakta yarar vardır. Metal madenciliğindeki iş sağlığı tehlikelerinin çoğu bu metalurjik süreçlerle ilişkilidir. Madencilik pek çok farklı işin yapıldığı bir alandır. tetanos.3. Gürültüye bağlı kronik işitme kaybı riski. yüzey veya yeraltı madenciliği gibi sınıflandırmalar yapılmıştır. Bu oran da. Madencilikle ilgili geleneksel olarak. Farklı maden tiplerinde. Her bireyin tehlikelere karşı verdiği tepki farklıdır. yükleme ve taşıma gibi işlemlerden kaynaklanan gürültüye maruz kalırlar. Aynı zamanda bazı kişiler çalışma ortamının dışında da gürültü. kokleanın kümülatif gürültü maruziyetine bağlıdır. Maruziyet çalışma ortamının dışındaki faktörler nedeniyle artabilir. rahatsız edici. Metal madenciliği de çıkarılan cevherin cinsine göre sınıflandırılır. Gürültü maruziyeti.III. Bu şekilde en duyarlı bireylerin bile korunacağından emin olunabilir. Madenler genellikle dar ve kapalı alanlardır. örneğin titreşimli el aletlerini kullanan bazı insanlarda vibrasyonun neden olduğu Beyaz Parmak sendromu semptomlarının çok azı görülürken başkalarında bu hastalık hızla kendini gösterebilir. kesme. Çalışanlar her türlü alet ve makineden. mantar enfeksiyonları Madenci nistagmusu Psikososyal sorunlar Gürültüye bağlı işitme kaybı Gürültü Gürültü. istenmeyen seslere denir. Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi Genel işe giriş muayenesinin ardından maden iş koluna özgü sağlık tehlikeleri göz önüne alınarak ek ve tamamlayıcı muayeneler muayene protokolüne katılmalıdır. İşyerindeki potansiyel tehlikelerin düzeylerini saptamak ve kabul edilebilir bir düzeye indirmek önemlidir. işitme 75 . leptospiroz. darbe gürültüsü ve yıllar içerisindeki maruziyet süresi dâhilinde günlük gürültü maruziyeti düzeyine göre belirlenir. farklı çalışma yöntemlerinde ve farklı bölgelerdeki madenlerde çalışanların maruz kaldığı olası tehlikeler de farklı farklıdır. Madencilikte en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı Kas iskelet sistemi hastalıkları Titreşime bağlı beyaz parmak hastalığı Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları Epikondilit Bursit Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki astım Mesleki deri hastalıkları Sıcak stresi Mesleki kanser Biyolojik risk etkenleri. metal veya kömür madenciliği. örneğin bazı genetik rahatsızlıklarda da benzer semptomlar görülebilir. delme.1. toz ya da tehlikeli maddelere maruz kalırlar. zararlı veya işitme duyusunu kötü etkileyen.

genel sanayi alanlarının aksine. Yeraltında yapılan patlatma. Bunların yanı sıra yardımcı donanımlar da gürültülüdür.kaybı riskinin yanı sıra. Araçlarda gürültü. Bu işlemler sırasında kullanılan pnömatik darbeli matkap ve martopikörler bugün hala madencilikte gürültü açısından en önemli tehlikeyi kaynaklarıdır. Madenciliğin mekanize hale gelmesiyle başlayan ilk işlemlerden biri kayaç delme işidir. Bakımları düzenli yapıldığı sürece bantlı konveyör sistemlerinde. Buna ek olarak. 90 dB (A) ve üzeri düzeylerde hasar riski kayda değer oranda artar. Bu gürültü araçlardan ya da zincirli konveyör sistemlerden gelebilir. gürültü düzeyleri değişiklik göstermektedir. taşıma araçları ve egzoz aksamlarıdır. günlük 85 ila 89 dB (A) gürültü düzeyinde maruziyet yalnızca uzun süreli etkilenme sonucunda işitme kaybına neden olurken. ister taş ocaklarında kullanılan kesme ve sondaj makineleri olsun. gürültü kaynağı yardımcı donanımlardandır. mekanize madenlerde maden çıkarmada kullanılan ekipman. madencilik faaliyetleri durağan değildir ve yalnızca belirli bir yerde gerçekleşmez. Gürültüye bağlı işitme hasarı akut (ani gürültüden kaynaklanır. Günlük 80 dB (A) ve üzeri düzeylerde gürültüden etkilenme sonucu işitme kaybı meydana gelebilir. Taşıma sistemleri de gürültü yaratmaktadır. aşırı gürültü olmaz. açıklıklar ve duvarın pürüzlülüğünden kaynaklanan sürtünme nedeniyle yerüstünde yapılan patlatmadan farklıdır. örneğin çarpışma veya patlama) veya kronik (uzun süre gürültüye maruz kalma) olarak gelişebilir. İç kulakta oluşan bir fonksiyon bozukluğudur. Öte yandan. odyometrik olarak saptanabilen ve genellikle 1 kHz’nin üzerindeki frekanslarda gelişen işitsel keskinlik kaybını (işitme tüy hücrelerinde oluşan hasarı) ifade eder. Öte yandan ocakta kullanılan dizel lokomotifler ile yer altı insan taşımasında kullanılan araçlarda bunlara ek olarak tekerlek-ray ikilisinin oluşturduğu darbe gürültüsü ve yapısal titreşim vardır. matkaplar ve taşlayıcılar yüksek düzeyde gürültüye neden olmaktadır. matkap gövdesini mekanik vibrasyonu ve egzozundan gelen darbeli gürültüden kaynaklanmaktadır. iletişime engel olarak. GBİK. sinirlilik ve yorgunluğu artırarak iş kazası riskinde artışa neden olabilir. 76 . İster kömür madenlerinde kullanılan sürekli yüzey kazıcı veya uzunayak kesici yükleyiciler olsun. Donanımlar ya üretimde ve galerilerin bakımının yapıldığı durumlarda olduğu gibi elle kullanılabilir ya da taş ocaklarında kesici tel yerleştirmek için sondajda ya da yer altı madenlerinde tavan saplama yerleştirmek için kullanıldığı gibi devingendir (müteharriktir). Bazı madenlerde hazırlık çalışmaları için makineye bağlı darbeli matkaplar da kullanılabilmektedir. madenin geometrisi. Doğal taş madenlerinde testereler. akım kaynağı ve nakil (donanım) sistemi ile kesici kısımların darbe gürültüsü nedeniyle çalışırken devamlı gürültü meydana gelir. dizelle çalışan yükleyiciler ve taşınan malzemelerden ya da insan taşıyan kaldırma araçlarından kaynaklanır. tahrik kısımları dışında. Madenlerin havalandırması için kullanılan gereçler(gürültünün aerodinamik akışın ortaya çıkardığı enerji ve yapısal rezonanstan kaynaklandığı emici ve üfleyici aspiratörler). Asıl gürültü kaynakları motorlar. Bu gürültü matkap ucunun etkisi. Diğer darbeli maruziyetlerle birlikte maden işçileri üzerindeki kümülatif etkisi çok belirli değildir. Bu nedenle.

Gürültü maruziyetinin sağlık üzerindeki diğer etkileri arasında yüksek tansiyon. örneğin pnömatik darbeli matkaplar için uzaktan kumanda sistemiyle makineyi ve makineyi kullanan çalışanı birbirinden ayırmak-uzaklaştırmak mümkün olmuştur. işverenin uygun kulak koruyucuları (KKD) ve bunların kullanımına yönelik talimatları ve gerekli eğitimleri vererek. maruziyet altındaki çalışanların güvenli (gürültüsüz) bir şekilde çalışabilmelerini sağlaması gerekmektedir. Bazı değişikliklerin arasında hem yeni teknoloji kullanımı hem de farklı çalışma yöntemleri vardır. Özellikle titreşim yayan donanımlarda eskimiş parçaların değiştirilmesi ve bakım programının iyi uygulanması da gürültüyü büyük oranda azaltabilir. kulak koruyucuların koruma düzeyi gürültü maruziyetine göre ayarlanmalıdır. GBİK olarak darbe gürültüsünden etkilenen bireylerin yaklaşık %50’sinde görülür. Özellikle tehlikelere karşı uyarılara yönelik iletişimin sağlanması gereken yerlerde. Bunun yanı sıra KKD seçimi yapılırken diğer tehlikelerin ortaya çıkıp çıkmadığına da önem gösterilmelidir. Kirli ortamlarda 77 . Kulak çınlaması. Gürültünün bu önlemlerle kontrol altına alınamadığı durumlarda. Modifiye edilmiş tasarım örnekleri konveyör sistemlerindeki etki noktalarını ortadan kaldıracak ya da azaltacaktır. Önlem Gürültüyü ortadan kaldırmaya yönelik pek çok yöntem geliştirilmiştir. Üst düzey yönetimin bu faktörler konusunda bilgi sahibi olması ve “sessiz” donanım satın alma ilkesini benimsemesi gerekmektedir. iskemik kalp rahatsızlıkları. Bu nedenle bir ortamda ne kadar gürültü olduğu belirlenmeli ve kulak koruyucunun buna uygun frekansta olması sağlanmalıdır. Yeni matkap ve martopikör modellerinin pek çoğu eski modellerle karşılaştırıldığında güçlerine göre daha az gürültü çıkarmaktadırlar.Madencilikte yerüstü kuruluşlarında donanımlardan kaynaklanan gürültü düzeyleri Yerüstü kuruluşları / donanım Kesme makineleri Lokomotifler (elektrikli) Kasalı kamyon Yükleyiciler Uzunayak kesici yükleyici Zincirli konveyörler Sürekli yüzey kazıcı Yükleyici-damper Aspiratörler Pnömatik darbeli aletler Aralık (dB(A)) 83–93 85–95 90–100 95–100 96–101 97–100 97–103 97–102 90–110 114–120 Ortalama (dB(A)) 88 90 95 98 99 99 100 100 100 117 Belirtiler ve Bulgular Gürültüye maruziyetin etkileri kulak çınlaması ve sağırlığa kadar ilerleyebilen işitme kaybıdır. sinirlilik ve uyku bozukluğu yer almaktadır. nakliye bantlarının ayarının yapılması ve bozuk egzoz parçalarının değiştirilmesi gibi olası gürültü kaynaklarına dikkat gösterilmesi önemlidir. Bu şekilde de gürültülü güç kaynağı ya da dişlilerin kapatılmasıyla azaltılabilecektir. İşitme kaybı geri dönüşümsüzdür. Yeni aspiratör modellerine gürültüyü azaltan susturucular takılabilir. Makineler için geliştirilmiş yalıtım malzemeleri ya da sessiz tahrik dişlileri gibi yeni geliştirilen malzeme ve teknolojiler bulunmaktadır. Bakım yapılmasının ardından koruma ve kapakların yerine konması ve zangırdamayı önlemek için bağlantı noktalarının sıkıştırılması.

Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir (daha ayrıntılı bilgi için bkz. kazıyıcılar ve kepçeler gibi mobil araçların kullanımı tüm vücut titreşim maruziyetine neden olur. titreşim maruziyetinin özelliğine. taşlama makineleri ve kesici diskler. kişinin geçmişi ve alışkanlıkları gibi başka birkaç etkene daha bağlıdır. Yontma çekiçleri. bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi). Beyaz parmak hastalığı. döner aletler. Uzun süre aynı pozisyonda çalışmak aşırı yorgunluğa neden olur. kulak enfeksiyonuna neden olabileceğinden uygun bir seçenek olmayabilir. Bu nedenle başta bel ağrısı olmak üzere madencilerde kas iskelet sistemi rahatsızlıkları yaygın olarak görülür. iş göremezliğe yol açan ağrılı bir rahatsızlıktır. damarlarda. Havalı kompresörler gibi delici araçların kullanımı da el-kol titreşimine bağlı beyaz parmak sendromlarına neden olabilir. ya da Günde yaklaşık bir saatten uzun süre bazı döner ve diğer hareketli makineleri kullanan bir çalışan ciddi risk altındadır. Üretim makinelerinde olduğu gibi bakım onarım işlerini yapan işçiler de titreşimli aletlere maruz kalmaktadırlar. havalı delici tabancalar ve taşlama makineleri kullanılması sonucu ortaya çıkar. Tüm vücut titreşimi ise özellikle bel omurlarında ve disklerinde hasarlara neden olabilir ya da var olan sorunları artırabilir.kulak içi koruyucular. sinirlerde.       Kaya kırıcılar. kamyonlar. Kumlama. Çünkü bu işçiler titreşim maruziyeti hakkındaki ilgili yönetmeliklerde belirlenmiş maruziyet eylem sınırının muhtemelen üzerinde bir değerde tehlikeye maruz kalmaktadırlar. Hastalığın şiddeti. Freze makineleri veya zımba tabancaları. Portatif testereler. yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu diye bilinen bir rahatsızlığın bir bölümünü oluşturur. Madencilikte elle taşıma. Bu makine ve araç gereçlerin arasında aşağıdakiler bulunur: Düzenli olarak   Günde yaklaşık 15 dakikanın üzerinde bir süre boyunca darbe etkili ekipman kullanan. uygunsuz duruş yaygındır ve kas-iskelet hasarlarına neden olabilir. kas ve eklemlerde oluşan. 78 . Ellerin titreşim yayan donanımlardan etkilenmesi sonucunda oluşan tekrar eden bir rahatsızlıktır. Madencilikte beyaz parmak hastalığı genellikle elle kullanılan martopikörler. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak sendromu Yükleme birimleri. Kas iskelet sistemi rahatsızlıkları Ergonomik sorunlar Tekrarlayan hareketlerin ve el emeğinin yoğun olduğu işlerde kas iskelet sisteminde hasarlanma riski yüksektir. poker ve kompaktörler. çalışma yöntemine. büyük ve ağır nesneleri kaldırma işleri. uzun süreli tekrarlayan çalışma hareketleri. Beyaz parmak hastalığı. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. Darbeli matkaplar.

örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller.  Bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. Çalışanın etkilenme süresi olabildiğince kısa tutulmalıdır. Bir sonraki evrede parmak uçlarından biri geçici olarak beyazlaşacaktır ve ağrımaya başlayabilir. Yüzey alanı.Titreşimin el üzerindeki etkisini belirleyen faktörler Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Her bir iş günü içindeki maruziyet süresi İşte titreşim maruziyetinin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Biyodinamik Faktörler Tutma gücü–çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı.  Araç gereç aparatlarının doğru seçilmesi de titreşim maruziyeti üzerinde etkili olabilir. yapılan değişiklik daima izlenmelidir. Bu tür araç-gereç sapları titreşim kaynağından. Sonraları parmak uçları daha sık beyazlayacaktır. 79 . diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. ancak. ß-adrenerjik reseptör blokörleri. Eşmerkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir. Bu durumda donanımlar her zaman yapılacak işe uygun ve yeterli performansı gösterecek düzeyde olmalıdır. sayıları gittikçe artan ve günün herhangi bir saatinde ortaya çıkan ağrı nöbetleri geçirir. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet. vida benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir. Birkaç parmak beyazladığında. Tutma yerleri teknolojik bakımdan yenilenmiş ise. düğme iliklemek. Belirtiler ve Bulgular Beyaz parmak hastalığı nöbetlerini tetikleyen faktörler genellikle soğuk havalar veya soğuk nesnelerle temastır. başparmağınızın etkilenme olasılığı azdır. Hastalar. üretici bilgilerinin takibinin yapılması hayati önem taşımaktadır. Hastalığın ilk evresinde genel olarak parmaklarda hissizlik ve karıncalanma görülür. bu hastalık büyük olasılıkla geri döndürülemez bir aşamaya gelmiştir. daha düşük düzeyde titreşim yayan başka bir alternatifle değiştirildiğinde.) kullanımı. El ve kolların vücuda göre konumu. iğne iplik kullanmak ve çivi. bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir. toplar otomatik olarak karşı denge kurmak üzere belirli bir yerde toplanır. ayakkabı. Hastalar parmaklarında dokunma duyusunu kalıcı olarak yitirebilir. özellikle donma dinlenme süreleri dâhil koruyucu uygulamalar ve donanımlar. dekuplaj mekanizması yaylı.Hastanın öyküsünde parmaklarda ve ellerde oluşmuş yaralanmalar. Titreşim ayrıca titreşimi önleyici kollar kullanılarak da azaltılabilir. Bir dengesizlik meydana geldiğinde. bu hastalar için bozuk para tutmak. El aletleri ile çalışılan malzemenin sertliği. Sonunda. bir parça dengesizliği giderir. Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç-gerece karşılık sert malzemeler Bireysel Faktörler Operatör’ ün aleti kontrolü Makine çalışma oranı Beceri ve verimlilik Bireyin titreşime duyarlılığı Sigara. Önlem  Var olan çalışma yöntemleri. Bu durum dönel şaftta yer alan bir konteyner içinde düzenlenen gevşek çelik toplarla elde edilir. Parmaklarda veya ellerde önceden var olan hastalık veya yaralanma Eldiven. bleomisin vb.  El-kol vibrasyonunu azaltmak için bir başka yöntem titreşimi azaltan tamponlu tutacakların kullanılmasıdır. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde olabilir. Son evrede ise nekroza bağlı “siyah parmak hastalığı” ve amputasyon gelişebilir. uyuşturucu ve bazı ilaçların (ergo türevleri. Bu durum çoğu zaman makine kullanıldıktan sonra dahi devam eder. metiserjit. Makinenin üreticisine bağlı olarak. yani makineden mümkün olduğunca ayrılır. çalışma.

İnşaat mühendislerinin kullanımı için mevcut uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri vardır. Bilenmiş kesme parçaları körelmiş parçalardan daha verimli çalışır ve bu nedenle de üretim birimi başına etkilenmeyi azaltır. bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir. işaret parmağı. İşleri çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırmak. Önlem      80 Tekrarlayan baskılardan kaçınmak. Örneğin. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilir. El bilek ateli. Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması. Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar genellikle geceleri ortaya çıkar. Tüm vücut titreşiminde ise. Karpal tünel sendromu (KTS) KTS.). KTS.   Körelmiş testere bıçağı zamanı geldiğinde değiştirilmeli ya da bilenmelidir. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. eldiven kullanmak aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyecektir. Uygun şekilde molalar vermek. tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir. Sıkı kavrama. Çalışan el kol titreşiminin olduğu işte çalışacaksa veya çalışıyorsa işe giriş ve periyodik muayenelerde. tendinit vb. araç ve gereçlerin sapları ile işler çalışanın çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir). bu nedenle sadece titreşim emen eldivenler kullanmak yeterli bir kontrol önlemi olarak değerlendirilmemelidir. tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya çıkar. titreşime bağlı etkilenme de azaltılır. Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa. Bu nedenle çalışanla titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir. Fizyopatolojisinde. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:      Tekrarlayan el hareketleri. . kas iskelet sistemi hastalıkları göz önüne alınarak bunlara yönelik incelemeler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır. bel bölgesine ait muayeneler ek ve tamamlayıcı muayenelere katılmalıdır. Avuç içinde mekanik stres. orta parmak ve yüzük parmağının radial yarısında (3. Uyuşmalar. Eldivenlerin hastalığa yakalanma riskini azalttığına dair bir kanıt yoktur. Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar. uygulanan kuvveti azaltmak ve kavrayışı gevşetmek. etkilenme kümülatif olabilir (Bu Rehberin son bölümünde KTS’nin teşhisinde yararlı olabilecek testler verilmiştir. Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak. El kol vibrasyonu. özellikle bel bölgesi omurları ve disklerindeki zedelenmeler göz önüne alınarak. Karpal tünel sendromu. Titreşim önleyici eldivenler yüksek frekanslı titreşimin etkisini azaltabilir.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır. aynı zamanda elleri sıcak tutarak semptomları da iyileştirir. Ergonomik açıdan doğru donanım kullanmak (iş tezgâhları. Ancak.

Elleri sıcak tutmak–rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak.

Bel rahatsızlıkları
Bel rahatsızlıkları sık rastlanan mesleki yakınmalar arasındadır. Bu rahatsızlıklara her tür işte rastlanır. Her bir bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir, fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:          Elle yapılan ağır işler ve özellikle ağır ve rahatsızlık veren yüklerin kaldırılması, Yeraltı madenleri gibi farklı yerlerde elle yük taşıma, Martopikör kullanmak gibi tekrarlayan işler, Uzun mesafelerde araç kullanma ya da özellikle koltukların uygun duruma getiril(e)mediği ya da yeterince yatırıl(a)madığı durumlarda tümsekli yollarda araç kullanma, Alçalmak, eğilmek veya çömelmek (örneğin dik durmaya yetecek alan sınırlı olduğunda kötü pozisyonlarda çalışmak), Aşırı güç gerektiren yükleri itmek, çekmek veya sürüklemek, Normal beceri ve sınırlar aşılarak ve fazlasıyla yorgunken çalışmak, Sıcaklık ya da nem açısından olumsuz koşullarda çalışma, Germe, döndürme ve uzanma.

Yeraltı madenciliğinde, genellikle çalışanlar sıklıkla ciddi bir şekilde eğilmelerini ve dönmelerini gerektiren garip çalışma pozisyonlarını zorunlu kılan ve başka yerde benzeri olmayan çevresel kısıtlamalarla karşı karşıya kalırlar. Ne var ki, eğilme ve dönem faaliyetleri yerüstü madencilik faaliyetlerinde de karşımıza çıkmaktadır. Sınırlı yer (dikey ya da yatay boyutlarda) maden çalışanlarını uygun olmayan pozisyonlarda çalışmaya itmektedir ve bu da hem fiziksel çalışma kapasitelerini hem de bel üzerine uygulanan baskıyı etkilemektedir. İnsan bedeni bu tarz ortamlarda da çalışmayı sürdürebilir; ancak olağan çalışma durumlardaki kadar iyi bir performans sergileyemez. Aslında, (madencilik ortamında olduğu gibi) normalin dışındaki işler ve çevresel sınırlamalara karşın, işçiler önemli derecede performans gösterebilmektedirler. Yerin kısıtlı olması (dik duracak mekân yetersizliği), çalışanların asimetrik hareketler (eğilme bükülme) yapmaya zorlanmasına neden olmaktadır. Buna ek olarak mekânın yetersizliği, güç kaynaklarının var olmaması, çalışanın kas sistemi üzerindeki baskıyı azaltmak için kullanılabilecek mekanik araçların (vinçler, kaldıraçlar, forkliftler, vs.) da sayısını ve türlerini büyük oranda sınırlamaktadır. Bu noktada mekanik yardım alınmak istendiğinde, genellikle o çalışma ortamına özel olarak üretilmesi gündeme gelecektir ki bu da tipik bir ekipmanın alınmasından daha pahalıya mal olmaktadır. Madencilik çalışmalarından pek çoğu çalışanların diz çökme, eğilme, çömelme ve/veya yere uzanma gibi pek arzu edilmeyen pozisyonlarda çalışmalarını gerektirmektedir. Bu tarz çalışma duruşları yerüstü madenlerinde tamir ya da bakım işlerinden sorumlu personel ve kömür madenlerinde alçak ya da orta yükseklikteki damarlarda çalışan her yeraltı maden çalışanı için sık karşılaşılan durumlardır. Madencilikte en önemli sorunlardan biri de malzeme akışıdır [hem malzeme üretimi hem de araştırılıp bulunması (tedarik) açısından]. Malzeme akışının etkin bir şekilde sağlanması yerüstünde ya da yeraltında olabildiğince az taşıma hareketinin olmasıyla ilişkilendirilir. Sorunlu alanlar arasında aşağıdakiler bulunmaktadır: • Kalabalık çalışma ortamı, • Dağınık girişler ve tedarik alanları, • Düzen ve tertibin kötü olması, • Malzeme akışında gecikmeler ya da gerilemeler, • Malzeme akışında engeller, 81

• • • • • • 

Ağırlığı 25 kg’dan fazla yüklerin el-kol gücüyle kaldırılması, Materyaller için aşırı depolama süreleri, Malzemenin tek tek veya topyekün kaldırılıp taşınması, Uygun noktalarda malzeme kaldırma donanımlarının gereğinden az kullanılması, Depodaki parça ya da malzemelerin alınması için çok fazla zaman gerekmesi, Aynı malzemenin birkaç şekilde tutulması, Raylı taşıma sistemlerinde raydan çıkma.

Hem yerüstü hem de yeraltı çalışmalarında tüm vücut vibrasyonu da bel ağrısına neden olan bir başka faktördür. Madencilik iş kolunda tüm vücut vibrasyonunun, damperli kamyon, dozer, kepçe, kazıcı yükleyici, doldur-taşı-boşalt (DTB) araçları, yol düzleyici, vs. araç koltuklarından aktarılan titreşim gibi pek çok farklı kaynağı olabilir. Bu vibrasyon farklı kırıcı tipleri, titreşimli elek gibi titreşim yayan makinelerin yanında hareket ederken ya da üzerindeyken ya da bazı loder tiplerini kullanırken ayaklardan vücuda geçer. Vücudun farklı kısımlarının doğal bir (rezonans) frekansı vardır. Eğer kaynaktaki titreşim frekansı vücut parçasının rezonans frekansıyla eşleşirse, titreşim etkisi 4 kata kadar artabilir ve ciddi bel ağrısı gibi hasarlara neden olabilir. Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süreli ağrı, günlük faaliyetleri yürütme becerisinin azalması ve malulen emeklilik olabilir. Kişisel yakınmalar arasında günlük ya da sık ağrı ve ağrı kesicilerin kullanımı vardır. Önlem  Yüklerin elle taşınmasından kaçınılması, teknik yardım alınması.

Pek çok durumda, özellikle yerüstü çalışmalarında, atölyelerde, lavvarlarda ve başüstü yüksekliğinin bulunduğu diğer yerlerde malzeme taşıma araçları kullanılabilir. Yeraltı kömür madenleri gibi bazı çalışma ortamlarında malzemelerin taşınması sorununu çözmek için kolayca kullanılabilecek mekanik araçlar bulunmayabilir. Yük taşınmasından kaynaklanan bel ağrısı riskini azaltmanın en iyi yöntemlerinden biri mekanik araçlardan yardım almaktır. Bu araçların uygun ve etkili bir şekilde kullanılmasına özen gösterilmelidir. Bu bağlamda kullanılacak donanımın belirli özellikleri, kullanılacağı ortam ve ekipmanı kullanacak kişilere uygun eğitimin verilmesi gibi konular göz önünde bulundurulmalıdır. Yeni tehlikeler yaratmaktan kaçınılmalıdır. Mekanik yardım alınacak araçlar; basit araçlar, el arabaları ya da tekerlekli krikolar, konveyörler, kaldırma araçları, palet taşıyıcılar ve/veya farklı durumlar için üretilen yüksek özellikli araçlar gibi pek çok şekilde ve tipte olabilir. Bu araçların hepsinin amacı “yükü hafifletmek”, taşımayı ortadan kaldırmak ve/veya malzeme taşımayı daha etkin hale getirmektir. Bu durum verimliliği artırırken yaralanma riskini de azaltmaktadır. Bu tür araçların kullanılması genellikle sözü edilen faktörler üzerinde olumlu etki yaparak geçici ya da kalıcı maluliyet giderlerini azaltmasının yanı sıra, verimliliği de artıracaktır. Göreceli olarak kısa bir zaman dilimi içinde bu araçların maliyetini çıkartmak mümkün olur. Bu aletlerin doğru kullanımına özen gösterilmezse, onları kullanmanın da belirli riskler içerebileceğini akılda tutmak gerekir. Belirli bir yük için kullanılan donanımın yapılan işin kapasitesine uygun olması önemlidir. Ancak, aşırı kapasitesi olan donanım kullanmak da sorun yaratabilir; çünkü donanımı hareket ettirmek için daha fazla güç uygulanması gerekebilir. Kullanılan donanımın taşınan malzemelere, yapılan işlere ve kullanıldığı koşullara uygun bir şekilde dikkatli seçilmesi gerekir. Aynı zamanda erişilebilirlik ve kullanma kolaylığı da başarı sağlanması açısından kilit önem taşımaktadır. İşçiler uzak bir yerdeki mekanik aracı pek arayıp bulmazlar ya da zaman harcatan veya kullanması zor aletleri pek kullanmazlar. Buna ek olarak, bu araç tiplerinin çoğunun düzgün kullanılması için düzenli bir şekilde denetlenmesi ve bakımlarının yapılması gerektiğinin de unutulmaması önemlidir. 82

Mekanik yardım alınacak araçların kullanılacağı ortama da dikkat etmek gerekir. Eğer malzeme taşınmasına yardımcı olsun diye forkliftler veya başka bir mobil donanım kullanılıyorsa, yayalar için yürüyüş yolları oluşturmak ya da taşıma işi sırasında o alanı geçişe kapatmak gerekebilir. Çalışanların yaklaşmasını ya da destekli yüklerin altında durmalarını engellemek amacıyla bariyerler konulmalıdır. Alarmlar ya da uyarı aygıtları çalışıyor olmalı ve/veya donanımların etrafında çalışan kişilerin duyup, görebileceği düzeyde olmalıdır. Ekipmanın bu alanda kolayca manevra yapabilmesi için geçiş yollarında engellerin olmaması gerekmektedir. Eğer belirli alanlarda manevra yapmayı zorlaştıran yer kısıtlamaları varsa, manevra yeteneğini artırmak için dörtlü döner teker ya da tekerlekler kullanılabilir. Son olarak da, bu mekanik aletleri kullanacak çalışanların uygun bir şekilde eğitilmesi gerektiği de göz önünde bulundurulmalıdır. Tüm çalışanların ekipman kullanımına yönelik güvenli çalışma prosedürlerinden ve uygun çalışma yöntemlerinden haberdar olması gerekmektedir. Her ne kadar madencilik sektöründe geleneksel mekanik aletlerin kullanımını zor ya da olanaksız hale getiren benzeri olmayan çalışma ortamları olsa da, bu aletlerin kolay ve etkili bir şekilde kullanılabildiği pek çok yer de vardır. Aşağıda bunun birkaç örneği verilmiştir:  Malzeme kaldırmak için kaldıraç kullanılması. Madenlerin çalışma ortamında önemli oranda başarılı olan tekniklerden biri (hem yer altı madeninde hem de yerüstünde) ağır parça ya da malzemelerin kaldırılmasına yardımcı olmak amacıyla kullanılan standart vinç mekanizmalarıdır. Pek çok madende merkezi yükleme ve boşaltma noktalarında vinçlerin kullanılması, ağır nesnelerin elle kaldırılması sorununu büyük oranda çözmüştür. Kaldırma yastıkları. Çok yönlü araçlardır ve önemli oranda yük kaldırma kapasitesine sahiptir. Diğer kaldırma araçlarına göre daha hafiflerdir ve söndürüldüklerinde taşınması kolaydır. Kaldırma yastıkları taşıyıcı bant makaralarının bakımı için konveyör bantların kaldırılması amacıyla kullanılabilir. Bazı madenlerde kaldırma yastıkları yeraltında raydan çıkan araçların yeniden raya oturtulması için kullanılmaktadır. Kaldırma yastıkları raydan çıkan aracı kaldırmak için kullanılabilir ve bu şekilde araç kolayca ray üzerine oturtulabilir. Yastık daha sonra söndürülerek aracın raylar üzerindeki yerini uygun bir şekilde alması sağlanabilir. Ağır nesnelerin taşınması. Forkliftler ağır nesnelerin kaldırılması için kullanılan uygun donanımların tipik bir örneğidir. Forkliftler nesnenin basitçe palete yüklenerek kolay bir şekilde depolama alanından taşınmasını sağlar. Bu yaklaşımın etkin bir şekilde kullanılmasındaki kilit noktanın hem yükün bulunduğu depo alanının hem de forklift paletinin çalışanın bel hizasında bulunması olduğu unutulmamalıdır. Bu durum da yük kaldırma işlemindeki riski en aza indirir ve dik bir duruşla yapılmasını sağlar. Bu sayede bel üzerindeki baskı önemli oranda azaltılmış olur. Seyyar kaldırma araçları. Maden ocaklarındaki mekanik atölyeleri genellikle, hemen raftan alınıp kullanılabilecek seyyar kaldırma araçları gibi yardımcı makinelerin bulunabildiği yerlerdir. Gırgır vinç, vinç, el arabası, transpalet, yük paletli manuel istif arabası ve forkliftler; atölye ve yer üstü bakım tesislerinde kullanılması çok kolay mekanik yardımcılardır. Bakım işleri için genellikle rahatsız pozisyonlarda durulduğundan mümkün olan her yerde makine yardımına başvurulması özellikle önem taşır. Mermer işleme tesislerinde blok ve fayans kaldırma zor ve potansiyel tehlikeler barındıran bir ortamda (kesme makinesinin yanında) yapılan ağır bir iştir. Pnömatik ve vakumlu araçlar bu tip bir işin yapılmasında kullanılabilir ve mevcut riski de önemli oranda azaltır. Yapılan iş iyi organize edilmeli, doğal olmayan pozisyonlarda taşıma ve kaldırma işlemi asgariye indirilmelidir. İşler “doğru pozisyonda” yani genellikle çalışanın kulak, omuz ve kalçasının düz bir hat üzerinde oluğu duruş şeklinde yapılmaya çalışılmalıdır. Örneğin bir yeraltı madeninde bu durum raylarla yapılan taşıma işleminin çalışanların çalıştığı alana olabildiğince yakın bir yere uzatılmasıyla başarılabilir. Bir doğal taş işleme kuruluşunda

 

83

   

fayansları zeminden kaldırma gereksinimini ortadan kaldıracak uygun bir stand ya da platformun seçilmesiyle yapılabilir. Yapılan tüm elle kaldırma ve taşıma işlemleri için yükün sıkı bir şekilde kavranması gerektiği unutulmamalıdır. Kaygan yüzeylerin oluşması engellenmeli ve kaymayan çizmeler kullanılmalıdır. Kaldırma teknikleri kullanılmalıdır (kaldırma işleminin nasıl güvenli yapılacağı konusunda çalışanlar eğitilmelidir). Aşağıdaki durumlarda kaldırma işleminin iki kişi tarafından yapılması uygundur o Bir kaldırma ekipmanı, vinç ya da diğer mekanik yardım alınabilecek cihaz bulunmadığında, o Tek kişinin kaldırabileceğinden daha ağır bir yük olduğunda (genelde 25 kilodan fazla yükler), o Yük iki kişinin kaldırabileceğinden daha ağır olmadığında (genelde 50 kilodan daha hafif yükler), o Yükün elle taşınması zor ya da boyutu çok büyük olduğunda, o Yükün ağırlığı nesnede eşit bir şekilde dağılmamışsa.

Bazı yüklerin şekil ve ağırlıklarının iki kişinin kaldırma kapasitesini aşabileceği de unutulmamalıdır. Birden çok kişiyle yapılacak tüm kaldırma işlemlerinde, kaldırma işleminin önceden planlanarak bu işleme katılan herkesin ne yapılmak istendiğini, bunun için kullanılacak yolu bilmesini sağlamak önemlidir. Bu yolla bir kişinin üzerine çok yük binmesinin önüne geçilebilir:  Aşırı eğilmekten kaçınmak için dirsek yüksekliğine yakın yüksekliklerde çalışılmalıdır.  Olabildiğince başüstü yüksekliklere uzanmaktan ve dizüstü çökmekten kaçınılmalıdır.  Doğal olmayan pozisyonlarda çalışmaktan kaçınılamadığı durumlarda, dönüşümlü, farklı işler yapılmalı, esneme hareketleri yapılması ve sık sık kısa aralar verilmesi sağlanmalıdır.  Uzun süreler boyunca sert yüzeylerde diz çökmekten kaçınılmalıdır. Zorunlu durumlarda dizlik kullanılması sağlanmalıdır. Duruş özelliğinin, omurganın ve iskelet sisteminin sağlığının korunabilmesi için dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır: 1. Ağırlık kaldırma işlemine geçilmeden, ağırlığın kaldırılacağı yol üzerinde bulunan hareketi engelleyecek her şey yoldan kaldırılmalıdır. 2. Sağlıklı bir erişkin için optimum kaldırma yüksekliği yerden 40 santimetredir. Bu nedenle 40 cm’den daha fazla kaldırmayı gerektiren bütün cisimler için uygun yükseklikteki bir platform kullanılmalıdır. 3. Ritmik hareket etmelidir. Yürürken başın üzerindeki kitabın düşmesini engelleyecek bir hareket ve yürüme biçimi en uygun yürüyüş şeklidir. 4. Dik yürüme ve dik oturma alışkanlık haline getirilmelidir. 5. Sandalye ve yatakların uygun ergonomik özellikte olması sağlanmalıdır. 6. Öne doğru eğilerek ağırlık kaldırmaktan kesinlikle kaçınılmalıdır. 7. Sarkık, kontrolsüz hareketlerden kaçınılmalıdır. 8. Dengesiz yüklenmiş yüklerin taşınmasından kaçınılmalıdır. Taşınan yükün iyi dengelenebilmesi gerekir. 9. Ayakta dururken daha fazla güç harcamanız gerektiğinde öne doğru zorlanmadan daha çok geriye doğru zorlanma yöntemi kullanılmalıdır. 10. Uygun kaldırma, itme ve çekme hareketi için ayaklar birbirinden ayrı ve dengenin sağlanabilmesi için mutlaka bir ayağın önde olması zorunludur.

84

11. Ağırlık kaldırırken, iterken ve çekilirken kollar gövdeye yakın tutulmalı ve dizlere kuvvet verilerek uygulama yapılmalıdır. 12. Ağırlığın olabildiğince gövdeye yakın tutulması sağlanmalıdır. 13. Sırt her zaman düz tutulmalıdır. 14. Ağırlık kaldırma işlemine diz bükük ve sırt düz durumda kaldırma öncesi duruş biçiminde başlanılmalıdır. 15. Bir kişinin kendi ağırlığının yarısından fazla bir ağırlığı kaldırması, çekmesi ya da itmesi sakıncalı olabilir. Yaş grubuna ve cinsiyete göre önerilen değerlerden daha fazla ağırlık kaldırılması ya da ağırlık kaldırırken uygun teknik kullanılmaması kas iskelet sistemiyle ilgili sorunlar yaratabilir. Yaş Grupları ve Cinsiyete Göre Yük Kaldırma Sınırları Yaş Grupları İçin Yük Kaldırma Sınırları (Kg) Yaş Grubu Cinsiyet Erkek Kadın 14-16 15 10 17-18 19 12 19-20 23 14 21-35 25 15 36-50 20 13 51 ve Üzeri 16 10

Aslında kaldırılabilecek ağırlık değerlerinin hesabı çok daha karmaşıktır. [Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için “NIOSH Kaldırma Eşiti” ile ilgili bilgilerin bulunduğu (Pala K., Vaizoğlu S., Güler Ç., 2004), ve (Aslanhan, B. 2004) kaynaklardan yararlanılabilir]. Tüm vücut titreşiminin önlenmesi  Koltuklar; operatörün bindiği makinelerde uygun oturakların bulunması sağlanmalıdır. Koltuk tasarımının iyileştirilmesi titreşimin etkisini azaltabilir. Araç koltuklarının doğru bir şekilde ayarlanması konusunda operatörlere talimatlar verilmelidir. Makinelerin bakım onarım planına araç koltuğu ve aracın süspansiyonu da dâhil edilmelidir.  Araç pedallarında ve direksiyonlarında titreşimi sönümleme malzemesi kullanılmalıdır.  Yetersiz ya da bozuk parçalar uygun parçalarla değiştirilmelidir.  Araç operatörleri arasında iş rotasyonu yaparak etkilenme süresi azaltılmalıdır. Düzenli fiziksel egzersiz yapmak önerilmeli ve desteklenmelidir. Bu konuda iş yerlerinde spor salonları gibi olanaklar sağlanmalıdır.

Epikondilit
Epikondilit ya da tenisçi dirseği madencilikte en sık karşılaşılan hastalıklardan biridir. Epikondilit, tekrarlanan hareketlerin kol kasları üzerinde yaptığı baskı nedeniyle ortaya çıkar. Epikondilit tüm maden çalışanları arasında yaygın görülen bir hastalıktır. Tenisçi dirseği yalnızca spor faaliyetleri sırasında ortaya çıkan bir yaralanmayla ilişkilendirilmez; aynı zamanda aşırı ağır yükler kaldırılması nedeniyle gerçekleşen kas yırtılması ya da zedelenmesi de bu hastalığın kolayca oluşmasına neden olabilir. Fiziksel baskının ani bir şekilde gerçekleşmesi ve aşırı olması epikondilitin başlıca nedenidir. Bu hastalığa neden olan faaliyetin uzun süre yapılmamasından başka bir tedavisi yoktur. Dirsek altına uygulanacak sıkı bir bandaj semptomları hafifletmeye yardımcı olabilir; ancak bu aynı zamanda daha fazla baskı uygulanmasını kolaylaştırarak daha fazla hasara da neden olabilir. Tekrarlayan bir şekilde hasarın meydana gelmesi iyileşmeyi güçleştirir. 85

Önlem Mekanize çalışma, çekme ve kaldırma ekipmanlarının kullanılması ve elle kaldırma işlemlerinin yapılmaması. Çalışanlar arasında rotasyon yapılması maruziyet oranını azaltır; güvenli kaldırma teknikleri konusunda eğitim verilmesi ve ani hareketle yük kaldırmaktan kaçınılması hastalığın insidansının düşürülmesine yardımcı olacaktır.

Bursit
Bursit, eklemlerde ortaya çıkan bir başka kas iskelet sistemi hastalığıdır. Bursaların–tendonların (kas kirişlerinin) ve kemiklerin birbirlerine yaslandıkları yerde sürtünmeyi engelleyen sinovyal sıvı keseciklerinin enflamasyonudur. Hastalık madenciler arasında, özellikle de dar alanlarda el-kol gücüyle çalışılması durumunda yaygın olarak görülür. Enflamasyon ve ağrı enfeksiyona dönüşebilir. Bursit vücudun değişik bölümlerini etkileyebilir, ancak madenciler arasında yaygın olarak sürekli diz travmasına bağlı olarak görülür (beat knee). Bursit uzun süreler boyunca diz çökmek, diz eklemlerinin fleksiyonu ve darbe görmesi nedeniyle olur. Hastalık, dirsek ve diğer eklemlerde de gelişebilir. Tedavisi dinlenerek ve ağrılı bölgeye buz uygulanması yoluyla yapılır (sargı bezi kullanılmamalıdır). Enfeksiyon şüphesi varsa, antibiyotik tedavisi gerekebilir.

Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları
Hastalığın nerede gelişeceği ya da hastalığın türü, partiküllerin boyutuna ya da solunan maddenin ne olduğuna ve solunum yollarında ya da akciğerlerde nereye kadar gittiğine bağlıdır. Maruziyetin etkileri, üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar değişiklik gösterir. Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında tutulabilir. Fakat daha küçük parçacıklar akciğerlere kadar ulaşır. Bu parçacıklar bazen çözünerek kana karışabilir. Çözünemeyen daha büyük boyuttaki parçacıklar genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır. Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır. Solunum yolundaki mukus parçacığı kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır. Parçacıklar akciğerlere ulaştığında, burada bulunan özel süpürücü hücreler bu parçacıkları kaplar ve zararsız hale getirir. Solunan parçacıklar, hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak, vücutta farklı tepkiler doğururlar (daha ayrıntılı bilgi için bkz. İSGİP projesi kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). Solunabilir ajanlar (gazlar, buharlar, tozlar ve dumanlar) Madencilikte çeşitli gaz, toz, duman, buhar ve aerosoller gibi solunabilir ajanların salınımı söz konusudur. Bu ajanlar irritanlar, kimyasal asfiksanlar, fibrojenler, alerjenler, kanserojenler ve sistemik toksinleri oluştururlar. En sık görülen hava kirleticiler solunabilir kömür tozu ve kristal silikadır. Zararlı ajanlara maruziyet, akciğerlerde akut hasara, pnömokonyozlara ve solunum fonksiyon bozukluğuna neden olabilir. Bazı hava kirleticileri akciğer kanserine neden olabilir. Bazı inhalasyon zararlıları, akciğerin yanı sıra, sistemik etkilere de neden olabilir. Bazı asfiksanlar yüksek konsantrasyonlarda, oksijenle yer değiştirerek saniyeler içinde ölüme neden olabilirler. Yeraltı kömür madenciliğinde kapalı alan ve bu kısıtlı alan içindeki havalandırma akımları, hava kirleticiler için taşıyıcılık yapabilir. Çözücüler ve temizlik maddeleri, poliüretan spreyler, yapıştırıcılar, emülsiyon sıvıları ve madencilikte kullanılan diğer ürünler çeşitli tehlikeler içerebilir. Dizel egzoz 86

dumanları, iyi havalandırılmayan alanlardan kaynaklanan karbondioksit veya metan da solunum zararı oluştururlar. Parçacıklar Serbest kristal silika maden ve taş ocağı çalışanlarının en sık karşılaştıkları tozdur. Silika içeren kayaçların delinmesi, parçalanması patlatılması veya ince silika parçacıklarının pulvarize edilmesi gibi işlemler sırasında solunabilir silika parçacıkları oluşur. Kumtaşı % 100, kayrak % 40, granit% 30’a kadar silika içerebilir. Madencilik faaliyetlerinde oluşan tozun büyük çoğunluğu, patlatma ve sonrasında da buralardaki buldozer, paletli vinç ve benzeri araçların çalışmasıyla iri, çapı 10 μm’den büyük parçacıklardan meydana gelir. Mermer ve doğal taşların kuru kesim ve taşlama işlemleri de bu boyutlarda toz üretebilir. Toprak yol üzerinde, farklı türde atık yığınları üzerinde ve yeraltında galerilerde rüzgâr esmesi sonucunda da parçacık oluşur. Daha büyük boyuttaki bu parçacıkların kişinin sağlığı üzerinde etkileri olduğu kadar rahatsızlık verici oluşu, görmeyi engellediği de unutulmamalıdır. Toz bastırma yöntemleri kullanıldığında veya gözle görünmese dahi küçük parçacıklara bağlı sağlık riskinin söz konusu olabileceği unutulmamalıdır. Taşların veya kayanın kırıldığı veya parçalandığı bölgelerdeki toz düzeylerini ve tozun içeriğini sayısal olarak saptamak amacıyla bilimsel araştırma yapılmalıdır. İnce tozun varlığının göstergelerinden birisi de dokunulmamış düz yüzeylerde birikmesidir. Araç egzozlarından ve seyyar ekipmanlardan çıkan ince parçacıklar da madenlerdeki toz kaynakları arasındadır. Silisyum (Si) yer kabuğunda oksijenden sonra en yaygın bulunan elementtir. Aynı zamanda silisyum dioksit (SiO2) olarak da bilinen bileşke silika, silisyum ve oksijen atomlarından oluşur. Mermer, kumtaşı, çakmak ve kayağan taşı (arduvaz) gibi pek çok kayacın ve bazı metal filizlerinin içinde bulunur. Silika kumun temel bileşenidir. Ayrıca toprakta, inşaat harçlarında, alçıda ve agrega içerisinde de bulunur. Bu malzemeler üzerinde yapılan kesim, kırma, parçalama, delme, taşlama veya aşındırıcı patlatma işlemleri sonucunda ince silika tozu açığa çıkar. Silika üç halde bulunur: kristalin, mikrokristalin (veya kriptokristalin) ve amorf (kristalin olmayan). "Serbest" silika, diğer elementlerle karışmamış saf silisyum dioksitten oluşur; öte yandan silikatlar (örn. pudra, asbest ve mika) SiO2‘nin kayda değer oranda katyonlar ile bileşimidir. Kömür tozu; yeraltı ve yerüstü kömür madenleri ve kömür işleme tesislerinde karşılaşılan bir tehlikedir. Karışık bir tozdur; kömürün yanı sıra silika, kil, kireçtaşı ve diğer mineral tozları da içerebilir. Kömür tozunun bileşimi kömür damarı, çevredeki tabakaların yapısı ve madencilik yöntemlerine bağlı olarak değişir. Kömür tozu, kesme, patlatma, delme ve taşıma işlemleri sırasında oluşturulur. Kömür tozu kömür işçisi pnömokonyozu (KİP)’na neden olur ve kronik bronşit, amfizem gibi kronik solunum yolları hastalıklarının oluşumuna katkıda bulunur. Antrasit gibi karbon içeriği yüksek olan sert kömürlerde, KİP riski daha yüksektir. Kömür tozuyla bazı romatoid reaksiyonlar arasında da ilişki vardır (Progressif Masif Fibrozis+Romatoid Artrit=Caplan Sendromu). Kömür, damarından kırılarak alındığında kömür tozu oluşur. Kömür tozu ayrıca patlatma, delme veya nakliye işleri sırasında da oluşur. Yer üstü kömür madenciliğinde çalışanlar, kaya deliciler ve delicilerin yardımcıları silikoz açısından en yüksek risk grubunu oluşturmaktadır. Kömür tozu 50’nin üzerinde farklı element ve bunların oksitlerini içerir; ayrıca mineral içeriği de damardan damara farklılık gösterir. Araştırmalar, kömürün sertliğinin madencilikte oluşan toz miktarı üzerinde etkisi olduğunu ve toz kontrolü için benimsenen yaklaşımları da etkilediğini göstermiştir. Kömür üretimi ve nakliyesi işlerinin herhangi hepsinde toz oluşur. Yükleyici, kepçe, dozer, dragline ve kamyon gibi yer üstünde kullanılan ekipmanlar da toz yapar. Galerilerde ve pasa toplama sahalarının etrafında ve yükleme işlerinde ortaya 87

tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur. uzaktan kumanda kullanımı ve operatörün toz kaynağının karşı yönüne yerleştirilmesi–(sürekli ve uzun ayak madencilik sistemlerinde yaygın olarak kullanılır). Semptomlar. açık ocaklarda da maden üzerindeki örtünün kaldırılması işlerinde yüksek oranda silika maruziyeti gerçekleşebilir. o Yeraltında galerilerde ve açık ocaklarda oluşan tozu kimyasal maddeler ile katılaştırma (kalsiyum klorür veya polimer bileşkeleri) o Havalandırma:  Operatöre giden hava hızını arttırmak ve tozun geriye doğru taşınmasını önlemek için perde yerleştirilmesi dahil  Uzunayak çalışılan ocaklarda. fakat hastalığın ilk evrelerinde silika solunumu durdurulursa hastalığın ilerlemesi engellenebilir. yıllar boyu silika tozu soluyan insanlarda gelişen ve bilinen en eski meslek kaynaklı akciğer hastalığıdır. G. Yer altı maden ocaklarında kayaç içinde açılan galerilerde. o Çalışanın yalıtılması (izole edilmesi):  Mekanize ocaklarda.  Toz kaynağı yönünde bulunan çalışan sayısını azaltmak için kesme veya patlatma sayılarının değiştirilmesi.. Silikoz ile birlikte gelişen Romatoid Artrit ya da Tüberküloz prognozun kötü olacağının habercisidir (Fişek.  Kontrol önlemlerine aşağıdaki örnekler verilebilir: o Toz bastırma perde ve barajları.  Yer-üstü tesislerinde kullanılan donanım üzerine çevresel kabinler konması. Belirtiler ve Bulgular Silikoz. kristobalit veya tridimit halinde bulunan kristalin silisyum dioksit içerikli ince. Silikoz. öksürük ve nefes darlığına yol açan bronşit hastalığının ilk belirtileri olabilir. Önlem  Yerine koyma (ikame). Kronik obstruktif akciğer hastalığı yaygın olarak aynı anda görülen ve solunum yolunun daralmasıyla kendini gösteren akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birlikte gelişmesinden ortaya çıkar. o Sulu delme. Semptomlarının ortaya çıkması için uzun yıllar (20 yıllık) etkilenim olması gerektiği bilinmektedir. solunabilir tozun (çapı 10 mikrometreden küçük) akciğerlerde birikmesi sonucunda gelişir. fakat madencilik sektöründe pek çok durumda ikame yöntemi uygulanamaz. akciğerlere hava akışının kısıtlanmasına yol açarak nefes darlığı yapar. B. o Yeraltında ve bina içlerinde kullanılan ekipmanların motorlarının bakımının uygun şekilde yapılması ve iri parçaların çekilmesini en aza indirmek önem taşır.çıkan tozdan etkilenmeye bağlı önemli sağlık sorunları oluşur. aşağıdan yukarıya ilerleyen havalandırma (havanın malzeme nakliyesi ile aynı yönde ilerletilmesi) kullanılması ve taban yolunu ek temiz hava girişi yapılması. alfa kuvars. 1989). Piyal. o Delici uçların tasarımının iyileştirilmesi ve delici uçları ve kesicilerin bakımının yapılması ve keskin tutulması. o Kuru hava filtreleri ve toz toplama perdeleri. Takip eden beş yıllık süre içinde nefes darlığı kötüleşebilir ve akciğerlerdeki hasar nedeniyle kalp üzerindeki baskı artacağından bu hastalık kalp yetmezliğine neden olabilir. 88 . Fakat madencilik gibi yoğun tozun olduğu iş kollarında üç yıldan kısa bir sürede semptomlar görülebilir. o Tozun oluştuğu noktada su spreyi kullanılması. örneğin taş kesme makinelerinde. Silikozun kesin tedavisi yoktur. KOAH.

bulundurulmasına izin verilmemelidir). Asbest madenciliği ve işleme işleri haricinde en olağan asbest maruziyeti. İşyerinden ayrılmadan önce duş almak ve temiz kıyafetler giymek. İşyerindeki diğer kirleticilere gereksiz yere maruz kalmamak için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (kirleticilerin ağız yoluyla alımını engellemek için işyerinde yeme. Asbestozis. maskelerin. havayolu hastalığı. içme ve bardak. akciğer kanseri ve mezotelyoma riskini artırır. Asbest. vb. Bina yıkımı ve tadilat işlerinde daha önemli oranda maruziyet gerçekleşir: asbest varlığından kuşkulanılıyorsa alanda daha güvenli çalışma konusunda bir uzmana danışmak gerekir. Maskeyi kullanacak kişilere eğitim verilmesi ve maskelerin kişinin yüzüne tam oturup oturmadığı da kontrol edilmelidir (Sakallı olmanın çok iyi bir maskenin koruyuculuğunu azaltacağı göz önüne alınmalıdır). sesi emme. Yangına ve ısıya dayanımı için kullanıldığında asbest lifleri çoğunlukla çimento ile karıştırılır veya kumaş veya keçelerin içine dokunur. Hastalığın patogenezi progresif ve geri dönüşsüzdür. KKD ancak. Solunum maskeleri ve diğer KKD’lerin kullanımı. yüzyılın sonlarından itibaren imalat ve inşaat sanayisinde giderek yaygınlaşmıştır. N. fincan. Bir hareket sonucunda. A. ortalama gerilme direnci ile ısı. AB’de asbestin her türlü kullanımı ile asbest ürünlerinin çıkarılması. asbest madenlerinde ve yapısında asbest de bulunan cevherin madenciliğinde görülür.. Asbest. amfibol asbest maruziyeti ile arasında güçlü bir ilişki kurulan en çok plevrada görülen bir kanser türü) ile asbestozis (bir tür pnömokonyoz) gibi ciddi hastalıklara yol açabilir. N. mesleki solunum maruziyetlerini önlemek için başvurulan en az tatmin edici yöntem olarak görülmektedir. yüksek ısılarda elektrik yalıtımı sağladığından elektrik fırınlarında ve yalıtım gerektiren kablolama işlerinde. Ağır olgularda asbestozis pulmoner HT ve kalp yetmezliğinden ölüme yol açar. tehlikeli maddelerin bulaşmasını ve evlere taşınmasını engeller. Yüksek yoğunlukta asbest liflerine uzun süre maruz kalınmasının sağlık sorunlarına yol açma olasılığı daha yüksektir. Yıldız. Belirtiler ve Bulgular  Asbest liflerinin solunması akciğer kanseri.  Yüksek tehlike içeren tozlar (asbest gibi) söz konusu olduğunda kullan-at tipi veya her kullanımdan sonra yıkanan iş kıyafetleri kullanılmalıdır. ayrıca alev geciktirme ve yalıtım özellikleri ile gerilime direnci. mezotelyoma (eskiden nadir görülen. Asbest geçmişte. Son yüzyılda kullanımı 500-1000 kat artmıştır (Bilir. Solunum yetmezliğiyle sonuçlanır. Asbestoz (pnömokonyoz). üretimi ve işlenmesi yasaklanmıştır. Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbest. uzun. Toz maskesi kullanılıyorsa. ince kristal yapısıdır. teknik kontroller ve toplu koruma önlemleri yerine getirildikten sonra geri kalan tehlikeyi kontrol altına almak için kullanılmalıdır. 2004). yapımında asbest kullanılmış yer üstü tesis binalarından veya binalarda kullanılan yalıtım ürünlerinden kaynaklanır. kapıların açılıp kapanması ve hava akımı nedeniyle asbest lifleri serbest kalabilir. örneğin makinelerin yaydığı titreşim. aranan fiziksel özellikleri nedeniyle ticari amaçla kullanılan altı dizi doğal silikat mineraline verilen isimdir. ortamda var olan tozun (veya diğer tehlike unsurunun) boyutu ve türüne göre uygun düzeyde kontrol sağlayıp sağlamadıkları değerlendirilmelidir. Asbest parçacıklarının solunması yalnızca asbestozisin 89 . elektrik hasarına ve kimyasal hasara dayanıklı olması özellikleri nedeniyle 19. esnekliği ve kimyasallara karşı direnci nedeniyle de bina yapımında kullanılmıştır. asbest liflerinin fazla miktarlarda solunması sonucunda gelişir. Hepsinin ortak özelliği asbestin lifsi.

üretilmesi ve işlenmesi yasaklandığı için asbest içerikli ürünlerin Türkiye’de bulunma ve kullanma olasılığı da azalmıştır.mesotheliomatr. toprakta bulunan bazı minerallerin de (Erionite gibi) asbest gibi mezotelyomaya neden olduğunu saptamıştır. duman ve partikül maddelerin bir karışımıdır. Hemen daima asbest maruziyetine bağlı plörezi ile seyreden bir tablodur. PAH ve N-PAH bileşiklerinin çoğu kanserojendir. İ. aynı zamanda pek çok olguda son derece progresif ve ölümcül bir kanser türü olan mezotelyomaya neden olabilir. mikroskopik asbest liflerinin solunum veya sindirim yoluyla vücuda alınması sonuçta mezotelyoma gelişimine neden olur. Gaz. Latansı uzamakla birlikte. Bu asbest doğal süreçler sonucunda serbest kalarak mevcut maruziyete katkıda bulunabilir. Özellikle. çok küçük. çalışanların uygulayacakları çalışma prosedürünün ve kullanacakları uygun KKD’ın bir uzman tarafından belirlenmesi gerekir. Son yıllarda yapılan çalışmalarda SV adı verilen virüsün mezotelyoma gelişimi ile ilişkili olabileceği bildirilmiştir (Barış. solunabilir karbon parçacıklarından oluşur. Asbeste maruz kalan kişilerde asbest ile ilişkilendirilen hastalık belirtileri. Gazlar ve Buharlar Tabloda madenlerde doğal olarak sık görülen gazlar listelenmiştir. Oksijen eksikliği de başka bir sorundur. Dr. AB’de asbestin her türlü kullanımı ve asbest çıkarılması. azot oksit. Aldehitler. yanmamış hidrokarbonlar gibi birçok uçucu organik bileşikleri (UOB).). uranyum ve diğer madenlerde ise radondur. Mezotelyoma nadir rastlanan. vücuttaki pek çok iç organının yanı sıra göğüs ve karın boşluğunun duvarlarını çevreleyen ve koruyan mezotelyuma saldıran bir kanser türüdür. azot dioksit ve sülfür dioksittir. Türkiye’nin bazı bölgelerinde asbest kayaçların içinde bir bileşen olarak bulunur. Metan yanıcıdır. Dizel egzoz partikülleri (DEP) genellikle küçük çaplı (<1 mm). Bu nedenle. Anadolu’nun bazı yörelerinde beyaz toprak adı verilen bu mineralleri içeren toprak. kükürt dioksit ve aldehitler akut solunum irritanlarıdır. En tehlikeli gazlar karbon monoksit. Asbest içeren kayaçlar.php.polisiklik aromatik hidrokarbonları (PAH) ve nitro-PAH bileşiklerini de (N-PAH) içerir. kömür ve mermer madenlerinin bulunduğu bölgelerde pek görülmez. Azot oksitleri. Önlem Yalnızca özel eğitimli çalışanların asbestle çalışmasına izin verilmeli. sıva ve boya malzemesi olarak evlerin duvarlarına sürülmekte ve bu nedenle bu bölgelerde mezotelyoma sık görülen bir hastalık olarak karşımıza çıkmaktadır. İç Anadolu Bölgesi’nde yaptığı araştırmalarda. İzzettin Barış. 2011 http://www. günümüzde temel olarak asbeste tadilat ve yıkım işlerinde maruz kalınmaktadır. İkinci sırada kömür tozu patlamaları gelir. En önemlileri kömür madenlerinde metan ve hidrojen sülfür. DEP’ne maruz kalan çalışanlarda akciğer kanseri riskinin artırdığı saptanmıştır(Daha ayrıntılı bilgi için İSGİP kapsamında hazırlanan “Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi” ne bakınız). Prof. Dizel motor egzozu. asbest maruziyetinden sonraki yirmi ila elli yıl boyunca gelişmeyebilir.başlangıcından sorumlu değil. Hastalığın iyi huylu olguları genel olguların içinde çok küçük oranda kaldığı için bu terim hemen hemen her zaman kötü huylu mezotelyomayı anlatmak için kullanılır. modern kontrol yöntemlerinin uygulanmasından önce geçmişteki bir maruziyete bağlı olarak hastalık gelişebilir. Hastalığın latansı alışılmadık derecede uzundur. 90 . Kömür madeni patlamalarının nedeni çoğu zaman budur.org/halk/halkicin.

Bu nedenle. burun. Belirtiler arasında kişiyi yürümek ve hafif yükleri taşımak gibi en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır. geri döndürülemez bir hava yolu tıkanıklığıdır. Ocak yangınları sırasında CO ölümcül konsantrasyonlara ulaşabilir. metan gibi bazı diğer gazlar tarafından yer değiştirebilir veya yanma ya da havalandırma sistemindeki mikroorganizmalar tarafından tüketilebilir. Madencilik sektöründe alerjenlerden etkilenme. Küf kolonileri yaygın bir şekilde maden duvarlarını kaplayabilir. Küf sporları. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum. yapılan ilaçlamanın uygunluğunu değerlendirmek önemlidir. boğaz tahrişi. akut solunum depresyonu Anoksi Solunum irritanı Solunum irritanı. Parlak renkli görünen küfler (turuncu. evlerde ve işyerlerinde bulunan tozun ortak bileşenidir. patlayıcı. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler. basit boğucu Kimyasal boğucu Göz.Kömür ocaklarında meydana gelen tehlikeli gazlar ve sağlık etkileri Gaz Metan (CH4) Karbon monoksit (CO) Hidrojen sülfür (H2S) Oksijen eksikliği Patlama ürünleri Dizel egzozu Sağlık etkileri Yanıcı. Kayda değer küf oluşumu için ortamda bir su kaynağı (nem veya yerlerdeki su olabilir). Bunun yanı sıra patlama tehlikesi de oluşturabilir. Belirti ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır. ahşap malzemeler üzerinde örümcek ağı gibi yayılabilir. ahşap sağlamlaştırma (tahkimat) kullanılan madenlerde söz konusu olabilir. işyerinde var olan bir alerjene aylar veya yıllar boyunca süren duyarlılık (sensitizasyon) sonucunda gelişen. Belirtiler 91 . Karbon monoksit sadece motor egzoz ürünü değil. öksürük ve göğüs sıkışması vardır. Azot oksitleri (NOx) dizel motor egzozu ve patlatma bir yan ürünü olarak oluşur. Madenci Astımı Kömür tozuna bağlı gelişebilir ve astım her türlü toza maruziyet nedeniyle kötüleşebilir. bir besin kaynağı ve üreyebilen bir varlık olmalıdır. Mesleki Astım Mesleki astım. Fakat sporlar çok büyük miktarlarda bulunduklarında alerjik reaksiyonlara ve solunum sorunlarına yol açabilirler. dolgu işlerinde kullanılan polyester ve diğer sentetik reçineler de tehlikeli olabilir. sarı ve mor) veya jelimsi bir halde bulunan küfler özellikle endişe yaratmalı. Kullanılan ahşap ilaçlı ise. Oksijen eksikliği birçok şekilde oluşabilir. maden yangınlarının da sonucudur. akciğer kanseri Diğer tehlikeli gazlar dizel motor egzoz gazları ve patlatma yan ürünleri olan solunum irritanlarıdır. çalışanlar izosiyanat kaynaklarından veya sentetik reçinelerden etkilenebilir (bazı ahşap ilaçlama proseslerinde arsenik bileşkeleri kullanılabilir). Birincisi altta yatan kronik enflamasyondur. saptanmalı ve değerlendirilmelidir. Diğeri de dönemsel ataklardır. Mermer işleme kuruluşlarında ise.

temizlik ve düzen ile çalışma yöntemleri uygulanabilir. çalışanın bulunduğu yerden geçirilmemeli. Anamnezde meslek öncesi dermatoz öyküsü yoksa aşağıdaki bilgilerin öğrenilmesi gerekir: . Hastalıkla ilişkili diğer rahatsızlıklar arasında rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) bulunabilir. gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktaya yerel aspiratör konulmalıdır. buhar.  Akne ve folikülit. Bu durumda. Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Mesleki deri hastalıkları Madencilikte karşılaşılan mesleki deri hastalıkları arasında:  Kontakt dermatit veya egzama.Lezyonların anatomik lokalizasyonu şüpheli madde ile temas edilen yere uyuyor mu? . o Etkilenen çalışan sayısını ya da etkilenim süresi azaltılabilir (örneğin iş rotasyonu. Proseste veya kullanılan ekipmanda değişiklik yapılabilir (örneğin boya işleri için sprey yerine rulo kullanılması gibi).Lezyonların başlangıç yeri neresidir? 92 .  Duyarlılığa yol açan maddeleri güvenli şekilde kullanmanın yolları aranmalıdır. çalışanın solunum düzeyine ulaşmadan kaynağından uzaklaştırılacak şekilde ayarlanmalıdır. o Astımlı çalışana astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı bir iş verilebilir.Mesleği dolayısıyla kişi irritan veya alerjik potansiyeli olduğu bilinen maddelerle temas ediyor mu? . Deri hastalığının meslekle ilintili olup olmadığını anlamak. Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu malzeme/kimyasal madde duyarlılığa yol açmayan maddeyle değiştirilebilir. hastalığın hem prognozu hem de tedavi planlamasında önemlidir. eldivenler. gaz ve duman ortaya çıkan her noktada havalandırma (yerel ve genel) yapılmalı ve yerel emici fan temin edilmelidir.  Kontakt ürtiker. Emici fanla yapılan havalandırmada toz ve duman.  Teknik (mühendislik) kontrol önlemlerinin düzenli bakımının yapılması önemlidir.işyerinde bulunan duyarlılaştırıcı (sensitizör) bir maddeye maruziyetin hemen ardından veya saatler sonrasında gelişebilir.  Eğer kullanılan maddelerin yerine başka maddeler kullanılması (ikame edilmesi) mümkün değilse. duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısını azaltan vardiya ya da yer değişiklikleri ile). Toz. hastalık ile işyerindeki faaliyetler arasındaki ilişki açık olmayabilir. Çalışanlara.  Solunum maskeleri. Tasarımda verilen kapasitelerin korunduğunu kontrol edebilmek için teknik önlemlerin periyodik olarak test edilmesi gerekir. tehlikeli malzemelerin kullanımı ve saklanması için uygulanacak güvenli çalışma yöntemleri konusunda eğitim verilmelidir. etkilenme teknik kontrol önlemleri alınarak en aza indirilmelidir. koruyucu gözlükler ve koruyucu giysiler de dâhil uygun KKD sağlanmalıdır. toz bastırma teknikleri. dinlenme süreleri. Tozun. buharın.  Deri kanserleri bulunmaktadır.Klinik görünüm kontakt dermatit ile uyumlu mu? . o Prosesin sınırlandırılması.

Mesleki olmayan maruziyetler sebeplerden dışlandı mı? 6.Temas ile lezyonların başlangıcı arasında süre uyumlu mu? .Koruyucu önlemler alınmış mı? .İş ortamından uzaklaştığında iyileşen ve çalışırken alevlenen deri hastalığı mı? . kesiciler ve delme makinesi kullanan madenciler makine yağları ile sıkça temas halindeyken bakım onarım kısmında çalışanlarsa yakıtlarla temas halindedirler.Test sonucunda kişinin yalnız pozitif reaksiyon verdiği kimyasal maddeler değil. Mekanik martöpikörler. 1989 Contact dermatitis and worker's compensation: criteria for establishing occupational causation and aggravation. Döküntünün anatomik dağılımı mesleki etkilenim ile uyumlu mu? 4.. 93 . . İşyerinde potansiyel irritanlardan ve alerjenlerden etkilenme var mı? 3. Dermatit.İşyerinde çalışan diğer insanlarda benzer yakınmalar var mı? Meslek öncesi dermatoz tanımlayan olgularda. olası meslek bağlantısını kurmak için yeterlidir.Meslek öncesi var olan dermatit meslek sırasında şiddetlendiğinde yeni lezyonlar oluşuyor mu? -Yeni lezyonlar oluşmadığı halde önceden var olan lezyonlar belirgin derecede şiddetlenmiş mi? Deri Hastalıklarında Meslek ile Bağlantı Mathias tanı kriterleri Aşağıdaki 7 sorudan 4'üne verilecek "evet" yanıtı. ancak mekanize çalışmanın artmasıyla bu tehlike daha büyük önem taşır hale gelmiştir. J Am Acad Dermatol 1989. Klinik görünüm kontakt dermatit ile uyumlu mu? 2. Yama ya da provokasyon testleri olası bir alerjik nedeni belirleyebiliyor mu? 33 Kömür madencileri pek çok iş kolundaki çalışanlarla karşılaştırıldığında kimyasal iritanlara daha az maruz kalırlar. Etkilenme ve hastalığın başlaması arasındaki eş zamanlılık bağlantısı kontakt dermatitle uyumlu mu? 5. iş ortamında etkisinde kalınan kuşkulu irritan ya da alerjenden uzaktayken düzeliyor mu? 7.Yama testi veya provokasyon testlerinde lezyonlardan sorumlu olabilecek bir madde saptanmış mı? . Martopikör ve kaya 33 Mathias CGT. bu madde ile çapraz alerji gösterebilecek diğer maddelerden kaçınmış mı? . 20: 842-8. 1.Meslek dışı temas edilen maddelerin dermatit sebebi olmadığı kesin mi? .Kuşkulanılan madde ile temas kesilince dermatit düzeliyor mu ve yeniden o maddeyle temas dermatiti alevlendiriyor mu? .

tedavi edilmemiş ya da yeterince temizlenmemiş yaralarda biriken kömür tozunun ince parçacıklarından kaynaklanmaktadır. Ancak. Kompresörlerin kontrol ve bakımları ile doğru kompresör yağlarının kullanımıyla zararın azaltılabileceği unutulmamalıdır. Yağlama sistemlerinde. Meslek kaynaklı deri hastalıklarının çoğu. Bu tür ürünlerin hijyenle ve solunum yolları ile ilgili riskleri asgariye indirdiği belirlenmiştir. Hasarlı eldivenlerin kullanılması sahte bir güvenlik duygusu verir. Derinin irritan ve alerjen maddelerden arındırılması için derhal suyla durulamak veya hafif bir sabunla yıkamak genellikle yeterli olur. Deri kanseri açıkta çalışanlarda ultraviyole ışınlardan kaynaklanabilir (örneğin güneş ışığı). sabunla elleri yıkama ve kurulama olanağının bulunduğu uygun yerler. Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilmesi ya da içi pamuk kaplama eldivenler kullanılmasıyla bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir. Enfekte olmuş abrazyonlara madende çalışanlar arasında çok rastlanır. Eller üzerinde nasır yaygındır. Tozun kulağa girdiği durumlarda kulakta da oluşabilir. çoğalmaları için uygun bir ortam sağlar. mesleki dermatit bacaklarda ve gövdede gelişebilir. Pek çok madencinin derisinde rastlanan mavi-siyah lekeler.  Eldivenler çalışanlara koruma sağlamakla birlikte bir risk de teşkil ederler. Madenlerdeki nem ve sıcaklık bakteri enfeksiyonlarının oluşmasını kolaylaştırır (derin madenlerde sıcaklık ve nem çok yüksek olabilmektedir). yeme-içmeden önce. Derideki abrazyon. Hem doğal nedenlerden hem de tozu bastırmak için kullanılan sudan dolayı oluşan nemli koşullarda. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır. derinin nemini korumak amacıyla işte ve işten sonra 94 . dermatitin nedeni tozsa. ellerde deri maserasyonu olması çok yaygındır. ispirto veya terebentinle ellerin veya cildin temizlenmesi önlenmelidir. tuvaletten sonra ve her ihtiyaç duyduklarında ellerini yıkayabilmeleri açısından çok önemlidir. bu çözüm madencilikte her zaman mümkün olmayabilir. Sızdırmaz eldivenler. Diğer bir grup sorun da deri abrazyonuna bağlı gelişen enfeksiyonlardır. Madencilikte. özellikle topraklı kıyafetin deriyle sürtündüğü alanlarda görülebilir.  Suya ulaşmanın güç olduğu yerlerde deri dezenfektanları elleri kirletici maddelerden arındırırlar (en etkili ancak en az kuvvetli temizleyici kullanılmalıdır). yüzey suyunun içindeki kimyasal bileşenler bu durumu daha da kötüleştirebilir. Gazyağı. bakterilerin vücuda girmesine neden olur. Stafilokok ve streptokoklara bağlı olarak çeşitli piyodermiler gelişebilir. ayak bileğinin ön ve arka kısımlarındaki derinin kalınlaşmasına yol açabilir. Deriyi yumuşatan kremler. çalışanların işlerini bitirdikten sonra. Egzama bazı tozlar nedeniyle oluşabilir ve vücudun herhangi bir yerinde.delme makinelerinden çıkan maddeler ciltte kontaminasyona neden olabilir. metakarpal (tarak) kemiklerin uç kısımlarında ve elde tutulan ekipmanların devamlı sürtündüğü başparmağın iç kısmında görülür. yağ veya kimyasal bulaşmış giysilerin işten hemen sonra değiştirilmesi gereklidir. özellikle de kömür madenlerinde.  Düzenli olarak nemlendirici krem kullanılması cildin nemli ve yumuşak tutularak dermatitin önüne geçilmesini sağlar. terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilen geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının aslında elinin nemlenmesine neden olur. Hijyen büyük önem taşımaktadır ve bu tehlikenin var olduğu durumlarda kulak koruyucunun doğru seçilmesi gerekmektedir. Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı (belirli tehlike türlerine en uygun eldivenler için eldiven üreticilerinden ve rehberlerden yararlanılmalıdır) ve uygun şekilde kullanılmalıdır. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir.  Eldivenleri giyip çıkarırken içine kirletici madde kaçması engellenmelidir.  İşte temiz kıyafetlerle çalışılması. kaya delme makineleri için özel üretilen yağların kullanılması çok önemlidir.  Soğuk ve sıcak suyun bulunduğu. Önlem  Olanak varsa. Lastik çizmeler.

Temel sağlık zararı iyonize radyasyondur. Radonun yarı ömrü 3. Mesleki kanser Madencilik sektöründe çalışanların. Radon maden ocakları.kullanılabilir. silikaya. Madencilik sektöründe çalışanlar potansiyel olarak asbeste. yer altı suları ile de taşınabilir. Her 100 metre derinlikte kaya ısısı 10C artar. çeşitli yağlara. Pirometalurjik işlemlerde infrared etkilenimi. kurşuna. fiziksel aktivite. duman ve su buharı gibi diğer parçacıklara yapışırlar. kanserojen veya kanserojen şüphesi olan maddelerden etkilenmeleri nedeniyle kansere yakalanma riski daha yüksek olabilir. skuamöz hücreli karsinom ve bazal hücreli karsinom oluşumuna katkıda bulunabilir. Radon ve bozunma ürünleri iyonlaştırıcı radyasyon yayarlar. Bozunarak radon ürünlerini meydana getirir. Uranyum madencileri arasında akciğer kanserinden ölüm oranları yüksektir. Kömür madenlerinde saptanmamıştır. ısının başlıca kaynağı kayanın kendisidir. pasif sigara dumanına ve benzerine maruz kalırlar. mağaralar ve binaların bodrumları gibi havalandırılmayan yerlerde birikir. Isıyı. Bu parçacıklar solunduklarında akciğerlerin en derin yerlerine ulaşabilecek küçüklüktedir. kaynak dumanına. İyonizan radyasyon Madencilik sektöründe önemli bir tehlikedir. Radon gazı. kimyasal maddeler her zaman deriye sızabileceğinden ‘bariyer kremler’ tam koruma sağlayamayabilir. UV ışınları (güneş ışınları) cilt kanserine neden olabilir. doğal radyoaktif bir gaz olan Radona dönüşür. Bozunum zincirinin bir bölümünde elementler. özellikle dizel ekipmanlarıdır. ortam hava sıcaklığı. dolaşan hava. kalay ve diğer bazı madenlerde bulunan doğal radyoaktif bir gazdır.8 gündür. nem. Kayaç kırıldığında yüzey alanı büyük oranda artacağından radon gazı yayılımı da artar. Isı artışının diğer kaynakları. ısı stresi ve katarakta neden olabilir. Asbest maruziyeti halen mesleki kanserlerin açık farkla bilinen en önemli (ayrıntılar için bkz. Yeraltı madenlerinde. Radon. Elektrolitik eritme ve rafine işlemleri sırasında elektromanyetik alanlar oluşur. Sıcak bitkinliği ve sıcak çarpması. hem yerüstü madencileri için bir tehlikedir. izosiyanatlara. çalışan sayısı. kobalt bileşkelerine. Yerüstü madenciliğinde güneşin ultraviyole ışınlarından etkilenme. dizel egzozuna. radona. 95 . Radon ürünü parçacıklar daha çok havada bulunan toz. terin buharlaşmasını azaltır. Sıcak stresi Isı hem yeraltı. taşların patlatılması sırasında açığa çıkabilir ya da yeraltı akılarıyla da madene sızabilen bir gazdır. konvektif ısı alışverişini artırır. Bazı ürünlerin yarı ömrü kısa olur (bir dakikadan az). kayaçların içindeki çatlaklardan ve kırıklardan maden ocağının havasına yayıldığı gibi. Derin ocaklarda barometrik basınç da önemli bir sorundur. Radon. uranyum. bu Rehberin Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü) nedenidir. bunlar da bozunarak alfa radyasyonu yayarlar. Ancak. derin yeraltı madenlerinde önemli bir sorun olmaya devam etmektedir. Yer altı maden ocaklarındaki suyun çalkanması önemli bir radon gazı kaynağı teşkil edebilir. kobalta. Farklı kayaçlar farklı miktarlarda ve sürekli olarak değişen veya bozunan radyoaktif element içerir. donanımlar.

Radon zararlı ürünler oluşturmak üzere bozunan bir gaz olduğundan bu bozunum sürecinin bir bölümü akciğerlerde gerçekleşebilir.Bozunma süreci parçacık akciğerde iken gerçekleşirse yayılan alfa ışınları yumuşak dokuya zarar verebilir ve kansere neden olabilir. Radon yönünden zengin alanlarda sigara içmek yasaklanmalıdır. Radon ürünlerine karşı kişisel solunum maskelerinin kullanılması etkili değildir. Radon gazının havalandırma ile çalışma ortamından hızla uzaklaştırılmasıyla işyerinde radon ürünlerinin oluşumu azaltılmış olur. Altın madencileri ve değirmencilerinde ve civa madencilerinde civa buharına temas riski vardır. Belirtiler ve Bulgular Belirtilerin ve bulguların kanserin türüne göre değişiklik gösterdiği unutulmamalıdır. (Sigara ile işyerinde kanserojen ajanlara maruziyet bir araya gelince kansere yakalanma riski artar).09 ila 0. Altın ve kurşun madencilerinde arsenikle temas ve akciğer kanseri riski vardır. Burada sözü edilen risk yalnızca yaz mevsimine özgü değildir.  İşçilere eğitim verilmesi ve kendi sağlıklarını koruyabilmelerine olanak verilmelidir. Kış güneşinin de UV seviyeleri çok yüksek olabilir. Türkiye’deki bazı maden ocaklarındaki radon konsantrasyonlarının iyi uygulama örneklerine göre yüksek olduğu saptanmıştır. Radon gazının etkileri. Radon gazı ile radon ürünlerine yönelik en etkili kontrol önlemi havalandırma ile gazın seyreltilmesi ve ortadan kaldırılmasıdır. Yer üstünden radonsuz temiz hava çeken fanların kullanılması ve yer altındaki havayı tekrar dolaştıran fanlardan kaçınılması alınabilecek en etkili önlemlerdir. Nikel madencilerinde nikel teması ve buna bağlı akciğer kanseri ve alerjik dermatit riski vardır. soğutma suları) kullanılan mineral yağ bazlı sıvıların su bazlı alternatifleri vardır]. Pek çok maden ocağında ise ölçüm yapılmamıştır. Bu durumda en iyi uygulama gazın “olabilen en düşük” düzeylerde tutulmasıdır. sıkı dokunmuş ve nefes alabilen kumaşlardan tişörtü ve pantolonuyla bütün çalışanlara uygun iş kıyafeti verilmelidir. Radyasyon düzeylerinin diğer maden ocaklarına göre daha yüksek olduğu uranyum madenlerinde çalışan işçilerde Radon ile kanser arasında bir ilişki gözlemlenmiştir. Önlem  Çalışma yöntemlerini değiştirilebilir ve havalandırma mutlaka iyileştirilmelidir.  Tehlikeli kimyasallar kanserojen olmayan kimyasallarla değiştirilmelidir [örneğin metal işlerinde (kesimde kullanılan yağlar. Bu doğal süreç devamlı gerçekleşmektedir. bu nedenle havalandırma düzeneklerinin gözden geçirilmesi ve düzenli olarak denetlenmesi gerektiği unutulmamalıdır. Dışarıda çalışma zorunluysa çalışanlara koruyucu (yüksek koruma faktörlü (SPF 30+) cilt kremleri) verilmeli ve sık sık uygulanmalıdır. Yapılan araştırmalar sonucunda.3 mikrondur (dizel makine kullanılmayan ocaklarda). kendisi de kanserojen olan sigara dumanının solunması ile katlanarak artar. Bu tür bir havalandırma için kullanılacak hava olabildiğince radonla kirlenmemiş hava olmalıdır.  Sigaraya özel önem verilmeli ve içenlerin bırakması için her yol denenmelidir. Hava akımının düşük olduğu ve doğal havalandırmanın kullanıldığı madenlerde çalışanların risk altında oldukları bilinmektedir. Radon yönünden zengin kapalı alanlarda yarattığı etki daha büyük ve etkilenmede o oranda yüksektir.  Günün en sıcak saatlerinde dışarda yapılması gereken işleri azaltacak şekilde çalışma programı hazırlanmalıdır (örneğin. 96 .  Solunum cihazı ve geçirmez giysiler gibi KKD sağlanmalıdır. bu saatlerde mola veya iç mekânlarda yapılacak işler programlanmalıdır). Havalandırma gibi teknik kontrol önlemleri kullanılması dışında etkili bir yöntem olmadığı. Tipik bir partikülün boyutu 0. Bu boyuttaki parçacıklar çoğu toz maskesinden geçer. Şapkasıyla (tercihen boyun koruyucusu olan).

Hepatit. kas dokularını besleyen sinirlere saldıran güçlü bir toksin üretir. Yaklaşık bir haftalık kuluçka döneminden sonra çene kaslarında kasılma meydana geldiği için halk arasında kazıklı humma olarak bilinir. Türk erkekleri. bazen ölümcül olabilen ciddi bir hastalıktır. ağaç kıymığı veya dikeni gibi enfekte olmuş bir nesne aracılığıyla genellikle açık bir yaradan insan vücuduna girer. yumuşak doku ve muköz membranlardan (gözler. Hastalık daha sonra solunum sistemindeki kaslar da dâhil olmak üzere vücuttaki diğer kaslara yayılır. Hastalık. Önlem Tetanos aşılarıyla bu hastalık iyi bir şekilde kontrol altına alınmıştır. Maden ocaklarında bulunabilen diğer organik maddelerden de geçebilir. On yılda bir tekrarlanan aşılarla enfeksiyona karşı direnç sağlanır. Maden ocaklarındaki fareleri tamamen ortadan kaldırmak zordur ancak tuzaklarla. Uygulanan tedavi ile tam iyileşme garantisi yoktur. vb. Hastalığa karşı geliştirilmiş bir aşı yoktur. Tetanos Tetanos. Çalışanların hastalığa yakalanma riskleri konusunda bilgilendirilmeleri ve soğuk algınlığına benzer semptomlar geliştirdiklerinde hekime görünmeleri konusunda teşvik edilmeleri gerekir. 97 . Not: İlkyardım yapılırken.) olur. temel hijyenin (yemeklerden önce veya tuvaletten sonra el yıkamak) sağlanamadığı kömür madenleri gibi kirli ortamlarda yaygın olarak görülür. fare zehirleriyle ve yiyecek kalıntılarını ocaktan çıkarmak gibi basit tedbirlerle fare popülasyonunu azaltmak için her türlü çaba harcanmalıdır. dar ve kapalı alanlarda birlikte çalışmaktan kaynaklanan Tüberküloz. çivi. doktor haricinde hiç kimse hastaya krem (veya başka ilaç) vermemelidir.Biyolojik risk etkenleri Nemli çalışma ortamlarından kaynaklanan Leptospirosis ve ankilostomiazis. havalandırma sistemlerinden kaynaklanan Legionella kontaminasyonu. burun. toprakta yaşayan bir bakterinin neden olduğu. Tetanos. Yemekte yiyecekleri kâğıda sarılı halde tutmak gibi önlemler de teşvik edilmelidir. İlk olarak soğuk algınlığına benzer semptomlarla ortaya çıkan bir enfeksiyondur ve böbrek ve karaciğer yetmezliğine kadar ilerler. Yaraya girdiğinde. Her türlü harici yaranın en kısa zamanda iyice temizlenmesi gerekir. HIV gibi enfeksiyon hastalıkları madencilerde sık karşılaşılabilen durumlardır. İnsanlara bulaşması sindirim yoluyla ve cilt üzerindeki kesik ve sıyrıklardan. çocukluk çağında. hastanın aşıları ile ilgili en ufak bir kuşku varsa hasta sevk edilmelidir. ağız. okulda ve askerlik sırasında aşılanırlar. Leptospiroz (Weil hastalığı) Sıçanların (ve diğer bazı memelilerin) idrarıyla bulaşan ciddi bir hastalıktır. Bakteri. Bu durumda hastalık ölümcül bir hal alabilir. Tam aşı kaydı bulunmayan herkesin aşılanmasına işyerinde işyeri hekiminin devam etmesi gerekir.

Nistagmus 4 grupta incelenebilir: 1.Mantar enfeksiyonları Karanlık odada “Wood ışığıyla” onikomikoz görüntüsü. bir yöne yavaş. bakılan nesnelerin hareket ediyormuş gibi görülmesi ve görme keskinliğinde bozukluk söz konusu olabilir. Gözlerin her iki yöne eşit hızda gittiği nistagmus tiplerine sarkaç tipi.Nörolojik (merkezi) nistagmus. Pedis’in özellikle askerlik döneminde topluma oranla yaygın görülüşü bu dönemde kapılan rahatsızlığın. Hastalık kontrol edilmezse sinirsel rahatsızlıklar madende çalışanı tamamen kısıtlayacak şekilde şiddetlenebilir. 3. Günümüzde elektrikli madenci baş lambalarının kullanılması sonucunda hastalığın görülme sıklığı azalmıştır. kulak enfeksiyonu.Vestibüler nistagmus. Yer altı maden ocaklarında aydınlatmanın kötü olduğu yerlerde çalışan bütün çalışanlar etkilenebilir. Belirtiler ve Bulgular Yeraltında 25 ila 30 yıl boyunca çalışmış. genellikle orta yaşlı veya ileri yaşlardaki kömür madencilerinde görülen meslek hastalığıdır. Göz ile ilgili bu belirtilerle ilişkili olarak özellikle çömelip eğildikten sonra baş ağrısı ve baş dönmesi gibi genel rahatsızlıklar da ortaya çıkabilir. Nistagmuslu hastalarda: görme azlığı.Doğuştan nistagmus. beyin hasarı ve uyuşturucu kullanımı gibi başka faktörlerden de kaynaklanabilir. maden çalışanlarında bot giyimine bağlı sürmesine hatta tırnağa kadar yayılmasına neden olmaktadır. ıslak çalışma ve koruyucu giysilerin uzun saatler giyilmesine bağlı olarak manter enfeksiyonları gelişebilir. Nistagmus’da göz hareketleri çeşitli yönlerde olabilir. 4.Oküler nistagmus. Madenci Nistagmusu Gözün istemsiz ritmik veya aritmik hareketlerine nistagmus denir. Hasta nistagmusun hızlı yönüne bakarsa göz hareketlerinin frekansı ve amplitüdü artar. onikomikoz gibi hastalıklar madencileri uzun yıllar rahatsız etmektedir. T. karşı yöne hızlı gittiği tiplerine de yay tipi denir. Bu titremeler sonucunda. Çalışanların erkek oluşu. 98 . Fiziksel belirtileri arasında karanlıkta veya loş ışıkta görme güçlüğü. bir başka hastada intertrigo Madenlerde çalışanlarda sıcaklık ve buna bağlı terleme. Nistagmus aynı zamanda genetik nedenlere bağlı gelişebilir. Yay tipinde gözlerin hızlı gittiği yön nistagmusun yönüdür. titreyen görüntüler. İntertrigo. Örneğin gözler sağa hızlı sola yavaş gidiyorlarsa nistagmus sağ yönlüdür. baş dönmesi ve tek gözde çift görme şikayetleri olabilir. Hastalığın ilerleyen evrelerinde yaygın olarak psiko-nörotik belirtiler gelişir. Aydınlık ve karanlık ortam arasında gidip gelmek de bir faktör olabilir. parlak ışığa karşı aşırı duyarlılık ve tahammülsüzlük ile göz küresinin ritmik olarak titremesi yer alır. 2.

Akciğer filmlerini de içine alan tıbbi muayenelerin tipi ve ne sıklıkta yapılacakları ulusal yasa veya yönetmeliklerle saptanmalıdır. Tozla Mücadele Yönetmeliği’ne göre 2 yılda 1 risk değerlendirmesine göre periyodik sağlık kontrol sıklığına karar verilmesi gerekir. yetkililer tarafından belirlenen aralıklarla periyodik sağlık kontrolünden geçirilmelidir (İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü’ne göre 6 ayda 1. Tam kan sayımı ve kan sedimentasyonu yapılmalıdır. (5) İşveren bu bölümde istenen bütün tıbbi muayeneleri. (3) Tüm çalışanlar. iş güvencesinin olmaması. Kişinin gereksiz yere radyasyon almaması için yılda 1 kez yapılması uygundur). çalışanlarda fiziksel hasar yapması beklenen veya onların gücünün üzerinde olduğu belli olan. vardiyalı çalışma. nemli ortamlarda çalışma. Hiç kimse yer altında veya üstünde. Bu alanda işyeri hekimlerinin yapabileceği pek çok çalışma ile çalışanların kaygı düzeyleri. bunların nedenleri vb. karanlık. emeklilik sonrası hayatta kalma süresinin diğer mesleklere oranla kısa olmasının bilinmesi. (*)Yeraltı Kömür Madenlerinde Güvenlik ve Sağlık‐ILO Uygulama Kılavuzu‐2011 Önlem Maden ocağının giriş bölümünde yer alan galerilerin aydınlatmasını beyaz badana veya açık renk taş tozu ile olabildiğince arttırmak yararlı olabilir. ağır işlerde çalıştırılmamalıdır. Tıbbi incelemeler (1) Herkes madende çalışmaya başlamadan önce tıbbi olarak incelenmelidir. Bu sayede karanlığa alışma süreci daha hızlı ve rahat gerçekleşir. çalışacak kişilerin tıbbi olarak bu işe uygun oldukları belgelenmelidir. konu açıklığa kavuşturulabilir. SFT yapılmalıdır. (4) Tüm çalışanlar.Nistagmus semptomları olan herkesin. Madencilerin psikolojik yapılarına yönelik elimizde yeterli veri yoktur. Meslek hastalığı nedeninin değerlendirilebilmesi için hekimin hastasının mesleğinin farkında olması gerekir. sosyal güvencenin olmaması. (2) İncelemede normal olarak akciğer filmi çekilmelidir. yaşadıkları yerlerde diğer maden çalışanlarının yaşadığı sağlık sorunları madencilerin psikolojik yapılarını olumsuz etkilemekte bunların mesleğin kaderi olarak algılanmasına neden olmaktadır. depresyon prevalansı. Psikososyal Sorunlar İş kolunun tehlikeli olması. belirtilerin nedenlerinin belirlenmesi için sevk edilmesi gerekir. düşük ücret gibi diğer sorunlar da yukarıda sayılan olumsuzlukları artırmaktadır. Tüm tıbbi incelemelerin kayıtları ve incelemelerle ilgili olarak yapılanlar gizli tutulmalı ve ulusal mevzuatta belirlendiği gibi tıbbi tesislerde saklanmalıdır. mesleki etkilenme sonucu oluşabilecek yaralanmaları ve hastalıkları teşhis etmek için sık sık tıbbi muayeneden geçme fırsatına sahip olmalıdır. İşsizlik. kaçak ocaklarda çalışma. Gürültü düzeyi 80 dB’nin üzerinde çalışanlara odyometri testi yapılmalıdır. Madende çalışmaya başlamadan önce. 99 . İşçileri hastalığın tehlikeleri konusunda uyarmak ve diğer insanların gözlerine doğrudan ışık tutmamaya özen göstermelerini sağlamak için verilecek eğitim önemlidir. herkese ücretsiz olarak sağlamak zorundadır.

Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmesi ve bu grafilerin A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir. COHb düzeyi. kan sedimentasyonuna bakılmalı. Gürültü 85 dB ve üzerindeyse odyometrik muayeneye ek olarak uygun kulak koruyucularının kullandırılması zorunludur. tam idrar tetkiki yapılmalı.Maden İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak maden iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir. karaciğer ve böbrek fonksiyon testlerine bakılmalıdır. bu Rehberin “XVIII. titreşim. Madencilerin geleneksel hastalığı olarak bilinen pnömokonyoz yönünden inceleme. Testler konusunda ayrıntılı bilgi için bkz.        100 . tam kan sayımı tetkiki yapılmalı. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi. Göz muayenesi yapılmalıdır. kan sedimentasyonu. 3. De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi.5 parmakda duyu kontrolü yapılmalıdır. jeolojik yapının özelliğine ve maruziyete göre yapılan RD'ne göre var olan ağır metallerin kandaki veya idrardaki düzeylerine bakılmalıdır) düzeyine bakılmalı. gürültüye bağlı işitme işitme kaybının araştırılması. krom (Madenin türüne. Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır. Çalışma ortamı ölçüm sonuçlarına göre 80 dB ve üzerinde gürültü saptandığında odyometri ve çalışma ortamında kulak koruyucuların bulunması sağlanmalıdır. civa. deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması madencilerde ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır. Tinnel ve İskemik testler yapılmalı. nikel. Deri muayenesi yapılmalıdır. tam kan sayımı.İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit . KTS yakınmaları varsa Phallen. Kanda veya idrarda kurşun. Solunum Fonksiyon Testleri yapılmalıdır. tam idrar tetkiki. yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler. karaciğer ve böbrek fonksiyon testlerine bakılmalıdır. Bunların sonuçlarınormal olarak değerlendirilenler de dâhil.Testler. Özellikle değerli maden çalışmalarında kanda siyanür aranmalı. Ölçekler ve Muayene Yöntemleri” Bölümü).İSGÜM’e bildirilir. kadmiyum.

onarımı. yenilenmesi. inşaat sezonu gibi zorlamalarla çoğu zaman inşaatta çalışanlar yılın tamamını çalışarak geçiremezler. Bu durum çalışan ve iş açısından çeşitli olumsuzlukları içerir.3. değiştirilmesi. Tünel işçileri 101 . asbest. Demir ve çelik işçileri (donatı ve yapısal) Ameleler Bakım işçileri Öğütücüler İnşaat makinaları operatörleri Boyacılar. Yalıtım işçileri 20. kurşun. 15. Bu açığı kapatmak için sıklıkla fazla mesai. 6. bu nedenle sağlık ve güvenlik açısından pek çok riskleri barındırır hale gelir. havaalanı gibi her çeşit bina yapımı. 9. stadyum. İnşaatlar. toksik döküntüler) Mozaikçiler. 17. 3. 7. İnşaat İş Kolunda Sağlık Gözetimi İnşaat işleri ev. Bir grubun işini bitirdikten sonra diğer grubun çalışması. 16. çalıştıkları her bir işte ancak birkaç haftayla birkaç ay arasında bulunan kişilerdir. yıkılması işlerinin tamamıdır. bakımı. yol. 12. tünel. duvar kâğıdı kaplayıcılar Tesisatçılar Çatı ustaları Sac metal işçileri 10. Deneyimsiz oldukları işleri yapmak zorunda kalabilirler. rıhtım. Bu nedenle inşaatta çalışanlar genellikle sürekli aynı işyerinde çalışmaktan çok sık sık iş değiştirmek zorunda kalan. ardından bir başka grup ya da daha önceki grubun tekrar aynı ortamda çalışması şeklinde süren işlerdir. 2. betoncular Sıvacılar 11. 2. işyeri. Aslında bir takım işi olması gereken inşaat işleri. 18. köprü. 4.III. farklı meslek gruplarının bir arada bulunduğu iş alanlarıdır. 14. hastane. İnşaat işleri farklı pek çok meslek grubunun ortak çalışması gereken işlerdir. 8. fabrika. 19. Kazı ustaları Duvar ustaları Marangozlar Elektrikçiler Asansör kurucular Camcılar Atık temizleyenler(örn. 13. 5. Çalışanların eğitim ve güvenlik algı düzeyleri ve işyerlerinin güvenlik anlayışları değişken olabilir. Hava koşulları. Bazı inşaat meslekleri-çalışanları 1. aşırı çalışma gibi zor koşullarla yüz yüze kalırlar.

vibrasyon. ayakta çalışma. sıcak. gürültü. yarı sıvı (yapıştırıcı tutkallar. gürültü. kazıcı operatörleri Asfalt işçileri Kamyon ve traktör şoförleri Yıkım işçileri Risk Çimento dermatiti. ayakta çalışma. gürültü. Silika. tekrarlanan maruziyetler söz konusudur. taş vb. katran) veya toz (çimento) formda da bulunabilirler. yüksekte çalışma. asbest. ayakta çalışma. izolasyon. hatta saatten saate değişebilir. Kurşun dumanı ve partikülleri. soğukta. her inşaatta çalışan stres ve sıcağa maruz kalma. Asbest. Bazı inşaat tehlikeleri aşağıdaki tabloda gösterilmektedir. soğukta. dermatitler. vibrasyon. yüksekte çalışma. Genellikle aralıklı. iskelede yüksekte çalışma. yaralanma. soğuk. Her bir etkenin zararı. Kaynak dumanları. Lehim dumanındaki ağır metaller. Bazı inşaat mesleklerinin birincil riskleri Meslek Tuğla. Asfalt emisyonları. Bu riskler işyerinden işyerine. toksik metaller. lubrikan yağlar.İnşaatta çalışma çeşitli sağlık riskleri taşır. Diz travması. ayakta çalışma. güneşe bağlı uv etkilenimi. toz. Silika. silika tozu. ayakta çalışma. duvar ustası Seramik ustaları Marangozlar Sıvacılar Elektrikçiler Elektrik santrali yapım ve tamircileri Boyacılar Duvar kâğıdı ustaları Tesisatçılar Buhar kazanı ustaları Halı kaplamacılar Karo ustaları Mozaik zımparacılar Camcılar İzolasyon işçileri Demiryolu inşaatçıları Çatı ustaları Kaynakçılar Lehimciler Kazıcılar. kum püskürtme. günden güne. Stres. yüksekte çalışma. yüksekte çalışma. histoplazmozis. sigarayla birlikte inhale edilebilirler. Kaynak emisyonları. ağır yük. Su ve gıdalarla ağızdan alınabilir. ağır yük. Silika. vibrasyon. yoğunluğuna ve ilgili işin süresine bağlıdır. tünel yapımı. kurşun. Yapıştırıcılar. buhar. Solvent buharları. ağır yük. taşlama. sıcakta çalışma. sıcak. zımparalama. Silika. kaya delme işlemleri. Metal dumanları. deliciler Havalı çekiç kullananlar Kazık makinası operatörleri Vinç operatörleri Vinç kulesi operatörleri Ekskavatör. sıcak. kadmiyum. Ayakta çalışma. Katran. Çalışan sadece kendi yaptığı işten değil.  Silikozis. ağır yük. 102 . uygun olmayan pozisyonlarda çalışma. gürültü. işten işe. kaynak dumanları. Oluşturdukları hastalık örnekleri ise. Silika. sıcakta çalışma. gürültü. ağır yük. vibrasyon. gaz. Sıvı. asbest. ağır yük taşıma. çoğu zaman iş ortamındaki diğer işlerden kaynaklanan zararlardan da etkilenir. Ahşap tozu. dizel egzozu. diz travması. dozer. Lehim dumanındaki ağır metaller. sıvama. vibrasyon. titreşimli el aletleri kullanımı. Burada sadece işin birincil zararlarına yer verilmiştir. ağır yük. kurşun. dizel egzozu. sentetik lifler. kepçe operatörleri Greyder. Ayrıca. sıcak. asbest. Ayakta çalışma. Yapıştırıcı buharları. yüksekte çalışma. Silika. duman halinde bulunur ve solunumla alınırlar. sıcak. kas-iskelet sistemi hastalıkları gibi ortak sağlık sorunlarıyla da karşılaşır. Tutkal buharları. Kimyasal zararlar Genellikle havada. toz. tekrarlayan hareketler. Asbest. toz. asbest. tutkal ve buharları. ağır yük. ayakta çalışma. Bazıları ciltten de emilirler. Gürültü. güneşe bağlı uv etkilenimi. Sıva tozları. Vibrasyon. ayakta çalışma. güneşe bağlı uv etkilenimi.

İş kazaları yönünden inşaat sektörü.    harç karma. Kapalı ortamda yapılan çalışmalarda. kaynakçılık Deri alerjileri. karpal tünel sendromu. işle ilgili sorunlar kolaylaştırıcı olabilir. yıkım işleri Bronşit. vibrasyon. sıcak ve soğuk. yalıtım (izolasyon). İyonizan radyasyon ihtimali düşüktür. İş stresi. sosyal izolasyon. Kazı işinde çalışanlarda histoplazmozis görülebilir. sektörün bilinen diğer enfeksiyöz sorunlarıdır. Fiziksel zararlar Her inşaatta görülürler. Alkolizm. bel ağrısı gibi kronik fiziksel sorunlar sık yaşanır. en yüksek riskli meslek gruplarından biridir. Lyme hastalığı. ısırgan gibi bitkilerden 103 . işsizlik korkusu. Bazı havalı çekiç operatörlerinde ve vibrasyon oluşturan araç ve makineleri kullananlarda Raynaud Sendromu görülür. yıkım ve söküm işleri Asbestozis. kalıcı olmayan çalışma koşulları gibi. sumak. kazma. ayakta ve aşırı çalışma gibi nedenlerle tendinit. kaynakçılarda ve ağaç işleriyle uğraşanlarda akciğer kanseri ölümleri fazladır. Sarıhumma. İnşaat sektöründe makineleşmenin giderek artması. boyacılarda kurşun zehirlenmesi görülebilir. organik çözücüler ve kurşun etkilenimi Asbest maruziyeti olan izolasyon işi yapanlarda. tünel yapımı gibi işlerde radon maruziyeti söz konusu olabilir. Sıtma. Ancak. barometrik basınç bunlardandır. tekrarlanan hareketler. tesisat. havalı çekiç ve diğer büyük makineleri kullananlar için önemli bir sorundur. UV radyasyonun ana kaynağı güneş ve elektrik kaynağıdır. radyasyon. Zorlanma ve burkulmalar. Gürültü. Travmatik yaralanma. Çatı ustalarında güneş ve sıcak katrana bağlı sıcak stresi riski yüksektir. en sık görülen hasarlardır. Tüm vücut vibrasyonu da. meşe. çimentoyla yapılan işler Nörolojik hastalıklar. inşaatta çalışanlarda önemli bir sorundur. Biyolojik zararlar İnşaat işlerinde enfeksiyöz mikroorganizmalar. influenza. Sarmaşık. Köprü tamircilerinde. temel kazma. gürültü sorununun boyutlarını da artırmaktadır. tüberküloz bulaşması olabilir. biyolojik kaynaklı toksik etkenler ve sahipsiz ya da vahşi hayvan saldırıları ile karşılaşılabilir.

örümcekler. cilalar  Silika  Solventler  Tinerler  Kaynak dumanı ve gazları  Ahşap tozları     Aşırı zorlanma: sırt hasarları. dirsek. Bazı ağaç tozları kanserojen. mantarlar. tüm vücut titreşimine bağlı gelişen rahatsızlıklar Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki deri hastalıkları Mesleki astım Mesleki kanser Tetanos 104 . bilek problemleri Uygunsuz malzeme Ayakta çalışma Tekrarlanan hareketler Fiziksel                Soğuk Ergonomi Sıcak Gürültü Oksijen eksikliği Radyasyon Stres Güneş Vibrasyon               Bina yıkımı Kapalı alanlar Vinç kullanma Uyuşturucu ve alkol Elektrik Patlayıcılar Düşmeler Yangın ve patlama Motorlu taşıtlar Ağır ekipman İskeleler Yangın ve patlamalar Basınçlı gazlar Hava koşulları Biyolojik Sürüngenler. karınca gibi bazı hayvan sokmaları görülebilir. bazıları alerjendir. yılan. parazitler. deride erüpsiyona neden olabilir. omuz. Virüsler Böcekler. lyme Küfler. burkulma ve zorlanmalar. kümes hayvanları Histoplazmozis Bakteriler.kaynaklanan toksinler. mantarlar Protozoalar Bu sağlık zararlarına bağlı olarak inşaat iş kolunda bazı meslek hastalıklarıyla karşılaşma olasılığı artmaktadır. tutkallar  Alkali  Asbest  Asfalt  Berilyum  Karbon monoksit  Çimento  Temizlik ürünleri  Katran  Toz  Epoksi reçinesi  Gaz  İzosyanatlar  Kurşun  Yapay mineral lifler  Metaller  Boyalar. Arı. İnşaat iş kolunda en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları. İnşaat sektöründe görülen sağlık zararları Kimyasal Kas-iskelet Güvenlik  Asit  Yapıştırıcılar. eşek arısı.

’in üstündeki frekanslarda gelişen işitme keskinliği kaybıdır (tüysü hücrelerinin hasarı). 85 ila 89 dB (A) arasındaki düzeylerde günlük gürültü etkilenimi ancak uzun süreli maruziyet sonucunda işitme kaybına yol açarken. kompresörlerin ve iş makinelerinin çalıştığı zamanlarda ciddi gürültü tehlikesine rastlanabilir. Düzenli bakım. hava koşullarının. Belirtiler ve Bulgular Gürültü maruziyetinin etkileri tinnitus ve tam sağırlığa kadar gidebilecek işitme kaybıdır. Tipik bir şantiyede karşılaşılan gürültü düzeylerinin kaynakları iyi bilinmektedir. İnşaatlarda gürültü kaynakları. işitme duyusuna hasara yol açan. Her şantiyede bulunabilecek beton mikseri özellikle gürültü kaynağı bir makine olabilmektedir. rahatsızlık veren. Bu tür ekipmanlar da. mesai saatleri içinde yoğunluğu önemli oranda değişebilir. gürültülü işleri etrafta az sayıda çalışanın bulunduğu zamanlarda yaptırmak) ve geçici ses barajları veya perdeleri aracılığıyla gürültülü proseslerin ses yalıtımından (örneğin kontrplak veya plastik kaplama) geçer. Gürültüye bağlı gelişen kronik işitme kaybı riski. İç kulağın işlevsel bozukluğudur. Şantiyede kullanılan diğer ekipmanlar alt yüklenicilere (taşeronlara) ait olabilir. Önlem Şantiyede gürültüyü kontrol altına alma olanakları sınırlıdır. sıkıntı ve uyku bozukluğu yer alır. Bu nedenle. Gürültü düzeyleri. 105 . dizel şahmerdanlar yerine “susturuculu” şahmerdanları kullandığında en etkili çözüm bulunmuş olur. örn. genellikle 1 kHz. yanmalı motor egzozu susturucuları için “sanayi tipi” değil “ev tipi” susturucularda ısrar ettiklerinde. bir yerden başka bir yere hareket edebilir. İşyerindeki ototoksik maddeler ya da titreşimden etkilenme gürültüye bağlı gelişen işitme kayıplarının daha erken ortaya çıkmasına ya da işitme kaybının daha fazla olmasında rol oynayabilir.Gürültüye bağlı işitme kaybı GBİK. gürültü düzeyleri değişir. Gürültüyle ilişkili işitme hasarı akut (tek bir gürültü olayından kaynaklanabilir. Tinnitus (kulak çınlaması) darbe gürültüsünün ardından sıkça görülen GBİK gelişen kişilerin yaklaşık %50’sinde görülür. Gürültüyü kontrol altına alma teknikleri büyük ölçüde şantiye yönetiminden (örneğin gürültülü proseslerden kaçınma. kullanımı pratik. gürültüyü kesen donanım eklenmiş (retrofit) kitler tasarlamak zordur. İnşaatlarda işler çoğu zaman açık havada. örneğin ağır kazı makineleri. zararlı sesler grubudur. Bu etkilenim. İnşaatlarda kullanılan tüm donanımlar (ekipmanlar) inşaat şirketine ait değildir. işitme testleri ile saptanabilen. kümülatif koklear gürültü etkilenimine bağlıdır. İşitme kaybı. İnşaat şirketleri ekipman tedarikçilerinden ekipman kiralar ve şirketlerin kiralamış oldukları bu ekipmanları “iyileştirme“ özgürlükleri yoktur. çarpma veya patlama) veya kronik (uzun süreli gürültü maruziyetinin sonucunda) olabilir. Sanayinin genelindeki işletmelerin tersine inşaat iş kolundaki işlemler her zaman sabit ve tek bir yerde yürütülmez. Şantiye ortamına dayanıklı. Şirketler gürültü emisyonu düşük ekipmanları talep ettiklerinde ve satın aldıklarında. İşitme kaybı geri dönüşsüzdür. Yıkım işlerinde ve şantiyede pnömatik matkapların. yeni susturucular ile diğer değişiklikler de olumlu bir etki yaratabilir. dizel motoruyla çalışan mikserlere susturucular takılarak ve mikserin düzenli bakımının yapılmasını sağlayarak aşağı çekilebilir. gürültü emisyonlarını azaltacak şekilde tasarlanmamış olabilirler. iskemik kalp hastalığı. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerinde yarattığı diğer etkiler arasında yüksek tansiyon. rüzgâr tünellerinin. topografyanın. günlük 80 dB (A) veya üzerindeki gürültü düzeylerinde etkilenime bağlı gelişebilir. havalı değil hidrolik kaya matkaplarını seçtiklerinde. havalı el aletlerinden çok elektrikli el aletlerini tercih ettiklerinde. darbe gürültüsü de dâhil edilerek ve yıllara yayılmış maruziyet süresi çerçevesinde günlük gürültü etkilenim düzeyi ile belirlenir. 90 dB (A) ve üzerindeki düzeylerde hasar riski önemli ölçüde artar. atmosferin ve çevrenin etkileri altında yapılır. stres. Gürültü.

Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı parmaklara ve ele kan akışını sınırlayan. 106 . İnşaat iş kolunda beyaz parmak hastalığı genellikle döner el aletlerinin. kas ve eklemlerin kısıtlayıcı ve ağrılı bir hastalığıdır. kan damarlarının.5 104 88.Gürültü kontrolünün bu önlemlerle sağlanamadığı durumlarda. taşlama makinelerinin. bu hastalık aynı zamanda döner aletlerle taşlaması yapılan veya cilalanan malzemelerin tutulmasına bağlı olarak da gelişebilir. fore) Pnömatik Kırıcı Hidrolik Kırıcı Pnömatik yonga makinesi Diğer Donanım Beton vibratörü Kompres Hava Üfleyici Elektrikli testere Elektrikli matkap Paletli kaya delici makine Ortalama Gürültü (dBA) 88 86.5 106 95. darbeli el aletlerinin kalafatlama. gürültüden etkilenen çalışanların işlerini güvenli (gürültüsüz) bir şekilde. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı ellerin titreşim yayan donanımdan etkilenmeye bağlı gelişen tekrarlayan baskı sonucu oluşur. kendi sağlık ve güvenliklerini olduğu kadar iş arkadaşlarının da sağlık ve güvenliklerini riske atmadan yapabilmeleri sağlanmalıdır. yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu olarak bilinen bir rahatsızlığın bir kısmını oluşturan bir hastalıktır. çekiçleme işleri ile bağlantılı kullanımına ve el ve güç aletlerinin kullanılmasına. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir. (daha detaylı bilgi için bkz.5 96 90 96 96 101 Gürültü Aralığı (dBA) 85-91 79-89 89-103 79-93 84-102 <85 89-103 100-102 <85 < 85 97-102 <85 <85 <85 98 82. sinirlerin. Öte yandan.5 109 94. Bunun için işveren. bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi bölümü).5 102 113 82-105 62-91 94-111 90-100 87-98 78-95 100 Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı. Sıradan bir şantiyede rastlanabilecek gürültü düzeyleri Operatördeki donanımın ses düzeyi Kazı Lastik tekerlekli yükleyiciler Kazıcı yükleyici Dozer Yol silindiri Skreyper Greyder Kamyon Asfalt serici Malzeme Taşıma Beton mikseri Beton pompası Vinç Ayaklı vinç Güç Üniteleri Jeneratörler Kompresörler Darbe Şahmerdan (dizel ve havalı) Şahmerdan (yer çekimi. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır. yıkma/kırma işi yapılmasına bağlı olarak gelişir. uygun KKD’ları hazır bulundurmalı ve bu KKD’ların uygun kullanım talimatlarını ve KKD konusunda çalışanların eğitimlerini sağlamalıdır.

Yontma çekiçleri. Darbeli aletlerle günde yaklaşık 15 dakikayı aşkın süre boyunca veya Bazı döner ve diğer hareketli aletlerle günde yaklaşık bir saatten fazla çalışanlar. uygulamalar ve donanımlar. Zımpara.Sigara ve uyuşturucu ve bazı gerece karşılık sert malzemeler. Bu belirtiler çoğu zaman makine kullandıktan sonra dahi devam eder. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet.) kullanımı. El ve kolların vücuda göre konumu. Birkaç parmak beyazladıktan sonra titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı büyük olasılıkla geri döndürülemez. örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller. İlk evrede genellikle parmaklarda uyuşma ve karıncalanma ile kendini gösterir. Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç. bu çalışanların titreşim etkilenimleriyle ilgili yönetmeliklerde belirlenen maruziyet sınır değerinin de üzerinde olmaları olasılığı da vardır. Her bir iş günü içindeki maruziyet süresi İşte titreşim maruziyetinin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Bireyin titreşime duyarlılığı. Beceri ve verimlilik. metiserjit. titreşim maruziyetinin nitelikleri. Makine çalışma oranı. düğme iliklemek. El aletleri ile temas edilen malzemenin sertliği. Bu aşamanın ardından parmaklar daha sık beyazlamaya başlar. Ayrıca. fakat başparmağın etkilenmesi olasılığı düşüktür. Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Bireysel Faktörler Operatörün aleti kontrolü. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları. Hastalıkların şiddeti. Eldiven. Darbeli matkaplar. bleomisin vb. ayakkabı.Bu tür makine ve aletler arasında aşağıdakiler sayılabilir:         Beton kırıcılar. taşlama makineleri ve kesici diskler. günün herhangi bir saatinde gittikçe artan sayıda ağrılı nöbetler geçirmeye başlar. özellikle donma. çalışma şekli. Freze makinesi veya zımba tabancası. kişisel geçmiş ve alışkanlıklar gibi başka birkaç faktöre de bağlıdır. Belirtiler ve Bulgular Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığının nöbetlerini genellikle soğuk hava koşulları veya soğuk nesnelere dokunmak tetikler. Titreşimin eller üzerindeki etkisini belirleyen faktörler Biyodinamik Faktörler Tutma gücü – çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı. var olan hastalık veya yaralanma. çalışmaHastanın öyküsünde parmaklarda Parmaklarda veya ellerde önceden dinlenme süreleri dâhil koruyucu ve ellerde oluşmuş yaralanmalar. diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. Düzenli olarak. 107 . Hastalar. çivi benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığına yakalanan kişilerin parmaklarında kalıcı his kaybı söz konusu olabilir. ilaçların (ergo türevleri. Son olarak. ßadrenerjik reseptör blokörleri. Bir sonraki evrede bir parmak ucu geçici olarak beyazlar ve ağrımaya başlayabilir. Yüzey alanı. Elektrikli testereler. poker vibratörler ve kompaktörler. bu hastalar için bozuk para tutmak. iğne kullanmak ve vida. ciddi risk altındadır.

Titreşim de vibrasyonu emen malzemeden yapılmış saplarla azaltılabilir. pencere pervazlarının dolgu malzemesiyle tıkanması gibi işler verilebilir. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır.  Sıkı kavrama. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir. Donanımın saplarının teknolojik bakımdan yenilenmiş olması durumunda. İnşaat mühendislerinin kullanımı için uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri geliştirilmiştir. İnşaat sektöründe KTS ile ilişkilendirilen iş ve mesleklere örnek olarak. Fizypatolojisinde. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:  Tekrarlayan el hareketleri. Karpal tünel sendromu tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya 108 . bilyeler otomatik olarak söz konusu ağırlığın karşı istikametinde toplanarak oluşan dengesizliği bir ölçüde ortadan kaldırır. Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar. Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar geceleri ortaya çıkar. Uyuşmalar.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır. titreşime bağlı etkilenme de azaltılır. bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir. titreşimi emen eldiven kullanımı aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyebilmektedir.Önlem  Var olan çalışma yöntemini daha düşük titreşim yayan bir alternatifle değiştirme olanağı sürekli araştırılmalıdır.  Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa. Bu tür saplar titreşim kaynağından. Bir dengesizlik oluşursa. dekuplaj mekanizması yaylı. Keskinliğini kaybetmiş kesici ve testerelerin zamanında değiştirilmesi veya bilenmesi gerekir. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde tasarlanmış olabilir.  El-kol vibrasyonunu azaltmanın bir yolu da donanımın elle temas eden kısımlarının (sapının) titreşimi azaltan pedlerle kaplanmasıdır. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilmektedir. Makinenin üreticisine bağlı olarak. üreticinin verdiği bilgilere uyulması çok önemlidir. dönen şaftın üzerindeki bir kutunun içinde serbest hareket eden çelik bilyeler yardımıyla yapılır. Avuç taşlama makineleri gibi bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. çalışanın maruziyet süresinin mümkün olduğunca kısa tutulması için donanım çalışma süresi boyunca tam performans göstermelidir. işaret parmağı ve orta parmak ile yüzük parmağının uzun ve radial yarısında (3. Eş merkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir. tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir.  Avuç içinde mekanik stres. Kullanılan donanım söz konusu işe her zaman uygun olmalı.  Uygun araç-gereç aparatlarının seçiminin de titreşim maruziyeti üzerinde etkisi vardır. yani makineden mümkün olduğunca ayrılır. Bu dengeleme. Bu nedenle çalışanla titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır.  Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması. Örneğin. elektrik işleri ile el parmak ve bileklerinin tekrarlayan şekilde bükülmesini ve esnetilmesini gerektiren.  Vibrasyon sönümlendirici eldivenler yüksek frekanslı titreşimi azaltabilir.  El-kol vibrasyonu. Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak. Ancak. Karpal tünel sendromu (KTS) KTS.

Bu rahatsızlıklara hemen her tür işte rastlanır.  Ekskavatör gibi ağır makine kullanımı. 109 . bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir. özellikle de ağır ve rahat taşınamayan malzemeler (25 kg ağırlığındaki çimento torbaları gibi).  Uygun şekilde molalar vermek. şantiyede kullanılan iş makineleri gibi koltuk veya ayaklar aracılığıyla bütün vücuda titreşim yayan makinelere maruz kalan kişileri etkiler.  Kazık çakma. Vibrasyon kaynağının frekansı vücudun bu belli kısımlarının frekansıyla eşleşiyorsa. Bel rahatsızlıkları Bel rahatsızlıkları sık rastlanan mesleki yakınmalar arasındadır. Önlem  Tekrarlayan baskılardan kaçınmak.  Elleri sıcak tutmak–rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak.  Yıkım. etkilenim kümülatif olabilir (Bu Rehberin son bölümünde KTS’nin teşhisinde yararlı olabilecek testler verilmiştir).  Normal beceri ve sınırlar aşılarak ve fazlasıyla yorgunken çalışmak. İnşaatlarda tüm vücut vibrasyonuna yol açan. günlük işleri yapma becerisinin azalması ve işi bırakma gerekliliği şeklinde ortaya çıkabilir. her gün veya sık sık ortaya çıkan ağrılara karşı ağrı kesiciler kullanılır. Yakınmalar kişiye göre değişir. Vücudun her bölümünün doğal (resonant) frekansı vardır. aynı zamanda çevrede rahatsızlık yaratan işler arasında aşağıdakiler sayılabilir:  Ocakta patlatma yapmak. uygulanan kuvveti azaltmak ve kavrayışı gevşetmek yararlı olacaktır. montajda ayakta çalışırken iş yapılan tezgahın yüksekliği uygun şekilde ayarlanmamışsa vücut duruşu uygun olmaz). taşıma işleri.  Merdivenler gibi uygun olmayan yerlerde yük kaldırma ve taşıma. Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süren ağrılar. yol ve bina temel inşaatlarında taş ve kaya çıkarma işleri. titreşim 4 kata kadar arttırılmış olabilir ve şiddetli bel/sırt ağrısı gibi hasara yol açar.  Aşırı güç gerektiren yükleri itmek. eğilmek veya çömelmek (örneğin. döndürme ve uzanma hareketleri.  İşleri çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırmak. çekmek veya sürüklemek. Bu vibrasyon.  Kalafatlama gibi tekrarlayan işler.  Alçalmak.  El bilek ateli. araç ve gereçlerin sapları ile işler kişinin çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir).  Yol ve ray trafiği.  Germe. Etkileri çoğunlukla bel bölgesinde görülür. Her türlü bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir.  Ergonomik açıdan doğru donanım kullanmak (iş tezgahları. fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:  Fiziksel güç gerektiren ağır iş.çıkar.  Özellikle de sürücü koltuğu düzgün bir şekilde ayarlanmıyor veya ayarlanamıyorken ya da yay sistemi düzgün değilken uzun mesafe araç kullanmak veya bozuk yolda araç kullanmak.

bir forklift üzerinde monte edilen ve forkliftin çatallarının aracın kendi boyundan yükseğe kaldırılmasını sağlayan bir aygıttır. o Vinç. o Kaldırılacak nesne tek başına bir kişinin kaldıramayacağı kadar (25 kilodan fazla) ağırsa. yük kaldırma ve taşıma sırasında doğal olmayan pozisyonlardan kaçınılmalıdır.  Aşağıdaki durumlarda kaldırma işinin iki kişi tarafından yapılması uygundur: o Lift. o Kaldırılacak nesne iki kişinin kaldırabileceğinden daha ağır değilse (50 kilodan az).  Zorunlu olmadıkça başın üstüne uzanılmamalı ve dizlerin üzerine çökmemelidir. ağır yükleri kaldırmak için emme kuvvetini kullanan vakum aracına bağlı mekanik bir araçtır. motor gücüyle veya elle çalıştırılabilir. zincir veya halatlarla sarılı asansör tamburu veya makarası yardımıyla çalışan bir makinedir. Bu makineler sayesinde metal iskeletler gibi nesneler dik konuma getirilir.  Kaygan zeminlerin oluşması engellenmeli ve kaymayı önleyici tabanı olan çizmeleri kullanımı sağlanmalıdır. omuz ve kalçalarının aynı hizada olmasıdır.  Yapılacak işleri düzenlerken. normalde ancak birçok kişinin birlikte taşıyabileceği nesneleri kaldırmalarına ve indirmelerine yarar. o Bazı nesnelerin iki kişinin de kaldırıp taşıyamayacağı kadar ağır veya garip şekilli oldukları unutulmamalıdır. Makas liftler el kumandasıyla hareket ettirilebilir.  Aşağıda bazı örnekler verilmiştir: o Çift kademeli asansör. Bocurgat da. Yapılacak işleri "iyi bir pozisyonda" gerçekleştirilebilecek şekilde düzenlenmelidir. Çatı mertekleri bina üzerinde kolaylıkla yerleştirilebilir. Silindirin veya tamburun yan tarafındaki bir manivela ile cihaz döndürülür ve nesnenin kaldırılabilmesi için halat gerdirilir. Bu zincir veya halatlar kancalara bağlanır.Önlem  El-kol gücüyle yük taşınması engellenmeli.  El-kol gücüyle yük kaldırma ve taşıma işlerinde yükün üzerinde sağlam tutacak yerleri olmalıdır. İyi pozisyondan kasıt genellikle çalışanın kulak.  Çalışanlar kaldırma tekniklerinin kullanılması (güvenli kaldırma) konusunda eğitilmelidir. o Taşınacak nesne garip şekilli veya fazla büyükse. Kullanılması bakımından vince benzer. Vinçler elle. bir tamburun etrafına sarılı bir zincir veya halat ile ağır nesneleri kaldırmakta kullanılan bir araçtır. havalı veya hidrolik sistemle çalıştırılır. o Ağırlığı yükün içinde dengeli bir şekilde dağıtılmamış olan herhangi bir nesne taşınacağında. Vakumlu kaldırma araçları inşaatlarda en çok cam kaldırma işlerinde kullanılır. Açıkken kolları açık bir makasa benzediği için ekipmana bu isim verilmiştir. ağır nesnelerin kaldırılmasında kullanılan.  Aşırı eğilmemek için dirseğe yakın yükseklikte çalışılması gerekir. bu sayede ağır nesneler kaldırılıp indirilir. İnşaatlarda kaldırma işleri için kullanılan ekipmanların en önemli nitelikleri öğrenilmelidir. Kollu vinç. o Kollu vinç veya tek ayaklı vinç. işyüküne yardımcı olması için en az bir kaldırma makinesine gerek duyar. yukarı ve dışa doğru uzayan geniş bir direk veya kuledir. teknik yardıma başvurulmalıdır-inşaat firmalarının çoğu. bir platformu alçaltıp yükseltmek için kapanan ve açılan kollar kullanan hareketli bir platformdur. ray sistemi üzerinde veya motor gücüyle hareket ettirilebilir. Bu tür kaldırma donanımları normalde elektrikli veya hidrolik motorlarla çalışır. o Vakumlu kaldırma sistemi. Kaldırma ekipmanları. o Bocurgat. o Makas lift. Çift kademeli asansör bütün forkliftlerde hazır bulunmaz. İnşaat ekipmanları alınırken veya kiralanırken gereksinimlere yanıt veren ekipmanlar araştırılmalıdır. 110 . vinç ve bocurgat sistemleriyle donatılmıştır. vinç veya başka bir mekanik yardımcı yoksa.

hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak. diz çökme zorunluluğu olan işlerde diz koruyucular kullanılması gerekmektedir. Çalışanları ve sıradan insanları silika tozuna maruz bırakabilecek yapı işleri arasında:          Yapı taşı kesimi ve diğer taş duvar işleri. Beton çağdaş yaşamın altyapısının son derece önemli bir parçasıdır ve yıllar geçtikçe yenilenmesi gerekir. Kazma işleri. Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında takılıp kalabilir. Her zaman düzenli ve daha fazla fiziksel egzersiz önerilmelidir. Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Hastalığın nerede gelişeceği ve (üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar) türü toz parçacıklarının boyutuna. Dönüşümlü çalışılması.  Araç operatörlerinin rotasyonu. burun ve boğazda irritasyona. etkilenme düzeyleri işyeri maruziyet limitini aşar (hatta iki katına çıkar). Çimento tozu gözde enflamasyona ve irritasyona. Tüm vücut vibrasyonu için:  Sürücü kabininin veya operatör koltuğunun süspansiyonu. Yıkma ve söküm işleri Bina kumlama işleri. ayrıca kronik akciğer 111 . vücutta farklı tepkiler doğururlar. Yıkım işleri. Zımparalama ve taşlama işleri. Çoğu durumda. burada bulunan özel süpürücü hücreler partikülleri kaplar ve zararsız hale getirir. Genellikle. taş ve diğer silika içerikli malzemelerin kesimi ve uygulanmasında güç aletlerinin kullanılması sonucunda iş sırasında etkilenme düzeyleri çok fazla olur. Var olan beton yapıların yıkımı. Solunan parçacıklar. solunan tozun cinsine ve solunan tozun solunum yollarının veya akciğerlerin neresine ulaştığına bağlıdır. Solunum yolundaki mukus partikülü kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır. Solunabilir silika tozu yapı işlerinde yaygın olarak ortaya çıkar. Sıvama.  Üzerine binilerek kullanılan araçlarda uygun oturakların olması önlemleri uygulanabilir. Tünel inşaat işleri sayılabilir. Fakat daha küçük partiküller akciğerlere kadar ulaşır.  Araçların ayak pedalları ile direksiyonlarında titreşim engelleyicilerin kullanılması. Bu parçacıklar bazen çözünerek kana karışabilir. harç karma. görev değişimi yapılmalıdır. Çok ince silika tozunun solunum yoluyla vücuda alınması silikoz gelişimine yol açabilir. Partiküller akciğerlere ulaştığında. onarımı veya düzenlenmesi işlerinde kullanılan yöntemlerin pek çoğunun oldukça fazla miktarlarda solunabilir toz üretme potansiyeli vardır.  Doğal olmayan duruşlar engellenemiyorsa. Silikanın yanı sıra. vücudun esnetilmesi.  Etkilenim süresinin kısaltılması. Çözünemeyen daha büyük boyuttaki partiküller genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır. Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır. sık sık kısa molalar verilmesi sağlanmalıdır. inşaat iş kolunda özellikle karşılaşılan iki toz türü daha vardır: çimento tozu ile talaş. Döşeme plakaları ile taş yol yapımında kullanılan taşların kesim ve/veya delim işleri. Uzun süreler boyunca sert zeminde dizlerin üstüne çökmemeye çalışılması.

AB’de asbestin her türlü kullanımı ile asbest ürünlerinin çıkarılması. Araba. söz konusu sorun veya tehlike başka yöntemlerle kontrol altına alınamadığında kullanılmalıdır. fakat tünel inşaatı gibi mesleklerde üç yıldan kısa sürede belirtiler görülmeye başlanabilir. uzun. ince kristal yapısıdır. Bütün ağaç tozları ile ilişkilendirilen başlıca tehlikeler deri hastalıkları.  İşyerinde çalışanlara kullan-at tipi (asbest ile çalışılıyorsa) veya yıkanabilir koruyucu iş giysileri giydirilmelidir. sesi emme. çaydanlık ve benzerlerinin çalışma ortamında bulundurulmasına da izin verilmemelidir. Hastalık tamamen tedavi edilemez ancak. aksi halde bunlar aracılığıyla toz yutularak vücuda alınır). Önlem  Yerine koyma (ikame) tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur (örneğin tehlikeli maddelerin yerine daha az tehlike taşıyan maddelerin kullanılması–aşındırıcı kumlama malzemesi olarak silikalı kum veya kristalin silika içeriği %1’den fazla olan diğer maddeler kullanılmamalıdır). ev ve diğer çalışma ortamlarına bulaşmasını engellemek için işten çıkmadan önce duş alınması ve temiz kıyafet giyilmesi sağlanmalıdır. Toprak aşağıdaki durumlarda yaygın olarak toza maruz kalır: • Yıkım işleri. makinelerin toz ünitelerinden çıkarılarak torbaya konması veya özellikle basınçlı hava ile yapılan temizlik işleri sırasında ağaç tozu ortaya çıkar. Bunu takip eden beş yıllık süre içerisinde solunum sorunları kötüye gidebilir ve akciğerlerdeki hasar kalp üzerinde baskı yaratacağından bu hastalık kalp yetmezliğine yol açabilir. yüzyılın sonlarından itibaren imalat ve inşaat sanayiinde giderek yaygınlaşmıştır. bu Rehberin Mesleki deri hastalıkları bölümü) yol açabilir.rahatsızlıklarına (Çimentonun sağlık üzerindeki etkileri ile ilgili ayrıntılı bilgi için bkz. rinit ve astım gibi rahatsızlıklardır. elektrik hasarına ve kimyasal hasara dayanıklı olması özellikleri nedeniyle 19. Semptomları genellikle 20 yıl kadar uzun süreli etkilenimden sonra ortaya çıkar. yaygın olarak aynı anda görülen ve solunum yolunun daralmasıyla kendini gösteren akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birlikte gelişmesinden ortaya çıkar. KOAH. • Yapı işleri. Rüzgâr toza maruz kalmış toprağı havalandırarak şantiye dışına çıkarır.  KKD ve solunum aygıtlarının mesleki solunum yolu etkilenimlerini önleme konusunda en az yararı olan yöntem olduğu ortaya konmuştur. • Taşıt hareketleri. Bu yöntem ancak. Toprak toza maruz bırakılır veya örtülmezse toz havada taşınabilir. Ahşap malzemelerin özellikle testere ile kesilmesi ve kumlanması. • Örtülmemiş stok malzemeler. Ağaç tozu. aranan fiziksel özellikleri nedeniyle ticari amaçla kullanılan altı dizi doğal silikat mineraline verilen isimdir. • Şantiye hazırlık işleri. Asbest. Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH). Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları Asbest. yıllar boyu silika tozu soluyan insanlarda görülen. özellikle sert ağaç tozu nadir olgularda burun kanserine yol açabilir.  İşyerindeki diğer kirleticilere gereksiz maruziyeti önlemek için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (örneğin işyerinde yeme-içmenin yanı sıra bardak. üretimi ve işlenmesi yasaklanmıştır. 112 . Hepsinin ortak özelliği asbestin lifsi. bilinen en eski mesleki akciğer hastalığıdır. akciğerlere hava akışının kısıtlanmasına yol açarak nefes darlığı yapar. Belirtiler ve Bulgular Silikozis. ortalama gerilme direnci ile ısı. silika solunumuna hastalığın ilk safhalarında son verilirse ilerlemesinin önüne geçilebilir. Öksürük ve nefes darlığı ile seyreden bronşit belirtileri ortaya çıkmaya başlar.

Bu nedenle. Asbest maruziyeti tipik olarak asbestten arındırma veya yıkım işlerinde gerçekleşir.  Dolgulu tavan.  Dış cephe kaplamalarında kullanılan yalıtım malzemesi (vermikülit).  Alçı veya alçıpan derz malzemeleri.Yangına ve ısıya dayanımı için kullanıldığında asbest lifleri çoğunlukla çimento ile karıştırılır veya kumaş veya keçelerin içine dokunur. 113 .  Oluklu boruların birleşim yerlerindeki contalar. Zeminlerde.  Asbestli çimento panelleri.  İç cephe macunu.  Yalıtım kabloları. Aşağıdaki listede genellikle asbest içeren inşaat malzemeleri verilmiştir: Tavanlarda. yüksek ısılarda elektrik yalıtımı sağladığından elektrik fırınlarında ve yalıtım gerektiren kablolama işlerinde. dayanıklı sprey.  Alçı veya alçıpan derz malzemeleri.  Akustik ve pürüzlü tavan yapımı.  Döşeme.  Duvar kaplama panelleri.  Isıtma kabini panelleri (asbestli çimento).  Binalarda çatı levhası (ısı spreyi).  Zemin yükseltici malzemeler. ayrıca alev geciktirme ve yalıtım özellikleri ile gerilime direnci. kiriş.  Pürüzlü dokulu duvarlar. sütun ve diğer yapı elemanlarında kullanılan yangına.  Asbestli çimento levha çatı kaplamaları. temizlenecek malzemenin içeriğini bilmek çok önemlidir. Borularda. esnekliği ve kimyasallara karşı direnci nedeniyle de bina yapımında kullanılmıştır.  Termal sprey.  Buhar ve sıcak su besleme hattı ve geri dönüşümü.  Yağmur suyu ve kanalizasyon hatları.  Vinil zemin kaplama (asbestli dolgu harcı).  Evsel su ve atık hatları.  Çatı yalıtım keçeleri ve sızdırmazlık malzemesi.  Tiyatro perdeleri. Değişik yerlerde.  Soğuk su hatları.  Yapışkan bantlar.  Asbestli çimento çatı panelleri.  T profil tavan kaplamaları. Dış cephelerde.  Vinil asbestli kaplama malzemeleri. Asbest geçmişte.  Yakma fırınları (iç yalıtım).  Tuğla veya blok sıvası.  Avize taban parçasının altına konan harç. Duvarlarda.

 Hasar görmemiş asbestli yalıtım malzemeleri boyanacaksa. bu Rehberin III. Maden İş Kolunda Sağlık Gözetimi. Bu nedenle. Hastalığın latansı alışılmadık derecede uzundur. amfibol asbest maruziyeti ile arasında güçlü bir ilişki kurulan bir kanser türü) ile asbestozis (bir tür pnömokonyoz) gibi ciddi hastalıklara yol açabilir. Yüksek yoğunlukta asbest liflerine uzun süre maruz kalınmasının sağlık sorunlarına yol açma olasılığı daha yüksektir. örneğin kapının kapalı tutulması ve/veya güvenlik şeridinin oluşturulması.3. fakat riski azaltmak için kişisel koruma konusunda gerekli bazı özel çalışma yöntemleri ve koşulları verilmiştir. mikroskopik asbest liflerinin solunum veya sindirim yoluyla vücuda alınması sonuçta mezotelyoma gelişimine neden olur. asbestli çimento yere indirilmeli. Tercihen boya sprey yardımıyla uygulanmalıdır (süpürme hareketi ile). aynı zamanda pek çok olguda son derece progresif ve ölümcül asbestle ilişkili bir kanser türü olan mezotelyomaya neden olabilir. Özellikle. çalışanların uygulayacakları çalışma prosedürünün ve kullanacakları uygun KKD’nin bir uzman tarafından belirlenmesi gerekir. asbest maruziyetinden sonraki yirmi ila kırk yıl sonra gelişebilir.  Asbestli çimentodan yapılmış çatıları sökmek yerine asbest içermeyen bir malzemeyle kaplanması. AB’de asbestin her türlü kullanımı ve asbest çıkarılması.  Güvenlik şeridindeki bölgede kontamine olabilecek yüzeylerin kenarları yapıştırıcı bant ile sabitlenmiş (500-gauge) polietilen örtü kullanılarak örtülmesi. mezotelyoma (eskiden nadir görülen. Yalnızca özel eğitim almış çalışanlara asbestle çalışma izni verilmesi gerektiğinin altı çizilmelidir. Asbeste maruz kalan kişilerde asbest ile ilişkilendirilen hastalık belirtileri. Yapılacak işi planlarken işveren aşağıdaki konular dikkate almalıdır:  İşin yapıldığı ortamda mümkün olan en az sayıda çalışanın bulunması. Mezotelyoma. Asbest liflerinin solunması akciğer kanseri.  Asbestli çimento içeren ürünler kırılmamalıdır. Önlem Yalnızca özel eğitimli çalışanların asbestle çalışmasına izin verilmeli. ender görülen. asbest parçacıklarının fazla miktarlarda solunması sonucunda gelişir. Hastalığın iyi huylu olguları genel olguların içinde çok küçük oranda kaldığı için bu terim hemen hemen her zaman kötü huylu mezotelyomayı anlatmak için kullanılır.1. var olan asbest U profillerin üzerinin örtüler ile kaplanması(ancak asbestli çimentoda delme işleminden kaçınılmalıdır). Asbestozis. yüzeyleri kesinlikle kumlama işlemi ile hazırlanmamalıdır. Aşağıda yasal prosedürler anlatılmamış. çok küçük. uyarı levhalarının kullanılması. 114 . üretilmesi ve işlenmesi yasaklandığı için asbest içerikli ürünlerin Türkiye’de bulunma ve kullanma olasılığı azalmıştır. çöp şutu kullanılmamalıdır.Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü). Çalışanların asbeste maruz kalabileceği durumlarda özel prosedürler uygulanmalıdır. Hastalığın patogenezi progresif ve geri dönüşsüz olup sonucunda solunum yetmezliğine yol açar. Asbest liflerinin solunması yalnızca asbestozisin başlangıcından sorumlu değil. Ağır olgularda asbestozis pulmoner HT ve kalp yetmezliğinden ölüme yol açar. bu da kendiliğinden sağlık sorunlarına neden olmamaktadır. çünkü ortam havasında düşük düzeylerde asbest bulunmakta. günümüzde temel olarak asbeste tadilat ve yıkım işlerinde maruz kalınmaktadır (ayrıntılı bilgi için bkz. Hemen daima asbest maruziyetine bağlı plörezi ile seyreden bir tablodur. vücuttaki pek çok iç organının yanı sıra göğüs ve karın boşluğunun duvarlarını çevreleyen ve koruyan “mezotelyum”a saldıran bir kanser türüdür.Belirtiler ve Bulgular Asbest ile ilgili hastalıklar ondokuzuncu ve yirminci yüzyılın en önde gelen meslek hastalıkları arasında yer almaktadır. Yüzeyde herhangi bir hasar varsa boyama işleminden önce her türlü hasar onarılmalıdır.  Girişin kısıtlanması.

Asfalt döşeme işleri de. Ahşap kullanılarak yapılan üç tür levha vardır: laminant levha. Söz konusu kimyasalın türüne bağlı olmakla birlikte. fakat sağlık üzerindeki etkileri temel olarak merkezi sinir sistemi ile ilişkilidir. Boya. reçine. Lif levhaları bağlamak için kullanılan reçineler formaldehit (genellikle üre formaldehit) içerir. motorin. orta yoğunlukta lif levha (MDF). uygun bir asbest atık kutusuna atılmalıdır. yapıştırıcı. Formaldehit genel olarak “insanda muhtemelen kansere neden olan” kimyasallar grubunda yer almaktadır. Ekipmanın ve güvenlik bölgesinin temizliği için ıslak bezler kullanılmalıdır. burun ve boğazda irritasyona neden olur. yapımında kullanılan ve kansere yol açabilen bağlayıcı reçine tehlikelidir. Örnekler arasında mesleki astım. taş yüzeyleri temizlemek için kullanılan asitler.  Tek kullanımlık partiküler solunum maskesi (FFP3)-en son maske çıkarılmalıdır. birden fazla asbestli çimento levhası ve diğer büyük parçalar ise kilitlenebilen bir konteynıra yerleştirilmelidir. Temel sorunların. astım ve rinite yol açabilir. İnşaatlarda kullanılan petrol ürünleri arasında taşıtlarda.  Tek başına olan asbestli çimento ürünleri (1000 gauge) polietilen örtü ile çift katlı kaplanabilir ve örtü üzerine asbest ile ilgili uyarıcı etiketler yapıştırılabilir. temizleyici solventler. açık toprak veya kayalardan asit ve alkali solüsyonları ile alkalin oluşturan doğal elementler gibi diğer kirleticiler de ortam kirliliğine katkıda bulunabilir. Aşağıdaki KKD’ler kullanılmalıdır:  Başlıklı tek kullanımlık iş giysisi (dış mekânlarda su geçirmez giysiler gerekebilir) -iş giysileri ters yüz ederek çıkarılmalı. makine yağı ve gres bulunur. vb. Bu bilgi malzeme güvenlik bilgi formlarında yazılıdır. asfalt ürünleri. yer alır. Ancak. Özel petrol ürünü kirleticiler arasında yakıt. Boyalar. Kompozit levhalar. Solventlere bağlı gelişen kronik beyin hasarı aşağıdaki şekilde ortaya çıkar:  Hafıza ve diğer bilişsel işlevlerin bozulması (soyutlama. düşünme. kimyasallarla yapılacak işleri organize ederken başlangıç noktası kullanmakta olduğunuz veya kullanacağınız kimyasal maddeye ait İSG bilgisidir.). yalıtım için kullanılan köpükler ve benzerinin şantiyelerde en çok kullanılan kimyasallar olduğuna dikkat edilmelidir. kronik bronşit. Solventler birkaç grup içinde değerlendirilir. Belirtiler ve Bulgular İşyerindeki kimyasallardan etkilenme ve bu etkilenimin sağlık üzerindeki olası toksik etkileri her tür hastalık için göz önünde bulundurulmalıdır. işlemin ardından kayda değer bir süre boyunca çeşitli yağlar buharlaştığı için özellikle tehlikeli olabilir. gaz yağı. stabilizasyonda kullanılan katkı maddeleri ile beton kürü bileşenleri gibi kimyasal kirleticiler de şantiyelerde kullanılabilir ve yüzeysel akıntılarla etrafa taşınabilirler. Bu nedenle. Bu nedenle daha ayrıntılı bilgi aşağıda verilmiştir. solvent. Hemen hemen bütün hastalıklar herhangi bir kimyasal maruziyete bağlı olarak gelişebilir. Beton mikserlerinden sızan yıkama suları. Düşük düzeyde maruziyeti göz. sunta levha ile lif levha. MDF’nin makineden geçirilmesi ve toz oluşması sırasında ortaya çıkması olasıdır. cilt hastalıkları vb. bu kirleticilerin pek çoğu toprak partiküllerine ve diğer yüzeylere yapıştığı için daha kolay kontrol edilebilirler. elektrikli donanımlarda ve genel olarak ekipman bakımında kullanılan yakıt ve yağlar yer almaktadır.  Bağcıksız botlar (bağcıklı botların asbestten arındırılması zor olabilir). çok sayıda çeşit ve farklı uygulamalarının olması nedeniyle inşaatlardaki en büyük tehlikelerden biri olarak görülmektedir. kimyasallar çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilmektedir. Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallar. dermatit. planlama. 115 . Asfalt artıkları ortalıkta bırakılabilir ve tetkik edilmeden üzeri örtülebilir.

alkolün etkilerine benzer intoksikasyona (glikol eterlerle çalışırken baş dönmesi.) Glikol Yaygın olarak boya. sersemlik hissi. inisiyatif ve enerji. örneğin hızlı duygu değişiklikleri. Aromatik hidrokarbonlar (toluen. Aynı zamanda Stoddard solvent adı verilen Gözde iritasyon. özütleme çözeltisi. Boyalar.  Kimyasallar uygun şekilde depolanmalı. halsizlik. iritasyonlara neden olma potansiyeli fazladır. burun ve boğaz için iritandır. sarhoşluk hissi. ahşap kaplama malzemesi ve boya olarak kullanılır. etilen glikolün alkil eterleri bazlı bir solvent grubu Karışımlar – örn. ispirto. olarak aerosollerde. İşyerindeki maruziyetin insanlarda sperm sayısında azalmaya yol açtığına dair çalışmalar vardır. Sert poliüretan köpükler öncelikli olarak yalıtım amaçlı kullanılır. astım veya diğer alerjik belirtilere yol açar. verniklerde. Birkaç mesleki etkilenme sıvıdır. Poliüretan-modifiye alkidler zemin kaplama. taşınmalı. vb. yağ giderici solvent ve solvent yorgunluk gibi akut belirtiler bildirilmiştir. ksilen. bu Rehberin Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü ve İSGİP Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). Yapı işlerinde kullanılan farklı organik buhar kaynakları ve sağlık üzerindeki etkileri aşağıda verilmiştir. burun ve boğaz irritasyonu. Spreyle boyama. uyuşukluk veya anormal yorgunluk) ve göz.  Havalandırma. Daha yüksek düzeylerde solunumda iritasyona yol açar ve parafinden elde edilen renksiz. Çok düşük etkilenim düzeylerinde dahi. şeffaf bir daha şiddetli göz iritasyonu oluşur. reçineler Sağlık Üzerindeki Etkisi Gözde ve solunum yollarında iritasyona yol açar. Rutubet giderici kaplama malzemeleri. Göz. yorgunluk. İspirto.  Kapsülleme. anemiye (kırmızı kan hücresi eksikliği). duyarlılık. kapatma. yaygın kullanılan organik bir solvent. kaplama malzemeleri eterler(Cellosolve) ile cilalarda kullanılan. Önlem İşletmede kullanılan kimyasallara ait malzeme güvenlik bilgi formlarına daima başvurulmalıdır. ahşap koruyucularda.  İkame (zararlı maddenin yerine daha az zararlı bir madde kullanılır-örneğin MDF yerine formaldehit içermeyen daha güvenli malzemelerin kullanımı düşünülmelidir). denge bozukluğu. Gaz Türü Aldehitler (formaldehit gibi) Diizosiyanatlar Kaynak MDF-Orta yoğunluklu lif levhalar. "sarhoşluk". 116 . Solventlerin yalnızca solunum yoluyla değil aynı zamanda deri yoluyla da vücuda girebildiği unutulmamalıdır. kafa karışıklığı. Duygusal kontrol ve motivasyonun bozulması. Yağ giderici solventler. Kimyasal maruziyeti engellemede dikkate alınan genel ilkeler aşağıdaki gibidir (daha fazla ayrıntı için bkz. temizleyici olgusunda baş ağrısı. kullanılmalı ve (uygun şekilde bertaraf edilmesi için) atılmalıdır. denge kaybı. daha yüksek maruziyetlere ve aerosol maruziyetine yol açabilir. vb.  İnşaatta çalışanlar için sosyal tesisler sağlanmalıdır.) merkezi sinir sistemine zarar verebilir. Diğer belirtiler arasında baş ağrısı. İspirto (çözücü madde) Göz. iştah kaybı. Glikol eterlerine aşırı maruziyet. ahşap ve beton üzerinde ve zeminlerde dolgu malzemesi olarak kullanılır. prenarkotik sendrom (baş ağrıları. bulantı. kilo kaybı ve kişilik değişikliği yer alır. burun veya deride duyarlılığa neden olabilir. titreme. yapıştırıcılar. cilalarda ve asfalt ürünlerinde kullanılır.  Önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda KKD son seçenek olarak başvurulacak yöntemdir. boyalarda. baş dönmesi ve solvent.

 Yağ gidericiler. altı değerlikli krom alerjisi riski artar. Dermatit deride meydana gelen enflamasyon nedeniyle oluşur.  Deri kanseri bulunmaktadır. Hem irritan hem de alerjik dermatit. kaşıntı.Mesleki deri hastalıkları İnşaat iş kolunda görülen mesleki deri hastalıkları arasında.  Benzin.  Akne ve folikülit. öndökümlü betonla çalışanlar.  Akrilik sızdırmazlık malzemeleri. marangozlar. 1/3’ini ise alerjik kontakt egzama olguları oluşturur. kuruluk. katran ve katran ürünleri deri kanserine neden olabilir. genelde tehlikeli bir maddeye maruziyetten dolayı oluşur. UV ışınlar (örneğin güneş ışığı). genellikle mineral ve çözünür yağlara maruz kalan inşaat sektörü çalışanlarında görülür. Folikülit saç köklerinde meydana gelen bir enflamasyondur. En yaygın deri hastalığı kontakt dermatittir (kontakt egzema olarak da bilinir). Kesik ve sıyrıklar da dâhil deridevar olan sorunlar alerjik dermatitin oluşumunda önemli rol oynar.  Epoksi reçineleri ve sertleştiriciler. ameleler. duyarlı hale gelirler. Deriye bulaşmış çimento yıkanmadan uzun süre boyunca deri üzerinde kalırsa. Maruziyet altındaki çalışanlar arasında beton düzleyiciler. çatı ustaları ve diğerleri yer alır. duvarcı ustaları. Belirtiler ve Bulgular Mesleki deri hastalıklarının çoğu. Duyarlı hale gelince de bu sorun genellikle yaşam boyu sürer ve çok küçük miktarlarda da olsa en ufak etkilenme yeni bir atağa neden olur. derinin ıslak veya kuru çimento ile temasına bağlı olarak gelişebilir. inşaatta çalışanlar. şişlik. Alerjik dermatit. Çimento yanığı. su toplama.  Zift veya asfalt. çimentoda bulunan altı değerlikli kroma (kromat) karşı gelişen alerjik reaksiyonun neden olduğu bir rahatsızlıktır. Semptomlar arasında kızarıklık.  Kontakt dermatit veya egzama. Egzama olgularının 2/3’den fazlasını toksik kontakt egzama. çatlama. ancak zararlı maddelerle sık sık temas eden duvar ustaları.  Boya. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir. 117 . yağ ve gresler. Islak çimentonun içinde bulunan alkalilere uzun süreli maruziyetin deriyi kemiğe kadar tahrip ettiği gözlenmiştir. fayansçılar. Alerjik dermatit bir alerjene ya da sensitizöre (duyarlılık arttırıcıya). Bütün inşaat işçileri risk altındadır. Islak çimento ile temas sonucu ciddi yanıklar veya ülserler oluşabilir. mazot. Etkilenen kişinin bağışıklık sistemi reaksiyon verdiğinde. hazır beton kamyonu şoförleri. çatı ustaları. polisiklik aromatik hidrokarbonlar. döküntü ve kanamalar yer alır. İnşaat iş kolunda en çok deri hastalığına neden olan maddeler aşağıda sıralanmıştır:  Çimento tozu ve ıslak çimento. Folikülitin sık karşılaşılan semptomu papüller. Toksik dermatit çoğunlukla derinin suyla (suyla çalışma) veya tahriş edici maddelerle tekrarlayan veya uzun süreli maruziyeti sonucunda oluşur. iş kazası olarak değerlendirilmesi gereken bir olaydır. yapıştırıcı veya diğer yüzey kaplama malzemelerinde kullanılan solventler.  Kontakt ürtiker. yol inşaat işçileri ile boya ustaları özellikle riskli gruplardır. komedonlar ve püstüllerden oluşan daha çok yağlarla temas eden çalışanların kol ve uyluklarında görülen döküntülerdir. Bunların iyileşmesi aylar alır ve hatta deri grefti yapılması gerekebilir. tufal kırıcılar ve deterjanlar.

 Soğuk ve sıcak suyu olan.  Suya ulaşmanın güç olduğu yerlerde deri dezenfektanları elleri kirletici maddelerden arındırırlar (en etkili ancak en az kuvvetli temizleyici kullanılmalıdır). tuvaletten sonra ve her ihtiyaç duyduklarında ellerini yıkayabilmeleri açısından çok önemlidir.  Sönmüş kireç. Örneğin. Geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının ellerinin aslında suyla yapılan bir çalışma yapıyormuşçasına ıslanmasına neden olur. parafin.Önlem  Belirli bir deri rahatsızlığının nedenini doğru saptamak önemlidir.  Geç donan alçı. yapıştırıcı uygularken eller yerine spatula gibi bir gerecin kullanılmasıyla. derinin madde ile temasını kesmek veya etken maddenin sıçramasını ya da deriye nüfuz etmesini önlemek için iş prosesinin yeniden tasarlanması düşünülmelidir. ısıtma ve soğutma sistemlerinden ve yüzeylerden geçerek. kontakt alerjen içeren bir yapıştırıcı yerine deride duyarlılığa yol açmayan alternatif bir ürün seçilmelidir. çalışanlara koruma sağlamakla birlikte kendisi de risk oluşturabilir. bu önlemi uygulamak her zaman mümkün olmayabilir. Soruşturma yürütmeden bu unsurlardan birisinin sorunun nedeni olduğunu varsaymak bu rahatsızlığın gerçek nedenini bulmamızı engelleyebilir. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır. mineral yağı ya da terebentinle temizlenmesi engellenmelidir. Su geçirmez eldivenler. kimyasal ile kullanıcının derisi arasında güvenli bir çalışma mesafesi sağlanır. Aynı zamanda eller ya da cildin herhangi bir yerinin gaz yağı. küf ve kimyasallar gibi çevresel alerjenlerin havaya karışmasına yol açar. Ancak. alerjik reaksiyonu olan kişilerin alerjilerinin tetiklenmesine. 118 .  Eldivenler.  Çabuk donan alçı. Bu yüzden.  Düzenli olarak nemlendirici krem kullanılması cildin nemli ve yumuşak tutularak dermatitin önüne geçilmesini sağlar. Deriyi yumuşatan kremler. Derinin iritan ve alerjen maddelerden arındırılması için derhal suyla durulamak veya hafif bir sabunla yıkamak genellikle yeterli olur. Örneğin. Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı (özel tehlike türlerine karşı en uygun eldiven tipleri hakkında eldiven üreticilerinden ve rehberlerden yararlanılmalıdır) ve uygun şekilde kullanılmalıdır. terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilir. derinin nemini korumak amacıyla işte ve işten sonra kullanılabilir. Örneğin. Böylece el dermatiti etkin bir biçimde önlenmiş olur. İnşaat sektöründe kullanılan aşağıdaki ürünler alerjiktir:  Portland çimento. çimento kullanılan bir şantiyede çalışanlar arasında dermatitin yayılması ıslak çimento ile yapılan işlerden veya bu prosesin içinde bulunan bir alerjenden kaynaklanıyor olabilir. çalışanların işlerini bitirdikten sonra. kimyasal maddeler her zaman deriye sızabileceğinden ‘bariyer kremler’ tam koruma sağlayamayabilir. cihazlardan. yeme-içmeden önce.  Olanak varsa.  İşte temiz kıyafetler giyilmeli ve yağlanmış ya da kimyasal madde bulaşmış iş kıyafetleri işten hemen sonra değiştirilmelidir. Hasarlı eldivenlerin kullanılması kişide yanlış bir güvenlik duygusuna neden olabilir. Bu alerjenler hava kanallarından. Yapı işleri toz. sabunla elleri yıkama ve kurulama olanağının bulunduğu uygun yerler. Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilerek bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir. Ancak. Mesleki astım Mesleki astım işyerinde karşılaşılan bir alerjene karşı aylar ya da yıllar içinde geliştirilen duyarlılık dolayısıyla oluşan ve tedavisi olan bir solunum yolu rahatsızlığıdır. varolan belirtilerinin kötüleşmesine neden olur.  Eldivenleri takıp çıkarırken içlerine kirletici madde bulaştırmamaya özen gösterilmelidir.

Alışveriş dahi yapamadığınızı. İzosiyanatlar. toz azaltma teknikleri.  Solunum maskeleri. Semptomlar arasında en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır. etkilenme mühendislik kontrol önlemleri kullanılarak en aza indirilmelidir. öksürük ve göğüs sıkışması vardır. Tozun. gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktaya yerel aspiratör ve iyi ve güvenli kapatmalar yapılmalıdır. Diğer alerjenler için ise kullanılan kimyasallara ait malzeme güvenlik bilgi formları kontrol edilmelidir. Ancak bazen de belirtilerin ortaya çıkması birkaç saat sürebilir. örneğin iş rotasyonu. doğal olarak bu iş kolunda yaygın görülürler. akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. kaplama altı çıtası. Semptomlar işyerinde bulunan bir maddeye maruziyetin hemen ardından gelişebilir. 119 .  Duyarlılığa neden olan materyallerle çalışmanın güvenli yolları vardır. Belirtiler ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır: biri altta yatan kronik enflamasyon ve diğeri de dönemsel ataklar. proseste ya da ekipmanda değişiklik (örneğin boyama için sprey uygulaması yerine rulo fırça kullanmak). Kristalin silika (kuvartz). merdivenleri çıkamadığınızı ya da çocuklarınızla oyun bile oynayamadığınızı bir düşünün. Poliüretan reçine. Ciddi oranda küf oluşumunun meydana gelebilmesi için. eldivenler. Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak. o Havalandırma (hem yerel hem de çevresel). ortamda bir su kaynağının (gözle görülmeyen rutubet de olabilir).  Eğer işyerinde kullanılan maddelerin değiştirilmesi mümkün değilse. proses çevreleme. buharın. Küf sporları. duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısı azaltılabilir. o Etkilenen çalışan sayısı ya da etkilenme süresi azaltılmalıdır. Küfler. Çalışanlara çalışma ortamındaki tehlikeleri anlatmak önemlidir ve iş güvenliğini sağlamak için çalışanlara uygun eğitimin verilmesi gerekir. Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu materyali/kimyasalı farklı bir maddeyle değiştirmek ya da astımlı çalışanı astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı bir yere yerleştirmek. Kontraplak. eski evlerde tadilat ve tamirat işleri yapan çalışanlarda alerjik reaksiyona ve solunum sorunlarına yol açarlar. Bu durum da hastalığın herhangi bir işyeri faaliyetiyle olan bağlantısının açıklanmasını geciktirebilir hatta engelleyebilir. koruyucu gözlük ve iş kıyafetinden oluşan KKD’ler toplu koruma önlemlerinin yetersiz kaldığı durumlarda kullanılmalıdır. geceleri de ortaya çıkabilir.    Sızdırmazlık macunu (hazır karışım). Hastalıkla ilişkili diğer rahatsızlıklar arasında rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) bulunabilir. tertip ve çalışma uygulamaları yapılabilir. bir besin kaynağı ile büyüyebilen bir maddenin olması gerekir. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler. dinlenme süreleri. alçıpan. iyi düzen. sporların miktarı fazla olduğunda. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum. Güvenli çalışma ve düzen ve temizlik yöntemleri konusunda çalışanlara eğitim vermek yaralanmaların önüne geçmenin en iyi yoludur. Ancak. vardiya ya da yer değişiklikleri sağlanabilir. evlerde ve işyerlerinde bulunan tozun ortak bileşenidir. halılar ve halı altlıkları gibi yaygın kullanılan yapı malzemeleri küfler için besin kaynağıdır.

toprakta yaşayan bir bakterinin neden olduğu ve bazen ölümcül olabilen ciddi bir hastalıktır. İSGİP kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi’nde Mesleki Kanserler bölümü). bu saatleri molalara veya iç mekânlarda yapılacak işlere denk getirmeye çalışmak). Hastalık daha sonra solunum sistemindeki kaslar da dâhil olmak üzere vücuttaki diğer kaslara yayılır. Sigara içimi ve işyerinde kansere neden olan ajanlara maruziyetin bir araya gelmesi kanser riskini artırmaktadır. Belirtiler ve Bulgular Belirtiler ve bulgular söz konusu kanser türüne bağlı olarak değişiklik gösterebilir (ayrıntılı bilgi için bkz. Geniş bir meslek grubunu oluşturan inşaat sektörü çalışanları. izosiyanat. çeşitli yağlara. Vücuttaki her türlü yaranın hemen iyice temizlenerek antiseptik krem uygulanması gerekir.  Çalışma saatleri. Yaraya girdiğinde. UV ışınları (güneş) cilt kanserine yol açabilir. Burada söz konusu olan risk yalnızca yaz mevsimine özgü olmayıp kışın da güneş ışınları çok yüksek UV düzeyindedir. Önlem Tetanos aşılarıyla bu hastalık iyi bir şekilde kontrol altına alınmıştır. Bakteri. Bütün çalışanların enselerini koruyan şapkaları. Yaklaşık bir haftalık kuluçka döneminden sonra çene kaslarında kasılma meydana geldiği için halk arasında kazıklı humma olarak bilinir. bu Rehberin Asbeste bağlı gelişen meslek hastalıkları bölümü). formaldehite. çivi. potansiyel olarak asbeste. Önlem  Çalışma yöntemleri değiştirilebilir (örneğin ahşap malzemeler şantiyeye getirilmeden önce makine işlerinin çoğu bitmiş olmalıdır). 120 . ağaç tozuna.çalışanlara koruyucu verilmesi sağlanmalıdır (çalışanlara yüksek koruma faktörlü (SPF 30+) kremler verilmeli ve sık sık uygulanmalıdır). ağaç kıymığı veya dikeni gibi enfekte olmuş bir nesne aracılığıyla genellikle açık bir yaradan insan vücuduna girer. dumana. organik solventlere. sık dokunmuş ve nefes alan kumaşlardan gömlek ve pantolonlar da dâhil olmak üzere uygun iş kıyafeti olmalıdır. Asbest maruziyeti mesleki kanserlerin halen bilinen en önemli nedenidir (ayrıntılı bilgi için bkz. kuruma ve katrana maruz kalabilirler. Bu durumda hastalık ölümcül bir hal alabilir. insan yapımı mineral liflerine (örneğin cam yünü).  Tehlikeli kimyasallar yerine kansere yol açmayan kimyasallar kullanılmalıdır (örneğin metal işleme sıvıları arasında mineral yağı bazlı sıvılar-kesme yağları. kurşuna. beton tozuna.  Çalışanlara eğitim ve kendilerini korumak için uygun araçlar verilmelidir.  Sigara içimi önlenmelidir. soğutma sıvıları-yerine su bazlı alternatifler kullanılabilir). Tetanos Tetanos. asfalt buharına.  Solunum maskeleri ve gaz geçirmez elbise gibi KKD’ler sağlanmalıdır. dizel egzozuna. kas dokularını besleyen sinirlere saldıran güçlü bir toksin üretir. silikaya.Mesleki kanser İnşaat iş kolunda çalışan kişiler kanserojenlere ya da kanserojen olduğundan şüphe duyulan maddelere maruziyet nedeniyle artan bir kanser riskiyle karşı karşıya kalabilirler. günün en sıcak saatlerinde dışarda yapılacak işleri en aza indirecek şekilde programlanmalıdır(örneğin. kaynak dumanlarına.

3. Bunların sonuçları-normal olarak değerlendirilenler de dâhil. deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması inşaat çalışanlarında ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır.        121 . Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır. titreşim. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi.İnşaat İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak inşaat iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir. karpal tünel semdromu yakınmaları varsa Phallen. Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisi çekimini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmelidir. böbrek fonksiyon testleri ve tam idrar tetkiki.5 parmakta duyu kontrolü yapılmalıdır. Kan sedimentasyonu. yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler. Kimyasal madde maruziyeti olanlarda o kimyasalın kendisinin ya da metobolitinin kanda veya idrardaki düzeyi analizi. Solunum Fonksiyon Testleri. Testler konusunda ayrıntılı bilgi son bölümde verilmiştir). Kimyasal madde maruziyeti olanların karaciğer fonksiyon testleri.İSGÜM’e bildirilir). GBİK’in araştırılması. Tinnel ve İskemik testler yapılabilir. İnşaatlardaki yoğun toz maruziyeti nedeniyle solunum yolları ve akciğerin incelenmesi. Odyometri testi. Tam Kan Sayımı. De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi. (Tünel ve tozlu işlerde çalışanların PA akciğer grafileri A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir.

122 .

Son ürünü elde edinceye kadar taşlama. alet ve araçların üretimini yapar. karbon dioksit. 3. 5. Eritme ve Arıtma Birincil eritme ve arıtma. gürültü ve sıcak stresi. gürültü. zımparalama. galvanizleme. Eritme ve arıtma işlemleri pirometalurjik veya hidrometalurjik tekniklerle yapılır. dumanlar ve diğer kimyasallara maruziyet. ısıl işlem. kükürt dioksit. eloksal. siyanit tozları. zenginleştirilmiş cevherlerden metal elde etme işidir. antimon. İşlemler çeşitli tehlikeler taşırlar. floridler (alüminyum eritme). sıcak stresi. arsenik (bakır ve kurşun eritme ve arıtma). gürültü. sırt ve üst ekstremite hasarları Diğer tehlikeler Metallerin eritilmesi sırasında karşılaşılan sağlık tehlikeleri Eritilen metal Bakır Kurşun Çinko Alüminyum Altın Sağlık Tehlikeleri Bakır. gürültü. kurşun. Boksit. kükürt dioksit. arsenik. silika. kriyolit ve hidroflorik asit dumanları. çinko.III. sülfürik asit. alüminyum oksit. presleme. Kükürt dioksit. hurdalardan ve işlem atıklarından metalin yeniden kazanılması işlemidir. gürültü. elektrik tehlikeleri.3. kadmiyum). 6. karbon monoksit. Sinterleme. kurşun. parlatma. nikel karbonil (nikel arıtma). 2. flolrit ve aluminyum florit tozları. civa. 3. kükürt dioksit. karbon monoksit. Tornacılık. Dökümcülük. Metal İş Kolunda Sağlık Gözetimi Metal İşleri Metal eritme ve arıtma sanayisinde saf metalleri elde etmek için metal cevherleri ve hurdaları işlenir. antimon. sülfürik asit. hidrojen siyanit ve arsin gazı. karbon monoksit. çinko ve kurşun içeren partiküller. yüzey işleme ve kaplama işlemleri (elektro-kaplama. gazlar. Kükürt dioksit. Temel metal işleme teknikleri şunlardır: 1. toksik metaller (kurşun. krom. Kaynakçılık ve metal kesme. elektrik tehlikeleri. karbon monoksit. sıcak stresi ve elektrik tehlikeleri. toz boya ve benzeri) gibi çeşitli teknikler kullanılır. 4. civa ve siyanit (altın arıtma) Fırınlar ve erimiş metalden kaynaklanan parlama ve kızılötesi radyasyon. arsenik. 123 . kostiksoda. kadmiyum civa. Metal işleme sanayisi ise farklı sektörlerin ihtiyaç duyduğu makine ve makine parçaları. Cevher ve hurda eritme ve arıtma. Sıcak veya soğuk dövme. İkincil eritme ve arıtma. silika. karbon monoksit. kadmiyum içeren partiküller. arsenik. Kimyasal tehlikeler Çeşitli zararlı tozlar. sıcak stresi ve elektrik tehlikeleri. Arsenik.

Kalıptaki metal dökümü soğutma. Gürültü. pirinç ve bronz geleneksel döküm metallerdir. florospar-florit tozu. karbon dioksit. Temizleme. tozlar. azot oksitleri. aminler. nikel. nikel. kömür tozu. fenol veya üre-formaldehit reçinesi. kil ve organik yapıştırıcılar. Döküm ve ateş hazırlama. asbest. çekme gibi işlemlere tabi tutularak belirli şekillere sokulur. Alüminyum. çinko. Tehlikeler İnfrared (Kızılötesi) ve Ultraviyole (UV-Morötesi) radyasyon. Çoğu zaman soğuk çelik 124 . 3. vanadyum pentoksit. furanlar. Dökümhanelerin sağlık tehlikeleri Demir dökümhanesi İş Eritme ve saflaştırma Kalıp hazırlama Kalıp yapma Çekirdek kalıp yapma Kalıp kırma. ve diğer maddeler eklenir. kum tozları. Metal eritme ve arıtma. karbon dioksit. antimon. magnezyum ve daha toksik metallerden berilyum. Dökümcülük sektöründe en çok gri ve sfero demir dökümü yapılır. Döküm işleminin çeşitli aşamalarında farklı sağlık zararları söz konusudur. Alüminyum ve magnezyum dumanları. 6. organik fosforlu bileşikler. Demir. trikloretilen. kadmiyum. Metal dumanları. karbon monoksit.Dökümcülük Dökümcülükte sırasıyla şu iş ve işlemler yapılır: 1. ahşap tozları. seryum. Kalıptan metal çıkarma (sarsak). Kaynak teknikleri. şerit veya rulo halindeki metal. 2. Bu katkı maddelerinin ortam zararları azdır. dökümü çıkarma Çapak giderme Diğer dökümhaneler Çelik Hafif alaşım Bronz ve pirinç Basınçlı döküm Hassas döküm Kalıptaki silika sıcak etkisiyle tridimit ve kristobalite dönüşür. furfuril alkol. fosforik asit. 7. grafit (yangın riski). ortam ısısında kesme. talk. Gri demir dökümhanelerinde demir veya pik demir (külçe) kullanılır. Birbirini izleyen bu işlemler genellikle ayrı ayrı yapılır. Ancak son yıllarda titanyum. presleme. 5. karbon monoksit. fosfin. Formaldehit. kompleks hidrokarbonlar. baryum. Akrolein. Dövme ve Presleme Metal parçalarına yüksek basınç uygulanarak şekil verilmesi işlemleridir. magnezyum. krom. silika. formaldehit reçineleri. piridin bileşikleri. sodyum silikat ve silika karışımı. kurşun. krom. organik çözücüler. izosiyanatlar -metilen difenil izosiyanat (MDI). bakır. kadmiyum ve toryum da katkı maddesi olarak kullanılmaktadır. Silika. kromik asit buharı. sodyum silikat. üre ve fenol. yağ buharları. Kalıp içine metal dökme. alüminyum. çelik. bakır. sıcak stresi. Bükülebilir demir dökümünde ise magnezyum. veya klor. fosforik veya sülfonik asitler. 4. Gürültü. çinko. Maça kalıp hazırlama. Preslemede genellikle yaprak.

boratlar. sodyum nitrit. silikon yağları ve biyositler Haddehaneler Sıcak çelik plakalar sıcak şerit değirmenlerinde çekilerek ince uzun levha bobinlerine dönüştürülür. omuz ve üst ekstremite kas iskelet sistemi problemleri. hayvansal ve bitkisel yağ asidi türevleri. Sonra yüzey temizliği için sülfürik ya da hidroklorik asit banyolarına alınır. Daha ince ve pürüzsüz bir ürün isteniyorsa.rulolar kullanılır ve otomobil ve çeşitli araçların plaka kısımları üretilir. makine yağlarının buharları gibi çeşitli sağlık tehlikelerini barındırır. bu kez soğuk haddeleme yapılır. sırt. vibrasyon ve gürültü. sodyum karbonat. korozyon inhibitörleri ve biyositler  Kaynak emisyonları  Formaldehit  Nitrozaminler  Sistemdeki mikrobiyolojik kirlenmeler Dövme İşlemleri  Ellerde laserasyon riski  Kas iskelet sistemi yaralanmaları riski  Sıcak stresi  Kalıp yağlarının pirolizi ve aerosolleşmesi: grafit çamurları. petrol ürünleri. petro sülfonatlar. Çalışma koşulları tekrarlanan gerilme hasarları. sodyum nitrat. Bu işlemler sırasında çeşitli sağlık tehlikeleri ortaya çıkabilir. Haddehanelerin sağlık tehlikeleri           Kazalar Yaralanmalar Yanıklar. koyulaştırıcı polimerler. sülfonat emülgatörler. alkanolaminler. sodyum silikat. selüloz türevi koyulaştırıcılar. göz yaralanmaları Sıcak stresi Gürültü Vibrasyon Metal işleme sıvıları Yüzey temizleyiciler Asitler İyonizan radyasyon Zararlı gazlar ve buharlar:  Kurşun Azot oksitleri   Krom  Nikel  Demir oksit  Ozon  Yüksek fırın gazları  Kok fırını gazları  Karbon monoksit  Kükürt dioksit 125 . klorlu yağlar ve mumlar. Pres ve Dövme işlemlerinde sağlık tehlikeleri Pres İşlemleri  Kalıp yağları: Petrol ürünleri.

Metal sektörünün en yüksek riskli alanlarından biridir. gürültü. Metal dumanı ateşi. Radyoaktif kaynaklar. Gürültü. İyonizan radyasyon: Kaynağın X ışını veya gama ışını ile incelendiği kaynak atölyelerinde uyarı. gresler. azot dioksit. Kaynakçılık ve sıcak kesme işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yangın.                Metal sektöründe çok çeşitli kaynak teknikleri kullanılmaktadır. UV radyasyon: Ağrılı konjunktivit (foto-oftalmi) –kaynakçı gözü. karbon monoksit. Sıcak ve UV ışığın ortam havasıyla (azot dioksit. patlamalar. Fiziksel zorlanma. basınçlı gaz silindirleri. Kaynak telleri: kaplama çinko ve kadmiyum. kas iskelet hasarları. karbon monoksit. radyan ısı (infrared radyasyon) metal dumanları ve diğer kirleticilerin solunması. ultraviyole radyasyon. argon). ozon. aşırı yorgunluk.Kaynakçılık ve Sıcak Kesme Kaynakçılık sıcak veya basınç altında metal veya plastik parçaların birleştirilmesi işlemlerinin genel adıdır. helyum. Metal dolgu veya elektrot çeliğinin nikel veya krom gibi çeşitli bileşenleri. En çok karşılaşılanlarının tanımları ve tehlikeleri özetlenmiştir. metal yüzey kirlilikleri. levhaları bulundurulmalı ve talimatlara kesinlikle uyulmalıdır. sadece özel araçlarla ve özel önlemlerle ele alınmalıdır. dumanlar. Koruyucu olarak inert gaz kullanımı (karbon dioksit. ozon) veya klorlu hidrokarbonlarla (fosgen) etkileşimi. karbon dioksit gibi gazlar. bu tür donanımlardan güvenli bir uzaklıkta tutulmalıdır. 126 . galvanizde çinko. Sıcak stres. hafif çelik tellerde bakır. floritler. yanıklar. Kapalı alanlar. irritanların parçalanma ürünleri. Boyalar. Elektrik tehlikeleri. Kaynak teli kılıfları (örneğin inorganik florit). İşçiler.

gürültü. dolgu metali elle ark içine doldurulur. metal dumanları. azot dioksit. infrared radyasyon. yangın. Dolgu metalinin erime sıcaklığı 450 ° C üzerindedir. metal dumanları. infrared ve UV radyasyon. yanıklar. Farkı. karbon monoksit. infrared radyasyon. yanıklar. yanıklar. 127 . ozon. karbon monoksit. Alevle oyma. azot dioksit. azot dioksit. Pirinç kaynağı gibidir. direnç ısıtma ve indüksiyon ısıtma yöntemleri kullanılabilir. Alev ısıtma. azot dioksit. yangın. floritler. gürültü. elektrik. infrared radyasyon. patlama. kurşun dumanları. delme işlemleri ise düzgün yüzey sağlamaz. dolgu metali eritme ısısının 450 ° C'den düşük olmasıdır. tungsten ark kaynağı Tungsten elektrot tükenmez. infrared radyasyon. gürültü. gürültü. Parçalar basınç altında gaz jetleri tarafından ısıtılır ve birlikte dövme haline getirilir. Metal alevle ısıtılır ve basınçlı saf oksijenle jet kesme yapılır. gürültü. Koruyucu kaplamalı metal elektrotlar kullanılır Tehlikeleri Metal dumanları. Düzgün kesim yüzeyi sağlar. patlama. yangın. ozon. patlama. azot dioksit. elektrik. Metal dumanları. yanıklar. karbon monoksit. Metal dumanları. Gazaltı kaynağı Tungsten inert gaz kaynağı. UV radyasyon. yanıklar. yangın.Kaynak işlemleri ve sağlık tehlikeleri Kaynak işlemi Kaynak Tanım Kaynak alevi metal yüzeyini eritir ve dolgu çubuğu bu boşluğu doldurup şekillendirir. Metal dumanları (özellikle kadmiyum). infrared radyasyon. UV radyasyon. yangın. gürültü. yangın. gürültü. karbon monoksit. yanıklar. UV radyasyon. Metal kesme ve delme Metal dumanları. elektrik. patlama. Sonra metal tel kaynağı kullanılır. Kaynak alanı kaynatılacak metalle aynı özelliklere sahip çıplak telle sürekli beslenir. Pirinç kaynağı Lehimleme Lehimler. Isıtma bir lehim havyasıyla da yapılabilir. Gaz basınç kaynağı Elektrot-ark kaynağı Tozaltı kaynağı Parçanın üzeri granül halinde kaynak tozuyla kaplanır. yanıklar. azot dioksit. karbon dioksit. elektrik tehlikeleri. floritler. azot dioksit. yanıklar. yangın. infrared radyasyon. ozon. floritler. yangın. metal dumanları. yanıklar. Floritler. florits. karbon monoksit. İki metal yüzeyi metal erimeden yapıştırılır. ozon.

elektrik. Elektron ışın kaynağı Lazer kaynak ve delme X ışını. elektrik. gürültü. Elektrik. gürültü. kaynatır. yangın. lazer. metal kaplamalarının parçalanma ürünleri. İki elektrota yüksek akım düşük voltaj verilerek kaynak alanında yüksek ısı elde edilir ve basınçla birleştirme elde edilir. yangın. deler. yanıklar. karbon monoksit. işlem kalitesini artırmak ve kesici delici yüzeylerin ömrünü uzatmak amacıyla sıvı ve yağ bazlı metal işleme sıvıları kullanılır. Farkı. Vakumlu bir odadaki parçaya elektron tabancasıyla yüksek voltajlı atış yapılır. Metal dumanları. yanıklar. metal dumanları. kaynatılacak yüzeye akıtılır. metal tozları. Yangın. azot dioksit. inert gazın ince bir kanaldan geçirilerek iyonize edilip 33.400°C gibi yüksek ısı elde edilmesidir. yanıklar. Sistemde soğutmak. Thermite kaynağı Alüminyum tozunun metal oksit tozlarıyla karışımı bir potada eritilir. UV ve infrared radyasyon. floritler. Katkı maddesi olarak kullanılan biyositlerin etkilerini yitirmeleri nedeniyle bu sıvılarda bakteriyel kontaminasyon ve kolonizasyonlar olur. Ozon. X ışını. metal dumanları. Kaynak veya dolgu maddesi kullanılmaz. ozon. Bu sıvılarda Lejyonella türleri ve hipersensitivite 128 . elektrik. Genellikle döküm veya dövmenin onarımında kullanılır. Lazer ışını parçaları eritir. infrared radyasyon.Plazma ark kaynağı tungsten ark kesme Elektrik direnç kaynağı Tungsten inert gaz kaynağı gibidir. Tornalar Sinterlenmiş metallerden oluşan kesici delici uçlara sahiptirler. patlama. yangın. yanıklar. UV radyasyon. yanıklar. kapalı alan.

akut solunum yolları irritasyonu. Yağların biyolojik kontaminasyonuna bağlı olarak altta yatan deri hastalıkları alevlenebilir. Soğutma Sıvıları Sıcak. kaza ve özellikle el yaralanmaları. 129 . vibrasyon. silisyum karbür. Zımpara ve parlatma bantlarında alüminyum oksit. Zımparalama ve Parlatma Doğal korundum (kristalize alüminyum) zımpara taşı (alüminyum oksit). Göz hasarları. kalay macun ve demir oksit gibi ince taneli malzemeler de özellikle parlatma ve polisaj için kullanılır. astım. elmas. tripoli. kumtaşı. silisyum karbür (karborundum) ve sentetik elmas gibi yapay aşındırıcılar almıştır. kronik bronşit. kimyasallar ve katkı maddelerinden kaynaklanan riskleri taşır. Sıvılar bakteri ve mantarlarla kolayca kontamine olur. çakmak taşı gibi doğal aşındırıcıların yerini bugün büyük ölçüde erimiş alüminyum oksit. vibrasyon. zımpara. duman. ponza. Ayrıca kansere neden olabilirler. metal tuzları. Solunabilir çaptaki aerosollere bağlı olarak lipoid pnömoni. Metal İşleme Sıvıları. solunum korunmasız yoğun kullanımda zımparalanan yüzeye de bağlı olarak akciğer etkilenmeleri söz konusudur. toz. Diğer sağlık tehlikeleri gürültü. Sanayi Yağları. solunum fonksiyonlarının bozulması gibi akciğer hastalıkları gelişebilir. granit ve çakmaktaşı kullanılmaktadır. buhar. Bu nedenle torna makinelerinin bu soğutma sıvıları en geç altı ayda bir değiştirilmelidir. Yağlar meslekidermatitin sık nedenlerindendir. Doğal ve yapay elmaslar önemli uygulamalar için kullanılır. Mikroorganizmaların yağın yapısını değiştirmesine bağlı direkt toksik etkiler görülebilir.pnömonisine neden olan çeşitli etkenler saptanmıştır. metal talaşı sıçramalarına bağlı göz ve vücut yaralanmaları sayılabilir. Deri ve akciğer sorunları ile sistemik toksik etkilere yol açabilirler. Taşlama taşlarında en çok alüminyum oksit ve silikon karbür kullanılır. Tebeşir.

metal dumanı ateşi. kalay ve titanyum da hurdadan yeniden kazanılan metallerdendir. duyarlandırıcı. asetilen.metal dumanı ateşi Kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon Kimyasal duyarlandırıcılara maruziyet Toksik. ergonomik tehlikeler Öğütücü ve taşıyıcılardan kaynaklanan fiziksel tehlikeler.Metallerin Yüzey İşlemleri Metal yüzeyine çeşitli özellikler ve görünüm kazandırmak amacıyla farklı tekniklerle yapılan işlemlerdir. karbon monoksit maruziyeti. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. elektrik çarpması. nikel. Sağlık tehlikeleri Tabloda özetlenmiştir. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. toz patlamaları. yanık tehlikesi. ıslak çalışmaya bağlı kayma ve düşme tehlikeleri. Magnezyum. siyanitler. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. Her bir işlem. yangın riski Yanık tehlikesi. yanık tehlikesi Yanık tehlikesi. toz maruziyeti Hidroflorik asit maruziyeti. kadmiyum. kurşun ve çinko oluşturur. çinko. selenyum. 130 . kıymetli metaller. civa. Metal yüzey işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yüzey işlemi Elektrolitik parlatma Elektro-kaplama Tehlikeleri Kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon Krom ve nikel maruziyetine bağlı kanser riski. yanıcı. kostik ve koroziv kimyasallara bağlı yanıklar ve irritasyon. siyanit maruziyeti. kanserojen(krom) çeşitli kimyasallara maruziyet Cam ve emaye Gravür Galvanizasyon Isıl işlem Metal kaplama Fosfatlama Plastik kaplama Astarlama Metal Yeniden Kazanma Demir dışındaki metal sanayisinin ikincil üretiminin %95’ini alüminyum. kobalt. kurşun maruziyeti Yanık tehlikesi. bakır. hidrojene bağlı patlama riski. toz patlaması riski. değişik sağlık tehlikelerini barındırır.

sıcak etkisi. klorit. nonspesifik gazlar ve buharlar. kükürt dioksit. . aldehitler. az miktarda metaller. darbe 131 . aldehitler. Toz ve dumanları. çinko klorit. toz. Alüminyum. yağ buharları. hidrokarbonlar. Toz. kükürt dioksit. metal oksitleri. solventler. çinko karbonat. floritler. metal partikülleri. kükürt oksitleri. sülfürik asit buharları. çinko klorit. toz. genellikle 1 kHz. sıcak. asit buharları. işitme duyusuna hasara yol açan. Gürültü. Gürültüye bağlı gelişen kronik işitme kaybı riski. bakır.’in üstündeki frekanslarda gelişen işitme keskinliği kaybıdır (tüysü hücrelerinin hasarı). hidrojen klorit. asit buharları. çinko hidroksit. kadmiyum toz ve dumanları. klorit. ağır metaller. solventler. manganez ve krom içeren parçacıklar. alüminyum. sıcak. Çinko. Bu etkilenim. dumanlar. klor. Toz. solventler. amonyum klorit. yanma gazları. sıcak etkisi. hidrokarbonlar. İç kulağın işlevsel bozukluğudur. karbon monoksit. hidrojen klorit. florit. palladyum Nikel Civa Magnezyum Çinko Maruziyetler Toz. zararlı sesler grubudur. organikler. gümüş. gürültü. nonspesifik toz ve aerosoller. antimon). yanma gazları. ısı. rahatsızlık veren. demir. florit. çinko dumanları. kloritler. kurşun ve kadmiyum dumanları. azot oksitleri. örn. sodyum hidroksit. yağ ve gaz yanma ürünleri. lehim kirlilikleri. amonyak. gürültü. kümülatif koklear gürültü etkilenimine bağlıdır. Metal duman ve partikülleri(kurşun. asit buharları. yağ buharları. karbon monoksit. Uçucu civa. asit buharı. alaşım metalleri ve lehim maddeleri. sıcak etkisi. Solventler. siyanür. alaşım metalleri. çarpma veya patlama) veya kronik (uzun süreli gürültü maruziyetinin sonucunda) olabilir. kurşun.Metal yeniden kazanma işlemlerinin sağlık tehlikeleri Yeniden kazanma Kalay Kobalt Selenyum Kadmiyum Kıymetli metaller: altın. gürültü. ağır organikler. karbon monoksit. organikler ve asit buharları. kükürt dioksit. sodyum karbonat. asit ve asit buharları. metal dumanları. Gürültüyle ilişkili işitme hasarı akut (tek bir gürültü olayından kaynaklanabilir. Kurşun Bakır Alüminyum Metal sanayisinde en sık karşılaşılan meslek hastalıkları Gürültüye bağlı işitme kaybı El kol vibrasyonu sendromu (beyaz parmak hastalığı) Karpal tünel sendromu Bel rahatsızlıkları Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Mesleki deri hastalıkları Mesleki astım Mesleki kanser Fotoelektriğe bağlı gelişen keratokonjonktivit Gürültüye bağlı işitme kaybı (GBİK) GBİK işitme testi ile saptanabilen. gürültü. gürültü. Dumanları. kadmiyum. sıcak. kostik. platin. gürültü. curuf ve artıklar. selenyum dumanları. curuf. yanma gazları. yangın riski. lehim giderme sırasındaki hava kirleticiler. parçalama. ağır organikler. Toz. ısı. Kesme.

Yüksek düzeyde gürültü yaratan kaynak ve oluk açma işleri de gürültü kaynakları arasındadır. metal balyozlama veya malzemelere darbe uygulanan işlemlerdir. Çeşitli üretim işlemlerinden gürültülü işlerin vardiyanın belirli bir bölümünde.  Operatörler için ses geçirmez kabinler hazırlamak. 97-106 dB(A). Ayrıca. metal pres makineleri. stres. Bununla birlikte. İşitme kaybı geri döndürülemez. gürültüyü kontrol altında tutabilmek için alınabilecek idari önlemlere örnek olarak verilebilir.  Gürültülü işlerin yapıldığı yerlerde taşınabilir gürültüyü kesen kabinler kullanmak. bu göreceli olarak kısa süren maruziyetler vardiya başına pek çok kez meydana gelir ve bu nedenle işitme duyusu üzerinde ciddi bir tehlike yaratır. gürültüye maruz kalan çalışanların işlerini güvenli (gürültüsüz) bir şekilde ve kendilerinin veya iş arkadaşlarının sağlık ve güvenliğine karşı risk taşımayan bir ortamda çalışabilmeleri için uygun kişisel koruyucu kulaklıkların yanı sıra bu kulaklıkların kullanım talimatlarını sağlamak ve çalışanlarına gürültünün zararları ve KKD 132 . İşyerinde ototoksik maddelere maruziyet veya titreşim gürültüye bağlı gelişen işitme sorunları üzerindeki olumsuz etkiyi artırır. Bu işyerlerinde en sık karşılaşılan gürültü kaynakları elektrikli taşlama makineleri. sinirlilik ve uyku bozukluğu yer almaktadır. Önlem Metal imalat sanayisinde gürültü etkilenimi öncelikli olarak mühendislik ve/veya idari denetim önlemleri uygulanarak kontrol altına alınmalıdır. testere kesiciler. örneğin sabahın erken saatlerinde veya akşamüstü. Gürültü maruziyetinin sağlık üzerindeki diğer etkileri arasında yüksek tansiyon. GBİK olarak darbe gürültüsüne maruz kalan bireylerin yaklaşık %50’sinde görülür. İşitme kaybı.gürültüsü de dâhil edilerek ve yıllara yayılmış maruziyet süresi çerçevesinde günlük gürültü etkilenim düzeyi ile belirlenir. Metal imalatı yapılan işyerlerindeki gürültü düzeylerinin yaklaşık 80 ila 125 dB(A) arasında değiştiği bilinmektedir.99 dB(A). 97. daha sessiz işlerin de vardiyanın diğer zamanlarında yapılacak şekilde programlanması. 102-107 dB(A). operatörün maruz kaldığı bazı tipik gürültü kaynakları: Metal nesneler üzerinde balyoz darbe sesleri Zımba presi Taşlama Oluk açma 115-120 dB(A).  Sessiz donanım ve prosesleri seçmek sayılabilir. günlük 80 dB (A) veya üzerindeki gürültü düzeylerinde etkilenime bağlı gelişebilir.     Metal imalatında. Kulak çınlaması. örneğin balyozla metal bir levhaya birkaç şiddetli vuruş ya da kaynakların yüzeyini temizlemek için avuç taşlama makinesi kullanılması gibi durumlarda KKD’ların kullanımı genellikle gözardı edilmekte ya da hiç düşünülmemektedir. 90 dB (A) ve üzerindeki düzeylerde hasar riski önemli ölçüde artar. Bu tür gürültüler genellikle kısa süreli olduğu için. iskemik kalp rahatsızlıkları. 85 ila 89 dB (A) arasındaki düzeylerde günlük gürültü etkilenimi ancak uzun süreli maruziyet sonucunda işitme kaybına yol açarken. Belirtiler ve Bulgular Gürültüye maruziyetin etkileri kulak çınlaması ve sağırlığa kadar ilerleyebilen işitme kaybıdır. metal saclardan çıkan çarpma sesleri gibi darbe gürültüleri potansiyel olarak makinelerden gelen seslerden daha tehlikelidir. Gürültünün bu önlemlerle kontrol altına alınamayacağı yerlerde işveren. Gürültünün kontrolü için uygulanabilecek mühendislik önlemleri arasında:  Havalı kompresörler ve hidrolik presler gibi gürültülü makineleri ayrı kapalı yerlerde konumlandırmak.

titreşim maruziyetinin özelliğine. düğme iliklemek. metiserjit. bu hastalar için bozuk para tutmak. Yüzey alanı. bulunduğu yer ve ellerin titreşim kaynağı ile temas eden kısımları. ancak. Aynı zamanda. vida benzeri küçük nesneleri tutmak gibi gündelik işleri yapmak olanaksız hale gelebilir. diğer parmaklar da beyazlamaya başlar. Bireysel Faktörler Operatör’ ün aleti kontrolü. Sonraları parmak uçları daha sık beyazlayacaktır. ß-adrenerjik reseptör blokörleri. sayıları gittikçe artan ve günün herhangi bir saatinde ortaya çıkan ağrı nöbetleri geçirir. iş göremezliğe yol açan ağrılı bir rahatsızlıktır. Gürültü düzeyi 85 dB’i aşan işlerde ise işe girişte ve işin devamı süresince çalışanların odyometrik incelemenin yanı sıra işitme muayenesi ile takibi gerekmektedir (daha detaylı bilgi için bkz.kullanımı ile ilgili eğitim vermek durumundadır. kumlanan veya cilalanan metal malzemelerin tutulması da bu rahatsızlığın oluşmasında etkilidir.) kullanımı. Belirtiler ve Bulgular Beyaz parmak hastalığı ataklarını tetikleyen faktörler genellikle soğuk havalar veya soğuk nesnelerle temastır. Makine çalışma oranı. yaygın olarak El Kol Vibrasyonu Sendromu diye bilinen bir rahatsızlığın bir bölümünü oluşturur. donma Bir sonraki evrede parmak uçlarından biri geçici olarak beyazlaşacaktır ve ağrımaya başlayabilir. sinirlerde. Bireyin titreşime duyarlılığı. taşlama makineleri. Ellerin titreşim yayan donanımlardan etkilenmesi sonucunda oluşan ve tekrar eden bir rahatsızlıktır. Titreşime bağlı gelişen beyaz parmak hastalığı Beyaz parmak hastalığı. Metal iş kolunda beyaz parmak hastalığı genellikle döner el aletleri. 133 . bu Rehberin Gürültülü Ortamlarda Çalışanlarda Sağlık Gözetimi bölümü). bu hastalık büyük olasılıkla geri döndürülemez bir aşamaya gelmiştir. El aletleri ile temas edilen malzemenin sertliği. Titreşimin el üzerindeki etkisini belirleyen faktörler aşağıdaki tabloda verilmiştir. kas ve eklemlerde oluşan. örneğin taşlama ve çapak alma işlemleri yapılan metaller. Hastalar parmaklarında dokunma duyusunu kalıcı olarak yitirebilir. Sonunda. El ve kolların vücuda göre konumu. bleomisin vb. damarlarda. kişinin geçmişi ve alışkanlıkları gibi başka birkaç etkene daha bağlıdır. Hastalığın şiddeti. çalışma-dinlenme Hastanın öyküsünde parmaklarda ve Parmaklarda veya ellerde önceden var olan süreleri dâhil koruyucu uygulamalar ellerde oluşmuş yaralanmalar. Beceri ve verimlilik. Eldiven. Hastalığın ilk evresinde genel olarak parmaklarda hissizlik ve karıncalanma görülür. Birkaç parmak beyazladığında. darbeli el aletlerinin özellikle kalafatlama. balyozlama. çalışma yöntemine. iğne iplik kullanmak ve çivi. başparmağın etkilenme olasılığı azdır. Beyaz parmak hastalığı. türevleri. Hastalar. ayakkabı. Bu durum çoğu zaman makine kullanıldıktan sonra dahi devam eder. özellikle hastalık veya yaralanma. ve donanımlar. Diğer fiziksel ve kimyasal ajanlara maruziyet. döküm temizleme işlerinde kullanılması sonucu ortaya çıkar. dönel aletlerle taşlaması yapılan. Ele uyumlu ve yumuşak saplı araç-gerece Sigara ve uyuşturucu ve bazı ilaçların (ergo karşılık sert malzemeler. Fiziksel Faktörler Titreşimin hızlanması Titreşim frekansı Her bir iş günü içindeki etkilenim süresi İşte titreşim etkileniminin yaşandığı yıllar Aletlerin bakım durumu Biyodinamik Faktörler Tutma gücü – çalışanın titreşim yayan donanımı ne kadar sıkı kavradığı. Gürültü düzeyi 80 dB’i aşan işyerlerinde çalışanlara işe giriş ve periyodik muayenelerde odyometri testi yapılarak sağlık gözetimleri yapılmalıdır.

Bu dengeleme. karpal tünelden geçen medyan sinirin sıkışması olarak değerlendirilebilir. Avuç taşlama makineleri gibi bazı makineler otomatik dengeleyicilerle donatılmıştır. Örneğin.  Ellerin doğal olmayan pozisyonlarda kalması ve uygunsuz pozisyonda çalışma. Matkap uçlarının hangi malzemeden olduğu ve geometrisi de titreşimin azaltılmasında etkili olabilir. Ancak. yapılan değişikliğin yararı incelenerek gözlenmelidir. karpal tüneldeki medyan sinirin hastalığıdır. dekuplaj mekanizması yaylı.  Makineyi kullanırken el üzerinde etkili olan kavrama ve besleme kuvveti azaltılırsa. bilyeler otomatik olarak söz konusu ağırlığın karşı istikametinde toplanarak oluşan dengesizliği bir ölçüde ortadan kaldırır. Makinenin üreticisine bağlı olarak. dönen şaftın üzerindeki bir kutunun içinde serbest hareket eden çelik bilyeler yardımıyla yapılır. çalışanın maruziyet süresinin mümkün olduğunca kısa tutulması için donanım çalışma süresi boyunca tam performans göstermelidir.  Avuç içinde mekanik stres. yani makineden mümkün olduğunca ayrılır. üreticinin verdiği bilgilere uyulması çok önemlidir.Önlem  Çalışma yöntemleri daha düşük düzeyde titreşim yayan başka bir alternatifle değiştirildiğinde.  Sıkı kavrama.  Vibrasyon sönümlendirici eldivenler yüksek frekanslı titreşimi azaltabilir. Donanımın saplarının teknolojik bakımdan yenilenmiş olması durumunda. eldiven kullanımı aynı zamanda tutuş kuvvetini de arttıracağından bir ölçüde koruyucu özelliğini olumsuz etkileyecektir.  Titreşim. tavana ya da duvarlara delik açarken destek ya da dayanakların kullanılmasıyla maruziyet azaltılabilir.  El-kol vibrasyonunu azaltmanın bir yolu da donanımın elle temas eden kısımlarının (sapının) titreşimi azaltan pedlerle kaplanmasıdır. Bu kompaktörleri kullanan kişiler titreşime neredeyse hiç maruz kalmazlar. KTS özellikle aşağıdaki işlerle ilişkilendirilir:  Tekrarlayan el hareketleri. Bu tür saplar titreşim kaynağından. Bir dengesizlik oluşursa. bu donanımlar dengesiz kütlelerin yarattığı sıkıntıyı giderir.  Uygun araç-gereç aparatlarının seçiminin de titreşim maruziyeti üzerinde etkisi vardır. Eşmerkezliliğe ve zımpara taşının olası denge bozukluğuna dikkat edilmesi gerekmektedir. titreşime bağlı etkilenme de azaltılır. 134 . İnşaat mühendislerinin kullanımı için uzaktan kumandalı kanal kompaktörleri geliştirilmiştir. Fizyopatolojisinde. Kullanılan donanım söz konusu işe her zaman uygun olmalı. Bu nedenle işçiyle titreşim yayan makine arasındaki teması azaltılmak ya da ortadan kaldırmak amacıyla iş prosesini değiştirmenin yolları üzerinde düşünülmelidir. Karpal tünel sendromu (KTS) KTS. süngülü veya titreşimi dengeleyen sistemler şeklinde tasarlanmış olabilir. Keskinliğini kaybetmiş kesici ve testerelerin zamanında değiştirilmesi veya bilenmesi gerekir. Titreşim de vibrasyonu emen saplarla azaltılabilir.

Genellikle bileklerimiz bükülü bir şekilde uyuduğumuz için uyuşmalar genellikle geceleri ortaya çıkar. maruziyeti kümülatif olabilir. çekmek veya sürüklemek. döndürme ve uzanma gerektiren işler. araç ve gereçlerin sapları ile işler çalışanın çalışırken bileğini doğal bir pozisyonda tutmasını sağlayacak bir biçimde yeniden tasarlanabilir). elde paketleme. KTS tekrarlayan hareketler ve zorlamalar nedeniyle ortaya çıkar.Metal iş kolunda KTS ile ilişkilendirilen iş ve meslekler İşler Konveyör bantlar üzerindeki malzeme ile çalışma Cırcırlı tornavida ile iterek yapılan işler Sprey tabancası kullanma Ovalama Küçük parçaların montajı Anahtar çevirme Dış baskı yaratan tam olmayan eldiven giymek Araç-gereçleri avuç içinde bastırmak Havalı el aletleri kullanmak Meslekler Montaj hattı çalışanları Mekanik işçileri Boya ustaları Temizlik görevlileri Elektronik sanayii çalışanları Çilingir Mekanik işçileri. Her bir bel ağrısının tam nedeni çok net olmayabilir. Bel rahatsızlıkları Bel rahatsızlıkları sık rastlanan meslekle ilgili yakınmalar arasındadır. bakım işçileri. Bu rahatsızlıklara her tür işte rastlanır.  Ergonomik açıdan doğru donanım kullanılmalıdır (iş tezgâhları. işaret parmağı. bileğin “nötr” pozisyonda tutulmasına yardımcı olabilir. fabrika işçileri Boyacılar.  İş yapılan yer çalışana uygun bir şekilde düzenlenip doğru ayarlanmamış olduğu halde uzunca bir süre iş başında oturmak (örneğin cilalama makinesiyle çalışırken sırt desteğinin olmaması). fakat yapılan işte genellikle aşağıdaki özellikler görülür:  Fiziksel güç gerektiren ağır iş. montaj hattı çalışanları Montaj çalışanları Belirtiler ve Bulgular Bu hastalığın temel belirtisi başparmak.  Tekrarlayan işler. özellikle de ağır ve rahat taşınamayan malzemeler (uzun metal borular gibi).  Doğal olmayan yerlerde yük kaldırma ve taşıma.  Alçalmak.  Normal beceri ve sınırlar aşılarak çalışmak veya fazlasıyla yorgunken vücudun dinlenmesine fırsat vermeden çalışmak.  Uygun şekilde molalar verilmelidir. Uyuşmalar.  Aşırı güç gerektiren yükleri itmek.  Elleri sıcak tutmak –rutin olarak yapılan basit egzersizlerle bilek eklemlerini ısıtmak veya parmaksız eldivenler yardımıyla elleri sıcak ve esnek tutmak. eğilmek veya çömelmek (örneğin. 135 . Önlem  Tekrarlayan baskılardan kaçınılmalı. uygulanan kuvvet azaltılmalı ve kavrayışı gevşetilmelidir.  İşler çalışanlar arasında dönüşümlü olarak yaptırılabilir. montajda ayakta çalışırken iş yapılan tezgâhın yüksekliği uygun şekilde ayarlanmamışsa vücut duruşu uygun olmaz).  Germe. elin kıvrılmasını engelleyen el bilek ateli kullanımı ile rahatlatılır.  El bilek ateli.5 parmak) aralıklı uyuşmalardır.yararlı olacaktır. orta parmak ve yüzük parmağının uzun ve radial yarısında (3. taşıma işleri. teslimat işleri gibi.

o Sac malzemelerin taşınması–forkliftler. Önlem  Yüklerin el-kol gücüyle taşınmasını engellenmeli. kutu vb. vücutta farklı tepkiler doğururlar (daha ayrıntılı bilgi için bkz. o Balya. omuz ve kalçalarının aynı hizada olmasıdır). valfli kaldırma basamakları vb. vakumlu kaldıraçlar. Solunum yolundaki mukus partikülü kaplayarak öksürükle dışarı atılmasını kolaylaştırır. ayakkabı tabanlarına kaymayı engelleyici malzeme konulmalıdır. partiküllerin boyutuna ya da solunan maddenin ne olduğuna ve solunum yollarında ya da akciğerlerde nereye kadar gittiğine bağlıdır. taşıma–forklift. günlük işleri yürütme becerisinin azalması ve hatta işi bırakma gereği doğabilir. torba. varil taşıma–bidon/makara döndürücüler.Belirtiler ve Bulgular Sonuçları uzun süreli ağrı. makaralı kamyonlar. bidon. varil kamyonları. o Paletlerin paketlenmesi. önemli oranda silika. kurşun veya başka maddeler içerebilir. palet ve konteynerler–hidrolik transpalet. İSGİP projesi kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). 136 . o Metal boruların taşınması–vinç. tekerlekli alet kutuları. Bazı olgularda daha büyük parçacıklar burunda veya geniş hava yollarında tutulabilir. palet makarası vb. yapılacak işler "iyi bir pozisyonda" gerçekleştirilebilecek şekilde düzenlenmelidir (iyi pozisyondan kasıt genellikle çalışanın kulak. palet taşıyıcılar. taşlama ve kum püskürtme işlemleri sırasında ortaya çıkan toz olabilir. döküm temizleme. Solunan parçacıklar. vb. döndürülebilen ve kaldırılabilen masalar gibi teknik yardıma başvurulmalıdır. Genellikle bel bölgesinde ortaya çıkar. zımparalama. Fakat daha küçük parçacıklar akciğerlere kadar ulaşır. rulolu konveyörler. makara. boru kaldırma ekipmanları. sürgülü kızaklar (az sürtünmeli yüzey). döküm kumu ile dökümlerin itip çıkarılması ve silkelenmesi (sarsak). Bu partiküller bazen çözünerek kana karışabilir.  Düzenli ve daha fazla fiziksel egzersiz önerilmelidir. palet eğicisi. vb. o Kurulum ve bakım işleri–araç üzerinde kaldıraç. Toza bağlı gelişen meslek hastalıkları Hastalığın nerede gelişeceği ya da hastalığın türü. Vücudun solunum yoluyla içine alınan parçacıklardan kurtulmak için kullandığı çok çeşitli yollar vardır. fıçı. Çözünemeyen daha büyük boyuttaki partiküller genellikle vücudun doğal savunma mekanizmaları tarafından dışarı atılır. fırınlardan çıkan toz. günlük veya sık sık yaşanan ağrılara karşı ağrı kesiciler kullanılabilir. Yüksekliği ayarlanabilir cihazlar.  Kaldırma tekniklerinin kullanımı (güvenli yük kaldırma) eğitimi verilmelidir. Metal sektöründe kullanılabilecek bazı örnekler aşağıda verilmiştir: o Çanta. üst solunum yollarının irritasyonu ile kronik enflamasyonundan pnömokonyoza ve akciğer kanserine kadar değişiklik gösterir. paketten çıkarılması. hangi maddeden yapıldıklarına bağlı olarak. Toz solunabilir ince parçacıklar halinde olur ve dökümhaneyle kullanılan proseslere bağlı olarak. Maruziyetin etkileri.  Kaygan zemin oluşumu önlenmeli.  El-kol gücüyle yük kaldırma ve taşıma işlerinde yükün üzerinde sağlam tutacak yerleri olmalıdır.  Yapılacak işleri düzenlerken. Partiküller akciğerlere ulaştığında. burada bulunan özel süpürücü hücreler parçacıkları kaplar ve zararsız hale getirir. kaldırma kancaları vb. o Silindir taşıma römorku. teknik yardıma başvurulmalıdır. hatta tartı makineleri vb. gibi kaldırma cihazları. plaka taşıma arabaları. Solunabilir silika tozu. hidrolik kaldırıcılı. yük kaldırma ve taşıma sırasında doğal olmayan pozisyonların kullanılmasını önlenmeli. Yakınmalar kişiye göre değişir.

sıklıkla bir arada bulunan ve hava yollarını daraltan akciğer hastalıkları kronik bronşit ile amfizemin birleşimidir. pek çok kez aynı zamanda hızla ilerleyen ve ölümcül asbest kaynaklı kansere. Dolgu metalleri ve adi metaller (yumuşak çelik ile paslanmaz çelik gibi). Bu sektörde asbest. yalıtım özellikli metal malzemelerin imalatında yaygın olarak kullanılmaktaydı. Alan (özellikle dar ve kapalı alanlar). Asbestozis. asbest lifinden etkilenen kişilerce yüksek miktarda asbest parçacıklarının solunarak akciğerlere yerleşmesi sonucu gelişir. o Alüminyum ve alaşımları. asbest materyallerinin en çok kullanıldığı iş kollarından biridir. öksürük ve nefes darlığına yol açan bronşit hastalığıyla birlikte başlar. Hastalık akciğerlere giren ve akciğerlerden çıkan hava akışını sınırlandırarak nefes darlığına yol açar. malign mezotelyomaya yol açmaktadır. ya da korunmalı metal ark kaynağı gibi). Kaynak prosesinde açığa çıkan kimyasalların kana karışması nedeniyle ortaya çıkan sağlık sorunları için aşağıda yer alan bu Rehberin Kimyasalların yol açtığı meslek hastalıkları bölümüne bakınız). Semptomları. Hastalığın patogenezi ilerleyici ve geri dönüşsüzdür ve solunum yetmezliğine yol açar. yıllar boyunca silika tozu solumuş kişilerde görülen bilinen en eski meslek kaynaklı akciğer hastalığıdır. yüksek ısıya direnci ve dayanıklılığı nedeniyle. tek örneği değildir. tersanelerde çalışan kişiler de asbeste maruz kalmaktadırlar. Belirtiler ortaya çıktıktan sonraki beş yıl süresince solunum sorunları kötüleşebilir ve akciğerlerdeki hasar kalbi de zorladığı için bu hastalık kalp yetmezliğine yol açabilir.  Sıkı mühendislik kontrollerinin uygulanması havadan kaynaklanan etkilenmeyi önlemenin en iyi ikinci yoludur. o Paslanmaz çelik. Önlem  Yerine koyma (ikame etme). Kaynak dumanları ile kaynak gazları tehlikeli maddelerin karmaşık karışımlarıdır ve pnömokonyoz adı verilen akciğer rahatsızlıklarına yol açabilirler (örneğin demir oksit solunumu nedeniyle sideroz veya alüminyum solunumu nedeniyle alüminoz gelişebilir. o Galvanize metallerde veya boyada bulunan çinko. Ayrıca.Metal imalat sanayi. o Bazı boyalarda bulunan kurşun. asbestoz pulmoner HT veya kalp yetmezliği nedeniyle ölümle sonuçlanabilir.    Belirtiler ve Bulgular Silikozis. tehlikeli emisyonları önlemenin en iyi yoludur (örneğin tehlikeli maddelerin yerine daha az tehlikeli maddelerin kullanılması –aşındırıcı püskürtme malzemesi olarak %1’den fazla kristalize silika içeren silika kumu veya başka malzemeler kullanılmamalıdır). Belirtileri. Kaynak yapılan metallerin üzerindeki boya ve diğer kaplamalar. bu gazlar da sağlık sorunlarına yol açabilir. Asbest liflerinin solunumu yalnızca asbestozise yol açmakla kalmayıp. ancak silika solunumu erken evrelerde durdurulursa hastalığın ilerlemesi de durdurulabilir. Metal sanayisinde toz denince. Kaynak dumanları bu durumun tipik olmakla birlikte. bu tür durumlarda metaller kana karışabilir. söz konusu olan metal dumanı da olabilir. etkilenmeyi izleyen 20 yıl sonrasına kadar bir süre içinde ortaya çıkabilir. Kaynak çubuğunun materyali (elektrot) (az duman çıkaran kaynak çubukları kullanılmalıdır. o Karbon çelik diğer bazı metallerden daha fazla oranda manganez içerir. TIG. Ağır olgularda. Kaynak işi metal dumanı açığa çıkarır. Bu kontrol önlemleri arasında havalandırma ve partiküllerin havaya karışmasını 137 . o Bazı boya ve dolgu malzemelerinde bulunan kadmiyum. Söz konusu tehlike aşağıdaki öğelere bağlıdır:    Kaynak yöntemi (MIG. KOAH. nikel ve krom içerir. Bu hastalığın kesin tedavisi yoktur. Havalandırma. Dumanın %90’ı çubuktan çıkar).

yalnızca diğer yöntemlerin sorun veya tehlikeleri ortadan kaldıramaması durumunda kullanılmalıdır. Bu bilgilere. Araç.   önleyen bir proses tasarımı da yer alır (örneğin kaynak işleri). bu nedenle de kimyasallarla yapılan çalışmaları düzenlerken başlangıç noktası kullanılan ya da kullanılacak olan kimyasala ilişkin sağlık ve güvenlik bilgileridir. çaydanlık vb. Bu sıvılar yıl boyunca kesim. Kimyasalın cinsine bağlı olarak çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Bu yöntem. bu Rehberin Mesleki cilt hastalıkları bölümü). ortamdaki tozun da yutulması durumu söz konusu olduğundan işyerinde bardak. İşyerindeki diğer bulaşıcılara gereksiz bir maruziyeti önlemek için kişisel hijyene özen gösterilmelidir (örneğin. Koruyucu donanım ve solunum aygıtlarının kullanımı. Toksik metal dumanlarına metal iş kolunda tipik olarak rastlanır. Bunların örnekleri arasında mesleki astım. İşyerinde tek kullanımlık (asbestle çalışıyorsanız) veya yıkanabilen koruyucu giysiler giyilmesi sağlanmalıdır. deri hastalıkları vb. İşyerinde kimyasal tehlikelerden etkilenim ve bunların sağlık üzerindeki olası toksik etkileri her türlü hastalık için dikkate alınmalıdır. frezeleme. delme. makine yağı ve metal giderim sıvısı adını alırlar. ev ve diğer çalışma alanlarının kontaminasyonunu engellemek amacıyla çalışanların işten çıkmadan duş alarak temiz kıyafetler giymesi sağlanmalıdır. kronik bronşit. bulundurulması önlenmeli. çok sayıda çeşit ve uygulamalarının olması nedeniyle metal sanayisindeki en önemli tehlikelerden biri olarak düşünülmektedir. malzeme güvenlik bilgi formlarından ulaşılabilir. mesleki solunum yolu etkilenimlerini önlemek için uygulanabilecek en az yararı olan yöntem olarak gösterilmektedir. 138 . bunun yanı sıra çalışma ortamında yeme içmeye izin verilmemelidir). presleme ve metal taşlama işlerinde kullanılır (daha ayrıntılı bilgi için bkz. Neredeyse her türlü hastalığa herhangi bir kimyasal maruziyeti yol açmış olabilir. Etkili çalışmalarını sağlamak için toz kontrol sistemlerinin rutin bakımı yapılmalıdır. Kimyasallara bağlı gelişen meslek hastalıkları Kimyasallar. Belirtiler ve bulgular Metal işlerinde kullanılan sıvılar çeşitli oranlarda karmaşık karışımlar olup aynı zamanda kesme sıvısı. Bu risk faktörüne bağlı olarak gelişen metal-sağlık etkilerinin kaynaklarına aşağıdaki Tablo’da yer verilmiştir. gösterilebilir.

" Florürler Hem düşük hem de yüksek alaşımlı çelikler Akut etkisi gözlerde. "Metal Dumanı Ateşi. Krom Paslanmaz çelik ve yüksek alaşımlı Akciğer kanseri riskini arttırır. ciltte ve solunum yollarında irritasyondur. Maruziyet sona erdiğinde genellikle temizlenir. Sağlık üzerindeki etkisi Solunum iritanı. Kronik etkileri arasında bronşit. özellikle yüksek “Metal Dumanı Ateşi. pirinç ve dolgu malzemeleri. Vanadyum Bazı çelik alaşımları. nikel alaşımları. yüksek alaşımlı Akut etkisi göz. Bazı kişilerde deri iritasyonu malzemelerin çoğu. Bakır. burun ve boğazda irritasyon. "Metal Dumanı Ateşi. duyarlılık. çelik Sinir sistemi. Uzun vadeli için normal elektrot örtüsü ve eritgen madde. Bazı formları kanserojendir (altı değerlikli krom zamanda kaplama malzemesi olarak da bileşikleri). sindirim sistemi ve zihinsel kapasite üzerindeki astar veya kaplamalar. ancak bunların sağlık üzerindeki etkileri temel olarak merkezi sinir sistemine aittir. kullanılır. Dumanlar kaynak işi. Akut belirtileri arasında burun ve akciğerlerde iritasyon yer almaktadır. çinko. akciğer rahatsızlıkları ile de ilişkilendirilir. Kronik etkileri arasında akciğerlerde aşırı sıvı birikmesi yer alır. Demir Oksitler Bütün demir veya çelik kaynak proseslerinde Sideroz – akciğerlerde toplanan partiküllerin yol açtığı iyi huylu bir en önemli kontaminandır. akciğer hastalığıdır. burun ve boğaz irritasyonu ve nefes darlığıdır. Duygusal kontrol ve motivasyonun bozulması. Diğer kronik etkileri arasında soluk borusunda yarattığı hasar sayılabilir. Kanserojen olduğundan kuşkulanılmaktadır. burun ve boğazda iritasyondur. magnezyum. düşünme hali. Gribe benzeyen bu hastalık dumanların solunmasından birkaç saat sonra aniden gelişir. nikel Akut etkileri göz. çelik. Akut etkisi gözlerde. problemleri yer alabilir. 139 . göğüs ağrısı ve solunum güçlüğü. kaynak elektrotları." kanserojendir. demir. paslanmaz çelik. yağ giderme ve endüstriyel temizleme ile diğer metal işlerinde organik solventlerden etkilenim görülebilir. pirinç ve bronz alaşımları. retinit. Kurşun Lehim. Çinko Galvanize ve boyalı metaller. demir. Manganez Çoğu kaynak prosesi. magnezyum. çinko alaşımı. Kadmiyum içerikli paslanmaz çelik veya kaplı malzemeler. Kurşun zehirlenmesine yol açabilir. Solventlerden kaynaklanan kronik beyin hasarı aşağıdaki belirtilerle kendini gösterir:   Hafızanın ve diğer bilişsel fonksiyonların bozulması (dalgınlık.Metal türü Alüminyum Berilyum Kadmiyum Oksitler Solunum sisteminde iritasyon. Kaynak Bazı alaşımların içindeki alüminyum bileşeni. bulantı ve Ayrıca bazı kaynak elektrotları. inisiyatif ve enerji.” kronik etkileri arasında merkezi sinir sistemi mukavemetli çelikler. yani duygusal bağımlılık. Kaynak dışındaki malzemeler. maruziyet sonucunda kemik ve eklem rahatsızlıkları gelişebilir. pirinç. örneğin bakır. burun ve boğazda irritasyondur. boğaz ağrısı ve kuruluğu. Aynı gelişebilir. Dermatit ve çelik. akciğerlerde sıvı birikimi ve zatürre yer alır. üzerinde kronik etkileri vardır. Akut etkileri arasında göz. vb. Nikel Paslanmaz çelik. böbrekler. Birkaç grup solvent vardır. Hastalar genelde işi bıraktıktan sonra tam olarak iyileşirler. alaşımlar.). Bakır Monel. özellikle pirinç dökümün içinde bulunan çinkonun solunması metal dumanı ateşine yol açabilir. kaynak elektrotları ve kaplanmış mesleklerde kanser riskinin arttığı tespit edilmiştir. paslanmaz çelik. ısıl kesim veya erimiş metalden kaynaklanmış olabilir. planlama. Boyama ve kaplama. Metal dumanlarının veya oksitlerinin. alüminyum alaşımlarında ve elektrik bağlantılarında bulunan sertleştirme ajanı. Metal Dumanı Ateşi. bronz gibi bazı alaşımlar. Kronik etkileri arasında böbrek rahatsızlıkları ve amfizem yer alır. Semptomları arasında titreme ve terleme yer alabilir ve genellikle 36 saate kadar devam eder. Molibden Çelik alaşımlar.

boyalar. yapıştırıcılar. tepkimesi sonucu oluşur. halsizlik. Bu sıvıların kullanılmasındaki amaç sürtünmeyi azaltmak ve ortaya çıkan ısıyı yok etmektir. Önlem İşyerinde kullanılan kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına her zaman başvurulmalıdır (formların güncel olmasına dikkat edilmelidir).  Kapatma (açık prosesler ve vasküler kapatma). solvent ile kaynak/gaz kesimi Semptomlar geç ortaya çıkabilir. İrritanlar çoğunlukla sıvı halde bulunurlar. Egzama olgularının 2/3’den fazlası toksik kontakt egzama. burun ve solunum sistemi için şiddetli irritandır. sersemlik hissi. Fosgen Üzerinde artık yağ giderici solvent kalmış metal. Göz. epoksi akrilatlar. Metal işlerinde kullanılan sıvılar arasında vernikler.Metal sanayisindeki farklı organik buharların kaynağı ve sağlık üzerindeki etkileri Gaz tipi Aldehitler (formaldehit gibi) Diizosiyanat Kaynağı Yapıştırıcılar ve pigmentlerle metal kaplama. Metal işlerinde kullanılan sıvılar kesme. Alerjik kontakt dermatitte deri bir alerjenle temas ettiği için duyarlı hale gelir. Çok düşük etkilenim düzeylerinde dahi. Deri etkilenimi elleri sıvıya daldırma. Eldiven kullanımı. böbreklere ve diğer inhibitörü ile kaynak/gaz kesimi radyasyonunun organlara hasar verebilir. yağ. denge bozukluğu. Toksik dermatit çoğunlukla derinin suyla (suyla çalışma) veya tahriş edici maddelerle tekrarlayan veya uzun süreli maruziyeti sonucunda oluşur. Bu tür etkilenmelerin sık rastlanan örnekleri arasında temizleyiciler. derinin tahriş edici yüzey etkin maddelerle yakın teması sonucunda toksik el egzamasına yol açabilir. astım veya diğer alerjik belirtilere yol açan duyarlılıklara neden olma potansiyeli fazladır. burun ve boğaz için iritan. Sağlık üzerindeki etkisi Gözler ve solunum yolu için iritandır. sıçrama ya da sıvı bulaşmış parçaların ellenmesi durumunda olur.) merkezi sinir sistemine zarar verebilir.) Fosfin Pas inhibitörleri ile kaplı metal. Kimyasal maruziyetini önlemede izlenen genel ilkeler aşağıdaki gibidir (ayrıntılı bilgi için bkz.  Kontakt dermatit veya egzama.  Kontakt ürtiker.  Önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda KKD kullanımı son seçenek olarak değerlendirilmelidir. yorgunluk. (Fosjen. (Fosfin. reçineler Göz. Metal kaplamada kullanılan poliüretan boya. vb.  Havalandırma (kaynağında yerel havalandırma sistemi kurmak genel havalandırmadan daha etkilidir). elektrolizle kaplama işinde kullanılan metaller –nikel sülfat ve potasyum dikromattır. yağ gidericiler.) Solventler (toluen. bu Rehberin Tozdan kaynaklanan meslek hastalıkları bölümü). yapıştırıcılar. pas Gözler ve solunum sistemi için iritandır. Yağdan arındırma için kullanılan solventler. 140 . prenarkotik sendrom (baş ksilen. delme ya da taşlama için işleme proseslerinde kullanılan sıvılardır. Mesleki deri hastalıkları Metal iş kolunda görülen mesleki deri hastalıkları arasında. Göz. vb.  Akne ve folikülit. burun ve boğaz irritasyonu. kromat ve nikel bileşenleri gibi bir dizi alerjen vardır. maddeler bulunmaktadır. radyasyonunun tepkimesi sonucu oluşur.  Deri kanseri. Boyalar. 1/3’i ise alerjik kontakt egzama olgularıdır.  İşe giriş ve AKM’lerin (periyodik muayene) yapılması sağlanmalıdır. Lehimlerde bulunan en önemli alerjen reçine.  İkame (zararlı maddenin yerine daha az zararlı bir madde kullanılmalıdır).) ağrıları. vb.

Önlem  Belirli bir cilt rahatsızlığının nedenini doğru tespit etmek önemlidir. Örneğin. Folikülitin sık karşılaşılan semptomu papüller. En yaygın deri hastalığı kontakt dermatittir (egzema olarak da bilinir). Su geçirmez eldivenler.  İşte temiz kıyafetler giyilmeli ve yağlanmış ya da kimyasal madde bulaşmış iş kıyafetleri işten hemen sonra değiştirilmelidir. Dermatit deride meydana gelen enflamasyon nedeniyle oluşur. Hasarlı eldivenlerin kullanılması kişide sahte bir güvenlik duygusuna neden olabilir. Örneğin. kimyasal ile kullanıcının derisi arasında güvenli bir çalışma mesafesi sağlanır. Örneğin. Belirtiler ve Bulgular Meslek kaynaklı deri hastalıklarının çoğu. mineral yağı ya da terebertinle temizlenmesi engellenmelidir. Duyarlı hale gelince de bu sorun genellikle yaşam boyu sürer ve çok küçük miktarlarda da olsa en ufak maruziyet yeni bir atağa neden olur. katran ve katran ürünleri deri kanserine neden olabilir. Su geçirmez lastik ya da plastik eldivenlerin altına pamuk eldivenler giyilerek bu sorunun önüne bir ölçüde geçilebilir. Alerjik dermatit bir alerjene ya da sensitizöre (duyarlılık arttırıcıya). Bu yüzden.  Deri dezenfektanları ve temizleyicileri deriyi kirleticilerden arındırır. bu önlemleri uygulamak her zaman olanaklı değildir. parafin. genellikle mineral ve çözünür yağlara maruz kalan metal sektörü çalışanlarında görülür. özellikle kaynak ve lehimleme gibi hava yolu ile bulaşan kirleticilerin arttığı işlemler sırasında kimyasalların deride birikmesinden kaynaklanan etkilenimleri azaltmaya yardımcı olabilir. kaşıntı. Ancak. derinin madde ile temasını veya etken maddenin sıçramasını ya da deriye işlemesini önlemek için iş prosesinin yeniden tasarlanması düşünülmelidir. yerel havalandırma sistemleri ile kapalı kabinler gibi yollarla etkin bir şekilde kontrol altına alınması da. duyarlı hale gelirler. su toplama. terli ve nemli bir ortamın oluşmasına yol açabilen. Aynı zamanda ellerin ya da derinin herhangi bir yerinin gaz yağı. Herhangi bir soruşturma yürütmeden sorunun nedeninin bunlardan biri olduğunu kabul etmek bu rahatsızlığın gerçek nedenini gizleyebilir. şişlik. geçirgen olmayan bir bariyer oluşturarak kullanıcının sanki suyla yapılan bir çalışma yapıyormuşçasına etkilenmesine neden olur. polisiklik aromatik hidrokarbonlar. en etkili ama en zayıf temizleyiciler tercih edilmelidir. komedonlar ve püstüllerden oluşan daha çok yağlarla temas eden çalışanların kol ve uyluklarında görülen döküntülerdir. tehlikeli ajanlarla sık temas halindeki organlar olan el ve kollarda meydana gelir. bir fabrikada metal işlerinde kullanılan sıvılarla temas eden çalışanlarda meydana gelen bir dermatit salgını sulu çalışma ya da prosesin bir parçası olan bir alerjenden kaynaklanıyor olabilir. 141 . kaynak arkından çıkan yapay ışık). Kullanılan eldivenler yapılan işe uygun olmalı ve uygun şekilde kullanılmalıdır. Folikülit saç köklerinde meydana gelen bir enflamasyondur. Deriyi hemen suyla durulamak ya da sabunla yıkamak iritan ve alerjenlerden kurtulmak için genellikle yeterli ve en etkili yoldur. yapıştırıcı uygularken eller yerine spatula gibi bir gerecin kullanılmasıyla.  Hava yolu ile bulaşan kirleticilerin. çatlama. UV ışınlar (örneğin. Etki altında kalan kişinin bağışıklık sistemi tepki verdiğinde. soruna yol açan madde yerine daha güvenli bir madde kullanılmalıdır. kontakt alerjen içeren bir yapıştırıcı yerine deride duyarlılığa yol açmayan alternatif bir ürün seçilmelidir. Böylece el dermatiti etkin bir biçimde önlenmiş olur.  Olanak varsa.  Eldivenler çalışanlara koruma sağlamakla birlikte kendileri de risk oluşturabilirler. genelde tehlikeli bir maddeye maruziyetten dolayı oluşur.Bu sıvılar ve sıvıların içindeki katkı maddeleri çok kullanışlıdır ancak çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilirler. Semptomlar arasında kızarıklık. kuruluk. döküntü ve kanamalar yer alır.

taşlama. Tozun. geceleri de ortaya çıkabilir. Kaynak işinde kromiyum. eldivenler. tertip ve çalışma uygulamaları. Mesleki astım Meslek kaynaklı astım işyerinde karşılaşılan bir alerjene karşı aylar ya da yıllar içinde geliştirilen duyarlılık dolayısıyla oluşan ve tedavisi olan bir solunum yolu rahatsızlığıdır. Belirtiler ve Bulgular Astımın iki bileşeni vardır: biri altta yatan kronik enflamasyon ve diğeri dönemsel ataklardır. Bu durum da hastalığın herhangi bir işyeri faaliyetiyle olan bağlantısının açıkça gösterilmesini geciktirebilir hatta engelleyebilir. dinlenme süreleri. Diğer alerjenler için kimyasalların malzeme güvenlik bilgi formlarına bakılmalıdır. sondaj. Hastalıkla ilişkili olarak rinit (hapşırma/burun akıntısı) ve konjonktivit (kırmızı kaşınan ve iltihaplı gözler) gibi diğer rahatsızlıklar da bulunabilir. Fakat ‘koruyucu kremler’ tam bir bariyer koruması sağlamazlar çünkü kimyasallar bir şekilde deriye nüfuz ederler.  Duyarlılığa neden olan materyallerle çalışmanın güvenli yolları vardır. Belirtiler arasında kişiyi en basit işleri yapmaktan bile alıkoyabilecek ciddi nefes darlıkları vardır. Yumuşatıcı kremler derinin nemini korumak amacıyla hem çalışırken hem de mesai sonrası kullanılabilir.  Solunum maskeleri. örneğin iş rotasyonu. Ancak bazen de belirtilerin ortaya çıkması birkaç saat sürebilir. kobalt. presleme) risk altındadır. Etkilenme hem maça yapma hem de itiş kısmında olur. toz azaltma teknikleri. Aynı zamanda mühendislik kontrollerinin düzenli yapılmasını ve testlerin sıklıkla yapılmasını sağlamak akma ve sızıntı gibi tehlikelerin önlenmesi açısından büyük önem taşımaktadır. o Havalandırma (hem yerel hem de çevresel). proseste ya da donanımda değişiklik (örneğin boyama için sprey uygulaması yerine rulo fırça kullanmak). dökümlerdeki boşlukları oluşturan maça parçalarını meydana getiren kumu yapıştırmak için “soğuk kutu” sisteminin bir parçası olarak kullanılmaktadır. duyarlılığa neden olan materyallerle çalışanlar ya da iritanlara maruz kalan insanların sayısını azaltan vardiya ya da yer değişiklikleri gibi. tel çekme. Belirtiler işyerinde bulunan bir maddeden etkilenmenin hemen ardından gelişebilir. Alışveriş dahi yapamadığınızı. Çalışanlara iş ortamındaki tehlikeleri anlatmak önemlidir ve iş güvenliğini sağlamak için çalışanlara uygun eğitimin verilmesi 142 . iyi düzen. Bu hastalığın bazı mağdurları çalışma hayatına geri dönemezler. Metal iş kolunun diğer faaliyetlerinde metal işleme sıvılarının (özellikle sentetik olanlar) mesleki astıma yol açtığı gösterilmiştir.  Eğer işyerinde kullanılan maddelerin değiştirilmesi mümkün değilse. Dökümhanelerde difenilmetan diizosiyanat. koruyucu gözlük ve iş kıyafetinden oluşan KKD’lar kullanılabilir. o Etki altında kalan çalışan sayısını ya da etkilenim süresi azaltılabilir. Önlem  İşle ilgili astımı oluşturan nedenin kendisini ortadan kaldırmak en iyi yoldur: o Söz konusu materyal/kimyasal farklı bir maddeyle değiştirilebilir ya da astımlı çalışan astıma neden olabilecek bir maddenin bulunmadığı başka bir yere yerleştirilebilir. Nemlendirici kremleri düzenli bir şekilde kullanmak derinin su kaybetmesinin önüne geçerek yumuşak tutar ve dermatit oluşmasını engeller. merdivenleri çıkamadığınızı ya da çocuklarınızla oyun bile oynayamadığınızı bir düşünün. örneğin proses kapatma. öksürük ve göğüs sıkışması vardır. etkilenim mühendislik kontrol önlemleri kullanılarak en aza indirilmelidir. Diğer belirtiler arasında hırıltılı solunum. nikel ve alüminyum yapılan kaynağın türüne göre alerjen olarak sınıflandırılır. Kaynak yapan ve metal parçalarının imalatında ve işlemesinde çalışanlar (örneğin kesme. gaz ve dumanların açığa çıktığı her noktada yerel aspiratör ve iyi ve güvenli kapatma uygulamaları yapılmalıdır. buharın.

İşyerine ve işyerinde yapılan işlemlere ilişkin önemli kimyasal etkilenimleri arasında diğer kimyasalların yanı sıra asbest. metal işleme sıvılarının yerine alternatif işleme yöntemlerinin kullanılması). Mesleki kanser Metal sektöründe çalışan kişiler kanserojenlere ya da kanserojen olduğundan kuşkulanılan maddelere maruziyet nedeniyle artan bir kanser riskiyle karşı karşıya kalabilirler. Sigara içmek ve işyerinde kansere neden olan ajanlara maruziyetin bir araya gelmesi kanser riskini artırmaktadır. nikel ve arsenik bileşenleri ve ikinci el duman. berilyum gibi kimyasallar aşağıda belirtilen sanayi alanlarında deri kanserine neden olabilir: ● Demir ve çelik dökümhaneleri. epoksi sertleştiriciler. formaldehid.kadmiyum imalatı. düzen ve temizlik yöntemleri konusunda çalışanlara eğitim vermek yaralanmaların önüne geçmenin en iyi yoludur. Metal işlemede kullanılan sıvıların ve yağların (mineral yağlarının) akciğerler üzerindeki etkisi konusundaki bilgiler sınırlıdır. Yıllar içerisinde metal işlemede kullanılan yağların solunmasının akciğer kanserine yol açabileceğine dair kanıtlar vardır. Önlem  Çalışma yöntemlerini değiştirilebilir (örneğin sıcak su kullanımı/sabunla yağ giderme.  Çalışanlara eğitim verilmeli ve kendini koruma yolları sağlanmalıdır. ● Mekanik yağların kullanımı. benzen. krom IV. Dökümcülük ve maden dökümcüsü yapan işçiler polisiklik aromatik hidrokarbonlara maruz kalmaktadır ve bu da akciğer. Kadmiyum. dizel egzozu.  Solunum maskeleri ve gaz geçirmez elbise gibi KKD'ler sağlanmalıdır.  Kansere yol açtığı bilinen kimyasallar fiziksel kapatma ve yerel havalandırma yöntemiyle kontrol edilmelidir.  Tehlikeli kimyasallar yerine kansere neden olmayan kimyasallar kullanılmalıdır (örneğin metal işleme sıvıları arasında mineral yağı bazlı sıvılar (kesme yağları. ● Kromat imalatı. duman ve katrana maruziyet bulunmaktadır. Silika tozu çelik imalatında karşılaşılan bir tehlikedir ve akciğer kanseriyle ilişkilidir.gerekir. ● Kadmiyum alaşımları ve pigmentler. Güvenli çalışma. Asbeste maruziyet hala meslek kaynaklı kanser olgularının bilinen en önemli nedenidir. silika. oksit. Belirtiler ve Bulgular Belirtiler ve muayene bulguları kanserin türüne göre değişiklik gösterir. ● Metal dökümü ve kaynak işleri. Diğer kanserojenlerin belirlenmesi için malzeme güvenlik bilgi formlarına bakılması gerekmektedir. kromat. ● Demir ve metal eşya imalatı. kloroform. mesane ve cilt kanserine neden olabilir.  Sigara içimi önlenmelidir. ● Nikel . nikel sülfit. Mineral yağı içeren çözünmez sıvılardan etkilenmenin tekrarlanması aynı zamanda deri kanserine de neden olabilir. 143 . ● Kadmiyum oksit imalatı. soğutma sıvıları) yerine su bazlı alternatifler vardır).

Koruyucu maskenin kızılötesi ve ultraviyole ışınları emecek şekilde koyu filtre camı olması gerekir. kornea yanıklarının en yaygın görülen nedenlerinden birinin metal kaynağı veya ağır gazlı kesim işlemleri sırasında ortaya çıkan parlak elektrik arkından kaynaklanmasından ileri gelir.Fotoelektriğe bağlı gelişen keratokonjonktivit Keratokonjonktivit gözün dış katmanının (kornea ve konjonktiva) ultraviyole radyasyon nedeniyle zarar görmesine bağlı olarak gelişen bir rahatsızlıktır. Bu adlandırma. Kaynak işlemi hem kaynakçıya hem de kaynak işi yapılan yerin yakınlarında çalışan kişilere zarar verebilir. Görüntü lekeli ya da bulanık hale gelebilir ve tedavi olmazsa geçici körlük oluşabilir. Belirtiler ve Bulgular Bir kişi. yani derece ne kadar düşükse filtre de o kadar incedir. Bu derece geçmesine izin verilen ışık miktarını belirtmektedir. ark göz sendromu neredeyse her zaman geçicidir. Aşırı gözyaşı salgısı üretilebilir. etkilenmenin hemen ardından göz ağrısını veya görme sorunlarını fark etmeyebilir. Önlem Önleme için tek ilke koruyucu olmadan hiçbir zaman ark kaynağına bakmamaktır. Bu ilkeye dayanarak aşağıdaki adımlar atılabilir: ● Kaynak yapan kişinin arktan yayılan ışınlardan kaynakçı el maskesi ya da kaynakçı baş maskesi ve koruyucu giysi kullanılmasıyla korunması gerekmektedir. Filtre derecesi kaynak prosesine ve akım düzeyine göre belirlenir. belirtiler etkilenmeden üç ila altı saat sonra gelişir. KKD kullanmadıkları için. Ultraviyole ışınlara uzun süreli maruziyet kalıcı görme sorunlarına yol açabilir. ● Yakında bulunan diğer işçileri korumak için en az 2 metre yükseklikte paravanlar kullanılmalıdır. 144 . Ark göz rahatsızlığının olası semptomlarından herhangi birini yaşayan bir kişi gözlerini temizlemek için suya tutmalı ve olabildiğince çabuk bir şekilde tıbbi yardım almalıdır. Tipik olarak gözde kaşıntı ve kanlanma oluşur. Belirli bir akım düzeyi için çelik gibi ağır metallerle MMA ve MIG kaynağı yapılırken aynı derecede filtre kullanılabilir. Neyse ki. ● Işık filtreleyen perdeler ve yansımayı azaltan yüzeyler hem kaynak çalışanlarının hem de alandaki gözlemcilerin korunmasına yardımcı olur. Fakat alüminyum gibi hafif metallerde MIG kaynağı yaparken ve MSG kaynağı için yüksek filtre derecesine gerek duyulur. Bu rahatsızlığa aynı zamanda “ark göz” adı da verilir. Çoğu durumda. Filtre camları siper numaralarına göre derecelendirilmektedir. kaynak işleminin yapıldığı yerin hemen yakınında çalışan veya kaynakçıya yardım eden kişiler daha çok etkilenirler. Çok ender de olsa etkilenmenin uzun sürmesi ve tekrarlanması durumlarında lenste kalıcı hasar meydana gelebilir.

Genel işe giriş muayenesi iş koluna bakılmaksızın standart olarak yapılmalıdır. Solunum Fonksiyon Testleri. 3. De Quarvein hastalığından kuşkulanıldığında Finkelstein testi.5 parmakta duyu kontrolü yapılmalıdır. böbrek fonksiyon testleri ve tam idrar tetkiki (TİT). yük kaldırma ve duruş bozukluğuna bağlı gelişebilecek kas iskelet sistemi hastalıklarına yönelik muayeneler. deri ve tırnak muayenelerinin detaylandırılması metal sektöründe çalışanlarda ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarının erken tanınmasına yardımcı olacaktır. Testler konusunda ayrıntılı bilgi son bölümde verilmiştir). titreşim. Kas iskelet sistemine yönelik yapılan muayenede gerekli görülen testler muayeneye katılmalıdır (Bel rahatsızlığı düşünüldüğünde Laseq bacak germe testi. Standart muayeneye ek olarak yapılması gereken muayeneler:  En az 35x35 cm’lik ILO standartlarına göre kalite (1) veya kalite (2) PA akciğer grafisi (PA akciğer grafisi çekimini tekrarlama olanağı yoksa kalite (3) grafi de değerlendirilebilir) çekilmeli.        145 . Tam Kan Sayımı Kan sedimentasyonu Kimyasal madde maruziyeti olanlarda o kimyasalın ya kendisinin ya da metobolitinin kanda veya idrardaki düzeyi analizi. (Kaynak ve tozlu işlerde çalışanların PA akciğer grafileri A ve B okuyucular tarafından okunması gerekmektedir. karpal tünel semdromu yakınmaları varsa Phallen. Tinnel ve İskemik testler yapılabilir.İSGÜM’e bildirilir). Metal iş kolundaki yoğun toz ve duman maruziyeti nedeniyle solunum yolları ve akciğerin incelenmesi. Kimyasal madde maruziyeti olanların karaciğer fonksiyon testleri. Bunların sonuçları-normal olarak değerlendirilenler de dâhil. GBİK’in araştırılması.Metal İş Kolunda Ek ve Tamamlayıcı Muayeneler Yukarıda sayılan tehlikeler ve hastalıklar göz önüne alınarak metal iş kolunda çalışanların muayene protokolleri düzenlenmelidir. Odyometri testi.

146 .

Erken Kontrol ve İşe Dönüş Muayenesi Ülkemizdeki çalışma yaşamına ilişkin mevzuatta işyeri hekiminin görevleri arasında açıkça belirtilmeyen erken kontrol muayeneleri birçok ülkede uygulanmaktadır.IV. İşine devam edip edemeyeceği gerekirse aynı işyerinde başka bir bölümde çalışması kararı işyeri hekiminin sorumluluğundadır. eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek” işyeri hekiminin görevleri arasında sayılmıştır. Maddesinde “atmosfer basıncından daha yüksek basınçlı yerlerde ve dalgıç odalarında yapılan çalışmalarda alınacak genel tedbirler” yazılmıştır. Erken kontrol muayenesinin süresini belirlerken. Ancak bu süre. Çalışanlarda kronik hastalıklar nedeniyle oluşabilecek duyarlılıklar da ancak erken muayene ile belirlenebilir. Son düzenlemelerde. Adaptasyon muayenesi ya da erken kontrol muayenesi kavramına ulusal mevzuatımızda adı geçen tüzük dışında rastlanılamamıştır. aile hekimi ya da dermatoloji uzmanının yazdığı kortizonlu kremi aralıklı olarak 6 aydır kullanan çalışanın nikel karbonile karşı alerjisi (nikel dermatiti) iyi sorgulanmazsa çok rahat atlanabilir. geri dönüşümsüz bir düzeye ulaşmadığı ve tedavi olasılığının hala çok yüksek olduğu). Her etken için meslek hastalıkları tanı rehberlerinde süreler belirtilmiştir. hastalığın çalışana zarar vermeye başlamasından önce olmalı (hastalığın ilerlemediği. Eski yönetmeliklerde “sağlık nedeniyle üç haftadan uzun veya meslek hastalıkları veya iş kazaları nedeniyle veya sık tekrarlanan işten uzaklaşmalarda. Yeni işe giren kişide oluşacak duyarlılığın bir yıl sonraki muayenede değerlendirilmesi için beklemek doğru değildir. işe başladıkları günden itibaren (15) gün sonra adaptasyon muayenesine tabi tutulacak ve işin devamı süresince de. Bir yıl sonra yapılan periyodik muayeneye geldiğinde. İşe dönüş muayenesi ise. süre belirtilmeden “sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak. Maddede “Bu gibi işlerde çalışanlar. Eğer bir işyerinde bir çalışanda işyerindeki etmenlerden dolayı meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık saptanırsa meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık tespit edilen çalışanın çalıştığı bölümdeki diğer çalışanlarında işyerindeki etmenlerden etkilenmeleri söz konusu olabileceğinden diğer çalışanlarında erken kontrol muayenelerinin yapılması gerekmektedir. Erken dönemde çalışma ortamından kaynaklanan etkileşimler belirlenmekte ve önlemler alınmaktadır. Bu durumda nikel karbonil ile karşılaşmadan günlük yaşamını ve iş faaliyetini sorunsuz olarak sürdürebilecek olan kişinin. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’nün 82. 147 . çalışma ortamından kaynaklanabilecek sağlık sorunları konusunda bilgi verilmeli. Sadece iş kazaları veya meslek hastalığı kuşkusu nedeniyle değil sağlıkla ilgili tüm sorunlarda (iş dışı kaza. 82. sağlık durumu ile iş koşulları arasında olumsuz etkiden şüphelenen çalışanın erken kontrol muayenesine gelmesi sağlanmalıdır. İşe giriş muayenesinde çalışana. dermatit tedavisi ön plana çıkacağından sorun sürer gider (Emiroğlu. Pek çok işyerinde uygulanmamaktadır. C. işyeri hekiminin önemi tam kavranmamış görevlerinden biridir. bunların periyodik genel sağlık muayeneleri yapılacaktır” denilmiştir. işe dönüş muayenesi yapar” diye işyeri hekiminin görevleri arasında sayılmıştır. gelişecek reaksiyon ile ilgili değerlendirmesi çalışma ortamı dikkate alınmadan yapılırsa. etkenin sağlık sorununa ilişkin belirtileri ve bulgularının ortaya çıkmasına yetecek kadar uzun) bir süre olmalıdır. erken duyarlılığın ortaya çıkmasına izin verecek (hekimin muayenede veya laboratuvar yöntemleriyle saptayabileceği. durumları ve işle ilgili hastalık ya da meslek hastalığı dışı sorunlarda da) saptanan sağlık sorunu ile kişinin işi arasındaki uyum yeniden değerlendirilmelidir. yaralanma vb. optimum dönemi aşmamalıdır.2001).

herhangi bir kasıt söz konusu olmaksızın meydana gelen. ILO ise. Ülkemizdeki düzenlemelere göre ise iş kazası. İş kazaları WHO iş kazasını.)] ve İş Kazası Ağırlık Hızı (İKAH) ’nın [iş kazası nedeniyle toplam işgöremezlik süresinin (saatinin). 34 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu. etrafa zarar verecek nitelikteki olaylar” olarak tanımlamaktadır. meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen özüre uğratan olaydır34. • Sigortalıların. R. “dik duran domino taşları” modeli adını verdikleri yöntemle kaza incelemesi yaptıkları görülmektedir. üretimin bir süre durmasına yol açan bir olay” olarak tanımlamaktadır.G: 8 Mayıs 2008/ 26870 148 . görevli olarak işyeri dışında başka bir yere gönderilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda. Kaza. cinsiyet. çalışan sayısına bölünmesiyle elde edilir (ve yaş. • İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle sigortalı kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle. (çalışan sayısı x günlük çalışma saati x yıllık çalışma günü) ne bölünmesiyle elde edilen rakamın bir katsayıyla çarpılmasından elde edilir. “Önceden planlanmamış. R. beklenmedik ve sonucu istenmeyen bir olayı belirtmektedir. “Önceden planlanmamış. çoğu kişisel yaralanmalara.1. Genel olarak “kaza” kavramı. • Bir işverene bağlı olarak çalışan sigortalının. iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda.IV. Diğer işyerleriyle karşılaştırma yapabilmek için İş Kazası Sıklık Hızı (İKSH) [Bir yıl içinde meydana gelen kaza sayısının.G: 16 Haziran 2006/ 26200 ve 5754 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu İle Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. eğitim düzeyi. makinelerin ve araç gereçlerin zarara uğramasına. işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında. çalışanın çalışma süresi (kıdem). bilinmeyen ve kontrol altına alınmamış olan. • Sigortalının iş yerinde bulunduğu sırada. Kazanın oluşumunu inceleyen araştırmacıların. • Emziren kadın sigortalının. çalışılan bölüm gibi çeşitli özelliklere göre hesaplanabilir. dıştan ve ani bir etkiyle meydana gelen ve kişilere zarar veren istenmeyen bir olaydır.

tezgâh. oysa görülen ölümlerin %42’si inşaat sektöründe görülmektedir.%26’sı taşıma(yüksekten düşen nesneler) sırasındaki kazalardan.. Kaza.Yıl içinde meydana gelen kaza sayısı İKSH= Çalışan sayısı ************************************************************************************************ İş kazası nedeniyle toplam işgöremezlik süresi (saat) İKAH = çalışan sayısı x günlük iş saati x toplam iş günü sayısı (k sabiti genelde 1 milyon alınır ve bir milyon iş saatinde ne kadarlık bölümünün iş kazası nedeniyle kaybedildiği ifade edilir. inşaat sektörüne aittir. 4. Güvensiz durum ve davranışlar. çalışma metotları ve çevresel faktörler. bilgilendirme. dünyanın hemen her yerinde en çok ölümlü iş kazasının görüldüğü sektörlerden biridir. tesis gibi fiziksel faktörler. S.Makine (Machine): Uygun olmayan. görülen iş kazası sonucu ölümlerin %15’i inşaat sektörüne aittir. Ortam-Çevre (Media): Bilgi. ABD’de işgücünün %5’i inşaat sektöründe çalışırken. kaza zinciri faktörleri şöyle sıralanmaktadır: Doğa koşulları (doğal yapı). 149 . makine. İnşaat sektöründe görülen iş kazası sonucu ölümlerin %30’u düşmelerden. 3. İnşaat sektörü. Ayrıca kazaların temel nedenleri (4M) ile açıklanmaya çalışılmıştır. xk Bu modele göre. %19’u ise makinelerin arasına sıkışmaktan ve çarpmalardan ve %18’ise elektrik çarpması gibi tehlikelere maruz kalmaktan kaynaklanmaktadır (Gönel.İnsan (Man): Hatalara neden olan insan faktörü. Buna göre. Kişisel eksiklikler.). 2010).Yönetim (Management): Yönetimsel faktörler. koruyucusuz donanım. İstatistiklerin de gösterdiği gibi. Japonya’da ise işgücünün %10’u inşaat sektöründe çalışmakta. Zarar (ölüm veya yaralanma). İş kazalarının oluşumunda temel nedenler olarak görülmektedir. en yüksek ölüm oranları. 2. 1.

gerekli ek ve tamamlayıcı muayeneleri yapılmalıdır.G: 11 Ekim 2008/27021. önlemler alınmalıdır. tedavisi tamamlanan çalışanın da görüşü alınarak hastalığa neden olan çalışma ortamı dışında. çalışanın eğitimi ve yetenekleri doğrultusunda başka bir bölümde çalışması sağlanmalıdır. ç) D Grubu: Meslek bulaşıcı hastalıklar. İSGİP kapsamında hazırlanan Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi). kazanın olduğu yerdeki kolluk kuvvetlerine derhal ve SGK'na en geç kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirmekle yükümlüdür. İşveren iş kazasını. inşaat ve metal iş kolları başta gelmektedir. Meslek Hastalıkları Listesinde. Bu durumlarda da işe dönen. d) E Grubu: Fizik etkenlerle olan meslek hastalıkları. 2011). Kendi adına bağımsız çalışan sigortalının tutulduğu meslek hastalığını bildirme yükümlüsü ise kendisidir. iş gününün ilk saatlerinde ve mesainin son saatinde artış gösterdiği. diyabet gibi kronik sağlık sorunları ortaya çıkabildiği gibi bazı çalışanlar da büyük cerrahi operasyonlar geçirebilirler. söz konusu hastalık. Herhangi bir meslek hastalığının klinik ve laboratuvar bulgularıyla kesinleştiği ve meslek hastalığına yol açan etkenin. Meslek Hastalıkları Meslek hastalığı: Sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık. Meslek hastalıkları listesi Meslek hastalıkları.2. 150 . C. Ayrıca çalışma ortamına yönelik gerekli düzenlemeler. maden ve inşaat işkollarında daha fazla olduğu. iş kazalarının metalden eşya imali. İşyerinde çalışanlardan birine meslek hastalığı tanısı konulduğunda. bedensel veya ruhsal özürlülük hâllerini ifade etmektedir35. IV. Ülkemizde hangi hastalıkların meslek hastalığı sayılacağı ve bu hastalıkların. işten fiilen ayrıldıktan en geç ne kadar zaman sonra meydana çıkması hâlinde sigortalının mesleğinden ileri geldiğinin kabul edileceği Meslek Hastalıkları Listesine göre saptanır. Ölümlü iş kazalarında da maden. Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunun kararı ile meslek hastalığı sayılabilir. SGK ve Bölge Çalışma Müdürlüğüne bildirimlerde “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” (bkz. İş Sağlığında Kayıt Sistem) ile yapılmalıdır (Tozan. olmak üzere beş grupta toplanmıştır (Meslek hastalıkları tanı süreci. Ayrıca 4857 sayılı İş Kanununa göre ÇSGB Bölge Çalışma Müdürlüğü’ne iki iş günü içinde bildirim zorunluluğu da vardır. o bölümde çalışanların tümü sağlık kontrolünden geçirilmeli. işe yeni başlayan acemi çalışanlarda daha sık görüldüğü ve özellikle kazaların büyük bölümünün 1-3 çalışanın olduğu küçük ölçekli işyerlerinde meydana geldiği görülmektedir. meslek hastalıkları listesindeki yükümlülük süresi aşılmış olsa bile.SGK istatistikleri değerlendirildiğinde. a) A Grubu: Kimyasal maddelerle olan meslek hastalıkları. ILO’nun meslek hastalıkları listesi ve daha ayrıntılı bilgi için bkz. Bazen çalışanlardan birinde ortaya çıkan bir hipertansiyon. b) B Grubu: Meslekî cilt hastalıkları. işyeri incelenmesiyle kanıtlandığı hâllerde. 35 Çalışma Gücü Ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği. R. Hizmet sözleşmesine bağlı olarak çalışan sigortalının meslek hastalığını bildirme yükümlüsü onları çalıştıran işverenleridir. c) C Grubu: Pnömokonyozlar ve diğer meslekî solunum sistemi hastalıkları.

Meslek hastalığı şüphesi veya tanısı alan bir çalışanın SGK’na hastalığın öğrenilmesinden sonraki üç iş günü içinde bildirimi zorunludur. 151 . Bu bildirimde de “İş Kazası ve Meslek Hastalığı Bildirim Formu” kullanılır.

152 .

her 6 ayda bir. İnsektisitler ile çalışan çalışanların. Tozlu işlerde çalışan çalışanların. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayenesinden geçmesi önerilmektedir. Aralıklı Kontrol Muayenesi (Periyodik Muayene) Ağır ve tehlikeli işler kapsamında çalışan tüm çalışanların en az yılda bir kez hekim raporu ile çalışmalarında sakınca olmadığının belirlenmesi gerekmektedir. Bazı iş kollarında ve risk gruplarında bu muayeneler daha kısa aralıklarla yapılmalıdır. 16-18 yaş grubunun (genç işçilerin) hangi işlerde çalıştırılacağı belirlenmiştir21. bu işçilere her 6 ayda bir kontrol muayenesi zorunluluğu getirilmiştir. Ağır ve tehlikeli işlerde çalışan 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç işçiler için bu muayeneler en az 6 ayda bir yapılmalıdır. • Risk gruplarına göre AKM: • • • Hangi işte çalışırsa çalışsın 13-16 yaş arası çocukların işe giriş muayenesinde (İGM) çalışmalarında sakınca olmadığının hekim raporu ile belirlenmesi ve bu muayenelerin 6 ayda bir tekrar edilmesi gerekir. her 6 ayda bir. Arsenik ile çalışan çalışanların. 153 . • • • • • Kurşun ile çalışan çalışanların.V. Ayrıca kadın çalışanların hangi işlerde gece postalarında çalıştırılacağı belirlenmiş. her 6 ayda bir Diğer iş kollarında muayene aralığı 1 yıldır. her 3 ayda bir. Kadın çalışanların ağır ve tehlikeli işler kapsamında hangi iş kollarında çalıştırılacağı belirtilmiştir. her 3 ayda bir. Civa ile çalışan çalışanların.

154 .

Özellikle bilinen kanserojen ve şüpheli kanserojen maddeler ve radyoaktif ışınlarla çalışanlar işten ayrıldıktan sonra yaşam boyu izlenmelidir (Emiroğlu. Meslek hastalıklarının ortaya çıkma sürelerinde farklılık olabilir. Meslek hastalıklarının yükümlülük süreleri yasal mevzuatta verilmiştir. Geç muayenelerin yapılabilmesi için ulusal sağlık hizmet ağının örgütlü yapılanması. Gelişmiş ülkelerde dahi tüm kanserlerin 1/10'unun mesleki olduğu gerçeğinin yorumu bu oranın Türkiye'de daha fazla olabileceği şeklindedir. Geç muayenelerle ilgili yasal düzenlemeler yapılmalı ve genel organizasyon sağlanmalıdır. İşten çıkış muayeneleri yasal zorunluluk olup. Bu nedenledir ki. ülkemizde SGK'ya yapılan bir tane dahi mesleki kanser bildirimi bulunmamaktadır. İşten Ayrılma ve Geç Muayene Ülkemizde çalışan işten ayrılırken ve ayrıldıktan sonraki yıllarda etkilendiği risklerle ilgili sonradan geç muayeneler yapılmamaktadır. kayıt sisteminin de düzenli olması gerekir. Çünkü meslek hastalıklarının latent süreleri farklıdır. 155 . Çalışan işten ayrıldıktan sonra dahi çeşitli meslek hastalıkları ortaya çıkabilir.VI. işten ayrıldıktan sonraki yıllarda yapılacak geç muayenelerle ilgili ise yasal düzenleme yoktur. C). Bir çalışanın işten ayrıldıktan sonra dahi işyerinde maruz kaldığı etkenden dolayı meslek hastalığının ortaya çıkması için gereken en uzun süreye yükümlülük süresi denilir.

156 .

izlemek ve riski kontrol altında tutmaktır. biyolojik izlemle. Böylece henüz maluliyet gelişmeden erken tanı koymak mümkün olacaktır. OSGB hekimi. Bir işyerinde çalışan için erken tanı. Tüm bunların üstüne gerekli laboratuvar incelemeleriyle. işyeri RD sonuçlarına ulaşmalı ve risk yönetimi becerisi kazanmalıdır. aile hekimi veya ikinci basamakta hastanede çalışan hekim. İGM ve AKM sonucu alınan önlemlere rağmen meslek hastalığı veya işle ilgili bir hastalık saptanmışsa diğer çalışanlara yönelik yeni koruyucu önlemlerin alınması ve hastalığın veya kazanın oluşturabileceği olumsuz psikolojik ve organik zararlar için çevreye yönelik önlemlerin sürdürülmesi gerekir. Halen geri döndürülebilen bir evrede erken tanı koymak bu nedenle çok önemlidir. aynı bölümdeki diğer çalışanlar için koruyucu önlemi gündeme getireceğinden. rehabilitasyon. 157 . meslek hastalıklarından veya işle ilgili hastalıklardan şüphelendiği çalışanları meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına36 meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık şüphesi ile sevklerini yaparak ileri tetkiklerinin yapılmasını sağlamalıdır. erken tanıların artması toplumsal erken tanıyı sağlayacaktır.VII. Bu işlemleri yapmaktaki amaç. çözücüler organizmada geri dönüşü olmayan zararlara yol açabilir. yer-iş değişikliği ile çalışanın sağlık gözetimi devam ettirilmelidir. benzenin erken dönemdeki kan tablosu bozuklukları ileri dönemde aplastik anemi ve lösemi gibi malign değişimlere de neden olabilir. 36 Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastanelerine. İşyeri hekimi. zararlı etkenleri saptamak. Sağlık Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Hastanelerine veya Devlet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanelerine. Daha sonra gerekli tedavi. TSM hekimi. Erken Tanı AKM’nin ne kadar düzenli yapıldığına bağlı olarak erken tanı olasılığı artmaktadır. bireysel farklılıklar nedeniyle gözden kaçabilecek etkilenimler erken dönemde yakalanabilecektir. AKM’ye (periyodik muayenelere) verilen önem ile hastalığın saptandığı dönem arasında doğrudan ilişki vardır. Örneğin. Hekim işyeri durum saptaması yaparak çalışma ortamı koşulları ve çalışma ilişkilerini incelemeli.

158 .

Aslında ilk iki durumun sonunda da işyerine gelen çalışanın etkilenme ve ortam koşullarına bağlı olarak iş veya yer değişikliği gene gündemde olması ve işyeri hekimince çözüme kavuşturulması gereken bir sorundur. ya istirahat raporu verilir ya da yer veya iş değişikliği yapılır.VIII. çalışan. İş değişikliği yapılmaması durumunda. ya hastaneye yatırılır. ilgi ve yeteneklerine uygun mesleklerde yetiştirilerek. C. mesleğe hazırlık. 159 . işe yerleştirme ve takibidir. ilgi ve yeteneklerine uygun mesleklerde yetiştirilerek istihdamlarını kolaylaştırmak ve mesleklerinde ilerlemelerini sağlamak amacıyla devamlı ve koordinasyon içinde sosyal ve tıbbi rehabilitasyon. İGM’de saptanamayan bir durum sonradan ortaya çıkarsa veya işe başladıktan sonra kullanılan bir kimyasal madde veya etkene karşı reaksiyon gelişirse ya da çalışanda kronik hastalıklar nedeniyle duyarlılık oluşursa. engelliliği bulunan veya sağlık sorunları olan kişilere. işgücü piyasasında gerek duyulan. mesleki rehberlik. geliştirme ve değiştirme eğitimi. Bu nedenle "uygun işe uygun çalışan" anlayışı çalışma ortamında yorumlanmalıdır (Emiroğlu. R. uygun donanımlarla çalıştırılabilir. Ancak kişisel koruyucu kullanımından önce zararlı etkenin kaynağında ve çalışma ortamında önlemler alınmalı. Örneğin. Mesleki Rehabilitasyon Meslek hastalıklarının tanı sürecinde çalışanın sağlığının olumsuz etkilenmesine neden olan etkenden uzaklaştırılması için. işe yerleştirilmeleri ve çalışabilmeleri için yardımcı olmak üzere yapılan hizmet ve kolaylaştırıcı uygulamalara verilen addır. Mesleki rehabilitasyon Özürlülerin işgücü piyasasında ihtiyaç duyulan. geliştirme ve değiştirme eğitimi. İş değişimlerinde danışmanlık görevi işyeri hekiminindir22. 2001). mesleğe hazırlık. açık emek pazarında bağımsız olarak çalışabilmeleri için yardımcı olmak üzere mesleki rehabilitasyonla istihdam yardımını birleştirir. MESLEKİ REHABİLİTASYON Çalışma gücünün en az % 40’ını kaybetmiş olanların (özürlülerin). meslek edindirme. 37 Özel Mesleki Rehabilitasyon Merkezleri Hakkında Yönetmelik. incinmiş olan. Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri nedir? Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri (Vocational Rehabilitation Service-VRS). özürlü veya hasta olan kişilerin işten kopmamaları.. Mesleki Rehabilitasyon Hizmetleri (MRH). iş-çalışan uyumunu sağlamak üzere çalışanın yerinin/işinin değişimine karar verilebilir. toksik gazlarla çalışılan bir ortam yerine odyolojik tetkikleri uygunsa gürültü düzeyi yüksek yerde kulak koruyucuları kullanmak koşuluyla çalıştırılabilir. hemoglobin değeri düşük olan veya sonradan düşen çalışan. İşitme kaybı başlamış olan bir işçi gürültülü ortamda değil de laboratuvar tetkikleri uygun ise gaz ortamında. Yer-İş Değişikliği. mesleki rehberlik. istihdamlarını kolaylaştırmak ve mesleklerinde ilerlemelerini sağlamak amacıyla devamlı ve koordinasyon içinde sosyal ve tıbbi rehabilitasyon. işe yerleştirme ve takibine mesleki rehabilitasyon adı verilir37. buna rağmen risk faktörü varlığını koruyorsa yer değişikliği önerilmelidir. çalışanda gelişen hastalık meslek hastalığını taklit edebilir veya iş gücü kaybına neden olacak kadar ciddi klinik tablo ile kendini gösterebilir.G: 2 Mayıs 2006/26156. meslek edindirme. riskler en aza indirilmeli.

Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü’ne kayıtlı. mesleki danışmanlık. sigara bıraktırma eğitimleri verilir. yeterlilikleri. iş ve özürlünün birbirine uyumlandırılması ile verimliliğin artırılması. 2. il milli eğitim müdürlüklerince onaylanan eğitim programlarına göre yürütülür. el becerileri gibi parametrelerin işin gerektirdiklerine göre geliştirilmesi sağlanır. İşe yerleştirilen özürlünün izlenmesi. iş ile uyumlandırılması ve bu süreç sonunda fizyoterapi ve rehabilitasyon birimi ile birlikte kişinin uygun iş kursuna yönlendirilmesi yapılır. duruş. Özürlü bireylere verilecek kursların programları. özürlü ile işveren arasındaki bağlantıyı kuran bölümdür. Bu süreçte özürlünün bireysel özellikleri. ilgilerinin ve becerilerinin belirlendiği. 15 yaşını doldurmuş ve özürlülük oranının en az % 40 olduğunu yetkili hastanelerce belgeleyenler bu hizmetlerden yararlanabilmektedir38. en az haftada bir gün ve üç ay boyunca devam etmelidir. Mesleki rehberlik ve danışmanlık. mobil değerlendirme ve mesleki rehberlik yapılır. mobil değerlendirme. kuvvet. çeviklik. yetenek ve becerileri ile işin gerekleri karşılaştırılarak uygun mesleki eğitim alanına yönlendirilir. sağlıklı yaşam için kardio-vasküler efor kapasitesinin belirlenmesi. stres. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından çıkartılan yukarıda sözü edilen yönetmelik gereği açılabilen ve Özel Öğretim Kurumları Yönetmeliği’ne de bağlı olarak çalışan Özel Mesleki Rehabilitasyon Merkezlerinde şu hizmetler verilmektedir. tıbbi değerlendirme.MRH’ nin hedefi özürlü çalışana yardımcı olmaktır. 3. Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik. ● Ergoterapi: Çalışma kapasitesinin değerlendirilmesi. 38 Özürlülük Ölçütü. işveren ile uyumlandırma. diyet. sağlık sorunları. hız. Özürlü kişilere ev ve merkezde yaşadıkları psikososyal sorunlarına yardımcı olmak için bireysel ve grup programları ve danışmanlık hizmetleri verilir. merkezde ve sosyal çevrelerinde psikososyal uyumlarını desteklemek için resmi/resmi olmayan kurumlarla etkin bir iletişim kurmalarını sağlamak amacıyla çalışmalar yapılır. fiziksel kondisyon geliştirici egzersiz eğitimi. mesleki eğitim belge ve sertifikasyonuna göre durumunu değerlendirip yararlanıcıya mesleki bilgilendirme. MRH iş arayanlara iş bulmalarında ve işlerini korumalarında yardımcı olur ve güvenlikli ve sürdürülebilir iş sağlamak için işverenlerle yakın bir şekilde çalışılır. özgeçmişi. ● Mesleki eğitim: Bireylerin yönlendirildikleri ve eğitim sonrasında sertifikalandırıldıkları iş kursunda eğitim almaları sağlanır. Bu bölümde özür ve yaşam biçimi arasındaki ilişkinin belirlenmesi. ● Sosyal rehabilitasyon: Bu süreçte özürlü kişilerle evde. 160 . yeterlilikleri. işe yönlendirme ve izleme hizmetlerini sunan. dayanıklılık. Mesleki Rehabilitasyon Merkezleri 3 bölümden oluşur. doğru oturma. Ayrıca bu bölümde işe yerleştirilen özürlüyü işyerinde izleme. Mesleki eğitim bölümü: En az altı haftalık kursların düzenlendiği bölümdür.G: 16 Aralık 2010/27787. başvuru formları. hareket etme. Yararlanıcının gereksinimlerinin belirlenmesinden sonra gerekli fiziktedavi ve rehabilitasyon hizmetleri bu bölümde yerine getirilir. 1. ilgileri ve becerileri belirlenir. kurs sonucu başarı durumu değerlendirilerek yararlanıcı ve işveren arasında bağlantı kurulur. tıbbi değerlendirme. Ayrıca çalışma kapasitesinin değerlendirilmesi. yararlanıcının ilgi. hijyenik eğitim. Fiziktedavi (fizyoterapi) ve rehabilitasyon bölümü: Yararlanıcının varolan fiziksel ve zihinsel yetenek düzeyi. ağırlık kaldırma ilkelerinin öğretilmesi. eğitsel-mesleki gelişim ve yönlendirme iş ve mesleki danışmanlık çalışmalarını kapsar. bireysel ve grup programları ile danışmanlık hizmetleri verilir. ● Fizyoterapi (Fizik tedavi) ve rehabilitasyon: Yararlanıcının varolan fiziksel ve zihinsel yetenek düzeyi. R. Bu bölümde. ● Mesleki rehberlik: Özürlünün özelliklerine ve varolan fırsatlara göre mesleki bilgilendirme. özgeçmişi ile başvuru formları. mesleki gelişim ve uyum. yapıldığı bölümdür. sağlık sorunları. verimlilik ve güvenlik açısından iş adaptasyonu ve iş yeri organizasyonu işlevlerini üstlenen bölümdür. işe yönlendirme ve izleme bölümü: Özürlünün kişisel özellikleri.

kimi iller yalnızca kendi illeri için özel tebliğler çıkarmış. işçi sağlığı dispanserleri. Ayrıca. Ancak ağır ve tehlikeli işlerde çalışacak olanların yapacakları/yaptıkları iş ile yaş ve cinsiyetleri Yönetmelikte belirtilmiştir. özellikle büyük illerimizde söz konusu iş kollarında çalışanların fazlalığı karşısında resmi kurumlar ve belediyelere ait laboratuvarların portör muayenesi ve tetkikleri yönünden yetersiz kalması. Hükümet veya belediye hekimleri tarafından verilir21. Portör Muayenesi 1593 Sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun 126 ve 127. çalışanların iş kaybına ve bu muayeneden kaçınmasına yol açtığı bilinmektedir. 1. Ancak. 9 Mart 2000 gün ve 23988 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren “Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik” de tanımlanan özel sağlık kuruluşları. gıda işyerlerinde ve sıhhi müesseselerde çalışanların bulaşıcı hastalık taşıyıcılığı yönünden her 3 ayda bir muayene olma ve sağlık raporu alma zorunluluğu getirilmiş ve bu sağlık muayenelerinin de ücretsiz olarak belediye tabipleri veya hükümet tabipleri tarafından yapılacağı belirtilmiştir. İşin devamı süresince de bu işlerde çalıştırılmalarında bir sakınca olmadığının 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç çalışanlar için en az 6 ayda bir. portör muayenesine esas laboratuvar tetkiklerinin. çalışma ortamını tanıması gerekmektedir. Örneğin özel hastanelerden alınacak muayene raporları Yönetmeliğe göre geçersizdir. sağlık ocağının kaldırıldığı yerlerde aile hekimi. işyeri ortak sağlık birimi. 3153 Sayılı Radyoloji. İSGB. işin niteliğine ve koşullarına göre bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı olduklarının fizik muayene ve gerektiğinde laboratuvar bulgularına dayanılarak hazırlanan hekim raporu ile belirlenmesi zorunludur. Sağlık Ocağı. Madde hükümlerinden anlaşılacağı üzere. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu. Ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılacak çalışanlar (kadınlar dâhil) ile 16 yaşını doldurmuş fakat 18 yaşını bitirmemiş genç çalışanların işe girişlerinde. Ayrıca sağlık raporunu verecek hekimin işyeri çalışma koşullarını bilmesi. İl Hıfzıssıhha Kurulu Kararları almış bu da toplum sağlığının korunması gibi hassas bir konuda farklı uygulamalar yapılmasına neden olmuştur. diğerleri için de en az yılda bir defa hekim raporu ile saptanması zorunludur. Radiyom ve Elektrikle Tedavi ve Diğer Fizyoterapi Müessesleri Hakkında Kanun ile 992 Sayılı Seriri Taharriyat Ve Tahlilat Yapılan ve Masli Teamüller Aranılan Umuma Mahsus Bakteriyoloji ve Kimya Laboratuvarları Kanunu kapsamında Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı radyoloji laboratuvarları ile tıbbi tahlil laboratuvarları tarafından yalnızca kendi il sınırları içinde yapılması. Özelliği Olan Muayeneler İGM ve AKM’nin yetersiz kaldığı. özel bazı çalışanlar için ayrıntılı muayene ve tetkikler gerektiren durumlarda yapılan muayenelerdir. resmi sağlık kurum ve kuruluşlarının yanı sıra. 161 .IX. Ağır ve Tehlikeli İşlerde çalışacakların işe giriş ve AKM’nin Yönetmelikte belirtilen sağlık birimlerinde yapılması gerekmektedir. Ülke genelinde bugüne kadar birçok ilde farklı düzenlemeler yapılmış. Bu karışıklığı önlemek üzere Sağlık Bakanlığı yeni bir düzenlemeye gerek duymuş ve bu çerçevede. IX. IX. Bu raporlar işyeri hekimi. 2. Ağır ve Tehlikeli İşlerde Çalışacakların İşe Giriş ve Periyodik Muayenesi Tüm işe giriş ve AKM’sinde gösterilen titizlik burada da gösterilmelidir. OSGB. 2219 Sayılı Hususi Hastaneler Kanunu kapsamında Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı özel hastaneler.

birinci basamak sağlık kuruluşları tarafından görülmek ve tasdik edilmek kaydı ile geçerli sayılması. “Madde 126. 3. 2. en az yılda bir) Dışkının mikroskobik incelenmesi (Entamoeba. yalnızca kendi il hudutları dâhilinde yapılması. portör muayenesi yapılan sağlık kuruluşlarınca muayene ücreti talep edilmemesi gerekmektedir. mevzuatta öngörülen şekil ve sürede İl Sağlık Müdürlüklerine derhal bildirimde bulunulması. 5. Gaita kültürü. (Salmonella ve shigella yönünden. çalışanlarına. 162 . çalışanlarda ise periyodik portör taraması şeklinde yapılması ve sonuçlarına göre etkili bir surveyans sistemi uygulayarak laboratuvarlarda ve kliniklerde tanısı konulup. a) 126'ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. 4. taşıyıcılık özelliği olan enteropatojenlerle ilgili kaynak ve bulaşma yolları çalışmaları yapılmalıdır. Gıda işi ile uğraşanlarda ve sıhhi müesseslerde çalışanlarda portör taraması için yapılacak tetkikler şunlardır. işe giriş muayenesi ile birlikte. Resmi ve özel sağlık kuruluşlarında yapılan mikrobiyolojik ve radyolojik tetkiklerin sonuçlarını gösterir raporların 2 yıl süre ile saklanması ve tetkiklerin güvenirliğinin incelenmesi veya laboratuvarlar arası uyumsuzlukların tespiti amacı ile Sağlık Müdürlüğünce yaptırılacak inceleme ve tetkik bedelinin ilgili özel sağlık kuruluşu tarafından karşılanması. en az 6 ayda bir) Boğaz ve burun kültürü (Staphylococcus aureus yönünden. histolytica kistleri. 2 Kasım 2011 Tarih 28103 Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (Karar Sayısı: KHK/663) ile 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun. İhbarı zorunlu hastalıkların tespiti halinde. Kanun uyarınca portör muayenelerinin ücretsiz olarak yapılması zorunlu olduğundan. Akciğer grafisi istenen kişilerin Sağlık Bakanlığı’na bağlı kuruluşlar (yataklı tedavi kurumları. giardia lamblia kistleri ve helmint yumurtaları yönünden. Portörlüğü tespit edilenlerin geçici işten uzaklaştırılması veya işyerinde yaptığı işin geçici olarak değiştirilmesi de dâhil olmak üzere hastalık yayılımını engelleyecek önlemler alınmalıdır39. muayeneye istinaden gerekli tetkiklerin resmi kurum ve kuruluşlar dışında özel sağlık kurum ve kuruluşlarında yapılması halinde. hijyen konusunda bu iş yerlerindeki meslek ve faaliyetin gerektirdiği eğitimi vermeye veya çalışanların bu eğitimi almalarını sağlamaya. bütçe uygulama talimatında yer alan miktarlardan daha az miktarlarda olamaması gerekmektedir. radyoloji uzmanı sorumluluğunda olmak ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumundan lisans almak suretiyle bir arabaya monte edilmiş gezici röntgen cihazı ünitelerinde portör muayenesi için mikrofilm veya standart akciğer grafisi tetkiklerinin. İşyeri hekimleri aşağıda sözü edilen Kanun Hükmünde Kararnamede belirtilen hususları göz önüne alarak portör muayenelerinin yapılmasını sağlamalıdır. 2005/9 27 Ocak 2005-1059. en az yılda bir) Akciğer grafisi (Tüberküloz yönünden.1. belirtilen eğitimleri almış kişileri 39 TC Sağlık Bakanlığı Portör Muayenesine Esas Laboratuvar Tetkikleri Genelge. Portör muayenesine esas olarak yapılacak laboratuvar tetkiklerinde alınacak ücretler kamu ve özel sağlık kuruluşlarında.Gıda üretim ve satış yerleri ve toplu tüketim yerleri ile insan bedenine temasın söz konusu olduğu temizlik hizmetlerine yönelik sanatların ifa edildiği iş yeri sahipleri ve bu iş yerlerinin işletenleri. en az yılda bir) Bu tetkiklerin yeni işe başlayanlarda. birinci basamak sağlık kuruluşları ve Verem Savaş Dairesi Başkanlığına bağlı gezici tarama grupları) Sağlık Bakanlığı’ndan ruhsatlı özel radyoloji laboratuvarları. Ancak.

C. Sürücü Belgesi Alacaklarda Yaş Şartı A1. 3. hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle yükümlüdür. bu maddenin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde yürürlüğe konulur ve anılan yönetmelik yürürlüğe girinceye kadar ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edilir.çalıştırmaya. İlkokul mezunu olmaları yeterli sayılır. D ve E sınıfı sürücülerin en az ortaokulu veya 8 yıllık temel eğitimi bitirmiş bulunmaları. bu iş yerlerinde çalışmaya engel bulaşıcı hastalıkların ve cilt hastalıklarının neler olduğuna. 126'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması hâlinde doğacak hukukî sorumluluklar ile bu durumdan zarar gören kişi veya kurumların hukukî yol vasıtasıyla talep edebilecekleri tazminat ödemeleri veya olabilecek diğer ödemeler iş yeri sahiplerine ve işletenlerine aittir. A2. F ve H sınıfı sürücü belgesi alacakların on yedi. Bulaşıcı bir hastalığı olduğu belgelenenler ile iş yerinin faaliyet ve hizmetlerinden doğrudan yararlananları rahatsız edecek nitelikte ve görünür şekilde açık yara veya cilt hastalığı bulunanlar. alınacak bir raporla hastalıklarının iyileştiği belgeleninceye kadar. birinci fıkrada belirtilen iş yerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamazlar. B ve G sınıfı sürücü belgesi alacakların on sekiz. gerekmekle birlikte bu koşul 05. hangi meslek ve sanat erbabının 126'ncı madde kapsamında olduğuna ilişkin usul ve esaslar. İçişleri ve Gıda. bizzat çalışan iş yeri sahipleri ve işletenleri de dâhil olmak üzere. çalışan kişiler ise bu eğitimleri almaya mecburdurlar. Sağlık. Tabiplerce verilen raporların gerçeğe uygun olmamasının tespiti halinde bu raporlar geçersiz sayılır ve sorumlular hakkında Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulur. “Madde 127-126'ncı maddede belirtilen iş yerlerindeki hijyen eğitimine yönelik hususlara.” IX. A2. A1.” b) 127'nci maddesi aşağıdaki şekilde düzenlenmiş ve Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir. analiz masrafları iş yeri sahipleri ve işletenlerince karşılanmak üzere ilgili kurumlar tarafından yapılır.” “GEÇİCİ MADDE 1-127'nci maddede belirtilen yönetmelik. Tarım ve Hayvancılık Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu fıkra kapsamındadır. 126 'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması durumunda.D ve E sınıfı sürücü belgesi alacakların yirmi iki.07. Sürücü Belgesi Alacaklarda Öğrenim Koşulları: F. Bizzat çalışmaları durumunda. G ve H sınıfı sürücü belgesi alacakların ilkokulu. (Üniversitelerin sürücü eğitimi veren yüksekokulları ile Türk Silahlı Kuvvetlerinin askeri ihtisas görevleri için subay ve astsubay sınıf okullarında ve uzman jandarma okullarında açılan sürücü eğitimi kurslarından mezun olanlarda bu şart aranmaz. Çalışanlar. Tabiplerce verilen sağlık raporlarında hekimin kaşe ve imzasının bulunması gerekir.2006 tarihinden itibaren beş yıl süreyle aranmaz. Bu husus Emniyet Genel Müdürlüğü’ne bildirilir. bu hastalıkla alakalı gerekli incelemeler. sürücü adaylarının genel sağlık muayeneleri pratisyen tabip veya uzman tabip tarafından bu Yönetmelik hükümlerine göre yapılır. 163 .) yaşını bitirmiş olmaları zorunludur. Bu tabipler bir daha sürücü adayı sağlık raporu veremez. B. Sürücü Muayenesi “Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik” gereğince. Aile hekimliği uygulamasına geçilmiş illerde bu raporlar TSM tarafından da verilebilir. iyileşme hâlinin belirlenmesine. C.

Bu molalar sürekli 4. Bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetlerde çalışan/çalıştırılan şoförlerin. ç) 63 yaşından gün almamış olmaları. başka iş olarak addedilemez. Alınan molalar günlük dinlenme süresi olarak sayılmaz. feribotta veya trendeki bekleme süresi ile araç kullanılmadan geçen süre. çalışma ve dinlenme süreleri bakımından 20/7/1999 tarihli ve 4411 sayılı Kanunla katılmamız uygun bulunan Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Yapan Taşıtlarda Çalışan Personelin Çalışmalarına İlişkin Avrupa Anlaşması (AETR) ile 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ile 18/7/1997 tarihli ve 23053 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliği hükümleri ve ilgili diğer mevzuata uymak zorundadırlar. Bu şoförler sürekli 4. toplam olarak 9 saatten ve devamlı olarak 4. silah. (2) D3 veya K2 yetki belgesi alan ve tek araç sahibi olan gerçek kişilerin kendi adlarına tescil edilmiş taşıtı bizzat kendilerinin sürücü olarak kullanmaları halinde. d)Şoförlük mesleği bakımından bedeni ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir sağlık raporunu yetkili sağlık kuruluşlarından her beş yılda bir almaları. Düzenli seferler haricindeki uluslararası yolcu taşımacılığı söz konusu olduğunda şoförler 12 gün süreyle araç kullanabilirler. bu kişilerden birinci fıkranın (b).5 saatlik araç kullanma süresi sonunda. insan ve gümrük kaçakçılığı ile terör suçlarından dolayı hürriyeti bağlayıcı ceza almamış olmaları şarttır. Hareket halindeki bir araçta. c) Büyük otobüs kullananlarının 26 yaşından gün almış olmaları.26 Eylül 2006 İçişleri Bakanlığı tarafından “Sürücü Adayları ve Sürücülerde Aranacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine Dair Yönetmelik” çıkartılmıştır. Birleşik 2 hafta içinde toplam araç kullanma süresi 90 saati aşamaz. (ç) ve (d) bentlerindeki şartlar aranmaz. ilgili mevzuatın öngördüğü eğitimi aldığını gösteren belgeye sahip olmaları. eğer istirahata çekilmiyor ise en az 45 dakika mola almaları mecburidir. biri en az 8 saat kesintisiz olmak üzere iki veya üç ayrı süre halinde kullanılabilir.5 saatten fazla araç sürmeleri yasaktır. Günlük dinlenme süresi. Ve bu durumda günlük dinlenme süresi 1 saat daha eklenerek 12 saate çıkartılır. Bu molalar süresince şoförler başka bir işle meşgul olamazlar. Bu süre. f) Uyuşturucu. e) Tehlikeli madde taşıyan taşıtları kullananlarının. Bu şoförler en fazla 6 günlük araç kullanma süresinden sonra 1 günlük hafta tatilini kullanmak zorundadırlar. Şoförlerin çalışma ve dinlenme süreleri (1) Şoförler ve bunları çalıştıran yetki belgesi sahipleri. (c).5 tonu geçen araçların şoförleri ile ticari amaçla yolcu taşımacılığı yapan ve taşıma kapasitesi şoförü dahil 9 kişiyi geçen araçların şoförlerinin 24 saatlik herhangi bir süre içinde. Şoförler her 24 saat içerisinde 11 saat kesintisiz dinlenecektir. Aracın en az iki şoförle kullanılması durumunda her 30 saatlik sürede her bir şoför en az 8 saat kesintisiz olarak dinlenecektir. yataklı ve yapılışlarında özel dinlenme yeri olan araçlar ile şoförün rahat uyuyabileceği şekilde bölümleri bulunan 164 . b) İlgili mevzuatın öngördüğü mesleki yeterlilik belgesine sahip olmaları. Son değişiklik 31 Aralık 2010 da yapılmış ve buna göre profesyonel olarak şoförlük yapacak olanların bedensel muayene ile birlikte psikoteknik açıdan muayenelerinin 5 yılda bir yapılması gerektiği belirtilmiştir. Hafta tatili en az 24 saattir. Daha sonra da Ulaştırma Bakanlığı’ndan Karayolu Taşıma Yönetmeliği çıkarılmış ve 4 kez de değişiklik yapılmıştır. Ticari amaçla yük taşımacılığı yapan ve azami ağırlığı 3. araç kullanma süresinden sonra 2 günlük hafta tatilini kullanmak zorundadırlar.5 saatlik araç kullanma süreleri içerisinde en az 15 dakikalık molalar şeklinde de kullanılabilir. a) Taşıtın niteliğine uygun sürücü belgesine sahip olmaları. 11 saatlik kesintisiz günlük dinlenme süresi haftada 3 defadan fazla olmamak üzere en az 9 saate indirilebilir.

G: 11 Haziran 2009/ 27255. şoförlerin kimler olduğunu. gün ve saati ile gidilecek yeri kaydettikleri bir defter veya liste düzenleyerek kayıtlarını tutmaları. psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesine tabi tutulurlar. R. . Scooter 40 Karayolu Taşıma Yönetmeliği. Günlük dinlenme süresinin iki bölümü arasındaki süre mümkün olduğunca kısa olmalıdır ve gümrük işlemleri de dâhil gemiye. il.Yük ve yolcu nakliyatı yapan kuruluş yetkililerinin şoförlerin çalışma sürelerini ve bu süre içerisindeki kural dışı hareketlerini izlemeleri ve kuralları ihlal etmeyi itiyat haline getiren şoförleri eğitmeleri ve bu konuda önleyici tedbirler almaları. ilçe veya durak yerlerinde yedek şoförleri hazır bulundurmaları zorunludur. işyeri yoksa araçlarında muhafaza etmeleri veya ettirmeleri. 165 .Araçlarına ait takoğraf kayıtlarını. kamyon ve çekici araçlarında takoğraf cihazı bulundurmaları ve bunların işler durumda olmalarını sağlamaları. Araç işletenlerinin.A2 Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 17 (Yaşını doldurup 18 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Mobilet. şoförlerin gideceği yer ve güzergâhları dikkate almaları ve buna göre uğrayacağı. bu Yönetmeliğin öngörmüş olduğu çalışma ve dinlenme sürelerini göz önünde bulundurmak suretiyle. A1 Sınıfı (mopet-motorbisiklet) A2 Sınıfı (motorsiklet) A1. Kanunun ilgili maddelerinde tanımlanan nitelikteki trafik suçlarını işleyen sürücüler.Şehirlerarası yük ve yolcu nakliyatı yapan araçlarda.Trafiğe çıkardıkları taşıtların cins ve plakalarını. feribota binmeden önce veya indikten sonra 1 saati aşamaz. . işe çıkış yer. kayıt tarihinden itibaren 1 ay süreyle araçlarda.Otobüs. garajda veya yerleşim yerleri dışındaki karayollarında platform dışında park edip gerekli tedbirler alınarak geçirilebilir. Yük ve yolcu taşıması yapan araç işletenleri ile bu araçları sürenlerden. Bu şekilde kesintiye uğrayan dinlenme süresi 2 saat uzatılır. . Psikoteknik Değerlendirme ve Psikiyatri Uzmanı Muayenesi Ticari olarak yük/eşya ve yolcu taşımacılığı yapan sürücülerin beden ve psikoteknik açıdan sağlıklı olduklarını gösteren bir raporu yetkili sağlık kuruluşlarından her beş yılda bir almaları zorunludur. araçlar park yerinde. . ekte yer alan 4 sayılı Cetvel ’de tanımlanan usul ve esaslara uygun olarak. Motosiklet. . Bu şoförlerin araçlarının feribotla veya trenle taşınması durumunda günlük dinlenme süreleri bir kez olmak üzere kesintiye uğrayabilir.araçlarda. 5 yıl süreyle de işyerlerinde. Muayene sonucu durumu uygun bulunan sürücülerin sürücü belgeleri Kanunun ilgili maddesinde belirtilen sürenin sonunda iade edilir40.

sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) 1) A1. 2) Ticari araç kullanamaz. Tır) D Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil. Çekici. Otobüs F Sınıfı (Lastik Tekerlekli Traktör) F Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Lastik tekerlekli traktör G Sınıfı (İş Makinaları) G Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 18 (Yaşını doldurup 19'dan gün almış olmak. Monoküler Ehliyet İçin Yaş Sınırı: Aşağıdaki almak istediği ehliyet sınıfına göre (Yaşını doldurup gün almış olmak. B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilir. Minibüs. sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) Kullanabildiği Araçlar: İş Makinaları H Sınıfı (Engelliler İçin) H Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 17 (Yaşını doldurup 18 gün almış olmak. 166 . Tır E Sınıfı (Otobüs) E Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 22 (Yaşını doldurup 23 den gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil. Kamyon. sürücü kursuna kayıt olunduğunda dönem açılış tarihinde yaşını doldurmuş olmak) Kullanabildiği Araçlar: Özel Otomobil (Engellilere Yönelik) Monoküler kişiler. Minibüs. A2. Kamyonet. Kamyonet D Sınıfı (Çekici.B Sınıfı (Otomobil) B Ehliyet İçin Yaş Sınırı: 18 (Yaşını doldurup 19'dan gün almış olmak) Kullanabildiği Araçlar: Otomobil. Kamyon. Kamyonet. Minibüs.

ı) Santral sinir sistemi hastalıkları. progresifmuskuler distrofi. kalp yetmezliği. itiraz edilen branşla ilgili olarak en az 3 uzman hekimden oluşan bir kurulda sürücü adayının değerlendirilmesi sağlanır. k) Kas hastalıkları (myopati. raporun verildiği ilin Sağlık Müdürlüğüne yapılır. sürücü adayında. gündüz aşırı uyuklama hali). Sağlık Müdürlüğü tarafından. muayeneyi yapan tabip tarafından uygun rapor verilir. ç) Malign tümör hikâyesi. katarakt. h) Organ yetmezliği (organ nakli geçirilmiş olması. demans. i) Periferik sinir sistemi hastalıkları. d) Eklem hareketlerinde kısıtlama. Bu Yönetmeliğe göre sürücülüğe engel hali tespit edilen veya hakkında karar verilemeyen sürücü adayı ilgili uzman tabip/tabiplere gönderilerek uzman muayenesi istenir ve verilecek rapor doğrultusunda işlem yapılır. f) Kas.). kas-sinir kavşak hastalıkları). a) İşitme kaybı. Raporlara karşı itiraz. Bu konuda İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılmış Yönetmelikte belirtilen kriterlere göre sürücülüğe engel hali olmayanlara. ö) Görme alanının uygun olması. e) Ekstremite noksanlığı. u) Blefarospazm. afaki. m) Alkol bağımlılığı. progresif göz hastalığı. l) Ruh hastalığı (ağır akıl hastalığı. s) Derinlik duyusunun normal olması.).Sağlık kurullarınca verilecek sürücü olur raporlarının düzenlenmesine esas olan sağlık muayenesinde sürücü adaylarında aranılacak sağlık şartları ile muayenelerine ilişkin esaslar Tabip tarafından. p) Renk körlüğü (Herhangi bir koşul aranmadan sürücü olabilirler. Bu kurul raporuna göre işlem yapılır. Uzmanlar kuruluna da itiraz olduğu takdirde Sağlık Bakanlığınca belirlenecek bir kurul tarafından sürücü adayının değerlendirilmesi yapılır ve karar verilir. j) Epilepsi. g) Ağır diabetes mellitus hastalığı. ü) Monoküler görme yönünden genel olarak değerlendirme yapılır. kişilik bozukluğu. tendon ve bağ lezyonları. ş) Pitozis-hemipitozis. zeka geriliği. ağır davranış bozukluğu). c) Uyku bozukluğu (Obstrüktif uyku apnesi sendromu. kronik böbrek yetmezli ği ve diğer hayati öneme haiz organlarda dekompanse yetmezlik). baş dönmesi nedeni olabilecek bir hastalık. 167 . Verilen karar kesin olup itiraz hakkı yoktur. HT. kalıcı pil implantasyonu). o) Görme derecelerinin uygun olması. akut koroner sendrom tanısı. t) Diplopi ve paralitik şaşılığı. r) Gece körlüğü (Varsa gün doğumundan bir saat önce ile gün batımından bir saat sonraki zaman dilimi içerisinde kullanılabilir. angioplasti. ğ) Kalp-damar hastalığı(anjinal yakınma. n) Psikotrop madde bağımlılığı. b) Günlük hayatı kısıtlayan denge problemi.

(7) Renk körlüğü olanlar. G. glokom. (3) Görme Düzeltmesi. a) Santral 20 derece içerisinde skotom olmamalıdır. hiçbir sınıf sürücü belgesi alamaz. a) Birinci grup: A1. (5) Derinlik duyusu. Tek gözde santral skotom olanlar ve bu maddenin ikinci fıkrasının (ç) bendindeki görme derecesine sahip olanlar monoküler sürücü belgesi alabilir. a) Birinci grup sürücülerde düzeltmeli veya düzeltmesiz olarak bir gözün görmesi 2/10 dan aşağı olmamak şartıyla her iki gözün görme derecesi toplamı 10/20 olmalıdır. yatay hattı kesen ya da yatay hatta dokunan.5 ve sol göz 0. ç) Kabul edilmeyen santral görme kayıpları. başkaca kayıp alana dokunmayan. b) Kontakt lens ile düzeltme kabul edilir. a) Gözlükle düzeltme kabul edilir. d) Gözlerin her ikisi birden kullanılıyor ise her iki gözde görme gücü toplamları 10 / 20 den daha az olan ve her iki gözün görme derecesi ayrı ayrı en az 0. 1) Santral 20 dereceye kadar olan alanda küme şeklinde veya tek nokta tarzında kayıp olmamalıdır. b) Periferik görme alanı. retinapati gibi organik ve ilerleyici tabiatta olan hastalıklarda görme alanı defektlerinde normal binoküler görme alanı şartı aranır(Bu maddenin dördüncü fıkrasının (a) bendi uygulanır. ç) Monoküler sürücülerde görme gücü gören gözde 10/10 olmalıdır. (8) Pitozis-Hemipitozis. herhangi bir koşul aranmadan sürücü olabilir. D. gün batımından bir saat sonra araç kullanabilirler. (6) Gece körlüğü olanlar gün doğumundan bir saat önce. B. Homonium ya da bitemporal defektler-hemianopik ya da kadranopik defektler sürüş için güvenli kabul edilmez ve bu şahıslar sürücü olamaz. yatay düzlemde her iki gözde ayrı ayrı görme alanı 120 dereceden daha az olamaz. iki gözü olanlarda. 120 dereceden daha az görme alanına sahip olanlar sürücü belgesi alamaz.Göz muayenesine ilişkin esaslar (1) Göz muayenesi açısından sürücü belgeleri aşağıda belirtildiği şekilde iki gruba ayrılır. iki gözü olanlarda normal olmalıdır. (4) Görme alanı. F. H. dik uzanımlı görme alanı kayıplarıdır.5 olmayan (sağ göz 0. (2) Görme derecesi. c)10/10 görme durumu: gözlük veya kontakt lensle iyi aydınlatılmış ortamda araçlarından 20 metre mesafeden 79 mm yükseklik x 50 mm genişlikteki şekil veya bir yazıyı okumalarını gerektirir. İki gözden herhangi birinde 120 dereceden az görme alanı olanlara monoküler sürücü belgesi verilir.). gece körlüğü. yatay düzlemde uzanan 3 veya daha fazla kayıp kümesi ya da herhangi bir uzunlukta ancak tek nokta genişliğinde. Ancak araç kullanırken sürücü gözlüğünü takmak zorundadır. Ancak araç kullanırken kontakt lenslerin takılması zorunludur. 168 . b) İkinci grup sürücülerde düzeltmeli veya düzeltmesiz olarak bir gözün görmesi 6/10 dan aşağı olmamak şartıyla her iki gözün görme derecesi toplamı 14/20 olmalıdır. b) İkinci grup: C. 2) Hemianopsi ya da kadranopsi uzantısı olan santral görme alanı kayıplarından. E.5) sürücü belgesi alamaz. Her iki gözde santral skotom olanlar. c) Periferik görme alanı kayıpları. A2. Monoküler olanlarda en az üzerinden bir yıl geçmiş olmalıdır.

b) Monoküler veya binoküler kişilerde. (11) Blefarospazm. Bir gözün kapatılarak araç kullanılması bu grup için söz konusu olamaz. tıbbi görüş doğrultusunda ve tıbbi kanaatte öngörülen aralıkta muayene ve kontrolleri yapılmak üzere bu maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarındaki şartları taşımak kaydıyla sürüşe izin verilir. her bir grup için asgari standartlar mevcut olmak koşuluyla. şahsın yatay görüş alanı 120 dereceden daha az olamaz. a) Tek veya iki taraflı afak olanlara ikinci grup sürücü belgesi verilmez. 169 . Diplopi tanısı konulduğu anda sürücünün sürücü belgesine el konulur. durağan olan 9 aylık ya da daha fazla süreli diplopide. b) Tek veya iki taraflı afak olanlar ameliyattan 6 ay sonra bu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendindeki görme şartlarına sahip iseler birinci grup sürücü belgesi verilir. a) Görme gücü kriteri. görme dereceleri bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uygun ise Grup 1 ve Grup 2 sürücü belgesi alabilir. bu sürücülerin muayeneleri yılda 1 kez tekrarlanır. b) Görme alanı. botilinum toksini kullanımı ile kontrolü kabul edilir. bu sürenin sonunda sürüşe izin verilebilir. ameliyatla düzeltilmiş veya ameliyatsız olarak hemipitozisi olanlarda. Tek taraflı pitozisi olup pupili kapalı kişiler monoküler gibi işlem görür. (9) Diplopi ve paralitik şaşılığı olanlara görme dereceleri ne olursa olsun sürücü belgesi verilmez (monokülerler dahil). 9 ay sonra kapama için monokülarite kriterine uymak koşulu ile ilgili merkez görüşü alınarak sürmeye devam edebilir. (12) Katarakta. diğer gözü yok ise veya sadece bir gözünü kullanabiliyor diğer gözde görme yeterli değilse (Bu maddenin ikinci fıkrasının (a) bendi) (Monoküler vizyon var ise). (14) Progresif hastalıklar: Görmeyi zamanla azaltabilecek (katarakt. retinapatiler gibi) hastalıklarda görme durumu bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uysa dahi. (15) Şahsın tek gözü var. Tek veya iki taraflı olduğu belirtilerek ilgili madde uygulanır.a) Görme derecesi ne olursa olsun iki gözünde tam pitozisi olanlara sürücü belgesi verilmez. a) Grup 1 için özellikli gözlükler veya kapama ile diplopi kontrol edilebiliyor ve sürücü sürme işlemi sırasında bunlara dikkat edebiliyorsa. (10) Şaşılığı mevcut olup da binoküler görmesi olan ve görme dereceleri bu maddenin ikinci fıkrasındaki şartlara uygun olanlara sürücü belgesi verilebilir. makula dejenerasyonu. c) Psödoafaklar. b) Grup 1 ve Grup 2 sürücü belgeleri için tıbbi destek alınarak iyi bir fonksiyonel adaptasyon ve rehabilitasyon sağlanmış ise. (13) Afaki. fakat pupilla alanını engellemiyorsa ve görme dereceleri ikinci maddeye uygun ise sürücü belgesi verilir. c) Grup 2 sürücü belgesi için diplopi geçmiyor veya rehabilite edilemiyor ise sürüş izni verilmez. gören gözün en az 1. c) Ciddi (1 dakikada 10’dan fazla) blefarospazmda ara ara tedavi edilebiliyor olsa dahi sürüşe izin verilmez.0 görme keskinliği olmalıdır. b) Orta derecede (1 dakikada 5-10 kez) ise. rehabilite edilemeyen diplopi gibi ilave durumlar olmadıkça. a) Hafif (1 dakikada 5 kez) olduğu durumlarda tıbbi görüş doğrultusunda sürüşe devam edilebilir. üst kapak kenarı primer pozisyonda iken pupillanın üst kenarına kadar iniyor.

A ve B sınıfı sürücü belgesi verilecek sürücü adayları. b) Anjiyoplasti işlemi uygulanmış Grup 2 deki adaylara işlemden 6 hafta sonra yapılacak olan egzersiz testinde. nöropati gibi gelişmiş olanlara ve insülin kullanmak zorunda olup kan şekeri regulasyonu sık hipoglisemiler nedeniyle sağlanamayan labil kan şekerine sahip olanlara ve bu durumu sağlık kurulu raporu ile saptananlara) sürücü belgesi verilmez. atrioventriküler bloklu ve hasta sinüs sendromu olanlardan kalıcı kalp pili takılmamış olanlara sürücü belgesi verilmez. 2) Ticari araç kullanamaz. 170 . 5) Sürücü belgesi aldıktan sonra yıl bir kez göz hekiminden sağlık raporu almaları zorunludur. e) HT’si olan ve maksimal tedaviye rağmen istirahat TA: 200/120 mmHg'nin üzerinde olan Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez.c) Eğer şahıs herhangi bir nedenle hayatının herhangi bir durumunda tek gözlü (monoküler) olma durumuna gelmiş ise olayın üzerinden en az 1 yıllık adaptasyon süreci geçmeli ve sonunda şahsın 120 dereceden daha az olmamak koşuluyla görüş alanına sahip olduğu saptanmış olmalıdır. B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilir. Grup 2. testi pozitif kılacak olan kriterler saptanmamış ise sürücü belgesi verilir. a) Ağır diyabetes mellitus olgularında (diyabetik kronik komplikasyonlar örneğin. testi pozitif kılacak kriterler saptanmamış ise sürücü belgesi verilir. (2) Kalp-Damar Hastalıkları. A2. yerleşim yeri içinde 50 km. b) Kontrollü diyabetlilere. 7) Gece araç kullanamaz (Gece: gün batımından bir saat sonrası ile gün doğumundan bir saat öncesidir. 6) Kullanacakları araçların azami hız sınırları. Grup 1. d) İmplante edilebilir kardiyoverterdefibrilatör implantasyonu yapılmış olan Grup 1 ve Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez. 1) A1. akut koronersendrom (Stabil olmayan angina pektoris. 4) Kullanacakları araçların içinde. c) Kalp atım sayısı çok düşük (dakikada 40’ın altı). A ve B sınıfı dışında kalan sürücü adayları olup bunlardan: a) Anjinal yakınması olanlara. ç) Monoküler kişiler. nefropati. 3) Kendileri açısından konulan kurallara uyup uymadıklarının denetlenebilmesi için sürücü belgelerine monoküler ibaresi yazılır. belirli aralıklarla muayene ve tetkik edilmek üzere sürücü belgesi verilebilir. ST yükselmeli miyokard infarktüsü ve ST yükselmesiz miyokard infarktüsü) tanısı almış olanlara ve koroner arter bypass cerrahisi uygulanan Grup1 ve Grup 2 deki sürücü adaylarına gerekli medikal tedavi ve/veya invaziv girişimleri tamamlandıktan 6 hafta sonra yapılacak olan egzersiz testinde. yerleşim yeri dışında 18/7/1997 tarihli ve 23053 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 100 üncü maddesinde belirtilen hız sınırlarından 10 km daha az olmalıdır. ç) Kalıcı pil implantasyonu ve başarılı kateter ablasyonu yapılan Grup 2 deki adaylara işlemden 6 hafta sonra sürücü belgesi verilir. retinopati. sağında ve solunda olmak üzere en az 3 ayna bulunması zorunludur.) İç hastalıkları muayenesine ilişkin esaslar (1) İç hastalıklardan diyabetesmellitusda.

ticari olmamak koşuluyla sadece otomobil kullanmak üzere H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. E. timpanoskleroz. doğuştan veya sonradan meydana gelen ileri derecede şekil bozukluğu ve harabiyet olmamalıdır. a) İşitme normal olmalıdır. gibi ilerleyici kulak hastalıklarında yukarıdaki şartları taşımak koşuluyla en az 2 yılda bir muayene kaydı istenir. presbiakuzi. C. e) Otoskleroz. ğ) Konjenital kalp hastalığı tanısı konmuş olanlardan kompleks veya ciddi kardiyak sorunu olanlara sürücü belgesi verilmez. d) Rudimental aurikula ve dış kulak yolu atrezisi olmamalı. (3) Organ yetmezliğinde. kolesteatomlu veya kolesteastomsuz kronik otit. b) Büyük organ nakli geçirmiş olanlara veya kronik böbrek yetmezliği olup diyaliz tedavisi görenlere. E. Bunların kullandıkları aracın arka camının sol ve sağ üst köşelerine işitme ve konuşma engelli olduklarını belirleyen işaretler yapıştırılması ve yeterince dikiz aynaları ile araçların donatılması gereklidir. a) Labirent fonksiyonunu bozacak kulak-burun-boğaz hastalığı bulunanlara. ç) E Sınıfı Sürücü Belgesi alacak olanlar ile B Sınıfı Sürücü Belgesi alacaklardan ticari taşıt kullanacak olanlarda. 171 . B Sınıfı Sürücü Belgesi alıp da bu durumda olanların ticari araç kullanamayacakları belgelerine işlenir. b) İşitmeyi yukarıda tarif edilenden daha kötü olan olgularda. g) Kalp yetersizliği ve kapak hastalığı tanısı konan ve ağır semptomatik (NewYork Kalp Cemiyeti Sınıf 3-4) olan Grup 1 ve 2’deki adaylara sürücü belgesi verilmez(bkz. ilgili uzmanın görüşü alınmak suretiyle sürücü belgesi verilir. ileri derecede ses kısıklığı. a) Hayati önemi haiz organlarında dekompanse yetmezliği olanlara sürücü belgesi verilmez. solunum bozukluğu ve ileri derecede konuşma bozukluğu olmamalıdır. Kulak-burun-boğaz muayenesine ilişkin esaslar (1) İşitme kaybında. bir kulağı normal olmak koşuluyla. Ayrıca. B Sınıfı Sürücü Belgesi alıp da ticari araç kullanacaklarda C. (4) Sürücü adaylarında yapılacak laboratuvar testleri doktorun takdirine bağlıdır. G Sınıfı Sürücü Belgesi alamaz. XVIII. bu kişilerin ticari araç kullanamayacakları ancak. İşitme cihazı kullandıkları halde B Sınıfı Sürücü Belgesi alanların ticari araç kullanmayacakları belgelerine işlenir.f) Hipertrofik kardiyomiyopati ve dilate kardiyomiyopati tanısı konmuş semptomatik olan Grup 1 ve Grup 2 deki adaylara sürücü belgesi verilmez. f) Bedenen ve ruhen sağlam. eğer iki ve tek taraflı rudimental aurikula ve dış kulak yolu atrezisi bulunanlarda iletim tipi işitme kaybı varsa. Diğer konjenital hastalığı olanlar ve başarılı cerrahi onarım yapılmış olanlara belirli aralıklarla kontrolden geçmek kaydıyla sürücü belgesi verilir. D. c) İşitme cihazı kullananlar A1. işitme cihazı ile kullanabilecekleri belgelerine işlenir. A2. G Sınıfı Sürücü Belgesi alacak olanlarda işitme tam olmalı. (b) bendine göre değerlendirilir. Normal kulak hava yolu eşiği 25 dB’den iyi işitmek üzere diğer kulaktaki kayıp 50 dB olmalıdır. sürücü belgesi verilmez. D. Bölüm). (2) Günlük hayatı kısıtlayan denge problemleri ile ilgili. skatrisiel otit. her iki kulakta 50 dB’den fazla işitme kaybı olan ve/veya işitme cihazından fayda görmeyen olgular bu kapsamda değerlendirilir. işitme düzeyi işitme cihazı ile kötü işiten kulakta en fazla 50 dB olmak kaydıyla B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilirler. görme derecesi sürücü belgesi almaya elverişli olan işitme ve konuşma engellilere.

E. Tedaviye hasta uyumu ile birlikte belirtilerin kontrol altına alındığının ve/veya apne/hipopne indeksinin 15 veya altına indiğinin ilgili uzman hekim tarafından rapor ile tespit edilmesi halinde ve yıllık kontrol muayeneleri şartıyla ehliyet verilebilir.). (4) Malign (Kötü huylu) tümörler ile ilgili. c) Mevcut sürücü belgesine yukarıda tanımlanan koşullarda baş dönmesi nedeni olabilecek hastalıklardan herhangi biri teşhis edildiğinde el konması için gerekli bildirim yapılır. a) Her sürücü adayına uygulanacak anketin incelenmesi sonucunda horlama. omuz. Bir eldeki baş ve işaret parmağı dışındaki iki parmaktaki ankilozlarda C. Tedavi bitiminde sürücü belgesinin iadesi için gereken sürenin tespitinde yukarıda belirtilen süreler dikkate alınır. Ortopedi muayeneye ilişkin esaslar 1) Eklem hareketlerinden. (2) Ekstremite noksanlığında. b) Polisomnografi raporuyla apne/hipopne indeksi 15’den yüksek olanların profesyonel ehliyet alabilmeleri için medikal ve/veya cerrahi müdahaleler ile indeksleri 15’in altına inmeli ya da sürekli CPAP veya BPAP kullanmalıdırlar. kalça ve diz artrodezinde veya fonksiyonel olmayan ankilozlarda sürücü belgesi verilmez. Ortopedi uzmanının ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon 172 . tanıklı uyku apnesi ve/veya yoğun gün boyu uyuklama hali olup ilgili uzman hekim tarafından Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu olduğu düşünülen adaylardan polisomnografi raporu istenir. Aksi taktirde her iki gruptaki adaya da sürücü olur raporu verilmez veya verilmiş olan sürücü belgesi geri alınır. dirsek.b) Baş dönmesi nedeni olabilecek hastalıklardan herhangi biri te şhis edildiğinde sürücü belgesi alması için gereken medikal ve/veya cerrahi müdahalelerden sonra sorumlu hekim ya da sağlık kuruluşunun yazılı kanaatine göre en erken 6-12 ay sonra sürücü belgesi alabilir. G sınıfı dışında sürücü belgesi yine ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanlarının raporu ile verilebilir. D. C. lokorejyonel ve/veya uzak metastazı olmadığı sürece A1. a) Uzak metastazı olmadığı sürece B ve F sınıfı sürücü belgesi alabilirler. Bundan daha az hareket sınırlılığı yapan el parmaklarında fonksiyonel durumdaki ankiloz ve artrodezlerde ortopedi uzmanı ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu ile A1. D. F ve H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. a) Vertebra (boyun ve bel) hareketleri: Kişinin baş ve boynunu arkaya döndürmesini ve bakmasını %50’den fazla engelleyen boyun vertebra ve boyun bölgesi hastalıklarında sürücü belgesi verilmez. G sınıfı sürücü belgesi alabilirler. c) El eklemleri: Her iki elin baş ve işaret parmaklarının hareketlerinin %75’ten fazla kaybında Ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanı raporu ile F ve H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. Profesyonel ehliyet talep eden 45 yaşından büyük ve vücut kitle indeksi 25 ve üzerinde olanlardan ise mutlaka polisomnografi raporu istenir (Bu kişiler çalıştıkları sürece her sene bu testi tekrarlamak ile yükümlüdürler. b) Kalıcı trakeostomisi. gündüz aşırı uyuklama hali) ile ilgili. 60 yaş sonrası ise 3 yılda bir sağlık kontrolü gereklidir. dirsek eklemlerinin fonksiyonel ankiloz ve artrodezlerinde. Ancak simetrik büyük ve eklemlerin ve aynı taraf diz. ortopedi ve travmatoloji ve/veya fizik tedavi rehabilitasyon uzmanının raporu ile H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. A2. Lumbal vertebra eğilme ve dönme hareketlerini %75’den fazla engelleyen durumlarda da sürücü belgesi verilmez. E. (5) 45-60 yaş arası 5 yılda bir. kalça. a) Bir elin başparmak veya başparmak dışında iki parmak noksanlığı veya noksan sayılacak şekilde fonksiyon kaybı olanlarda. B. (3) Uyku bozuklukları (Obstrüktif Uyku Apnesi Sendromu. b) Diğer eklem hareketleri: Her iki omuz. A2.

a) Santral sinir sistemi ile ilgili doğuştan veya sonradan geçirilmiş veya cerrahi girişime bağlı hastalıklarla ortaya çıkan uzuvların parezi ve paralizileri (duyusal. demans (bunama) ve/veya yaşlılığa bağlı davranış bozukluğu olanlar. Sağlık kurulu raporunda özürlülüğün ilerleyici veya statik olup olmamasına göre hastaya periyodik kontrollerin gerekli olup olmadığı belirtilir. motor.uzmanının görüşleri doğrultusunda A. her iki el başparmak noksanlığı ve ileri derecede fonksiyon kaybı olanlara F Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. tendon ve bağ lezyonları. Ruh ve sinir hastalıkları muayenesine ilişkin esaslar (1) Ruh hastalıklarından. H Sınıfı Sürücü Belgesi verilebilir. G sınıfı. Üst ekstremitenin tek taraflı noksanlığında da Ortopedi uzmanının kanaatiyle. araç kullanmasını ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde ileri derecede bozuk olanlara. ortopedi ile fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının bulunduğu heyetçe tanımlanır. Bu gibi durumlarda sürücünün ne tür bir cihaz ile veya hangi becerilere sahip olursa ne tür modifikasyonlar yapılmış araç kullanabileceğinin konunun uzmanınca saptanması kaydı ile özel sürücü belgesi almaya hak kazanır. koordinasyon ve denge açısından). 1) Bu fıkranın (a) bendine uymayan durumlar için. (2) Sinir Hastalıklarından. Ancak. b) Alkol bağımlılığı olanlar veya alkollü araç kullanmaktan vazgeçmeyenlere sürücü belgesi verilmez. protezle fonksiyon uyumu iyi olmadığı. ileri derecede artrit gibi) ve kronik nörolojik bozuklukların sonucu olan özürlülük hallerinde (Örneğin. diz ve ayak bileği eklemlerini veya bu eklemleri oluşturan kemik hareketlerini %50’den az bozduğu ortopedi veya nöroloji uzmanınca belirlenenlere R ve H Sınıfı sürücü belgesi. muhakeme. F. ortopedi ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının veya nöroloji uzmanının vereceği rapora göre işlem yapılır. 2) Her özürlü için kullanılacak özel tertibatlı araç. kalıcı ekstremite bozukluklarına bağlı özürlülük hallerinde (Örneğin. b) Üst ekstremitenin dışında extremite noksanlığı (doğuştan veya sonradan) halinde Ortopedi ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanının raporu uyarınca H Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. dürtü kontrol bozukluğu ve ağır davranış bozukluğu olanlar uzman hekim tarafından dikkate alınır. davranış ve uyumu belirgin ölçüde bozacak düzeyde kişilik bozukluğu. c) Geçmişte alkol bağımlılığı olanlar belirgin bir dönem alkol almadıklarını kanıtladıklarında bağımlılık konusunda uzman hekimin fikri ve düzenli tıbbi kontrollerle B sınıfı sürücü belgesi alabilir. periferik nöropatiler gibi) hangi tür bir aracın kullanılabileceğinin sağlık kurulu raporu ile tespit edilmesi kaydıyla özel donanımlı motorlu araç kullanılmasına izin verilir. (3) Kas. Hafif derecede bozukluğu mevcut olanlara. ortopedi ve/veya fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı tarafından özel tertibatlı araç kullanabilecek durumda olmadığı bildirilenlere H Sınıfı Sürücü Belgesi verilir. daha fazla bozukluklarda H sınıfı sürücü belgesi verilir. travma veya beyin sinir ameliyatına bağlı oluşmuş ağır akıl hastalığı olanlar. parkinson. Bunun dışındaki alt ekstremite noksanlık veya amputasyonlarında. ç) Psikotrop maddelere bağımlı olanlar veya bağımlı olmasa da düzenli olarak kullananlar sürücü belgesi alamaz. a) İster doğumsal isterse hastalığa. a) Kas. 173 . zeka geriliği olanlar. ortopedi uzmanı ve/veya Fizik tedavi ve rehabilitasyon uzmanı raporu uyarınca H sınıfı sürücü belgesi verilir. c) Alt ekstremite diz altı amputasyonlarında protezle fonksiyon kazananlara B. multpl skleroz. amputasyon. hemiplaji/serebral palsi. motor nöron hastalıkları. sürücü belgesi verilmez. nöroloji uzmanının kanaatine göre sürücü belgesi verilebilir. tendon ve bağ lezyonları kalça. B ve H sınıfı.

Milli Eğitim Bakanlığından izin alarak ve gerekli koşulları yerine getiren sürücü kursları ve Makine Mühendisleri Odası gibi kuruluşlar iş makinası operatörlük eğitimi verebilirler. Nöroloji uzmanının kanaatine göre hafif vakalara yılda 1 kez muayene olmak kaydıyla A1. Hafif derecede güçsüzlüğü varsa. 174 . diğer vücut fonksiyonları normal olan şahıslara H sınıfı sürücü belgesi verilebilir. myopati ve progresifmuskuler distrofisi. CİNSİ : MİKTARI : 2 Adet Büyük sargı bezi (10 cm x 3-5 m) Hidrofil gaz steril (10x10 cm 50’lik kutu) 1 Kutu Üçgen sargı 3 Adet Antiseptik solüsyon (50 ml) 1 Adet Flaster (2 cm x 5 m) 1 Adet Çengelli İğne 10 Adet Küçük makas (paslanmaz çelik) 1 Adet Esmark bandajı 1 Adet Turnike (En az 50 cm örgülü tekstil malzemeden) 1 Adet Yara bandı 10 Adet Alüminyum yanık örtüsü 1 Adet Tıbbı eldiven 2 Çift El feneri 1 Adet IX.b) Periferik sinir sisteminin etkilenmesi sonucu ortaya çıkan uzuvlarda parezi ve paraliziler araç kullanmayı ve trafik güvenliğini engelleyecek şekilde ileri derecede ise sürücü belgesi verilmez. İki ayağı felçli (parapleji). Şüpheli durumlarda klinik gözlem ve EEG tetkiki dikkate alınır. myotonisi ve kas-sinir kavşak hastalıkları olan şahıslara sürücü belgesi verilmez. (3) Kas Hastalıklarından. F ve H sınıfı sürücü belgesi verilebilir. Bu kurumların işleyişine ilişkin usul ve esaslar ile uygulanacak öğretim programları Milli Eğitim Bakanlığınca belirlenir41. c) Epilepsi tespitinde sürücü belgesi verilmez. Araçlarda bulundurulması gereken ilk yardım malzemeleri Araçlarda aşağıda belirtilen ilk yardım malzemeleri bulundurulması zorunludur. nöroloji uzmanının kanaatine göre sürücü belgesi verilebilir. İş makinesi operatörlerinin sağlık muayenesinde Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nce hazırlanan “Sağlık Kurullarınca Verilecek Sürücü Olur Raporlarının Düzenlenmesine Esas Olan Sağlık Muayenesinde Sürücü Adaylarında Aranılacak Sağlık Şartları İle Muayenelerine İlişkin Esaslar” göz önünde bulundurulmalıdır. 41 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 42 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin üçüncü paragrafındaki değişiklik.G: 1 Ağustos 2008/ 26954. 4. İş Makinesi Operatörü Muayenesi G sınıfı sürücü belgesi kapsamındaki iş makinelerinin sürücülerinin ve operatörlerinin eğitimleri ve eğitimde başarılı olanların sınav başarı belgeleri Milli Eğitim Bakanlığınca veya Milli Eğitim Bakanlığınca yetkilendirilen kurumlarca verilir. B. R. A2.

ek cetvel) b) Kronik hastalar. ayrıntılı meslek öyküsü. Ülkemizdeki düzenlemelerde “Yüksekliği tabandan itibaren 3 metreden daha fazla olan ve düşme veya kayma tehlikesi bulunan yerlerde çalışanlarla. a) Kadınlar. iskele. d) Yükseklik korkusu (akrofobi) olanlar. psikiyatrik hastalıklar. Yüksekte yapılan aşağıda belirtilen işlerde çalışacaklara iş risklerine uygun işe giriş muayenesi yapılmalıdır. kalp ritim bozukluğu. vertigo semptomu olanlar. soy geçmiş. A. Ayrıca 3. tünel. Kimi kaynaklarda 2 metrenin üzerindeki çalışmalar yüksekte çalışma olarak kabul edilirken Avrupa’da 1. bedensel engelliler. Yüksekte Çalışanların Muayenesi Yüksekte çalışma kavramı ülkelere göre değişlik göstermektedir. R. Konunun uzmanları ise “kişiden kişiye değişen bu ölçünün hesabında insan bedeninin baz alınması gerektiğini ve L-2 vertebranın (2. metro. Kalp yetmezliği. kule. kreatinin. prefabrik yapı montaj. galeri ve benzeri derinliklerde çalışanlara güvenlik kemerleri verilecek ve işçiler de verilen bu kemerleri kullanacaklardır” denilmektedir42. işler. Yüksekte çalışacak olanlara işe giriş muayenesi: Genel işe giriş muayenesi (öz geçmiş. nörolojik hastalıklar (epilepsi). yapı iskelesi. (Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğü. inşaat. Yüksekte yapılan işler: Yapı işleri. 18 yaş altında olanlar.4 metre üzerinde çalışırken düşen insanların % 85’inin hayatını kaybettiğini belirtmektedirler (Kaya. böbrek hastalıkları. hemogram. geçirilmiş miyokard infarktüsü). 175 . gemi yapımı. Amerika’da 1. hipotansiyon. dolaşım sistemi hastalıkları (HT. kronik hastalar ve yaşlılar için. direkte çalışma. köprü.IX. oluk ve her türlü dış boya işleri yapanlara. TİT.G: 12 Eylül 1974-15004. yılda bir kez yapılmalıdır. liman.2 m kabul edilmektedir. ayrıntılı baş-vücut denge işlevinin muayenesi ile görme ve işitme muayenesi. Yüksekte yapılan işlerde çalışamayacaklar. Bel omuru) üzerindeki yüksekliklerde yapılan çalışmaların “yüksekte çalışma” kabul edilmesi gerektiğini vurgulamaktadırlar. ilaç. EKG. kuyu açma. kiremit döşeyicilerine. 2008). baca. c) Baş ve boyun travması geçirenler. akciğer grafisi (toz riski varsa) ve odyolojik muayene (gürültü riski varsa). Yüksekte çalışacak olanlara ek laboratuvar muayenesi. çelik yapı montaj. a) İlk (erken) kontrol muayenesi. fizik muayene). vinç operatörü vb. 5. b) Periyodik muayeneler. arterioskleroz. Yüksekte çalışacak olanlara AKM’si. görme bozukluğu. alkol ve uyuşturucu alışkanlığı olanlar. onarım işleri (bina dış yüzeyi). metabolizma (kan şekeri). gırgır vinçlerini çalıştıranlara ve kuyu. bedensel engelliler. yüksekte temizlik. lağım.8 m. 42 Yapı İşlerinde İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü.

bu işlere alınmamalıdır. 2) Dalgıç odalarında 24 saatte su altındaki çalışma süresi. solunum ve kemik sistemleri üzerinde gerekli incelemeler yapılmalı ve sağlık yönünden sakınca görülenler. bir günde 2 defadan fazla dalmamalıdır. 4) Periyodik olarak genel sağlık muayeneleri yapılmalıdır. Gece sayılan dönem içinde genel sebeplerle fazla çalışma yapılamaz. Ayrıca kapalı yerde kalma korkusu (klostrofobi) olanlar yer altı işlerinde çalıştırılmamalıdır. çalıştıkları işlerden ayrılmalı. bu işlere alınmamalıdır. kontrol ve tedavi altına alınmalıdır. 2) Çalışanlara. bunların periyodik genel sağlık muayeneleri yapılmalıdır. hava akımı olan ve yetersiz ışıklı işyerlerinde çalışacak olanların. 4) Bu gibi işlerde çalışacak olanlar. işe başladıkları günden itibaren 15 gün sonra adaptasyon muayenesine çağırılmalı ve işin devam süresince de. iniş. iyi işleyen kontrollü ve hassas yazıcı bir manometre ile izlenmelidir. hava akımı olan ve yetersiz ışıklı işyerlerinde yapılan çalışmalarda nemin hava akımının ve yetersiz ışığın zararlı etkilerinden korunmak için. Yeraltı Çalışanlarının Muayenesi Yeraltında. özel durumlar dışında çalışanların gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez. Ek ve tamamlayıcı muayene olarak. 3) Yeraltında. Dekompresyon zamanı. solunum ve kemik sistemi hastalığı ve rahatsızlığı görülenler. Özellikle kalp.K.00’de başlayarak en erken sabah 06. Atmosfer basıncından daha yüksek basınçlı yerlerde ve dalgıç odalarında yapılan çalışmalarda ise. eklemler ve göz üzerinde durulmalıdır. Gece Çalışması Yapacakların Sağlık Muayenesi Çalışma hayatında gece. Bu 2 dalma arasında. R. derinliği ve bu derinlikteki basınca uygun şekilde düzenlenmeli.00’ya kadar geçen ve her durumda en fazla onbir saat süren dönemdir. nemli. Gece çalıştırılan çalışanların. nemli. Romatizma ve göz hastalığı olanlar. 22 metreden fazla derinliğe. işin özelliğine göre. bu işlerden ayrılarak.G. İşveren çalışanların sağlık kontrollerinin masraflarını karşılar. 44 İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü.IX. kalkış. Özellikle romatizma ve göz hastalığı görülenler. 3) Bir dalgıç.G: 15 Nisan 2004/ 25434. kişi başına. ve solunum fonksiyon testleri ile birlikte kalp dolaşım. mümkünse gündüz postasında durumuna göre bir iş verecektir. 7. Gece çalıştırılacak işçilerden işe başlamadan önce sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğuna dair sağlık raporunun alınması gereklidir. iyice ayarlanmalı ve durum. sedimantasyon hızına bakılmalı ve klinik yöntemlerle romatizma hastalığı aranmalıdır. Bu konuda var olan mevzuata göre. 1) Yeterli suni aydınlatma sağlanmalıdır. dolaşım. Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren. KKD’ler sağlanmalıdır. en geç iki yılda bir defa işveren tarafından periyodik sağlık kontrolünden geçirilmesi gerekmektedir. kontrol ve tedavi altına alınmalıdır44. işe alınırken genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve özellikle kaslar. 6. dalma derinliklerine ve basınca göre. IX. çıkış süreleri için ilgili mevzuatta belirlenen esas ve süreler dikkate alınmalıdır43. saatte en az 40 metreküp hava sağlanmalı ve bu havadaki karbondioksit miktarı % 0. İşveren gece postalarında çalıştırılacak çalışanların listelerini ve bu işçiler için işe başlamadan önce alınan ve periyodik sağlık raporlarının bir nüshasını ilgili 43 Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedibuçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik. R. en az 5 saat geçmelidir. en geç 20. 1) Dalgıç odalarında. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılmalı ve özellikle E.G: 11 Ocak 1974/14765. işe alınırken. 176 .1’i geçmemelidir. 5) Bu gibi işlerde çalışanlar.

Kadın işçiler. işyeri ortak sağlık birimi. Kadın çalışanların. 46 Kadın İşçilerin Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik. işyeri ortak sağlık birimi. Sanayiye ait işlerde on sekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç çalışanların gece çalıştırılması yasaktır45. diyabet gibi kronik hastalığı olanların işyeri hekimince olanaklar ölçüsünde gece çalışmasının önüne geçilmesi sağlanmalıdır. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Güvenlik Kurumu. bir hafta gece çalıştırılan işçiler bir sonraki hafta gündüz postasında çalıştırılmalıdır. toplam uyku süresi sabit kalsa da tam dinlenemeden uyanma gibi sorunlar. gebe olduklarının doktor raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar. Ciltte bozulma. çökkünlük. R. Belediye sınırları dışındaki her türlü işyeri işverenleri ile belediye sınırları içinde olmakla beraber. Kahve /Sigara tüketiminde artma. gece postalarında çalıştırılabilmeleri için. gece postalarında çalıştıracakları kadın işçileri. işverence. gece çalıştırılması. Postası değiştirilecek çalışanın kesintisiz olarak en az on bir saat dinlendirilmesi gereklidir. Aşırı iş yükü nedeniyle öz bakımını ihmal etme. KAH. 177 . uykuya geç dalma. gündüz postalarına rastlayacak şekilde düzenlenir46. Gündelik düzenli işlerde (yemek vb. vardiya dönüşümlerine dikkat edilmelidir. Gece çalışacak çalışanların güvenliği sağlanmalı.G: 7 Nisan 2004/25426.G: 9 Ağustos 2004/25548. Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik. • • • • • 45 4857 Sayılı İş Kanunu RG:10 Haziran 2003/25134. R. Emziren çalışanın doğumu izleyen 6 ay boyunca gece çalıştırılması yasaktır. atlatma. ana ve çocuğun sağlığı açısından gerekli olduğunun işyeri hekimi. Gece Çalışmasının Çalışanların Sağlıkları Üzerine Fiziksel Etkileri • Uyku sorunları: Uyku uyuyamama. aksama. sağlayacakları uygun araçlarla evlerine en yakın merkezden işyerine götürüp getirmekle yükümlüdür. Hükümet veya belediye doktorlarına muayene ettirilerek. Kadın işçiler her ne şekilde olursa olsun gece postasında yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz.G: 14 Temmuz 2004/ 25522. sağlık ocağı. çalışmalarına engel bir durumun olmadığına dair sağlık raporlarının alınması şarttır. On sekiz yaşını doldurmuş kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin usul ve esasları düzenlenmiştir. Kadın işçiler. rutinlerde) bozulma. Fiziksel (bedenen) ve zihinsel yorgunluk. Emziren kadın işçilerde bu süre. R. Bu çalışanların muayeneleri her altı ayda bir tekrarlanır. Hükümet veya belediye doktoru raporuyla belgelenmesi halinde. işçi sağlığı dispanserleri. toplam uyku süresinde kısalma. emziren kadın işçiler ise doğum tarihinden başlamak üzere altı ay süre ile gece postalarında çalıştırılamazlar. Ancak gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir. işçi sağlığı dispanserleri.Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne vermekle yükümlüdür. beslenme ve uyku düzeninin önemli olduğu HT. sağlık ocağı. Aynı işyerinde çalışan karı kocanın aynı gece postasında çalışma istekleri. kısa aralarla uyanma. geçiştirme. kocasının çalıştığı gece postasına rastlamayacak şekilde düzenlenir. R. 47 Gebe ve Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik. Gece ve gündüz çalıştırılan ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik. gebe olduklarının hekim raporuyla tespitinden itibaren doğuma kadar geçen sürede gece çalışmaya zorlanamazlar47. Ayrıca. Kadın çalışanın kocası da işin postalar halinde yürütüldüğü aynı veya ayrı bir işyerinde çalışıyor ise. işe başlamadan önce işyeri hekimi. bir yıla kadar uzatılır. bunların bulunmadığı yerlerde sırasıyla en yakın Sosyal Güvenlik Kurumu. posta değişim saatlerinde alışılmış araçlarla gidip gelme zorluğu bulunan işyeri işverenleri. Bu çalışanların anılan sürelerdeki çalışmaları. olanak oranında karşılanır. kadın çalışanın isteği üzerine.G: 6 Nisan 2004/25425. İşçi bu süre kadar dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.

gelecek ile ilgili kaygı-korku).5-4 (3. kauçuk işlenmesi. İlgi kaybı (sosyal aktivitelere karşı).• • • • • • • • • Kronik hastalığı yönetememe (Tip 1 diyabet.5 hariç) kg/cm2 basınçta 6 saat. Yedi buçuk Saatten Daha Az Çalıştırılacak İşler Bir çalışanın günde yedi buçuk saatten daha az çalıştırılması gereken işlerle bunların her birinde en çok kaçar saat çalıştırılacağı aşağıda gösterilmiştir. 2) 25-30 (25 hariç) m. kaynak. Sağlık Koşulları Bakımından Günde En Çok 7. IX. 1) 20-25 (20 hariç) m. Bacak ağrısı. Anksiyete (hata yapma. madenlere su verme işleri. Aşırı suçluluk (yetersiz bakıma yönelik). derinlik veya 2-2. bakır. çinko. 4) 35-40 (40 hariç) m. çıkış. HT’nin kontrol altına alınmasında güçlük. Kişisel değerlerde farklılaşma.5 (3 hariç) kg/cm2 basınçta 5 saat. Emzirememe/ kesintiye uğrama. Gebelik komplikasyonları. su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işler. Sırt ve bel ağrıları. döküm sanayi. yeraltı işleri. Çaresizlik. unutkanlık. Dayanıklılıkta/güçte/mücadele gücünde azalma. mutsuzluk. alüminyum. havagazı ve kok fabrikalarıyla termik santrallerdeki işler. cam.5 Saat ve Daha Az Çalışması Gerekenler Bir çalışanın sağlık koşulları nedeniyle günde ancak yedi buçuk saat çalıştırılabileceği işler şunlardır: Kurşun ve arsenik işleri. dikkate alınmama. Hastalık sürecinde uzama/ iyileşmede gecikme. tarım ilaçları kullanımı. varis. a) Su altında basınçlı hava içinde çalışmayı gerektiren işler (iniş. 1 nöbette 2-3 kez hipoglisemi. çimento sanayi. Çalışma Saatlerinin Çalışanların Psikolojik Sağlıkları Üzerine Etkileri • • • • • • • • • • • • • • • Spontan dikkatin azalması. derinlik veya 3-3. civa. akümülatör sanayii işleri. gürültülü işler (85 dB ve üzeri).5 hariç) kg/cm2 basınçta 4 saat. Sosyal ayrımcılığa maruz kalma. Yalnızlık (işte. Kırılganlıkta artma /Hassasiyet /Çabuk sinirlenme. öfke (herkesin dinlenme saatinde çalışma). Gastrit / ülser. unutma.5 (2 hariç) kg/cm2 basınçta 7 saat. Duygusal dalgalanma. 3) 30-35 (30 hariç) m. Kendini güvende hissetmeme. asit. karpit. radyoaktif ve radyoiyonizan maddelerle yapılan işler. kaplamacılık işleri. demir ve çelik. rahatlayamama. epilepsi ve nistagmusta nöbetlerin ortaya çıkmasında suni ışığın rolü). pnömokonyoz yapan tozlu işler. Antidepresan / anskiyolitik kullanımı gereği. Ajitasyon. Ürtiker. derinlik veya 3. Psikolojik tükenme. iş arkadaşlarından yoksunluk-sosyal ve fiziksel yalıtılmışlık). derinlik veya 2. huzursuzluk. Vardiyada tek başınalık/desteksiz hissetme. 8. Konstipasyon / bağırsak sorunları/ hemoroid.5-3 (2. geçiş dâhil). Değersizlik. 178 .

48 Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedibuçuk Saat veyaDaha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik. d) Karbon sülfür işleri. 179 . e) Ensektisitler. Yönetmelik kapsamına giren işlerde çalıştırılan işçiler. yukarıda belirtilen günlük en çok iş sürelerinden sonra diğer herhangi bir işte çalıştırılmazlar.G: 15 Nisan 2004/ 25434. b) Civa işleri. 40 metreye kadar olan derinliklerde 1/2 saattir). Kurşun izabe fırınlarının teksif odalarında biriken kuru tozları kaldırma işleri 4 saat. Yönetmelik kapsamına giren işlerde fazla çalışma yapılamaz48. çözelti olarak hazırlanması ve uygulanması işleri 6 saat. 2) Elementer civa bulunan ocaklarda görülen işler 6 saat. R. 1) Civa izabe fırınlarında görülen işler 6 saat. paketlenmesi.(Dalgıçlar için bu süreler. Karbonatlı ve organik fosforlu ensektisitlerin yapımı. c) Kurşun işleri. 18 metreye kadar 3 saat. Karbon sülfürden etkilenme tehlikesi bulunan işler 6 saat.

180 .

Sigara içme istendik olmamakla birlikte. kasıtlı olarak istendik davranışlar oluşturma sürecidir. tedavi olanaklarından yararlanmaları ve olumlu bir çevre yaratmalarını sağlayacak davranış değişikliğini oluşturmaktır”. istendik ya da istenmedik davranışlar oluşabildiği gibi yanlış davranışlar da edinilebilir.(yıllık çalışma planında yer almalı. İşyerlerinde planlanan eğitimlerin. Uygun oturma düzeniyle. Öğrenme. Eğitim yoluyla olan değişme bireyin yeni bir davranışı kazanması biçiminde olabileceği gibi. Olanak varsa beceri uygulatmaya yönelik. Katılımcıların gerçekten ihtiyacı olan konularda. • • • • • • • • • • • • Yetişkin eğitimi ilkelerine uygun. bireyin davranışlarında kendi yaşantıları yoluyla. Olumlu eğitim atmosferi yaratarak. Eğitim yoluyla bireylerin bilgi ve becerileri. Çalışanların Sağlık ve Güvenlik Eğitimleri Çalışanların sağlık gözetiminde eğitimin yeri çok önemlidir. Yönetimin onayı ve katılımı sağlanarak. İnteraktif yöntemler kullanarak.) Duyurusu önceden yapılarak. Eğitim ise. Sağlık eğitiminin amacı. “bireyin ve toplumun gereksinimlerini karşılayacak. tutumları ve değerleri. İş kazaları ve meslek hastalıkları ile işle ilgili hastalıkların önlenmesinde ve sağlığın geliştirilmesine yönelik çabalarda “olumlu davranış değişikliğini sağlayacak” eğitim tekniklerinden yararlanılmalıdır. Yetkin eğitmen(ler)le. Planlı ve programlı öğretme etkinliklerine öğretim denilmektedir. Tozlu ortam çalışmalarında işe girişte “toz maskesi kullanma eğitimi” verilebileceği gibi. sağlıklı yaşam için kişilerin sağlıklarını korumalarını ve geliştirmelerini. Öğretme. bireyin çevresiyle etkileşimde bulunarak geçirdiği yaşantıların ürünü olan kalıcı izli davranış değişikliğidir. beklentileri. öğrenilmiş bir davranıştır. hedeflenen yönde (istendik) ve amaçlı olarak (kasıtlı) değiştirilebilir. eskiden sahip olduğu istenmeyen nitelikteki davranışlarını bırakması biçiminde de olabilir. öğrenmeyi sağlama ve rehberlik etme etkinliğidir. Planlanarak. amaçları. Öğrenme sonucu. 181 . Grubun büyüklüğüne göre uygun ortamda.X. hatalı maske kullanımının gözlendiği bir işyerinde “doğru toz maskesi kullanma eğitimi” de planlanabilir. Olabildiğince çok duyu organına hitap ederek.

Çalışanlara verilecek eğitim. Katılımcıların beklentilerini değerlendirerek yapılmasına özen gösterilmelidir. Çalışanlar sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamının tesisi için işyerinde düzenlenecek olan İSG eğitimlerine katılmak ve bu konudaki talimat ve prosedürlere uymakla yükümlüdürler. araç ve gereç sağlamak işverenin görevidir49. alt işverenle birlikte sorumludur. 182 . R. c) Kaza. alt işverene ait çalışanların eğitimlerinden. Asıl işveren-alt işveren ilişkisi kurulan işyerlerinde. İşyerindeki eğitimler bir zorunluluk ya da yasal yükümlülüğün yerine getirilmesi olarak algılanmaktadır.• • • Kayıt altına alınarak (ön-test. son-test. Gerçekte eğitime ihtiyacı olanın gönderilmez (yine aynı gerekçeler). Genelde işyerlerinde düzenlenecek eğitimlerin. asıl işveren. Raporlanarak (yıllık çalışma raporunda yer almalı). pahalı olduğu düşünülmektedir. eğitimlerin düzenlenmesini. onların karşı karşıya bulundukları mesleki riskler ve bunlarla ilgili alınması gerekli önlemler konusunda işyerlerinde İSG eğitim programlarını hazırlamak. imzalı katılımcı listesi). çalışanların bu programlara katılmasını sağlamak ve verilecek eğitim için uygun yer. b) İş kazaları ve meslek hastalıkların sebepleri ve işyerindeki riskler. yaralanma ve hastalıktan korunma prensipleri ve korunma tekniklerinin uygulanması d) İş donanımlarının güvenli kullanımı. 49 Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimlerinin Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik. a) Genel İSG kuralları. Çalışanları. yasal hak ve sorumlulukları konusunda bilgilendirmek. işyerinin faaliyet alanına göre değişiklik gösterse de. İşverenler. işyerlerinde sağlıklı ve güvenli çalışma ortamının kurulması için gerekli önlemleri almakla yükümlü kılınmıştır. zaman ve para kaybına yol açacağı.G: 07 Nisan 2004/25426. Bu nedenle eğitimlere sürekli işini kaytaranlar gönderilir (iş kaybını azaltmak için).

verilecek eğitimin çeşidine göre. çalışanların yılda en az bir kez olmak üzere konuyla ilgili yeterli ve uygun eğitimi almalarının sağlanacağı belirtilmiştir. o) Ergonomi.e) Çalışanların yasal hak ve sorumlulukları.G: 5 Ağustos 2010/27663. kuruluş ya da firmalardan. bu konudaki mevzuatta belirtilen hususları kapsayacak şekilde uygulanmasından işveren sorumludur. Ek-12 Bazı Yönetmeliklerde Belirtilen Çalışanlara Verilecek Eğitim Konuları). eğitim amaçlı merkezlerden. fiziksel ve biyolojik maddelerle ortaya çıkan riskler.03. h) KKD kullanımı. kurtarma konularını kapsamalıdır. 18. işçi veya işveren kuruluşlarınca kurulan eğitim vakıflarından. Bu maddede belirtilen eğitim ve bilgilendirme faaliyetlerinin 4857 sayılı İş Kanunu ve alt düzenlemelerinde yer alan eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri yerine geçmeyeceğinin de altı çizilmiştir50. n) Termal konfor şartları. iş güvenliği uzmanı. f) Yasal mevzuat ile ilgili bilgiler. k) Kimyasal.G: 22.2002/24762 Değ. işveren ve işçi kuruluşları veya bunlar tarafından birlikte oluşturulan ortak eğitim merkez ve birimlerinden. R. bu hizmeti veren veya vermeye yetkili kurum. Sağlık Bakanlığı’nca hazırlanan uçucu maddelerle ilgili yönetmelikte bunların üretildiği. Bu eğitimin işyeri hekimi bulunan yerlerde işyeri hekimlerince. l) Temizlik ve düzen. R. satıldığı ve kullanıldığı işyerlerinde işyeri sahip ve işletenlerince. 51 İlkyardım Yönetmeliği. 183 . uzmanlık konularına göre. İSG eğitimlerinde. iş sağlığı güvenliği kurul üyeleri ve işveren bu konu başlıklarından haberdar olmalıdır. İSG'ye ilişkin pek çok yönetmeliğimizde eğitime ilişkin konu başlıkları verilmiştir. İSG konularında İş Müfettişi olarak görev yapmış olanlardan yararlanılabilir. depolandığı. tehlikeleri. Eğitimin planını yapan işyeri hekimi. Uzman kişi veya kuruluşlardan hizmet alınması durumunda çalışanlara verilecek eğitimin. iş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik eleman ile işyeri hekiminden yararlanılacağı gibi. 50 Sağlık Bakanlığı Uçucu Maddelerin Zararlarından İnsan Sağlığının Korunması Hakkında Yönetmelik. p) Elektrik. i) Ekranlı ekipmanlarla çalışma.2004/25406.05. m) Yangın olayı ve yangından korunma. Bazı büyük kuruluşlar kendi bünyeleri içinde “ilkyardım eğitim merkezleri” açarak bu konuda hayli yol katetmişlerdir. İşyerinde çalışan sayısına göre bu hizmetin yerine getirilmesi ve 3 yılda bir ilkyardımcıların güncelleme (yenileme) eğitimlerine katılması zorunludur. riskleri ve önlemleri. Yönetmelik eklerinde eğitim konuları verilmiş. ilgili mevzuata göre ağır ve tehlikeli işler kapsamında bulunan işyerlerinde. Yıllık Çalışma Planı hazırlanırken eğitim konularının bu başlıkları da içermesine özen göstermelidir (bkz. diğer işyerlerinde ise koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında toplum sağlığı merkezlerince verileceği ifade edilmiştir. g) İşyerinde güvenli ortam ve sistemleri kurma. yetkilendirilmiş merkezden en az “Temel İlkyardım Eğitimi” sertifikası almış ilkyardımcının bulundurulması zorunludur51. Tüm kurum ve kuruluşlarda çalıştırılan her yirmi personel için bir. ancak İl Sağlık Müdürlüğü’nden yetki almış eğitim kurumlarınca verilebilen “ilkyardımcı eğitimi” de önemlidir. İşyerlerinde yine eğitim faaliyetleri içinde sayılması gereken. j) Uyarı işaretleri. r) İlkyardım. her on personel için bir olmak üzere. eğitim müfredatının ayrıca Sağlık Bakanlığınca yayımlanacağı yazılmıştır.

184 .

taşeron çalışanları. engelli çalışanlar ve eski hükümlü çalışanlardır. işporta. sosyal güvence ve sendikal örgütlenme hakkı olmaksızın çalışırlar. badana. kronik hastalığı olanlar. Yaptıkları işler genellikle tehlikeli işlerdir. yaşlı çalışanlar. çalışan nüfusun üçte birini oluşturan kadınlar. Düşük ücretle. Çalışma Yaşamında Kadınlar Dünya nüfusunun yarısından fazlasını. kadın. bir yerdir.XI. eğitimsiz … •Organize olmayan (olamayan) kişiler –Dağınık çalışanlar. dünya gelirinin onda birine. Sayıları bile net olarak bilinmemektedir. pazarcılık.  20 yaşındaki bir kadının kaldırma gücü. 185 . 2 yaşından küçük çocuğu olan kadın çalışanlar. Yaşam alanları. Bunlar daha çok çapacılık. Dinlenme araları veya tatil yoktur. çalışma yerlerinin hemen yanında işverenin belirlediği çadır. göçmen çalışanlar gibi grupların katılmasıyla daha da genişletilmektedir. XI. İSG hizmetlerinden yoksun. Ayrımcılığa maruz kalırlar. Fiziksel. kadın çalışanlar. boya. Sorunları bilinse de çok yerde dile getirilmez. hamal gibi kayıt dışı işlerde ya da kendi evinde “parça başı” çalışan kişilerdir. biyolojik ve ruhsal etkilenme düzeyleri diğer çalışanlara göre daha yüksek olduğundan özel olarak korunması gerektiği bilinmektedir. baraka vb. yoksul … •Göçmenler – “sığınmacı” *(Nazmi Bilir-İSGİP Projesi-Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar Sunumu) Çalışma yaşamında incinebilir ya da hassas gruplar olarak belirtilenler çocuk ve genç çalışanlar. Grubun başında bulunan kişinin ya da işverenin insafına kalmıştır. Günlük çalışma süresi belirsizdir. Çalışma Yaşamında Hassas Gruplar Kimler “duyarlı” grup* •Demografik nedenle “duyarlı” –Çocuk-genç / kadın / yaşlı •Sağlık-sosyal sorunları olanlar –Hasta-sakat. Bazen bu gruplar emzikli kadın işçiler. Çalışma koşullarını işveren belirler. iş güvencesi. aynı yaştaki bir erkeğin %65’idir. birden fazla iş kazası geçirenler. toplayıcılık gibi kırsal alanlardaki tarım işlerinde. yeryüzü mal varlığının ise yüzde birine sahiptirler. denetim dışı çalışırlar. sözel. 1. cinsel istismara açık çalışırlar. seyyar satıcı. Bazı kaynaklarda çalışma yaşamının risk grupları olarak adlandırılan bu kişilerin karşılaştıkları riskler nedeniyle fiziksel. eğitimsiz … •Ayrımcılık konusu –ırk-dil-din-siyasi görüş … “azınlık gruplar” •Kolay “manipule” edilenler – sömürülenler –Çocuk. İş bitene kadar çalışılabildiği kadar çalışılır. tuğla-kiremit fabrikası ya da inşaat işleri gibi geçici işlerin yapıldığı yerlerde.

gebe. Kadınların solunum kapasiteleri erkelerden % 11 daha azdır. yağda çözünen maddelere (solvent. Kadın kas kütlesi erkeğe oranla daha azdır. zihinsel ve bedensel yorgunluğu da kapsar. çalışma saatleri. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların postüral (duruş) sorunlarını ve kaza riskini azaltacak şekilde yeniden düzenlenmelidir. Kadınlar erkeklere oranla daha fazla yağ dokusu içermektedir. Çalışmanın böyle düzenlenmesinin mümkün olmadığı durumlarda dinlenme araları artırılmalı. Kadınların hemoglobin düzeyleri erkelerden % 20 daha azdır.. Yıldız.  Çalışanın uygun tıbbi ve diğer destekleri alabilmesi için gerekli düzenlemeler yapılmalı.  İş stresi ile ilgili olarak. fiziksel ve biyolojik etkenlerin ve sanayi proseslerinin işçiler üzerindeki etkileri değerlendirilerek bunlar için alınacak önlemler aşağıda belirtilmiştir. Bu önlemler. işini kaybetme korkusu gibi stres faktörlerinden koruyucu önlemler alınmalıdır. ayrıca hamileliğin gelişimine göre gerekli önlemler alınmalıdır. gebe çalışanın çalışma yerlerinin platform. karsinojen) daha fazla maruz kalmaktadır. Kadın omurgasının erkek omurgasından uzun olması. müşterilerle ve üçüncü kişilerle ilişkiler. kadınlarda disk hernisi riskini artırmaktadır. Kadınlara özgü adet kanamaları ve buna ilişkin düzensizlikler kadının dikkat. sürekli oturarak veya ayakta çalışması engellenmelidir. gebe. Kadınların vücudunda bulunan su miktarı erkeklerden daha azdır. performans ve verimliliği olumsuz etkilemektedir (Bilir. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanı iyi. kadınlar için 24. iş yükü.  Çalışma hızının. erkekler için 25. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların güvenlik ve sağlığı için tehlikeli sayılan kimyasal. merdiven gibi yüksek ve düşme tehlikesi olan yerlerde olmaması için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır. femur-tibia arasındaki açıyı küçültmekte. pestisid. HASAK) Gebe. çalışma ortamında uygun sıcaklık.  Yüksekte çalışmalarda. Erkeğe oranla daha geniş olan erkek pelvisi. çalışma koşulları. Bu nedenle kadınlar. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanların çalışma saatleri ve ara dinlenmeleri geçici olarak yeniden düzenlenmelidir.  Çalışma bölgesi ve çalışma düzeni. mümkün olan durumlarda oturması sağlanmalı. bu da kadınlarda diz dislokasyonlarını kolaylaştırmaktadır.  Gebe çalışanın. 55 yaşında bir kadında bu oran %55’e düşmektedir. saatlerinin ve işteki yoğunluğun çalışanın önerileri dikkate alınarak olabildiğince uygun hale getirilmesi için gerekli koşullar sağlanmalıdır..  Düşük veya ölü doğum yapmış veya doğumdan sonra bebeğini kaybetmiş işçiyi stresten korumak için özel itina gösterilmelidir. Bu kadınların olabildiğince oturarak çalışmaları sağlanmalıdır. acil yardım prosedürlerinde bu durum göz önüne alınmalıdır. N.  Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın yalnız çalıştırılmaması esastır.  Gebeliğin durumuna göre yorgunluğun ve diğer postüral sorunların azaltılması veya ortadan kaldırılması için dinlenme araları gereksinime göre daha sık ve uzun olarak düzenlenmelidir.  Gebe.N. Söz konusu çalışanların çalışma saatlerinin gece süresine ve gebe çalışanların çalışmalarının günün erken saatlerine rastlamaması için gereken önlemler alınarak. çalışanların yaptıkları işle bağlantılı hareketleri. fiziksel ve zihinsel yorgunluğun önüne geçilmelidir.         İtme-çekme gücü ise aynı yaştaki erkeğin % 75’idir. A. 186 . duruşları. Bu nedenle sıcağa dayanma gücü erkeklerden daha azdır (1985 NIOSH kriterlerine göre.5. Ancak zorunluluk halinde gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın yalnız çalıştırılması gerektiğinde işyerinde bulunan diğer çalışanlarla kolayca iletişim sağlayabilmeleri için gerekli önlemler alınmalıdır. ayakta çalışması gereken işlerde. özellikle gebelikte vücut ağırlık dağılımının değişmesi nedeniyle.4 olarak belirtilmiştir).

Ancak çalışanın bağışıklığı varsa durum değerlendirilmesi yapılarak çalışmasına izin verilebilir. 3)İyonize radyasyon ile ilgili olarak. Ancak. emziren ve yeni doğum yapmış işçi. Bu tür işlerde RD gözden geçirilmeli. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın. KKD’lerle de olsa limitleri aşan gürültülü ortamda gebe çalışanların çalıştırılmaları yasaklanmıştır. ancak her türlü önlem alınarak ve sağlık durumları ile maruziyet düzeyleri sürekli kontrol altında tutularak çalıştırılabilir. temiz içme suyu sağlanmasının ve diğer tüm ihtiyaçlarının kendileriyle de görüşülerek karşılanması sağlanmalıdır. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın sık tuvalete gitme gereksinimi göz önüne alınarak uzun süreli çalışmalar ve ekip çalışmaları bu gereksinime uygun olarak düzenlenmeli. ani darbelere. 2) Gürültü ile ilgili olarak. fiziksel ve biyolojik etkenlerin ve sanayi proseslerinin çalışanın üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi sonucu. kişisel gereksinimleri göz önüne alınarak. Vücudun alt kısmını. alerjik. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın iyonize olmayan radyasyon kaynaklarından etkilenmesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır. kullanıldığı işlerde gebe. uzun süreli titreşime maruz kalacağı işlerde ve iş makinelerinde. ayrıca enfeksiyon ve diğer hastalıklara karşı gerekli hijyen koşulları sağlanmalıdır. bu gibi yerlere girmemeleri için sağlık ve güvenlik işaretleri yönetmeliğine uygun uyarı levhaları konulmalıdır. delicilerde çalıştırılmaları yasaklanmıştır. grup 3 ve grup 4 biyolojik etkenlerin risk oluşturduğu yerlerde ve işlerde çalıştırılmaları yasaklanmıştır. d) Çalışma koşulları ile ilgili olarak. çalışanın çalıştırılmasında zorunluluk varsa ve teknik olarak bu maddeler daha az zararlı olanlarla değiştirilemiyorsa.6. toksik. 10. Gebe. özellikle karın bölgesini etkileyen düşük frekanslı uzun süreli titreşim ve sürekli sarsıntıdan etkilenmesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır. gebe çalışanın. Dinlenme ve diğer iyileştirici olanakların sağlanması ile ilgili olarak. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın çalıştırılması esas olarak yasaktır. Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın. en düşük maruziyet etkin değeri olan 80 dB(A) yı geçmemesi sağlanmalıdır. mutajen. sarsıntıya. kanserojen. b) Biyolojik etkenler ile ilgili olarak. Gebe. Eğer gürültü düzeyi düşürülemiyorsa çalışanın yeri değiştirilmelidir.2004 tarihli ve 25488 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelikte tanımlanan grup 2. 187 . gebe. 4)Gebe. 1)Şok ve titreşim ile ilgili olarak. üreme için toksik ve emzirilen çocuğa zararlı olabilen kimyasalların üretildiği. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın yaptığı işin niteliği göz önünde bulundurularak çalıştığı yerlerin sıcaklığının ve basıncının sağlık riski yaratmayacak düzeyde olması sağlanmalıdır. gebe işçi. gebe işçi iyonize radyasyon kaynaklarının bulunduğu yerlerde çalıştırılmaz. yeni doğum yapmış ve emziren çalışanın güvenlik ve sağlığı için tehlikeli sayılan kimyasal. 1) Gebe ve yeni doğum yapmış çalışanın kendilerinin ve bebeklerinin sağlığını olumsuz etkileyecek şekilde elle yükleme ve araçsız taşıma işlerinde çalıştırılmaları yasaktır. gebe çalışanın çalıştığı yerdeki gürültü düzeyinin. emzirilen çocuğa zararlı olabilen kimyasalların dışındaki maddelerle. mutajen ve üreme için toksik maddelerle. Emziren işçi de radyasyonla kirlenmiş olan yerlerde ve işlerde çalıştırılmamalıdır. zararlı. gerektiğinde iş değişikliği sağlanmalıdır. bunlar için alınacak genel önlemlerle birlikte aşağıda belirtilen durumlarla ilgili riskler ve alınacak özel önlemler belirtilmiştir. beslenme molasının. işlendiği. a) Fiziksel etkenlerden. çok toksik. 5) Gebe. c) Kimyasal etkenler ile ilgili olarak. gebe çalışanın sigarasız ve dumansız bir ortamda gerekli aralıklarla oturarak veya rahatça uzanacak şekilde fiziksel ve zihinsel olarak dinlenmesini sağlayacak koşullar sağlanmalıdır.

Ali Naci Yıldız ‐2004) “Çalışan çocuk”. Türkiye’nin de imzaladığı Birleşmiş Milletler’ in Çocuk Haklarına Dair Sözleşmesi’nin1. Çocuklar oyun oynama isteğindedir. 15-24 yaş grubundaki kimseleri genç çalışan kabul etmekte. Uygun koruyucu sağlanamadığı durumlarda işçi bu işlerde çalıştırılamaz. ILO’nun çocuk çalışan tanımında benimsediği yaş sınırı ise 15’tir. Risk kavramı ve risk bilinci tam olarak gelişmemiştir.Çalışma Yaşamında Çocuk ve Genç Çalışanlar (Çırak ve Kalfalar) Çocukların fiziksel gelişmeleri tamamlanmamıştır. ILO’nun 87. hayatını kazanmak. Ayrıca. bedensel. Türkiye’nin de onayladığı 138 sayılı İstihdama Kabulde Asgari Yaş Sözleşmesi ile çalışma yaş sınırını 15 olarak kabul etmiştir. Buna göre. Genel Konferansında kabul edilen 182 sayılı En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliğinin Yasaklanması ve Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Acil Eylem Sözleşmesi’nde “çocuk” terimi ile 18 yaşın altındaki herkes ifade edilmektedir. yeni doğum yapmış ve emziren işçi günde yedi buçuk saatten fazla çalıştırılamaz48. 146 sayılı tavsiye kararıyla da taban yaşının yukarıya çekilmesini benimsemektedir. İşyerindeki düzenekler ve düzenlemeler çocuklara göre değildir. Medeni hukuktaki rüşt yaşı dikkate alındığında. “genç çalışan” kavramları farklı sosyal yapılara sahip toplumlarda farklı anlamlar taşımaktadır. 18 yaşına kadar her insan çocuktur. İş Kanunu çalışma yaşını 15 olarak belirlemiştir. Çocuklar deneyimsizdir. gebe. Toplam maruziyet süreleri küçük yaşta çalışmaya başladıklarından. Mental gelişmeleri tamamlanmamıştır. gelişmiş bir ülkeden gelişmekte olan bir ülkeye. Çocuklar meraklıdır. zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler. ILO. Öte yandan. özellikle kronik etkisi olan ortam faktörleri bakımından çocuk işçileri daha riskli hale getirmektedir. ondört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar. bu kişilerin hareketlerine engel olmamalı ve vücut ölçüleri değiştikçe yenileri sağlanmalıdır. 15 yaşın altında. 188 . Onbeş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Ancak. 2) Kişisel koruyucular gebe. ülke içinde kırsal alandan kentsel alana farklılıklar göstermektedir. Bazı çevre faktörleri çocukları daha fazla etkiler. (İş Sağlığı ve Güvenliği‐Nazmi Bilir. İşyeri hekimi çalışanın yaşına uygun işte çalışmasını sağlamalıdır. yeni doğum yapmış ve emziren işçiyi tam koruyacak şekilde vücuduna uygun olmalı. Çocuğun emeği ucuzdur.2. XI. Bu kavram ve tanımlar bir ülkeden diğerine. aile bütçesine katkıda bulunmak amacıyla çalışma hayatına atılan çocuklara “çalışan çocuk” ya da “çocuk işçi” denilmektedir. ILO. maddesine göre. 18 yaşını doldurmamış olan herkes “küçük” olarak adlandırılmaktadır.Gebelik süresi boyunca hiçbir surette elle taşıma işi yaptırılmaz. Çocukların eğitim gereksinmesi vardır.

bakım. İş bulamayan. şekil bozukluğu. hareket kısıtlılığı. İşitme cihazı kullananlar da bu gruba girmektedir. yokluk. Depresyon şizofreni gibi hastalıklar bu gruba girmektedir. İşitme Özürlü: Tek veya iki kulağında tam veya kısmi işitme kaybı olan kişidir. ayak. ülkelere göre değişse de dikkati çekecek kadar yüksektir. felçliler.Çalışma Yaşamında Engelliler (Sakat İşçiler) Engellilik (hatalı bir söylemle özürlü olma). kanserler. Süreğen (Kronik) Hastalık: Kişinin çalışma kapasitesi ve fonksiyonlarının engellenmesine neden olan. akıcılığında. Kol. eksiklik ve fonksiyon kaybı olan kişidir. günümüzde bu anlayışın aksine özürlülerin bağımsız yaşamaları ve topluma katılımları ve toplumla bütünleşmeleri amaçlanmaktadır. Özürlülere sağlanan hak ve hizmetlerden yararlanabilmek için özürlülük durumunun ve özür oranının belirtildiği sağlık kurulu raporu alınması gerekmektedir.3. kas güçsüzlüğü. afazi. sindirim sistemi hastalıkları. bir taraftan çalışma dünyasından uzak tutulurlarken. Görme Özürlü: Tek veya iki gözünde tam veya kısmi görme kaybı veya bozukluğu olan kişidir. ifadesinde bozukluk olan ve ses bozukluğu olan kişidir. idrar yolları ve üreme yolları hastalıkları. spastikler ve spina bifida olanlar bu gruba girmektedir. kişiler arası ilişkilerini devam ettirmede güçlük yaşayan kişidir. kalp-damar hastalıkları.71’dir. doğuştan veya sonradan herhangi bir nedenle bedensel. korunma. zihinsel. en az iki ortamda (ev. Zekâ geriliği olanlar (mental retardasyon). endokrin ve metabolik hastalıkları. gece körlüğü (tavuk karası) olanlar da bu gruba girmektedir. ayrımcılığı azaltmak amacıyla pek çok yasa çıkarılmasına rağmen özürlülerin istihdamlarıyla ilgili önemli değişmeler olmamıştır. sürekli bakım ve tedavi gerektiren hastalıklardır (kan hastalıkları. aşırı hareketlilik. sinir sistemi hastalıkları. Dil ve Konuşma Özürlü: Herhangi bir nedenle konuşamayan veya konuşmanın hızında. parmak ve omurgalarında kısalık. çalıştıkları halde ücret ödenmeyen özürlü oranı. İşittiği halde konuşamayanlar. dil-dudak-damak-çene yapısında bozukluk olanlar bu gruba girmektedir. HIV). renk körlüğü. duygusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesi nedeniyle toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri olan. Zihinsel Özürlü: Çeşitli derecelerde zihinsel yetersizliği olan kişidir. Ruhsal ve Duygusal Hastalığı Olan: Duygu. Özürlülerin toplumla bütünleşmelerini arttırmak. düşünce ve davranışlardaki normalden farklı örüntüler nedeni ile günlük yaşam aktivitelerine tamamlamada. gırtlağı alınanlar.XI. bacak. Özürlü erkekler %32. Görme kaybı ile birlikte göz protezi kullananlar. rehabilitasyon. pek çok ülkede işyerlerinin belirli oranda özürlü çalıştırmalarıyla ilgili yasal zorunluluklar getirilmiştir (Barnes & Mercer. özürlü kadınlarda bu oran çok daha düşüktür 189 . kemik hastalığı olanlar. fazlalık. hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileriyle görülen bozukluktur. eksiklik. Fenilketonüri (zekâ geriliğine yol açmışsa) bu gruba girer.22 oranında iş gücüne katılırlarken. Down Sendromu. danışmanlık ve destek hizmetlerine ihtiyaç duyan kişidir. cilt ve deri hastalıkları. ruhsal. Ayrıca Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu da bu grupta ele alınmaktadır: Çocukta 7 yaşından önce başlayan. İkinci dünya savaşından sonra milyonlarca özürlü iş hayatında kendilerine yer bulmakta zorlanınca. konuşmak için alet kullananlar. Ortopedik Özürlü: Kas ve iskelet sisteminde yetersizlik.29'u özürlüdür. kekemeler. serebral palsi. 2002 Türkiye Özürlüler Araştırması'na göre nüfusumuzun %12. Türkiye Özürlüler Araştırmasına göre(2002) Türkiye’de özürlülerin iş gücüne katılım oranı %21. okul) 6 ay süreyle yaşına ve gelişim seviyesine uygun olmayan dikkat eksikliği. solunum sistemi hastalıkları. Özürlüler. 2008).

Kemikleri ve kas gücünü korumak için haftanın 4-5 günü 20 dakika ile 1 saat arasında egzersizler yapılmalıdır. eklemlerde kireçlenmeler başlar. promosyon verme aşamasında ya da iş değiştirme sırasında olabilmektedir. Bir işte çalışma özürlüye hem maddi kaynaklar sağlaması hem de onların toplumla bütünleşmeleri açısından önemlidir.71). 4. Düşük işe yerleştirme oranları. 1999) iş yerlerinde ayrımcılığın nerede. yüzme. ne zaman ve nasıl olduğunu saptamak zordur. kalp hastalıkları. Ayrıca. E vitamini C vitamini ile 190 . özürlülerin toplumda karşılaştıkları en önemli ayrımcılıklardan biridir. stres veya bazı kronik hastalıklar da olabilir. özürlülere beklenenden daha düşük ücret önerilmektedir. Yaşlanmayla birlikte diyete devam edilmelidir. hareketli yaşam ve stresle baş edebilme yeteneğinin çok büyük bir önemi vardır. engelli olmayanlardan daha düşük ücret aldıklarını. XI. Bunların arasında E vitamini çok önemlidir. Alzheimer. diyabet gibi hastalıklar sık görülür. Yürüme. 2004). Bu oran erkeklerde ve kadınlarda sırasıyla %67. daha az istihdam edildiklerini. Kadın özürlüler ise iki kat daha fazla ayrımcılığa uğramaktadırlar. Ancak çalışma yaşamında yaşlı çalışan denildiğinde 50 yaş. tat duyusunun bozulması. özellikle hanımlar için merdiven inip çıkma. Bu yapısal çöküşle birlikte yenilenme işlemi de yavaşlar ve durur. çabuk yorulma. Bir azınlık olarak görülen özürlülere (Hahn. eğitim. hatta son dönemlerde çıkan yayınlarda 45 yaş ve üzerindeki çalışanlar anlaşılmaktadır. özürlü kadınların işsizlik oranlarının yüksek olduğunu. İş gücüne dâhil olmayan özürlülerin oranı %78. Sevilen kişilerin kaybı da insomniye (uykusuzluk) ve gündüz aşırı uyku haline yol açmaktadır. Ayrımcılık. Bu dönemde bedensel fonksiyonlar da yaşlanmayla birlikte yavaşlamaktadır. Depresyon bu yaş gurubunda sıktır. Bu oranlar özürlülerin çok büyük ölçüde üretim dışı bırakıldıklarının ve başkalarına bağımlı yaşamaya mahkûm edildiklerinin bir göstergesidir. ilerideki ücretlerin de düşük olmasına yol açmaktadır. depresyon uyku yapısını bozmaktadır. Hem kadın oldukları için hem de özürlü oldukları için insanların önyargıları daha fazladır. Özürlüler arasında işsizlik oranının yüksek olması yoksulluğu da arttırmaktadır. kalp-damar hastalıkları olan bireylerde çok erken yaşlarda korunma önlemleri alınmalı ve buna tüm yaşam boyunca uyulmalıdır.29’dur (Türkiye Özürlüler Araştırması. Bu nedenle kaslar zayıflar. Hücre sayıları azaldığı gibi hücre fonksiyonları ve içerikleri de değişir. Antioksidan maddeler serbest radikallerin zararlı etkilerini önler. felçler. Yaşlı erişkinlerdeki uyku bozuklukları da yaygındır. ısı değişimlerine duyarlılık gibi belirtiler ortaya çıkar. kadınların aktif olarak iş aramalarına rağmen istihdam sorunu yaşadıklarını göstermektedir. Bunun nedenleri kafeini fazla almak veya gece geç saatte egzersiz yapmak olabildiği gibi hastanede yatmak.78ve %93. Ailede tansiyon yüksekliği. eklem bozuklukları. özürlülerde iş için aranan önemli bir özelliğin olmamasından mı (örn. maaş artışlarında. Çalışma Yaşamında Yaşlılar (Yaşlı Çalışanlar) İnsan hayatının 65 yaştan sonraki dönemi yaşlılık dönemi olarak adlandırılır. Gözlerde uyum yeteneğinin azalması ile yakını görememe.2002). Yaşlılığı geciktirmede dengeli beslenme. Pek çok çalışma kadınların iş yerlerinde daha çok ayrımcılığa maruz kaldıklarını. şeker hastalığı. belirli bir beceri) yoksa ayrımcılıktan mı kaynaklandığını belirlemek zordur. artroz gibi yaşlılıkta sık görülen rahatsızlıkların altında bu serbest radikallerin aşırı oluşması yatmaktadır. kalp damar hastalıkları. ip atlamayı da içine alan bir egzersiz programı rahatlıkla uygulanılabilir. Yaşlanmada serbest radikallerin de rolü vardır. Düşük ücret verilmesinin. yüksek tansiyon.(%6. daha doyurucu işlere daha az geçiş yaptıklarını. işveren önyargılı olmasa bile iş yerinde ayrımcılık olabilmektedir (O’Hara. Düşük ücret. Yine bu kronik hastalıklar nedeniyle kullanılan ilaçlar da uykuyu bozabilmektedir. Ayrıca.. Artan serbest radikaller hücre zarı ve hücre içinde ciddi bozukluklara yol açar. Yaşlılıkta dolaşım bozukluğu. ilk işe alma aşamasında.29’dur. vücut direncinin azalması.

. faaliyetler kaybolmuş ve toplumda bilinmeyen.birlikte alınmalıdır. kronik karaciğer hastalığı. Çalışma Yaşamında Kronik Hastalığı Olanlar HT. . HT. Çalışma hayatında ise yaşlılık – 45 – 50 yaş olarak kabul edilmektedir.deneyimli (olumlu) --. hareketsiz yaşam var olan hastalığın prognozunu olumsuz etkilemektedir. Diyabet.. obezite.) sigara. . Yaşlılık ve Hastalıklar Yaşlılıkta ortaya çıkan bedeni değişiklikler kişinin faal hayatında kısıtlamalar yapar. performans kayıplarının ve bedensel yakınmaların yoğun olarak hissedildiği bu dönemler (kadınlarda menopoz. “Yaşlı” --. Sigarasız işyeri çalışmalarında. Yaşlılıkta dejeneratif hastalıklar (kalp-damar. Bu vitamin ve mineralleri içeren gıdaların düzenli alınması yarar sağlayacaktır. birkaç yıl farklılık olmakla birlikte hem kadın hem erkek için ‘yaş dönümü’ ne rastlar. Kronik hastalığı olanların İGM’sinde sağlık durumlarına uygun bir işe yerleştirilmesi ve bunun sürdürülmesi önemlidir.. yılların kişiye kazandırdığı bilgi ve tecrübelerin yanısıra bugünün yaşamını destekleyici geleneklerin de çocuklara ve torunlara aktarılması. beslenmeyle ilgili eğitim ve diğer etkinliklerde kronik hastalığı olanların da yer alması sağlanmalıdır. – Patolojik durumlar • Kronik-dejeneratif hastalıklar.. KAH. tanınmayan kişi haline doğru gidiş başlamıştır. • • • Demografik yaşlılık – 65 yaş ve üzeridir (emeklilik). hareket. erkeklerde andropoz çağı olarak adlandırılır) emeklilik psikolojisiyle birleştiğinde en hafif haliyle depresyona neden olabilir. kronik hastalığı olanlar da diğer hassas gruplar gibi çalışma yaşamında özel olarak gözetilmesi gereken gruplardandır. diyabet vb. işyeri fizik egzersizlerinde. İşyeri hekimliği eğitimlerinden birinde. şeker gibi öldürmeyen ama tıbbın iyileştiremediği ve ancak belirtilerini hafifletebildiği) ortaya çıkar. Bu da yaşlıyı oldukça etkiler. Özellikle işyerinde sağlığı geliştirme ile ilgili yapılacak çalışmalara kronik hastalığı olan çalışanların katılmasına özen gösterilmelidir. Yaşlılıkta sorunlar: – Fizyolojik değişiklikler • Görme. Çinko ve selenyum da antioksidan olarak çok önemlidir. Yaşlı bir birey olarak. işitme. Kanser vb. Pek çok kronik hastalıkta (HT. hastalıkları ile ilgili özel eğitimler planlanmalıdır. Yapacakları işin varolan kronik hastalıklarını azdırabileceği göz önüne alınmalıdır. 191 . Aday oldukları işin sağlıklarını olumsuz etkileme olasılığı dışında başka bir ayrımcılığa göz yumulmamalıdır. 5. Kronik hastalığı olanların sağlık durumları daha sık kontrol edilmeli. Cinsiyete ilişkin bir takım hormonal değişimlerin. mental fonksiyonlarda azalma. kronik akciğer hastalığı. onların yaşamını zenginleştirecek. KOAH. kronik böbrek yetmezliği. deneyimli bir işyeri hekiminin görev yaptığı büyük bir fabrika ziyaretinde diyabetlilere “diyabetik ayak” konusunda verilen eğitim işyeri hekimi adaylarına örnek olmuştur.. • • XI.“aşırı güven” (yüksek kaza riski) Emeklilik dönemi. Kalp hastalıkları. Bunlar sosyal şartlardaki hızlı değişikliklere ayak uyduramadığından toplum içindeki yerleri sarsıntıya uğrar. romatizma. KAH. yaşlı kişinin de aktif ve bir anlamda üretken bir yaşam sürdürmesini sağlayacaktır. Çünkü senelerdir süregelen yetenekler silinmiş.

Yukarıda sıralanan etkenler dikkate alındığında göçmen çalışanların. özellikle tekstil. Coğrafi konumu nedeni ile önemli ölçüde yasadışı göçe maruz kalan Türkiye’de (International Organization for Migration. Göçer ve Göçmen İşçiler Göçer işçi denildiğinde para kazanmak ve bir iş yapmak için yaşadığı yerden ayrılarak. yerli işçilerle karşılaştırıldıklarında fazla çalışma. Ülkemize gelen yabancıların aldığı çalışma izin sayısı. ağır yükleri kaldırmakta veya taşımakta. ABD’de yapılan bir araştırmaya göre Meksikalı göçmen çalışanların ölüm oranının aynı işi yapsalar dahi yerli işçilere göre daha fazla olduğu. atipik istihdam biçimlerinin ortaya çıkması. göç edilen ülkeye özgü olan ancak göçmen çalışanların bağışıklığı olmadığı hastalıklar ve yeni bir ortama alışma sürecine özgü fiziksel ve psikolojik koşullardan kaynaklanan hastalıklar ve rahatsızlıklardır (ILO. Bunlar kendi ülkelerinde maruz kaldıkları (örneğin parazit hastalığı vb. çalışma koşulları içinde en olumsuz alanı. Yapılan araştırmada ayrıca göçmen çalışanların. günümüzde göç alan bir ülke konumuna gelmiştir (Pehlivanoğlu. 192 . hafta tatillerinde çalışma ve vardiyalı çalışma ile daha fazla muhatap olduklarını da ifade etmişlerdir. Ayrıca göçmen çalışanların. Şöyle ki. İSG' nin oluşturduğunu belirtmişlerdir. Nitekim göçmen işçiler çoğunlukla işyerinden kaynaklanan stresin yoğun olduğu ve mavi yakalı olarak adlandırılan işlerde (blue collor jobs) çalışmaktadırlar. İş ilişkilerinin değişmesi. Dahası yapılan araştırmalarda göçmen işçilerde iş kazası oranının Alman işçilere göre 2/3 oranında daha yüksek olduğu belirlenmiştir (Health&Safety Executive. Ayrıca yerli işçilere göre çalışma koşulları ağır olan göçmen işçiler. 2009). 1999:197). hatta bazı eyaletlerde bu oranını dört katına kadar çıktığı belirlenmiştir (HSE. 2009). meslektaşları veya müşterileri tarafından uygulanan cinsel tacize ve fiziksel şiddete uğradığı tespit edilmiştir (Ambrosini ve Barone. Dolayısıyla kaçak göç olgusu kayıt dışı ekonomiden beslenmektedir. Çalıştıkları işlerin kendi vasıflarının altında kaldığını. Göçmen işçi ülke sınırlarının dışında bir başka ülkeye göçen çalışanları tanımlamak için kullanılmaktadır. Geçici. Çalışma Yaşamında Gezici. Örneğin Almanya’da göçmen işçiler önemli ölçüde yüksek sağlık riskleri içeren işlerde çalıştırılmaktadır. Bu işçiler. tehlikeli (Dangerous) ve nitelik gerektirmeyen (Demeaning) işler olarak adlandırılmaktadır. pis (Dirty). söz konusu işler. Bundan başka göçmen işçiler. ayrıca bazı özel sağlık risklerine de maruz kalabilmektedir. Nitekim göçmen çalışanların genellikle ‘3-D’ olarak kısaltılan ve yerli işgücünün yerine getirmekten kaçındığı işlerde çalıştığı ifade edilmektedir.) sağlık sorunları. soğuğa. çalışma ortamında yüksek derecede baskıya maruz kaldıklarını ve yapılan işin monoton bir yapıya sahip olduğunu bildirmişlerdir (European Agency For Safety and Health At Work. 2007). çok küçük bir oranı oluşturmaktadır. göçmen çalışanların İSG’ni etkilemektedir (Health&Safety Executive. klasik iş stresinden daha çok etkilendikleri tespit edilmiştir. gıda. İki büyük ekonomik krize rağmen Türk ekonomisindeki yüksek büyüme oranı ve Türkiye’nin coğrafi konumu. 2006). 6. 2008). Dışişleri Bakanlığı’nın verilerine göre 1995-2007 yıllarında yakalanan yasadışı göçmen sayısı 700. 2006). Göçmen çalışanların maruz kaldığı sağlık riskleri de üç grupta toplanmaktadır. eşit işlem borcuna aykırı uygulamalar. akşam ve gece çalışmaları. neme ve kire diğer işçilere göre daha fazla maruz kalmaktadırlar. 2006). Bu sebeplerdir ki göçmen işçiler. İSG alanında çeşitli sorunlarla karşı karşıya oldukları görülmektedir. Hollanda’da yapılan bir araştırma sonucunda göçmen çalışanların radyoaktif ya da diğer tehlikeli maddelere maruz kaldıkları. sıcağa. inşaat. eğlence ve yasadışı olmakla birlikte fuhuş sektöründe çalışan kaçak göçmen sayısının giderek artmasına yol açmıştır. 2009). çoğunlukla işverenleri. işin yapıldığı yerde geçici olarak gelerek hayatını kazanmaya çalışan ifade edilmektedir. ülkemizde bulunan toplam kaçak göçmen işçi sayısıyla karşılaştırıldığında. Sonuç olarak Türkiye.XI. aşırı sıcaklık ve gürültü altında gerekli izolasyon yapılmadan çalıştıkları görülmüştür.000’i geçmiştir (Türkiye’nin Yasadışı Göçle Mücadelesi. çalışma saatlerinin uzunluğu ve çalışma yaşamı temposundan kaynaklanan stres.

alt işverenin çalışanlarını karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan.Ülke sınırları içinde de özellikle fındık. Taşeron sistemine. düşük ücret. Göçerlerin sorunları da göçmen çalışanların sorunlarına çok benzemektedir. İSG hizmetlerinden ve iş yeri eğitimlerinden yararlandırılmayıp iş kazaları ve meslek hastalıklarına neden olunmaktadır. XI. Neredeyse tüm iş kollarına yayılmış olan kuralsız taşeronlaşma sona erdirilmeli. iş tanımı açıklığını kaybetmektedir. İşverenin verdiği her işi yapmakta. 193 . uzun süre çalışma. Taşeron çalışanları. işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği çalışanlarını sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Sigortasız çalıştırılarak çalışanın sağlık hakkı alınmaktadır. dil. Alt İşveren İşçileri (Taşeron çalışanları) Bir işverenden. 52 4857 Sayılı İş Kanunu. amacına uygun şekilde sadece uzmanlık gerektiren devam arz etmeyen kısa süreli ve kısıtlı sayıdaki iş kolunda.                Bir yıldan uzun olmayan sözleşmeler ile her an işten çıkarılma korkusu taşımaktadır. istismar gibi sorunlar bu çalışanların ek sorunlarıdır. toplu sözleşme ve grev hakkı verilmemektedir. iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur52. tehlikeli ve kirli işlerde çalıştırılma. İlk kez 1936 tarihli 3008 sayılı İş Kanunu ile hukukumuza girmiştir. Sözleşmedeki yıllık maaştan yol parası çıkarılarak maaşlar düşürülmektedir. pamuk vb. tarım işlerinde göçer işçiler çalışmaktadır. 7. Asgari ücretin üzerinde maaş alan sınırlı sayıda çalışanın da sigorta primleri asgari ücret üzerinden yatırılmakta ve SGK zarara uğratılmaktadır. İSG hakları verilerek devam edilmesi gerekmektedir. İş tanımı açık olmaması nedeniyle sendikal örgütlenme. Maaşlar ödenmesi gereken sürede ödenmemektedir.G: 10 Haziran 2003/ 25134. Tüm bu etmenler taşeron işçide ve çalışanın sosyal ortamında psikososyal sorunlara neden olmaktadır. R. Her yıl yenilenen sözleşme ile girdi çıktı yapılarak kıdem tazminatı ve izin/rapor hakları verilmemektedir. Bu ilişkide asıl işveren. Aynı iş yerinde kadrolu işçi-taşeron işçi ayrımı meydana getirilerek işyerindeki iş barışı bozulmaktadır. Maaşlar düşürülmekle kalmayıp döner sermaye ve bankaların verdiği promosyonlar gibi ek ücretler verilmemektedir. sigortasız çalıştırılma. Varolan tüm çalışanların sorunlarına ek olarak. iş güvencesinin olmaması. barınma. Sendikal örgütlenme.

194 .

Bu amaçlar işçiler ve işveren tarafından benimsenmiş olmalı.. “yıllara yaşam katın” (add life to years) sloganı ile son 25 yıldır WHO sağlığın geliştirilmesine yönelik konuları gündeme getirmiştir. Çalışmalarla ilgili düzenli kayıt tutulmalı. 1990’ lı yılların sonunda hastalıksız olarak uzun yıllar yaşam ve yaşam kalitesinin artırılması hedeflenmiş .6’sı. Sigarayı bir kez deneyen 4 kişinin 3 tanesi sigara bağımlısı haline gelmektedir. Katılımcıların istek ve gereksinimleri öğrenilmeli. 1. Sağlığı geliştirme. sigara içmeyenlerdeki harcamalardan % 10-18 daha fazla olduğu. sırada yer almaktadır. XII.4) sigara kullanmaktadır. İşyerinde sağlığı geliştirme Programı:           Programın amacı net olarak belirlenmiş olmalı. 195 . Herkes sigarayı bırakmalıdır ama çalışanlar özellikle bırakmalıdır. Programa işverenin katılımı sağlanmalı. genelde ise 18 yaş üstü her 3 kişiden biri (% 33. sigara kullanan kişi sayısı bakımından dünyada 7. Programın sürdürülmesi için uygun yer ve zaman ayarlanmış olmalı. Sağlık. düzenli olarak egzersiz yapanların sağlık harcamalarından % 14. Normal vücut ağırlığının %30 üzerinde olan kişiler için yapılan sağlık harcamalarının da normal ağırlıkta olanlardan % 11 daha fazla olduğu saptanmıştır (Bilir. ABD’ de yapılan bir çalışmada. 2004). kadınların % 16. Programa katılanlardan geri bildirim alınmalı. “bedensel. Sigarasız İşyerleri Türkiye. Egzersiz yapmayanlar için yapılan sağlık harcamalarının. Kişisel bilgilerin gizliliği sağlanmalı.N. Sadece bu rakamlar bile sigaradan uzak durulması için yeterlidir. Programın sonuçları değerlendirilmeli ve katılımcılara bilgi verilmelidir. İşyerinde Sağlığı Geliştirme Çalışmaları Son 50-60 yıl içinde ortalama insan ömrü 20 yıl kadar uzamıştır.6’sı. A. Sigaranın ülkemiz insanlarına getirdiği mali yük yılda yaklaşık 25 milyar TL’dir.. ruhsal ve sosyal yönden tam iyilik hali” olarak tanımlanmaktayken. WHO “yaşama yıllar katın” (add years to life) sloganıyla insan ömrünü uzatmaya yönelik çabaları desteklemiştir. “insanların kendi sağlıklarını belirleyen faktörleri kontrol etmeleri ve bu yolla kendi sağlıklarını geliştirmeleri” ni ifade etmektedir. Sigara içenler için yapılan sağlık harcamalarının. Programın finansı sağlanmış olmalı. Yıldız. N.XII. Türkiye’ de erkeklerin % 50.

Çalışanlar arasında sigara içmekte olan 330 kişinin 150 kadarı bu çalışmalar sonucunda sigarayı bırakmayı başarmışlardır. Örneğin Ankara’da 600 dolayında erkek çalışanın olduğu bir işyerinde sigara konusunda yapılan eğitim çalışmasında çok başarılı sonuç elde edilmiştir. eğlence ve benzeri amaçlı özel hukuk kişilerine ait olan ve birden çok kişinin girebileceği (ikamete mahsus konutlar hariç) binaların kapalı alanlarında. ç) Okul öncesi eğitim kurumlarının. F. akciğer hastalığı tıkanıklığı obstrüktif İşyerleri organize topluluklar olduğu için. sağlık eğitimi çalışmaları bakımından çok uygun ortamlardır. İşveren ile birlikte yapılacak uygun programlarla çalışanlara çeşitli konularda eğitim verilebilir.. kaya kesiciler. denizyolu ve havayolu toplu taşıma araçlarında. b) Koridorları dâhil olmak üzere her türlü eğitim. Hem ülkemizde hem de diğer ülkelerde bu tür eğitim çalışmalarının çok iyi örnekleri bilinmektedir. N. obstrüktif akciğer hastalığı Obstrüktif akciğer hastalığı Akut havayolu (Bisinozis) Kronik bronşit Akciğer kanseri Kronik bronşit. spor. ALANGE medical book. demiryolu. ticaret.Meslek ile Sigara İçiminin Hastalığın Ortaya Çıkışındaki Etkileşimi53 Meslek Etkilenim Hastalık Sigara-Meslek Etkileşimi (Hastalığın Oluşumunda Tek Tek Etkilerinin Birlikte Durumu) Çarpımı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Toplamı Toplamı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Toplamı Muhtemelen çarpımı Toplamı Toplamı ya da çarpımı Toplamı Asbest işçileri Alüminyum döküm işçileri Çimento işçileri Klor üretimi Kömür madencileri Bakır izabe işçileri Tahıl işçileri-çiftçilerdeğirmenciler Taş ocağı. dökümhane işçileri Tekstil işçileri Uranyum madencileri Kaynakçı Asbest Polinükleer hidrokarbonlar Çimento tozu Klor Kömür Tozu Sülfür dioksit Arsenik Tahıl tozu Silika tozu Pamuk. N. c) Taksi hizmeti verenler dâhil olmak üzere karayolu. fizik aktivite ve egzersiz konularında da eğitici çalışmalar yapılması mümkündür. obstrüktif akciğer hastalığı Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı (KOAH) KOAH KOAH Akciğer kanseri Kronik bronşit. keten.2007 “Smoking & Occupational Health” Current Occupational & Environmental Medicine 4. Benzeri yaklaşımlarla sağlıklı beslenme. sağlık. obstrüktif) Mesane kanseri hastalığı Kronik bronşit. tozlar Akciğer kanseri Kronik akciğer (restriktif. Hua. Ed. kültür ve sosyal hizmet binalarının kapalı ve açık alanlarında. a) Kamu hizmet binalarının kapalı alanlarında. kültürel. Böylelikle çalışanların sağlıklarını koruma bakımından işyeri risklerine yönelik çalışmaların yanı sıra sağlıklı yaşamın genel kurallarına da yer verilmiş olur (Bilir. sosyal. özel eğitim ve öğretim kurumları dâhil olmak üzere ilk ve orta öğrenim kurumlarının. üretim. kenevir tozu Alfa radyasyon İrritan gazlar.L. 2005).. dershaneler. Mc Graw Hill Medical California. 196 . metal dumanı. 53 Benowitz. Edited by Joeph LaDou. Ülkemizde tütün ürünleri.

Koruyucu sağlık hizmetleri kapsamında sağlık otoriteleri toplumun her kesimine ulaşmalı.d) Özel hukuk kişilerine ait olan lokantalar ile kahvehane. çok kısa mesafelere bile arabayla gidilmekte ve insanlar daha az hareket etmektedir. R. Obezitenin en önemli nedenlerinden olan yetersiz beslenme ve fiziksel aktivite yetersizliği. sağlık işçileri vb. gıda. sendikacılar. XII. kas-iskelet sistemi hastalıkları gibi pek çok sağlık sorununun oluşmasına zemin hazırlamakta. Günlük yaşamda pek çok iş makinelerle yapılmakta. işyeri hekimi. Sigarasız işyeri için en önemli adım işveren. kalp-damar hastalıkları. Obezite. bazı kanser türleri. eğitim. yüksek tansiyon. iletişim. Beslenme tarzındaki değişiklikler ve fiziksel hareket azlığı gibi bir takım olumsuz koşullar bir araya geldiğinde obezite (şişmanlık) riski artmaktadır. hayat kalitesi ve süresini olumsuz yönde etkilemektedir. Halk sağlığı önlemleri içinde en başta obezitenin engellenmesi ve tedavisi yer almalıdır. 197 . Obezite ile Mücadele ve Sağlıklı Yaşam İçin Spor Günümüzde teknolojinin hızlı ilerlemesiyle ortaya çıkan yeniliklere bağlı olarak ve insanlar gün geçtikçe değişen bir yaşam tarzı sürdürmektedir. Uzun. ulaşım.havanikoru. iş güvenliği uzmanı. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün hazırladığı “Dumansız Hava Sahası Uygulama Rehberi” ne www. İşyerleri de bu yasağın içindedir.tr adresinden ulaşılabilir ve işyerindeki sigara ile ilgili sorunların çözümünde yol gösterici olacaktır. kafeterya. Obezite kontrol çalışmaları uzun soluklu çalışmalar olup sağlık. Bu konuda yasal yükümlülükler yerine getirilmelidir. birahane gibi eğlence hizmeti verilen işletmelerde.G: 26 Kasım 1996/22829 . lider konumundaki kişilerin bu ekipte yer almaları ve hep birlikte davranmalarıdır.Değ. şehirleşme. “Türkiye Hastalık Yükü Çalışması” sonuçlarına göre yüksek beden kütle indeksi (BKİ)'ne atfedilebilir hastalık yükü ve ölüm sayılarının nedenlere göre dağılımı aşağıda gösterilmiştir. Yapılan araştırmalar dünyada olduğu gibi ülkemizde de fazla kilolu olma ve obezite sıklığının giderek arttığını ve obezitenin özellikle çocuklarımızı ve gençlerimizi etkisi altına almaya başladığını göstermektedir. 2. 3 Ocak 2008 tarihli 5727 sayılı Kanun. yüzyıl insanı için. spor gibi birçok alanı doğrudan ilgilendiren geniş kapsamlı çalışmalardır (Türkiye Obeziteyle Mücadele ve Kontrol Programı 2010-2014).org. ABD’de tütün kullanımına bağlı meydana gelen sağlık sorunlarından sonra önlenebilir ölümlerin ikinci en sık nedenidir. İşyerinde hiç kimsenin sigara içmesine göz yumulmamalıdır. şeker hastalığı. tüketilemez54. Obezite ile mücadele gerçekte pek çok hastalıkla mücadele demektir. 54 4207 Sayılı Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun. sağlıklı ve mutlu bir yaşam beklentisi içindeki 21. etkin ve yaygın eğitim çalışmalarının hızla yaşama geçirilmesi konusunda bilinçli ve istekli bir çaba içinde olmalıdır. Gelişen teknoloji aynı zamanda insanların beslenme alışkanlıklarını da olumsuz yönde etkilemektedir. işveren vekili. Bu nedenle obezite ile mücadele etmek ülkemizin geleceği için son derece önemlidir. obezitenin önlenmesinde koruyucu sağlık hizmetleri yaklaşımı çok büyük bir önem taşımaktadır. solunum sistemi hastalıkları. pazarlama.

(YLL: Kaybedilen yaşam yılı. A.4 1. iskemik inmede 146.Yüksek Beden Kitle İndeksine Atfedilebilir Hastalık Yükü ve Ölüm Sayılarının Nedenlere Göre Dağılımı (*) Neden Atfedilen Ölüm Atfedilebilir YLL Atfedilebilir YLD Atfedilebilir DALY Toplam DALY İçindeki Atfedilebilir DALY Oranı 3.790 57.794 73.718 717 651 346.294. Önlenebilecek DALY sayısı toplam DALY' nin %7.3'ünü oluşturmaktadır.174 11.1 0.240. obezitenin önlenmesi ile önlenebilecek ölüm sayıları iskemik kalp hastalığında 29. sağlıklı ve dengeli beslenme. kişisel hijyen.930 olarak hesaplanmıştır. diabetes mellitusda 7.730 TOPLAM 57. stresle başa çıkma yolları konusundaki eğitimler sağlığı geliştirmenin ilk adımları olabilir. DALY: Sakatlığa bağlı kaybedilen yaşam yılı) Görüldüğü gibi.143 ölüm önlenebilmekte olup bu tüm ölümlerin %13. işyeri hekimlerinin çalışanların yaşam tarzlarını olumlu yönde değiştirmeye yönelik çabaları işverenlerce desteklenmelidir.2 0.300 2.921 0 7.4 0.581.583 2. Obezitenin önlenmesi ile önlenebilecek DALY sayıları iskemik kalp hastalığında 346.032 228.109. Yıldız. İşyerlerinde düzenlenebilecek sportif faaliyetler.6 0.723 93.035 8. turnuvalar.183 7. iskemik inmede 11.930 152.674'dür.136 78.. çalışanların önemli bir bölümünde saptanan kan kolesterol yükseklikleri. N.859 7.109 7.504 4. Ayrıca çalışanlar arasındaki iletişimin ve dayanışmanın güçlenmesine.674 0 724 646 235 317.141 6.079 28. Ülkemizin önde gelen demir-çelik fabrikalarından birinde 2000’li yılların başında yapılan bir çalışmada. 198 . YLD: Sakatlıkla kaybedilen yaşam yılı.3'ünü oluşturmaktadır. işyerinde açılabilecek egzersiz odaları yerinde ve yararlı girişimler olarak değerlendirilmelidir. İşyerinde sağlık.073 53. Düzenli olarak fizik aktivite yapanlarda hem egzersiz sırasında hem de egzersizden sonraki birkaç saat boyunca enerji kullanımı artar (Bilir.240 61. 2004).294 61. Fizik hareketliliği artırıcı sportif faaliyetler ile obeziteyle mücadele çalışmaları da kronik hastalıkların kontrolünde ve korunmada rol oynar.0 İskemik kalp hastalıkları Hipertansif kalp hastalıkları İskemik inme Diabetes Mellitus Osteoartritler Meme kanseri Kolon ve rektum kanserleri Korpus uteri kanseri 29.3 * Kaynak: Türkiye Hastalık Yükü Çalışması 2004.N.143 559. diabetes mellitusta 152. Toplamda ise 57.319 61. Tüm bu sayılar dikkate alındığında.151 787. beslenmenin düzenlenmesi ve eğitim çalışmalarıyla 2-3 yıl içinde kontrol altına alınabilmiştir. dolaylı olarak da verimin artmasına katkı sağlar.581 7.796 146.034 1.1 0.6 1.

199 . Periyodik (Aralıklı Kontrol) Muayene Formu. İşyeri Hekimliğinde Kayıt Sistemi İşyerinin: Ünvanı : Adresi : Tel : Faks : e-posta : ÇSGB Bölge Sicil no: SSK sicil no : Faaliyet alanı : Yer aldığı risk grubu : Çalışan işçi sayısı : İşyeri hekiminin: Adı soyadı Diploma no Sertifika no Uzmanlık alanı Çalışma süresi Adres Tel Faks e-posta : : : : : : : : : İŞYERİ HEKİMİ SÖZLEŞMESİ Çalıştığı diğer işyerlerinin: Unvanı : ÇSGB Bölge Sicil no: SSK sicil no : Özel hükümler: Tarih: İşveren İmza İşyeri Hekimi İmza İşe Giriş Muayene Formu. mühürlenmelidir. Yine aynı gerekçeyle muayeneden sonra işyeri hekiminin imzasının yanına çalışanın muayene olduğu tarihi el yazısıyla yazarak imzasını atması önerilmektedir. Bu nedenle aşağıda verilen form (ilgili yönetmeliklerin bir bölümünün eklerinde verilmiştir) başlığı değiştirilerek kullanılabilmektedir. Bu formların Hasta Hakları Yönetmeliği ve etik kurallar ve düzenlemelerde geçen bazı maddeler nedeniyle kilit altında tutulması zorunludur. Gece Postalarında Çalışacak Kadın İşçilerin Muayene Formları gerek şekil gerek içerik açısından birbirinin aynıdır. Ağır ve Tehlikeli işler Muayene Formu.XIII. Burada verilen bilgiler etik sorunlara neden olmamak için yalnız sağlık personelinin açabileceği şifreli bilgisayar ortamında da saklanabilir. Ancak denetimlerde ıslak imzalı formlar geçerli olmaktadır. Ayrıca hukuksal açıdan sorun yaşamamak için tüm muayene formlarında fotoğraf yapıştırılıp.

İşitme kaybı .Deri hastalığı Hayır Evet Tarih Hayır Evet Tarih 200 . Son bir yıl içinde aşağıdaki hastalıklardan herhangi birini geçirdiniz mi? .Göğüs ağrısı .Mide veya oniki parmak ülseri .Çarpıntı .Diğer (Belirtiniz) 2. Son bir yıl içinde aşağıdaki yakınmalardan herhangi birini geçirdiniz mi? .Kalp hastalığı .AĞIR VE TEHLİKELİ İŞLERDE ÇALIŞACAKLARA AİT İŞE GİRİŞ / PERİYODİK MUAYENE FORMU İŞYERİNİN Sicil no Unvanı Adresi Tel ve faks İŞÇİNİN Adı ve soyadı Cinsiyeti Eğitim durumu Medeni durumu Ev Adresi Tel Mesleği Yaptığı iş Çalıştığı bölüm Daha önce çalıştığı yerler 1.İshal veya kabızlık .Sinir sistemi hastalığı .Görme bozukluğu .Eklemlerde ağrı .Diğer Soy geçmişi Anne Fotoğraf Çocuk sayısı İşkolu Yaptığı iş Giriş-çıkış tarihi Baba Kardeş Çocuk TIBBİ ANAMNEZ 1.Şeker hastalığı . 2.Tetanos .Nefes darlığı . 3.Sarılık .Böbrek rahatsızlığı .Sırt ağrısı .Balgamlı öksürük . Özgeçmişi Kan grubu Konjenital/kronik hastalık Bağışıklama .Hepatit .

. Son bir yıl içinde iş kazası geçirdiniz mi? 6...Odyometre . Son bir yıl içinde hastanede yattınız mı? 4..........adet/gün içmiş 10. Şu anda herhangi bir tedavi görüyor musunuz? 9..Kulak-Burun-Boğaz .Kan ...SFT d) Psikolojik testler e) Diğer KANAAT VE SONUÇ: / / BMI: mm-Hg dk...yıl önce .................Deri b) Kardiyovasküler sistem muayenesi c) Solunum sistemi muayenesi d) Sindirim sistemi muayenesi e) Ürogenital sistem muayenesi f) Kas-iskelet sistemi muayenesi g) Nörolojik muayene Ğ) Psikiyatrik muayene h) Diğer -TA -Nb -Boy: Kilo: LABORATUVAR BULGULARI a) Biyolojik analizler .İdrar b) Radyolojik analizler c) Fizyolojik analizler .sıklıkla içmiş FİZİK MUAYENE SONUÇLARI a) Duyu organları ....Diğer (Belirtiniz) 3.....................yıl içmiş ....Besin zehirlenmesi .......Göz . İMZA TARİH: ....………………………………………………... Son bir yıl içinde önemli bir ameliyat geçirdiniz mi? 5.......yıldır .. Son bir yıl içinde Maluliyet aldınız mı? 8. 201 ...işinde/işyerinde bedenen çalışmaya elverişlidir. Son bir yıl içinde Meslek Hastalıkları Hastanesi’ne gittiniz mi? 7.... Sigara içiyor musunuz? Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Hayır Bırakmış Evet Hayır Bırakmış Evet Evet ise tanı Evet ise nedir Evet ise nedir Evet ise tanı Evet ise nedir ve oranı Evet ise nedir ............ 1.........yıldır ...sıklıkla . 2............ / .........adet/gün ......ay/yıl önce .. Alkol alıyor musunuz? .......Raporda işaret edilen arızalar tedavi edilmek koşuluyla elverişlidir.. / ....ay/yıl içmiş .

PERİYODİK MUAYENELER: (Bu kısma. Periyodik muayenede yapılan tetkiklerin sonuçları rapor ekinde bulunacaktır. meslek hastalıkları da dikkate alınarak periyodik muayene sonuçları yazılacaktır.) 202 .

. İşyerinde tutulan sağlık gözetimi kayıtlarının istatistikleri çıkartılmalı. İşyerinde işgücü ve işgünü kayıplarına neden olan sağlık sorunları saptanıp bunların önlenmesine yönelik gerekli koruyucu ve önleyici tedbirler alınıp gerekli sağlık gözetimleri yapılmalıdır.. hastalığın prognozu hakkında bilgiler çok değerlidir.. basamağa yönlendirdiği hastasıyla ilgili bilgileri edinmek zorundadır. Sağlık Bakanlığı Araştırma ve Eğitim Hastanelerine veya Devlet Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanelerine) meslek hastalığı veya işle ilgili hastalık şüphesi ile sevklerini yaparak ileri tetkiklerinin yapılmasını sağlamalıdır.. Basamak Sağlık Kuruluşuna Sevk Formu: Sağlık Bakanlığı . aile hekimi veya ikinci basamakta hastanede çalışan hekim meslek hastalıklarından veya işle ilgili hastalıklardan şüphelendiği çalışanları meslek hastalıkları tıbbi tanısı koymakla yetkili sağlık kuruluşlarına (Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastanelerine. Bu destek üst basamakta çalışan uzman hekim tarafından sağlanmalıdır. OSGB hekimi... Aşağıda İstanbul’da aktif çalışan bir işyeri hekimimizin hazırlamış olduğu ve halen kullanmakta olduğu 203 ... hangi teşhisin konulduğu. analiz edilmeli ve değerlendirilmelidir. TSM hekimi. hangi ortamlardan ne süre uzak durması gerektiği” konularında kendisine bilimsel destek aramaktadır. HASTA SEVK FORMU HASTA BİLGİLERİ ADI SOYADI TC KİMLİK NO KURUM SİCİL NO YAKINLIK DERECESİ KURUMU : BAĞ-KUR SSK EMEKLİ SANDIĞI YEŞİL KART KENDİSİ BAKMAKLA YÜKÜMLÜ EMEKLİ SEVK EDİLEN KURUM BİLGİLERİ ADI : PROTOKOL NO TARİH : : ÖN TANI : SEVK EDİLEN HASTANE/BRANŞ Dr………………. KAŞE .2. hangi işlerde çalışabileceği. Oysa birinci basamakta çalışan hekim. İşyeri hekimi.İMZA Not : SSK ‘ lı hastalar için düzenlenen faturalar ilgili sağlık kuruluşunun muhatabı olan SSK Sağlık İşleri İl Müdürlüğüne gönderilecektir Sevk zincirinin henüz oturtulmamış olması nedeniyle yukarıdaki formun yaygın olarak kullanıldığı söylenemez. İşçiye gittiği hastanede neler yapıldığı. İşyeri hekimi “çalışanın döndüğünde işine devam edip edemeyeceği.Sosyal Sigortalar Kurumu Sağlık Hizmetleri Protokolü Ekinde verilen sevk formu aşağıdadır. 2 ya da 3./3.

işyeri hekimine geri dönmesi bakımından daha kullanışlı görülmektedir... ……………………………………………………………. ……………………………………………………………. uyarı ve önerilerinizi yazabilirsiniz.…… ……………………………………………………. …………………………………………………………….……. Sürekli …………..sevk formu ise 2. ……………………………………………………………. B Mevcut işini yapmasında sakınca yoktur.. Aşağıda sağlık bilgileri belirtilen çalışanımızın tarafınızdan değerlendirilmesi ve tedavi düzenlenmesi sonrasında.………. Çalıştığı Bölüm/Yaptığı İş: ………………………………………………. formun tıbbi kanaatinize göre doldurularak tarafımıza dönüşünün sağlanması gerek işçi sağlığı. İstenen/Önerilen Tetkikler: ……………………………………………………………. Kontrole çağrıldı (……… gün/hafta/ay so Kontrolde değerlendirilecekler: Periyodik olarak (……………... Suat Sarp taraf ından hazırlanm ış tır. Ön Tanı: ……………………………………………………………. Süre için ………………………………………………. Katkınız için teşekkür eder.……………....... Basamak hekimlerince doldurulup. çalışmalarınızda başarılar dileriz. Form İş Hekimi Dr.…………… ……………………………………………………..…… ……………………………………………………. İşyeri Sağlık Birimi Çalışanın İmzası: LÜTFEN SEVK BİLGİ DÖNÜŞ FORMUNUN İLGİLİ / / BÖLÜMLERİNİ TIBBİ KANAATİNİZE GÖRE DOLDURUNUZ! ÇALIŞANIMIZIN Adı-Soyadı: Başvuru Şikayeti: ……………………………………………………………... ………………………………………………… İş ile ilgili Öneri ve Uyarılar: …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… Tarih: ………. A TANI: ……………………………………… SONUÇ ve ÖNERİLER: ……………………. gerek işgüvenliği açısından kurumumuz için çok değerlidir......…… …………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………… Mevcut işini yapmasında sakınca olup olmadığı Sağlık Kurulu raporuyla belirlenmelidir. ay ara………………………………………………… ………………… Bölümüne yönlendirildi..…. Mevcut işini yapması sakıncalıdır... Ay sonraki kontrolde belirlenecektir. ve 3. Uyarı ve Önerilerin………………………………………………………………………... …………………………………………………………….……. İstirahat raporu düzenlendi (……… gün)./………/201… Doktor Kaşesi/İmza: C Gece Çalışması Yapması: UYGUNDUR UYGUN DEĞİLDİR Yasal Fazla Mesai Süresini: ÇALIŞABİLİR ÇALIŞAMAZ Üstteki "İş ile ilgili Öneri ve Uyarılar" bölümüne kanaatinizi. 204 .…… KARAR: Reçetesi düzenlendi. Mevcut Bulgular/Tetkik Sonuçları: ……………………………………………………………. …… / …… / 201.. Uzmanı Sayın Doktor. .…….…….. Mevcut işini yapmasında sakınca olup olmadığı ……..

her ay yapılan toplantıdan sonra tutanağın fotokopisi işyeri hekimince dosyalanarak saklanmalıdır. Sağlık kuruluşunda bulunan her bir laboratuvar birimi için (biyokimyasal ve radyolojik tetkikler için) ayrı Laboratuvar Kayıt Defterleri kullanılır. adı ve soyadı. yaşı. adı ve soyadı. iç hastalıkları kliniğinde ve acil ünitesinde) hizmet sunması durumunda ayrı Protokol Kayıt Defterleri kullanılır55. onay tarihi ve kurum mührü. Defterin her bir sayfasında sırası ile yer alacak sütunların başlıkları şunlardır. Bu bilgileri onaylanan yetkilinin adı. Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinde kullanılacak Protokol ve Laboratuvar Kayıt Defterleri yukarıdaki bilgiler göz önüne alınarak Sağlık İl Müdürlüğünce onaylandıktan sonra kullanılmalıdır. söz konusu sağlık kuruluşunun hangi kliniğinde (tıp dalında) veya bölümünde kullanılacağı. Defterin her bir sayfasında sırası ile yer alacak sütunların başlıkları şunlardır. Defter 3 nüsha otokopili olarak hazırlanmış olarak piyasada bulunmaktadır. Protokol Kayıt Defterleri: Protokol kayıt defterleri İl Sağlık Müdürlüğü’nden onaylı olmalıdır. Örneğin. imzası. Laboratuvar Kayıt Defteri: Laboratuvar Kayıt Defterinin taşıması gereken özellikler aşağıda belirtilmiştir. adresi. Eğer işyerinde varsa İş Güvenliği Uzmanı ile birlikte doldurulup. ilk sayfasında aşağıdaki bilgileri içeren ve İl Sağlık Müdürlüğünce doldurulmuş bölüm yer almalıdır. sıra numarası. soyadı. soyadı. Protokol Kayıt Defteri. özel hizmet birimi ve acil ünitesi veya benzeri diğer muayene hizmeti sunulan birimler için ayrı Protokol Kayıt Defterleri kullanılır. sağlık kuruluşunda gerçekleştirilen tüm muayene işlemleri için ortak olarak kullanılamaz. Onaylı Defter: Defterin alınması ve saklanması işverenin görevidir. 205 . Protokol Kayıt Defterinin taşıması gereken özellikler aşağıda belirtilmiştir. Laboratuvar Kayıt Defteri. muayeneyi yapan hekimin kaşesi ve imzası. söz konusu sağlık kuruluşunun hangi laboratuvar biriminde kullanılacağı.İş Sağlığı ve Güvenliği Kurul Karar Defteri: Defter kurulun sekretaryasını yürüten İş Güvenliği Uzmanı tarafından saklandığından. aynı uzmanlık ya da tıp dalında aynı muayene odasını paylaşan hekimler ortak Protokol Kayıt Defteri kullanabilirler. defterin hangi özel sağlık kuruluşu tarafından kullanılacağı. adresi. Defter matbu olarak basılı olacaktır. sıra numarası. aynı hekimin sağlık kuruluşunun farklı birimlerinde (örneğin. cinsiyeti. tetkiki isteyen hekimin kaşesi ve imzası. onay tarihi ve kurum mühürü. Defterin her bir sayfası kullanılmadan önce numaralandırılmalı. Bir sonraki ay yapılacak toplantıdan önce gözden geçirilmesi yararlı olur. tarih. Defterin numaralandırılmış her sayfası İl Sağlık Müdürlüğünce mühürlenir. tanı. defterin kaç sayfadan oluştuğu. sağlık kuruluşunda gerçekleştirilen tüm laboratuvar işlemleri için ortak olarak kullanılamaz. Defterin her bir sayfası kullanılmadan önce numaralanmış olacaktır. imzası. Defterin numaralandırılmış her sayfası İl Sağlık Müdürlüğünce mühürlenir. 2006-104. Bu bilgileri onaylanan yetkilinin adı. bir kopyası işyeri hekimince saklanmalıdır16. düşünceler. Defterin ilk sayfasında aşağıdaki bilgileri içeren ve İl Sağlık Müdürlüğünce doldurulmuş bölüm yer almalıdır. yaşı. istenen tetkik. Ancak. cinsiyeti. defterin kaç sayfadan oluştuğu. Defter matbu olarak basılı olmalıdır. Sağlık kuruluşunda bulunan her bir tıp dalı. sonuçlar. İş Göremezlik Belgesi [(2 güne kadar) İstirahat] formu İşyeri hekimleri 2 güne kadar hastalık veya iş kazası nedeniyle istirahat raporu düzenleyebilmektedir. tarih. 55 TC Sağlık Bakanlığı Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Genelgesi. karar. defterin söz konusu sağlık kuruluşuna onaylanan kaçıncı defter olduğu. Defterin hangi özel sağlık kuruluşu tarafından kullanılacağı. defterin söz konusu sağlık kuruluşuna onaylanan kaçıncı defter olduğu. Buna göre hasta muayenesinde kullanılan defterin haricinde Acil Müdahale Odası ve varsa Laboratuvar için ayrı ayrı protokol defterleri bulundurulmalıdır.

Sigortalının Adı Soyadı: TC Kimlik No / Sicil Numarası: Hastalandığı Tarih-Saat: İşyeri Hekimine Başvurduğu Tarih-Saat: İşe Başlayabileceği Tarih-Saat: İşyeri Hekimi (Kaşe-İmza) …. Saat: KAŞE İMZA DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI : T.…….… TC. / 2011 tarihine kadar istirahatlıdır / 2011 tarihinde çalışabilir . /…. İŞBAŞI / İŞ GÖREMEZLİK BELGESİ SAĞLIK TESİSİ: …………... SAĞLIK SERVİSİ ADI : SOYADI: DÜZENLEYEN ………… İŞYERİ HEKİMİİ SİGORTA SİCİL NO: POLİKLİNİK TARİHİSAAT . TESCİL NO : 42089 206 . KİMLİK NO : PROTOKOL SIRA NO: İŞBAŞI İSTİRAHAT Polikliniğine Sevki Uygundur TEŞHİS: SEVK : HASTANE …………………………… / / ……… / …….…..…… /..Çetin BİLGİN SİCİL NO : 15977 DİP. / 2011 …….

…/...20) İstirahat verilmesi gereken teşhis okunaklı ve açık şekilde.. Her iki durumda da asıl nüsha..9.5.…/..…/. bölümde sigortalı bilgileri. SOYADI: (6) EV ADRESİ: (2) DÜZENLEYEN POLİKLİNİK: (4) SİGORTA SİCİL NO : (5) TC.… tarihinde çalışır kontrol (16)DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI: SİCİL NO: DİPLOMA TESCİL NO: İMZASI (17)ONAY İSİM KAŞESİ: MÜHÜR: İMZA: (III) İKİNCİ ON GÜNE KADAR AYAKTAN İSTİRAHATLER İÇİN DOLDURULACAK BÖLÜM (18) TEŞHİS: (19) POLİKLİNİKTARİHİ: …... I.. Sigortalı geçici iş göremezlik belgesini./…. Örnek No: 25 (Arka Yüz) 207 .13.. düzenlendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecektir.24)Sağlık tesisi yetkililerince doldurulup imzalanacaktır. işyerinde “çalışmamıştır belgesini” düzenlemesi için işverene ibraz edecektir. 14)Birinci satıra istirahat süresini belirtir tarihler yazılacaktır. birinci nüsha Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek.…/../…. raporu veren hekim sorumlu tutulacaktır. kontrolü isteniyorsa “kontrol” kelimesinin yanındaki kutuya (x) işaret konulacaktır.…/. ilk iki nüshanın arka yüzü boş.… tarihine kadar istirahatlıdır . belgenin ikinci nüshası Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek üçüncü nüshası sigortalıya verilecektir.10)Hangi sigorta kolundan istirahat verilmiş ise o kutuya (x) işaret konulacaktır.…/.…/.23)Raporu düzenleyen hekim tarafından doldurulacak ve açık imza ile imzalanacaktır.…/. KİMLİKNO: TEL: (II)BİRİNCİ ON GÜNE KADAR AYAKTAN İSTİRAHATLER İÇİN DOLDURULACAK BÖLÜM (7) İŞ KAZASI (11) TEŞHİS: (8) MESLEK HASTALIĞI (12) POLİKLİNİKTARİHİ: (9) HASTALIK (10) ANALIK (13) POLİKLİNİK DEFTER SIRANO: (15)Hastaneye Yatış Tarihi Hastaneden Çıkış Tarihi (14).. bölümde kontrol kararı verildiği takdirde ikinci 10 güne kadar ayaktan istirahat halinde doldurulacak bilgiler yer almaktadır. poliklinik tarihi ile poliklinik defter sıra numarası yazılacaktır.. II.22)Hastanede yatış varsa yatış-çıkış tarihleri yazılacaktır.8. DFenne ve usule uygun olarak düzenlenmeyen belgelerden dolayı oluşacak Kurum zararından. 3. bölümde 10 güne kadar ayaktan istirahat halinde doldurulacak bilgiler.… tarihinden ..…/. 17. ikinci ve üçüncü nüsha kontrol muayenesine gelirken getirilmesi için sigortalıya verilecek. kalan iki nüshasının birinci nüshası Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü/Merkezlerine gönderilecek.4.…/. 7. 15. kontrolü isteniyorsa “kontrol” kelimesinin yanındaki kutuya (x) işaret konulacaktır. üçüncü (son) nüshanın arka yüzünde form ile ilgili “açıklama” bilgileri olacak ve bu form sağlık tesislerince basılacaktır. (21).18. Alt satıra istirahat süresi sonunda çalışacak ise “çalışır” kelimesi..İŞ GÖREMEZLİK BELGESİ (1) SAĞLIK TESİSİ: (3) ADI.12. BKontrollü istiharat verilirse... sigortalı kontrol için geldiğinde istirahatı uzatılması gerekiyor ise.19. doldurulmadan birinci nüshası imha edilip.6)Sigortalıya ait bilgiler yazılacaktır. 16. A1.… tarihinde çalışır kontrol (23)DÜZENLEYEN HEKİMİN ADI SOYADI: SİCİL NO: DİPLOMATESCİL NO : İMZASI (20) P OLİKLİNİKDEFTER SIRANO: (22) Hastaneye Yatış Tarihi Hastaneden Çıkış Tarihi: (24)ONAY İSİM KAŞESİ MÜHÜR İMZA : : : Örnek No: 25 (Ön Yüz) AÇIKLAMA Bu form üç bölümden oluşmakta olup. Alt satıra istirahat süresi sonunda sigortalı çalışacak ise “çalışır” kelimesi.2)İstirahatın verildiği sağlık tesisi ile polikliniğe ait bilgiler yazılacaktır. III. 21)Birinci satıra kontrol muayenesine gerek görülenlere kontrol sonucunda istirahat gerekiyorsa ilk 10 günlük istirahatın bitim tarihinden sonraki tarih ile ikinci defa verilecek 10 güne kadar istirahat bitim tarihi yazılacaktır. CBu form üç nüsha olup..…/.… den ...… tarihine kadar istirahatın Devamına. ikinci kopya nüshası sigortalıya verilecektir. Kontrolsüz on güne kadar istirahat verilmiş ise. 11..…/..

SO SYAL GÜVENLİK KURUMU İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞ I B İLDİRİM FO RMU EK:7 Bağ lı bulundu ğ u İl : Vergi Dairesi ve Numaras ı: İş yerinin Unvan ı ve Adresi : İş çi Say ıs ı: Erkek Özürlü 1-İş yeri Bilgileri Sicil No: Tel: Fax: Kad ın Hükümlü Çocuk Eski Hük. derece yakın ın ın : Ad ı Soyad ı ………………………………… Açık Adresi…………………………… …………………………………………………………………………………………… İş kazası Halinde Doldurulacaktı r 3 Kaza Tarihi : ..............C....K 4-a Medeni Hali: Evli Okur Yazar Değ il İlkö ğ retim Bekar Dul Orta ö ğ retim Hükümlü Stajyer-Çırak Diğ er Üniversite Y.Kazazede veya Kazazedelerin / Meslek Hastalı ğ ı Tanıs ı veya Ş üphesi İle Hastaneye Sevk edilenin Do ğ um Tarihi : …/…/…… Ad ı Soyad ı: Cinsiyeti: E K T...C . Son bir y ıl içindeki toplam ücretli izin gün say ıs ı: Son iş yerine giriş tarihi: …/…/…...K 4-b Kendi ad ına ve hesab ına Çalış ma Şekli : Tam zamanlı Kısmi zamanlı Diğ er Prim ödeme hali: sona erdi sona ermedi Sona erdi ise. 4 Kaza An ında Yaptığ ı İş : 5 Kazan ın sebebi: Kaza sonucu iş göremezliğ i Var Yok Derhal ölüm 6 Yaran ın türü: 7 Yaran ın Vücuttaki Yeri: 8 İş yerinin büyüklü ğ ü: 9 Çalış ılan Ortam: 10 Çalış ılan çevre: 11 Kaza An ında Kazazedenin Yürütmekte Oldu ğ u Genel Faaliyet: 12 Kazadan Az Önceki Zamanda Kazazedenin Yürüttü ğ ü Özel Faaliyet: 13 Olay ı Normal Seyrinden Sapt ıran Kazaya Sebebiyet Veren Olay (Sapma): 14 Yaralanmaya Sebep Olan Hareket (Olay): 15 Özel Faaliyet Sıras ında Kulland ığ ı Materyal (Araç): 16 Sapmaya Sebep Veren Materyal (Araç): 17 Yaralanmaya Sebep Olan Hareket Sırasında Kullan ılan Materyal (Araç): 18 Kazay ı Gören :Var Yok Şahitlerin Adı Soyadı : Şahitlerin imzas ı : Şahitlerin Adresi 19 Kazan ın Olu ş Şeklini ve Sebebini Açıklay ın ız : 208 .../…/.... erdiğ i tarih : …/…......../….. Lisans Doktora Eski Hükümlü Daimi Mevsimlik Geçici Özürlü Ödünç çalış an Terör Mağ duru Alt iş verene ait çalış an 5510 S. Kimlik No: SSK Sicil No: Bağ -Kur Sicil No: İş e Giriş Tarihi : .. Uyru ğ u (Yabancı ise ülke ad ı): Esas İş i (Mesleğ i) : İş çinin 1.... Okur yazar Öğ renim Durumu : Yüksek Okul İstihdam durumu: 5510 S.. Kazan ın saati : . Kaza Gününde İş baş ı Saati : . Stajyer-çırak Terör M ağduru Genel Toplam 2..../…/..İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM FORMU T..

6. Bu alanlara konu ile ilgili tan ı mlay ı cı kelime yazı ld ı ğ ı nda da arama motoru devreye girecektir.. 10. d) 5.. 77) Bu bildirimi zaman ı nda yapmayan i ş verenlere ayn ı kanunun 105 inci Maddesi uyarı nca idari para cezas ı uygulan ı r. Çal ı ş ma ve Sosyal Güvenlik Bakanl ı ğ ı Bölge Müdürlü ğ üne bildirmek zorundad ı r.. ekrana gelen bu baş l ı klardan en uygun tan ı mlama seçilmelidir. Hast. C. 20 nci bölüm ise sadece meslek hastal ı ğ ı bildiriminde doldurulacakt ı r. Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesi Tarihi: İş veren veya Vekilinin Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesi İle Sevk Ad ı Soyad ı ve İmzas ı edilenin Çalış tığ ı Bölüm / İş : Meslek Hastalığ ı Tanıs ı veya Şüphesinin Türü: Meslek Hastalığ ın ın Periyodik Muayene İle Diğ er Saptanma Şekli: Meslek Hast.İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI BİLDİRİM FORMU (devam) Meslek Hastalığ ı Halinde Doldurulacaktır 21-Düzenlenme tarihi: . 16. Ekrana gelen bu tablolardan seçim i ş lemi yap ı lacakt ı r.. Arama motoru ilgili bölümlerdeki tan ı mlay ı cı baş l ı kları ekrana getirecektir. 11. (4857 say ı l ı İş Kanunu md. 13. 15. Tozlu Ortamlarda Çalışanların Sağlık Gözetimi Bölümü) PNÖMOKONYOZ İZLEME BİRİMİNE GÖNDERİLECEK BİLGİ VE BELGELER (ayrıntılı bilgi için bkz.13. kazan ı n saati ve esas i ş i (mesleğ i) bölümleri seçildi ğ inde konu ile ilgili tablolar ekrana gelecektir. 8.2.14) b) İş verenler i ş yerinde meydana gelen i ş kazas ı n ı ve tespit edilecek meslek hastal ı ğ ı n ı en geç iki i ş günü içinde yazı ile T. Md. 9..2. Rehberin III. 17. 2 ve 21 inci bölümler hem kaza hemde meslek hastal ı ğ ı bildirimi durumunda. c) 1..(5510 say ı l ı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağ l ı k Sigortas ı Kanunu Md. 12../…/. 3 ile 19 uncu bölümler sadece kaza bildiriminde.. e-posta adresi: Üst Kurum Sevki İle Not: a) İş verenler i ş yerinde meydana gelen i ş kazas ı n ı kazadan sonraki üç i ş günü içinde ve tespit edilecek meslek hastal ı ğ ı n ı ise ö ğ rendi ğ i günden baş layarak üç i ş günü içinde Sosyal Güvenlik İl/Merkezi Müdürlü ğ üne bildirmekle yükümlüdürler. 7. bu 20 209 . 14.

R.Yaptığı İş 11. Taş Ocakları vb.İşyeri Unvanı. Çalıştığı Bölüm 10. tozlu ortamlarda çalışanlar için doldurulacaktır56. Başka önemli hastalık geçirdi mi? Hayır ( ) Evet ( ) 15. 210 . İkametgâh Adresi 5.G: 14 Eylül 1990/20635 Değ. 56 Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle İlgili Yönetmelik. Soyadı 3. Meslek Öyküsü İşkolu 12. Yaşı 7. İşçi Sigorta No 4. Adresi 2. Sigara Kullanma alışkanlığı Hayır ( ) Evet ( ) Paket/gün ( ) Yıl ( ) Bırakmış( ) Paket/gün ( ) Nedir: Nedir: Nedir: Nedir: : : : : : : : : : : : : : Bölüm/Yaptığı İş: Hayır Süre: Sürekli Bazen Süresi Tarih: Yıl önce ( ) Yıl içmiş ( ) (*) Maden.Pnömokonyoz Değerlendirme İşçi Gözlem Formu (*) No Tarih 1. Aşağıdakilerden hangilerini geçirdi? Meslek hastalığı Hayır ( ) Evet ( ) İş Kazası Hayır ( ) Evet ( ) 16. İşçi Adı. Öğrenim Durumu 9. 26 Şubat 2000/ 23976. Sağlık yakınmaları: Öksürük Balgam Hırıltılı solunum Göğüste sıkıntı hissi Solunum zorluğu Nefes darlığı Hemoptizi 13. Doğum Yeri 6. Daha önce akciğer hastalığı geçirdi mi? Hayır ( ) Evet ( ) 14. Cinsiyeti 8.

Güçlü havalandırma veya mide bulantılarına neden olabilecek kokulara veya kötü havalandırmaya maruziyet Ayakta durma. Yüksekte çalışma. hareket etme hızı ve uzanmada zorluk Yorgunluk/stres Dengenin korunması (Emziren kadınlar için de geçerlidir).Gebe İşçilerin Sağlığını İzleme Formu48 Gebelikte Karşılaşılan Sağlık Problemleri Sabah kusmaları İşyerinde Çalışanı Etkileyen Hal ve Durumlar Erken çalışma saatleri. içme imkânları. İş ve mahallini bırakmada zorluk Koruyucu elbise ve ekipmanın kullanılması.S. Uzun süreli çalışma İş yorgunluğu Islak ve kaygan zeminde yapılan çalışmalar Sırt ağrısı Varis veya diğer dolaşım problemleri Beden ölçülerinin büyümesi Beden ölçülerinin büyümesinden dolayı beceriklilik. uygunluğu. R Ö N T G E N T E Ş H İ S Yapılan Tedavi ve Öneriler Hekim Adı soyadı İmza 211 . S İ N D İ R İ M S. yük taşıma ve duruş vaziyetleri Düzenli beslenme. koordinasyon. Akşam veya gece çalışması. Daralan çalışma alanı. Anaokulu T A R İ H A Ğ I R L I K B O Y D İ Ş L E R G Ö Z K B B S O L U N U M S. S İ N İ R Ve H. O R A T. Dar alanda çalışmanın getirdiği problemler Fazla çalışma. Çocuk Bakım Yurdu. Dinlenme aralarının yetersizliği. Uzanma ve eğilme gerektiren postürler Elle taşıma. Hijyen. yıkanma imkanları. L A B. yeme. Tuvaletin yakınlığı. Sağlık Muayene Kâğıdı48 …………………… İşyeri Emzirme Odası. D O L A Ş I M S.

İş Kazaları ve Meslek Hastalığı şüphesi veya tanısının da bildiriminin zorunlu olduğu unutulmamalıdır (Bu bildirimler ise ÇSGB. ………………………………………………………………………. Ekinde verilmiştir... Hıfzıssıhha Kanunu Mad. Form No : 014 BİLDİRİMİ ZORUNLU HASTALIKLAR FİŞİ ( U. 57-64 ) ………………………… İlçe Sağlık Grup (TSM) Başkanlığına/İl Sağlık Müdürlüğüne GÖNDERENİN: ADI SOYADI MESLEĞİ KURUM ADRESİ İŞ ADRESİ ………………………………………………………………………. Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi: Bu formla aşağıdaki listelerde belirtilen hastalıkların Sağlık Bakanlığı’na bildirim yapılmaktadır. ……………………………………………………………………….Aşı Kartı Aynı Yönetmeliğin 8.C KİMLİK NO SOYADI ADI BABA ADI DOĞUM TARİHİ MESLEĞİ HASTANIN AİLE HEKİMİ BİLGİLERİ AİLE HEKİMİ NUMARASI: AİLE HEKİMİ ADI SOYADI: HASTANIN ADRES BİLGİLERİ İLİ İLÇESİ MUHTARLIĞI SOKAĞI EV NO EV ve CEP TELEFONU ÖLMÜŞSE TARİHİ : DÜŞÜNCELER : HALEN YATTIĞI YERİN ADRESİ BAŞLADIĞI TARİH TEŞHİSİ Olası□ Kesin □ E□ K□ HASTALIĞIN ADI: HASTALIK DURUMU 212 .. ………………………………………………………………………. Ancak Sağlık Bakanlığı’nın güncel aşı kartlarının kullanılması daha uygun olacaktır48. (Form 014 Arka Yüz ) HASTANIN KİMLİK BİLGİLERİ CİNSİYETİ T..SGK’ya yapılmaktadır).

0(312) 435-6937]. İl Sağlık Müdürlükleri ve TSHGM Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığı hastalıkla ilgili araştırmayı birlikte yaparlar. Form 014 adıyla bilinen “Bildirimi Zorunlu Hastalıklar Fişi” İşyeri Sağlık Birimi veya Ortak Sağlık Güvenlik Birimi tarafından doldurularak bağlı olduğu ilçedeki Toplum Sağlığı Merkezi’ne iletilir. Grup B’de yer alan hastalıklar aynı zamanda WHO’nun Uluslararası Sağlık Düzenlemeleri (1969-International Health Regulations) çerçevesinde uluslararası bildirimi zorunlu olan hastalıklardır. bütün sağlık kuruluşlarınca tespit edildiği anda ihbarı zorunlu olan hastalıklardır. ülkemizdeki hangi sağlık kuruluşu tarafından tespit edilmiş olursa olsun. Türkiye genelinde hizmet veren bütün sağlık kuruluşlarından yapılır.BİLDİRİMİ ZORUNLU HASTALIKLAR Bu grupta bulunan hastalıkların bildirimi. “GRUP A” HASTALIKLAR: Grup A bildirimi zorunlu hastalıklar listesi             AIDS AKUT KANLI İSHAL BOĞMACA BRUSELLOZ DİFTERİ GONORE HIV ENFEKSİYONU KABAKULAK KIZAMIK KIZAMIKÇIK KOLERA KUDUZ ve KUDUZ RİSKLİ TEMAS            MENİNGOKOKSİK MENEN J İT NEONATAL TETANOS POLİOMİYELİT SİFİLİZ SITMA ŞARBON ŞARK ÇIBANI TETANOS TİFO TÜBERKÜLOZ AKUT VİRAL HEPATİTLER “GRUP B” HASTALIKLAR: Bu grupta bulunan hastalıklar. Grup B bildirimi zorunlu hastalıklar listesi     ÇİÇEK SARI HUMMA EPİDEMİK TİFÜS VEBA “GRUP C” HASTALIKLAR: Bu grupta bulunan hastalıkların bildirimleri. Ayrıca İl Sağlık Müdürlüğüne de hemen telefonla bildirilir. “Sürveyans Tipi” bölümünde belirtilen sağlık kurum ve kuruluşlarından yapılır. her sağlık kuruluşundan yapılmaz! Bildirimler. 0(312) 435-2979. 213 . bu dokümanın Grup C hastalıklar için hazırlanmış “Standart Tanı Kriterleri” kısmında. Bildirimler Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü (TSGHM) Bulaşıcı Hastalıklar Daire Başkanlığına telefon açılarak yapılacaktır [0(312) 435-3215.

GÜNLÜK olarak Kurumunun bildirim sorumlusuna “Grup D Enfeksiyon Etkenleri Bildirim Fişi” ile bildirir. LISTERIA MONOCYTOGENES Zehirlenme Bildirimi57 Zehirlenme Vaka Bildirim Formu: Her zehirlenme vakası için düzenlenir. ilçe hastaneleri. toplum sağılığı merkezleri.COLI     GIARDIA INTESTINALIS SALMONELLA SP. Bölge ve Merkez Hıfzıssıhha Laboratuvarları. Grup C bildirimi zorunlu hastalıklar listesi        AKUT HEMORAJİK ATEŞ CREUTZFELDT-JAKOB HASTALIĞI EKİNOKOKKOZ H. sağlık grup başkanlıkları. “Sürveyans Tipi” bölümünde belirtilmiş olan laboratuvarlardan yapılır. aile hekimleri. INFLUENZA Tip b (Hib) ENFEKSİYONU İNFLUENZA KALA-AZAR KONJENİTAL RUBELLA         LEJYONER HASTALIĞI LEPRA LEPTOSPİROZ SUBAKUT SKLEROZAN PANENSEFALİT (SSPE) ŞİSTOZOMİYAZ TRAHOM TOKSOPLAZMOZ TULAREMİ “GRUP D” ENFEKSİYON ETKENLERİ: Bu grupta diğerlerinden farklı olarak bildirimi zorunlu olan hastalık değil enfeksiyon etkenidir. üniversite hastaneleri ile her türlü özel sağlık kuruluşları) tarafından. Tanımlanan laboratuvarlar.Buna göre. SHIGELLA SP. Grup D bildirimi zorunlu enfeksiyon etkenleri ve hastalıklar listesi      CAMPYLOBACTER JEJUNI CHLAMYDIA TRACHOMATIS CRYPTOSPORIDIUM SP ENTAMOEBA HISTOLYTICA ENTEROHEMORAJİK E.  Grup C hastalık bildirimleri tanımlanan sağlık kuruluşlarından İlçe sınırlarında hizmet verenler İlçe Grup Başkanlıklarına (TSM) veya İl merkez sınırları içinde hizmet verenler İl Sağlık Müdürlüğüne “Form 014” ile GÜNLÜK olarak yapılır. Grup D enfeksiyon etkenlerinin bildiriminden sorumludurlar. Buna göre. eğitim araştırma hastaneleri. Söz konusu enfeksiyon etkenlerinin bildirimleri de her sağlık kuruluşundan değil. Devlet Hastaneleri. Üniversite ve Askeri Hastanelerin laboratuvarları ile diğer kamuya ait hastanelerin laboratuvarları. özel dal hastaneleri. Grup D içinde yer alan enfeksiyon etkenlerinin herhangi biri için standart kriterler uyarınca pozitif bir bulgu elde ettiğinde. 214 . bu dokümanın Grup D için hazırlanmış “Standart Tanı Kriterleri” kısmında. İl Sağlık 57 TC Sağlık Bakanlığı Zehirlenme Bildirimleri Genelgesi. 2009/29. Formun doldurulması ve bildirimi tüm sağlık kurum ve kuruluşları (sağlık ocakları. İl Halk Sağlığı Laboratuvarları. devlet hastaneleri.

215 ./……/……. …... vb. Tarih:……... Saat: ….C..Müdürlüğüne 24 saat içinde (faks. elektronik ortam. Saat: ….:….:….:…. ile) telefon teyidi alınarak yapılır. E K : : : : ……. Saat: …. Gerekli durumlarda bir sağlık müdür yardımcısının başkanlığında ilgili şube müdürlükleri ile koordineli olarak epidemiyolojik araştırma yapılır./……/……./……/…….:…. Kimlik Numarası Soyadı Adı Baba Adı Yaşı Cinsiyeti Mesleği HASTANIN ADRES BİLGİLERİ İli İlçesi Mahallesi Sokağı Apartman Numarası Daire Numarası Ev / Cep Telefonu ZEHİRLENME BİLGİLERİ Başvuru Zamanı Zehirlenmeye Neden Olan Etken Zehirlenmenin Olduğu Yer Olay Zamanı (İlk Maruziyet) Maruz Kalma Süresi Şikâyetler Şikâyetlerin Başladığı Zaman Antidot Adı Ölüm Zamanı Düşünceler Tarih:…….. Tarih:……. kurye.. FORM 018/C ZEHİRLENME VAKA BİLDİRİM FORMU ………………………………………İl Sağlık Müdürlüğüne BİLDİRENİN Adı Soyadı Mesleği Kurum Adı Adresi Tarih HASTANIN KİMLİK BİLGİLERİ T. İl Sağlık Müdürlüğü tarafından olabilirliği göz önünde bulundurularak bildirimi yapılan vakanın haricinde vaka olup olmadığı araştırılır... Sonrasında oluşturulan rapor TSHGM’ye gönderilir./……/…….Gün …. Saat: …./……/……..Dakika Tarih:……. Saat ….

kurum bilgileri. Şikayetler: Şikayetlerin ne olduğu açıkça belirtilecektir. …atölyesinde vb. Olay Zamanı (İlk Maruziyet): Zehirlenmeye neden olan etkenle ilk temas saatini ifade eder. iv. vii. ii. Hastanın son durumu İl Sağlık Müdürlüğü tarafından takip edilerek ölüm olayının gerçekleştiği durumlarda GG/AA/YYYY SS:DD olarak bu alan doldurulacaktır. 1. bitki. Maruz Kalma Süresi: Zehirlenmeye neden olan etkenle etkileşim süresini ifade eder. Örn. Zehirlenme nedeni programda belirtilmiş olan seçmeli listeden işaretlenecektir. vaka bilgileri olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Şikâyet: Hastaya rahatsızlık veren tüm yakınmaları açık olarak yazılacaktır. benzin ile.Form 018C Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun Doldurulmasına Ait Açıklama Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun Doldurulması: Dört bölümden oluşmaktadır. dakika olarak belirtilmelidir. Tarih. şeklinde açık ve net ifadeler kullanılacaktır. Fare zehiri ile. mantar yedi. …banyosunda. vi. Ölümün bildirimden sonra olması durumunda ise bildirimi yapan bu bilgiyi de sağlık müdürlüğüne ileterek bildirimi tamamlayacak. Sağlık Müdürlüğü de ölüm bildirilmeyen vakaların akıbetini takip edecek. Maruz Kalma Süresi: Zehirlenmeye neden olan etkenle etkileşim süresini ifade eder. Bu yayına http://www. 1. dakika olarak belirtilmelidir. ii. Vaka Bilgileri: i. …pastanesinde. ii.tr/e-kütüphane bölümünden ulaşılabilir. Bağlı Bölge: Hastanın adresinden hangi sağlık ocağı/aile hekimi bölgesinde olduğu bulunarak seçmeli alandan işaretlenecektir. Bildiren Kurum. 3. tarım ilacı ile. Ölüm Tarihi: Formda daha sonra düzeltme yapılabilecek tek alandır. TC Kimlik No. örümcek ısırdı. çamaşır suyu ile. filyasyon çalışması yapılırken sorun yaşanmaması için tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. Örn. Üçüncü bölümde hastanın adres bilgileri yer alır. tanımı yapılmış kurumlar arasından seçilip işaretlenecektir. saat. Kurum Bilgileri: i. vii. tarih. Olay Zamanı: zehirlenmenin ilk başladığı/maruz kalmanın ilk başladığı zaman. Antidot verildi ise hangi antidot olduğunun adı açık ve net olarak yazılacaktır. hayvan. Zehirlenmeye Neden Olan Etken: Bu bölümde zehirlenmeye sebep olan kimyasal. ix. tüp gazı ile zehirlendi. saat. Terapötik ilaçların hangi grubundan olduğu belirtilmelidir. dakika olarak belirtilmelidir. İkinci Bölümde hastanın kimlik bilgileri yer alır. iii. Arı. dakika) olarak girilecektir. Form 018C Zehirlenme Vaka Bildirim Formunun TSİM (Temel Sağlık İstatistikleri Modülü)’e Kaydedilmesine Ait Açıklama: Veri giriş ekranı. Başvuru Zamanı: Vakanın sağlık kurumuna başvurduğu zaman tarih. Şikâyetlerin Başladığı Zaman: Hastanın ilk şikâyetlerinin başladığı zamanı ifade eder. tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. iii. Ad. saat. Tarih. Düşünceler: Bu bölüm. vi. ii. gaz vb. …bitki yedi vs. Hasta Kimlik Bilgileri: i. iv. Dördüncü bölümde zehirlenmeye ait bilgiler yer alır. konserve yedi. 2. civa ile. hangi tür antidot kullanılacağına ilişkin konularda “Birinci Basamağa Yönelik Zehirlenmeler Tanı ve Tedavi Rehberleri” adlı yayından yararlanılabilir. GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir. böcek soktu. dakika olarak belirtilmelidir. Soyad. 2. 216 . Antidot: Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Zehir Araştırma Müdürlüğüne 114 numaralı telefon aranılarak ulaşılıp antidotlar ile ilgili bilgi alınabilir. viii. formu dolduran kişi tarafından yukarda belirtilenlerin dışında ifade edilmek istenen başka bir şey varsa doldurulacaktır.gov. iv. mazot ile. Zehirlenmenin Olduğu Yer: Mekân olarak belirtilecektir. hangi kurumlardan zehirlenme vakası bildirilmişse. v.tusak. hasta kimlik bilgileri. x. Kuruma Başvuru Tarihi: Sağlık kurumuna müracaat tarihi GG/AA/YYYY SS:DD (tarih. 4. akrep. saat. 3. Meslek Grubu seçmeli alandan seçilerek işaretlenecektir. seçmeli alan olup. açık olarak yazılmalıdır. v. tuz ruhu ile. arsenik ile. Yaş manüel olarak girilecektir. Zehirlenmeye neden olan etkenin sınıflandırılmasında ayrıca vakanın bulgularına. Şikâyet Başlangıcı: GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir. soba ile. iii. Antidot: Eğer hastaya antidot verildi ise seçmeli alandan işaretlenecektir. GG/AA/YYYY SS:DD olarak girilecektir. gıda. kurşun ile. Birinci Bölümde bildirimi yapan personele ve müdahalenin yapıldığı kuruma ait bilgiler ve formun düzenlenme tarihi doldurulur. i. Cinsiyet: seçilip işaretlenecektir.saglik. tam ve eksiksiz doldurulması gerekir. saat. yılan ısırdı. Ölüm Zamanı: Eğer hasta öldü ise ölüm tarihi ve saati belirtilecektir.

potasyum hidroksit) Fırın temizleyicileri (sodyum hidroksit) Ağır Metallerle Zehirlenmeler Kurşun Civa Arsenik Karbonmonoksit Zehirlenmesi Organofosfatla Karbamatla Yabanıl Ot Öldürücülerle Zehirlenme Mantar öldürücülerle Zehirlenme Kemirgen öldürücülerle Zehirlenme Böcek Öldürücülerle Zehirlenmeler Deniz ürünleri ile zehirlenmeler Balık 217 .Zehirlenme Nedenleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 Botulizm Besin kaynaklı botulizm Opoid Analjezikler Kannabinoidler Belirtilmemiş Uçucu Maddelerle Salisilat Terapötik İlaçlarla Sedatif Hipnotik ve Anksiyolitik İlaçlar Antiepileptik Sedatif Hipnotik Amfetaminler Antidepresan Antipsikotik Antikolinerjik Beta Reseptör Blokörü Demir İçeren İlaçlar Kardiyak Glikozidlerle Kalsiyum Kanal Blokörü Klasik Antihistaminik Bağımlılık Yapan Maddelerle Zehirlenmeler Etil alkol Metil alkol Naftalin Alifatik hidrokarbonlar (Petrol Ürünleri) Zehirlenmeler Benzen Toluen Ksilen Organoklorla Kloroform Trikloretilen Trikloretan Perkloroetilen Metilen Klorür Benzin Gaz Yağı Tiner Vernik Aromatik hidrokarbonlar Halojenli (klorlu) hidrokarbonlar Belirtilmeyen Tüp Gaz Zehirlenmeleri Bütan (evlerde kullanılan tüp gaz) Propan (sanayi tipi LPG) ile zehirlenmeler Tuvalet temizleyicileri (kezzap. sülfirik asit. nitrik asit. tuz ruhu-hidroklorik asit) Kireç ve yağ çözücüler (sodyum hidroksit) Lavabo açıcılar (sodyum hidroksit.

kömür Fabrika gazları Yangınlarda Kötü baca sistemi olan yerlerle Hava dolaşımının iyi olmadığı yerlerde 218 . Doğada yetişen toksik madde içeren mantarların yenmesi ile zehirlenme Diğer Zehirli Hayvan Isırma ve Sokmaları Yılan Isırması Akrep Sokması Örümcek ısırığı Arı sokması Doğada bulunan her türlü zehirli böcek ve hayvan ısırık (köpek hariç) ve sokmaları Parasetamol Freon (Buzdolabı Gazı) Doğalgaz Egzoz gazları ile kapalı garajlarda Lityum Kokain Sempatomimetikler Alkollerle Zehirlenmeler Hidrokarbonlu Bileşiklerle Zehirlenmeler Karbontetraklorür Belirtilmeyen Tarım ve Böcek İlacı İle (İnsektisitlerle) Zehirlenmeler Piretrin ve Piretroidle Amitraz (Kenaz)'la Fösfin ve Fosfürlerle Zehirlenme Fumigantlarla Zehirlenme Her türlü deterjan Belirtilmeyen Ev Kimyasalları ile Zehirlenmeler Ağartıcılar (çamaşır suyu-sodyum hipoklorid) Parlatıcılar (sitrik asit) Metal Parlatıcılar ve pas gidericiler (okzalik. fosforik ve kromik asitler) N-Hekzan Neft Yağı Yenilen ve içilen her türlü gıda ile meydana gelen zehirlenmeler Et ve et ürünleri ile zehirlenmeler Et suyu Domuz eti Dana veya koyun eti Kümes hayvanları ile Salam Sosis Süt ve süt ürünleri ile zehirlenmeler Çiğ süt Peynir Krema Dondurma Yumurta Kurutulmuş yiyecekler Dondurulmuş gıdalar Çiğ sebze meyve salatalar Su ve buz Deli Bal Gıdalara bulaşmış ilaç ve kimyasal atıklar Ticari ya da evde hazırlanmış konserve Sucuk. yanlışlıkla ya da özkıyım amacıyla yenmesi Sobadan sızan odun. tuzsuz ya da şekersiz ortamda depolanmış besinlerle Halisünojenler Etilen glikol Bitkilerle Zehirlenmeler. Bitkilerin tedavi amacı ile. jambon gibi vakumlu.60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 Kabuklu deniz hayvanları Mantar Zehirlenmesi.

Kutu) Benzodiazepinler Pralidoksime Tuzları (2. Sodyum Nitrit.Pam) (200 Mg 10 Amp) Sodyum Nitroprussid Dimercaprol ( Bal) (British Anti-Lewisite ) Flumazenil Fomepizol ( 4-Methypyrazole ) (1kutu=5 Amp) Deferoksamin (Desferrioksamin) Lökovorin Kalsiyum (Kalsiyum Folinat) Physostigmin Salicylat (5 Amp) Nalokson Fenitoin Etanol Haloperidol Silibinin (4 Vialık Kit) N-Asetilsistein (Nas) Yılan Antivenomu Piridoksin (B6 Vitamini) Siyanür Antidot Kiti (Amil Nitrit.Antidot Listesi 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 Atropin Difenhidramin Hidroksikobalamin İnsülin Kalsiyum Calcium Edtate De Sodium Glukoz Digoxin İmmune Spesifik Antikor Digifab (Digoxin İmmune Fab) Metilen Mavisi (10 Ml) Etil Alkol (%10) Dopamin Dicobalt Edta (Kelocyanor) (6 Amp) K1 Vitamini (Fitonadion) Adrenalin (Epinefrin) Penisillamin Dmps (Dimercaptopropane-1-Sulfonate) Botulismus Polivalan Antiserumu (Tip A. Sodyum Thiosülfat ) (Bir Hastalık Kit) Akineton Tiamin (B1 Vitamini) 219 . B Ve E) Morfin Dmsa (Dimercaptosuccinic Acid) Succimer D-Penicilamin (50 Tablet.

İşyeri Sağlık Birimi Yıllık Çalışma Planı Takvimi 220 .

mesleki geçmiş. İşletmenin İSG politikası iş sağlığını kapsamakta yaralanma ve meslek hastalıkları/işle ilgili hastalıkların önlenmesi konusunda taahhütte bulunmakta mıdır? 2. gereğinde iş değişikliği önerisinde bulunuluyor mu? 25. İSG’nin işletme faaliyetleriyle bütünleştirilmesi 9. biyolojik izleme vb. bilgiler yer alıyor mu? Tıbbi kayıtların gizliliği sağlanmış mı? 2. Bulaşıcı hastalıkların kontrolü. işle ilgili hastalıklar. Yazılı bir tehlike belirleme ve risk değerlendirmesi belgeniz var mı? 17. İSGB-OSGB personelinin işbirliğini ve İSG politikalarının oluşturulmasına ve sürdürülmesine katılımını sağlıyor mu? 8. yürüttüğü faaliyetleri Kurula bildiriyor. İşyeri hemşiresi var mı?) 3. İSG kapsamındaki hak ve sorumluluklar 7. tıbbi muayeneler.İSG politikası ve İSG organizasyonu 1. bu çalışmalara iş sağlığı ile ilgili tehlikeleri ve riskleri ekleyerek katılıyor mu. İşe giriş muayeneleri yapılıyor. işe uygunluk değerlendirilip raporlanıyor mu? 24. Ek ve tamamlayıcı muayeneler yapılıyor mu? (Biyolojik monitörizasyon ve teknik ölçümler) 26. İş sağlığı için ayrı bir bütçe ayrılıyor mu? 6. İşveren İSGB-OSGB personeline mesleki bağımsızlık sunuyor mu? 3. -Yarı zamanlı…….İSGİP İSG. tahliller. mesleki maruziyetler. görev ve sorumlulukları açık bir şekilde tanımlanmış kendine ait bir İSGB ya da sözleşmeli bir OSGB var mı? (Sözleşmeli işyeri hekimi var mı? -Tam zamanlı……. İşyerinin büyüklüğü ve faaliyetleri doğrultusunda oluşturulmuş. genel sağlık durumu. İSGB ekibi sağlık alanında yapılacak iyileştirmelerle ilgili yıllık hedeflerin de içinde yer aldığı yıllık plan hazırlanırken yapılan çalışmalara katılıyor mu? 10. İşyeri hekimi koruyucu donanımların satın alımı ve kullanımı ile ilgili tavsiyede bulunuyor mu? 13. Makine... Risklerin Belirlenmesi. Kurul çalışmalarından haberdar ediyor mu? Zayıf 14. İş sağlığı hizmet sağlayıcısı önleyici ve DFlerle ilgili tavsiyelerde bulunuyor ve bu tavsiyeler dikkate alınıyor mu? 23. İş sağlığı hizmetleri için ayrılan süreler yeterli mi? 5. İş sağlığı hizmet sağlayıcısı.YS Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu Zayıf 1. İşyeri hekimi. Yönetimin gözden geçirilmesi sonucu elde edilen bulgular işyeri hekimine bildiriliyor mu? 15. güvenlik uzmanı ve işyeri hekimine bildirmelerine yönelik resmi bir sistem mevcut mu? 5. İşyeri hekimi İSG Kuruluna katılıyor. Çalışanların iş kazalarını ve meslek hastalıklarını amirlerine ve yöneticilere. Sağlık Gözetimi 21. iş kazalarımeslek hastalıkları. Periyodik muayeneler yapılıyor ve raporlanıyor. yasalara ve iyi uygulamalara uygun olarak ve tehlike belirleme ve risk değerlendirmesi çalışmalarını esas alarak sağlık gözetimi yapıyor mu? 22. Değerlendirmesi ve Kontrol Edilmesi 16. işletmede meydana gelen kazalar ve kaza soruşturmaları ile düzeltici ve önleyici eylem kararları hakkında bilgilendiriliyor mu? 4. aşılama ve portör muayeneleri yaptırılıyor mu? Orta İyi Açıklamalar Orta İyi Açıklamalar 221 . endüstriyel hijyen ölçümleri yapıyor mu? 19. İşveren. ilgili diğer hastalıklar. İşyeri hekimi. İşyeri hekimi. Yeni prosesler ve işler planlanırken İSG gözetilerek işyeri hekimi görüşü alınıyor mu? 12. bu çalışmaların sonuçları kendisine rapor ediliyor mu? İşyeri hekimi işyeri ziyaretleri yapıyor mu? 20. Kişisel tıbbi kayıtlarda Türkiye'deki mevzuatla uyum içerisinde. İSGB veya OSGB yasada tanımlanan ve işletmenin büyüklüğü ve faaliyetleri ile doğru orantılı fiziki mekan ve donanıma sahip mi? 4. Mesleki sağlık ile ilgili tehlikeler ve riskler düzenli olarak belirlenip değerlendiriliyor mu. araç-gereç ve malzeme alınırken İSG gözetilerek işyeri hekimi görüşü alınıyor mu? 11. kullanılan kimyasalların MGBF’larına ulaşabiliyor mu? 18.

bildirimi ve uygun tedavilerinin önemi hakkında bilgilendiriliyorlar mı? 10. İşçiler işletmenin iş sağlığı politikası. hazırlık ve müdahale düzenlemeleri. ulusal mevzuata uyulup uyulmadığını tespit etmek amacıyla düzenli değerlendirmeler yapılması öngörülmüş mü? 9. Acil Durumlara Hazırlık 48. iş kazaları ile meslek hastalıklarının erken teşhisi. İş sağlığı yönetimindeki olası iyileştirmelere dair karar alınması amacıyla yönetim gözden geçiriliyor mu? 43. yazılı düzeltme önerileri yapılıyor ve izleniyor mu? 30. İşletmenin iş kazalarının ve meslek hastalıklarının kayıt altına alınması için bir bildirim sistemi var mı? 8. sağlık gözetimi bulguları hakkında bilgilendiriliyor mu? Zayıf 45. 222 .)? 28. iş sağlığı risk ve tehlikeleri konularında eğitiliyor. gençler vb. Olayların Raporlanması ve Soruşturulması 37. İşyeri hekimi işletmede meydana gelen kazalar ve kaza soruşturmaları ile düzeltici ve önleyici eylem kararları hakkında bilgilendiriliyor mu? 39. Eğitim ve İletişim 44. düzenli eğitim alıyor mu? 50. işe gelmemeyle sonuçlananlar raporlanıyor ve işverene bildiriliyor mu? 38. saklıyor. İşyeri hekimleri ve hemşireleri ulusal mevzuata uygun şekilde sürekli eğitim görüyor mu? 46. İSGB-OSGB yıllık çalışma planı hazırlıyor mu? 33. İşletme yönetimi işyeri hekiminin performansını her yıl gözden geçiriyor. İşyerinin genel hijyen şartları. Performans İzleme 31. İşletmenin iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili mevzuata uygun bir kayıt ve bildirim sistemi ve görevlisi var mı? 40. İşte yaralanmalar/rahatsızlıkların bildirimi ve soruşturulmasında kullanılan prosedürün etkinliğini değerlendiriyor musunuz? 36. ilk yardım kitleri mevcut mu ve bunların devamlılığı sağlanıyor mu? 49. Yöneticiler ve çalışanlar. kontrol ve rehabilitasyonu meslek hastalıkları tanısında yetkili hastanelerle ve ilgili birimlerle işbirliği içinde yapılıyor mu? Zayıf 6. Güvenlik ve sağlık ile ilgili yürürlükte olan yönetmeliklere uyulmasını sağlamak için kullandığınız sistemde. izlem. Sürekli İyileştirme 41. Yöneticiler. İşle ilgili yaralanma ve rahatsızlıkların uygun tedavi. yorumluyor ve raporlayıp işverene bildiriyor mu? 32. değerlendiriyor. nitelikli yemek ve kaliteli içme suyu sağlanması sürekli gözetiliyor. İSGB-OSGB yıl sonunda yıllık bir rapor hazırlıyor mu? 34. amirler ve işçiler için hazırlanmış bir eğitim programı ile bunların yenileme eğitimleri için bir programınız var mı? 47. İşletme acil sağlık hizmeti veren kuruluşlarla gerektiğinde işbirliği kurmuş mudur? Orta İyi Açıklamalar Orta İyi Açıklamalar İSGİP kapsamında hazırlanan İSG-YS “Sağlık Gözetimi Değerlendirme Formu” işyeri hekimlerinin çalıştıkları işyerlerini değerlendirmelerinde ve geliştirmelerinde kullanabilecekleri bir form olarak düşünülmektedir.27. Yeterli sayıda ilkyardım personeli var mı ve ilkyardım ekibinde yer alan herkes mevzuata uygun. İş sağlığına yönelik önleyici faaliyetlerin planlaması yapılıyor ve bu planlar şirketin yıllık planlarına dahil ediliyor mu? 42. İş Sağlığı Yönetim Sisteminin Türk Mevzuatı ile uyumlu olduğunu teyit etmek üzere periyodik denetimler düzenliyor mu? 7. istatistiklerini alıyor. Acil durumlar ile ilgili önlem. Hassas gruplara yönelik bir gözetim programı uygulanıyor mu (gebeler. İşe dönüş muayeneleri yapılıyor mu? 29. Tüm işle ilgili hastalıklar araştırılıyor. İşyeri hekimi sağlık bilgilerini kaydediyor. İşletme. elde edilen bulgular işyeri hekimine bildiriliyor mu? 35.

sosyal ve çevresel kayıplar doğuran. heyelan. orman yangınları. yıldırım. don.tr). şiddetli yağış. dolu fırtınaları. çığlar. yaralanmalar. insanların yerlerini terk etmeleri.000 kişi meteorolojik afetlerden dolayı hayatını kaybetmiştir (www. ölümler. ACİL DURUM (EMERGENCY) 1. gıda güvensizliği. altyapının hasar görmesi ya da kaybedilmesi. yerel kapasiteyi zorlar ve ekonomik ve sosyal faaliyetleri aksatır. uygulama yapabilmeyi sağlayan ve her olaydan çıkarılan derslerin ışığında varolan sistemi geliştiren yönetim biçimidir. Doğal afetlerin çeşitleri ve önem sıraları ülkeden ülkeye de değişmektedir. Olumsuz etkilerini en aza indirmek için acil önlemler alınmasını gerektiren beklenmedik ve ani gelişen olay. AFET TÜRLERİ Dünya genelindeki doğal afetler ele alınınca. bir olay zamanında. seller.XIV. Akdeniz Bölgesinde doğal afetler kuraklık. teknolojik veya insan kaynaklı olayların sonuçlarına afet denilmektedir. Acil durumlar. zayıflamış ya da zarar görmüş kamu yönetimi ve azalmış kamu emniyeti ve güvenliği durumlarını içerebilir. çığ. Acil müdahale gerektiren ve yerel kapasitenin olayları belirleme ve yönetmede yetersiz kaldığı durumlarda afetler sonrası oluşan acil durum. sel. normal yaşamı ve insan eylemlerini durdurarak veya kesintiye uğratarak toplulukları etkileyen. bu durumlar çoğu kez aynı anda ortaya çıkar. ekonomik. donlardır. Ülkemizde ise en sık görülen meteorolojik karakterli doğal afetler dolu. kuraklık. sakatlık. afet sırası ve afet sonrasında yapılması gereken idari yasal ve teknik çalışmaları belirleyen ve uygulamaya aktaran. orman yangınları.afet. AFET YÖNETİMİ (DISASTER MANAGEMENT) Afetlerin önlenmesi ve zararlarının azaltılabilmesi için afet öncesi. 2.gov. Dünya Meteoroloji Örgütüne (WMO) göre sadece 1980'li yıllarda dünyada 700. taşkın. hastalık. Afetten etkilenen ülkelerde. etkilenen topluluğun yerel olanak ve kaynaklarını kullanarak baş edemeyeceği doğal. Örneğin. 3. 223 . şiddetli rüzgâr. 31 çeşit doğal afetin 28 tanesini meteorolojik afetlerin oluşturduğu görülür. kar ve fırtınalardır. İşyerlerinde Afet ve Acil Durum Organizasyonu AFET (DISASTER) İnsanlar için fiziksel.

2.  Çığ. 2. 224 . Aşırı kalabalıktan meydana gelen kazalar.aspx?RaporAdi=portalbilgigirisraporsayfasi&Theme=true&ALAN=object_id&KOD U=12. hortumlar. kaya düşmeleri. 3.gov. Nükleer. su taşkınları. Kahramanmaraş. Afşin-Elbistan Termik Santrali Yakınındaki Açık Çöllolar Kömür Maden Havzası’nda Meydana Gelen (Heyelan) Göçük Afeti-10 Şubat 2011). Göçmenler ve yerlerinden edilenler vb.tr/tuaa/GenericClass/Rapor.(http://www.  Fırtınalar.  Yangınlar vb. 1. Ani Gelişen Doğal Afetler  Deprem.afet.  Volkanlar.  Kıtlık vb.  Kuraklık. Endüstriyel kazalar. biyolojik. kimyasal kazalar. DOĞAL AFETLER Yavaş gelişen doğal afetler  Şiddetli soğuklar. 4. 5.  Seller.  Toprak kaymaları. Taşımacılık kazaları. İNSAN KAYNAKLI AFETLER 1.

aspx?AID=64178. kimyasal silahlar ve kazalar Sanayi kazaları Ulaşım kazaları Kaya Düşmesi Volkanik Patlamalar Çamur Akıntıları Tsunami Kuraklık Dolu Hortum Yıldırım Kasırga Tayfun Sel Siklonlar Tornado Tipi Çığ Aşırı Kar Yağışları Asit Yağmurları Sis Buzlanma Hava Kirliliği Orman yangınları Salgınlar Böcek İstilası Terör saldırıları Göçler 225 .(http://www.tr/tuaa/TUAA/AfetDetayFormu.afet. nükleer. DÜNYADA GÖZLENEN AFET TÜRLERİ JEOLOJİK AFETLER Deprem Heyelan KLİMATİK AFETLER BİYOLOJİK AFETLER Sıcak Dalgası Erozyon Soğuk Dalgası Orman Yangınları SOSYAL AFETLER TEKNOLOJİK AFETLER Yangınlar Savaşlar Maden Kazaları Biyolojik.gov. Ostim-İvedik Organize Sanayi Bölgesi’nde Patlama-03 Şubat 2011).

planı verimli ve sağlıklı kılmayabilir.İşyerlerinde çalışanların yaralanmasına veya can kaybına neden olabilen. yapılan işin özelliğine. kullanılan maddelerin fiziksel ve kimyasal özelliklerine ve çalışanların sayısına göre işyerinde etkili ve yeterli yangın söndürme donanımı ile gerektiğinde yangın detektörleri ve alarm sistemleri bulunmalıdır. Aydınlatılması gereken acil çıkış yolları ve kapılarında elektrik kesilmesi halinde yeterli aydınlatmayı sağlayacak yedek aydınlatma sistemi bulunmalıdır. Yangın söndürme ekipmanı kolay kullanılır olmalı. Acil çıkış yolları ve kapıları ile buralara açılan yol ve kapılarda çıkışı zorlaştıracak hiçbir engel bulunmamalıdır. İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. Başbakanlığa bağlı “Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı” kurulmuştur. tüm çalışanların işyerini derhal ve güvenli bir şekilde terk etmeleri sağlanmalıdır. görünür ve kolay erişilir yerlere konulmalı. İçeri doğru açılan kapılar tehlike anında kaçışı engelleyerek yığılmalara ve fazladan zararlara yol açabilmektedir. önlerinde engel bulunmamalıdır. Acil çıkış yolları ve kapıları:           Acil çıkış yolları ve kapıları doğrudan dışarıya veya güvenli bir alana açılmalı ve çıkışı önleyecek hiçbir engel bulunmamalıdır. Acil çıkış kapıları kilitli veya bağlı olmamalıdır. Herhangi bir tehlike durumunda. Acil çıkış yolları ve kapılarının sayısı. işyerinde hazırlanacak Afet ve Acil Durum Planlarıyla ilgili desteği sağlayabilir58. İşaretler uygun yerlere konulmalı ve kalıcı olmalıdır9. Acil çıkış kapıları. Yangın söndürme ekipmanı ve bulunduğu yerler Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmeli. kuruluşun mali yapısını ve toplumdaki imajını tehdit eden planlanmamış olaylardır. Ayrıca yangınla mücadele için.G: 19 Şubat 2011/27851. İşyerlerinde kurulum aşamasında ve sonrasında alınması gereken önlemler vardır. İşyeri yönetimi bulunduğu bölgedeki Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri ile iletişime geçerek. 226 . boyutları ve yerleri yapılan işin niteliğine. işyerindeki faaliyetleri kısmen veya tamamen durdurabilen. çok geniş bir boyutta ele alınılmasını zorunlu kılmaktadır. Acil çıkış yolları ve kapıları Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmelidir. işaretler uygun yerlere konulmalı ve kalıcı olmalıdır9. Bu durum işyerlerinde acil durum ve eylem planı çalışmasının. işyerinin büyüklüğüne ve çalışanların sayısına uygun olmalıdır. acil durumlarda çalışanların hemen ve kolayca açabilecekleri şekilde olmalıdır. Acil çıkış kapıları dışarıya doğru açılmalıdır. Ülkemizde böylesi durumlarda can kaybı başta olmak üzere yitirilebilecek pek çok değer göz önüne alınarak. İşyerinin büyüklüğüne. R. kuruluşa veya doğal çevreye zarar veren. İşyerleri tehlike kaynağı olması bakımından potansiyeli yüksek olan yerlerdir. Acil durum ve eylem planı çalışmaları ve uygulamalarının tek başına işyerleri tarafından yapılması ve yürütülmesi çok zordur.    58 59 Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezleri Yönetmeliği.59.G: 10 Şubat 2004/25369. R. Acil çıkış kapısı olarak raylı veya döner kapılar kullanılmamalıdır. Tek taraflı uygulama ve yürütüm.

İlkyardım odaları ve dolaplarının düzenli aralarla denetiminin yapılarak eksiklerin tamamlanması da ekip liderlerinin sorumluluğunda olmalıdır. ilkyardımcıların güncelleme eğitimlerinin takibi. ilkyardım dolapları ve acil hasta/yaralı taşıma ve sağlık kuruluşlarına iletimi konusunda toplantılar yapmalıdır. nemden ve istismardan korumalıdır. Bu ekibin kurulması sorumluluğu işyerinde bulunan en yetkili sağlık çalışanındadır. İşyerinde yapılacak eğitim ve tatbikatlarda ilkyardım ekiplerinin yer alması sağlanmalıdır. yapılan işin niteliği ve kaza riskine göre işyerinde bir ya da daha fazla ilkyardım odası bulunmalıdır. Başlangıçta ilkyardım hastayı kımıldatmadan yapılacak olsa da. Kaçış yollarının nerelerde olduğu ve İlkyardım personelinin görevlerinde nasıl desteklenecekleri. kaza olabilecek alanların yakınında olmalıdır.İşyeri Sağlık Birimi Çalışanlarının Afet ve Acil Durumlardaki Sorumlulukları Afet ve acil durum ortaya çıkmadan işyerinde kurulması gereken ekiplerden biri de “ilkyardım ekibi”dir. Bilgi notunun temel bölümleri şu maddeleri içermelidir:        İşyerinde ilkyardım ve tıbbi bakımdan daha fazla yararlanma yöntemleri. İlkyardım odaları İşyerinin büyüklüğü. 227 .) kurulacak ilkyardım ekibinde yer almalı. her zaman görünür bir şekilde işaretli. işyeri hemşiresi. İlkyardım konusundaki yazılı bilgiler. Bu donanım uygun şekilde işaretlenmeli ve kolay erişilebilir yerlerde bulundurulmalıdır. İşyeri hekimi sertifikalı ilkyardımcıları bir araya getirerek. İlkyardım dolabının ve ilkyardım odasının yerleri. İlkyardım personeli olarak görevlendirilen personelin tanımlanması. toz veya toprak girmeyecek şekilde yapılmış olmalı ve herhangi bir karışıklığa yol açmayacak şekilde içleri bölünmüş olmalı ve her malzeme veya ilacın üzerinde adları okunaklı bir şekilde yazılmış olmalıdır. gerektiğinde yaralı veya hasta kişinin kaza yerinden uzaklaştırılmasını sağlamak üzere kullanılacak basit taşıma araçlarına kolayca ulaşılabilmelidir. buralar Güvenlik ve Sağlık İşaretleri Yönetmeliğine uygun şekilde işaretlenmeli ve çalışma koşullarının gerektirdiği her yerde ilkyardım donanımı bulundurulmalıdır. sağlık memuru vb. İşyerindeki en üst sağlık yetkilisi her vardiyada gerekli olacak sayıda ilkyardımcılardan ekipler kurmalı ve bu ekiplerin diğer afet ve acil durum ekipleriyle iletişimini sağlamalıdır. İlkyardım çantaları veya dolapları. Dolap kapaklarının iç tarafına içinde bulunan ilaç ve malzemenin bir listesi yapıştırılmış olmalı ve beyaz üzerine kırmızı ay işareti konarak işyerinin uygun bir yerinde bulundurulmalıdır45. Bu odalar yeterli ilkyardım malzeme ve ekipmanı ile donatılmalı ve sedyeler kolay erişilebilir yerlerde bulundurulmalıdır. işten ayrılanların yerine yeni ilkyardımcılar yetiştirilmesinin sağlanması görevini de yerine getirmelidir. Sağlık birimi çalışanları (İşyeri hekimi. ilkyardım odaları. işyerinde stratejik bir noktada görülebilecek bir yere asılmalı ve işveren bu konuda tüm işçiler için bilgi notları düzenlemelidir. Ayrıca. hangi yollarla ve kime bildirilmesi gerektiği. kolaylıkla erişilebilecek şekilde. Herhangi bir kaza ile ilgili bilginin. İlkyardım dolapları. İlkyardımcılar ilkyardım dolaplarına bir iki dakika içinde ulaşılabilmelidir. Dolaplar uygun malzemeden yapılmış olmalı ve içindekileri sıcaktan. kuruluşun büyüklüğü ve çalışan sayısı göz önüne alınarak gerekli sayıda “ilkyardımcı” yetiştirilmelidir52. Bir kaza durumunda ve kazadan sonra çalışanların ne yapması gerektiği. Ayrıca işyeri hekimi. emekli olan.

sandalye. İlkyardım merkezi tedavi odası aşağıda belirtilen özelliklere sahip olmalıdır:   Kolay temizlenebilen kaygan olmayan bir tabanı. aydınlatılmış. (2) İlkyardım odası yeterli derecede ısıtılmış ve aydınlatılmış olmalı. (1) Herhangi bir vardiyada çalışanların toplam sayısının ulusal yasa veya yönetmeliklerle belirlenen sayıyı aşmadığı küçük madenlerde devamlı kullanıma hazır olan bir ilkyardım odası bulundurulmalıdır. Tedavi odasından banklar ve sandalyelerin bulunduğu bekleme odasına veya alanına da geçilmelidir. Akarsuyu olan bir lavabosu.Madenlerde yer üstünde yapılacak ilkyardım müdahaleleri: ILO’nun 2006 yılında Cenevre’de yaptığı. dinlenme. Yetkili makamların onayı alınarak yapılan düzenlemelerde. kolay temizlenebilir çalışma bankoları ve akarsu olan lavaboları bulunmalıdır. yönetici tarafından ilkyardım merkezinde görevlendirilmemelidir. bir vardiyada çalışan işçi sayısı ulusal yasa veya yönetmeliklerle belirlenen rakamı aşarsa. İşletmenin kaynakları. kaynaklarını birleştirebilir. depo ve bekleme odaları bulunmalıdır. ilkyardım ve hayat kurtarma teknikleri konularında yetkili (sertifikalı. madenin ana girişine elverişli yakınlıkta olmalı. Yeterli derecede ısıtılmış. Söz konusu düzenlemeler. sıcak ve soğuk su bulunmalı. bu tür tesislerin her işyerinden kolaylıkla ulaşılabilecek bir yerde kurulması sağlanır. tekerlekli tedavi servis arabası (çekmeceleri bulunan ve üzeri cam olan). uygun niteliklere sahip bir ilkyardım merkezi bulundurulmalı ve düzenli bir şekilde bakımı yapılmalıdır” denilmektedir. ayarlanabilen tedavi sandalyesi. kolaylıkla temizlenen iç yüzeylere sahip olmalı ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle odada bulunacak minimum donanım belirlenmelidir. büyüteçli lamba. kolayca yıkanabilir duvarları. tıbbi incelemeler ve ambulans hizmetleri için kullanılmalıdır. bir doktorun hizmetinden yararlanabilen ilkyardım görevlileri görev yapmalıdır. gömme depo rafları. Diplomalı bir hemşire ya da onaylı bir ilkyardım eğitimi kursunu tamamlayanların dışında hiç kimse. Yalnızca ilkyardım. rahat bir girişi bulunmalı ve sedye taşıyan insanlar girebilmelidir. Madende. İlkyardım merkezi aşağıdaki özelliklere sahip olmalıdır:    Yer üstünde diğer amaçlar için kullanılmayan ayrı bir yerde. ilkyardım merkezinde görev yapan ilkyardım görevlisi veya görevlileri devamlı orada bulunmuyorlarsa da hemen ulaşılabilir durumda olmalıdırlar. ehliyetli) kişi veya kişilerin sorumluluğunda olmalı ve bu özelliklere sahip bir kişi çalışma saatleri süresince devamlı ulaşılabilir durumda olmalıdır. “madende. İlkyardım merkezi tedavi odasından. Sıra. bu bölümdeki koşulları sağlamak için yeterli değilse bunları yerine getirmek için iki veya daha fazla işletme. inşaat alanında. fabrika ya da atölyelerde veya çevresinde çalışılırken. Kömür Madenlerinde Güvenlik ve Sağlık Uzmanları Toplantısında alınan kararlarda. kilitlenebilir üniteleri ve kilitli bir kapısı bulunan depo odasına geçilebilmelidir. kanepe ve perde bulunmalıdır. İlkyardım merkezinde. İlkyardım merkezi dinlenme odası aşağıda belirtilen özelliklerde olmalıdır:   Tedavi odasına açılan bir kapısı ve sedyelerin hareketlerini kolaylaştırmak için dışarıya açılan geniş kapıları bulunmalıdır. ayarlanabilen bir kanepe ve dinlenme sandalyesi bulunmalıdır. temiz tutulan tedavi. 228 .

Hasta ve yaralı kişilerin taşınması Maden yöneticisi yaralı ve hasta kişilerin maden yüzeyine çabuk ve rahat taşınmalarını sağlamak için gerekli düzenlemeleri yapmalıdır. (c) Çeşitli yapışıcı bantlar ve (d) Yeterli sayıda tıbbi eldiven. sedyenin düz olarak yatırılabileceği kadar geniş olmadığı her kuyuda ve her batık kuyuda. insanların yalnız bir kafesle çıkarılabileceği ve kafesin. ilkyardım merkezinde madende çalışanlar tarafından kolayca görülebilecek bir yerde bulundurulmalıdır. hastaneye veya evlerine hemen taşınmaları için gereken düzenlemeleri yapmalıdır. ilgili yönetmeliklerle belirlenmiştir. (b) Sabitleyici bandajı olan. Yer altında ilkyardımda çalışan tüm kişilerin listesi. İşveren. Eğitim ve güncelleme-takviye eğitimleri (1) Kömür madenciliğine yeni başlayan herkes. yaralanmanın ağırlaşmasını önlemek için uygun bir can yeleği veya tutma sistemleri sağlanmalı ve kullanılmalıdır. kuruluşlarını ve personelini sağlamalıdır. Yaralı insanların çıkarılacağı her kuyuda veya açıklıklarda.Yeraltında ilkyardım düzenlemeleri İşveren. temiz. 229 . tüm ilkyardım ve ambulans donanımının ne sıklıkla denetleneceği. (2) Bu nitelikli kişilerin her biri olanaklar ölçüsünde düzenli olarak yer altında aynı gurupla birlikte çalışmalıdır. steril hazırlanmış küçük orta ve geniş pansumanlar. ona tedavi sağlamak üzere. toz ve nem geçirmez saklama kaplarında bulundurulmalı ve işçiler bu gereçlere erişebilmelidirler. İşveren yaralı ve hasta kişilerin. onaylanmış güncel ilkyardım sertifikalarına sahip olmalıdır. Denetim İşveren tarafından görevlendirilen yetkili bir kişi tarafından. Her bir ilkyardım personeli en az aşağıda belirtilen maddeleri kullanılabilecek şekilde bulunduran bir ilkyardım çantası taşımalıdır: (a) İki üçgen bandaj. Yeraltında çalışılırken ilkyardım sağlamak için olabildiğince uygun araçlara ve eğitilmiş personele her zaman kolaylıkla erişilebilmelidir. yeterli ve uygun ek ilkyardım birimleri oluşturmalıdır. (1) Yer altında çalışan yeterli sayıda kişi. Tüm noksanlıklar zaman geçirmeksizin düzeltilmelidir. yeraltında karşılaşılan tehlikeler nedeniyle oluşacak yara ve hasarlarla başa çıkmak için yeterli ilkyardım hizmetlerini. İlkyardım donanımlarını düzenli bir şekilde bulundurmak ve gerektiğinde yenilemek tüm ilkyardım görevlilerinin ve yer altındaki denetçilerin (nezaretçilerin) görevi olmalıdır. Her kullanımdan sonra ya da en geç 6 ayda bir kontroller yapılmalıdır. mümkün olduğunca önemli hayat kurtarıcı teknikler ve ilkyardımın temelleri konusunda eğitim ve bilgi almalıdır. gerekirse ilkyardıma gereksinimi olan kişiyi nakletmeden önce. Tüm ilkyardım gereçleri uygun.

(f) Acil durum tedavisi ve sevk yapma. (i) Bütün acil durum donanımlarını kullanma ve (j) Depo ve destek yönetimi. (c) Pansuman yapma. (h) Zayiatların yönetimi. Yaralanma yer altında tedavi edilmiş bile olsa ilkyardım merkezinde bildirilen yaralanmaların kaydı tutulmalı ve saklanmalı ve yıllık değerlendirilmelidir. elde edecekleri başka özellikler yanında aşağıda belirtilen hususları yapmalarını sağlayacak bilgiler almalı ve eğitim görmelidir: (a) Şok tedavisi ve canlandırma. yetkilileri tarafından istenilmesi durumunda yeniden eğitilerek sınava sokulmalıdır. düzenli bir şekilde hemen çekilmesini sağlayan bir yöntem izlenmeli. madeni terk etmeden önce izleyecekleri yöntemler belirlenmelidir. (d) Madenden veya tehlike bölgesinden kişilerin güvenli olarak. (b) Yaraları inceleme ve değerlendirme. (e) Kritik operasyonları yapmak üzere madende kalan çalışanların. (d) Tıbbi ve cerrahi durumları inceleme ve değerlendirme. Bu durumlarda: 230 . acil durumlardaki iletişimi yürütmek üzere yöntemler ve kişisel sorumluluklar belirlenmelidir. Bu plan. madenin tahliyesini ve aşağıda belirtilen konuları kapsamalıdır: (a) Acil durumlarda alınacak önlemleri yönetmek üzere kişisel sorumluluklar saptanmalıdır. Tahliye ve kurtarma Acil durumlarda tahliye Her işveren. gerekirse tedavi ve sevk edilmelidir. yarası ne kadar hafif olursa olsun madeni terk etmeden önce inceleme ve tedavi için ilkyardım merkezine başvurmalı. (g) Basit raporlar tutma. Onaylanmış ilkyardım sertifikası alan kişiler. acil durumlardaki kaçış yolları ve yöntemleri konusunda eğitim verilmelidir. madende acil bir durum görülürse uygulamak üzere “maden acil durum eylem planı” bulundurmalıdır. İlkyardım merkezinde çalışan ve yer altındaki işçilere ilkyardım ulaştıran kişiler. (e) Üzerinde akım bulunan alete yakalanmış olanları uzaklaştırma ve elektrik şoku ve ciddi vücut yaralanmalarını tedavi etme. (c) Acil durumdan etkilenen herkese derhal durumun bildirilmesini sağlayacak ve tüm kişiler tarafından görülüp duyulabilecek bir alarm sistemi bulundurulmalıdır. Yaralanmaların bildirilmesi Yaralı bir kimse. (b) Acil durum iletişim sistemi kurulmalı. yangın önleme ve acil durum eylem planının bir parçası olmalı.(2) Bu kişilerin yeni teknikler konusunda güncel bilgiler edinmeleri için gerektiğinde güncelleme-takviye kurslar düzenlenmelidir.

Yetkililerin belirleyebileceği özel durumlar dışında. Maden kurtarma çalışmaları Maden acil durum eylem ve kurtarma planı. gaz tayin edici ekipmanın yanısıra gerekli diğer ekipman ve gereçlerle donanmış olmalıdır. Ulusal yasa veya yönetmelikler ile istisna kabul edilmedikçe. Her madende. madenden kurtarmayı da kapsayan. (g) Madende acil durumları oluşturan yangınlara ve diğer tehlikelere karşı eğitilmiş. kurtarma istasyonları olan çevredeki diğer madenlerle telefon bağlantısı olmalıdır. her hangi bir zamanda arayıp verdiği hizmetlerden tam olarak yararlanacak şekilde. hazırlıklı olma. merkezi kurtarma istasyonu ile telefon bağlantısı olmalıdır.(1) Yalnızca. 231 . (2) Hemen çekilmeyecek olan kişilerin bulundukları yerlerin güvenli olmalarını sağlayacak elverişli yöntemler uygulanmalı. Merkezi bir istasyon bulunmuyorsa. eylem yöntemleri ve periyodik olarak acil durum alıştırmaları konusunda bilgi ve eğitim verilmelidir. diğer kurtarma çalışanlarını de görevlendirmek için etkili düzenlemeler yapılmalıdır. acil durumların önlenmesi için düzenli tatbikatlar. (a) Maden bölgesinde merkezi bir kurtarma istasyonu bulunuyorsa işveren o istasyona. yetkililerce belirlenen süre madende yer altında pratik yapmış ve ulusal yasa veya yönetmeliklerde istenilen diğer özelliklere sahip yetkili bir memurun. ulusal yasa veya yönetmeliklerle istenilmeli ve her işveren. bu planı hazır bulundurmalıdır. kritik operasyonlarda ve yangınlar. bunların bakımını sağlamalıdır. kurtarma çalışmaları ve kurtarma çalışanlarının eğitimleri için tam olarak donatılmış yeterli merkezi kurtarma istasyonları bulundurmalı. Kurtarma istasyonun çalışma alanı yetkililer tarafından belirlenmelidir. daimi kurtarma biriminden yeterli sayıda bir grup devamlı olarak istasyonda görevlendirilmeli ve orada kalmalıdır. doğrudan kontrol edebileceği bir konumda olmalıdır. (i) Her düzeydeki tüm personel için. donatılmış ve hemen ulaşılabilecek bir eylem grubu oluşturulmalı. hizmetlerine gerek duyulur duyulmaz. İşveren birleşerek veya ayrı olarak uygun merkezlerde. (3) Karşılaşılan kritik duruma hazırlıklı olmak üzere personel. (h) Acil durum tahliyesi tamamlandıktan sonra. kurtarma işinde yeterli eğitim almış. gerekli donanım sağlanmalı.   Ulusal yasa veya yönetmelikler yeterli kurtarma işçisi sayısını belirlemelidir. (f) Belirli riskler altında olan kişilere kaçmaları için kişisel solunum donanımı gibi. Kurtarma işçileri aşağıda belirtilen şekillerde organize edilmeli ve bulundurulmalıdırlar: (a) Merkezi istasyonda devamlı bir kurtarma teşkilatı ve madende eğitilmiş kurtarma işçileri bulundurulmalı veya (b) Madende kurtarma ekipleri oluşturulmalıdır. Bu merkezler yetkililer tarafından onaylanmalıdır. bağlanmalıdır. patlamalar gibi madende görülen acil durumlarda yapılacak eylemler konularında özel eğitim almış personel seçilmeli. Plan yangın önleme ve acil durum eylem planının bir parçası olmalıdır. Her kurtarma istasyonu. (b) Var olması durumunda her madenin. yöntem tüm işçilere açıklanmalı.

uygun oldukları saptanmadıkça göreve devam etmemelidirler. genel havalandırma sisteminin açık ve okunaklı biçimde yeterli sayıda kopyası bulundurulmalıdır. eğitimi ve uygulamaları için sağlanan odaların. Kopyalar. mizaçları. Kurtarma alet ve donanımları Her merkezi kurtarma istasyonu ve yetkililer tarafından onaylanan diğer bütün istasyonlarda. duman kaskları ve benzerlerini kullanma sonucunda görülebilecek olan kazalar veya diğer tehlikeli durumlar yetkililere bildirilmelidir. yetkililer tarafından belirlenen bilgilendirme kurslarına katılmalı ve pratik çalışmalara olabildiğince fazla sayıda katılmalıdır. hava geçitlerini. kapakları. Bilgilendirme ve uygulama Her merkezi kurtarma istasyonunda veya yetkililer tarafından gerek görülen diğer istasyonlarda. aletlerin ve donanımın ne sıklıkta denetlenmesi gerektiğini belirlemelidir. Ulusal yasa veya yönetmelikler. Sertifikalarını başarı ile almış olan kurtarma işçileri. regülatörleri ve telefon istasyonlarını göstermelidir. kurtarma çalışmaları. madenin yerleşimi konusundaki bilgileri de temel alınarak dikkatle seçilmelidir. dönüş (çıkış) hava yollarından ayrı bir renkte gösterilmelidir. Kurtarma çalışmalarında ve eğitimde kullanılacak sinyal kodları. kurtarma işi için genel uygunlukları ve daimi kurtarma birimi ile işbirliği yapabilecek iletişim becerisi göz önüne alınmalıdır. yer altında bulundurulmamalıdır. kurtarma çalışanlarını eğitmek üzere yeterli sayıda uzman eğitimci bulundurulmalıdır.Kurtarma çalışanlarının seçimi Maden kurtarma çalışmaları için eğitilecek çalışanların seçiminde. Kopyalarda giriş hava yolları.    Her madende kurtarma işçileri tarafından ve eğitim amaçlı olarak kullanmaya uygun bir formda. dayanma güçleri. yetkililer tarafından belirlenen kurtarma donanımları sağlanmalı. Kurtarma işçileri yılda bir sağlık kontrolünden geçirilmeli. bir odada veya kalınacak yerde saklanmalı. Kurtarma işinde eğitim için seçilen herkes. yetkililer tarafından tanımlandığı veya onaylandığı şekilde periyodik olarak daha ileri bilgilendirme ve uygulama eğitimleri de almalıdırlar. (1) Her madende kurtarma işçileri için ayrı bir oda veya kalınacak yer bulundurularak bakımı sağlanmalı ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle uyumlu donanımlar sağlanmalıdır. bütün kapıları. Ayrıca. her ülkede tüm madenler için aynı olmalı ve yetkililer tarafından onaylanmış olmalıdır. fiziksel uygunlukları. (2) Yer altında bulundurulması gerektiği belirtilenler dışındaki kurtarma donanımları. iyi bir şekilde bakımı yapılarak devamlı kullanıma hazır halde bulundurulmalıdır. 232 . Solunum aygıtları. Kurtarma çalışanlarının yeraltı kömür madeninde en az iki yıl çalışma deneyimleri ve onaylı ilkyardım sertifikaları olmalıdır.

atölye ve fabrikalarda da güvenli kaçış yolları. 233 . takım üyelerinin ve aparatların durumlarını düzenli olarak kontrol etmelidir. solunum aygıtı donanımı olan bir rehber (eğer donanımı kullanma konusunda eğitilmiş ve ehliyetli ise) kurtarma ekibine eşlik etmelidir. (c) Canlandırma için gerekli donanım ve ulusal yasa veya yönetmeliklerle istenilen bu tür diğer donanım ve (d) Temiz hava istasyonu ile madenin yer üstündeki kısımları arasında telefon bağlantısı. lider solunum aparatları setlerinin güvenli ve tatmin edici bir şekilde çalıştığından emin olmalıdır. yeterli kurtarma ekiplerinin organize olmuş olduğunu ve solunum aygıtlarının yetkililer tarafından istenilen koşullara göre testten geçirilmiş olduğunu garanti etmelidir. soluk alınamayan bir atmosferde görev yapmaya hazır bir kurtarma ekibi. Yönetici tarafından görevlendirilen yetkili bir kişi. toplanma alanları belirlenmiş olmalı. ulusal yasa veya yönetmeliklerin ve yetkililerin öngördüğü şekilde. diğeri ilkyardımda uzman iki kişi. Temiz hava istasyonlarında aşağıda belirtilen destekler mümkün olduğunca sağlanmalıdır: (a) Biri taşınabilir solunum cihazı bakımında.Maden kurtarma çalışmalarının yönetimi (1) Madende yapılacak kurtarma çalışmalarının yönetimi ile ilgili kuralları.   Soluk alınamama olasılığının olabileceği atmosferin mümkün olduğunca yakınında. hazırlamak her maden yöneticisinin görevi olmalıdır. Ekibin gideceği yolu iyi bilmemesi durumunda. (2) Kurallar: (a) Kurtarma çalışmaları sırasında belirli kişiler tarafından yapılacak görevleri. kurtarma. terör olayları ya da doğal afetlerde inşaat alanları. (b) Yönetici veya diğer bir yetkili kişi tarafından madende yer üstünde görevlendirilen. Yangın. Soluk alınamayan ortamda bulundukları zaman lider. Çalışanların bu tür durumlara hazır olabilmesi için belli aralarla (yılda 2 kez) tatbikatlar yapılmalıdır. patlama. arama. plan yolu açıkça göstermelidir. Mümkün olan her yerde madende çalışan. temiz hava istasyonu veya istasyonları kurulmalıdır. bir kişinin yapacağı görevleri. (d) Madene giren herkesin isminin kayıt edilmesi gerektiği hususlarını belirtmelidir. (b) Solunum aparatları ile donatılmış.       Hiç bir kurtarma ekibi nereye gideceği ve ne yapma girişiminde bulunacağı konusunda kesin talimat almadan temiz hava istasyonu ötesine geçmemelidir. Takımın solunamayan atmosfere girmesinden hemen önce. Kurtarma takımları liderleri önceliği her zaman takımlarının güvenliğine vermelidir. (c) Madenin etkilenmiş olan kısmına yalnızca tam olarak yetkilendirilmiş kişilerin girebileceğini. yangın ve ilkyardım ekiplerinin talimatlarına uyulması sağlanmalıdır.

234 .

Kişi gereksinimlerini gidermek için belirli yönlerde davranır. günlük. Çalışanların çalıştıkları iş kolunda verimli. B. Bu nedenle ihtiyaçlar davranışı belirleyen önemli etmenlerdir. Maslow’un Gereksinimler Hiyerarşisi Piramidi Abraham Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi Teorisi’nde de belirtildiği gibi fizyolojik gereksinimlerin başında gelen insanın “nefes almasından” sonraki ilk temel gereksinimi beslenmedir. Çalışma Yaşamında Beslenme Çalışanların sağlıklı bir yaşam sürdürebilmeleri için beslenme temel gereksinimlerden biridir. İhtiyaçların kişiyi yöneltme özelliği bunların tatmin edilme derecesine bağlıdır.XV. Tatmin edilen ihtiyaç. 235 . kişinin sahip olduğu belli gereksinimleri gidermeye yönelik olduğudur. yaptıkları işin ağırlık derecesinden başlayarak günlük enerji gereksinimleri belirlenmeli. haftalık ve aylık beslenme programları düzenlenmelidir. Yaklaşımın ikinci varsayımı ihtiyaçların sırası ile ilgilidir. Alt kademelerde bulunan ihtiyaçlar giderilmeden üst kademelerdeki ihtiyaçlar. Çalışanların beslenme programı yapılırken. kişiyi davranışa yöneltmez. davranışta etkili olma özelliğini kaybeder ve daha üst seviyedeki ihtiyaçlar davranışı etkilemeye başlar. Piyal. Maslow Gereksinimler Teoremi: İnsan ihtiyaçlarını bir hiyerarşi içerisinde ele alan Abraham Maslow’un yaklaşımında birinci varsayım. kişinin gösterdiği her davranışın. 1989). bunu karşılayacak şekilde besin ve kalori değerlerine göre. Bu varsayıma göre kişi belirli bir sıralama gösteren hiyerarşiye sahiptir. G. özenli ve yaratıcı olabilmelerinin önde gelen koşullarından biri dengeli ve sağlıklı beslenmedir (Fişek..

işveren. toplu beslenme standartlarına uygun yemekhanelerde yemek yemelidir. İş yerinde kaliteli beslenmenin sağlanabilmesi için. 236 . kıvırcık. Bazı iş kollarında. bazı besin öğeleri normal gereksinmeye ek olarak verilmelidir. ayran. öğünlere dağılımı dengeli olmak koşuluyla. Sadece işyerinde değil. Çalışanların servis edilen yiyecekiçecekleri tüketebilmesi için. evlerinde de ekonomik ve kaliteli beslenmenin sağlanabilmesi için. Çok soğuk ortamda çalışanlara sıcak içecekler. çalışanlara etkin beslenme eğitimleri verilerek. Set seçimsiz menüler uygulanıyorsa. her gruptan. her çeşit besine gereksinme ölçüsünde yer verilmelidir. bu menüler mümkünse 4 kap olarak planlanmalıdır. çay molasında kaliteli bir ara öğün örüntüsü doğrultusunda planlanan kumanya menüleri ile çalışanların performansı ve verimliliği olumlu yönde etkilenmiş ve iş kazası riski de azaltılmış olur. çalışanların doyumsuzluğu/memnuniyetsizliği. portakal vb. işyeri hekimi ve toplu beslenme yöneticisi bir arada. ana ve ara öğünlü menüler planlanmalıdır. makarna.). sebze ve meyveler yeterince verilmelidir. Çalışanlara yönelik toplu beslenme hizmetinin her basamağında tüm işlemler kaliteli ve güvenilir olmalıdır.Gerek işyerinde. Özellikle ağır ve tehlikeli işler kapsamında çalışanların sıvı alımı. aksi halde besin zehirlenmeleri. başta temiz ve güvenilir içme suyu. yeterli ve dengeli beslenme bilinci oluşturulmaya çalışılmalıdır. hijyenik ve sübjektif kalitesi yüksek olacak biçimde üretilmeli ve sunulmalıdır. gerekse iş dışında çalışanların sağlık riskleri ve çalışma koşulları temel alınarak. eğitici ve çalışanların beslenme alışkanlıklarına uygun bir beslenme programı uygulanmalıdır. domates. iş yerinde çalışanlara verilmesi gereken beslenme hizmeti en az bir ara öğüne de paylaştırılmalıdır. gazoz vb. Sıvı olarak. Bazı yemeklerin de gereksinmeye paralel olarak 1 porsiyonlarına giren yiyecek gramajlarında daha önce de belirtildiği gibi bir miktar artırıma gidilmelidir (et. Gazlı içeceklerin (kola. Sadece karın doyurucu değil. 2008). sosyal ve psikolojik tatmin sağlayan. çorba vb. toplu beslenme servisi çalışanlarının moral bozukluğu. çok sıcak ortamlarda çalışma vb. tercihen taze meyve suları. sulu yiyeceklerin tüketimine olanak sağlanmalıdır (Beyhan. Özellikle ağır ve tehlikeli işlerde çalışanlar için yüklü enerjinin tek bir öğünde verilmemesine dikkat edilmeli. limonata. çorbalar sıklıkla verilmelidir. Sabah işyerine gelince veya kuşluk vakti. açık çay. kayısı. işveren ve çalışan temsilcileri ve sendika görevlileri bilinçlendirilmelidir. yeterli ve dengeli beslenmelerini sağlayacak beslenme programları uygulanmalı. koşullarda) günde en az 12-14 bardak veya her 1000 kalori başına 1 litre kadar sıvı tüketilmesi sağlanmalıdır. pilav. roka. Böylece hem öğle yemeğindeki aşırı yüklenme önlenmiş olur. Başta ağır işlerde çalışanlara günlük enerji ve besin öğeleri gereksinmelerinin yarısını karşılayacak nitelikte. bitki çayları. Y. Çalışanlar. kuru baklagiller gramajları ile yemeklerin içerisine giren yağ miktarları vb. Çok sıcak ve aşırı tozlu ortamlarda çalışanların bol sıvı almaları sağlanmalıdır. süt. hem de sabah çoğunlukla kahvaltı yapmadan iş yerine gelen veya kalitesiz bir kahvaltı yaparak iş yerine gelen çalışanlarda bu yönden oluşabilecek olumsuzluklar önlenmiş olur. yemekler iştah açıcı.) sağlıklı ve dengeli beslenmede yeri yoktur. kaliteli ve ekonomik beslenme konusunda çalışanlar. Bunun için yine yapılan işin niteliğine göre artırılması kaydıyla (güneş altında. susama duygusuna bakılmaksızın artırılmalıdır. Güneş altında uzun süre çalışanlara veya röntgen ışınlarına maruz kalanlara A vitamininin ön maddesi karotenlerden zengin havuç. çalışanların performanslarının düşmesi ve sonuçta o kuruluşta verim düşüklüğü kaçınılmazdır. marul. menü planlamada bu durum dikkate alınmalıdır. hafif işlerde çalışanlara göre daha fazla olması gerektiği düşünülerek. Ağır ve tehlikeli işlerde çalışanların sebze ve meyve tüketimlerinin de.

5 5. Piyal. aşçıbaşı. yemeğe eklenen tuz. satın alma ya da personelden sorumlu bir kişi ve varsa sendika temsilcileri ya da çalışan temsilcilerinin katılımı sağlanmalıdır. 1989).5 Toplu beslenme yöneticisi. gıda. peçete vb. matbaa. G. çok sıcak ve çok soğuk ortamlarda çalışanların protein gereksinimi % 10-20 artmaktadır. Ağır işte çalışanların terlemeye bağlı olarak normalden çok azot kaybettikleri bilinmektedir. şartname hazırlanması sırasında yemek şirketinde diyetisyen ya da gıda mühendisi çalıştırılması koşulu eklenmeli ve liste hazırlanmasında yemek şirketinin temsilcisi olan bu yetkilinin de katılımı sağlanmalıdır.. Kullanılan yağ. hafif el işleri) İşin Yapılış Şekli Maden kömürü. Ayrıca çevre ısısındaki her 10 0C’ lik artış enerji harcamasını % 5 oranında artırırken. çalışanların beslenme hizmetlerinden memnuniyet düzeylerini ölçmeli ve elde edilen sonuçlar doğrultusunda gerekli düzenleme ve kalite iyileştirme çalışmalarını yaparak tüketici memnuniyetini en üst düzeye çıkaracak stratejileri oluşturmalıdır. masa örtüsü. Çalışma ısısının düşük olduğu yerlerde pekmez. harç karma) Ağır (Yük kaldırma. her 10 0C’ lik azalma için % 5 oranında enerji harcaması düşmektedir. ikinci 10 yıl için % 5 ve daha sonraki 10 yıllar % 7 oranında enerji harcamasında azalma olur (Fişek. Bu nedenle ağır işlerde. Ayrıca iş gücünün yaş durumu da enerji harcamasında önemlidir. kağıt sanayi. yemekhane sorumlusu. tünel işleri Marangozluk. ayran ve çay gibi sıvı gıdalar önerilebilir (Piyal. gıda hijyeni. Sıcak ortam çalışmalarında ise limonata. ağır ev işleri Ev işleri. inşaat. büro vb.. kişisel hijyen zararlı alışkanlıklar.0 2. şerbet. Ağır fiziksel hareket kas kitlesini de artırmaktadır. çalışanlara belirli aralıklarla sağlıklı yaşam. demir çelik sanayi. yemek yenen kaplar. gemicilik. Çalışma ortamındaki ısı çok yüksek veya çok düşük olduğunda da azot kaybı artmaktadır.Yapılan işin ağırlık derecesine göre kalori gereksinimleri İşin Ağırlık Derecesi Çok Ağır (Ağır yük kaldırma. İşyerinde aylık ya da haftalık yemek listesi hazırlanmasında işyeri hekimi. beden gücü) Orta (Ayakta el hareketi ile çalışma Hafif (Genellikle ayakta. 1991). etkenler psikolojik doyumu etkiler. yeterli ve dengeli beslenme konularında işyeri hekimi ile koordineli olarak eğitimler vermeli. B. çay gibi içecekler verilebilir. Kalori ve besin değerinin yanı sıra psikolojik doyum da göz ardı edilmemelidir. tarım işleri Kimya. makine. baharatlar. tütün. tekstil. Ağızda oluşan metalik tat psikolojik doyumu engelleyebilir. porselen ve çimento sanayisi. şurup. yemek türleri. Çalışma ortamında kullanılan maddeler ya da üretim sürecinde ortaya çıkan toz. Eğer yemek işyerine dışarıdan geliyorsa ve hizmet satın alınması şeklinde yapılıyorsa veya işyerine ait yemekhanede taşeron firma tarafından yemek çıkartılıyorsa. 25 yaştan sonraki birinci 10 yıl için % 3. Birgül.5 7. gaz gibi kirleticiler çalışanların tat duyularını etkileyebilir. çukur kazma. Gıda üreten ve 60 beygir gücünün üzerinde motor gücü bulunan veya 10 ve üzerinde 237 . işler İş İçin Gereken Enerji Harcaması 10-12. duman. lastik. Ara dinlenmelerde sıvı gıdalar verilmesi hem psikolojik hem de fizyolojik gereksinim açısından önerilmektedir. kauçuk.

yapı. 1991). gıda. 60 Gıda ve Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemeleri Üreten İşyerlerinin Çalışma İzni ve Gıda Sicili ve Üretim İzni İşlemleri ile Sorumlu Yönetici İstihdamı Hakkında Yönetmelik. herhangi bir yemeğin sık sık verilmesi. bir önceki ve bir sonraki günün menüsüyle bağlantılı düşünülmeli ve alınan malzemenin zarara uğramadan kullanılması sağlanmalıdır (Piyal. Ayrıca. kimya mühendisleri. mutfağın araç gereç durumu. Bir günün menüsü. şekil ve renk yönünden birbirini tamamlamalı. Yemek listesi hazırlanırken. En az 4 yıllık lisans eğitimi almış Ev Ekonomisi Yüksek Okulu Beslenme Bölümü mezunları ve diyetisyenler yemek fabrikasında her bir iş yeri için sorumlu yönetici olarak istihdam edilebilirler60. Birgül. kıvam.işçi çalıştıran veya et ve et ürünlerini üreten veya süt ve süt ürünlerini üreten veya su ürünlerini işleyen veya hazır yemek üreten iş yerleri veya yemek fabrikaları veya her türlü gıda katkı karışımları üreten iş yerlerinde.G: 27 Ağustos 2004/25566. R. aynı öğünde verilen yemekler. personel sayısı göz önünde bulundurulmalıdır. en az 4 yıllık lisans eğitimi almış ziraat. kimyagerler. monoton olmamalıdır. su ürünleri mühendisleri ve biyologlar ile gıda bilimi konusunda en az yüksek lisans yapmış diğer meslek gruplarına üye kişilerin eğitim dallarına ve üretimin niteliğine göre sorumlu yönetici olarak çalıştırılmaları her bir iş yeri için zorunludur. Bir öğünde hazırlanması zaman alan yemeklerden birden fazlası aynı öğünde yetiştirilmeye çalışılmamalı. veteriner hekimler.. aynı lezzetteki yemeklerin bir arada verilmesi gibi hatalardan kaçınılmalıdır. 238 .

Ancak erişkin bağışıklaması konusunda aynı düzeyde duyarlılık gözlenmemektedir.).CDC) önerilerini referans almaktadırlar. Seyahat edilen ülkenin tıbbi olanakları ve sağlık/seyahat sigortasının olup olmadığı da bu değerlendirmede göz önüne alınmalıdır. Örneğin Tetanos bakterisi toprakta ve bazı hayvanların gastrointestinal sisteminde de yaşar. Çalışma ortamı ile birlikte değerlendirildiğinde. hekimler genellikle Amerikan Hastalık Kontrol Merkezi’nin (Centers for Disease Control and Prevention . (Aksoy. Ülkemizde Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülen kampanya tarzı aşı çalışmalarının hemen tamamında bebekler ve çocuklar hedeflenmiştir. seyahat edenin davranışlarını ve sağlık durumunu göz önüne alarak. salgınların önlenmesi ve hızla kontrol altına alınması amaçlanır. seyahat edilen ülkenin ve konaklanacak yerin koşullarını. kişilere özel bir aşı takvimi çıkarmak gerekmektedir. Ş. İşyeri Sağlık Birimleri ve İşyeri Hekimlerinin Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte işyeri hekiminin görevleri sayılırken “Bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlayarak yayılmasını önleme ve aşılama çalışmaları yapar” denilmektedir. S.). Bu nedenle yakın zamanda ülkemizde ilk “Erişkin Bağışıklama Merkezi” Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde hizmete girmiştir. yaygınlaştırılması önem taşımaktadır (Aksoy. Altınel. 239 . Seyahat edilen ülkelerdeki bulaşıcı hastalıklara yakalanma riski nedeniyle de aşı yapmak gereği ortaya çıkabilir. Pek çok işyerinde çalışanların bir bölümü kısa veya uzun süreli olarak çalışmak üzere veya turistik amaçlı olarak yurtdışına seyahat etmektedir.XVI. Yani rutin erişkin aşılarına ek olarak. 2009). ülkemizdeki erişkin aşılamasına önemli katkılar sunabilecek konumdadırlar.. çalışma ortamı.. kalınacak süreyi.Ş. Pek çok bağışıklama programı için “hastalığın kontrolü” gerçekçi bir hedeftir. Bazı aşılar ise “bireysel korumayı” amaçlar.Çalışma Yaşamında Bağışıklama Aşıların sağladığı en büyük yarar toplum sağlığının sürdürülmesidir. Bugünkü koşullarda erişkinlere yönelik aşılamayı programlı bir şekilde yürütmeyi hedefleyen bir başka mesleki organizasyon olmadığından. WHO. Tetanos aşısı bireyleri tetanos bakterisi tarafından üretilen toksinin etkisine karşı korur (Pehlivan. bir RD yapılmasını ve gerekli aşıların buna göre saptanmasını önermektedir. işyerlerinde sağlığın korunması ve geliştirilmesi ile görevli olan işyeri hekimleri. Ülkemizde yerleşmiş ve herkes tarafından kabul gören bir rutin erişkin asılama şeması olmadığından. işyerlerinde yapılacak aşılamaların geliştirilmesi. çalışanların yaş ve sağlık durumu. TSK bünyesine yeni katılanlara yapılan aşılamadır. Ülkemizde aşılama kampanyaları nedeniyle çocukluk dönemi aşıları iyi bilinmektedir. T. bulunduğu çevre ve karşılaşabilecekleri tüm riskler değerlendirilerek. Bu nedenle bu bakterilerle karşılaşma riski azaltılamaz. Aşılama ile olgu sayılarının hızla azaltılması. bu aşılardan 3 hafta sonra ise Td aşısı uygulanmaktadır. İşyerinin faaliyet alanı. kişilerin özel durumlarından kaynaklanan risklerin gerektirdiği diğer aşıları da göz önünde bulunduran bir program yapılmalıdır. Erişkinlere yönelik sözü edilmesi gereken en önemli ve kapsamlı aşılama “Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) Bulaşıcı Hastalıklarla Mücadele Yönergesi” doğrultusunda. Yeni doğan sağlığı için hamilelere yapılan aşılamaları da bu çerçevede değerlendirmek yanlış olmayacaktır. Buna göre ilk hafta içerisinde Meningokok A+C ve Kızamık aşısı.

Her yıl 1 doz 2 doz 1 veya 2 doz 1 veya 2 doz 3 doz kadınlar için 1 doz 1 doz papillomavirus 1 doz 2 doz 3 doz 1 veya daha fazla doz Başka bir risk faktörü varsa (sağlık gerekçesi-kronik hastalıklar-. kızamıkçık.06.2010 YARA YÖNETİMİNDE TETANOS PROFİLAKSİSİ ŞEMASI Temiz. azaltılmış Difteri. kopma. mesleki gerekçe. toprak. 2 doz) aşı uygulanmış EVET 3 ya da daha fazla doz uygulanmış HAYIR** +Kir feçes. 1. Çalışma yaşamında işin niteliğine göre farklılık göstermekle birlikte en önemli aşılama tetanosa yönelik olanıdır. Bu konuda Sağlık Bakanlığı’nın önerileri aşağıda verilmiştir. azaltılmış Boğmaca (Td. 60-155 aylık ise DaBT-İPA. diğer endikasyonlar) Öneri yok (*) Recommended Adult Immunization Schedule: United States. büyükbaş hayvan salyası ile kontamine olmuş yaralar. Şu anda tüm yaş gruplarına yılda 1 önerilmektedir. 240 . küçük yara AŞI HİKÂYESİ Tetanos toksoidi içeren aşı* TAT HAYIR HAYIR Kirli Yaralar+ Tetanos toksoidi içeren aşı* EVET HAYIR*** TAT EVET HAYIR Bilinmiyor ya da primer aşı serisi olan 3 dozdan az (0. mermi ile yaralanmalar. 14 yaş ve üzerinde ise Td uygulanır. 2011 Yukarıdaki şemadan da anlaşılacağı gibi 2009 yılına kadar 50 yaş ve üzerine önerilen influenza aşısı daha alt yaş gruplarında başka bir risk faktörü varsa önerilmekteydi. yaşam tarzı. *** Son dozdan 5 yıldan daha uzun süre geçtiyse aşı uygulanır. bu dozlardan bir tanesinde Tdap uygulanmalıdır. Tedavide ve tetanos toksoidinin (TAT) kontrendike olduğu vakaların profilaksisinde tetanos immun globulini (TIG) kullanılır. ezilme. kabakulak (KKK) Pnömokok (polisakkarit) Human (HPV) Zoster Hepatit A Hepatit B Meningokok Açıklama Önceden bağışıklanmamış ve bu yaş grubunda olan tüm bireyler (Aşı kartının olmaması veya enfekte olduğuna dair kanıt olmayan) 19-26 Yaş 27-49 Yaş 50-59 Yaş 60-64 Yaş ≥ 65 Yaş Her 10 yılda 1 Td rapeli Yaşam boyunca 10 yılda 1 Td. SAĞLIK BAKANLIĞI BAĞIŞIKLAMA DANIŞMA KURULU KARARI 22. ** Son dozdan 10 yıldan daha uzun süre geçtiyse aşı uygulanır.ACIP 2011 Erişkin Aşı Şeması(*) Yaş Grupları Aşı Tetanos. yanma ve donmalar * 59 ayın altında ise beşli karma. Tdap) Influenza-Grip Varisella Kızamık. kesici/batıcı aletlerle oluşmuş yaralar.

). Sağlık personeline. Bunun dışında toplu olarak bir arada yaşamakta olanlara ve aşılanmak isteyenlere de önerilmektedir. 65 yaşın üzerinde olanlara vb. bir soğuk algınlığı enfeksiyonu geçirdiğini düşündüğü bir sırada aslında bu hastalığı geçirebildiğinden. İşyerlerinde çalışanların çoğu sarılık belirtileri görülmeden. Yukarıda Sağlık Bakanlığı Bağışıklama Danışma Kurulu’nun bu konudaki önerisi verilmiştir.) önerilmektedir. Ülkemizde Hepatit B hastalığının yaygınlığı ve karaciğer kanserine karşı koruyuculuğu göz önüne alınarak gıda ve sağlık iş kolu çalışanlarının dışındakilerin de aşılanması yararlı olacaktır. memur.edu. bu oranın %40’ lara vardığı tespit edilmiştir61 (Özgüven. Bu nedenle işyerinde Td aşılaması. Hepatit B aşılaması için ön kan testleri zorunlu olmamakla birlikte. gıda. Grip (İnfluenza) Aşısı Grip aşısı risk grubu olarak adlandırılanlara. 3 doz aşılama ile ömür boyu bağışıklık sağlanmaktadır. aşı programlarına Hepatit A aşısını da ekleyebilir. Yaralanma durumunda ise kişinin aşı ve yara durumu değerlendirilerek ek aşı ve /veya serum yapılıp yapılmamasına karar verilir. şantiye gibi çalışma ortamlarında toplumun diğer kesimine oranla kirli maddelerle temas ve yaralanma riski fazladır. taşeron çalışanları) yapılmalıdır. 2009). V.tr/dahilibilimler/infeksiyon/guncel/asilar. Sağlık Bakanlığı Hepatit B aşısını ulusal bağışıklama programına katmıştır. Ülkemizde en yaygın kullanılan erişkin aşısıdır. çay dağıtım vb. Ancak erişkinler programa dâhil edilmemiştir. İşyerindeki bütün erişkinlere her 10 yılda bir. İlk aşıdan 6-12 ay sonra ikinci aşı yapılarak yaşam boyu bağışıklık sağlanmalıdır. düzenli olarak tek doz Td aşısı yapılmalıdır. çalışanların pek çoğu bu hastalığa karşı doğal bağışık sayılmaktadır.. diyabeti olanlara. bundan 6-12 ay sonra ise 3. işlerde çalışanlarla işi gereği sık yolculuk yapanları) değerlendirilerek. doz Td aşısı). öğretmenlere de önerilebilmektedir. Hepatit B aşılaması birer ay ara ile 2 doz ve ikinci dozdan 6-12 ay sonra ise 3. Hepatit A aşısı Sağlık Bakanlığı'nın ulusal bağışıklama programı içerisinde yer almamaktadır. Yapılan çalışmalarda erişkinlerin ilerleyen yaşla artan oranda Tetanos ve Difteriye(Td) karşı bağışık olmadıkları. 241 . taşıyıcıların saptanması açısından tarama testleri sonrasında aşılama yapılması önerilmektedir. doz şeklinde uygulanmaktadır. Görenek. Grip asısı virüsünün yapısını değiştirmesi nedeni ile her yıl tekrarlanmakta ve Ekim . Özel durumlar dışında aşıdan sonra bağışıklık kontrolü için kan tetkiki önerilmemektedir (EKMUD. tıbbi gerekliliği olanlara (Kronik kalp ve akciğer hastalığı olanlara.Kasım ayları içerisinde yapılması önerilmektedir. L. Hepatit B Aşısı İşyeri hekimleri başta portör muayenesi ile işe girişte saptadığı Hepatit B aşısı olmamışların aşılanmasını sağlamalıdır. Ülkemizde erişkin aşılama oranlarının daha düşük olması nedeni ile bağışıklık düzeyinin de çok daha düşük olduğu ileri sürülebilir. tüm çalışanları kapsayacak şekilde (işçi. 61 http://www. Hepatit A Aşısı Hepatit A ülkemizde de yaygın olarak görülen viral bir hastalıktır.gata.Difteri Tetanos Aşısı Atölye. İşyeri hekimi görev yaptığı iş yerlerinde risk gruplarını (yemek. fabrika.doc. Ancak çocukluğunda hiç aşılanmamış olanlara veya aşılandığı konusunda kuşku duyulanlara 3 doz aşı ile primer aşılama yapılmalıdır (Birer ay ara ile 2 doz.

Sağlık Bakanlığı Pakistan. Koruyuculuğu çok yüksektir. Cad. Cinsel yaşamın başlaması ile birlikte HPV virüs enfeksiyonu gelişebileceğinden. 242 . Orta Afrika Cumhuriyeti. Hudut ve Sahiller Genel Müdürlüğünün aşı merkezlerinde yapılmakta ve aşı sertifikası ile belgelendirilmektedir62. Mısır. Cinsel yaşam başlamış ancak HPV enfeksiyonu gelişmemiş olanlarda da aşının yarar sağlayacağı bildirilmektedir. Hastalıkla temas durumunda ilk birkaç gün içerisinde aşılamanın yapılması koruma sağlayabilmekte veya hastalığın hafif seyretmesine yardımcı olmaktadır. Gana. Kamerun. hastalarla temas ve salgın olan ülkelere işi gereği seyahat etmek zorunda olunması vb.Kızamık. birinci aşıdan 2ve 6 ay sonra olmak üzere 3 aşı yapılması önerilmektedir.aspx. Çalışanların büyük bir bölümü çocukluk döneminde aşılanmış veya bu hastalıkları geçirmiş olduklarından bağışık durumdadır. vücudun farklı bölgelerine uygulanabilir. daha önce aşılanmışlara ise tek doz) MMR aşısı yapılabilir. Burkina Faso. Fildişi Sahili. Afganistan. 10 yılda bir yapılmaktadır. Sudan. Polio aşısı ile sağlanan bağışıklık yaşam boyu sürmektedir. Su çiçeği erişkinlerde ağır seyreden viral hastalıklardandır. Polio Aşısı Geçmişte üç ya da daha fazla dozda ağızdan çocuk felci aşısı (OPV) olanların. Nijerya. risk durumlarında (50 yaş altı hiç aşılanmamışlara 4 hafta ara ile 2 doz.Kızamıkçık.gov.Kızamıkçık. Ancak erişkinlerin bu hastalıkları ağır geçiriyor olmaları dikkate alınarak.) Aşının yolculuktan 4 hafta önce yapılması gerektiği unutulmamalıdır. Su Çiçeği Aşısı Su çiçeği aşısı 2 doz halinde 1-2 ay ara ile kontrendikasyonu olmayan erişkinlere yapılmaktadır. bu üç hastalıktan herhangi birine karşı risk oluşması durumunda. İşyerlerinde. Sarı Humma Aşısı WHO. Bostwana. canlı viral aşıdır. aşılanmadan 10 gün sonra ve 10 yıl süre ile geçerlidir. Yemen ve Endonezya gibi ülkelere seyahat edenlere 1 doz OPV asısı önermektedir. (CDC erişkinler için IPV – enjeksiyon şeklinde olanın aktive polio aşısını önermektedir.Kabakulak aşısı (MMR-KKK) yapılması. Nijer. sarıhumma hastalığı riski bulunan ülkelere seyahat edenlerden veya bu ülkelerden transit geçiş yapanlardan sarıhumma aşısı olduklarını belgelendirmeleri istemektedir.Kabakulak Aşısı İş yerlerinde ender de olsa kızamık ve kabakulak hastalıklarına rastlanılmakta ve bağışık olmayanlar arasında yayılma görülebilmektedir. Rahim ağzı kanserine neden olan HPV bazı tiplerine karşı geliştirilmiştir. 62 http://www. CDC tarafından önerilmektedir. Mali. Su çiçeği bulaşma riski olan ve hastalığı geçirmediği bilinen erişkinler suçiçeği asısı ile aşılanabilir. Diğer aşılarla aynı anda. Aşı sertifikası. Kızamık. 26 yasından küçük kadın çalışanlara 3 doz halinde. aşılamanın erken yaşta ve/veya cinsel yaşam başlamadan önce yapılması önerilmektedir. Ülkemizde geçmişte tek doz kızamık aşılaması yapılmış olduğunu da dikkate alarak. hastalığın yaygın olduğu bölgelere gitmesi durumunda tek bir hatırlatma dozu ile aşılanması yeterli görülmektedir.tr/seyahat/zorunluasilama. Gine. Benin. Human Papilloma Virüs (HPV) Aşısı Rahim ağzı kanserinin önlenmesi için genç kızlık döneminde yapılması önerilen yeni bir aşıdır.hssgm. Sarıhumma aşısı. Hindistan.

Köpek kuduzunun yüksek olup. Kuduz Proflaksisi Kuduz hastalığının mortalitesinin çok yüksektir. C. hayvan bakıcıları.. Enjeksiyon şeklinde ve kas içine yapılır. Ülkemizde hacca gidenlere ve TSK’ ne katılanlara A ve C türlerine karsı etkili olan aşı yapılmaktadır (Özgüven. 2. “Ty21atablet” tifo aşısı canlı aşıdır. kuşkulu ısırık-temas durumlarında ise temas sonrası proflaksi uygulanmaktadır. Aşı yolculuktan 1 hafta önce yapılmalıdır. Tablet (ABD) ve enjeksiyon (AB) seklinde olmak üzere 2 ayrı tür tifo aşısı bulunmaktadır. Temas öncesi proflaksi kimlere uygulanmalıdır: 1. Derialtına yapılmakta ve koruyuculuk süresi 2 yıl veya daha uzun olarak verilmektedir. 3. 48 saat ara ile 4 tabletin arka arkaya alınması ile aşılanır. Tifo Aşısı CDC tarafından hijyen koşulları yetersiz ülkelere seyahat durumunda. Kuduz yönünden sürekli risk oluşturan işlerde çalışan kişilerde temas öncesi proflaksi. G. splenektomi ameliyatı geçirenlere veya organ nakli yapılmış olanlara ve 65 yaş üzerinde olanlara) bir veya 2 doz halinde yapılması önerilmektedir. Y ve W-135 tiplerine karşı geliştirilmiştir. kalınacak süreye ve konaklama koşullarına göre önerilmektedir. Kuduz açısından yüksek riskli işlerde çalışanlara. Koruyuculuk süresi 5 yıl olarak verilmektedir.(Meningokoksik) Menenjit Aşısı CDC tarafından menenjit kuşağında yer alan bazı Afrika ülkelerine seyahat edenlere önerilmektedir. 243 . Ülkemizde tifo aşısı bulunmamaktadır (Aksoy. kuduz laboratuvarı çalışanları. Yaygın olarak kullanılan bu 4 alt gruba da karşı koruyucu olan kapsüler menenjit aşısıdır. uygun tıbbi yaklaşımın verilemeyeceği bölgelere seyahat edenlere. Kuduz olasılığı olan hayvanlarla sık temas eden kişilere. Hatırlatma dozu 2 yılda birdir. Görenek. Diğeri ise Vi polisakkarit tifo aşısıdır. Hatırlatma dozu 5 yılda bir yapılır. böbrek yetmezliği olanlara. Fark edilmeyecek temaslar için de koruyuculuk sağlayabilir. Erişkinlerde menenjit salgınlarına yol açan Neisseriameningitidisin A.). Ş.). kuduz riskli temas sonrası yaklaşım gerekliliğini ortadan kaldırmaz. L. Bu nedenle enfeksiyonun hastalık etkeni ile karşılaşır karşılaşmaz durdurulması büyük önem taşımaktadır. Bununla birlikte kuduz immünglobulin kullanımına gerek kalmaz ve aşı dozunu azaltır. Temas sonrası yaklaşımın gecikebileceği koşullarda koruyuculuğundan yararlanılır. Temas Öncesi Proflaksi: Temas öncesi proflaksi. Pnömokok Aşısı Risk grubu olarak belirtilen ve tıbbi gerekliliği olan çalışanlara (kronik akciğer hastalığı. veteriner hekimler.

basamaklarını kapsar. 0. idrar ve feçesle temas. 2.(ya da 28.Aşı uygulama şekli ve takvimi: 1. bir doz rapel önerilir.. TC Sağlık Bakanlığı’nın Kuduz Yönerge’ sinin uygulama önerisidir. yabani tavşan ısırıklarında insana kuduz geçişi gösterilmemiştir. İntradermal uygulama: İntradermal uygulamaya uygun olan aşı preperatları kullanılır. -Aşı uygulanması. Gerekirse bu konuda aşılamayı yapan veteriner hekimden bilgi istenmelidir. Deltoid bölge üstüne 0. Ülkemizde ve dünyada bugünkü verilerle fare.). İntradermal aşı uygulaması sadece deneyimli ve bu konuda yetki verilen kişiler tarafından yapılmalıdır. Kuduz bir hayvanı beslemek.. günde olmak üzere toplam iki doz aşı uygulanır. Temas sonrası proflaksi.1 ml. Temas Sonrası Profilaksi: Öncelikle kuduz şüpheli bir temas olup olmadığı ve temasın niteliği değerlendirilmelidir. Bunun dışında normal bir kişide tam doz uygulamadan 2-4 hafta sonra antikor yanıtı gelişeceğinden rutin olarak antikor titre ölçümü önerilmez. gerbil. temas sonrası yaklaşım: Bu grupta kuduz şüpheli temasta. sıçan. Bu nedenle hayvan sağlığı ile ilgili kurumlar özel bir veri bildirmedikçe. 244 . kuduz immünglobulinine gerek yoktur. 7. -Kuduz immünglobulin uygulanması. Klorokin veya meflokin gibi antimalaryal ilaç alan veya alması gereken kişilere intradermal şema uygulanmamalıdır. Eğer “RFFIT” ile tam nötralizasyon 1/5 serum dilüsyon altında ise. kan. Risk grubunda 2-3 yılda bir rapel yapılabilir. diğer risk gruplarında iki yılda bir kuduz antikorları ölçülür. Ancak bağışıklığı baskılananlarda antikor ölçümü gereklidir. hamster. köpek gibi hayvan ısırıklarında. kobay. deride daha önce var olan kesi veya bütünlük bozulması veya müköz membran temasıyla geçer. ve 3.      İnsan ısırıklarında kuduz olmadığı sürece proflaksi gerekmez. hayvanın gözlenmesi şartı ile proflaksi gerekmez.. Rapel doz: Kuduz virüs veya aşı üretiminde çalışanlar gibi yüksek risk grubunda olanlarda her altı ayda bir. Rutin aşılanan kedi. pişmiş et ve sütünü yemek kuduz geçişi açısından risk oluşturmaz ve proflaksi gerekli değildir. Temas öncesi proflaksi uygulananlarda.) günlerde toplam üç doz aşı uygulanır (Bu uygulama şekli ve takvim. Proflaksi gerektirmeyen temas: Kuduz ancak virüsün ısırık yarası. tavşan. bu tür hayvan ısırıklarında proflaksi gerekmez. ve 21. olarak uygulanır. 7. ve 21. Kuduz hastasına rutin bakım yapan sağlık personeline müköz membran veya bütünlüğü bozulmuş deriye infeksiyöz materyal teması olmadıkça proflaksi gerekmez. sincap. -Yara temizliği.) günlerde 0.(ya da 28. Kas içi uygulama: Deltoid kas içine 0.

kesi. müköz membranların tükürük.    Tüm ısırık ve tırmık yaraları bol akarsu ve sabunla hemen yıkanmalı ve temizlenmeli. kuduz antikor titresi bulunanlar. Süresi: Temas sonrası olabildiğince erken başlanmalıdır. 245 . Kuduz immünglobulini gerektirmeyen durumlar:    Temas öncesi tam aşılama yapılanlar.3. Belge ile ispatlanmış. günlerde toplam beş doz uygulanır. antikor titresini düşürdüğü için asla yapılmamalıdır. Daha önce hücre kültür aşılarıyla temas sonrası tam aşılama yapılanlar. salya ve diğer nöral doku gibi potansiyel enfekte olabilecek materyalle teması ve tırmalama da riskli olarak kabul edilir. Küçük çocuklarda uyluk anterolateral bölgeye kas içine uygulanabilir. Kuduzda inkübasyon süresi çok değişken olduğundan. kas içine uygulanır. arkasından iyot.Riskli temas:   Tüm vahşi ve evcil etobur hayvan ısırıkları. kas içine uygulanır. temas sonrası bağışıklama: * 0. ve 28.. Tüm hastalar tetanos proflaksisi yönünden değerlendirilmelidir. * 10 günlük gözlem süresi içinde şüpheli temasa neden olan hayvanın kuduz olmadığı kanıtlanırsa. Gluteal bölgeye enjeksiyon. Derin ve geniş yaralanmalarda kozmetik faktörler ve enfeksiyon riski değerlendirilerek kuduz proflaksisi gerekiyorsa mutlaka yara çevresine kuduzimmünglobulini yapıldıktan sonra sütür atılabilir. ve 3. arada geçen süre ve ısırık ya da ısırık dışı temas olup olmadığına bakmaksızın kuduz immünglobulin ve aşısının birlikte verilmesini kapsamalıdır. yeri ne olursa olsun kuduz için risk oluşturur. Uygulama şekli: Erişkinlerde deltoid bölgeye. Isırık dışı yaralar: Açık yara. Doz: 0. aşı uygulamasına son verilir. Daha önce tam doz aşılanmış veya temas öncesi tam doz proflaksi uygulanmış kişilerde. Bağışıklama: Tüm temas sonrası bağışıklama yaklaşımları. Bu uygulama kuduz virüsü geçişini yüksek oranda azaltmaktadır. Aşı uygulanması: Varolan hücre kültürü aşılarından her birinin yeterli etkinliğe sahip olduğu gösterilmiştir. temas sonrası geçen süreye bakmaksızın aşılamaya alınır. günlerde iki doz aşı.. povidone-iodine gibi virusidal ajanlar uygulanmalıdır. Yara bakımı: Kuduz şüpheli temas proflaksisinde en önemli adım yara bakımıdır. 14. 7..

Bilinen ve halen sağlam bir hayvan tarafından 10 günden daha önce ısırılmış veya temas etmiş olanlar.Kimlere Aşı Uygulanmaz?         Aşılı hayvan tarafından ısırılma veya temas. Aşı ve immünglobulin yapılması risk oluşturup. 10 gün hayvanı gözleme alma seçeneği olan durumlar (ağır hastalık. Soğukkanlı hayvanlar tarafından ısırılanlar. malnütrisyon gibi). Fare gibi diğer küçük kemiriciler tarafından ısırılan veya teması olanlar. kan. Kuduz hastasına rutin bakım uygulayanlar. idrar. Kuduz veya kuduz şüpheli hayvanı besleyen. etini ve sütünü pişirdikten sonra yiyenler. Sağlık Bakanlığı Kuduz Koruma ve Kontrol Yönergesi-2001 Kuduz riskli temasta proflaksi yaklaşımı 246 . Kuduz olmayan insan ısırıkları. dışkısı ile teması olan.

yakında ardından canlı aşı ya da türü bilinmeyen aşı Ig verilmişlere yapılmışlara iki doz ardışık uygulanmaz. etmişlere ilk yedi gün içinde uygulanır. Gebelere ve immünkompromize hastalara uygulanmaz. Şema tamamlandıktan 1-2 ay sonra antikor kontrolü önerilir. SK. İM. için idealdir. Kabakulak Aşısı Tek doz. jelatin veya neomisin alerjisi olanlara uygulanmaz. Recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP) and the Hospital Infection Practice Advisory Committee (HICPAC). vücut sıvıları ve hastalarla temas riski yüksek sağlık çalışanı Temas Sonrası: Önce aşılı ve Anti-HBs yanıtı var ise gerekmez. SK. HBIG Temas sonrasında HBV hemen 0. infeksiyonlu/kontamine materyal ile temas IM. Su çiçekli ile yoğun ve uzun süreli temas etmiş olan ve bilinen ya da olası risk altındaki (örneğin gebe) sağlık çalışanı. canlı aşı uygulanmalıdır.3 mL. immün statü araştırılmalıdır. Kızamık Aşısı Bir doz. ciddi immünsupresyonlu HIV infeksiyonlular dahil immünkompromizelere. tek doz. jelatin veya neomisin alerjisi olanlara yapılmaz.Sağlık Çalışanlarına Uygulanması Öngörülen Aşı Şeması63 İmmumoBiyolojik Ajan Hepatit B Aşısı Şema 0-1-6. Bir ay ara ile iki doz Hastalığı geçirmediği 0. 63 63 Centers for Disease Control and Prevention. >50 kg: Toplam 625 ünite. kızamıkçık ve kabakulaktan korunması infeksiyonlular dahil immünkompromizelere. MMWR 1997. Kızamıkçık Aşısı Su Çiçeği Aşısı Gebe kalabilecek yaştaki kadınlar hariç 1957 öncesi doğanlar immün olarak kabul edilir. Gebelere. Ön tarama testi koşul değildir. Grip Aşısı Yıllık uygulama. 247 . ciddi immünsupresyonlu HIV kızamık. Gebelere. Açıklama İnfekte kişilere tedavi edici özelliği ya da uygulanmışsa yan etkisi yoktur. VZIG sonrasında hastalık önlenebilmiş ise takiben aşı uygulanır.doz. Aşılamadan sonraki altı hafta içinde salisilat kullanımından kaçınılmalıdır. booster doz gereksizdir. özellikle >50 yaş olanlara. dokümente edilen tüm sağlık çalışanları. SK. Özellikle çoğul dirençli tüberküloz hastaları ile ilgili bölümde çalışanlara BCG Aşısı 0. Aşılama öncesi yapılan tarama ile immün statü ortaya konarak VZIG uygulamasına karar verilebilir. 1957 öncesi doğanlar da aynı kapsamda düşünülebilir. Temas Öncesi: Kan. duyarlı bireylerin Gebelere. neomisin alerjisi olanlara veya immünkompromize hastalara uygulanmaz. SK. aylar. MMR. Gebelere. 46 (RR-18): 1-42.06 mL/kg. PK Yumurta alerjisi olanlarda İlk üç ay sonrasında anafilaksi. ölü aşı jelatin veya neomisin alerjisi olanlara. Hastalarla temas eden tüm sağlık çalışanları. Endikasyonlar Uyarı ve Kontrendikasyonlar Gebelik dâhil bilinen kontrendikasyonu yoktur. VZIG <50 kg: Her 10 kg için 125 ünite. doğanlardan iki doz aşı yapılmamış olan ya da hastalığı geçirdiğine ilişkin delil bulunmayanlar.5 mL. gebelere uygulanmasını engelleyecek veri yoktur. 1957 öncesi doğanlar immün olarak kabul edilir. İM. Immunization of health-care workers. Aşılama öncesi tarama ile immünkompromizelere. Nadir anafilaksi rapor edilmiştir. 1 ay 1957 ve sonrasında (canlı) sonra 2. aşısız-yanıtsız ise HBIG+Aşılama. Tek doz. 1963-1967 arasında tek ölü aşı.

248 .

işsizliği ve tetkik ücretlerinin yüksekliğini gerekçe gösterip laboratuvar gibi ek ve tamamlayıcı muayene ayrıntılarından kaçınan işçi adayları da işyeri hekimini güç durumlarda bırakabilmektedir. skar vb. 64 65 http://www. Bu aynı zamanda işyeri hekimini de zorda bırakan bir durumdur. İş sağlığı profesyonellerinin görevleri arasında. döküntü. İş sağlığı profesyonelleri. görevlerini yerine getirirken tam profesyonel bağımsızlığa sahip olması gereken uzmanlardır. hatta bazı yara. insan onuruna saygı ve iş sağlığı politikaları ile programlarında en yüksek etik ilkeleri geliştirme yer alır. İş Güvenliği Uzmanlarının Görev. KKD ve sosyal güvencelerden yoksun olması iş sağlığında ciddi etik sorunlardandır. sağlık kayıtlarının bilgisayar ortamında da saklanmasına olanak vermiştir. Yukarıda ana ilkeleri sayılan toplam 26 etik kuralın-ilkenin işyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanlarının görevlerine ilişkin çıkarılan yönetmeliklerde de yer bulduğu görülmektedir16. Yetki. sağlık verilerinin gizliliğini ve çalışanların özel bilgilerini korumayı da içermektedir. Görevleri için gerekli olan yeterliği edinip sürdürmeli ve işlerini doğru uygulamayla ve profesyonel etik kurallara uygun biçimde yürütmelerini sağlayacak koşulları talep etmelidirler.13-İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Etik Kurallar). işe giriş muayenesinin hakkıyla yapılamaması. Bu bilgilerin. Profesyonel davranış. çalışanların sağlık ve güvenlik eğitimlerinden. sağlık gözetimi amaçlı kullanılması. Ayrıca. İş sağlığı profesyonelleri. çalışanın yaşamını ve sağlığını koruma.65. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik R. Muayene sırasında pek çok özel bilgisini hekimle paylaşan çalışanın bu gizli bilgilerinin saklandığı sağlık dosyasının kilit altına alınması gerekir. nin fotoğraflarla dosyalara eklenmesi çalışanın yararına bir gelişme olarak değerlendirilebilir. İş sağlığının amacı. çevre ve toplum sağlığına katkıda bulunmalıdır. Ancak bu bilgilerin de şifreli bilgisayar kayıtları olmasına ve sağlık personeli dışında ulaşımın engellenmesine özen gösterilmelidir. 249 .org/core_docs/code_ethics_tur. İşyeri hekimlerinin karşılaştığı etik sorunların başında. Gelişen teknolojik olanaklar. henüz İGM sırasında karşılaşabileceğimiz etik sorunlar. Taşeron firma çalışanlarının kadrolu çalışanların yararlandığı iş sağlığı hizmetlerinden. çalışanların bireysel ve toplu olarak sağlığına ve sosyal refahına yönelik hizmetlerin sunulmasıdır. işyeri değişikliklerinde de bir örneğinin çalışana veya yeni işyerinin sağlık birimine ulaştırılması sağlanmalıdır. tüm çalışma yaşamı boyunca hatta emeklilik sonrası bile karşımıza çıkabilmektedir. 1994 ve 1996 yıllarında yeni baskıları yapılmış.G: 27 Kasım 2010/27768. dürüstlük. Benzer sorunlar periyodik muayene sırasında da işyeri hekimlerinin karşısına çıkabilmektedir. 2002 yılında da güncellenmiştir64 (bkz. Çalışanın rızası alınmadan ve sağlık personeli dışında kimsenin bu dosyalara ulaşamayacağı herkes tarafından bilinmeli. Çalışma Yaşamında Etik Sorunlar Çalışma yaşamına adım atma aşamasında.XVII. çalışma ortamı ve koşulları konusunda yeterli bilgiye sahip olmayan hekimlerin karar vermek zorunda kalması gelmektedir. İş sağlığı uygulaması en yüksek profesyonel standartlara ve etik ilkelere göre gerçekleştirilmelidir. Ek. Uluslararası İş Sağlığı Komisyonu (ICOH: İş Sağlığı Uluslararası Komisyonu Genel Sekreterliği)tarafından “İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Uluslararası Etik Kurallar” 1992 yılında yayınlanmış.icohweb. tarafsızlık.pdf.

66 Etik sorunlar sadece ulusal düzeyde kalmamaktadır. Kişinin rızasına dayansa bile. 250 . R. bu hakların başkalarına devri veya aşırı şekilde sınırlanması neticesini doğuran hallerde bilginin açıklanması.G: 01 Ağustos1998/ 23420. bağış vb. kişilik haklarından bütünüyle vazgeçilmesi. tehlikeli maddelerin çalışma ortamlarında izin verilen en fazla değerlerinin (MAC. 66 Hasta Hakları Yönetmeliği. yardım. bunları açıklayanın hukuki sorumluluğunu kaldırmaz. personelin ve diğer kimselerin hukuki ve cezai sorumluluğunu da gerektirir. müsaade edilen azami konsantrasyonlar) ülkelere göre farklılıklar göstermesi. ekonomik ömrünü tamamlamış tıbbi ya da tıp dışı araç ve gereçlerin.Bilgilerin Gizli Tutulması Madde 23-Sağlık hizmetinin verilmesi sebebiyle edinilen bilgiler. Hukuki ve ahlaki yönden geçerli ve haklı bir sebebe dayanmaksızın hastaya zarar verme ihtimali bulunan bilginin ifşa edilmesi. hiçbir şekilde açıklanamaz. kanun ile müsaade edilen haller dışında. rızası olmaksızın açıklanamaz. atıkların geri kalmış ülkelere gönderilmesi. Araştırma ve eğitim amacı ile yapılan faaliyetlerde de hastanın kimlik bilgileri. kirli işlerin. kazalara neden olan ağır işlerin geri kalmış ya da gelişmekte olan ülkelere kaydırılması. Sağlığa zararlı. adlarla gelişmekte olan ülkelere aktarılması çözülmesi gereken ciddi etik sorunlardandır.

5 dakika oturarak dinlenmesi sağlanmalıdır. Ölçekler ve Muayene Yöntemleri XVIII. Ölçüm yapılan yerde yeterli ışık olmalı. kan basıncı. her ölçümden önce tartı ibresi sıfırlanmalıdır. Ayrıca her hafta başında kontrol edilmelidir. boy. Kan basıncı ölçümü Muayene olacak kişi son yarım saat içinde sigara içmemiş olmalı. Ölçü aletlerinin su terazisi ile dengesi sağlanmalıdır. 1. Manşon 200-250 mm Hg şişirildikten sonra yavaş yavaş indirilmelidir (saniyede 2 mm Hg). Bu bilgiler. Boy ve Ağırlık Ölçümü Ölçümler kalibrasyonu yapılmış. 251 . aynı kişi tarafından. Muayeneye hazırlık hemşire ya da yardımcı bir başka personel tarafından yapılabilir. Çalışanın oturduğu koltuğun kolçağı. Boy ölçümü yapılan kişi topuklarını ve sırtını ölçüm cihazında aynı hizada tutarak. boy ölçere yanaşmalıdır. göğüs çevresi ölçümü (inspirium ve ekspiriumda). Sonuç ayrıca tedavi rehberlerindeki sınıflamaya göre değerlendirilmelidir (bkz. Dijital olanlar da tercih edilebilir. bel ve kalça çevresi ölçümleri ile yapılmalıdır. aç karına-kahvaltı öncesi ve dışkılama sonrası) ayakta yapılmalıdır. bir sonraki sayfa). vücut ağırlığı.XVIII. nabız. Ölçüm 1-2 dakika sonra tekrar yapılmalıdır. Bulunan değerler kaydedilerek BKİ hesaplanmalıdır (bkz. solunum sayısı. aşağıdaki JNC VII veya ESH-ESC Kan Basıncı Düzeyi Sınıflaması). Ölçüm sonucu hemen kaydedilmelidir. İşyeri Hekimliği Uygulamalarında Kullanılabilecek Basit Testler. Her iki ayağa eşit yük binecek şekilde teraziye ayaklar yerleştirilmeli. Fizik Muayene Öncesi Yapılan Hazırlık Muayeneleri Fizik muayeneye hazırlık. manşonun kalp düzeyinde olmasını sağlayacak şekilde desteklenmelidir. Standart manşon kullanılmalıdır (12x35 cm). Tüm çalışanlarda standart ölçüm sağlamak için. kalın giysiler çıkartılmalı. sert ve düz bir zemine yerleştirilmiş tartı ve boy ölçer (stadiometre) ile (tercihen aynı araçlarla. benzer kıyafetlerle. cepler boşaltılmalı. beden ısısı. muayeneye gelen kişiye sorularak değil tüm ölçümler yapılarak elde edilmeli ve sonra kayda geçirilmelidir. ayakkabılar çıkartılmalıdır. ölçüm yapılan kişinin dik ve hareket etmeden durması sağlanmalıdır.

Vücut ağırlığı (Kg) BKİ = Boy 2 (m2) Beden Kitle İndeksi Sınıflandırması Sınıflandırma Zayıf<18. fazla kilolu Pre Obez Obez-Şişman 1. Bel çevresi ölçülecek kişinin sağ tarafında en alt kosta bulunur ve midaxiller hat ile kesiştiği noktaya işaret konulur. Expirium anında ölçüm yapılır.99 35. Bel Çevresi ve Bel Kalça Oranına ilişkin değerlendirme aşağıda verilmiştir.99 ≥ 25 25. İkinci işaret yine midaxiller çizgide iliak kemik çıkıntısı üzerine konur.00-29. Belirlenen yer üzerinden ölçüm yapılırken.00-34. cepler boşaltıldıktan sonra. baş çevresi ölümünde kullanılan ya da 150 cm. Derece Obez Bel Çevresinin Cinsiyete ve Beden Kitle İndeksine Göre Değerlendirilmesi Erkek-Bel Çevresi Kadın-Bel Çevresi BKİ> 25 ≥ 94 cm ≥ 80 cm BKİ>30 ≥ 102 cm ≥ 88 cm 252 . Beden Kitle İndeksi (BKİ). mezuranın yere paralel olması. karnın serbest olması.5 Aşırı Düzeyde Zayıf Orta Düzeyde Zayıf Hafif Düzeyde Zayıf BKİ (Kg/m2) < 16 16-16. Ölçüm sırasında nefesin tutulmaması. Derece Obez 3. önce normal soluk alıp vermesi istenir. hafif şişman. Kalça çevresi ölçümü Uygun kıyafetle.99 17-18.00-39. İki işaretin ortası ölçüm yapılacak yerdir.99 ≥ 40 Normal Toplu.99 ≥ 30 30. Beden ısısı ölçümü rutin işe giriş ya da periyodik muayenede çok kullanılmasa da portör muayenesindeki değeri göz önüne alınarak yapılması sağlanmalıdır.Nabız ve solunum sayısı 1’er dakika boyunca ölçülmelidir. mezuranın bol tutulmaması.’lik herhangi bir mezura kullanılabilir. Efor gerektiren işlerde çalışacaklar için hem inspiriumda hem de ekspiriumda göğüs çevresinin ölçümü önem taşımaktadır.49 18-50-24. Bel çevresi ölçümü Geceden aç kalmış çalışan. çok sıkıştırılmaması ve aşırı baskı uygulanmamalıdır. yandan bakılarak. Derece Obez Obez 2. kalçada en yüksek nokta belirlenir ve ölçüm oradan yapılır.

hangi aralığa denk geliyorsa ona göre değerlendirilebilir (izole 1. Değerlendirme. Sınıflama Normal Pre-HT Evre 1 HT Evre 2 HT Sistolik Kan Basıncı < 120 mm Hg 120-139 mm Hg 140-159 mm Hg >160 mm Hg Diyastolik Kan Basıncı < 80 mm Hg 80-89 mm Hg 90-99 mm Hg > 100 mm Hg XVIII. Arteryel Kan Basıncı Değerlendirmesi XVIII. diyastolik değerin < 90 mm Hg olması koşuluyla. Derece sistolik HT. Avrupa HT Derneği ve Avrupa Kardiyoloji Derneği Çalışma Grubu’nun hazırladığı “Arteryel HT Tedavisi Cep Kılavuzu’na göre: Sınıflama Optimum Normal Yüksek normal 1. 2. Bu sınıflama aşağıdaki şekildedir.2003 tarihinde JAMA' da yayınlanan JNC-VII raporuna göre yapılmıştır. ve ve/veya ve/veya ve/veya ve/veya ve/veya ve 253 .85 XVIII. 1. derece HT 2. JNC-VII Değerlendirmesi. ABD' de 39 dernek-kuruluş ile 7 hükümet kuruluşundan katılan uzmanların çalışmaları sonucu ortaya çıkan ve 21 V. 2. derece HT İzole sistolik HT Sistolik Kan Basıncı < 120 mm Hg 120-129 mm Hg 130-139 mm Hg 140-159 mm Hg 160-179 mm Hg ≥ 180 mm Hg ≥ 140 mm Hg Diyastolik Kan Basıncı < 80 mm Hg 80-84 mm Hg 85-89 mm Hg 90-99 mm Hg 100-109 mm Hg ≥ 110 mm Hg < 90 mm Hg İzole sistolik HT değerlendirmesinde. gibi).Bel Kalça Oranı Abdominal yağ miktarını gösteren basit yöntemlerden biridir. 2. ESH-ESC Değerlendirmesi. derece HT 3. Bel Kalça Oranı = Cinsiyet Erkek Kadın Bel Çevresi (cm) Kalça Çevresi (cm) Bel Kalça Oranı >1 >0. 2.

3. < 125/75 mm Hg (*) Aktaran: (Kılıçarslan. 1. Aşağıda C’yi bulun. Son olarak N’yi bulun. MMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMNMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM MMMMMMMMMMM 254 MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM MMMMMMMMMM 99999999999999 99999999999 . OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOCOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOOOO OOOOOOOOOO 2. Basit Dikkat Testleri Aşağıda sizden istenenleri 1 Dakikadan kısa sürede yapmalısınız. 2. 2011). < 140/90 mm Hg Diyabetik ise. XVIII. Mouse imleci ya da kalem benzeri destek kullanmaksızın arananları bulmalısınız.XVIII. A. < 130/80 mm Hg 1 g ve üzeri proteinüri varsa. biraz daha zor gibi. Eğer C’yi bulduysanız şimdi de 6’ yı bulun. Sadece bakarak bulmalısınız. kan basıncını izleyin ve hedefe ulaşmak için tedavi uygulayın. Kolay gelsin. 3. İlk ölçülen kan basıncı Sistolik > 140 ve/veya diyastolik > 90 mmHg Yaşam tarzı önerilerinde bulunun. 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999996999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 99999999999999 99999999999 99999999999999999999 3. Kan Basıncı Hedefleri İçin Algoritma (ESC) (*) KVH RD'nin bir parçası olan kan basıncını ölçün.

Sıcak/ateş basmaları 3. Ellerde titreme 13. Kalp çarpıntısı 8. Yüzün kızarması 21. Dengeyi kaybetme korkusu 9. Bedeninizin herhangi bir yerinde uyuşma veya karıncalanma 2. Midede hazımsızlık ya da rahatsızlık hissi 19. Gevşeyememe 5.XVIII. Lütfen her maddeyi dikkatli okuyunuz. Ölüm korkusu 17. Daha sonra her maddedeki belirtinin bu gün dahil son bir haftadır sizi ne kadar rahatsız ettiğini yandaki uygun yere (X) işareti koyarak belirleyiniz. Çok kötü şeyler olacak korkusu 6. Bu nedenle çok açık. 4. BECK Anksiyete Ölçeği Katılımcının Adı Soyadı: Tarih: Aşağıda her insanın kaygılı ya da endişeli oldukları zamanlarda yaşadıkları bazı belirtiler verilmiştir. gizlemeden ve çekinmeden durumunuzu belirtebilirsiniz. Bacaklarda halsizlik. Hiç rahatsız Hafif düzeyde Orta düzeyde Ciddi düzeyde etmedi (0) rahatsızlık rahatsız oldum rahatsız oldum verdi. Sinirlilik 11. Nefes almada güçlük 16. çok ama dayanmakta çok etkilenmedim dayanabildim zorlandım (1) (2) (3) 1. Uygulanan ölçekteki bilgiler benimle sizin aranızda gizli kalacaktır. Baygınlık 20. Kontrolü kaybetme korkusu 15. Terleme (sıcaklığa bağlı olmayan) (15’in üzerinde alınan puanlarda psikiyatri uzmanına sevk yararlı olacaktır) 255 . Dehşete kapılma 10. titreme 4. Korkuya kapılma 18. Titreklik 14. Baş dönmesi veya sersemlik 7. Boğuluyormuş gibi olma duygusu 12.

Kendimi her zaman suçlu hissediyorum. 2. Bana cezalandırılmışım gibi geliyor. Zaman zaman kendimi öldürmeyi düşündüğüm olur. 1. zayıf yanların veya hatalarım için kendi kendimi eleştiririm. Fakat yapmıyorum. 2. Cezalandırılabileceğimi hissediyorum. Başkalarından daha kötü olduğumu sanmıyorum. 1. Kendi kendimden pek memnun değilim. Kendime çok kızıyorum.Kendimi üzüntülü ve sıkıntılı hissetmiyorum. 3. J0. 3. 1. Kendimi tümüyle başarısız biri olarak görüyorum. Kendimden nefret ediyorum. 3. 1. 1. Çevremdeki birçok kişiden daha çok başarısızlıklarım olmuş gibi hissediyorum. Kendimi öldürmek isterdim. 3. Her şeyden sıkılıyorum. 2. 3. Eğer bir grupta durumunuzu. 2. Çoğu zaman ağlıyorum. Gelecek hakkında mutsuz ve karamsar değilim. 1. Geleceğim hakkında umutsuzum ve sanki hiçbir şey düzelmeyecekmiş gibi geliyor. G0. duygularınızı tarif eden birden fazla cümle varsa her birini daire içine alarak işaretleyiniz. Eskiden olduğu gibi her şeyden hoşlanmıyorum. Zaman zaman içimden ağlamak geliyor. 2. 2. C0. O kadar üzüntülü ve sıkıntılıyım ki artık dayanamıyorum. Kendimi başarısız bir insan olarak görmüyorum. 2. Hatalarımdan dolayı ve her zaman kendimi kabahatli bulurum. İ0. Kendimi zaman zaman suçlu hissediyorum. Artık hiçbir şey bana tam anlamıyla zevk vermiyor. 5. A0. Her zamankinden fazla içimden ağlamak gelmiyor. E0. BUGÜN DÂHİL GEÇEN HAFTA içinde kendinizi nasıl hissettiğini en iyi anlatan cümleyi seçiniz. 1. 256 . 2. 3. 2. Çoğu zaman kendimi suçlu hissediyorum. Kendimden memnunum. Hep üzüntülü ve sıkıntılıyım. 3. 3. D0. 2. Cezalandırıldığımı hissediyorum. Kendimi üzüntülü ve sıkıntılı hissediyorum. Öncelikle her gruptaki cümleleri dikkatle okuyarak. Gelecekten beklediğim hiçbir şey yok. 1. B0. H0. 3. Kendimi herhangi bir şekilde suçlu hissetmiyorum. F0. Fırsatını bulsam kendimi öldürürdüm. 1. Her aksilik karşısında kendimi hatalı bulurum. Bundan kurtulamıyorum. Kendimi öldürmek gibi düşüncelerim yok. BECK DEPRESYON ÖLÇEĞİ AÇIKLAMA: Aşağıda gruplar halinde cümleler verilmektedir. 1. Gelecek hakkında karamsarım.XVIII. Cezalandırılmayı bekliyorum. Birçok şeyden eskisi kadar zevk alıyorum. Geçmişe baktığımda başarısızlıklarla dolu olduğunu görüyorum.

... 2. K0. 3.. 1. 2. 2. Her zamankinden 1-2 saat daha erken uyanıyorum ve tekrar uyuyamıyorum. Başkaları ile konuşma ve görüşme isteğimi kaybetmedim. Kendimi hemen hiçbir şey yapamayacak kadar yorgun hissediyorum. 1. 1. 0.. 1. Şimdi her zaman olduğumdan daha sinirli değilim.Her zamanki gibi iyi uyuyabiliyorum. Eskiden olduğu gibi iyi uyuyamıyorum. İki kilodan fazla kilo verdim.. U0. Herhangi bir şeyi yapabilmek için kendimi çok zorlamam gerekiyor. mide bozukluğu veya kabızlık gibi rahatsızlıklar beni endişelendirmiyor. Karar verirken eskisine kıyasla çok güçlük çekiyorum. konuşmak isteğimi kaybetmedim. 2. 3. 2.. Her zamankinden daha çabuk yoruluyorum. Altı kilodan fazla kilo vermeye çalışıyorum. sancı. Daha yaşlanmış ve çirkinleşmişim gibi geliyor... Hiç kimseyle konuşmak görüşmek istemiyorum. 2. Evet . Her zamankinden daha çabuk yorulmuyorum.. Eskiden olduğu kadar kolay karar veremiyorum. Hayır . 1. İştahım her zamanki gibi. S0. Kendimi çok çirkin buluyorum. 2... 3. Sağlığım beni endişelendirdiği için başka şeyleri düşünmek zorlaşıyor. 3. 3. 3. Her zamankinden çok daha erken uyanıyor ve tekrar uyuyamıyorum. Başkaları ile görüşmek. L. 3. 1. Bir şeyler yapabilmek için gayret göstermem gerekiyor. Son zamanlarda kilo vermedim.. Bir zamanlar beni sinirlendiren şeyler şimdi hiç sinirlendirmiyor. Eskiden olduğu gibi kolay karar verebiliyorum. 3. 0. Artık hiç iştahım yok. Hiçbir şey yapamıyorum. 1. 2. Görünüşümün çok değiştiğini ve çirkinleştiğimi hissediyorum. 1.. görüşmek istiyorum. iştahım her zamanki kadar iyi değil.3.. Artık hiç karar veremiyorum. Sağlığım beni fazla endişelendirmiyor....... Eskisi kadar iyi çalışabiliyorum.. Şimdi hep sinirliyim. Başkaları ile eskiden daha az konuşmak. Eskiden ağlayabilirdim şimdi istesem de ağlayamıyorum. 3. Yaptığım her şey beni yoruyor. 2.. N 0. 257 . P0. 2. T0. 1. İştahım çok azaldı.. R0. Aynada kendime baktığımda değişiklik görmüyorum. eskisine kıyasla daha kolay kızıyor ya da sinirleniyorum.. Ağrı. Dört kilodan fazla kilo verdim... 1. M. O0.

Psikiyatrik muayene ile depresyon saptanma olasılığı ortalama % 80. 3. Değerlendirme: Yukarıdaki her bir gruptaki size uyan seçeneği işaretleyiniz. Pek çok psikiyatrik hastalıkta yüksek çıkabilir.3. Bu ölçek depresyon belirtilerinin şiddetini belirleme amacıyla kullanılır. 1. Cinsel konularla eskisinden daha az ilgiliyim. Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı yüksektir. 0 -9 puan = Minimal düzeyde depresif belirtiler 10-16 puan = Hafif düzeyde depresif belirtiler 17-29 puan = Orta düzeyde depresif belirtiler 30-63 puan = Şiddetli düzeyde depresif belirtiler Beck depresyon Ölçeğinden alınan puana göre “depresyon” olasılıkları 10 puan ve altı. altında 258 . İşaretlediğiniz seçeneklerin başındaki sayıları toplayınız. Cinsel konularla şimdi çok daha az ilgiliyim. Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı var 17 puan ve üstü. depresyonu olan bir bireyin 16 ve puan alma olasılığı ortalama % 30 24 puan ve üstü. Cinsel konular olan ilgimi tamamen kaybettim. Son zamanlarda cinsel konulara olan ilgimde bir değişme fark etmedim. V0. Sağlığım hakkında o kadar endişeliyim ki başka hiçbir şey düşünemiyorum. 2. Psikiyatrik muayene ile depresyon tanısı konma olasılığı var ama çok düşük 11-16 puan.

İşimin beni kısıtladığını hissediyorum.İşimden soğuduğumu hissediyorum. 7. 16. 12. 14. C. 8.İşim gereği karşılaştığım insanlara ne olduğu umurumda değil. I. Cümleler “kişisel başarı ölçeği” grubunu oluşturur.Bu işte birçok kayda değer başarı elde ettim.Bütün gün insanlarla uğraşmak benim için gerçekten çok yıpratıcı. 5.İşim gereği bazı kimselere sanki insan değillermiş gibi davrandığımı fark ediyorum.İş dönüşü kendimi ruhen tükenmiş hissediyorum. 1997).İşim gereği karşılaştığım insanların bazı problemlerini sanki ben yaratmışım gibi davrandığını hissediyorum. 2004).İşim gereği karşılaştığım insanların ne hissettiğini hemen anlarım.İşyerimdeki duygusal sorunlara serinkanlılıkla yaklaşırım. Yaptığım iş sayesinde insanların yaşamına katkıda bulunduğuma inanıyorum. 259 . 18.Doğrudan doğruya insanlarla çalışmak bende çok fazla stres yaratıyor.İşim gereği karşılaştığım insanlarla rahat bir hava yaratırım. 6. “duyarsızlaşma” ve “duygusal tükenmişlik” cümlelerdir ve alınan puanlar arttıkça tükenmişlik artmaktadır (Budakoğlu.Sabah kalktığımda bir gün daha bu işi kaldıramayacağımı hissediyorum. 22. tükenmişlik ise meslek üzerindeki kronik duygusal ve kişinin kendi iç gerginleştiricilerine verilen uzamış yanıt tipi olarak tanımlanmaktadır (Maslach. 17. 20.Bu işte çalışmaya başladığımdan beri insanlara karşı sertleştim 11. alınan puan arttıkça tükenmişlik azalmaktadır. 9. kişide tükenme belirtisi olarak tanımlanırken. 4. ve arkadaşları 2006).Bu işin beni giderek katılaştırmasından korkuyorum. 2. C.Yolun sonuna geldiğimi hissediyorum. duyarsızlaşma ve azalmış kişisel başarı bileşenlerinden oluşan psikolojik bir hastalık tablosudur (Maslach.İ. ve ark.İşim gereği karşılaştığım insanların sorunlarına en uygun çözüm yollarını bulurum. 10. 9. TÜKENMİŞLİK Hayatı çekilmez olarak görme duygusu. 15. Bu durum duygusal tükenme.Çok şeyler yapabilecek güçteyim. 18 ve 19. 12. 19. 3. 17. 6. 7.Yaptığım işten yıldığımı hissediyorum. Çok Nadir (1) Baze n (2) Çoğu Zama n (3) Her Zaman (4) 4. Maslach Tükenmişlik Ölçeği Hiçbir zaman (0) 1.İşimde çok fazla çalıştığımı hissediyorum. 13.İnsanlarla yakın bir çalışmadan sonra kendimi canlanmış hissederim. Diğer cümleler ise.XVIII. 21.

(3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. Performans becerisi: “Geçtiğimiz bir ay içinde evdeki ve işteki görevlerinizi yapabilme yeteneğinizi nasıl derecelendirirsiniz? (1) Yaptığım işe çok iyi yoğunlaşıyorum. (1) Nadiren: Haftada bir günden az. (2) Bazen: Haftada bir veya iki. “Geçtiğimiz bir ay sırasında ne sıklıkla horlamanız oldu?” (0) Hiç horlamadım... “Geçtiğimiz bir ay içinde uykuya daldıktan sonra sık uyanmalarınız oldu mu?” (0) Hiç uyanmadım. (1) Nadiren: Haftada bir günden az. (5) Bilmiyorum. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. Ortalama uykuya dalmanız genellikle kaç dakika sürüyor? 3. (2) Çok nadiren kendimi yorgun hissediyor ve işime yoğunlaşamıyorum. 7. (5) Emin değilim. “Geçtiğimiz bir ay içinde gündüz veya normal iş saati sırasında aşırı uyku haliniz oldu mu?” (0) Hiç (1) Nadiren: Haftada bir günden az. (4) Ara sıra kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum. 5.) 1.) (……………. Gündüz uyuklaması (uykululuk). Genel olarak saat kaçta kalkarsınız? (. Gözlemlenen apneler. (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. 2. 260 . (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. Ortalama genellikle ne kadar saat uyursunuz? 4.) (……………. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez.) (…………….……… cm) (……………. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. Ortalama genellikle yatakta ne kadar süre harcarsınız? 5. (3) Nadiren kendimi yorgun hissediyor ve işime yoğunlaşamıyorum... (4) Hemen hemen her gün: Haftada beş-yedi kez. (2) Bazen: Haftada bir veya iki. (1) Nadiren: Haftada bir günden az. (2) Bazen: Haftada bir veya iki.. Sık uyanmalar. (3) Sıklıkla: Haftada üç-dört kez. “Geceleri uyurken eşiniz sizin nefesinizin durduğunu fark etti mi?” (0) Hiç. Geçen bir aydaki horlama sıklığı. 4. (5) Sıklıkla kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum.) (……………. 3. Boyun çevreniz kaç santimetredir? 2. Uyku Sorgulaması 1. Genel olarak saat kaçta yatarsınız? 6.. (5) Emin değilim. (6) Sürekli kendimi yorgun hissediyor ve işime iyi yoğunlaşamıyorum.XVIII. (2) Bazen: Haftada bir veya iki.

Karar verme yeteneğimde azalma oldu. Özellikle grup içinde konuşulanlara ilgimi toplamakta zorlanıyorum. 012345 9. Dinlenme sırasında hemen hareket etme isteğim ortaya çıkar.(5) Emin değilim. 012345 2. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma uzandığımda veya yattığımda daha çok olur ve hareket ettirdiğimde kısmen veya tamamen iyileşir. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma nedeniyle hareket ettirmek isterim. evde ya da işte zor ya da ilginç olmayan şeylerin ilgimi çektiğini fark ediyorum. 15. 0=Hiç değil 1=Az 2=Bir dereceye kadar 3=Ortalama olarak 4=Oldukça fazla 5=Çok fazla 1. 10. 012345 7. Şu sıralar genellikle olduğunuzdan farklı iseniz. Ruh halim iniş çıkışlarla doludur. 012345 11. 14. Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Evet “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ Evet “ Evet “ Evet “ Hayır “ Hayır “ Hayır “ XVIII. İnsanlarla ilişkilerim önce konuşup sonra düşünme eğilimim nedeniyle zarar görüyor. 6. Sabahları baş ağrısı ile uyanıyor musunuz? 7. Bacaklarımı uyuşma karıncalanma veya gıdıklanma akşam veya gece kötüleşir. 012345 8. Okulda. Cevabınızı aşağıdaki derecelendirmelerden birini kullanarak işaretleyiniz. çabuk sakinleşiyorum. Kötü sonuçlara yol açabileceğini düşünmeden hızlı kararlar alırım. Çabuk heyecanlanıp. Araç kullanırken uyuklama sonucu kaza yaptım. Çevreye uyum göstermede zorluk çekiyorum. Sabahları uykumu alamadan ve yorgunluk hissi ile uyanıyorum. Yeterli uyusam da araç kullanırken uykum geliyor. 012345 3. 11. cevaplarınız genel olarak nasıl davrandığınızı ve nasıl hissettiğinizi yansıtmalıdır. 8. Birkaç işi ya da amacı gerçekleştirmek için plan yapmakta zorlanıyorum. Yazılı materyalleri çok ilginç ya da çok kolay olmadıkça okumakta zorlanıyorum. 9. 012345 261 . 12. 13. 8. Uykuya dalarken bacaklarımla tekme atarım. Dikkat Dağınıklığı Testi Dikkat Dağınıklığı (DD) Hastalığınız Var mı? Aşağıdaki sorular yetişkinlik döneminde nasıl davrandığınız ve nasıl hissettiğinizle ilgili. Düşünmeden söylediğim şeyleri daha sonra inkar ederim. 012345 4. Kolaylıkla hayal kırıklığına uğruyorum. 16. Genellikle huzursuzum ve küçük şeyler beni sinirlendiriyor. 012345 6. 012345 10. 012345 5.

Sessizce otururken bile ayaklarımı ya da ellerimi hareket ettiririm. adı. Her zaman bir yere gidecek gibiyim. Hatırda tutulan hafıza ile numaralar tekrarlatılabilir. 012345 18. Dil fonksiyonları. oryantasyon. parmakları ayırt etme. testi yapanın daha önce dikkatle ilgili problemlerinin nedenlerini psikiyatrik ve radikal olarak değerlendirdiğini varsayar. Goldberg´e göre bu test sonucu %70´in üzerinde olan birisinde DD olma olasılığı %95´tir. ıslık çalma vb. 012345 16. Spesifik yüksek kortikal fonksiyon test edilebilir. 012345 TOPLAM = ? NOT: Bu yetişkinler için bir DD testidir. okuma yazma ve kıyaslamadır. Mental Durum Muayenesi Bu muayenede dikkat. Bir seri numaralar tekrarlatılabilir ve dikkat muayenesi için belli aralıklarla spesifik başlıklar sorulur. 012345 21. tarih ve gün sorulur. 012345 24. 012345 15. 012345 23. nerede olduğu. otururken olduğumdan daha rahat hissediyorum.12. Kırılgan biriyim ve birçok şey beni kolaylıkla incitiyor. anlayış ve genel durumun kavranması (idrakı) test edilir. 70 üzerindeki sonuçlar yüksek DD olasılığını gösterir. Beynim aynı anda birden çok kanalın gösterildiği bir televizyon ekranı gibidir. hafıza. 012345 20. Hareket ederken. Daha fazla hafıza muayenesi. DD´de görülen semptomlar anksiyete. Genellikle sorunun tamamı sorulmadan soruyu cevaplamaya başlıyorum. resim yapma ve kopyalama becerisidir. 012345 14. Bir yetişkin için DD teşhisi konulabilmesi için önce bu belirtiler bir psikiyatrist tarafından giderilmeye çalışılmalıdır. el işleri (saç fırçalama. Hesap yapma. Zihnime işlevselliğini yitirecek kadar çok gereksiz şeyler dolar. Atasözlerinin açıklatılması daha fazla bilgi verebilir. Gündüz hayal görmeyi engelleyemiyorum. Hastaya yaşı. Genellikle aynı anda birden fazla proje üzerinde çalışıyorum ve birçoğunu sonuçlandıramıyorum. adlandırma. Bu testi ilk yaptığınızda DD olma olasılığınız %50 gibi gelebilir. depresyon ve diğer düzensizliklerdir. 262 . 012345 13. hastalığını veya yaşamını kronolojik sıra ile anlattırılarak test edilebilir. Kafamda çok fazla takıntı var. 9. diş fırçalama. hastanın kendini iyi hissedip hissetmediği sorulur. spontan konuşma. 012345 19. Bu belli bir sürenin ardından nesnelerin adlarının tekrarlanması ile de test edilebilir (örneğin 5-15 dakika). XVIII.). Teşhis koyan bir test değildir. tekrarlama. Dr. Beynimin organize olamayan çalışma şeklinden dolayı stres yaşıyorum. Düşüncelerim zihnimde topların duvara çarpması gibi çarpışarak dolaşır. 012345 17. sağ-sol ayırımı. 012345 22. Grup çalışmalarında sıramın gelmesini beklemekte zorlanırım. Bu görüş. DD teşhisi ancak detaylı bir kişisel geçmiş ve psikiyatrik araştırma sonucu koyulabilir. Eğer cevaplarda sorun varsa. Genel bilgi soruları sorulabilir.

6 m’den (2 adım) hastanın bir objeyi izlemsi istenir. posterior farinksin ve dilin duyusuna bakmak bazı hastalarda gerekebilir. protrüzyon ve yana hareketine bakılır. eksudalar vb. Atrofi. Dilin 2/3 tarafının tat duyusu korda timpaninin proksimal sinir lezyonu tarafından zarar görebilir. Hastanın görme alanı testi yapan ile kıyaslama yöntemi ile yapılır. 10. kahve. diş macunu. Göz kapaklarına. Horizontal nistagmus en iyi 45 derece değerlendirilir ve aşırı uç bakış yaptırılmamalıdır.. Tat testi tatlı (şeker). hızlı bir şekilde bir yandan diğer yana veya yukarı-aşağı boynun hareket ettirilmesi) tüm göz hareketleri varsa supranüklear bir neden söz konusudur. Gözler kapalı olarak hastanın koklatılan materyali tanıması istenir. kornea refleksine bakılır. Konverjans ile pupilin akomodasyonuna bakılır (hastanın küçük bir objeyi izlemesi istenir). 8. 0. Laringoskopla vokal kordların direk muayenesi gerekli olabilir. 7. büyüklüğüne ve elevasyonuna bakılarak yapılır. limon gibi stimuluslar kullanılır. 12. KS: Dinlenme halinde ve spontan hareketlerde fasial asimetri olup olmadığına bakılır. Optik fundusun muayenesi oftalmaskop ile rengine. Retinal damarlar. Küçük ayrıntılar için perimetri ve tangent görme alanı test edilir. 2. kontrol edilir. 3. nefes alma ve dudak büzme ile test edilir. 263 . Titreşen bir diyapozonu alnın ortasına yerleştirerek laterazisyonuna bakılmalıdır (Weber testi ile ilgili açıklamaya bakınız). Obje horizontal ve vertikal eksende hareket ettirilir. Çene açtırılıp. KS: Koklama muayenesidir. 5. 9. KS: Pupilin çapı. Göze pamuk parçası ile dokunup. 11. KS: Masseter ve temporal kasın kasılması hissedilmelidir. nistagmus veya anormal göz hareketleri gözlenir. göz kapama. Normalde 8-12 damar diskten köken alır. Timpanik membranlar otoskopla kontrol edilmeli ve işitmenin kantitatif ölçümü odyometri ile yapılmalıdır.XVIII.. eşit eleve olup olmadığına ve istirahat halindeki simetrisine bakılır. Bu yöntemde kör nokta da önemlidir ve santral vizyon için kırmızı iğne ile çalışma yapılmalıdır. Sabun. Taş bebek manevrasıyla (nazik. KS: Görme keskinliği muayenesi (gözlük veya pinhole düzeltme ile) Snellen kartı ile (uzaklık) veya Jaeger’s testi (yakın) ile yapılır. Görme alan konfrantasyon testi görme alanının her bir kuadrantı için yapılır. KS: Omuzun yukarı elevasyonuna (trapezius kası) ve başın her iki tarafa rotasyonuna (sternokleidomastoid) ve dirence karşı koymasına bakılır. saat sesi veya fısıltı sesi ile her iki kulakta işitme kontrol edilir. koyu arterler açık olanlara göre iki üç numara daha yakındır. En iyi yöntem hasta ile karşılıklı oturup (arada 0. KS: Dilin hacim ve güç muayenesi. Faringeal (öğürme) reflekse posterior farinks duvarının her iki tarafına ucu küt bir cisimle (dil basacağı gibi) dokunularak bakılır. büyüklüğü ve direk ışık reaksiyonuna bakılır. retraksiyona bakılır. Kraniyal Sinir (KS) Muayenesi 1. paralizi. gülme. 10. 4.. üfleme. protrüzyon ile orta hattan deviasyon. KS: Parmak şıklatma sesi. Göz kapaklarını açma. Hava ve kemik iletimi karşılaştırılmalıdır (Rinne testi ile ilgili açıklamaya bakınız). Tonsilin. arterio-venöz bileşkeler. tuzlu.6-1 m uzaklıkla) hastanın bir gözünü kapatması istenir ve testi yapanın burnuna bakması istenir. tremor ve küçük titreşimle veya seğirme hareketleri araştırılır. 6. büyüklük. İnkomplet göz hareketleri nükleer veya supranüklear nedenlerden kaynaklanabilir. KS: “Aaaah” sesi çıkarılarak uvulanın pozisyonuna bakılır. Yüzün alt ve üst tarafındaki kontraksiyon farkına bakılmalıdır. alın kırıştırma. hemorajiler. ekşi (limon) ve acı (kinin) için pamuk uçlu aplikatörlerin yardımı ile dilin kenarına ve arka yarısına dokundurarak yapılır.

4(+). periferik sinir patolojileri ve serebellar yollara ait bozukluklarda görülür. triseps (C7.Tam kuvvet. Serbest bırakılan ekstremitelerde pasif hareketlere bakılarak kas tonusu değerlendirilir. 264 . aşil refleksine bakılırken el parmakları birbirine bağlanmalı ve çektirilmelidir. 4(-). Artmış tonus spastisite (açı ve hareket yönünde direnç gözlenir. normal tonusta bacak kaldırılmadan önce masaya belli mesafede kalırken.Klonus. İstemsiz hareketler dinlenmede (tik. ballismus. brakioradial (C5.Yok. 2. Ara sıra dizde bir iki atımlık klonus elde edilmesi fizyolojiktir. Klonus uzatılmış uyarım ile verilen repetetif ritmik konsantrasyonlardır. Reflekslerin Muayenesi Kas refleksi: En sık bakılan refleksler. 4. Bu reflekslere relaks haldeki ekstremitelerde bakılır. frontal lob bozukluklarında) bulgusu olabilir. üst ekstremitede biceps (C5. Sıklıkla gözlenen bir rijidite tipi Parkinson hastalığının dişli çark rijiditesidir. burada pasif hareketler kesintili direnç oluşturur.Kuvvetli dirence karşı gelen hareket.C6). myoklonus).Artmış. Refleksler kaydedilirken şu ölçek kullanılır: 0. Örneğin üst ekstremitede refleksler dişlerin sıkılması ile daha iyi alınırken. Üst ekstremitelerde tonusa kolun pronasyon ve supinasyona getirilmesi ve elin bilekten çevrilmesi ile bakılır. 5. alt ekstremite için. Daha az stimulus vermek maksimum yanıt almak için daha yararlıdır. adduksiyon ve abduksiyon yaptırılarak test edilir.Yer çekimine karşı koyan hareket ama dirence karşı koyamaz.Normoaktif. artan tonusta yüzeyden hızla kalkar.Var ama azalmış.Yer çekimi elimine edildiğinde hareket gözlenmesi. patella veya kuadriseps (L3-L4) ve aşil (S1-S2) refleksleridir. Kas kuvveti kaydedilirken şu ölçek kullanılır: 0. Muayene sırasında hastayı muayeneye adapte edip aktif hareketler azaltılabilir.XVIII. en sık aşil tendonundan alınır. Refleksine bakılan hastalarla konuşmak onları rahatlatmak için yararlıdır. 1. ekstrapiramidal bozukluklarda) veya para-tonia/Gegenhalten (tekrarlayan pasif hareketlerde fluktuasyon veren direnç.Çok az bir dirence karşı koyan hareket.C6). postürü sürdürme sırasında (Parkinson Hastalığının hap yapar tremoru) veya istemli hareketlerle (serebellar hastalığın intansiyonel tremoru veya familyal tremor) görülebilir. 12. Azalmış tonus daha çok alt motor nöron. koreatetoz. 3.Hareket yok. rijidite (hareketin tüm açılarında benzer direnç. 2. ekstansiyon.Eklemde hareket yok ama kontraksiyon var. Motor Muayene İnspeksiyon: Atrofi ve hipertrofi için bakılır. Alt ekstremitede. Kas kuvveti her eklemde fleksiyon. benzer pozisyonda olmalı ve her iki tarafa da bakılmalıdır. 11. Her bir refleks muayenesi için sağ ve sol omuz eşit düzeyde. 1. Alt ekstremitelerde el uyluğun altına koyulup hızla kaldırılır.Belli bir dirence karşı koyabilen hareket. kortikospinal yol bozukluklarında). 3. 4. ama diz klonusu hiperaktif ve üst motor nöron tutulumuna ait bulgular varsa anormaldir. Hastadan başka kaslarını kontraksiyona getirmesi istenerek reflekslerin daha canlı alınması sağlanabilir (Jendrassik Manevrası).C8) ve parmak fleksörleri (C8) dir. XVIII. Spontan ortaya çıkan veya hafif perküsyonla oluşan fasikülasyonlara bakılır.

Yakalama refleksi. Bu durumlarda doğru yanıt anterior tibia üzerine bastırılarak (Oppenheim) veya ayak bileği sıkılarak (Schaefer) ya da baldıra basınç uygulayarak (Gordon) veya başparmağın sırtına basılarak (Bing) elde edilir. veya eline yazılan sayıyı veya kelimeyi bulma (grafestezi).her ekstremitede test edilmelidir. 15. 14. hız ve doğruluk not edilmelidir. anal (perianal bölgenin stimülasyonu ile anal sfinkterin kasılması) ve bulbokavernöz (üretranın ve anal sfinkterin glans penise stimülasyon verilmesi ile kasılması) refleksleridir. Hafif dokunma duyusu pamuk parçasıyla. plantar refleks sivri uçlu. Koordinasyonun muayene edilmesinde. Primitif refleksler. Kortiko-spinal yolda lezyonu olan hastalarda başparmak ayağın hareketinden sonra veya dinlenme halinde de ekstansiyondadır. Normal yanıt göbeğin stimulusa doğru hareketi ile alınır. karın duvarının keskin bir obje (iğne gibi) ile çizilmesi ve göbekte hareketlerin gözlenmesi ile saptanabilir. S-1’in üzerindeki üst motor nöron lezyonlarında başparmakta ekstansiyon gözlenirken. sıcaklık duyusu sıcak ve soğuk su tüpleriyle yapılır. küçük 1-2 mm yanılmalar normal kabul edilir. distal ekleme kenarlarından tutulup açı verilir. bir dokunuşta elindeki nesneyi tanıma (stereognozi). Obez ve multipar hastalarda bu refleksler alınamaz. şeylerle ayak tabanına topuktan başparmağa doğru çizilerek bakılır. Eklem pozisyon testi. nokta saptanması. XVIII. anahtar vb. Frontal lob hastalıklarında yetişkinlerde normalde gözlenmeyen refleksler ortaya çıkar. 13. Testi yapan kendi hissettiği titreşimler ile hastanınkini. Dudağa hafifçe dokunma ile emme refleksi ortaya çıkabilir. Vibrasyon genelde 128 Hz’ lik titreşen diyapozonun başparmak falanksına veya orta parmak tırnak yatağının altına yerleştirilerek bakılır. koordinasyon praksisi içeren birçok sistem gerektirir. Duyu Muayenesi Beş primer duyu modalitesi -vibrasyon. 265 .Deri refleksleri. duyu. T-12 ve T-9 arasında spinal lezyon varlığında üst karın deri refleksi alınırken. Palmomental yanıt avuç içinin çizilmesi ile ipsilateral tarafta mental kasın kontraksiyonundan oluşur. Üst motor nöron hastalıklarında bu refleksler alınamaz. Diğer yüzeysel deri refleksleri kremaster (ipsilateral testisin elevasyonu). Normalde yanıt başparmağın plantar fleksiyonudur. alt abdomen refleksi (T-12 düzeyi) karnın alt kenarının stimulusu ile alınır. XVIII. ağrı. güç. beklenmeyen anormallikler testi yapanı daha fazla ayrıntıya indirmeye itebilir. sıcaklık. hafif dokunma. hastanın avuç içine dokunulması ve baş ve işaret parmağı arasına koyma ile pozitif yanıt (anormal) elin kavranmasıdır. Üst abdomen refleksi (spinal kord T-9 düzeyi) karın duvarının üst kenar köşesinin göbeğe doğru çizilmesiyle alınırken. ayağını supin pozisyonda bacaktan dizden topuğa kadar diğer ayağı ile sürtmesi istenir ve bacağını kaldırıp başparmağını testi yapanın işaret parmağına değdirmesi istenir. ağrı duyusu iğneyle. ayrıca proksimal ve distal farkını karşılaştırır. Diğer testte ise hastadan elinin ters ve düz halde diğer eline vurması istenir. Yüzeysel karın derisi refleksi. Bütün bu testlerde ritim. Normal yürüyüş. XVIII. topuk ve kalçada fleksiyondan sorumlu olabilir. Talamusda lezyonu olan hastalar iki nokta ayrımı gibi birbirine yakın iki noktaya stimulasyon verildiğinde duyu ayırımı yapamaz (iki nokta ayırımı). diğer parmaklarda açılma ve ekstansiyon gözlenebilir (ekstansör plantar yanıt ya da Babinski işareti) bu ekstansör yanıt diz. alt karın deri refleksi alınamaz veya yanıt asimetriktir. Koordinasyonun Muayenesi Hastadan parmağını burnuna daha sonra da muayeneyi yapanın parmağına dokundurması istenir. Bazı hastalarda istemli olarak plantar yanıtta ekstansiyon alınır. testi yapan parmağını her defasında yer değiştirebilir. Yürüyüş Muayenesi Yürümenin test edilmesi önemlidir.

Kas İskelet Sistemine İlişkin Testler İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Anabilim Dalı Kas İskelet Hastalıkları ve Ergonomi Birimi’nin Robens Centre for Health Ergonomics (European Institute of Health & Medical Sciences. B. spastik yürüme veya yüksek stepajlı yürüme (arka kordon tutulumu veya periferik sinir hastalığı) saptanabilir veya hasta yere yapışmış gibi görünebilir (apraksi) (Martin. gözler kapandığında denge bozulur ve proprioseptif (serebellum. Bu test sırasında hastanın bel bacak ağrısı artarsa pozitif olarak anlaşılır. yürüme. dönme ve düz çizgi üzerinde yürüme not edilmelidir.) bozukluğun belirtisidir. Normalde 90 dereceye kadar ağrısız ve yapılabilir olması gereken bu test. XVIII. Hastada L4-L5 ve L5-S1 disk hernilerinde olduğu gibi L5. kısa adımlarla yürüme (parkinsonizm). hasta sırtüstü yatarken hekim bir eliyle hastanın ayak topuğundan tutarken. hapşırma ve ıkınma hastanın bel ağrısını artırması gerçek bir valsalva pozitifliğidir. Hauser.60 saniye süre ile bileğin tam fleksiyonu (içe bükülmesi) ağrı ve duyu bozukluklarını artırır/ortaya çıkartır. 2004). eller öne doğru uzatılmış vaziyette gözler kapalı denge sağlanıp sağlanamadığı kontrol edilir)’nin pozitif olması gözler açık durumda ayakta durmadır. el yumruk pozisyonundayken elin bilekten küçük parmak yönüne doğru yana bükülmesiyle başparmak kökünde yakıcı. 16. 3.60 saniye süre ile şişirilir bu esnada ağrı ve duyu kusurları oluşursa test pozitif olarak değerlendirilir. Romberg testi (denge testidir. 2. Boyun. 16.S. Bel Ağrılı Hastada Özel Testler. bir eliyle de dizi üzerinden tutarak diz ekstansiyonda iken hastanın kalçasını basit olarak fleksiyona getirir. olguların % 60' ında pozitiftir. ÇSGB’nca (Yayın No:144) yayınlanmıştır. De Quarvein Hastalığı Testi.Oturur pozisyondan ayağa kalkma veya uzanma. J. bel ve üst ekstremiteye yönelik “Hızlı Maruziyet Değerlendirmesi” yapmak isteyen işyeri hekimleri ÇSGB ana sayfasından yayınlar/kitapçıklar/Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Risk Değerlendirme Rehberi adresini izleyerek formu indirebilirler. XVIII. Muayenede hastada bir kolunu sallamadan yürüme (kortikospinal trakt tutulumu). Başparmak avuç içinde. iç kulak denge merkezi vb. Testin fazla tekrarlanması önerilmez. Valsalva Testi: İntratekal ve intradiskal basıncın artmasına sebep olarak buradaki disk ve omur patolojilerini bize gösterir. Finkelstein Testi: De Quarvein hastalığının teşhisinde yapılır. University of Surrey)’in geliştirdiği QEC (Quick Exposure Check) Kas İskelet Sistemi Hastalıklarında Risk Değerlendirme Rehberi-Hızlı Maruziyet Değerlendirme Yöntemi. 16. İskemik Test: Karpal tünel sendromunda tansiyon aletinin manşonu ön kola yerleştirilir 30 . hasta otururken. derin bir nefes aldıktan sonra ağzını kapatıp ıkınması şeklinde yapılır.. dayanılmaz bir ağrı oluşması testin pozitif olduğunu gösterir. XVIII. Öksürme. Hasta olmayanlarda da ağrı olabilir ama kısa sürede geçer. siyatik sinir kökleri bası altında ise 30-70 derece arasında kısıtlanır ve ağrılı hale gelir. Laseq Germe Testi-Düz Bacak Kaldırma Testi: Siyatik sinir germe testi de diyebileceğimiz bu test sırasında. Phalen Testi: Karpal tünel sendromunda 30 . 266 . Hastalarda test sırasında gelişen ağrının dayanılmaz olması ve uzun sürmesi belirleyicidir. 1. Karpal Tünel Sendromu Testleri. % 80 olguda test pozitiftir. geniş tabanlı yürüme (ataksi). Ancak test olarak yapılışı. XVIII. L. ayaklar bitişikken. ayakta. Tinnel Bulgusu: Karpal tünel üzerine hafifçe vurmak ile median sinir dağılımında parastezi ve ağrı. 16..

Hastanın eğilebildiği kadar öne doğru eğilmesini ister ve tekrar bu iki nokta arasındaki mesafeyi ölçer. 67 Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik. 3 cm. 2007). H. 70 derecenin üstünde ise diz fleksör kasları (hamstring) gerilmesine bağlı olabileceğinden aldatıcı olabilir. Bu test sırasında hasta sırt üstü yatarken kalçası fleksiyon-abduksiyon-eksternal rotasyon ve ekstansiyona (ayağı karşı diz üzerine koyma) zorlanır. Normalde ayakta dik duruşa göre öne doğru eğilmede bu mesafenin 5-6 cm açılması gerekir. R. Bunun nedeni lomber disk hernisinin spinal sinir kökünü (L5-S1) medyan tarafta sıkıştırmasıdır. 267 . 17. siyatik sinir gerilmediğinden temaruz (hasta gibi gösterme) olabilir. diğer bacağının aşağı doğru basması gerekir. hastanın ağrılı taraftaki bel bacak ağrısının ortaya çıkması iyi tarafta veya karşı tarafta düz bacak kaldırma testi pozitifliği olarak adlandırılır. Bu hareketin yapılmaması bel bacak ağrısının gerçek olmadığını hastanın temaruz yaptığını bize düşündürür (Sarı.S1 sinir köklerinde bir baskı varsa 30-70 derece arasında hasta bel ve bacağında siyatik sinirin trasesi boyunca ağrısı olduğunu belirtir. hastanın her iki ayak bileğini kavrar. Hoover Testi: Bel bacak ağrılı hastanın temaruz (simulasyon) yapıp yapmadığını anlamak için yapılan bir testtir. Bunun için ayakta dik dururken krista iliaka posterior superiordan geçen hat (L4-L5) işaretlenir ve hekim mezura ile bu hattan 10 cm yukarısına da kalemle işaret koyar. Fabere Testi: Bel bacak ağrılı hastalarda olayın kalça patolojisine bağlı olup olmadığını anlamak için mutlaka bakılması gereken testlerden biridir.’nin altında kısıtlılık testin pozitifliğini gösterir.Ekranlı araçla çalışmalardan kaynaklanacak görme zorluğu olduğunda.Ekranlı araçlarla çalışmaya başlamadan önce. 30 derecenin altındaki pozitiflik. Yukarıda belirtilen muayene sonuçlarına göre gerekiyorsa çalışanlara oftalmolojik testler uygulanmalıdır. . Normalde hastanın bir bacağı yukarı kalkarken. Lomber disk hernili hastaların akut dönemlerinde de pozitiflik bulunabilir.. Bu şekilde kalça kombine bir hareketle test edilmiş olur. Bunun için sırt üstü yatan hastanın ayakucunda duran hekim. Lomber Schober Testi: Bel ağrılı hastalarda özellikle seronegatif spondilartrit düşünüldüğü zaman yapılması gereken bir testtir. Bu durum hastada posteromedyan yerleşimli disk hernilerinde ortaya çıkar.G: 23 Aralık 2003-25325. Göz Muayeneleri Genel İGM dışında aşağıdaki durumlarda da çalışanların göz muayeneleri yapılmalıdır. Yani omurganın birbirleri üzerindeki esnekliğinin kaybolduğunu bize anlatır. Bu durumda hastanın bir bacağının dizini bükmeden yukarı kaldırması istenir. Karşı Tarafta Düz Bacak Kaldırma Testi: Bel bacak ağrılı hastanın ağrımayan taraftaki bacağına düz bacak kaldırma testi yapıldığında. Muayene ve test sonuçlarına göre gerekiyorsa çalışanlara yaptıkları işe uygun araç ve gereç verilmeli ve ne muayeneler ne de alınacak önlemler çalışanlara herhangi bir maddi yük getirmemelidir67.Düzenli aralıklarla ve . XVIII. . Bu testin yapılması sırasında hasta kasıkta ağrı duyuyorsa ve hareket yeterince yapılamıyorsa hastanın kalça ekleminde patoloji olduğu bel ve bacak ağrısının aslında kalça patolojisine bağlı yansıyan ağrı olduğu düşünülür.

5 dakika sonra kaldırılır ve gözyaşının ıslattığı kısım ölçülür.5 mm kalınlığında 35 mm uzunluğundaki Whatman kağıdı. 1. çalışanın ayrıntılı göz muayenesi için sevk edilmesi gerekir. Amsler Grid Testi Amsler Grid Testi rutin bir göz muayenesinin karşılığı olmasa da Yaşa Bağlı Makula Dejenerasyonu (AMD) hastalığının erken belirtilerini taramalarla saptamanızı sağlayacak bir şemadır. alt göz kapağının dış 1/3 üne yerleştirilir. 3. Yakın Görme Muayenesinde Kullanılabilecek Yazı Örnekleri: Yakın okuma 40 cm.XVIII. 17. Islanan alan 5 mm’nin altındaysa test pozitif olarak değerlendirilir. 40 yaş üzeri herkese bu testin uygulanması önerilmektedir. mesafeden yakın gözlüğü kullanılıyorsa gözlükle ve her bir göz ayrı ayrı değerlendirilerek yapılmalıdır. . XVIII. 1’deki yazılar okunamıyorsa. 17. 2. 17. Kuru Göz Değerlendirilmesi: Schirmer testi : Birim zamanda gözyaşı miktarı tayinini sağlar.Aşağıda görülen şemayı iyi aydınlatılmış bir odada.Muayene edilecek kişinin normalde okumak için kullandığı gözlük yada kontak lens varsa taktırınız. Özellikle uzun süreli ekranlı araç kullanımı kuru göz hastalığının yaygınlaşmasına neden olmuştur. . 268 . No. XVIII. uygun okuma mesafesinde ve ortadaki nokta tam göz hizasına gelecek şekilde duvara asınız.

269 . kırılma.. En kısa zamanda Retina Hastalıkları uzmanı bir göz hekimine yönlendirilmesinde yarar vardır. açık olan gözle tam ortadaki noktaya odaklanmasını söyleyin. Muayenesi yapılan kişi eğer her köşeyi göremiyor ya da çizgilerde dalgalanma. yaşa bağlı makula dejenerasyonu hastalığı belirtileri var olabilir. bulanıklık görüyorsa. Her iki göz için ayrı ayrı uygulamayı tekrarlayın. Şemada yeralan büyük karenin her 4 köşesini de görüp görmediğini sorun.Muayene edilecek kişinin bir gözünü eliyle kapatıp.

17. Görme Kaybının Değerlendirilmesi (Türk Tabipleri Birliği Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi-Eki) 270 . 4.XVIII.

Görme Ölçme Tablosu 271 ..XVIII. 5. 17.

17. Bu seri aşağıdaki 38 tablodan oluşmaktadır. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 5. Görüşü normal olanlar şekli 6 olarak okurlar. 18. 17. Görüşü normal olanlar şekli 4 olarak okurlar. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 17. Görüşü normal olanlar şekli 57 olarak. 3. Görüşü normal olanlar şekli 8 olarak. 5. 7. Görüşü normal olanlar şekli 15 olarak. Görüşü normal olanlar şekli 3 olarak. 21. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 21. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 35. 4. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. total renk körleri ancak zorlukla okurlar. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Ishıhara Renk Körlüğü Testi Doğuştan renk körlüğü ikiye ayrılır. 20. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 70. Bu her iki grup renk körlüğü de ayrıca tam veya tam olmayan renk körlüğü olarak 2’ye ayrılır. Görüşü normal olanlar şekli 6 olarak. 16. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 5. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 2 olarak okur. 8. Total renk körlüğü ve kırmızı yeşil renk körlüğü. Görüşü normal olanlar şekli 73 olarak okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 7 olarak okurlar. 15. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 5 olarak okur. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. 6. Gerek normal insanlar gerekse renk körlüğü bulunanlar bu şekilleri aynı derecede okuyabilirler. 2. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 73 olarak okur. Görüşü normal olanlar şekli 45 olarak okurlar. 13. Görüşü normal olanlar şekli 97 olarak okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 29 olarak. 19. Görüşü normal olanlar şekli 2 olarak okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 16 olarak okurlar. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 2. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. 9. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. 11. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur. 1. Kırmızı-yeşil renk körlüğü olanların çoğu şekli 45 olarak okur. 10. 12. 6. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 74 olarak. 14. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. Ancak renk körlüğü olanların bunu okuması zordur.XVIII. Görüşü normal olanlar ile total renk körlüğü olanların çoğu ise hiç okuyamaz. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. kırmızı-yeşil renk körlüğü olanlar 3. tam renk körleri ancak zorlukla okurlar. Görüşü normal olanlar şekli 5 olarak. 272 .

30-31-32-33. kısmen kırmızı ve yeşil renk körlüğü olanlar mavi hattı görürler.22. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 6. Tablolar bir masa üzerine konulur. Kuşkulanılan. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 5. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 26 okurlar. 25. Tam renk körlüğü olanlar ile kısmi renk körlüğü olanlar ise her iki hattı görüp takip edemezler. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 3. Bütün renklerde tam ve kısmi körlük olanlar her iki hattı talip edemezler. 38. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 42 okurlar. 26-27. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken kırmızı ila yeşil renk körlüğü olanların ekseriyetle kolaylıkla takip eder. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takipte normal görüşlülerin çoğu ve renk körlüğü olanlar hiçbir güçlük çekmezler. 24. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takipte normal görenlerin ekseriyeti hiçbir güçlük çekmez. 36-37. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 2. normal görenler ile tam renk körlüğü olanlar bütün renklerde zorluk çekerler. uzaklıkta olmalıdırlar. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 35 okurlar. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 2. 273 . Renk körlüğü olanlar ise güçlük çekmeden göremez ve takip edemez. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 4. tam yeşil renk körlüğü olanlar şekli 9. tam yeşil renk körlüğü olanlar yalnız kırmızı hattı. 28-29. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar şekli 96 okurlar. 22-27 nolu tablolar her zaman kullanılmaz. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken tam kırmızı renk körlüğü olanlar yalnız mor hattı. Testin Uygulanmasına Ait Açıklama Muayeneler iyi ışık alan odalarda gündüz yapılmalıdır. normal görenler ile kısmen kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar ise her iki hattı da görür ve takip ederler. 34-35. kırmızı yeşil renk körlüğü olanlar mavi hattı kısmen takip ederler. İki x işaretini birleştiren kavisleri gözleri ile takip ederken normal görenler yeşil hattı. Muayene olanlar ayakta ve en az 75 cm. 23. kararsız kalınan durumlarda 10-19 ve 13-20 ve 14-18 nolu tablolar karşılaştırılmalıdır. Tam kırmızı renk körlüğü olanlar şekli 6. Normalde kırmızı hattı kısmen ve tam.

274

275

276

277

278

279

XVIII. 18. İşitme İle İlgili İşyerinde Uygulanabilecek Testler
Odyometri testi işitme bozukluğu için en etkili tarama testidir, fakat ekonomik ve kısa zamanda yapılabilecek tarama amaçlı bir seçenek “fısıltı testi” dir. XVIII. 18. 1. Fısıltı Testi; Bu tarama için işyeri hekimi doğrudan muayenesi yapılacak kişinin önünde ve birkaç adım ilerde durur (hem muayene olan, hem hekim oturuyor ya da ayakta olmalıdır). Hekim bazı sayıları fısıldayacağını, bu sırada muayene olanın gözlerini kapatması gerektiğini anlatır. Hekim muayene olanın 30-45 cm uzağında, (hacmi standardize etmek için) nefesini dışarı verir ve bir saniye ara ile rasgele dört sayı fısıldar ve fısıldadığı tüm sayıları yinelemesini ister. En azından iki sayıyı işitemeyen çalışan testte başarılı olamamıştır. Fısıltı Testi için başka bir yöntem; Hekimin dudaklarını göstermeden soluğunu verdikten sonra ciğerinde kalan hava ile çıkardığı fısıldanmış sözcükleri muayene olanın doğru olarak tekrarladığı mesafe: 6 metreyse işitme kaybı yoktur. Hafif işitme kaybında; 6 metrede işitmediğini söylen kişi, hekimin 6 metreden itibaren yavaş yavaş yaklaşarak fısıldadığı sözcükleri 4 metreye kadar olan mesafede doğru tekrar eder. Orta işitme kaybında; 4 metrede işitmediğini söyleyen kişi, hekimin 4 metreden itibaren 1 metreye kadar olan mesafede sözcükleri doğru tekrar eder. Ağır işitme kaybında; 1 metrede işitmediğini söyleyen kişi, hekimin 1 metreden 25 cm ye kadar olan mesafede fısıldadığı sözcükleri doğru tekrar eder. Tam sağırlıkta bu mesafe 25 cm den küçüktür. Tam sağırlıkta sessiz bir odadaki normal konuşma hiç işitilmez. Testte duyarlılık %80-100 ve özgüllük %80-90'dır.

280

kulağın arkasında bulunan mastoid çıkıntı üzerine konur. hava yolu üzerinde birçok artırıcı (amplifikatör) mekanizma bulunduğundan. sağlam kişilerde rahatlıkla duyulur. Diyapozon Testleri68 Weber Testi: Hangi kulakta ne tip bir işitme kaybı olduğunu araştırmak amacıyla yapılır. Fakat iletim yollarında bir tıkanıklık varsa. Sağlam bir kulakta.XVIII. Hastaya. 2. titreşimi azalmış şiddette de olsa devam eden diyapozonun ucu bu kez kulak kepçesine doğru tutulur. Koroner Kalp Hastalığı Risk Hesaplama 68 MEDICANA Genel Sağlık Ansiklopedisi Cilt 12. şiddeti azalmış diyapozon sesi. Titreştirilen bir akort çatalı (diyapozon) önce. Rinne Testi: Bir kulaktaki iletim tipi işitme kaybının varlığını araştırmak için yapılır. 18. 281 . Hasta. Sonuçta tek kulağında sinirsel (sensörinöral) işitme kaybı bulunan hastalar sesi normal olan kulaklarından daha fazla duyarlarken. ses kesildiği anda haber vermesi istenir ve hasta "ses kesildi" dediğinde. Titreştirilen bir akort çatalı (diyapozon) kafatasında orta hatta bir noktaya yerleştirilir ve hastaya sesi nereden duyduğu sorulur. XVIII. tıkanıklığın dış sesleri maskeleyici etkisinden dolayı. iletim tipi işitme kaybı olanlar. 19. kulağında sinirsel bir işitme sorunu yoksa bu noktadan yayılan titreşimleri kemik yoluyla duyacaktır. sesi patoloji olan kulaklarından daha yoğun olarak duyarlar. bu ses işitilmeyecektir. Tıp Sözlüğü.

hdl kolesterol. Yeşil renk (düşük risk).1-52). 2.XVIII. soldaki tablodan cinsiyete göre karşılaştırılacaktır (JAMA 2001.10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 10’un altında olduğu anlamına gelir. XVIII. sistolik HT ve sigara içiminin. 19. erkeklerde ve kadınlarda 10 yıllık dönem için koroner kalp hastalığı riskinin hesaplanması. Kırmızı renk içinde beyaz çizginin sağ tarafı (çok yüksek risk). düşük. yüksek ve çok yüksek risk gruplarına ayrılmışlardır (Heart-2005. Framingham Koroner Kalp Hastalığı Risk Skoru. orta. 19. Yaş. 1.10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 30’un üzerinde olduğunu ifade etmektedir. JBS Risk Skoru Hesaplama Modeli Sistolik kan basıncı ile Total kolesterol’un HDL kolesterole oranı karşılatırılarak.91. 282 .10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 20’ nin üzerinde olduğu anlamına gelmektedir. Turuncu (orta dereceli risk)-10 yıllık kardiyovasküler hastalık riskinin % 10 ila 20 arasında olduğunu ifade eder. Kırmızı renk (yüksek risk). kadın ve erkek cinsiyete göre ve yaş gruplarına göre. 2486-2497). total kolesterol. Her tablodaki risk puanları toplanıp. 285 (19).

C. ev içinde yürümek gibi çok hafif aktivitelerle bile semptomların ortaya çıkması İstirahatte bile nefes darlığı olması Sınıf III Sınıf IV 69 İSGÜM Bölge Laboratuvarlarının Güçlendirilmesi Teknik Destek Projesi-EKG&Kardiyovasküler Risk Eğitimi-Doç. Diyabetin klinik semptom ve bulguları olan kişilerde rastlantısal plazma glukozunun ≥ 200 mg/dL olması. açlık plazma glukozunun ≥ 110 mg/dL ve <126 mg/dL olarak tanımlanır. Rastlantısal glukoz düzeyinin 100 ve 200 mg/dL arasında olması gibi belirsiz bir durumda WHO tanı için OGTT’nin kullanılmasını önermektedir. XVIII. WHO ve Amerikan Diyabet Derneği (ADA)’nin Diyabet Tanı Kriterleri 1. 3. (Williams. 2. 283 . bu üç yöntemden biriyle doğrulanmalıdır. 21.XVIII. G. OGTT’den 2 saat sonraki plazma glukozunun ≥ 140 ve< 200 mg/dL olarak tanımlandığı bozulmuş glukoz toleransı (IGT) evresinden geçer. 2004) Diyabetes Mellitus Tanısı Almış Hastalarda Tedavi Hedefleri69 Açlık plazma glukozu < 100 mg/dL Tokluk plazma glukozu < 140 mg/dL HbA1c < % 6. takip eden gün. Hipergliseminin ara kategorileri: Diyabetin tüm formlarının doğal gidişatı boyunca hastalık.. Pickup J. Açlık kan glukozunun ≥ 126 mg/dL olması. Ağızdan verilen 75 g’lık glukoz yüklemesini (oral glukoz tolerans testi-OGTT) takiben 2saat sonraki plazma glukozunun ≥ 200 mg/dL olması Hipoglisemi varlığı. New York Kalp Cemiyeti’nin (NYHA) konjestif kalp yetersizliği sınıflaması Sınıf I Sınıf II Günlük olağan fiziksel aktivitelerinde kısıtlanma olmayan kalp hastaları Fiziksel aktivitelerinde hafif kısıtlanma olan kalp hastaları (örn. yol yürümekle nefes darlığı olması) Fiziksel aktivitede belirgin kısıtlanma olması. Alpaslan Kılıçarslan-Haziran 2011. 20.5. Bozulmuş açlık glukozu (IFG) açlık glukoz düzeyleri temelinde bir kategori olup. Dr.

İlk fonksiyonel bozukluklar bu segmentlerden başlar. o MMF: VC/2 x ½ formüle edilir. FVC: Zorlu Vital Kapasite (Force expiratory Vital Capacity) Maksimum inspirasyondan sonra zorlu. FEF 25-75: Maksimum ekspirasyon ortası akım hızı: MMF (Maximum Mid expiratory Flow rate). normal sağlıklı kişilerde FEV 3 % 90 olmalıdır. litre ile ifade edilir. SOLUNUM FONKSİYON TESTLERİ70     VC: Vital Kapasite (Vital Capacity): Maksimum inspirasyondan sonra maksimum ekspirasyonla (yavaş ve zorlanmadan) dışarı atılan toplam hava hacmidir. özellikle orta ve küçük hava yolları obstrüksiyonunu belirleyen en duyarlı. en önemli parametredir. Bu bölümde akım hızını akciğerin elastik recol basıncı. diğer bir ifadeyle FVC manevrasında ilk 200 ml atıldıktan sonra 1000 ml’nin ekspire edildiği sıradaki akım hızıdır. o FEV 1 / FVC % 80 çok hafif dereceli obstriksiyon. Solunum Fonksiyon Testleri. çok ağır. VC’ye eşittir. FEV 1/FVC > 80 79-60 59-41 < 40     Solunum Bozukluğunun SFT ile Derecelendirilmesi FVC FEV 1 Derecesi > 80 > 80 Normal 79-60 79-60 Hafif 59-51 59-41 Orta < 50 < 40 Ağır 70 Karabıyıkoğlu. boy ve cinsiyete göre değişmekle beraber 2-4 l/sn dir. FEV 1’deki azalma büyük hava yollarının obstrüksiyonunu düşündürür. 79-60 hafif dereceli obstriksiyon. Normal sağlıklı kişilerde FVC. zorlu ekspiraasyonun efora bağlı olmayan segmentidir. Saniyesinde atılan hacimdir. belirgin obstriksiyonu gösterir. Normalde zorlu ekspirasyonla ilk saniyede. Normal beklenen değerleri o yaş. alınan havanın % 75-80’inin atılmış olması gerekir. beklenen. Orta ve son bölümdeki akım hızları periferik hava yolları hakkında bilgi verir. Akciğerlerde eskpire edilen volümün az olduğu evredeki akım hızıdır. Büyük hava yollarını değerlendirmede önemlidir. litre/sn olarak ifade edilir. 59-40 orta dereceli obstriksiyon 39-30 ciddi. FEF 200-1200: Zorlu ekspirasyonun ilk evresindeki “200-1200 ml” arasındaki akım hızını. FEV1: (Forced Expiratory Volume in 1 second) Zorlu ekspirasyonun 1. FEV 1/FVC: %’sinin beklenen değere yakın.XVIII. Bireyin eforu. FEF %50-75 (Orta Bölüm) ve FEF %75-RV (Son Bölüm): Bu bölümde akım hızlarını efor etkilemez (efordan bağımsız bölüm). beklenen değerden fazla oluşu restriktif ventilatuar bozukluğu gösterirken. 284 . Büyük hava yollarındaki hava akımına karşı direnci gösteren en iyi indekstir. kooperasyonu önemlidir. 22. FEV 3: Zorlu ekspirasyonun 3. mililitre. Hava yollarındaki obstrüksiyonu erken dönemde gösteren. MMF. derin ve hızlı ekspirasyonla dışarı atılan toplam hava hacmidir. Zorlu ekspirasyonun ilk ve son ¼ orta bölümleri arasındaki akım hızıdır. G. Saniyesinde atılan hacimdi. azaldığı durumlarda obstriksiyon lehine düşündürür. komprese hava yollarının elastik özellikleri ve hava yollarındaki akıma karşı oluşan rezistans etkiler.

 Queens Kolej Basamak Testi. boyunca. 4. İşyeri Sağlık Birimlerinde “maksimal testler”i uygulamanın sorun yaratabileceği (uygulama sırasında ortaya çıkabilecek kardiyovasküler zorlanmalara karşı yeterli müdahale olanağı bulunamayacağından). tazminat hesapları gibi birçok konuda yol gösterici olabilir. XVIII. Kronometre.XVIII. kardiovasküler dayanıklılık ile eş anlamlı olarak kullanılan aerobik gücü ölçer. iş yapabilme yeteneğinin tanımı ve sınıflandırılması.  20 m Mekik Koşu Testi.(Güler. saniyeler arasında 15 sn. 23.  3-Dakika Basamak Testi. ve 20. Submaksimal Testler. Belirli bir iş yükünden sonra kişinin bedensel yeteneklerinin ve potansiyelinin ortalama derecesinin belirlenmesinde. Kardiovasküler dayanıklılık veya aerobik fitness. süre ölçülür. çalışanın sağlığı. kadınlar dakikada 22 ve erkekler dakikada 24 basamak olmak üzere platforma çıkıp inerler. 3. Bir kişinin aerobik fitness seviyesi çalışan kaslara vücut tarafından taşınan oksijen miktarına ve kasların bu oksijeni kullanma yeteneğine bağlıdır. Fiziksel iş gücü. iş yapabilme yeteneği.  Zamana veya Mesafeye Karşı Koşu Testi. bu nedenle “submaksimal testler”in yapılmasının daha uygun olacağı düşünülmektedir. Kalp atım monitörü (opsiyonel). AEROBİK GÜÇ TESTLERİ (PERFORMANS TESTLERİ) Performans testleri geniş işçi gruplarının performanslarının değerlendirilmesi amacıyla kullanılabilirler. İş stresinin kişi performansı üzerindeki etkilerinin ve kişinin uyum derecesinin belirlenmesi. öğrenciler) 3 dk. Gereken Araçlar:     16. 1. Test biter bitmez çalışanların kalp atım sayıları 5. Queens Kolej Basamak Testi Uygulama: Basamak testi uygulanacak işçiler (sporcular. N. Maksimal Testler.  Bisiklet Testleri. Bu testler: 1.  Harward Basamak Testi.  Maksimal Oksijen Tüketimi Testi. Bilir. Metronom veya ritim kaseti. İGM’de çalışanların performans sınıflandırmalarının yapılabilmesi. 23. Basamak-Step Testleri. yorgunluk olmadan çalışmaya. 285 .3 cm)’lik basamak. Hastalık ve işe dönüş muayenelerinde kişinin değerlendirilmesi amacıyla kullanılabilir.  Basamak Testleri.1991). egzersize devam ettirme yeteneği ve birçok spor aktivitesi için önemli bir bileşendir. Aerobik testler.25 inç (41. askeri.  Yürüyüş Testleri..  Tecumseh Basamak Testi. yargısal. Ç. 2. sporcu sağlığı.

Geçerlilik: Toparlanma kalp atım sayısı ile Vo2 max arasındaki korelasyon r:0. Bu da dakikada 24 basamağa tekabül eder. Ancak bu sırada nabız sayılmalıdır. Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. baş dönmesi. Uygulama sırasında göğüste ağrı. Kişi sırt üstü yatırılarak dinlendirilir. Üç Dakika Basamak Testi Uygulama: Sporcular ritme alışana kadar metronomu dinlerler ve hazır olduklarında teste başlarlar. aşağı adımlar atarlar. 23. boyunca basamağa inip çıkarlar ve son basamaktan sonra oturur pozisyonda kalp atımları 1 dk.75’dir. dakikada 30 basamak olmak üzere 5 dk.5 cm)’lik basamak. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. Harward Basamak Testi Uygulama: İşçiler yorgunluk oluşana kadar. boyunca sayılır. Uzun boylu kişiler avantajlıdır). Kronometre . 23. boyunca basamak inip çıkarlar. sıkıntı gibi yakınmalar olursa test hemen yarıda kesilir.    Güvenilirlik: Toparlanma kalp atım sayısı için test ve tekrar-test güvenilirliği r: 0. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. Uzun boylu kişiler avantajlıdır). Steteskop (karotid atımı kullanılabilir).       Gereken Araçlar: 12 inç (30. XVIII. yukarı. 3 Dakika Basamak Testi (*) Yaş Grubu Değerlendirme Mükemmel İyi Ortalamanın üzerinde Ortalama 18-25 Erkek <79 79-89 90-99 100105 Kadın <85 85-98 26-35 Erkek <81 81-89 Kadın <88 88-99 100111 112119 120126 127138 >138 36-45 Erkek <83 83-96 Kadın <90 46-55 Erkek <87 Kadın <94 56-65 Erkek <86 Kadın <95 66 ve üzeri Erkek <88 Kadın <90 90-102 90-102 87-97 94-104 86-97 95-104 88-96 99-108 90-99 109117 118126 127138 >138 100107 108117 118128 >128 97-103 103110 104112 113119 120130 >130 111118 119128 129140 >140 98-105 105115 106116 117122 123132 >132 116120 121129 130135 >135 98-103 105112 104112 113120 121129 >129 113118 119128 129139 >139 97-103 103115 104113 114120 121130 >130 116122 123128 129134 >134 Ortalamanın altında 106116 Kötü Çok kötü 117128 >128 (*) 3 dakikalık uygulamadan sonra 1 dakika boyunca sayılan nabız XVIII. Eğer 286 . 2.92’dir. Denekler 96 vuruş/dk tempoya ayarlı metronomla ya da ritim kasetiyle yukarı. 96 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti.3 dk. aşağı. 3.

Egzersiz süresi (sn) X 100 Kondisyon İndeksi = 2 X Egzersiz sonrası üç nabız         sayısının toplamı Gereken Araçlar: 12 inç (50.)] / (2x toparlanmadaki toplam kalp atımı). Bu test. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn. Tanısal yararı vardır. Bitkinlik.(Egzersiz sonrası 1-1.8 cm. Değerlendirme Mükemmel İyi Orta Ortanın altı Kötü Kondisyon İndeksi >90 80-89 65-79 55-64 <55 Harward Basamak Testi. Kronometre. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. sadece hekimler ve sağlık personeli tarafından değil.5. Herhangi bir iş yükünden sonra bedensel potansiyel zorlanmasını ortaya koyabilir.6-0. İskemik kalp hastalıklarının tanısında yardımcı olabilir.nabız 160/dakikanın üzerindeyse hekim muayenesi gereklidir.5 dakikalardaki nabız sayılır). Uzun boylu kişiler avantajlıdır). a) b) c) d) e) f) İş kapasitesinin belirlenmesinde yararlıdır. İnsanların maksimal aerobik kapasitelerinin % 3050’sini geçmeyen işlerde yorulmadan çalıştıkları bilindiği için oldukça yararlı bir testtir. Steteskop (carotid atımı kullanılabilir). Toplu kitle etkinliklerinden önce kardiyovasküler riski olanların belirlenmesinde yarar sağlayabilir.5. 2-2. Geçerlilik: VO2 max ile korelasyonu yaklaşık r: 0. 287 . Değerlendirme: Puan şu eşitlikle hesaplanır: Puan: [100 x test süresi (sn. işyeri sağlık görevlisi gibi sağlık eğitimi veren okullardan mezun olmamış kişilerce de uygulanabilmesi yönünden önemli bir test olarak kabul edilmiştir. 120 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti.8. boyunca test ritmini yakalayamadığı zaman tanımlanır. Rehabilitasyon etkinliğinin değerlendirilmesinde yarar sağlayabilir. İşe giriş ve hastalık sonu işe dönüş muayenelerinde ve iş uygulamaları sırasında performansın değerlendirilmesini sağlayabilir. İşçi test bitiminde hemen oturur ve toparlanma sağlanana kadar yarım dakikada bir kalp atım sayıları alınır.)’lik basamak. Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. 3-3. çalışanın 15 sn.

Uzun boylu kişiler avantajlıdır). Test bittikten 30 sn. Kronometre.       Gereken Araçlar: 8 inç (20. az zaman gereklidir ve tek başınıza uygulatabilirsiniz. yukarı. 30 saniye süresince sayılan nabız.3 cm. Tablolar kullanılarak çalışanın kardiyovasküler düzeyi belirlenir. aşağı adımlar atarlar. aşağı. 288 . sayılır.XVIII. İşçiler 96 vuruş/dk. Avantajları: Minimal araç ve para gereksinimi. Test sporcularda yaygın bir şekilde uygulanmaktadır. 3 dk. Bu da dakikada 24 basamağa karşılık gelir. 23.)’lik basamak. tempoya ayarlı metronomla yukarı. 96 vuruş/dk’ya ayarlanmış metronom veya ritim kaseti. Steteskop (carotid atımı kullanılabilir). 4. boyunca basamağa inip çıkarlar. Tecumseh Basamak Testi Uygulama: İşçiler ritme alışana kadar metronomu dinlerler ve hazır olduklarında teste başlarlar. Tecumseh Basamak Testi (*) Yaş Grubu Değerlendirme Seçkin Çok İyi İyi Orta Düşük Kötü 20-29 Erkek 34-36 37-40 41-42 43-47 48-51 52-59 Kadın 39-42 43-44 45-46 47-52 53-56 57-66 30-39 Erkek 35-38 39-41 42-43 44-47 48-51 52-59 Kadın 39-42 43-45 46-47 48-53 54-56 57-66 40-49 Erkek 37-39 40-42 43-44 45-49 50-53 54-60 Kadın 41-43 44-45 46-47 48-54 55-57 58-67 50 ve üzeri Erkek 37-40 41-43 44-45 46-49 50-53 54-62 Kadın 41-44 45-47 48-49 50-55 56-58 59-66 (*) Test bittikten 30 saniye sonra. sonra kalp atım sayısı 30 sn. Dezavantajları: Biyomekanik özellikler bireylere göre değişir (örn.

TC. ondört yaşını doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar. İşverenler İSG kurullarınca İSG mevzuatına uygun olarak verilen kararları uygulamakla yükümlüdürler. 85-89.Kısım ile “İşyerinde Kullanılan Alet. [(1) TSM’ler işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak amacıyla. İSG kurullarının oluşumu. iş sağlığı gözetimine ilişkin görevleri tanımlanmıştır.İşverenler işyerlerinde İSG'nin sağlanması için gerekli her türlü önlemi almak. Resmi Gazete: 10 Haziran 2003 – 25134) aşağıdaki maddelerden de anlaşılacağı üzere iş sağlığı gözetimine ilişkin (çalışanın sağlık gözetimi ve çalışma ortamının gözetimi) oldukça ayrıntılı açıklamalara yer verilmiştir. Sözlüklerde “murakabe”nin sözcük anlamı korku. işyerinin niteliği ve işin tehlike sınıf ve derecesine göre.) İşverenler. Maddeler)çalışanın sağlık gözetimine ayrılmıştır. bedensel. Ancak. Maddelerde-Kimlerin ağır ve tehlikeli işlerde çalışıp çalışamayacağını. zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler.Onbeş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Madde 81 – (Değişik: 15/5/2008-5763/4 md. çalışanlarının sıhhi ahvaline bakmak üzere. işyerindeki kişisel sağlık dosyalarında gizlilik ilkesine uyularak saklanmasından sorumludurlar.Bu Kanuna göre sanayiden sayılan. Madde 15-İşyeri hekiminin görevleri) Toplum Sağlığı Merkezleri (TSM)’nin görev.EK-1 MEVZUATIMIZDA SAĞLIK GÖZETİMİ Sağlık gözetimi ile ilgili olarak. d) Çalışma ortamının gözetimine ve çalışanların sağlık gözetimine ait bütün bilgilerin kayıt altına alınmasından. gözetmek. Tüzüğün neredeyse yarısı (5-108. Madde 77 . yükümlüdürler. raporlarının nereden alınacağını. yetki ve sorumlulukları başlığı altında. ne sıklıkla yapılacağı belirtilmiştir. çalışma yöntemleri. Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik” te (Resmi Gazete: 27 Kasım 2010-27768. Maddeler de konuyla ilgilidir)sağlık gözetiminin sürekliğini öngören periyodik-portör muayenesinin kimlere. araç ve gereçleri noksansız bulundurmak. Kısımda da İşyerlerinde İş Kazalarına Karşı Alınacak Tıbbi Tedbirler ve İşyerlerinde Bulundurulması Zorunlu olan İlkyardım ve Tedavi Levazımı ile Sıhhi Tesisat anlatılmıştır. Maddesinde de “herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğuna” dikkat çekilmektedir. Yetki. kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılmasından. bir veya mütaaddit tabibin sıhhi murakabesini temine ve hastalarını tedaviye mecburdur” denilmektedir. Madde 73 Sanayie ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır. (Madde 71 . Madde 80 . Maddesinde ”Devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran bütün iş sahipleri. b) İşyerinde sağlık ve güvenlik risklerine karşı yürütülecek koruyucu. İş Kanunu’nda (4857 Nolu Kanun. Madde 126 . Maddesinde “kimsenin yaşına. Kısımın yanı sıra 4. yangın. c) Sanayiden sayılan işlerde iş güvenliği uzmanı olan bir veya birden fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle. Resmi Gazete: 6 Mayıs 1930 . devamlı olarak en az elli işçi çalıştırdıkları işyerlerinde alınması gereken İSG önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi. Makine ve Ham Maddeler Yüzünden Çıkabilecek Hastalıklara Engel Olacak Tedbirler” in açıklandığı 3. işyerinde yapılan risk değerlendirme sonuçları ve maruziyet bilgileri ile İGM. ç) İşyerinde kaza. yetki ve yükümlülükleri ÇSGB' ce hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir. önleyici ve düzenleyici faaliyetleri kapsayan çalışma ortamı gözetimine katkı verilmesinden. c) İşçilerin İSG eğitimleri ve bilgilendirilmelerinden. Ayrıca. a) İşçilerin sağlığını korumak ve geliştirmek için işçilere verilecek sağlık gözetiminden. 18 yaşından küçükler ve gebe emzikli kadınların gözetimi ile Sağlık Bakanlığı’nın görüşü alınarak sağlık gözetimi ile ilgili çıkarılabilecek diğer yönetmeliklerden söz edilmektedir). iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi. cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamayacağına”. acil durum planının hazırlanması. 56.127 ve 266. denetlemek. işyerindeki işçi sayısı. e) İşçilerin yaptıkları işler. ödev. ilkyardım ve acil müdahale bakımından yapılması gereken uygulamaların organizasyonu ve ilgili diğer birim. periyodik sağlık muayeneleri sonuçları ve iş kazaları ile meslek hastalıkları kayıtlarının. Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nda (1593 Nolu Kanun. işçiler de İSG konusunda alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler. Edevat. doğal afet ve bunun gibi acil müdahale gerektiren durumların belirlenmesi. İş Kanunu kapsamında çıkartılmış yönetmeliklerden “İşyeri Hekimlerinin Görev.Sayı: 1489. (2) TSM’lerin görev ve sorumlulukları bu maddenin işyeri hekimliği 289 . devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran ve altı aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde her işveren bir İSG kurulu kurmakla yükümlüdür. Madde-8 TSM’ lerin görev yetki ve sorumlulukları. çalışanların ilkyardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla. Anayasa’nın 50. Madde 74 Kadın çalışanların doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam onaltı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. a) İşyeri sağlık ve güvenlik birimi oluşturmakla. Ülkemizdeki en kapsamlı iş sağlığı düzenlemelerinden sayılan ve aktif işyeri hekimliği yapanlara rehberlik eden “İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü ”nün (Resmi Gazete: 11 Ocak 1974–14765) “Sağlık Şartları ve Güvenlik Tedbirleri” nin belirtildiği 2. Kanunun 180. kontrol etmek olarak geçmektedir. b) Bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelini görevlendirmekle.

3) İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizi ile iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. duş ve tuvaletlerin bakımı ve temizliği konusunda gerekli kontrolleri yaparak tavsiyelerde bulunmak. İSG kurulu üyelerine. birden fazla iş kazası geçirmiş olanlar gibi çalışanların. TSM arşivinde tutulur ve istenmesi halinde denetime yetkili memurlara sunulur. Kendilerinden talep edilmese dahi sözleşme süresi sonunda bütün kayıt ve dosyalar TSM’lerce işverene teslim edilir. madde bağımlılığı olanlar. 2) İş kazasına uğrayan veya meslek hastalığına yakalanan işçilerin rehabilitasyonu konusunda işyerindeki ilgili birimlerle. Maddesi) sağlık gözetimine ilişkin olarak. ç) İlgili birimlerle işbirliği. 3) İş sağlığı. hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi ve eğitim sağlanması için ilgili taraflarla işbirliği yapmak. c) Eğitim ve bilgilendirme. meslek hastalığı tanısında yetkili hastaneler ile işbirliği içinde çalışmak. 1) Bulunması halinde İSG kuruluna katılarak çalışma ortamı gözetimi ve işçilerin sağlık gözetimi ile ilgili danışmanlık yapmak ve alınan kararların uygulanmasını izlemek. uygun işe yerleştirilmeleri için gerekli koruyucu sağlık muayenelerini yaparak rapor düzenlemek. b) Sağlık gözetimi. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği yaparak hazırlamak. Aynı Yönetmeliğin 15. 8) Gerekli laboratuvar tetkikleri. Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete: 16 Haziran 2004-25494 –(Değişiklik Resmi Gazete: 7 Mart 2010-27514) de Sağlık Raporu başlığında yer alan 5. ölçüm sonuçlarını değerlendirmek. 6) Yöneticilere.[a) Rehberlik ve danışmanlık. 2) Kantin. 5) İSG çalışmaları kapsamında işyerinde periyodik incelemeler yapmak ve risk değerlendirme çalışmalarına katılmak. toplu koruma yöntemleri ve KKD konularında tavsiyede bulunmak. portör muayenelerinin yapılmasını sağlamak. işyerindeki sağlık gözetimi ile ilgili çalışmaları kaydetmek ve Ek-5’te belirtilen örneğine uygun yıllık değerlendirme raporunu hazırlayarak elektronik ortamda Bakanlığa göndermektir. sağlık riskleri ve yapılan sağlık muayeneleri konusunda işçileri yeterli ve uygun şekilde bilgilendirmek. İSG hizmetleri kapsamındaki görevlerini tanımlamıştır. yemekhane. 4) İşyerinde İSG'nin geliştirilmesi amacıyla gerekli aktiviteler konusunda işverene tavsiyelerde bulunmak. 4) Hassas risk grupları. işverenin. kronik hastalığı olanlar. (3) İşyerlerinde işyeri hekimliği hizmeti sunmak üzere TSM’lerce görevlendirilen işyeri hekimi tarafından muhafaza edilmesi gereken onaylı defter suretleri. bağışıklama çalışmaları yapmak. işyeri hekimliği hizmetlerini başka bir kişi veya kuruma devredemezler]. alınan sonuçların işçilerin sağlığı yönünden değerlendirmesini yapmak. hijyen. 7) Sağlık gözetimi konusunda işçileri bilgilendirmek ve onların rızasını almak. (4) TSM’ler bu hizmetlerin sağlanması sırasında işin normal akışını aksatmamaya özen gösterirler. 2) İş sağlığı. gerektiğinde çalışma ortamı ile ilgili ölçümler yapılmasını sağlayarak. 1) İşyerinde ilkyardım ve acil müdahale hizmetlerinin organizasyonu ve personelin eğitiminin sağlanması çalışmalarını ilgili mevzuat doğrultusunda yürütmek. (5) TSM’ler. KKD'lar ve toplu korunma yöntemleri konularında bilgi ve eğitim verilmesi için ilgili taraflarla işbirliği yapmak]. (6) TSM’ler. Maddesi de İşyeri hekimlerinin. 8) İşin yürütümünde ergonomik ve psikososyal riskler açısından çalışanların fiziksel ve zihinsel kapasitelerini dikkate alarak iş ile işçinin uyumunu sağlamak ve çalışma ortamındaki stres faktörlerinden korunmaları için araştırmalar yapmaktır. 4) Bağımlılık yapan maddelerin kullanımının zararları konusunda işyerinde eğitim vermek. bulaşıcı hastalıkların kontrolünü sağlamak. işçilere ve temsilcilerine genel sağlık konularında eğitim vermek ve bu eğitimlerin sürekliliğini sağlamak. meslek hastalığı tanısı veya şüphesi olanlar. kreş ve emzirme odaları ile soyunma odaları. 5) Bulaşıcı hastalıkların kontrolü için yayılmayı önleme ve bağışıklama çalışmaları yapmak. 5) Bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde yıllık çalışma planını ve yıllık değerlendirme raporunu hazırlamak. çalışanların ve bulunması halinde İSG kurulunun. bulunması halinde İSG kurulu üyelerine ve işçilere genel sağlık. 1) İSG alanında yapılacak araştırmalara katılmak. 7) Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumları ile işyerinde olabilecek sağlık tehlikeleri arasında bir ilişkinin olup olmadığını tespit etmek. 3) Sağlık sorunları nedeniyle işe devamsızlık durumlarında işe dönüş muayenesi yaparak eski işinde çalışması sakıncalı bulunanların mevcut sağlık durumlarına uygun bir işte çalıştırılmasını tavsiye etmek. 4) Yeni teknoloji ve donanımın sağlık açısından değerlendirilmesi ve test edilmesi gibi mevcut uygulamaların iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesi çalışmalarına katılmak. İSG. 3) İşyeri yöneticilerine. 9) Yıllık çalışma planını. İSG ile ilgili kayıt ve istatistiklere ulaşabilmesini sağlarlar. radyolojik muayeneler ve portör muayenelerini yaptırmak. 290 .hizmetleriyle sınırlıdır. işyeri ve eklentilerinin genel hijyen şartlarını sürekli izleyip denetlemek. yatakhane. 2) İşçilerin işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini İSG mevzuatında belirtilen aralıklarla ve Ek-7’de verilen örneğe uygun olarak düzenlemek ve işyerinde muhafaza etmek. bulunması halinde iş güvenliği uzmanı ile işbirliği içinde çalışma ortamının gözetimi kapsamında gerekli ölçümlerin yapılmasını önermek. 6) Sağlık gözetimi sonuçlarına göre. 6) İşyerinde sağlığa zararlı risklerin değerlendirilmesi ve önlenmesi ile ilgili mevzuata göre yapılması gereken koruyucu sağlık muayenelerini yapmak. hijyen. genç ve kadın işçiler de dâhil tüm ağır ve tehlikeli işlerde çalışacakların sağlık raporlarının hangi sağlık kuruluşlarından ve ne sıklıkla almaları gerektiği açıklanmıştır. 1) Gece postaları da dâhil olmak üzere işçilerin sağlık gözetimini yapmak.

biyolojik risk etmenleri ve çalışma koşulları ile ilgili olarak hangi işlerde çalışıp çalışamayacağını düzenlemektedir. dolaylı olarak çalışanın sağlığını korumaya yönelik pek çok sorumluluğun yanı sıra. bu işte çalışanların sağlık gözetiminde dikkat edilecek konular belirtilmiştir. maruz kaldıkları veya kalmış olabilecekleri biyolojik etkene karşı henüz bağışıklığı olmayan işçiler için etkili aşıların hazır bulundurulacağı. özel koruma önlemleri alınması gereken işçileri tanımlayacağı.10. 7 ve 9. yapmakta oldukları işlerde maruz kaldıkları sağlık ve güvenlik risklerine uygun olarak sağlık gözetiminin yapılması ve bunun işe girişte ve işin devamı süresince periyodik olarak yapılması gerektiği belirtilmiştir. düzenli aralarla ve işe bağlı göz rahatsızlığı olduğunda göz muayenesi yaptırılmasından söz edilmektedir. çalışanların. mezotelyoma. Maddeler) kadın işçilerin. Asbestle çalışacak her işçinin çalışmaya başlamadan önce genel sağlık durumu değerlendirilecek ve Yönetmelik Eki'nde belirtildiği şekilde. tomodensitometri gibi daha ileri tetkikler isteyebileceği belirtilmiştir. gebelik süresince ve emzirme dönemlerinde (doğumdan sonra 6 ay) de gece çalışması yapmamaları gerektiği ifade edilmektedir. Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 26 Aralık 200325328. c) genel klinik muayenesi. Madde) biyolojik etkenlerle yapılan çalışmalarda. İşçilerin sağlık durumlarının değerlendirmesi en az 3 yılda bir tekrarlanacak ve her işçi için sağlık kaydı tutulacaktır. RD’nin. Kadın İşçilerin Gece Postalarında Çalıştırılma Koşulları Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 9 Ağustos 2004–25548. özellikle göğüs muayeneleri ile diğer tetkik ve kontrolleri yapılacaktır. Madde-19) sağlık gözetimi başlığı altında. işçinin asbeste maruz kalacağı işlerde çalıştırılmaması da dâhil. Sağlık gözetimi yapılırken. işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak amacıyla. Hekim. yeni doğum yapmış ve emziren kadınların. 291 . Biyolojik etkene maruz kalan çalışanların sağlık gözetiminden sorumlu kişi ya da işyeri hekimi her bir çalışanın durumunu ve etkilenme koşullarını bilmelidir. erken ve geri döndürülebilir etkilerin saptanması gibi biyolojik gözetim). bir çalışanın. b) her işçi ile görüşme yapılması. gerektiğinde. akciğer kanseri-bronchial carcinoma. her türlü koruyucu ve önleyici önlemleri belirleyecek ve önerilerde bulunacaktır. işyeri hekimi etkilendiği düşünülen diğer çalışanların de aynı şekilde gözetime tabi tutulmasını sağlayacağı ve bu durumda maruziyet riskinin yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. göğüs filmi (x-ray). Madde-6) ise sağlık gözetimi yönünden. Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelikte (Resmi Gazete: 10 Haziran 2004-25488. bu raporun hangi sağlık kuruluşlarından alınabileceği. Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik’te (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003-25325. doktor ve/veya diğer yetkili sağlık personeli.27768. her işçi için. işe girişte. gece postalarında çalıştırılabilmeleri için. işçilerin sağlık muayenelerinin iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun şekilde yapılması ve en azından:a) işçinin mesleki ve tıbbi özgeçmişi ile ilgili kayıtların tutulması. Buna göre. mide-bağırsak kanseri-gastrointestinal carcinoma) yazılmıştır. işe başlamadan ve düzenli aralıklarla sağlık gözetiminin yapılması gerektiği yazılmıştır. İşçilere etkilenmenin sona ermesinden sonra da yapılması gereken sağlık değerlendirmeleri ile ilgili bilgi verilecektir. gebe. iş hekimliğindeki gelişmeleri göz önüne alarak sputum sitoloji testleri. Madde 12) de İş Sağlığı ve Güvenliği Birimleri(İSGB) ve Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimleri (OSGB). İşçilerin sağlık gözetimi iş hekimliğinin ilke ve uygulamalarına uygun olarak yürütülmelidir (çalışanın mesleki ve tıbbi öyküsü ile ilgili kayıt tutmak. Yeraltı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nin (Resmi Gazete:21 Şubat 2004-25380. 16. uygun ise. serbest asbest liflerine etkilenmenin sebep olabildiği hastalıklar (asbestosis. çalışanın kişisel sağlık durumunun değerlendirilmesi. Sağlık gözetiminden sorumlu hekim. Gebe veya Emziren Kadınların Çalıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik (Resmi Gazete: 14 Temmuz 2004–25522. İşçi veya işveren sağlık muayene ve tetkiklerinin yeniden yapılmasını isteme hakkına sahiptir. özellikle göğüs muayenesi ve d) solunum fonksiyon testi (solunan havanın hacmi ve hızı) konularını içermesi gerektiği. doğrudan çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek amacı ile işçilere verilecek sağlık gözetiminden de sorumlu tutulmuşlardır. Ayrıca yönetmelik ekinde de. kimyasal. iş hekimliğinde ulaşılabilen son bilgiler ışığında. fiziksel. etkilenmenin bitmesinden sonra sağlık gözetiminin devam etmesi gereken süreyi belirleyebilir. Yine yönetmelik ekinin son bölümünde. Madde) sağlık gözetimi başlığı altında. muayene ve tetkiklerin sonucuna göre.İş Sağlığı Ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete:27 Kasım 2010 . sağlık gözetimiyle ilgili olarak ekranlı araçlarla çalışanların gözlerinin korunması için. konu ile ilgili daha ileri testler yapılmasına karar verilmelidir. Madde 9). Doktor ve/veya diğer görevli sağlık personelinin asbeste maruz kalan çalışanların her birinin etkilenme durumunu ve çalışma koşullarını yakından bilmesi gerektiği ifade edilmiştir. işe başlamadan önce ve 6 ayda bir sağlık raporu alması gerektiği. etkilenmeye bağlı bir enfeksiyona ve/veya hastalığa yakalandığı saptandığında.

işverenin. sağlık gözetimi sonuçlarının yeniden değerlendirilmesini isteyebilir. Çalışanlardan birinde kanserojen veya mutajen maddelere maruziyet nedeniyle oluştuğun kuşkulanılan bir sağlık sorunu görüldüğünde. hastalık ve etkilenmeyi tespit edecek geçerli tekniklerin bulunduğu durumlarda yapılmalıdır. işçilerle kişisel görüşmeler yapılması. Benzer şekilde maruz kalan başka işçiler de varsa. Sağlık gözetimi yapılacak her işçi için kişisel sağlık ve etkilenme kayıtlarının tutulması ve güncelleştirilmesi zorunludur. İşçilerin sağlık durumunun izlenmesi iş hekimliği ilke ve uygulamalarına göre yapılmalıdır. Sağlık gözetimi. Madde 7) sağlık ve güvenlik yönünden özel tehlike bulunan ve özel sağlık gözetimi gerektiren işlerde. Bu durumda. mümkün olduğu hallerde biyolojik kontroller yapılması. biyolojik sınır değeri bulunan tehlikeli kimyasal maddelerle çalışmalarda. işyerinde tehlikeli kimyasal maddeye maruz kalan işçide. Ayrıca. 12. sağlık durumları kontrol edilmeli ve bunlar sürekli sağlık gözetimi altında tutulmalıdır. Kişisel sağlık ve etkilenim ile ilgili kayıtlar. Sağlık gözetiminde biyolojik izleme ve gerekli diğer incelemeler yer almalıdır. Bu gözetimler. Madde 16) işverenin. Çalışanların sağlık gözetiminde dikkat edilmesi gereken konular Yönetmelik Ekinde (Ek–II) verilmiştir. Bu durumda. çalışanın yaptığı işten alınarak tehlikeli kimyasal maddeden etkilenim riskinin olmadığı başka bir işte çalıştırılması da dâhil olmak üzere. İşyerinde kişisel ve mesleki hijyen önlemlerinin derhal alınabilmesi mümkün olacak şekilde gerekli düzenleme yapılmalıdır. aynı şekilde maruz kalan diğer kişiler de sağlık gözetiminden geçirilmelidir. bu kayıtlar. Madde) yapılan RD'ye dikkat çekilmekte ve bunun sonucunda sağlık yönünden risk altında olduğu saptanan işçilere uygun sağlık gözetimi yapılacağından söz edilmektedir. Çalışanlar. maruziyet riskini belirlemek üzere yeniden risk değerlendirmesinin yapılması zorunludur. çalışanların mesleki ve tıbbi özgeçmişleri ile ilgili kayıtların tutulması.Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelikte de (Resmi Gazete: 26 Aralık 2003-25328. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik önlemlerin gözden geçirilerek yeniden alınması gereken önlemler belirlenmelidir. İşyerinde faaliyetin sona ermesi halinde işveren bu kayıtları Bakanlığa vermek zorundadır. Çalışanlara. işyeri hekimi her çalışan için. Yönetmeliğe göre kayıtların bir örneği. maruziyet koşullarını bilmek zorundadır. gizliliği de dikkate alınarak. iş hekimliğindeki en son tıbbi bilgilere göre gelişmiş tıbbi testler uygulanması zorunludur. kendilerine ait sağlık muayene sonuçları ve etkilenme düzeylerine ait bilgileri görme hakkına sahiptirler. erken teşhis ve tedavinin sağlanması. işçiler üzerinde yapılacak tetkiklerin oluşturduğu riskin kabul edilebilir düzeyde olduğu durumlarda yapılacağı belirtilmiştir. işyerinde yapılan risk değerlendirmesine göre sağlık ve güvenlik yönünden risk bulunan işlerde çalışanların. çalışanın durumdan haberdar edilmesi ve kendisine yapılması gerekli sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve önerilerin anlatılması zorunludur. yapılan sağlık gözetimi ve kişinin etkilenme düzeyi izleme sonuçlarının bir özetini içermelidir. bu maddeden kaynaklanan tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz sağlık etkisi görülmesi veya biyolojik sınır değerin aşıldığının saptanması durumunda. etkilenme başlamadan önce (işe girişte) yapılmalı ve daha sonra da düzenli aralıklarla sürdürülmelidir. İşyerinde koruyucu önlemlerin alınmasında sağlık gözetimi sonuçlarının dikkate alınacağı ve bu gözetimlerin özellikle. uygun bir şekilde tutulmalı ve saklanmalıdır. Geçici veya Belirli Süreli İşlerde İş Sağlığı ve Güvenliği Hakkında Yönetmelik’te de (Resmi Gazete: 15 Mayıs 2004-25463. Çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili kişisel sağlık kayıt sistemi bulunmalı. iş yerinde yapılan RD yenilenmeli. Sağlık gözetimi sonucunda. İşçiler. İşyerinin faaliyetine son verilmesi halinde. sağlık durumlarının gözetim altında tutulması için işyerinde gerekli düzenlemeleri yapmak zorunda olduğu ifade edilmektedir. Kanserojen Ve Mutajen Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 26 Aralık 2003–25328. İşçilerin bu işe başlamadan önce bu durumdan haberdar edilmeleri gerekmektedir. Kanserojen veya mutajen maddelerle etkilenim sonucu ortaya çıkan meslek hastalıkları (tüm saptanan meslek hastalıklarında olduğu gibi) ÇSGB’ye bildirilmek zorundadır. kendilerine ait sağlık gözetimi sonuçlarına ait bilgileri alma hakkına sahiptir. işveren sağlık ve etkilenim ile ilgili kayıtları Bakanlığa vermek zorundadır. geçici veya belirli süreli iş sözleşmeleri ile çalıştıracağı çalışanların. Kanserojen veya mutajen maddelere maruz kalanların sağlık durumunu izlemekle görevli hekim ve diğer sağlık görevlileri. belli bir hastalık veya sağlık yönünden olumsuz bir etkilenmeye neden olduğu bilinen tehlikeli kimyasal maddeyle etkilenimin söz konusu olduğu. çalışanların özel çalışma koşullarında hastalık veya etkilenmenin ortaya çıkma olasılığının bulunduğu. Yönetmelik ekinde (Ek-II) belirtilen. riskin önlenmesi veya azaltılmasına yönelik gerekli önlemlerin alınmasında. Sağlık durumunun izlenmesinde. istenmesi halinde Bakanlığa verilecektir. alınması gerekli koruyucu önlemler konusunda önerilerde bulunmalıdır. aynı Ek’de belirtilen izlenecek yola uygun sağlık gözetimi yapılması zorunludur. İleriki bir tarihte değerlendirilmesi açısından. Sözü edilen kayıtlar maruziyetin sona ermesinden sonra en az kırk yıl süre ile saklanacaktır. işyeri hekimi veya diğer uzman kişilerin veya Bakanlık yetkililerinin önerilerine uyulması da zorunludur. sağlık gözetimi yapılan her bir işçide. Çalışanın kendisi veya işveren. etkilenme sona erdikten sonra da yapılması gerekli sağlık gözetimi hakkında bilgi verilmelidir. işin gerektirdiği özel sağlık gözetimine 292 .

tr adresinden ya da İSGÜM’ün www. Ayrıca. iş sağlığı uzmanları veya diğer uygun nitelikli kişilerin veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır. Değişiklik R. “en düşük maruziyet etkin değerleri”ni (80 dB (A)) aşan gürültüye maruz kalan işçiler için de işitme testleri yapılacağı yönetmelikte yer almaktadır. Göğüs filmlerinin pnömokonyoz bakımından değerlendirilmesi işlemi bu konuda verilen eğitim (Pnömokonyozun Önlenmesi Ve Uluslararası Pnömokonyoz Radyografileri ILO 2000 Sınıflandırması Ulusal Eğitim Semineri) sonrası sertifikalandırılmış A ve B okuyucular tarafından gerçekleştirilir (A okuyucular bu eğitime katılmış ve sertifikalandırılmış pratisyen hekimler. her işçi istediğinde kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir.gov.tr adresinden ulaşılabilir. Özürlü. risk değerlendirmesini gözden geçirmeli. (18/3/1998 tarihli ve 23290 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik”te belirtilen) yetkili sağlık kuruluşlarından alınmış sağlık kurulu raporu ile belgelemek zorunda olduklarını belirtmektedir. Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde üretimde çalışan çalışanların işe girişte ve çalışma süresince en az iki yılda bir kez standart göğüs filmleri alınarak radyolojik muayeneleri yapılmalıdır.] Bu testlerin amacının “gürültüye bağlı olan herhangi bir işitme kaybında erken tanı koymak ve işitme işlevini koruma altına almak” olduğu da ifade edilmektedir.isggm.isggm. İşitme kaybı gürültüye bağlı ise. gerekli olduğu durumlarda. işveren. bir hekim veya hekimin sorumluluğu altındaki uzman bir başka kişi tarafından işitme testi yapılmasını isteme hakkına sahiptir. Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde çalışan çalışanların işe alınma sırasında ve işe alındıktan sonra çalışma süresince tıbbi kontrol muayenelerinden geçirilmeleri gerektiği.G: 26 Şubat 2000-23976. Gürültü Yönetmeliği’nde de (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003–25325. yayımlanmasından 3 yıl sonra yürürlüğe girmiştir. bu kayıtların kopyaları. Bu eğitimler biriken talepler doğrultusunda İSGÜM’de verilmektedir. Yönetmeliğe göre. [Yönetmeliğin Madde 5’ine göre “en yüksek maruziyet etkin değerleri”ni (85 dB (A)) aşan gürültüye maruz kalan bir işçi. Sağlık kayıtları. bu durumlarını. Benzer biçimde maruz kalan işçilerin sağlık durumunun gözden geçirilmesi için de düzenli bir sağlık gözetimi uygulanmalıdır. çalışanın sözleşme süresinin sona ermesinden sonra da sürdürülmesi gerektiği ifade edilmiştir. Madde 12) işyerinde yapılan risk değerlendirmesi sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması durumunda çalışanların uygun sağlık gözetimlerinin yapılması gerektiği belirtilmiştir. Sonra filmler. işçi. Değerlendirmeler sonucunda A ve B okuyucu hekimler arasında bir çelişki olması durumunda filmler her iki okuyucu tarafından birlikte değerlendirilerek uygunluk sağlanır.tr adresinden ulaşılabilir). İşitme ile ilgili sağlık gözetimi sonucunda. Değerlendirme ve ölçüm sonuçlarının bir sağlık riski olduğunu gösterdiği yerlerde. Göğüs filmlerinin değerlendirilmesi. Ayrıca yönetmelik ekinde özürlülerin yeti kayıplarına göre hangi işlerde çalıştırılabilecekleri uzun bir liste halinde verilmiştir. hatta bu özel sağlık gözetiminin. Bu radyografilerin değerlendirilmesi önce A okuyucu tarafından yapılır. işlerin yürütümü yüzünden toz riski bulunması nedeniyle tıbbi raporlar düzenlenmesinde olağan klinik ve laboratuvar muayene yöntemleri arasında göğüs filmi bulgularına özen gösterilmelidir. Madde 10) özürlü olduğunu öne sürerek işe yerleştirilmesini isteyenlerin. sağlık gözetiminin bir özetini içermelidir. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır. yetkili makamların istemesi halinde verilecektir. Her iki okuyucunun nihai değerlendirme sonuçları işveren tarafından İSGÜM’e bildirilir. B okuyucular ise bu eğitim sonrası sertifikalandırılmış göğüs hastalıkları veya radyoloji uzmanlarıdır. A ve B okuyucu listelerine www. Ayrıca.tabi tutulmalarını sağlamak zorunda olduğu.isgum. Sağlık gözetimi ile ilgili olarak her işçinin kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncellenmelidir.gov. Maddeler) “İşçilerin Pnömokonyozdan Korunmaları. kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir. 26-29. Maden ve Taşocakları İşletmelerinde ve Tünel Yapımında Tozla Mücadeleyle ilgili Yönetmelik (Resmi Gazete: 14 Eylül 1990-20635.gov. bu muayenelerin “çalışanların bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı oldukları” nın raporla belirlenmesine yönelik olduğu çok açıktır. Bu radyolojik muayenelerin düzenli olarak yerine getirilmesinden işveren sorumludur. [Bu Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde. 293 . riskleri önlemek veya azaltmak için gerekli görülen ve çalışanın gürültüye maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesinin de aralarında olduğu önlemleri uygularken. B okuyucuya gönderilir. işçide işitme kaybı saptanırsa. “Pnömokonyoz Okuyucu Hekimler İçin Eğitim Talep Formu” na İSGGM’nün www. işitme kaybının gürültüden etkilenmeye bağlı olup olmadığını bir hekim veya hekimin uygun gördüğü bir uzman değerlendirmelidir. Pnömokonyoz Tanısı ve Pnömokonyozlularla İlgili İşlemler” başlığı altında konuyu çok ayrıntılı incelemiştir. riskleri önlemek veya azaltmak için alınan önlemleri yeniden değerlendirmelidir. Eski Hükümlü ve Terör Mağduru İstihdamı Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 24 Mart 200425412. İşveren.

Bu durumda. Titreşim Yönetmeliği’nde (Resmi Gazete: 23 Aralık 2003-25325. Bu değerlendirmeler sonucunda düzenlenen raporların bir örneği ilgili işyerine ve İSGÜM'e gönderilir. Sağlık gözetimi sonucuna göre bir işçide. çalışanların sağlığı birimlerinin çalışma usul ve esasları ile burada görev yapan personelin. gerekli koruyucu önlemler alınmalıdır. Bu kayıtlar gizlilik esasına uygun olarak ve gerektiğinde incelenebilecek şekilde saklanmalıdır.5 m/s2) aşan mekanik titreşime maruz kalan işçilere uygun sağlık gözetimi yapılmalıdır. sağlık gözetiminin bir özetini içermelidir. tüm vücut titreşimi için 0. görev. devlet eğitim araştırma hastaneleri veya meslek hastalıkları hastanelerine) hastanelere sevk edilir. 20065 sayılı Yönergesi – Madde 12)toplum sağlığı merkezleri bünyesinde. her durumda. çalışma ortamının gözetiminden. Ancak. kayıtların bir örneği verilecektir. bunların sağlık durumunun gözden geçirilmesi ve düzenli sağlık gözetimi yapılması için gerekli düzenleme yapılmalıdır. Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge ’de (Sağlık Bakanlığı’nın 16 Haziran 2011 tarih. 2. Mekanik titreşimden etkilenme sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. görevleri tanımlanmıştır. Yönetmelikte iş sağlığı hemşiresinin görev. Ayrıca. kategoriye giren işçiler asla tozlu işlerde çalıştırılmamalıdır]. Her işçi.06 294 . Pnömokonyozlu çalışanların çalışma durumları ILO Uluslar arası Pnömokonyoz Değerlendirme Kategorisi Çizelgesinde 1. uzmanların veya yetkili makamın önerilerini dikkate almalıdır. hekim veya iş sağlığı uzmanı tarafından işteki mekanik titreşime maruz kalmanın sonucu olarak değerlendirilen. çalışanların uygun sağlık gözetimine tabi tutulacakları belirtilmiştir.Pnömokonyoz olgularının belirlenmesi A ve B okuyucuları tarafından pnömokonyoz olgusu ya da şüphesi biçiminde kabul edilen ve işverene bildirilen işçiler. tanımlanabilir bir hastalık veya olumsuz bir sağlık etkisi saptandığında. istediğinde. hastalığın veya etkilenmenin çalışanın özel çalışma koşullarından ortaya çıkması durumunda. uzman veya yetkili makam maruz kalan tüm işçiler için tıbbi muayene istemelidir]. yetki ve sorumluluğunu ilgili yönetmeliğe uygun olarak yerine getireceği veya kullanacağı. [Yönergede işyeri hekiminin. savsaklanması ilgililerce önlenmelidir. tüm önlemleri uygularken.5 m/s2. Madde 10) işyerinde yapılan risk değerlendirmesi sonucunda sağlık riski olduğunun anlaşılması halinde. işverence mesai çizelgesi ekli standart işçi gözlem formları ile birlikte ilgili sigorta müdürlüğü veya meslek hastalığı dosyası açmaya yetkili (devlet üniversite hastaneleri. bu görevlere ek olarak. [Maruz kalınan titreşimin işçilerde tanımlanabilir bir hastalık veya sağlığa zararlı bir etkiye neden olduğu saptandığında. İşçiye özellikle etkilenim sonlandıktan sonra yapılacak olan sağlık gözetimi ile ilgili bilgi ve öneriler açıkça anlatılmalıdır. Gizlilik ilkesine uyularak. hekim veya uzman kişi tarafından kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir. hastalık veya etkilenmenin saptanması için geçerli ve uygun yöntemlerin bulunduğu durumlarda sağlık gözetimi yapılmalıdır. çalışanın sağlık gözetimine kadar pek çok görev tanımlanmıştır. hekim. çalışma ortamının toz yoğunluğu 2 mg/m³ altında olan işyerlerinde çalıştırılabilir. Sağlık kayıtları.TSH. yönerge ekinde (Ek -2) yer alan form örneğine göre yapacağı ve b) Sorumlu hekimin verdiği diğer görevleri yapacağı belirtilmiştir]. Benzer biçimde maruz kalan başka işçiler de varsa. a) Elliden az işçi çalıştıran işyeri işverenlerinin. Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge (Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü Aile Hekimliği Toplum Sağlığı Şubesi 03 Ağustos 2011 tarih. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak.100. işçi. İşveren. bu durumda risk değerlendirmesini ve riskleri önlemek veya azaltmak için önlemleri gözden geçirmelidir. kendisiyle ilgili kayıtlara ulaşabilmelidir. Pnömokonyozlu veya pnömokonyoz şüphesi olan çalışanların klinik ve laboratuvar muayenelerinin gecikmesi.27910) Sağlık Bakanlığı tarafından yayınlanmıştır. sekiz saatlik çalışma süresi için günlük maruziyet etkin değerleri (el kol titreşimi için 2. sağlık gözetiminde saptanan önemli bulgular hakkında işveren de bilgilendirilmelidir. yetki ve sorumluluklarının açıklandığı bölümde. Hemşirelik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (Resmi Gazete: 19 Nisan 2011 . kategoriye giren işçiler.020. Yönetmeliğe göre yetkili makamlarca istendiğinde. B. bu çalışanların en az yılda bir kez yukarıda sözü edilen yetkili hastanelere kontrole gönderilmeleri zorunludur.00. kurumsal olarak işyeri hekimliği hizmeti sunmak üzere kurulan. Bunun için gerekli görülen ve çalışanın riske maruz kalmayacağı başka bir işte görevlendirilmesi de dâhil. Sağlık gözetimi ile ilgili her çalışanın kişisel sağlık kaydı tutulmalı ve güncelleştirilmelidir. kurumsal olarak talep edecekleri işyeri hekimliği hizmetleri kapsamında Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde belirtilen ağır ve tehlikeli işlerde çalışan çalışanların işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerini.

METAL. MADEN Sektörleri Ek B Yasal Yükümlülüklere Uyumluluk Listesi’ne bakılabilir. İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri ile Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimlerinde görevli olan işyeri hekimleri ile işbirliği yapar.Sayılı Yönerge) de TSM’ nin görevleri arasında iş sağlığı gözetimine ilişkin pek çok madde yer almaktadır. 1) Bölgesindeki tüm çalışanların ve işyerlerinin. Bunlar dışında İSG ile ilgili mevzuat hakkında daha ayrıntılı bilgi sahibi olmak isteniyorsa. İSGİP tarafından hazırlanan KOBİ’ler için İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Rehberleri. İNŞAAT. işyeri ve diğer kurumlarla işbirliği yapar. İşyeri hekimleri ve aile hekimleri arasında oluşabilecek problemleri çözer ve koordinasyon içinde çalışmasını sağlar. 2) İlgili mevzuata uygun olarak sağlık ve güvenlik birimi kurabilir ve/veya ihtiyacı olan personeli hizmet satın alma yöntemiyle temin edebilir. 295 . özellikle sağlık açısından tehlikeli işyerlerinin kayıtlarına ulaşarak koruyucu ve önleyici sağlık hizmetlerinin sunulması için. [Madde 25-İSG Hizmetleri.

................................. hammaddeler ve yarı mamul bilgiler ayrı hazırlanarak forma ek doküman şeklinde yapılacaktır........ Ara ürünler (İşyerinin Üretim Akım Şeması..................................EK-2 İŞYERİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KOŞULLARI DURUM SAPTAMA FORMU I.............) İşyeri telefon numarası _ ___ ___ __ __ İşyeri faks numarası _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ e-mail İşyeri alanı:Kapalı: İşyeri hacmi: _ _ __ m2 Açık:_ _ _ _ m2 Yeterli Toplam:  Tarih: İşyeri hemşiresi  @ _ _ _ m2 Yeterli değil  Uygun değil  İşyeri binası olanakları:Uygun  Uygun iken bozulmuş  Uygun değil ama düzenlemeler yapılmaya başlanmış  İşçi sayısı Üretim Büro-hizmet Toplam Taşeron işçisi Kadın ____ ____ ____ ____ Erkek ____ ____ ____ ____ 2 18 yaş altı Toplam ____ ____ ____ ____ 3 ____ ____ _____ _____ Vardiya sayısı: 1 Vardiyalı çalışan işçi sayısı: _ _ _ _ Vardiyalı çalışan ilkyardımcı işçi sayısı: _ _ _ _ Vardiyada çalışma süresi: _ _ saat Üretim/çalışma konusu: Üretim kapasitesi: Üretim teknolojisi: Kullanılan güç kaynağı: İşyerinin yetkili sendikası (varsa): ...... /yıl Eski  Yeni  Karışık  II.... İş Akış Şeması ve Kullanılan Hammaddeler.. ) 296 .................... İşyerinin Tanıtımı İşyerinin Ünvanı: İş kolu: İş kolu numarası: _ _ _ _ Risk Grubu: İşyeri adresi: Üretime başlama tarihi (yıl): _ _ Bilgi alınan kişi/ler İşveren  İşveren temsilcisi (sorumlu müdür)  İşyeri hekimi  İş güvenliği uzmanı  Diğer  (Belirtiniz: ......

...) İlkyardım eğitimi görmüş işçi sayısı: _ _ _ III... Diğer personel Yok  Var  (Belirtiniz: ...................) Sağlıkçı işçi Yok  Var  (Belirtiniz: . İşyeri hemşiresi Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor. İş güvenliği uzmanı Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor................. Varsa iş güvenliği uzmanının mesleği: ....................... İşyeri Sağlık/Güvenlik Birimi İşyeri sağlık birimi etkinlikleri: İşe giriş muayeneleri Düzenli yapılıyor  Kısmen yapılıyor Yapılmıyor  AKM Düzenli yapılıyor  Kısmen yapılıyor  Yapılmıyor  Kısmen yapılıyor Yapılmıyor İşyeri durum saptama Düzenli yapılıyor Çalışanlara iş sağlığı eğitimi Düzenli yapılıyor Kısmen yapılıyor Yapılmıyor Kısmen tutuluyor Tutulmuyor Kayıt ve istatistik Düzenli tutuluyor İşyeri sağlık birimi kayıtları: Yıllık iş kazası: Toplam sayısı: _ _ _ Ramak kala kaza sayısı: _ _ _ Üç günden fazla işgünü kaybına neden olan iş kazası sayısı: _ _ _ Ölüm sayısı: __ İş kazası nedeni ile kayıp işgünü sayısı: _ _ _ _ _ Kazaların analizi yapılmış mıdır? Evet  Hayır  Evet ise sonuçta yapılanlar:_ _ _ _ Yıllık meslek hastalığı sayısı: _ _ Yıllık poliklinik başvurusu sayısı: _ _ _ _ _ İşyeri son bir yıl içinde denetlenmiş midir: İşyeri sağlık birimi son bir yıl içinde denetlenmiş midir: İş Sağlığı Güvenliği Kurulu Yok  Evet Evet  Hayır  Hayır    Var Düzenli Toplanıyor Var Düzenli Toplanmıyor 297 ...............İşyeri sağlık birimi: Yok  Var  İşyeri sağlık birimi çalışanları: İşyeri hekimi Yok  Var  Günde _ _ saat çalışıyor.......

) * 1: Doğal 2: Genel 3:Lokal....... BİYOLOJİK (belirtiniz) ERGONOMİK Sürekli ayakta çalışma Sürekli oturarak çalışma Sürekli sabit pozisyonda çalışma Belirli kas grubuna yüklenerek çalışma Kısıtlı bir alanda çalışma Ağır yük kaldırma Ağır yük taşıma Yoğun güç harcayarak çalışma Yoğun dikkat harcayarak çalışma İşe uygun olmayan aydınlatma ile çalışma İşe uygun olmayan sıcaklık ve nem de çalışma İşyerinde sigara içimi (Kapalı alanlarda yerlerde izmarit... kül tablası vb.......IV......) DİĞER Varsa Belirtiniz Bakım ve Onarım Çalışmaları Makinalar Basınçlı kaplar Kaldırma-taşıma araçları Yangın söndürme araçları Elektrik tesisatı Uygun İşyerinin tertip/düzeni Elektrik donanımı Zemin Havalandırma (*belirtiniz .....) Temizlik ve yöntemi (**belirtiniz .. İşyerinde İSG Bakımından Önemli Etkenler Etken FİZİKSEL Soğuk Sıcak Nem Aşırı hava akımı Gürültü Titreşim Radyasyon Uygun olmayan aydınlanma KİMYASAL Metaller Çözücüler Asit ve alkaliler Pestisitler Tozlar Gazlar Diğer (belirtiniz) . filtreli **1: Islak 2: Kuru 3: Vakum Uygun değil Uygun değil ise etkilenen kişi sayısı Yok Etkilenen işçi sayısı Var... doğru Var Önlem Var........... yanlış Yok Düzenli yapılıyor Düzensiz yapılıyor Yapılmıyor 4: Lokal.......... filtresiz 298 .

Forkliftlerin sesli ve ışıklı ikazları Gezer vinçlerin sesli ve ışıklı ikazları Yangın söndürme tüpleri Yok  Forklift yok  Var  Yok  Var son muayene tarihleri uygun  Var son muayene tarihleri uygun değil  Var  Gezer vinç yok  Yok  Yok  Gerekmiyor  İlgili personel Ehliyetli elektrikçi Var  Kaldırma-taşıma araçları için ehliyetli operatör Var  Yok Kaldırma-taşıma araçlarının periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Basınçlı kapların periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Elektrik donanımlarının periyodik bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  Periyodik bakım gerektiren başka araç gereç varsa (açıklayın) bakımı Yapılıyor Yapılmıyor  299 .

........... eklenemez  Yok......). amaca uygun. amaca uygun değil kullanılmıyor  Kişisel koruyucular Var Kişisel koruyucu Yok İş elbisesi Eldiven Gözlük Başlık Maske Ayakkabı Krem Kulaklık Diğer (belirtiniz .................. Risk için uygun Kullanılıyor Kullanılmıyor Risk için uygun değil Kullanılıyor Kullanılmıyor 300 ..) Toz Gürültü Termal koşullar Aydınlatma Radyasyon Diğer (belirtiniz ...) Düzenli Yapılıyor Düzensiz Yapılmıyor En son yapılan ölçümün tarih ve sonuçları Makina koruyucuları Yok..... İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin Teknik Önlemler: Ortam Ölçümleri Var/Yok Gaz (belirtiniz ....... amaca uygun değil kullanılıyor  Var.............. kullanılıyor  Var..... kullanılmıyor  Var.... eklenebilir  Var.. amaca uygun.........V....

........ Gaz atık Yok  Geri dönüşümlü Temizlenerek çevreye boşaltılıyor Temizlenmeden çevreye boşaltılıyor  Endüstri ve çevre koruması ile ilgili yöntem: Koruyucu yöntem Var  Yok Düzenleyici yöntem Var  Yok Atıklar   İSG Hizmetleri Hakkında Görüşler ve Beklentiler İşveren ya da vekili: İşyeri sağlık/güvenlik birimi çalışanları: Sağlıkçı işçi: İşçiler (Tercihan farklı düzeylerde ve farklı birimlerdeki işçiler) İşyeri İSG Durum Saptaması Çalışmasını Yapan Kişinin Görüşleri Öncelikli riskler ve alınması gereken önlemler İşyerine ve işyeri sağlık/güvenlik birimine ilişkin diğer öneriler: 301 ..... yemek Dinlenme yeri ve olanakları Spor yapma olanağı Sağlık birimi İlkyardım birimleri/dolapları İş elbiselerinin yıkanması İşveren tarafından  Var Yetersiz Yok İşçi tarafından  Katı Atık Yok  Geri dönüşümlü  Belediye çöplüğüne veriliyor  Fabrika sahasına gömülüyor  Özel sahalara gömülüyor  Diğer (belirtiniz) .............. Diğer Konular İşyeri Hizmet Birimleri Olanakları Yeterli İçme suyu Kullanma suyu Tuvalet Lavabo Banyo/duş Soyunma yeri Elbise dolabı Yemekhane... Sıvı atık Yok  Geri dönüşümlü Temizlenerek çevre sulara boşaltılıyor  Temizlenmeden çevre sulara boşaltılıyor Diğer (belirtiniz) .........................VI....

kapı ve pencerelere sineklik yapılması. çoğunun bir arada “organize sanayi bölgeleri” nde toplanması modern şehircilik anlayışının sonucudur. kuduz gibi bulaşıcı hastalıklar oluşturabileceği ve bazı çalışanlarda korkuya neden olduğu unutulmamalıdır.2009 tarih ve 27169 sayılı Resmi GazeteHayvan sağlığı ve Zabıtası Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik). tahtakurusu. Çalışma ortamında yapılacak bazı düzenlemeler. Çalışanlar arasında bulaşıcı bir hastalık çıktığı yahut çıkan hastalığın bulaşıcı olmasından kuşkulanıldığında. İşyeri çatısının yapısından tavan yüksekliğine kadar (ortalama 3 metre). gerekli durumlarda ilaçlama yaptırılmalıdır. işçi başına düşecek hava hacminden (işçi başına en az 10 m3 olmalıdır-hava hacmi hesabında 4m' nin üzerindeki yükseklik dikkate alınmamaktadır) tezgâhlar arası mesafeye kadar (en az 80 cm). Bulaşıcı hastalıkların çıkmasına yol açabilecek yiyecek maddelerinin. yeraltı ve benzeri işlerde deriden hastalık bulaşma tehlikesine karşı. malzeme ile haşere girişini engelleyecek hale getirilmesi. Bu önlemlerin yetersiz kaldığı durumlarda Sağlık Bakanlığı’ndan yetki almış kuruluşlara uygun ilaçla ve yeterli aralıklarla ilaçlama yaptırılmalıdır (Sağlık Bakanlığı-Halk Sağlığı Alanında Haşerelere Karşı İlaçlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik -Resmi Gazete: 27 Ocak 2001-25709) İnşaat atıkları dereye dökülürken (uygun olmayan bir davranış örneği) Fabrika bahçesinde dolaşan bir yılan İşyeri çevresinde sahipsiz olup başıboş dolaşan kedi. İşyerleri ile çalışanların barınma yerlerinde sivrisinek. Sağlık Bakanlığı’nın ilgili birimleriyle bağlantı kurularak yayılması önlenmelidir. kırık camların onarılarak kuş. İşyerlerinde ve barınma yerlerinde kullanılan içme ve kullanma sularının temiz ve içilebilir olduğundan emin olunmalıdır. çıplak ayakla çalışma önlenmelidir. maden ocakları. çalışanlara. sorunların ortak çözümüne de olanak sağlamıştır. uygun koruyucu elbise. çöp ve gübre gibi pislikler biriktirilmeden kaldırılmalıdır. Bunların çalışanlar için tehlike kaynağı oluşturmasını önlemek adına belediyeden yardım istenmelidir (11. çalışma ortamında ve çalışanlara ait yatıp kalkma yerlerinde ve diğer tüm eklentilerde. Hastalığın türüne göre ve varsa aşılama uygulamaları. tuvaletlerin temizliğine özen gösterilmelidir.2007 tarih. işyerlerinde bulundurulması ve tüketilmesi önlenmelidir. böcek ve kemirici hayvanların bulunmaması için her türlü önlem alınmalıdır. çizme ve benzeri gerekli malzeme verilmeli. 26490 sayılı Resmi Gazete-Belediye Zabıta Yönetmeliği ve 14. taban döşemelerinin düz ve kaymaz malzemeden 302 .3 GENEL ORTAM GÖZETİMİ İşyerlerinin yaşam alanlarının dışında olması. yarasa gibi hayvanların atölye içine girmesinin önüne geçilmesi önemli korunma önlemlerindendir. köpek vb. Büyük atölyelerde yuvalanan kuşlara bağlı alerjik deri ve akciğer hastalıkları bildirilmiştir. İşyerlerinin çevreye verdiği rahatsızlıktan doğan bu durum. pire ve benzeri zararlıların yok edilmesi için.EK. Bulaşma ihtimali olan işyerlerinde ve çalışmalarda. İşyerlerinde bulaşıcı hastalıkların çıkması olasılığına karşı. hayvanların. Çevrenin Gözetimi: İşyerlerinde ve eklentilerinde haşarat. süprüntü. sinek. işyeri ve eklentilerinin genel dezenfeksiyonu da dâhil tüm toplu ve kişisel korunma önlemleri alınmalıdır. kauçuk vb. sık sık gereken temizlik önlemleri alınmalı.04. İşyeri ve çevresinde haşeratın üremesine yarayacak su birikintisi. kapı altlarının lastik.03.

İnşaat atık ve artıklarını bunların toplanmasına veya depolanmasına özgü yerler dışına atılması engellenmelidir. Ayrıca işyeri bahçesinde ve işyerine gidiş geliş yollarında çalışanlar ve çevredekiler için tehlike yaratacak kuyu. Nisan 2007-26490) İşyerlerinin kuruluş aşamasında ve sonrasında ilgili yönetmeliklerde belirtilen izinlerin alınması. Madde. açık ortam çalışmaları ve işyerinden çevreye yayılan kirleticilerin kontrolü Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın (04 Temmuz 2011 tarih 27984 sayılı Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında yayınlanan 644 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile Bayındırlık ve İskân Bakanlığının adı Çevre ve Şehircilik Bakanlığı olmuş. (İçişleri İşyerlerinde atık yağ. İşyerlerinin çıkan kazı (hafriyat) gelişigüzel yerlere dökülmemelidir. güvenli yıkımının sağlanması gerekmektedir. (5326 Sayılı Kabahatler Kanunu Resmi Gazete: 31 Mart 2005 -25772 Mükerrer. Bakanlığı Belediye Zabıta Yönetmeliği-RG: 11. mahzen gibi yerlerin kapatılması. yıkılacak derecedeki binaların boşaltılıp. emisyon ölçümleri ile çevre havasını kirletmediğinin saptanması. İşyerinin evsel atıklarının karıştırılması engellenecek şekilde kapalı tutulması sağlanmalı. olası pestisid etkilenmelerinin önüne geçilmelidir. aydınlatma düzeylerine kadar pek çok ayrıntıyı içinde barındıran İşçi Sağlığı İş Güvenliği Tüzüğü bu konuda başvuru kitabı niteliğindedir. Belediye sınırları içinde hafriyat atıklarının müsaade edilen yerler dışına dökülmesini önlemek zabıtaların görevlerinden sayılmıştır. İşyerinin çevreye etkisi İşyerlerinin iç ortamlarındaki toz. maddeler ayrı olarak toplanmalı ve ilgili kuruluşlarca bertaraf edilmesi sağlanmalıdır. Diğer atıkların sınıflarına uygun olarak toplanıp. ölçümlerde yüksek değer çıkanların uygun baca filtre sistemleri kurması gerekmektedir. çöplerin çevreye yayılması önlenmelidir.yapılmasından. 41. bertaraf edilmesinin sağlanması gerekmektedir (Atık Yönetimi Genel Esaslarına İlişkin Yönetmelik Resmi Gazete: 05 303 . İşyerlerinin çevreye yaydıkları gürültüyle ilgili olarak tutanak düzenleyip yetkili makamlara bildirmek ve bu konuda kendisine verilen görevleri yerine getirmek görevi belediye zabıtalarına verilmiştir. Aynı tarih ve sayılı Resmi Gazetede 645 Sayılı Kararname’yle de Eski Çevre ve Orman Bakanlığının adı Orman ve Su İşleri Bakanlığı olmuştur) mevzuatına göre yapılmaktadır. İşyerinde ve çevresinde bulunan meyve ağaçlarının ilaçlanmış olabileceği göz önüne alınarak. çalışanlara gerekli uyarılar yapılmalı. tütsü gibi hava kirleticilerinin kontrolü ÇSGB’nın düzenlemelerine göre yapılmaktayken. Nisan 2007-26490) ) Temmuz 2008 – 26927). mazot vb. İçişleri Bakanlığı Belediye Zabıta Yönetmeliği-RG: 11. duman. eski Çevre ve Orman Bakanlığının Çevre ile ilgili işleri adı geçen Bakanlığa devredilmiştir. kanalizasyon ve fosseptik çukurlarının sızıntı yapmalarının önlenmesi.

duvarlar kolayca silinip. İşveren tarafından yemek verilmeyen yerlerde yemek yerlerinde çalışanların kendi yemeklerini ısıtabilmeleri ve koruyabilmeleri için özel bir yer ayrılmalı. Bu yemek yeri işyerinden tamamen ayrılmış. diğer çöplerle karıştırılmamalıdır. İşyeri sağlık biriminin tıbbi atıkları. Resmi Gazete: 22 Temmuz 2005 – 25883. yıkanabilecek özellikte olmalıdır. İşyeri sağlık birimleri işyerinde sağlığı gözetmek amacıyla kurulmuştur. İşyeri Sağlık Birimi’nin atıkları ayrı ayrı biriktirilerek ilgili birimlerce toplanması sağlanmalıdır. işverenin vizyonuyla doğrudan ilintilidir. havadar. İleriyi gören işveren için bu birimler işyerinin göz bebeği. Bu nedenle gerek işyerindeki uygulamalarıyla gerek atıklarıyla kendisi bir sağlık tehdidi oluşturmamalıdır. cam ve plastik atıklar için özel farklı toplama kapları diğer çalışanlara da örnek olacaktır. soyunma yerleri ve lavabolara yakın bir yerde yapılmalıdır. vitrinidir. gerekli malzeme bulundurulmalıdır (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete:11 Ocak 1974-14765 Madde-36). taban bol su ile yıkanacak şekilde su geçirmez malzemeden yapılmış. gerek ulusal gerek uluslararası rekabet gücünü artırmak isteyen işveren İSG birimlerine yatırım yapmaktan çekinmemelidir. Bazı işyerlerinde sağlık birimlerinde muayene ve acil müdahale odasının yanında laboratuvar ve hasta gözlem odası. kolay silinen ve temizlenen malzeme ile kaplı olmalıdır. piller. bardak ve içilecek nitelikte su bulundurulmalıdır. arşiv gibi eklentilere de sahip olabilmektedir. Temiz. Yemek masaları çalışan sayısına göre yeterli. Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliğine uygun kırmızı poşetlerde ve kesici-delici atık kaplarında toplanan atıkların düzenli olarak yetkililerce toplanması sağlanmalıdır (Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği. araç yetersizliği veya yokluğu gibi nedenlerle yemeklerini işyerinde yemek zorunda olan çalışanlar için. mevsimine göre uygun ısıtılabilen. sıra yerine sandalye tercih edilmeli ve yeteri kadar sürahi. Kâğıt atıklar. yerleri kolayca temizlenecek nitelikte olan. standartların oluşturulduğu bir iş dünyasında ayakta kalmak. 304 . işverence rahat yemek yenebilecek nitelik ve genişlikte bir yemek yeri sağlanmalıdır. Masalarda oturmak için. aydınlık.İşyeri Eklentilerinde Sağlık Gözetimi İşyeri Sağlık Birimi İşyeri sağlık birimlerinin varlığı. Rekabetin bu kadar arttığı. eğitim salonu. bu birimlerde çalışanların sayı ve nitelikleri. Madde 22) Yemekhane-Mutfak-İaşe Birimleri Yemek aralığının eve gidip gelmeye uygun olmayışı. işyerinin yerleşim yerlerinden uzak oluşu.

Portör Muayeneleri). Yemek pişirme alanları. Elektrik kesilmediği sürece. Büyük işyerlerinde içme ve kullanma sularının biriktirilip dinlendirildiği su kuleleri ya da büyük su depoları belli aralarla temizlenerek dezenfekte edilmeleri sağlanmalıdır. Bir dağıtım şebekesinden ya da bir tankerden sağlanan ya da gıda üretiminde kullanılan İçme-kullanma amaçlı su için minimum numune alma ve analiz sıklığı Bir su şebekesi bölgesi içinde her gün Her yıl için kontrol izlemesi sayısı (Notlar 3. Temizliğe az kirli olduğu düşünülen yerden başlanıp. Bu bölümde çalışanların eğitim programına kişisel hijyen ve el yıkama konuları da eklenmelidir. yemekhanede çalışan personel sayısı çıkacak yemek miktarına göre artırılmalıdır. Kuru gıdaların saklanacağı kiler. (b) Suyun kalitesinin bozulmasına neden olacak olası bir faktör yoksa azaltabilir. Camlarında sineklik olmalı. yemek dağıtımında çalışan tüm personelin “portör muayeneleri” 3 ayda bir düzenli olarak yapılmalıdır (Bk. temizlik bezi ve eldivenler farklı renklerde olmalıdır (Örneğin tuvalet için kırmızı. su miktarı yerine bir su şebekesi bölgesindeki nüfusun sayısını kullanarak belirleyebilir : Aralıklı olarak kısa dönem su verilmesi halinde tankerlerle dağıtılan suyun izleme sıklığı Bakanlık tarafından kararlaştırılır. Not 1 Not 2 Not 3 Not 4 Her yıl için denetleme izlemesi sayısı (Notlar 3 ve 5) 1 1 1 Bu sayıya ilave her 3300 m3/gün için 3 denetim izlemesi ilave edilecektir 3 Bu sayıya ilave her 10000 m3/gün için 1 denetim izlemesi ilave edilecektir 10 Bu sayıya her 25 000 m3/gün için 3 denetim izlemesi daha ilave edilecektir. Bu nedenle denetimi yapacak işyeri hekimi ya da diğer sağlık personeli bir kontrol listesi hazırlamalı ve denetimleri farklı saatlerde yapmaya özen göstermelidir. en son tuvalet temizlenmeli ve her alanın temizliği için belirlenen renkteki gereçler kullanılmalıdır. kapı altlarından haşeratın girmesi engellenmelidir. 200 L/gün/kişi olarak varsaymak kaydıyla. Bakanlık minimum sıklığı. temizlik gereçleri de birbirine karıştırılmadan ayrı ayrı dezenfektanlarla temizlenmeli. Ayrıca su kaynaklı hastalıkların önüne geçmek için. tüketim miktarı oranında artan sıklıkla su numunesi alınarak yetkili laboratuvarlarda analizinin yapılması sağlanmalıdır (İnsani Tüketim Amaçlı Sular Hakkında Yönetmelik-Resmi Gazete: 17 Şubat 2005- 25730 –Eki: 2 Tablo B-1 :İçme ve Kullanma Amaçlı Su İçin Minimum Numune Alma ve Analiz Sıklığı). : Numunelerin sayısı zaman ve yer bakımından mümkün olduğu kadar eşit olmalıdır. 31 10000  100 000 Bu sayıya artı her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi daha ilave edilecektir. yemek pişirme alanı için sarı. : Miktarlar bir takvim yılı üzerinden ortalama olarak hesaplanır. Bazı yerlerde üç öğün yemek pişirilmesi zorunludur. Not 5 : Bir su şebekesi bölgesi içme-kullanma suyunun bir ya da daha fazla kaynaktan geldiği ve içindeki su kalitesinin yaklaşık olarak aynı olduğu coğrafi bölgedir. Bu birimde çalışanla. cam açık kalsa bile etkisinin sürdüğü gözlenmiştir. Yemeğin vaktinde yetiştirilebilmesi için sabah erken saatte çalışmaya başlanan yerlerde yapılacak denetimlerde pek çok şeyin gözden kaçabileceği unutulmamalıdır. paspas. yıkanıp kurutulduktan sonra dolaplarda saklanmalıdır. iaşe merkezleri ve yemek yenen yerlerin temizliğinde kullanılan süpürge. Bu durumda. 301 100000 Bu sayıya artı her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi daha ilave edilecektir.Büyük işyerlerinde yemek pişirilen yerlerin de aynı nitelikleri taşıması önemlidir. bunların kullanıldığı işyerlerinin hekimlerince dile getirilmektedir. kova. 4 ve 5) dağıtılan ya da üretilen suyun miktarı (Notlar 1 ve 2) m3 2  100 4 100  1 000 4 1000  10 000 Bu sayıya ilave her 1000 m3/gün için 3 kontrol izlemesi ilave edilecektir. bürolar için mavi). Mutfak Hijyen Denetleme Formu ve Tuvalet Denetleme Formuna bakınız). 305 . : Ek-1 ’de yer alan parametreler için. soğuk hava deposu ve tuvaleti özel olarak en az haftada bir kez denetlenmelidir (Bu ekin devamında. Tüm haşereleri ultrasonik sistemle kovan cihazların etkili olduğu. Tabloda belirtilen numune sayısının % 50’sinden az olamaz. kapı. Bakanlık tabloda belirtilen numunelerin sayısını aşağıdaki hususlara göre gözden geçirilebilir. (a) En azından birbirini izleyen iki yıl boyunca alınan numunelerden elde edilen sonuç değerleri değişmez ve Ek-1’de belirtilen limitlerden belirgin biçimde daha iyi ise. Düzenli aralıklarla ve yetkili kuruluşlarca ilaçlama yapılması sağlanmalıdır. Her temizlikten sonra.

yüz ve ayaklarını yıkamaları. tabanla bağlantısı kesilecek şekilde karyola ve somyalar üzerine yayılmalıdır. Koğuşlarda. gaz ve yangın tehlikesine karşı gerekli önlemler alınmalıdır. tıraş olmaları için. Koğuşlar. her zaman açılıp kapanacak şekilde (vasistaslı) olmalı. pamuktan. köprü inşaatı gibi açık havada ve yaşam alanlarından uzakta yapılan işlerde çalışanlardan gecelerini işyerinde geçirmek zorunda bulunanların açıkta yatmamaları için. Koğuşlardaki yataklar. temiz bir halde bulundurulmalıdır. Bekâr işçilere özgü binalardaki koğuşların tabanı. gereken yerlerin tozları alınmalıdır.Barınma Yerleri Coğrafi ve teknik durum ve koşullar nedeniyle işçileri için konut sağlanması gerekebilir. geceleri yatma zamanına kadar. yatak örtüsü. Koğuşlarda yatan işçi sayısı kadar. İşçi barınma yerleri. Tutuşturucu olarak benzol ve petrol gibi parlayıcı maddelerin kullanılmayacağı buralarda kalacaklara özellikle anlatılmalıdır. Isıtmak için soba kullanıldığında. İki katlı karyola ranza kullanıldığında. her gün kolaylıkla temizlenecek ve gerektiğinde yıkanacak nitelikte. Koğuşlarda yemek pişirmek ve yemek yemek yasaklanmalıdır. her gün havalandırılarak üstleri temiz örtü ile örtülmelidir. başuçlarına. pisliği ve hava kirletici etkilerinden korunmuş olmalıdır. Koğuşlarda. yerler düzeltilerek. Koğuşların pencerelerinin üst kısımları. duman. en az 12 metreküp olarak hesap edilmeli. basit barakalar veya çadırlar sağlanmalıdır. elbise vb. toz kaldırmayacak bir şekilde süpürülüp temizlenmeli. buna göre saptanarak koğuşun hava hacmi ile yatabilecek en çok işçi sayısını gösteren ve işveren veya işveren vekilinin imzasını taşıyan bir cetvel. Baraka ve çadırlar. Barınma yerlerinin güneş ve hava alacak şekilde planlanması ve dış etkilere karşı korunmuş olması sağlanmalıdır. Sağlık ve teknik koşullara uygun bir şekilde inşa edilmeli ve bunlar. En az 6 ayda bir veya gerektiğinde antiseptik solüsyonlarla genel temizlik ve gerekli durumlarda haşerata karşı ilaçlama yaptırılmalıdır. Ancak yemek yerlerine gitmesinde tıbbi sakınca görülen hasta işçilere. demiryolu. Yataklar. duvarlara çivi çakılması. Koğuşlardaki yatak. baca. işyerlerinin gürültüsü. Somyaların aralarında en az 80 santimetrelik bir açıklık bulunmalı. kilitli ve uygun elbise dolapları bulundurulmalı ve bunların yüksekliği 170 santimetreden aşağı olmamalıdır. yatağa iş elbiseleri ile oturmak ve yatmak engellenmelidir. katlar arasındaki yükseklik ile karyola somyaların genişliği 80 santimetreden az olmamalıdır. özel eşyaların konması için. duvar ve tavanların yüzleri de kolayca sıvanıp boyanacak veya badana edilecek şekilde yapılmış ve açık renk bir boya ile boyanmış veya badana edilmiş olmalı ve her yıl badana yapılması sağlanmalıdır. çalışanların çamaşırları ile yatakhane malzemesinin yıkanıp ütülenebileceği bir çamaşırhane ile ütü yeri yapılmalıdır. koğuşlara asılmalıdır. ayrıca koğuşlardaki havayı. çalışanların yatarken veya kalktıklarında el. drenaj için gerekli önlemler alınmalıdır. odalarında yemek yeme izni verilmelidir. Koğuşlar her gün. her koğuşta yatırılacak işçi sayısı. Mangal kömürü veya kok kömürü ile mangal veya maltız gibi ilkel araçlarla veya üstü açık ateşle veya borusuz petrol sobası veya havagazı sobası ile ısıtma yasaklanmalıdır. Koğuşlarda tavan yüksekliği 280 santimetreden aşağı olmamalı ve adam başına düşen hava hacmi. Baraka ve çadırlar. soğuk mevsimlerde sağlığa uygun bir şekilde ısıtılması sağlanmalıdır. yünden veya kauçuktan yapılmış olmalı. asılması engellenmelidir. bekâr işçiler için ortak koğuşları bulunan binalar halinde. devamlı bir şekilde değiştirebilecek düzenek sağlanmalı. yorgan. düzenek ve eklentiler bulunmalıdır. Bekâr işçilere özgü binanın uygun bir yerinde veya yakınında. mevsim ve iklime göre sağlanmalı ve bunlar. menfez veya elektrikli özel vantilatörler kullanılmalıdır. küçük etajer veya komodinler konmalıdır. koridor ve tuvaletler ise sürekli olarak aydınlatılmalıdır. battaniye. aileleri ile birlikte oturan işçiler için ayrı evler veya apartmanlar şeklinde olmalı ve bir konut için gereken donanım. Binaların uygun bir yerinde. korunaklı bir yere kurulmalı. yastık kılıflı. pike gibi yatak eşyası. yeteri kadar akarsulu lavabolar ve yıkanma yerleri bulundurulmalıdır. sağlık koşulları ve dış etkilerden 306 . yastık. Koğuşların. Geçici işlerin yapıldığı yol. doktorun göstereceği lüzuma göre.

hava akımını sağlayacak şekilde kafesli veya çeşitli yerlerden delikli olmalıdır. atölyelerden ayrı. üstte şapka ve altta ayakkabı konacak gözleri bulunmalı ve ortasında 2 elbise asmak için. yerlerdeki kirli suların kolayca akması için. Bunun sağlanamadığı yerlerde. nemli. İşyerlerinde soyunma yerleri. işveren tarafından sağlanmalıdır. tozlu ve kirli işlerde çalışılan yerlerde. birbirinden ayrı bulunmalı ve çalışanların. gerekli sabun ve benzeri malzeme. sandalye. havadar. yeteri kadar elbise dolabı. Buraların en az günde bir kere temizlenmesi ve yıkanması sağlanmalı ve duvarları. Baraka ve çadırlarda mangal. Kadın ve erkeklerin birlikte çalıştıkları işyerlerinde soyunma yerleri ayrı ayrı olmalıdır. İşveren. iş elbiseleri ile harici elbiselerin ayrı yerlerde saklanabilmesi için. çalışanların çıkış yerlerine yakın bir yerde yapılmalı ve onların rahatça soyunup giyinmelerine elverişli genişlikte olmalıdır. duştan önce ve sonra kıyafetlerini değiştireceği yerlerin temiz ve düzenli olması gereklidir. ranza ve benzerini sağlamak zorundadır. Baraka ve çadırlarda. kapıları. gerektiğinde dezenfeksiyonu yapılmalıdır (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765). İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. temiz.korunma bakımından yeterli nitelikte olmalıdır. gerekli araçlar sağlanacaktır. sağlık koşullarına önem verilmelidir. karyola. özel ve ayrı bir yerde iseler. mevsime göre yeteri kadar ısıtılmalı. Duşlarda 307 . Kadın ve erkek çalışanların birlikte çalıştıkları işyerlerinde. Duş kabinlerinin taban ve duvarları. dışarıdan görülmesi önlenmelidir. Lavabo ve vestiyerler. temizlik ve silecek malzemesi bulundurulmalıdır. duş ve lavabolara bitişik. Duşta yıkanmak için. İşçilerin dolapları. battaniye ve benzerleri temiz bir halde bulundurulup. gerekli tedbirler alınmak suretiyle sobadan yararlanılabilir. 150 santimetreden küçük olmamalı. yere yatak sermek suretiyle yatmak engellenmelidir. havalandırmaya elverişli ve soğuk mevsimlerde yeteri kadar ısıtılmış olmalı. Resmi Gazete: 10 Şubat 2004 – 25369). yeteri kadar battaniye. Baraka ve çadırların ısıtılması için. işveren tarafından hazırlanmış bir yönergeye göre yapılmalıdır. gerekli önlemler alınmalı. Soyunma yerleri. kolaylıkla temizlenebilen malzemeden yapılmalı. açık renkle boyanmalıdır. özel bir çubuğu olmalıdır. Yangın ve zehirlenmelere karşı. aydınlık. çalışanların gerekli şekilde örtünmeleri için. Duşlar İşçilerin işten çıkarken. Soyunma yerlerindeki dolaplar. Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765. tabure ve benzeri eşya bulundurulmalıdır. Duş kabinlerinde yeterli havalandırmayı sağlayacak aspirasyon ve ventilasyon düzeneği kurularak. işverence verilmelidir. maltız ve benzeri açık ateşler yasaklanmalıdır. Dolapların yüksekliği. aydınlık ve sağlık koşullarına uygun olmalıdır. kurmak ve çalışanların yararlanmalarına hazır bulundurmakla yükümlüdür. Kadın ve erkeklerin birlikte çalıştıkları işyerlerinde. Baraka ve çadırlarda. işin özelliği bakımından yalnız el ve yüz temizliğinin yeterli olmadığı durumlarda veya kirli. Zehirli. 2 ayrı dolap verilmelidir (İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü. bu sıcaklık 25 ⁰C den aşağı olmamalı ve yeterli şekilde aydınlatılmalıdır. Duşlarda sıcak ve soğuk akarsuyun. duş tesisleri yapmak. tozlu ve yorucu işlerden sonra ya da gerektiğinde çalışanların yıkanmalarını. yan duvarların ve kapıların yüksekliği 170 santimetreden az olmamalı. Soyunma Yerleri İşe gelen çalışanın gündelik kıyafetini çıkarıp iş giysilerini giyebileceği. gerektiğinde boyanabilir benzeri maddelerden yapılmalı. metal veya kolay temizlenecek malzemelerden. yemek öncesi ve sonrası her ihtiyaç duyduğunda el ve yüzlerini yıkayıp temizlemeleri için. işçilere. İşçilerin soyunma yerlerinin dışında soyunmalarına izin verilmemelidir. Yatak. sıra. işyerlerinin uygun yerlerinde yeterli kadar musluklu akarsu. İşveren. bakımlı. temizlemelerini sağlamak için. yan yana 2 bölmeli dolap verilmelidir. Yıkanma yerleri. kadın ve erkek duş kabinleri. bunlara kapalı bir geçitle geçilmesi sağlanmalıdır. tehlikeli. Soyunma yerlerinde işçiler için. sürekli temizliği ve bakımı yapılmalıdır. kilitli olmalı ve temizlikleri. birbirinden ayrı yapılmalıdır. Duş kabinleri. iyi bir şekilde ayarlanacak durumda olması ve yeteri kadar basınçla akması sağlanmalıdır. koku ve pislik önlenmelidir. kadın ve erkek yıkanma yerleri.

Tuvaletler İşyerlerinin uygun yerlerine çalışan sayısı göz önüne alınarak yeter sayıda tuvalet yapılmalıdır. İşçiler de bu tuvaletleri kullanmak zorundadırlar(İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü Resmi Gazete: 11 Ocak 1974-14765. koku çıkmasına karşı önlemler alınmalıdır. Duvar yüzeyleri. fayans gibi maddeden. Duşlar. işyerleri çevresinde uygun yerlerde yapılacak tuvaletler. saatini. bir kabin ve pisuar. kapılar iyi bir şekilde kapanmalıdır. yararlananların görevidir.100 den sonrası için her 50 kişiye 1 tane hesabı ile helâ bulundurulacaktır. su depolarından ve su geçen yerlerden uzak bir yerde kurulması sağlanmalıdır. iyice temizlenmedikçe bir başkasına kullandırılmamalıdır. özel sepetler ve kâğıt. ayrı ayrı düzenlenmelidir. işveren tarafından sağlanmış temiz havlu ve peştamallar. Kadın ve erkek çalışanların birlikte çalıştığı işyerlerinde. kullanılmış olanları. duşların kullanma zamanını. Resmi Gazete 10 Şubat 2004 – 25369). şartlarını ve çalışanların sırasını düzenlemelidir. Taban ve duvarlar. Kokuları uygun bir şekilde giderilmiş olmalıdır. kurutulup. her 25 kadın işçi için de en az bir kabin (helâ) hesap edilerek. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü’ne göre 100 kişiye kadar işçi çalıştıran işyerlerinde 30 erkek işçi için. çatıya kadar yükseltilmiş şapkalı havalandırma bacası. Yaşam yerlerinden uzakta yapılan çalışmalarda ve inşaat işlerinde. içlerinde musluklu kaplarda temizlik suyu bulundurulmalı ve çukurlarına her gün bol miktarda sönmemiş kireç tozu dökülmelidir. yıkanıp. Tuvalet çukurlarının toprakla örtülmesi durumunda. Erkek ve kadın işçilerle 18 yaşından aşağı çocuk çalışanların yıkanma günü ve saatleri. her kullanmadan sonra temiz bir halde bulundurulması sağlanmalıdır.kullanılmak üzere. temiz tutulması da. Duş soyunma yerlerinde. yapılmalı. kirli havlu ve benzeri malzeme için. ancak kanalizasyon tertibatı ve bağlantısı olmayan yerlerde izin verilmelidir. çöp vb. İşyerlerinde yapılmış veya yapılacak tuvaletlerde. işveren sorumlu olduğu gibi. düz yapılmış olmalı. özel dolaplarda bulundurulmalı.'nin atılması için üstü kenetli özel çöp kutuları bulundurulmalıdır. Tuvaletlerde. üstü ve etrafı kapalı barakalar şeklinde olmalı. normal temizlik ve bakım dışında. Soyunma ve yıkanma yerlerinin temizliğinden. boyalar açık renklerden seçilmelidir. Açıktaki işyerlerinde çalıştırılan işçiler için. Fosseptikler gıda maddelerinin depolandığı veya işlendiği yerlere 30 metreden daha yakın bir yerde yapılmamalıdır. kadın ve erkek tuvaletleri. Atık su düzeneği yürürlükteki mevzuata uygun olarak döşenmeli ve fosseptiklere. insanların bulunduğu kapalı yerlere açılmayacak bir şekilde yerleştirilmeli ve gereği gibi havalandırılarak. kabinler. gerektiğinde kireç kaymağı ve benzeri kimyasal maddelerden de yararlanılmalıdır. su geçirmez seramik. geçici olarak yapılan tuvaletlerin. İşveren. Tuvaletlerin yeterli ve uygun bir şekilde aydınlatılması sağlanmalıdır. çukurun durumunu belirten bir işaret veya yazı konmalıdır. sifon gibi kokuya karşı alınan önlemlerle birlikte.İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik. iyice yıkanıp temizlenmeli ve dezenfekte edilmelidir. rezervuar. 308 . birbirinden ayrı olmalı ve günde en az bir kere iyice yıkanarak. her 15 günde bir.

nin üzeri kapak. parmak araları iyice ovularak yıkanarak. taranmış mı? 11 Üst solunum enfeksiyonu olanlar geri hizmete çekiliyor mu? 12 Her gün işe başlamadan. tırnak araları fırçalanarak) yıkanıyor mu? 13 Çiğ yiyecek ellendikten sonra eller hijyenik şekilde yıkanıyor mu? Her tuvalet çıkışında. burun ve gaita kültürü yaptırılıyor mu? 8 En az yılda 1 akciğer grafisi çektiriliyor mu? 9 Personelin tırnakları kesilmiş ve araları temizlenmiş mi? 10 Personelin saç ve sakalları kesilmiş. gözle görülür şekilde temiz mi? 22 Bunların iç sıcaklığı 4-5 ⁰C’nin altında tutuluyor mu? (Termometre var mı?) 23 Saklanan yemeklerin. yanık bulunanlar geri hizmete çekiliyor mu? 16 Mutfak personeli temiz ütülü ya da disposable kep veya bone kullanıyor mu? 17 Personelin iş giysileri açık renkli. konserve. sabun. folyo ya da filmle kaplanmış mı? 24 Et tavuk gibi yiyecekler diğer yiyeceklerden ayrı tutuluyor mu? 25 Dolapta pişmiş yiyecekler çiğ yiyeceklerden ayrı tutuluyor mu? Kuru Depolama-Kilerde Hijyen 26 Kuru depo veya kiler var mı? 27 Kilerde çalışır termometre var mı? 30 Bu alanın sıcaklığı 15-20 ⁰C arasında tutuluyor mu? 31 Kilerin havalandırması yeterli mi? 32 Depo veya kilerde su veya kalorifer borusunun geçmemesi sağlanmış mı. şeker. temizlik maddelerinin konulması önlenmiş mi? 40 Kilerde saklanan yiyeceklerin zeminle ve duvarla teması önlenmiş mi? 41 Kilerden gıda maddesi çıkışında son kullanım tarihlerine bakılıyor mu. doğranmış et vb. (kilere ilk giren ilk çıkar ilkesine uyuluyor mu)? Yiyecek Hazırlama Bölümünde Hijyen 42 Yalnız etlerin hazırlanmasına ayrılmış tezgah var mı? 43 Yalnız sebzelerin hazırlandığı ayrı tezgah var mı? 44 Yalnız hamur işi gıdaların hazırlandığı tezgah var mı? 45 Bütün tezgahlar bakımlı ve temiz mi? 46 Tezgahların duvarla birleşme yerleri aralıksız ve düzgün yapıda mı? H Düşünceler 309 . eller hijyenik şekilde yıkanıyor mu? 14 Ellerinde küçük kesik ve yaralar su geçirmez bantlarla kapatılmış mı? 15 Ellerinde enfekte yara. bilek hizasından başlayarak. fayansları sağlam mı)? 38 Kilerde kuru gıda. geçiyorsa yalıtılmış mı? 33 Kiler kapısının pişirme bölümü dışında nemden etkilenmeyecek bir yere açılması sağlanmış mı? 34 Kilerin güneşten etkilenmesi önlenmiş mi? 35 Kilerdeki raflar bakımlı ve gözle görülebilir şekilde temiz mi? 36 Zemini temizlenmesi kolay bir malzemeden yapılmış mı. tuz. kıyma. eller hijyenik şekilde (aldığı el yıkama eğitimine uygun-sıcak sabunlu su ile.Mutfak Hijyen Denetleme Formu No Denetim sorusu E Mutfak Yemekhane Girişi Genel Hijyen Denetimi 1 Ortalıkta kötü koku var mı? 2 Duvarlar kolay temizlenebilir malzemeden yapılmış mı? 3 Duvarlar temiz mi? 4 Duvarlarda örümcek ağları var mı? Personel Hijyeni 5 3 ayda 1 düzenli portör muayeneleri yapılıyor mu? 6 En az 6 ayda 1gaitanın mikroskobik incelemesi yapılıyor mu (parazit yumurtası 7 En az yılda 1 boğaz. çamaşır suyu vb. temiz ve ütülü mü? 18 Personelin yedek iş giysisi var mı? 19 Dışarıda giyilen giysiler ve ayakkabılarla mutfağa giriş engelleniyor mu? 20 Mutfakta sigara içiliyor mu? Soğuk Depolamada Hijyen 21 Soğuk depo ya da buzdolabı var mı. temiz mi? 37 Duvar ve tavanlar bakımlı ve temiz mi (boyası. baharat dışında gıda maddesi var mı? 39 Kilere deterjan. bere.

konserve alırken. banyo var mı? 78 Tüm alanlarda soğuk ve sıcak akarsu var mı? 79 Tüketilen suyun miktarıyla orantılı sıklıkta laboratuvar kontrolü yapılan temiz ve sağlıklı su kullanılıyor mu? 310 . 77 Personel için temiz ve yeterli kapasitede duş. paslı ve deforme olmamasına dikkat ediliyor mu? 76 Her 10-12 çalışan için 1 tuvalet düşecek şekilde. kış aylarında 22 ⁰C) uygun mu? 69 Yeterli havalandırma var mı? 70 Büyük fırın. soğutucuda 48 saat saklanıyor mu? 73 İçinde yemek bulunan tencereler kapalı tutuluyor mu? 74 Taze sebze ve meyveler akarsu altında iyice yıkanıyor mu? 75 Satın alma aşamasında. yiyecek üretim ve depolama alanlarından uzak tuvalet(*) var mı? (*) Tuvalet denetimiyle ilgili form bir sonraki ekte verilmiştir. sızıntılar önlenmiş mi? Diğer 63 Personel için mutfak. arkaları ve alt kısımları temiz ve bakımlı mı? 71 Üretim alanlarında yalnız el yıkama amaçlı lavabo var mı? 72 Laboratuvar kontrolü için her yemekten örnek alınıp. etlerin damgalı olmasına. ocak vb. kırık-çatlak olmamasına. (ya da tavana kadar) açık renk fayansla kaplanmış mı. tuvalet ve depolama alanlarının dışında ve uzağında temiz ve tüm çalışanlara yetecek kadar soyunma yerleri var mı? 64 İş giysilerinin yıkanıp ütülenebilmesi için gerekli koşullar sağlanmış mı? 65 Genel olarak tüm zemin sağlam mı. temiz mi? 66 Duvarlar en azından 2 m. sadece sebze doğrama amacıyla mı kullanılıyor. sebze ve meyvelerin taze ve berelenmemiş olmasına. kapasitesi yeterli mi. yıkanıp durulandıktan sonra tuzlanıyor mu? Polyamidse dezenfekte ediliyor mu? 49 Et kıyma makinesi her gün sabunlu sıcak suyla yıkanıp. kutuların bombeli. yumurta alırken. gözle görülür şekilde temiz mi? 67 Aydınlatma yeterli mi? 68 Ortamın sıcaklığı çalışma koşullarına (yaz aylarında18 ⁰C. tezgâh.47 48 Et doğrama tablası (tahta-polyamid) var mı? Yüzeyi düzgün mü? Et doğrama tablası ahşapsa. yüzeyi düzgün mü? 51 Sebze yıkama evyeleri bakımlı ve temiz mi? Yemek Pişirme Alanında Hijyen 52 Ocak başlarında yeterli emiş yapan davlumbaz var mı? 53 Kullanılan tencereler paslanmaz çelikten yapılmış mı? 54 Pişirme kapları düzgün yapıda ve temiz mi? Bulaşıklar ve Çöpler 55 Kazan ve büyük kapların yıkanması için ayrı bir bölme veya bulaşıkhane var mı? 56 Büyük kapların yıkandığı havuzun yıkama ve durulama bölmeleri var mı? 57 Kazanlar ve kaplar sabunlu sıcak suyla yıkandıktan sonra akarsu altında durulanıyor mu? 58 Bulaşık alanında suyun kolay akmasını sağlayacak yeterli eğim verilmiş mi? 59 Bu alandaki mazgallar yeterli mi? 60 Çöp toplamada plastik ya da paslanmaz çelikten kapaklı çöp bidonları kullanılıyor mu? 61 Çöp bidonlarının içine çöp poşeti yerleştiriliyor mu? 62 Genel çöplerin toplandığı alan izole edilmiş mi. dezenfekte ediliyor mu? 50 Sebze doğrama tablası var mı.

yeri: No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 Denetim sorusu Duvarlar temiz mi? Örümcek ağları alınmış mı? Çerçeve ve kapılar boyalı mı? Kapılar lekesiz mi? Kapı kilitleri düzgün çalışıyor mu? Kapı kolları temiz mi? Camlar sağlam mı? Camlar temiz mi? Aydınlatma sistemi eksiksiz çalışıyor mu? Elektrik anahtarı temiz mi? Ayna sağlam mı? Ayna lekesiz mi? Musluklar düzgün çalışıyor mu? Musluklar lekesiz mi? Rezervuarlar düzgün çalışıyor mu? Klozet kapakları sağlam mı? Klozetler temiz mi? Pisuarlar düzgün çalışıyor mu? Pisuarlar temiz mi? Lavabonun su tahliyesi çalışıyor mu? Lavabo lekesiz mi? Sıvı sabun var mı? Tuvalet kâğıdı var mı? Kâğıt havlu veya makine var mı? Çöp sepetleri lekesiz mi? Su kesintisine önlem alınmış mı? Temizlik malzemeleri tamam mı? Kontrol çizelgesine uygun temizlik yapılıyor mu? Havalandırma yeterli mi? Kötü kokular giderilmiş mi? Yer karoları sağlam mı? Yerler temiz mi? Kadın tuvaleti var mı? Özürlü tuvaleti var mı? Tuvaletlerin çevresi temiz mi? Bir önceki denetimde saptanan aksaklıklar giderilmiş mi? Genel görünüm puanı (1’den 10 Kadar-1=en kötü. “temiz tuvalet” kampanyası bilgilendirme formundan uyarlanmıştır. Sağlık ve Temizliğe” Projesi. imzası) (*) “Temizlik Rayında-TCDD ve OPET el ele.TUVALET DENETLEME FORMU (*) Tuvalet no. 10=en iyi) Temizlik sorumlusu (Adı soyadı. imzası) Denetim tarihi: E H Düşünceler Denetimi yapan (Adı soyadı. 311 .

4 0.5 0.8 24 25 2 1 2 Maddenin Adı Adibik asit (Adipik asit) Adiponitril Akrilaldehit 0.25 2 5 12 2 12 2 22 4. 8 saat 15 dk.25 5 4.25 0.25 0.03 6 4.2 8 2.5 5 0.1 2 5 4 2 2 5 5 4.23 0.Pat. T.25 0.06 0.8 5 0.8 0.2 2 5 2 12 4 10 2 6 4.1 0.25 0.03 7 0.9 12 0.7 12 3 18 5 12 2062158 79-06-1 79-10-7 107-13-1 107-02-8 309-00-2 2034707 2034639 2185507 107-18-6 107-11-9 106-92-3 107-05-1 2179-59-1 10 1 2 45 3 12 2 10 100 50 0.75 4.9 45 8.12 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 2 9 0.1 6 15 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.5 1.25 0.06 20 14 50 36 50 35 2 12 0.2 0.5 2 12 1.3 5 10 15 2 2 2 2 15 4 CAS (2) 124-04-9 111-69-3 107-02-8 0.5 3 7.2 0.3 30 20 0.EK-4 ÜLKEMİZDE VE BAZI AVRUPA ÜLKELERİNDE ÇALIŞMA ORTAMINDAKİ BAZI MADDELERİN MAK DEĞERLERİ FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 EINECS (1) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.4 0.5 5 6 5.6 0.25 4.1 2 2 0.tert 4-Amino bifenil 2-Amino etanol 2-Amino-etanol 2-Amino naftalin-1-sülfonikasit 2-Amino piridin 2-Amino propan ү-Amino propil trietoksisilan Amitrol Amonyak (anhidroz) Amonyak Amonyum 312 .5 0.1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 2 8.7 22 45 0.001 1 3 0.8 5 12.007 270 100 540 10 530 150 800 100 525 12 2 2 5 10 10 10 1 50 170 100 540 10 50 270 100 540 2 3 0.25 0.69 2011737 2034665 3 2 2 0.3 6 4.5 5 12 3 2 28 0.05 0.1 0.5 5 6 1 0.1 6 2 12 0.22 7.5 5 15 2. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 2034534 0.3 0.5 5 2054833 2048814 2054833 2747617 2008609 5.03 59 4 0.9 12 55 10 240 2005215 2316353 2156476 2317865 1344-28-1 10043-013 7429-90-5 628-63-7 625-16-1 92-67-1 141-43-5 141-43-5 81-16-3 504-29-0 75-31-0 919-30-2 61-82-5 7664-41-7 1336-21-6 7727-54-0 Akrilamit Akrilik asit Akrilo nitril Akrolein (Akril aldehit) Aldrin (Toz) Alfa naftiltioüre (Toz) Allil alkol Allil amin Allil glisidileter Allil klorür Allil propildisülfit Alüminyum çözünür tuzları Alüminyum alkilleri Alüminyum dumanı Alüminyum oksit Alüminyum sülfat Alüminyum toz Amil asetat Amilasetat .1 0.8 0.25 1.1 0.

05 10 20 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par. 8 saat 15 dk.01 0.2 5.1 5 19 1 0.01 0.3 0.02 5.5 0.5 10 5 50 5 2008352 50-78-2 98-86-2 67-64-1 75-86-5 75-05-8 2324909 2176178 2016761 2 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.01 25 5 15 46 23206663 2008368 2035648 0.5 0.06 11 29 3 10 0.03 45 8 0.5 0.5 15 0.8 0.7 0.1 0.Pat.1 0.3 0.01 0.5 0.51 0.01 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2318717 2005393 2032542 2311465 2 0.5 0.25 0.5 5 0.05 50 5 2005807 CAS (2) 3825-26-1 7789-09-5 7773-06-0 12125-02-9 62-53-3 104-94-9 7440-36-0 7803-52-3 86-88-4 7778-39-4 7440-38-2 7784-42-1 75-07-0 108-24-7 520-45-6 64-19-7 141-78-6 10 100 150 400 25 525 710 1400 79-20-9 5 500 40 5 0.2 0.3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.01 25 2 0.2 5 9 10 29 1 3 5 10 2 0.7 30 1 5 9.7 0.EINECS (1) 15 7.05 0.26 2 0.5 0.3 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 2 7.5 0.1 0. T.05 5 10 10 25 25 46 21 37 0.5 4 15 1.2 3 25 1 30 10 30 6 70 1210 50 200 200 1 5 1000 40 300 610 840 14 20 10 2400 1 70 2000641 2044191 2006622 5 49 3.05 0.6 2332710 8052-42-4 1912-24-9 86-50-0 10102-440 10102-439 7783-54-2 744-50-8 Maddenin Adı Amonyum perfloro octanoat Amonyum dikromat Amonyum sülfamat (Toz-Ammat) Amoyum klorür dumanı Anilin p-Anisidin Antimon (Toz) Antimon hidrür Antu (1-naftiltiyoüre) Arsenik asit Arsenik ve inorganik bileşikleri Arsin (Arsenik hidrür) Aset aldehit Asetik anhidrit Asetik asit.05 200 5 0.16 25 21 0.3 0.1 10 10 10 0.2 180 0.1 0.1 0.5 0.2 91 21 5 20 0.1 0.7 0.2 9.2 360 20 0.5 10 0.7 6 10 20 0.05 10 10 20 2 7.5 0. anhidriti Asetik asit (Aset asidi) Aset asidi amil esteri Aset asidi bütil esteri (n-Butil asetat) Aset asidi etil esteri (Etil asetat) Aset asidi heksil esteri (Metil amil asetat) Aset asidi metil esteri (metil asetat) Aset asidi propil esteri (n-propil asetat) Asetilen tetra bromür Asetil salisilik asit Asetofenon Aseton Aseton siyan hidrin Asetonitril Asfalt [asphalt petroleum) fumes as benzene-soluble aerosol] Atrazine Azinfos-metil Azot dioksit Azot monoksit Azot triflorür Bakır tozu 313 .05 100 0.5 0.5 2017063 2319019 10 10 4 0.

2 2317844 2007537 13701-592 22326-552 17194-002 1361-37-2 10326-279 10294-403 10022-318 1304-28-5 7727-43-7 17804-352 71-43-2 1 2090080 2109337 0.3-dikarbonitril Benzidin Benzil asetat Benzin Benzil klorür Benzoilklorür 0.5 0.5 2.1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.005 9.25 0.04 5 62 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.5 0.5 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.Pat.25 5 1.5 0.2anhidrit Benzen-1. dihidrat Baryum kromat Baryum nitrat Baryum oksit Baryum sülfat Benomyl Benzen Benzen-1.9 314 . monohidrat Baryum hidroksit.5 2.25 0.5 0.1 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.001 5 0.5 0. T. dihidrat Bakır-(II)-naftenat Bakır-(II)-nitrat Bakır-(II)-oksiklorür.5 -0.5 0.5 0.5 0.8 20 64 0.008 10 500 1 2.04 5 0.2.25 0. hidrat Bakır-(II)-oksit Bakır-(II)-sülfat Bakır-(II)-sülfat.4-trikarbonikasit-1. pentahidrat Bakır etil hekzanoat Bakır klorür Baryum (Ba olarak çözünür bileşikleri Baryum diborat Baryum hidroksit.05 0.4 29 3.6 0.8 61 0.EINECS (1) CAS (2) 2311596 7440-50-8 7758-89-6 1317-39-1 544-92-3 1111-67-7 10380-28-6 12069-69-1 7447-39-4 10125-13-0 1338-02-9 3251-23-8 1332-40-7 1317-38-0 7758-98-7 7758-99-8 2221-10-9 1344-67-8 0.005 5 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0. oktahidrat Baryum klorür Baryum klorür. 8 saat 15 dk.04 1 3.8 1 10 3.8 2000 5 0.04 5 2.5 0.12 2028536 2027108 552-30-7 626-17-5 92-87-5 140-11-4 8006-61-9 100-44-7 98-88-4 Maddenin Adı Bakır dumanı Bakır-(I)-klorür Bakır-(I)-oksit Bakır-(I)-siyanür Bakır-(I)-tiyosiyanat Bakır-(II)-8-Hidroksi kinolin Bakır-(II)-Hidroksi karbonat Bakır-(II)-klorür Bakır-(II)-klorür.6 0.83 1 20 10 10 10 3.

9 300 106-97-8 110-63-4 71-36-3 Maddenin Adı p-Benzokinon Benzopiran Benzopiran Berilyum (Toz) Berilyum tozu ve bileşikleri Bifenil Bifenil-3.002 0.1 0.4 0.3-Bütadien 1.002 0.3-Bütadien Bütan Bütan-1.66 0.003 0.4'-Bi-o-toluidin Bis(2-etilhekzil) eter Bis(2-etilhekzil) ftalat Bis( kloro metil) eter Bis (tribütil çinko) oksit Bizmut tellur Bizmut tellur selenyum ekli Bor hidrür Bor oksit Bortribromür Bortriflorür Brom Bromacil Bromoetan Bromoform (Tribromometan) Bromoklorometan Bromometan Bromopentaflorür Bromotriflorometan Brompropan Bütadien 1.001 0.0048 2 0.002 0. 8 saat 15 dk.6 230 230 2 800 4.3 0.1 1 1 0.014 5 0.4 0 0.5 0.1 0.002 0.1 0.5 150 22 1200 150 1.1 3 1 5 0.002 0.1 0.1 0.5 75 75 2400 230 5.1 0. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.4 0.5 200 1 0.Pat.2 1 0.001 0.1 0.3 10 10 10 1 10 1 3 1 0 1 3 1 3 0.2 10 3 1.45 2021635 2021106 2027286 2039244 2042110 0.1 1000 0.005 0.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.3 1.005 0.003 0.5 5 0.73 6175 106-99-0 1 800 50 0.45 0.3 1075 4 0.7 0.3 1.3 0.8 0.7 0.9 308 154 2034508 2034487 2037865 2007516 2037053 109-795 2011585 1.8 2336579 2315695 2317781 3 3 0.005 0.9 150 150 1000 75 1.1 0.03 0.4.1 0. T.03 5 28 5 27 10 5 3 0.5 100 1.4 0.05 0.5 5 200 1100 200 1050 200 1050 200 1050 5 20 0.1 0.5 1935 50 0.2 1100 20 6200 5.4 2008263 2008876 11129138 1303-86-2 10294-334 7637-07-2 7726-95-6 314-40-9 74-96-4 75-25-2 74-97-5 74-83-9 7789-30-2 75-63-8 75-26-3 1000 1000 800 1900 50 100 300 150 100 10 150 300 35 450 2200 2200 10 500 50 0.1 0.7 0.EINECS (1) CAS (2) 2034052 106-51-4 2000285 50-32-8 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 0.7 1 10 5 5 7 10 14 10 15 5 22 0.2 1.2 0.1 1300 16 1300 39 0.7 1000 6200 1000 6100 1000 6100 1000 6100 1.002 1.001 5 0.001 0.66 33 0.2 1900 150 1.0021 0.1 0.01 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.7 10 23 5.5 250 10 0.3'.003 0.6 3.4-diol Bütan-1-ol 34 11 2400 200 310 15 5 1000 50 100 78-92-2 15892-236 Bütan-1-tiyol Bütan-2-ol (±)-Bütan-2-ol 0.05 10 10 5 0.5 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.005 10 200280 7440-41-7 92-52-4 91-95-2 119-93-7 111-96-6 117-81-7 542-88-1 56-35-9 1304-82-1 10 1 1 10 2.005 0.5 200 5 1000 1 11 23 5.2 1.7 0.7 8000 5 0.45 0.1 31 8.5 100 315 .5 50 50 2.16 1 0.3 0.5 0.4'-tetraltetraamin 4.001 0.

T.2 133 30 147 0.87 53 53 53 2 11 10 53 2046466 123-73-9 106-63-8 141-32-2 1663-39-4 123-72-8 20 5 150 200 710 950 200 940 150 710 15 100 5 5 5 5 5 150 150 15 15 15 710 710 3 150 150 300 15 15 5 720 720 200 200 15 960 960 150 200 724 966 200 965 2036992 2368134 2377327 2046581 2008881 5 5 5 100 20 15 15 15 480 96 2079884 2231888 2028080 2026790 5 10 60 50 50 5.5 316 . (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.08 10 2426-08-6 2097505 592-34-7 138-22-7 97-88-1 1634-04-4 50 5 25 40 30 145 144 2033001 100 966 2039050 2039333 2037729 100 105-46-4 7580-85-0 111-76-2 112-07-2 112-34-5 20 20 10 98 133 67.1 5 10 62 20 25 5 50 35 60 150 25 710 120 150 720 200 960 200 30 180 10 120 140 61 1 25 5 40 31 6.29 11 11 11 0.08 1 240 6 270 30 0.5 100 50 15 475 333 101.6 5 180 10 10 480 200 950 25 30 109-73-9 75-64-9 13952-846 123-86-4 540-88-5 85-68-7 3766-81-2 89-72-5 98-54-4 98-51-1 5 30 0.3 10 10 10 0.5 6.EINECS (1) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.1 2 2 2 0. 8 saat 15 dk.87 2046471 CAS (2) 4221-99-2 14898-794 123-73-9 2011590 78-93-3 2046471 0.3 200 1 2 64 11 10 53 2 6 2 6 600 300 900 1200 200 300 590 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 50 150 75 230 50 150 75 230 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.5 60 0.34 2054807 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.Pat.2 Maddenin Adı (R)-Bütan-2-ol (S)-Bütan-2-ol 2-Bütenaldehit Ter-Bütanol (Trimetilkarbind) Bütanon 2-Bütanon trans-2-Bütenal Bütil akrilat n-Bütil akrilat t-Bütil akrilat Bütil aldehit Bütil alkol n-Bütil amin (1-Aminobütan) n-Bütil amin ter-Bütil amin sek-Bütil amin n-Bütil asetat ter-Bütil asetat Bütil benzil ftalat 2-sek-Bütil fenil metil karbamat 2-sek-Bütil fenol 4-ter-Bütil fenol 4-ter-Bütil toluen Bütil glikol (2-Butoksietapol) n-Bütil glisid eter n-Bütil glisidil eter (BGE) Bütil kloro format n-Bütil laktat n-bütil metakrilat (ter-Bütil) metil eter Bütil merkaptan p-t-Bütil toluen sek-Bütil asetat 2-ter-Bütoksi etanol 2-Bütoksi etanol 2-Bütoksi etil asetat 2-(2-Bütoksi etoksi) etanol 100 10 67.

05 1 5 10 1 0.5 4 1 5 2 10 2000243 2417118 0.1 0.1 0.6 1 8.8 2366708 2050163 2126588 2151750 2151169 2154814 0.7 3 26 1 3.3 1 0.3 0.3 1 5 5 1 10 0.34 92 2083445 2023276 2429406 5 0.1 2008855 0.05 0.15 0.1 0.01 10 0.1 3 870 5 0.001 0.01 0.1 1 0.1 100 25 14 0.01 0.34 6 1300 5 0.01 1 3.1 2 100 0.6 2063738 0.1 0.1 0.3 0.05 0.1 0.1 0.1 0.01 0.5 3 8.3 1 0.1 0.05 1 0.8 0.5 5 0.5 5 100 180 3 5 0.01 0.11 3 870 100 0.1 100 0.1 5 0.5 0.11 3 872 0.2-Dibromo-3-kloropropan 1.01 0.05 0.1 0.1 0.9 3.3 0.05 0. T.1 0.5 0.2-Dibromometan 2-Dibütilaminoetanol Dibütilfenilfosfat Dibütilftalat Dibütilhidrojenfosfat 0.1 0.3 350 0.4'-Diamino-difenil-metan Diantimontrioksit Diarsenpentaoksit Diarsentrioksit Diaseton alkol (4-Metil.6 5 8.025 0.01 0.25 3 0.1 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.05 0.05 65 0.25 0.35 180 0.05 0.76 0.3 150 0.78 14 4 0.6 0.15 0.5 3.1 3 860 0.Pat.1 0.8 0.5 3.6 3.8 14 3.5 0.1 0.2 50 0.81 5 0.05 0.05 0.82 0.2 50 0.1 100 29 0.2 1.05 0.5 5 0.11 0.01 0.1 3 860 0.1 2008609 2197727 2035098 333-41-5 334-88-3 10024-972 523-31-9 94-36-0 19287-457 300-76-5 75-61-6 96-12-8 106-93-4 102-81-8 2528-36-1 84-74-2 107-66-4 Maddenin Adı Civa alkil bileşikleri Civa organik bileşikleri Civa ve inorganik bileşikleri Civa-(I)-iyodür Civa-(II)-diklorür Civa-(II)-nitrat Civa-(II)-sülfat Çinko klorür (dumanı) Çinko oksit (dumanı) Çinko sterat DDT Dekaboran Dekan Demeton Demeton-metil Demir oksit Demir penta karbonil Diallil ftalat 4.081 0.2 50 0.05 0.025 1 5 0.1 100 2 0.2 100 0.1 0.3 0.25 1 5 10 1 0.76 0.5 0.8 0.05 0. 8 saat 15 dk.1 0.1 860 190 0.1 4.1 0.8 3 0. 2 pentanon) Diazinon Diazometan Diazotdioksit Dibenzilftalat Dibenzoilperoksit Diboran Dibrom Dibromodiflorometan 1.7 2 17 317 .1 240 7439-97-6 7783-30-4 7487-94-7 10045-940 7783-35-9 7646-85-7 1314-13-2 557-05-1 50-29-3 17702-419 34464-385 8065-48-3 8022-00-2 1309-37-1 13463-406 131-17-9 101-77-9 1309-64-4 1303-28-2 1327-53-3 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2311067 0.EINECS (1) CAS (2) ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.5 0.01 1 0.1 0.4 90 3 5 0.

1 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.025 0.25 2042985 2004672 2015506 2005896 2045394 2029812 3 0.39 26761-400 28553-120 27554-263 108-18-9 108-20-3 26471-625 7572-29-4 541-73-1 764-41-0 0.6-dihidro-6-okso-1fenilhidrazin-3-il)-tiyofosfat Dietileter Dietilftalat Dietilsülfat Difenilamin Difenileter Diflordibrommetan Difosforpentaoksit Difosforpentasülfür Diglisidileter (DGE) Diheptilftalat (tüm izomerleri) 1.1 5 7 3 3 5 10 21 1 308 200 616 400 1200 5 10 7.16 20 0.2 100 5 1 100 1 1 0.07 0.6 0.2-Dihidroksi benzen 1.005 0.6 10 49 2 9.4 2024259 2034005 95-50-1 106467 300 450 2011936 91-94-1 Maddenin Adı Dieldrin Dietilamin 2-Dietilaminoetanol O.08 5 250 0.2 2152361 2152424 1314-56-3 1314-80-3 2044275 2036217 2319789 120-80-9 123-31-9 05077783 84-69-5 2479771 2035585 2035606 0.2 15 90 0.02 0.01 20 1050 0.4-Diklorobüt-2-en Diklor difenil trikloretan (DDT).17 3 20 2 5 20 2 2.8 5 22 0. T.2 1310 0.Diklorobenzen o-Dikloro benzen p-Dikloro benzen 3. 8 saat 15 dk.5-dimetilhidantoin Dikloretileter 1.2-Diklorobenzen 1.005 1 3 3 3 20 1050 0.2 20 20 122 122 50 50 306 306 50 75 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.25 0.05 5 21 200 20 850 5 250 0.EINECS (1) CAS (2) 2004845 60-57-1 2037163 109-89-7 2030571 100-37-8 2 9.(Toz) 1.003 318 .3'-Diklorobenzidin 0.25 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.03 0.1 0.3-Diklor-5.25 5 15 10 30 25 75 5 25 10 50 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.4.4 0.5 5 20 2 5 2 50 3 290 0.2 3 0.025 0.1 119-12-0 60-29-7 84-66-2 64-67-5 122-39-4 101-84-8 0.O-Dietil-O-(1.2 5 250 21 1060 310 0.02 0.03 1 2 14.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.5 10 45 2 5 23 2 860 10 7 1 1 7.Pat.4-Dihidroksibenzen Dihidrojen selenür Diizobutil ftalat Diizobütil keton Diizodekzilftalat Diizononil ftalat Diizooktil ftalat Diizopropilamin Diizopropileter Diizosiyonat toluen Dikloroasetilen 1.01 **2042587 118-52-5 0.7 0.2 5 7.05 0.3-Diklorobenzen 1.

11 0.4-Diklorofenoksi asetik asit 1.2-Dikloropropan 1.2-Diklorovinil dimetilfosfat Dikuat Dikuatbromür Dikuatdihidroksit Dikuatklorür Dimetilamin Dimetilanilin N.5 5 5 25 25 5 25 5 25 10 3 1.1 0.2-Dikloropropiyonik asit Diklorotetrafloroetan α.22 0.5 0. 8 saat 15 dk.1 30 1 1 1 0.8 5 9. T.4-Diklorotoluen Diklorovos 2.1.5 1.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 2046974 25 10 720 720 300 36 20 72 5 94-75-7 594-72-9 78-87-5 542-75-6 26952-238 75-99-0 76-14-2 98-87-3 95-73-8 62-73-7 141-66-2 2764-72-9 85-00-7 94021-768 4032-26-2 124-40-3 2 3.11 1 60 350 0.1 0.02 0.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 10 59 5 30 1000 5000 1000 4950 100 4950 100 412 100 400 5 20 10 40 50 200 2 8 5 20 200 800 200 790 250 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 30 500 2475 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 30 10 59 1000 5000 1300 6500 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 30 10 60 1000 4115 1250 5145 1010 2008698 2008389 2498548 2030498 75-43-4 75-09-2 29797-408 101-14-4 10 100 5 10 75 0.5 1.α-Diklorotoluen 2.02 40 180 1000 500 10 4200 1740 10 35 40 122 10 100 40 350 20 250 0.N-Dimetilanilin N.3-Dimetilbütilasetat 3.01 43 177 0.01 1000 2 75 10 10 350 9500 10 75 4200 10 60 350 0.015 5 0.1-Dikloro-1-nitroetan 1.25 0.N.22 43 350 30 0.1 0.06 80 880 0.Pat.5 0.2-Dikloroetan 1.11 1 1000 650 0.2'-Dikloro-4.EINECS (1) 2029189 2008939 2008635 2034445 2098540 2034581 1 2 200 4 8 790 10 10 200 200 200 41 40 800 800 800 20 20 250 250 250 82 80 1000 1000 1000 5 5 200 20 20 807 CAS (2) 111-44-4 75-71-8 75-34-3 107-06-2 75-35-4 540-59-0 156-59-2 156-60-5 10 50 100 0.11 0.2-Dikloroetilen cis-Dikloroetilen trans-Dikloroetilen 2.1-Dikloroeten 1. Dimetilasetamid 2.5 1 0.2'-Dikloro-dietileter Diklorodiflorometan 1.2-Dimetilbütan 1.5 50 0.3-Dimetilpentan 50 300 50 300 5 50 30 300 500 500 50 300 1800 1800 300 1200 630 630 75 500 2300 2300 450 2100 50 300 200 200 50 319 .9 7100 0.4-D) Dikloroflorometan Diklorometan Diklorometilbenzen 2.5 1 1000 0.02 350 0.25 0.67 10 50 0.25 0.4 25 2044935 2048264 2054943 2019338 2088265 5 5 25 10 50 121-69-7 127-19-5 75-83-2 79-29-8 108-84-9 562-49-2 Maddenin Adı 2.91 0.9 7110 1250 8890 2018659 2009361 2087502 2087921 2481340 2038701 2009377 2465622 2023611 2005477 2009230 1 0.3-Dikloropropen Dikloropropen 2.6 110 517 1000 7100 1300 9200 1 1000 5.5 5 5.4-Diklorofenoksi asetik asit (2.1 6 7000 2 75 1 1 1 500 1 12 350 5 5 6 3500 10 75 10 60 350 20 120 20 120 560 2 75 1 10 12 352 4.Dikloroetan 1.2-Dimetilbütan 3.4'-metilendianilin Diklormonoflormetan 2.

1 0.2 50 0.15 0.2 1 1 0.4-Dinitrotoluen 2.15 100 100 100 360 360 600 250 10 36 0.75 0. T.4-Dimetilpentan Dimetilpropan Dimetilsülfamilklorür Dimetilsülfat Dimetilsülfat Dimetilsülfoksit Dimetoksimetan Di-n-bütilamin Dinitrobenzen 1.26 0.2 25321-146 121-14-2 606-20-2 610-39-9 148-01-6 0.05 1.03 1000 1920 10 30 10 30 10 30 10 30 290 300 300 100 50 0.02 0.2 1.6-Dinitrotoluen 3.4-Dioksan Dioksan Dioxathion Dipropilenglikol monometil eter Dipropileter 320 .007 0.5 5 5 73 0.2 100 1.4-Dinitrobenzen Dinitrobenzen tüm izomerleri Dinitro-o-kresol (DNOC) Dinitrotoluen (DNT) 2.1 250 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.35-Dinitro-o-toluamit Dinonilftalat 1.2 1050 40 0.5 360 270 1200 1200 25 0.15 1 1 1 2036201 2043554 2057064 5 10 35 0.1 0.1 500 500 5 150 10 240 0.05 3000 0.1 0.4-Dinitrotoluen 3.25 500 500 630 0.15 1 1 1 1 1 4100 27 3 3 3 3 0.15 0.25 2100 2100 25 0.3'-Dimetoksibenzidin Dimetileter N.05 131-11-3 108-83-8 57-14-7 590-35-2 565-59-3 75-84-3 625-16-1 14857-342 38815-291 108-08-7 463-82-1 13360-571 77-78-1 300 300 500 1200 1200 1500 0.025 25 40 0.3-Dimetilpentan 2.1-Dimetilpropilasetat Dimetiletoksisilan Dimetilpentan 2.5 270 2.2 0.15 0.15 0.Pat.5 2073437 2364124 2010581 0.5 290 1 25 0.25 0.5 1000 5 3000 0.2-Dimetilpropanol 1.EINECS (1) CAS (2) 2021090 119-90-4 2040658 115-10-6 2006795 68-12-2 10 30 10 30 20 61 10 30 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.2 160 3200 29 3100 1000 3200 1300 5 1000 3165 0.2-Dinitrobenzen 1.2 1100 320 1400 2121218 123-91-1 20 78-34-2 2038696 111-43-3 Maddenin Adı 3.2-Dimetilpentan 2.N-Dimetilformamit Dimetilformid Dimetil ftalat 2.15 5 91 40 150 20 74 0.5 1 5 0.1 270 360 100 540 50 0.01 3 150 0.2 0.15 0.1-Dimetilhidrazin 2.01 148 0.01 2100 2100 1900 0.15 1 1 3100 1000 2006643 2037142 2039218 67-68-5 109-87-5 111-92-2 25154-545 528-29-0 100-25-4 99-65-0 0.04 1000 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.6-Dimetilheptan-4-on 1.15 0.2 25 0.01 0.5 2.052 1000 1000 0.003 0.025 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2024458 2008640 50 2009068 50 540 6. 8 saat 15 dk.2 0.

5 2.4 1500 50 5000 125 9500 200 740 25 75 19 0.2 20 20 10 0.1 150 0.5 5 0.7 5 30 0.1 10 54 0.7 5 2 2 2 0.5 5 5 300 2 2 5 25 15 75 35 10 25 25 24 1200 7.1 50 1900 21 9.1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.2 0.3 150 75 10 0.1 575 2193979 50 2034733 2005786 2008373 2054388 556-52-5 107-22-2 107-21-1 64-17-5 75-08-1 140-88-5 10 50 0.1 0.055 EINECS (1) CAS (2) 2015459 84-61-7 2258632 5124-30-1 77-73-6 149-26-8 97-77-8 298-04-4 2101060 128-37-0 2063544 330-54-1 2153255 1321-74-0 2086011 534-52-1 0. T.5 11 15 10 10 500 49 48 2100 5 24 5 5 20 52 40 104 50 150 2462789 2038041 2099408 2034686 2034733 687-47-8 100-74-3 617-78-7 7085-85-0 110-80-5 111-15-9 598-56-1 107-15-3 107-21-1 19 27 20 25 5 5 5 10 19 27 15 25 Maddenin Adı Disiklohekzilftalat Disiklohekzilmetan-4.4 10 400 18 1400 15 27 1900 1 20 9.054 0.2 52 1910 1.5 2.2 0.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 15 20 0.5 5 1 0.5 27 75 25 10 1 30 3.6-Di-ter-bütil-p-kresol Diuron Divinilbenzen (tüm izomerleri) DNOC (dinitro-o-kresol) E-605 (Paration’ a bak) Emery.1 2 5 150 26 960 1.Pat.1 0. dust Endrin Endosülfon Enfluran Epiklorhidrin EPN 2.6 91 40 150 5.1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2007757 204-0794 2375534 1302-74-5 72-20-8 115-29-7 13838-169 0.1 77 20 0.2 10 1000 0.005 0.3 5 5 25 10 18 27 75 25 10 321 .5 2 20 1000 5 5 150 9.5 5 6. 8 saat 15 dk.1 10 10 10 5 10 5 50 10 50 0.1 0.4'-diisosiyonat Disiklopentadien Disul Disülfiram # Disülfoton 2.2 540 5 300 6.5 5 5 100 442 200 884 9.3 21 1000 0.2 0.1 0.3 42 2 20 1000 0.054 0.2 0.4 1100 40 1300 0.5 10 100 2500 1.2 0.3-Epoksipropan-1-ol Etandial Etandiol Etanol Etantiyol Etilakrilat Etil alkol (Etanol) Etilamin Etil asetat Etilbenzen (Feniletan) Etil bromür Etil-(S)-laktat 4-Etilmorfin 3-Etilpentan Etil siyanoakrilat 2-Etoksietanol 2-Etoksietilasetat Etildimetilamin Etilendiamin Etilenglikol 2 5 5 25 10 10 18. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 3 0.1 0.1 0.FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.3 0.5 2 0.2 0.3 21 10 0.5 26 1900 1 20 40 15 104 62 2008347 2022004 2028494 75-04-7 141-78-6 100-41-4 5 400 10 25 1000 10 400 100 200 25 100 1900 18 1400 435 890 500 1800 400 1460 2029744 23 5 23 5 23.005 1 25 10 10 0.

4 0.05 1 0.1 2 0.1 0.05 Maddenin Adı Etilenglikol dinitrat Etilenglikol monobütileter Etilenglikol monoetileter Etilenglikol monoetileter asetat Etilenglikol monometileter Etilenglikol monometileter asetat Etilenamin Etilen klorhidrin Etilenoksit Etilentiyoüre Etilentriamin Etilformat (etilformiat) Etil glikol 2-Etilhekzan-1-ol 2-Etilhekzilakrilat 2-Etilhekzilkloroformat Etil hekzil laktat 5-Etiliden-8.3 308 2008499 310 270 82 7.1 0.1 0.1 0.1 0.2 1 50 240 200 740 100 540 25 80 25 120 0. T.9 0.1 5 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.1 0.EINECS (1) CAS (2) DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2057939 1 1 100 4 300 1 100 1.5 1 5 16 1 2 1 5 50 90 1.25 0.1 0.62 0.1 0.5 0.1 0.10-trinorborn-2-en Etilkloroformat Etil klorür Etil laktat Etil merkaptan Etil meta akrilat O-Etil-O-(4-metiltiyofenil)-Spropilditiyofosfat O-Etil-O-4-nitrofenilfeniltiyofosfat Etil silikat (Tetraetil ortosilikat) Etil-ter-bütil eter Etion Fenamifos Fenbütatenoksit m-Fenilendiamin m-Fenillenbis (metilamin) o-Fenilendiamin p-Fenilendiamin Fenilfosfin Fenilglisidileter (PGE) 0.3 0.8 4.23 0.1 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.3 310 2037210 75-21-8 96-45-7 111-40-0 109-94-4 100 2028452 2032343 2030807 50 10 2026759 2087785 104-76-7 103-11-7 24468-131 6283-86-9 16219-75-3 541-41-3 10 10 84 50 5 25 97-64-3 10 20 49 95 1 0.05 0.1 0.05 0.01 322 .4 1000 10 82 1 0.5 1 3 150 0.05 1 6 0.4 0.9.8 1 151-56-4 0.1 2025975 97-63-2 10 2525450 2182768 35400-43-2 2104-64-5 2113097 2092423 2448481 2160325 2024306 20334047 2113254 0.9 1.6 13 460 1 100 0.5 100 850 2600 5 25 117 1 0.1 0.8 0. 8 saat 15 dk.5 1 0.Pat.1 10 47 25 5 5 25 5 5 42 25 1 100 100 200 300 740 4 300 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.23 637-92-3 563-12-2 22224-926 13356-086 108-45-2 1477-55-0 95-54-5 106-50-3 638-21-1 122-60-1 0.9 25 4.1 0.5 3.02 0.25 10 60 0.1 0.4 0.1 21 0.5 0.1 0.1 4.4 0.

05 2060826 2038392 2036327 2041143 2002319 2384842 299-84-3 122-99-6 180-95-2 92-84-2 115-90-2 55-38-9 14484-641 102-54-5 12604-589 0.5 2. tozu Ferrovanadin 1 Flor 0.28 2330467 10025-873 0.1 0.15 0.01 0.2 1 7.4 Fosgen 0.5 0.5 Ftalik anhidrit 1 2-Fur aldehit 5 20 2 8 5 20 0.2 10 2.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.02 0.5 2 0.3 0.16 5 0.6 2 5.4 Fosfor (beyaz.8 323 .1 0.14 0.14 0.3 0. inorganik 2.1 0.1 0.9 2330603 10026-138 2317493 2016075 2045897 7719-12-2 85-44-9 98-01-1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.5 2.2 8 5 2.1 Forat 0.4 1 0. renksiz) Toz 0.5 2.3 20 37 10 19 0.1 0.05 2-Fenilpropen 50 246 100 492 Feniltiofosforik asit-p-nitrofenil.6 1 0.2 Floroksen 10 Florürler.6 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 22 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.05 0.1 0.08 0.2 1 2 1.05 0.1 0.Pat.28 0.2 1.2 2 1.01 0.37 19 10 0.58 2 3.1 6 8 0.07 0.1 0.64 0.1 0.1 1 1 Fosfor pentaoksit 1 Fosfor penta sülfür 1 Fosfor triklorür 0.3 10 0.62 0.EINECS (1) CAS (2) 2028735 100-63-0 2031376 103-71-9 2027050 98-83-9 20 5 0.5 2.2 1. (MAK) Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 Fenilhidrazin 5 22 5 22 Fenilizosiyonat 0.5 2.1 0.3 0.45 0.5 1 5 6 Formamit 18 20 30 Formik asit 5 9 Formik asit dietil esteri (Etil formiat) 100 300 Formik asit dimetil esteri (Metil formiat) 100 250 Fosfin 0.2 0.4 18 0.3 0.1 0.2 0. etil eter 0.5 0.1 Fention 0.42 0.1 5 20 1 0.5 2.1 5 10 110 50 290 5 10 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.37 2322608 2008703 7803-51-2 75-44-5 0.16 1 1.1 0.2 10 10 1 1 1.05 0.5 Florür asit (Hidroflorik asit) 3 2 Fonofos 0.1 0.2 2319548 2069771 7782-41-4 406-90-6 2134080 2060522 2000018 2008420 2005791 944-22-9 298-02-2 50-00-0 75-12-7 64-18-6 0.8 5 19 Fenoltiazin 5 Fensülfation 0.1 0.16 1 2 0. 8 saat 15 dk.1 0.2 Ferbam (Ferridimetil ditiokarbamat) 15 10 15 Ferrosen 5 10 ferrovanatyum.1 2 0.5 Fenklorfos (Ronnel) 5 10 2-Fenoksietanol 20 110 Fenol (Fenik asit) 2 7.1 0.3 10 0. sarı.6 6 0.4 Formaldehit 0.8 0.5 0.8 20 0.05 0.1 0.14 0.5 3 Fosfor oksiklorür (Fosforil klorür) 0.1 0.5 3 Fosfor pentaklorür 1 1 0.1 0. T.13 0.9 0.1 Fosforiltriklorür 0.05 0.1 0.4 0.

8 saat 15 dk.1 0.3-bütadien 0.05 0.2 0.8 0.05 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 20 15 61 0.32 0.03 0.8 0.6 Glikoldinitrat 0. tetrahidrat Hekzafloroaseton 0.24 Hekzaklorobenzen 0.15 0.4 21 2009623 2138310 76-44-8 1024-57-3 0.05 Heptakloroepoksit Heptaklor tetrahidro endometilen naftalin 0.3 2.2 2038565 2311313 2311313 111-30-8 7782-42-5 7440-22-4 0.1 0.1 1 0.01 0.5 Halotan 5 41 5 40 Hekzaamonyummoliptan.1 0.3 0.2 1 0.05 0.02 1 0.6-diizosiyonat 0.5 0.1 0.02 0.3 35 2.5.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 0.5 1.6-Hekzaklorosiklohekzan 0.64 0.05 0.01 0.5 8.5 Heptan (tüm izomerleri) 500 2100 500 2000 Heptan-2-on 50 238 100 475 Heptan-3-on 20 95 Heptan-4-on 238 50 235 50 238 n-Heptan 500 2085 500 2000 50 239 324 .05 0.4.5 Hekzakloro siklopentadien 0.7 0.42 0.8 20 0.2 0.6 0.5 2.02 0.1 0.1 0.1 50 0.1 0.005 0.64 0.7 Hekzakloro-1.03 2311664 2057965 1 0.2.11 0.1 0.1 10 41 0.5 0.8 Grafit 2 Gümüş (metalik) 0.1 0.2 0.6 0.63 0.2 Gliserin 10 Glisidol 50 150 Glutalaldehit 0.01 0.35 0.5 5 0.4 0.035 2.2 5 0.12 Gliserintrinitrat 0.1 Hekzametilen-1.2 0.17 1 0.1 3 0.01 0.035 Hekzametilendiamin 2.01 0.01 9.01 Gümüş nitrat Gümüşoksit Gümüşsiyanür Hafniyum 0.8 1 10 1 10 Hekzakloronaftalin (tüm izomerleri) 0.7 0.2 2124858 2046796 2097311 7761-88-8 20667-123 506-64-9 7440-58-6 151-67-7 12054-85-2 684-16-2 87-68-3 118-74-1 67-72-1 1335-87-1 319-84-6 77-47-4 822-06-0 124-09-4 591-78-6 5 21 10 42 0.9 0.025 Hekzakloroetan 1 9.02 0.5 410 2116763 0.2 0.3 0.2 0.075 0.3 1.8 0.05 0.005 0.69 0.05 300 1200 500 2100 2037671 2033881 2046089 2055638 110-43-0 106-35-4 123-19-3 142-82-5 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.5 0.EINECS (1) 2026261 2319616 2110630 2002408 CAS (2) 98-00-0 7782-65-2 628-96-6 55-63-0 56-81-5 5 2 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2 8.05 0.2 1. T.02 0.11 3 29 1 0.2 0.Pat. (MAK) 8 saat Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 Furfuril alkol 10 41 10 40 50 200 5 20 Germanyum tetrahidrür 0.69 2006664 2156413 0.2 2 0.5 0.2 0.5 0.3 Hekzan-2-on 5 21 5 20 8 100 410 1 4 n-Hekzan 500 1800 Sek-hekzil asetat 50 300 Heptaklor (ISO) 0 0.2 0.3.1 Gümüş (Ag olarak çözünür bileşikleri) 0.94 0.002 9.

1 3 1 0.8 0.1 9.3 0.1 0.5 0.4 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.1 50 0.01 0.2 0.013 15 21 2319658 14 96 2 2 10 10 11 2 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.1 1 1.7 2008216 CAS (2) 302-01-2 10035-106 7664-39-3 7647-01-0 7722-84-1 7783-06-4 7782-79-8 61788-32-7 74-90-8 10 50 5.4 5 5 4.2'-İminodietanol İnden İndiyum İtriyum İyodoform İyot İzoamil alkol (Iso-Amilalkol) İzobütan İzobütilamin İzobütilasetat İzobütilmetilakrilat 2-İzobütoksi etanol İzofluran İzo foron İzo heptan İzo oktan-1-ol İzopentan İzo pentil asetat İzo propil alkol İzo propil amin N-İzo propil anilin İzo propil asetat İzo propil eter İzo propil glisidil eter 325 .46 10 0.46 10 5 240 3 2 45 0.Pat.7 2 48 0.18 25 270 1000 50 100 540 200 5 10 420 2 250 50 10 950 240 300 500 50 2100 240 500 12 2 150 50 10 625 240 3000 270 50 270 149 710 200 5 150 25 25 15 710 145 120 0.EINECS (1) 2061149 2331130 2316348 2315957 2317650 10 14 15 21 1 10 2 10 50 0.2 4.1 9.3 2 6.1 0.5 1 1.1 2008572 2011454 2037451 2026130 80 1000 5 100 2400 15 480 300 150 720 200 960 150 724 2478977 75-47-5 78-81-9 110-19-0 97-86-9 4439-24-1 2667-46-7 10 300 50 270 77 1200 20 500 150 2100 50 383 2481335 2011428 2046623 31394-544 26952-216 78-78-4 123-92-2 50 271 2121967 20355611 768-52-5 108-21-4 100 100 420 200 50 850 240 2 250 50 11 1060 241 310 75 1365 362 4016-14-2 Maddenin Adı Hidrazin Hidrojen bromür Hidrojen florür Hidrojen klorür Hidrojen peroksit (%90) Hidrojen sülfür Hidrojenazit Hidrojenlenmiş terfeniller Hidrojensiyanür (Hidrosiyanik asit) Hidrokinon 2-Hidroksietil akrilat 4-Hidroksi-4-metil-pentan-2-on 2-Hidroksipropil akrilat 2.8 1.5 0.6 0.6 0.4 5 7 10 14 10 15 0.13 0.4 15 0.4 5 1.1 0.18 10 1 10 0.01 0.7 5 17 1.13 0.1 3.1 100 1 360 10 818-61-1 123-42-2 999-61-1 111-42-2 95-13-6 7440-74-6 15 45 0.1 3 1.1 2 48 0.1 0.5 5 8 10 15 1 1.4 14 20 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0. 8 saat 15 dk.46 10 0.1 0.5 3 10 240 3 15 45 1 50 0.3 20 96 50 0.4 1 1. T.3 2028850 20 2009073 2023936 1 0.1 940 150 0.1 1 2008745 2314424 75-47-8 7553-56-2 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.8 1.1 0.2 240 75 11 360 1.013 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.5 3 2.6 241 2.

05 0. heptahidrat Kadmiyum Kadmiyumdiformat Kadmiyum florür Kadmiyum hekzaflorosilikat Kadmiyum oksit Kadmiyumsiyanür Kadmiyum sulfat Kadmiyum toz.02 CAS (2) 80-05-7 108-23-6 1712-64-7 109-59-1 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.01 10 2247290 2322200 2410840 2088291 2333316 4098-71-9 590-86-3 7791-13-1 10026-24-1 1306-19-0 4464-23-7 7790-79-6 17010-21-8 1306-19-0 542-83-6 10124-36-4 2311528 7440-43-9 2151373 2151373 2151389 2058618 5 3 19 2319003 2009450 2033132 2 2050870 2005550 2163530 1305-62-0 7778-44-1 1305-62-0 13765-190 156-62-7 1317-65-3 1305-78-8 156-62-7 592-01-8 7778-18-9 10101-414 76-22-2 105-60-2 2425-06-1 133-06-2 63-25-2 1563-66-2 1333-86-4 Maddenin Adı 4.05 0. 8 saat 15 dk.001 0.09 0.03 2 5 1 1 0.05 0.05 0.9 0.5 0.1 0.5 5 2 1 2 0.1 0.01 0.5 5 1 6 13 10 5 5 0.1 5 5 0.1 2 326 .1 5 5 0. DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2011260 2096915 0.7 2 10 2 0.3 2.01 0. hekzahidrat Kabalt-(2)-sülfat.1 40 0.01 0.2 0.02 0.1 5 5 0. T.5 10 2 0.5.01 0.01 0.1 0.005 22 0.005 0.39 5 3.01 0.1 3.05 0.2 0.1 0.05 0.5 10 10 13 5 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.045 22 5 0.01 0.EINECS (1) 2043580 2035632 2169836 2026277 5 0.duman ve inorganik bileşikleri (çözünebilen) Kalay (kalay olarak inorganik bileşilkleri) Kalsiyum dihidroksit Kalsiyum arsenat Kalsiyum hidroksit Kalsiyum kromat Kalsiyum siyanamit Kalsiyum karbonat Kalsiyum oksit Kalsiyum siyanamit Kalsiyum siyanür Kalsiyum sülfat Kalsiyum sülfat Kamfor e-Kaprolaktam (toz veya buharı) Kaptafol Kaptan Karbaril Karbofuran Karbon karası 7 0.Pat.005 0.5 5 1.2 2 10 12 2 12 0.05 0.046 0.4'-İzo propilliden difenol İzo propil kloroformat İzo propi lnitrat 2-İzopropoksi-etanol 3-İzosiyonatmetil-3.5 0.092 39 0.3 1. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 5 5 45 5 22 25 105 .5-trimetilsiklohekzilizosiyonat İzovaleraldehit Kabalt-(2)-klorür .9 5.

2 0.28 0.9 264 3 5 0.23 0.5 0.1 0.5 0.3 0.3 0.8 94 2034010 2034728 2011716 2048180 2011611 2036285 2036856 2028096 2216414 2099900 2008305 3.5 64 0.4 106-47-8 107-20-0 79-04-9 532-27-4 78-95-5 108-90-7 126-99-8 109-69-3 75-68-3 106-89-8 75-00-3 0.2 3 0.3 1 0.5 0.5 0.5 1050 0.3 0.5 0.5 1000 0.005 0.5 64 2.5 0.3 0.8 46 0.05 10 10 1000 0.1-difloroetan 1-Kloro-2.05 1 1 10 3 0.4 25 5 1 0 .5 1.5 1 2.1 0.3-bütadien 1-Klorobütan 1-Kloro-1.05 75 60 55 30 12 0.3 0.15 1 0.5 1.5 0. 8 saat 15 dk.5 29 15 6.5 0.5 200 0.28 1 0.1 55 60 65 0.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.2 3.3 0.5 4200 12 25 2034597 2028536 107-07-3 2698-41-1 Maddenin Adı Karbondioksit Karbonil florür 4.7 3.5 0. T.32 93 18 0.3 0.1 0.39 327 .5 0.5 1 0.2 0.3 0.5 1.3 3.1 1 3600 0.9 0.3 0.84 0.05 3 11 1000 5 2600 16 350 90 1770 0.5 1 0.5 0.5 500 1.Etanol) ((2-Klorofenil) metilen malononitril 1 3.3-epoksipropan Kloroetan Kloroetanol (2-Klor 1.9 500 20 10 0.5 1 3 1 3 0.5 10 1.04 1 10 5 25 1000 3 9 0.87 10 1.EINECS (1) CAS (2) 2046969 124-38-9 353-50-4 75 10 0.05 1 20 1 0.5 1.Ndimetilanilin] Karbonmonoksit Karbonsülfür Karbonteraklorür Keton Kinon Kiselgur Klopidol Klor Klorbifenil Klorbifenil (%42 klor) Klorbifenil (%54 klor) Klorbrommetan (Metilen klorobromür) Klordan (Ortaklor tetra hidro endometilen daimin) Klor difenil (% 42 Klor) Klor difenil (% 54 Klor) Klordifeniloksit Klordiflorometan Klordioksit Klorlu kafur (% 60 Klor) Kloroanilin Kloroasetaldehit Kloroasetilklorür 2-Kloroasetofenon Kloroaseton Klorobenzen (Menoklorobenzen) 2-Kloro-1.1 0.Pat.05 10 10 36 0.84 3.5 25 10 5 10 1.5 10 1.3 75 25 1000 2 100 268 1000 2600 1 0.5 100 0.1 0.6 2319595 61790-532 2971-90-6 7782-50-5 1336-36-3 53469-219 11097-691 0. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9100 5000 9000 5000 9000 5000 9000 2 5 2 6 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9100 2 5.4'-Karbonimidolilbis[N.1 0.5 4 492-80-8 630-08-0 75-15-0 56-23-5 463-51-4 30 10 2.6 3.3 0.7 0.9 268 1 0.5 0.9 30 5 5 35 16 32 25 10 5 0.5 3 0.5 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5000 9150 15000 27400 2 505 5 14 2012458 2111283 2008436 2002628 2073369 50 10 2 0.5 1 3 2003490 57-74-9 2008719 2331628 55720-995 75-45-6 10049-044 0.05 10 1 47 3.5 1 0.9 1300 630 1700 3 0.9 29 31 32 0.7 20 5 3.5 1.1 0.32 47 37 4200 1.28 0.8 47 18 95.87 87 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.8 0.08 35 30 16 0.5 0.9 1.5 100 1 1 1.05 0.

75 0.05 0.5 100 3 0.3 20 25 1 100 90 3 CAS (2) 95-57-8 593-70-4 67-66-3 74-87-3 90-13-1 91-58-7 100-00-5 600-25-9 50 100 210 0.65 10 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.1 0.2 288 75 432 2080528 2311748 2008944 2155577 107-05-1 76-15-3 598-78-7 2921-88-2 2039-87-4 506-77-4 100-44-7 95-49-8 75-72-9 13331-288 0.2 6420 0.05 0.01 0.41 0..3 264 4300 2322304 7790-91-2 0.4 1000 1 50 1000 5.4 2020799 2208644 3.02 0.Pat.2 5 250 50 0.7 0.38 5 5 5 5 22 5 22 0.2 0.05 1 50 0.4 2 50 10 2 1 1000 1000 6300 3 6320 1 3.1 2 1 1000 0.26 390 50 105 100 210 50 100 75 160 50 10 50 100 240 210 105 0.2 285 0.05 0.1 75 0.2 290 50 0.05 0.5 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.4 50 0.1 0.5 2098032 2006638 2008174 2036966 2085311 20343398 2008918 100 0.05 0.1 0.Klorositiren Klorosiyanür α-Klorotoluen o-Klorotoluen Klorotriflorometan Klorovinilbenzen Klorpikrin Klortriflorür Klorür asit (Hidroklorik asit) Kobalt Kobalt hidrokarbonil Kobalt karbonil Kobalt-(2)-klorür Kobalt-(2)-oksit Kobalt-(2)-sülfat Kobalt-(3)-oksit Kobaltkarbonat Kobaltkarbonathidroksit Kobalttitanat görn spiel m-Kresol o-Kresol p-Kresol Krezoller (tüm izomerleri) 328 .1 0.44 0.2 285 0.5 50 285 4270 2.2 0.1 0.1 0.05 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.38 5 0.5 0.2 2 50 1000 4300 285 0.05 22 22 22 10 10 10 45 45 45 2152932 7440-48-4 16842-038 10210-681 7646-79-9 1307-96-6 10124-433 1308-04-9 513-79-1 12602-23-2 68186-856 108-39-4 95-48-7 106-44-5 1319-77-3 Maddenin Adı Klorofenol ve tuzları Kloroflorometan Kloroform Klorometan 1-Kloronaftalin 2-Kloronaftalin 1-Kloro-4-nitrobenzen 1-Kloro-1-nitropropan Kloropren 3-Kloropropen Kloropentafloroetan 2-Kloropropiyonikasit Kloropirifos o.1 0.05 0.EINECS (1) 1.4 0.1 7 0.1 0.05 0. 8 saat 15 dk.6 260 75 0.1 2 1 100 3 150 9.38 0.2 3 10 20 30 0.1 0. T.64 10 0.1 0.2 0.075 20 2238616 1 2 6.5 0.2 0.6 430 0.1 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0.

Pat.5 1 1000 0.05 0.5 5 5 5 5 5 5 5 0. T.6-Ksilidin 3.01 0. Cu Ksilen (tüm izomerleri) m-Ksilen o-Ksilen p-Ksilen m-Ksilen-α.01 0.5-Ksilidin Ksilidin (tüm izomerleri) 2.025 1 0.16 0.45 2 0.3 3.025 2330362 2272044 10025-679 5714-22-7 7783-60-0 7446-11-6 Maddenin Adı Kristobalit Krom (Metalik.2 0.05 1.5 0.5 0.3 2.29 0.EINECS (1) 2 0.7 2320642 7440-47-3 14977-618 24613-896 7738-84-5 1333-82-0 4170-30-3 299-86-5 7440-50-8 7440-50-8 1330-20-7 108-38-3 95-47-6 106-42-3 1477-50-0 95-68-1 95-78-3 1300-73-8 87-59-2 87-62-7 95-64-7 108-69-0 14808-607 7784-40-9 7758-97-6 0.05 0.79 1.05 2390568 2311596 2060831 2155337 2035763 2024222 2033965 100 100 442 5 25 2 10 5 25 0.05 0.1 5.1 10 10 10 10 10 10 10 50 50 50 50 50 50 50 0.inorganikkromII ve kromIII bileşikleri (çözünmez) Krom tozu ve tuzları Kromklorür Krom-(II)-kromat Kromik asit ve kromatlar Kromtrioksit Krotonaldehit Krufomat Krufomat Krufomat .025 0.005 0.025 0.4-Ksilidin 2. 8 saat 15 dk.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 0.15 5 7900 5 5 1000 10 1 2 1000 5.1 0.5 2.5 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.5 0.45 329 .1 0.1 25 25 25 25 25 25 25 0.5 0.1 6 0.6 0.1 5 5 2 150 100 435 25 109 50 220 100 440 50 221 440 50 50 50 50 221 221 221 221 100 100 100 100 442 442 442 442 100 5 1 435 5 0.2 13 13 6000 15 6 0.05 0.6 0.87 5 0.3 1 2.15 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.3 1 11 0.5 6100 0.1 0.4 1 0.3-Ksilidin 2. dumanı ve inorganik bilieşikleri Kükürt dioksit Kükürt dioksit Kükürt hekzaflorür Kükürtlü hidrojen (Hidrojen sülfür) Kükürt klorür Kükürt monoklorür Kükürt pentaflorür Kükürt tetraflorür Kükürttrioksit 1 0.05 4 5 5 10 1000 6000 1000 6100 1300 11 0.6 0.2 0.1 5.1 1.075 0.α'-tridiamin 2.3 1 0.1 0.5 2.025 2 0.26 7439-92-1 7446-09-5 744609-05 2551-62-4 0.15 0.4-Ksilidin 3.15 0.3 0.05 CAS (2) 14464-461 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.5-Ksilidin Kuartz Kurşunarsenat Kurşun kromat Kurşun tozu.1 0.5 2.3 6075 13 2311004 2311952 2311952 2198542 2 5.5 2.1 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0.26 0.05 0.

EINECS (1) CAS (2) 2027045 98-82-8 5989-27-5 2004012 58-89-9 0,5 0,025 0,5 10 10 10 1 0,1 1 5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 0,5 20 25 20 200 0,5 10 10 0,5 200 2 610 250 760 200 1000 20 2 3 3000 610 1650 80 0,1 500 0,44 1500 500 1500 630 1900 1000 3000 35 15 12 1 260 200 10 10 1000 13 2,2 610 70 260 20 35 3100 10 200 1000 610 1700 250 1300 13 770 2200 5 0,5 200 605 2,2 616 0,5 2 1 0,5 2 1 1 7 2,8 1,5 5 3 3 18 8,4 0,5 2 1 1 7,2 2,7 100 20 70 20 71 20 72 100 0,1 15 5 0,4 10 0,41 15 20 0,25 0.025 0,025 0,5 0,025 0,025 0,2 6 0,025 0,5 0,075 0,5 0,2 0,5 0,5 0,5

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 50 250 20 100 50 250 50 245

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 20 100

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 20 100 rw3w a 250 25 140 50 280 0,5

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 20 100 50 250

2314843 2311051

2044977 20355716

7580-67-8 7439-96-5 1309-48-4 546-93-0 121-75-5 108-31-6 15 0,41

0,1

0,025 0,2 10 10 10 1

2036044

1344-43-0 187187-07-5 7773-01-5 7785-87-7 10034-96-5 1313-13-9 108-67-8

2006596 20008221 2408150 2025006 1 2,5 18

0,5

79-41-4 79-41-4 67-56-1 74-93-1 74-93-1 96-33-3 126-98-7

5

1 2,5 7 3

2008200 2028709 2011852

74-89-5 100-61-8 79-20-9 56960-91-9 59355-75-8

10 0,5 200

15 250

19 770

5 0,5 150 1000

6,4 2,25 455 1800

2099523 2040684 2011428

115-18-4 115-19-5 78-78-4

Maddenin Adı Kümen (izopropil benzen) d-Limonen Lindan Lindeyn (Hekzaklor siklohekzan) Lityumhidrür Magan tozu ve inorganik bileşikleri Magnezyum oksit Magnezyumkarbonat Malation Maleikanhidrit Mangan (ez) Mangan-(II)_oksit Mangan-(II)-fosfat Mangan-(II)-klorür Mangan-(II)-sülfat Mangan-(II)-sülfat, monohidrat Mangan-(IV)-oksit Mesitilen (trimetilbenzenler) Mesitil oksit Metaakrilik asit Metakrilik asit Metanol (Metil alkol) Metantiyol Methomyl Metilakrilat Metilakrilonitril Metilal Metilamin N-Metilanilin Metilasetat Metil asetilen propadien karışımı Metil asetilen-propadien-blanding Metil bromür (Bromometan) 2-Metilbüt-3-en-2-ol 2-Metilbüt-3-in-2-ol Metilbütan

0,6 0,9 1000

330

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 200 200 370 150 550 100 366 715 50 270 100 125

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 458

EINECS (1) 2040705 2052899 2034576 2046335 2092643 2109468 2009089 50 266 50 270 100 540

CAS (2) 137-32-6 75-85-4 123-51-3 598-75-4 563-80-4 626-38-0 624-41-9

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 100 360 100 360 100 360 100 360

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 360 360 100 370 100 360 100 360 360 705 200 705 50 270 100 540 50 270 100 410 50 0,01 0,02 500 200 0,2 0,1 0,035 0,035 120 0,02 100 5 16 25 80 250 100 250 0,14 0,005 0,005 50 5 16 1,5 1 0,035 0,035 123 16 1740 590 0,2 1,5 0,005 100 0,5 300 300 250 1,6 1200 1200 150 500 500 0,2 2 100 25 0,024 4,5 0,02 0,5 350 100 10 210 20 100 410 200 1900 210 20 25 5 102 20 10 42 50 210 50 208 100 410 100 25 0,01 1 135 0,03 5 0,02 0,05 0,02 0,047 12 370 2100 2100 0,38 100 5 0,036 270 16 0,2 0,02 150 0,005 230 0,1 0,2 5 0,05

540

2095136 2077625 2029660

74222-97-2 101-68-8 838-88-0

5 0,05 0,05

0,005

5 0,052

1,5 0,14 406

2055025 2024531 2108438 2034817

1338-23-4 95-80-7 584-84-9 91-08-7 107-31-3

0,005 0,005 50

2037137

5

2037378 2087937 20 0,2 2 0,35 12 107 2

20 10

95 53

2008195

109-86-4 591-76-4 589-34-4 110-12-3 541-85-5 60-34-4 74-88-4

0,3

0,01 1

0,02 5,6

0,01 2

0,019 12

2108663 2025011

99-87-6 624-83-9 96-34-4

0,01 1

2012971 2095445

80-62-6 109-02-4

Maddenin Adı 2-Metilbütan-1-ol 2-Metilbütan-2-ol 3-Metilbütan-1-ol 3-Metilbütan-2-ol 3-Metilbütan-2-on 1-Metilbütilasetat 2-Metilbütilasetat Metilbütilketon Metil-2-((((4,6-dimetil-2 - pirimidinil) amino) karbonil)-amino) sülfonil) benzoat 4,4'-Metilen difenil diizosiyonat 4,4'-Metilendi-o-toluidin Metilen klorür Metil etil keton (MEK) Metil etil ketone peroksit 4-Metil-m-fenilendiamin 4-Metil-m-fenillendiizosiyonat 2-Metil-m-fenilendiisosiyonat Metilformat Metil glikol (2-Metoksi-etanol)Propilen glikol 2-Metilhekzan 3-Metilhekzan 5-Metilhegzan-2-on 5-Metilheptan-3-on Metil hidrazine Metiliyodür Metil izobütil eton Metil izobütil karbinol Metil izopropil benzen Metil izosiyonat Metil kloroasetat Metilkloroform (1,1,1,Trikloroetan) Metil klorür Metil merkaptan Metil-metakrilat 4-Metilmorfin

50

416

331

EINECS (1) CAS (2) 2020390 107-83-5 2035234 107-41-5 25 125

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 25

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 500 1800 630 2300 25 120 40 200

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 123

25 20 10 5 1000 75 1600 50 50 50 50 50 240 240 230 240 240 500 75 75 75 75 75 50 150 805 235 400 50 150 83 40 20 20 25 25 800 80 100 100 1900 50 75 210 310 2400 230 2000 360 360 350 360 360

2099502 2035517 2035501 2036400 2046267 2128281 100 170 25 20 15 25 50 100 400 50 50 310 62 810 235 230 50 235 100 470 50 400 1600 500 2000 200 50 100 150 300

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 200 720 10 49 25 25 100 200 720 20 85 25 100 20 83 50 208 20 83 50 205 50 240 25 100 15 60 19 80 500 25 1800 110 630 40 106 83 61 103 154 308 1630 237 233 75 40 50 25 75 150

170 208 102 309 462

2034890 2011480

96-14-0 108-11-2 108-10-1 108-10-1 141-79-7 872-50-4 75-28-5 78-83-1 75-65-0

100 20

2036243

108-87-2

200

2471526

25639-42-3

50

583-91-5 583-60-8 7443-52-9 7443-70-1 100 100 9,2 1,5 0,1 0,5 5 1,5 2 8 4 18 460 480

50

349

2052752

2

2

8 1,5

2 0,025 0,2 0,1 20 20 5

4

18 3 1,5

0,2

0,92 1,5 0,1

2075319

0,1

9,2 0,17 1,5 0,6 0,5 0,5 5 75 110 24 2

5 5 5 10 14 15 270 50 50 100 150 275 308 375 100 550 568 50.1

0,5 5 19 28 25 10

40 0,5 2,5

20 20 5 10 50 14 5 275 50 10 270 100 20 550 50

0,5 5 75 110 24 50,1 10 275

220

2036039 2057698 2019631 2164555 2018004 2039066 2009560 2007799 2008897 2521042 2035391

137-05-3 26590-20-5 479-45-8 78-94-4 90-04-0 150-76-5 1589-47-5 70657-70-4 110-49-6 111-77-3 76-38-0 72-43-5 108-65-6 34590-94-8 107-98-2

Maddenin Adı 2-Metilpentan 2-Metilpentan-2,4-diol 2-Metil-2-pentanon-4 3-Metil pentan 4-Metil-2-pentanol 4-Metil pentan-2-on 4-Metil pentan-2-on 4-Metil-3-penten-2-on N-Metil-2-pirolidon 2-Metil propan 2-Metil propan-1-ol 2-Metil propan-2-ol Metil propil keton Metil siklo hekzan Metil siklo hekzanol (tüm izomerlerio,m ve p şekli) 2-Metilsiklohekzanol cis,trans- izomer blanding 2-Metilsiklohekzanon trans-2-Metil siklohekzen cis-2-Metilsiklohekzen o-Metil siklo hekzamon a-Metilstirol (Metilstiren) Metil-2-siyanoakrilat Metil tetrahidro ftalanhidrit N-Metil-2,4,6-N-tetranitroanilin Metilvinilketon 2-Metoksi-anilin 4-Metoksifenol 2-Metoksipropanol 2-Metoksipropilasetat 2- metoksietilasetat 2-(2-metoksietoksi)etanol Metoksifluran Metoksiklor 2-Metoksi-1-metiletilasetat 2-Metoksimetiletoksi propanol 1-Metoksipropanol-2

50

100

550

332

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

EINECS (1) 2027658 2408150 2442097 2320951 2311072 0,01 5 5 0,25 2 36 10 5 10 1 0,087 180 1000 20 50 170 1 35 500 3000 72 1800 0,001 0,01 0,02 140 0,005 0,095 0,005 25 0,04 50 180 1 150 540 0,005 50 0,043 179 1 50 0,05 20 500 100 2000 400 36 20 72 20 70 30 20 70 20 72 9 30 110 10 36 0,25 105 0,25 23 15 70 0,25 5 0,1 0,01 0,093 0,01 2,5 5 0,09 5

CAS (2) 120-71-8 16752-775 21087-649 7786-34-7 7439-98-7

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0,5 2,5 2,5 5 5 0,01 0,093 0,01 0,1 5 5 15 0,03

0,27

2036285 2300427

1313-27-5 108-90-7 6923-22-4

2038151 2038151

110-91-8 110-91-8

10

20

72

2020495

2019673

0,17

2046618 2073437 2037776

0,01

8030-30-6 91-20-3 61789-51-3 134-32-7 91-59-8 3173-72-6 463-82-1 110-54-3 7440-02-0

50

0,05 1 1 1 0,1 1 1 0.5

0,12

0,001

0,007

0,001

90 0,05 0,01 0,05 0,007

0,001

0,0071 0,1

0,003

0,021

0,05

0,12 0,1 0,1

2348233

0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,1 0,5

0,1 0,1 0,1 0,1

2001933

13463-39-3 6018-89-9 12035-368 12054-487 3333-67-3 7718-54-9 13478-00-7 12035-722 13770-893 7786-81-4 16812-547 1314-06-3 54-11-5

Maddenin Adı 6-Metoksi-m-toluidin Metomil Metribuzin Mevinfos Molibden çözünebilir bileşikleri Molibdenin çözünemeyen bileşikleri Moliptentrioksit Monokloro benzen Monokrotofos Mono metil anilin Morfin Morfolin Nafta (Hampetrolden ) Nafta (Maden kömürü katranından ) Naftalin Naftensyrors Kobolt salter 1-Naftilamin 2-naftilamin 1,5-Naftilendiizosiyonat Neopentan n-Hekzan Nikel ,tozu Nikel bileşikleri, Ni olarak çözülebilir Nikel bileşikleri, Ni olarak çözülemez Nikel karbonil Nikel-(II)-asetat, tetrahidrat Nikeldioksit Nikel-(II)-hidroksit Nikel-(II)-karbonat Nikel-(II)-klorür Nikel-(II)-nitrat, hekzahidrat Nikel-(II)-Supsülfit Nikel-(II)-sülfamat Nikel-(II)-sülfat Nikelsülfür Nikeltrioksit Nikotin

333

EINECS (1) 0,5 5 1 3 0.2 310 100 310 100 310 100 310 1 150 1 1 6 5 1 5,7 3 17 470 100 2;6 2 10 5 4 10 2 5 2 5 5 13 2 0,5 0,5 5 3,1 3 2

CAS (2)

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

2311135

0,5 0,5 5 4 20 10

2

2317142 2188026 2035501 2027160 2011889

7400-03-1 1929-82-4 7697-37-2 102-71-6 100-01-6 98-95-3 79-24-3 5,2 5 6

1

10 5,2 5 3 312

100

100 25 25 100 310 2 12 90 0,19 25 25 90 90 5 5 18 18 25 5

2008766 2747242 2051387 2094745 2403477

75-52-5 581-89-5 108-03-2 79-46-9 99-55-8

100 0,035 25 5

250

0,25 0,2 100 20 50 20 51 92 18

1,6 2 250

20 40 40 150 150 25 5

51 93 19

250 0,25 92 18 0,5

2012091 2024814 2028101 2 11 4200

5 5

0,5 28 28

5 5 5 5 10

30 30 30 30

200

1050

2 2 2 2 200

11 11 11 11 1100

4 4 4 4 250

23 23 23 23 1300

5 5 5 200

29 29 29 1065

2123770 1 0,1 300 0,1 1450

1321-12-1 88-72-2 99-08-1 99-99-0 111-84-2 811-97-2

1000

2056343 2187787

144-62-7 2234-13-1 111-65-9

0,3 200 300 1400 380 1800 300 400 400 1900 1900

0,1 935

0,1 1420

500

2034230 2410018 25

106-68-3 2238-07-5 2238-07-5

0,1 0,1

2400 130 0,54 0,54 135

0,1 0,1 2,5 2 4 10 10 10 0,53 11 20 10 0,2 1,1

0,54

2188026 2038680 2018533 2073065

2238-07—5 111-46-6 26530-20-1 460-19-5

Maddenin Adı Niobyum bileşikleri Nb olarak çözülebilir Niobyum dumanı Niobyum tozu, Nb olarak çözülemez Nitrapyrine Nitrik asit 2,2',2''-Nitrilotrietanol 4-Nitroanilin Nitrobenzen Nitroetan Nitroglikol Nitrogliserin Nitrometan 2-Nitronaftalin 1-Nitropropan 2-Nitropropan 5-Nitro-o-toludin Nitrostan Nitrotoluen (o, m, p) Nitrotoluol 2-Nitrotoluen 3-Nitrotoluen 4-Nitrotoluen Nonan Norfluran Odun tozu Oksalik asit Oktakloronaftalin Oktan Oktan (tüm izomerleri) Oktan-3-on 2,2'-(oksibis(metilen)bisoksiran 2,2'-(Oksibis(metilen)) bisokziran 2,2'-(Oksibis(metilen))bisokziran 2,2-(Oksibis(metilen)) bisoksiran 2,2'-Oksidietanol 2-Oktil-2-H-izotiazol-3-on Okzalonitril 0,54 44 0,05 22 22

1 10

10

334

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,0006 0,05 0,1 0,3 0,1 0,1 0,3 0,6 0,015 10 0,5 0,005 0,1 0,0002 0,0021 0,0002 0,2 0,4 0,05 0,002 0,1 2

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,006

EINECS (1) CAS (2) 2316332 7664-38-2 2440587 20816-12-0 2330692 10028-156 8002-74-2 22551417 4685-14-7 0,1 0,1 0,01 5 5 0,005 40 5 0,005 0,005 0,1

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) DANİMARKA TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) 8 saat ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 2 0,0002 0,0021 0,0002 0,002 20 0,0002 0,002 0,1 0,2 0,1 0,2 0,2 0,1 0,2 0,1 0,2 2 2 0,1 0,1

2176157 2181963 2002717 2060501 2431944 0,005 0,1 0,2 0,01 10 0,1 0,2 0,01 42 0,1 0,2 0,014 10 42

0,005

0,1 0,1 0,1 0,2 0,013

0,1 0,2 0,013 10 0,041 20 84 1,5

0,015

0,039

2009251

5

2153208 1000 3000 600 1800 1000 2950

0,5

0,5 0,5

0,5 0,5

40 0,05 0,5 0,5 500 100 200

0,5 0,5 0,5 1500 370 710 630 150 250 1900 550 890 200 200 715 716 250 300 894 1075

1000

200 200 50 50 1,5 345 3 50 270 270 100 100 540 540 705

2036924 2007521 2279076 203581 2095267 2024903 2110473 200 705 200 700

3000 360 360 710 360 700

100 100 200 100 200

360 360 700 360 700

0,01 1,5 14 335 100 0,1 670 0,0 0,1 10 3 10

0,01 6 4,5 26 3 10 1,5 13 70 3 25

2045001

1910-42-5 2074-50-2 56-38-2 298-00-0 19624-227 115-77-5 76-01-7 76-01-7 87-86-5 1321-64-8 82-68-8 109-66-0 71-41-0 6032-29-7 107-87-9 584-02-1 96-22-0 628-63-7 620-11-1 382-21-8 121-82-4 7616-94-6 127-18-4 0,082 1,5 14 70

50

0,083 0,5 13 172

6 100

26 689

2 0.1

10 0,1

2018659

10 0,1 0,1 10 0,1

20 10 0,1

2014628

93763-703 7727-21-1 88-89-1 1918-02-1 1918-02-1 1918-02-1 83-26-1

Maddenin Adı Ortofosforik asit Osmiyumtetraoksit Ozon Parafin, buharı Parakuat (N,N'-dimetil-4,4'-bipiridin) Parakuat-diklorür (N,N'-dimeil-4,4'bipiridinium diklorür) Parakuat-dimetilsülfat Paration Paration metil Pentaboran Pentaeritritol Pentakloroetan Pentakloroetan Pentaklorofenol Pentakloronaftalin Pentakloronitrobenzen Pentan Pentan-1-ol Pentan-2-ol Pentan-2-on Pentan-3-ol Pentan-3-on Pentilasetat 3-Pentilasetat Perfloroisobütülen Perhidro-1,3,5-trinitro-1,3,5-triazin Perklolorilflorür Perkloroetilen Per kloro metil merkaptan Perlit Persulfatlar,alkali metal, Pikrik asit Pikloram Piklorom Pikrolam Pindon

335

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 5 5 0,028 0,1 5 5 5 1 5 0,084 0,3 10 10 10

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0.1 0.3 5 5 1 5 5 5 5 5 15 5 15 1 1 1 0,002 5 2 1 1 0,002 5 0,01 2 0,05 0,05

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 0,1 0,3 5 5

2

5 1 2,3

1 0,05 400 980 1000 1650 0,3

2 1000 0,05 200

4,7 1800 0,34 500

2

1 1000 0,02 200 200 100

2,5 1800 0,2 490 500 172

1 800 0,02 200 200 100 5 25

2 0,05 0,05 5 2,3 1500 0,14 500 500 420 12 110

3 1100 0,06 250 250 5 200 2

10 7 2000 0,41 620 620 12 850 4,7

0,05 400 200

0,34 998 500

500 250 250

1250 625 1060

100 20 25 0,4 1000 10 31 20 62 10 30 1 10 5 45 1650 50 105

420

2,5 25 20 20 1000 31 2

6 110 120 86 1700

200 2 100 25

840 5 240 110

150 2 5 25

625 5 12 110

40

170

40

175

EINECS (1) CAS (2) 2038083 110-85-0 142-64-3 2323198 8003-34-7 121-21-1 121-29-9 2038099 110-86-1 2232965 3811-73-2 2311161 7440-06-4 2034712 13121-705 1336-36-3 1310-58-3 7778-50-9 7789-00-6 151-50-8 107-19-7 2008279 74-98-6 2291800 6423-43-4 2006617 67-63-0 71-23-8 115-07-1 107-10-8 2036861 109-60-4 75-55-8 2008792 75-56-9 2109850 627-13-4 2202789 20706-256 2039616 2807-30-9 2008284 74-99-7 57-57-8 2011763 79-09-4 2040438 114-26-1 7440-16-6 25 1000 0,1 10 1000 10 0,5 0,001 5 5 0,001 5 10 1700 31 1,5 0,1 1300 20 2200 61 110 1650 1,5 30 0,5 0,1 200 2 5 25 20 20 1000 0,5 10 849 4,7 12 109 120 86 1665 1,5 31 0,5 1 0,01 5

20

62

2035852

108-46-3 83-79-4

Maddenin Adı Piperazin Piperazine dihidroklorür Piretrum Piretrum I Piretrum II Piridin Piridin-2-tiyo-1-oksit-sodyum tuzu Platin Platin bileşikleri, Pt olarak çözülebilir Pliktran Poliklorlanmış bifeniller Potasyum hidroksit Potasyumdikromat Potasyumkromat Potasyum siyanür Prop-2-in-1-ol Propan Propan-1,2-ildinitrat Propan-2-ol 1-Propanol Propen 1-Propilamin Propilasetat Propilenamin Propilenoksit n-Propilnitrat (2-Propiloksi)asetat 2-(propiloksi)etanol Propin ß-Propiyolakton Propiyonikasit Propoksur Radyuım, tozu ,dumanı Radyum bileşikleri Rh olarak çözülebilir Resorsinol Rotenon

336

4 0.05 0.16 10 CAS (2) 57-50-1 DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 10 2319574 7782-49-2 7783-79-1 9004-34-6 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.15 1.1 0.3 0.5 10 0.EINECS (1) 0.5 90 0.58 0.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.6 0.75 0.2 0.2 0.1 0.Pat.2 10 5 28523-867 21351-791 200 50 600 2100 2038062 2036306 2036311 2038078 2038078 2036290 2060166 2088354 300 10 75 2623738 110-82-7 108-93-0 108-94-1 110-83-8 108-91-8 542-92-7 287-92-3 120-92-3 7803-62-5 7803-62-5 112926-00-8 7440-21-3 7803-62-4 2069923 2080528 420-04-2 506-77-4 108-77-0 0.7 0.3 1 0.77 2478521 2318921 26628-228 7775-27-1 7681-49-4 7631-90-5 2042359 7681-57-4 143-33-9 Maddenin Adı Sakkaroz Selenli hidrojen Selenyum Selenyum bileşikleri Selenyum hekzaflorür Selüloz Sert ağaç tozları Sevofluran Sezyum hidroksit Sıvılaştırılmış petrol gazları (SPGLPG) Siklohekzan Siklohekzanol Siklohekzanon Siklohekzen Siklohekzilamin Siklopentadien Siklopentan Siklopentanon Silan Silantetrahidrür Silikajel Silisyum Silisyumtetrahidrür Sistoks Siyanamid Siyanojenklorür Siyanürklorür Siyanürler Sodyum azid Sodyum Sodyum flor asetat (1080) Sodyum florür Sodyum hidrojen sülfit Sodyum hidroksit Sodyum pirosulfit Sodyum siyanür 5 337 .8 20 81. 8 saat 15 dk.1 0.3 0.3 0. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 10 0.67 1.1 0.05 0.5 2 10 10 300 10 75 1015 40 200 300 10 75 1015 40 200 40.1 0.1 0.2 0.05 0.05 2 5 2 5 5 5 5 5 5 5 5 10 7 0.6 300 75 200 700 300 50 1050 200 375 75 1300 300 1000 300 50 50 300 50 50 172 200 300 50 1800 1050 200 200 1050 1100 210 1000 210 2 2 83 2 380 75 380 10 120 20 170 2 1300 310 1300 41 330 300 50 300 10 75 600 1050 208 1020 41 206 1745 0.05 10 2 700 210 10 1000 41 210 690 25 0. T.1 0.2 0.4 0.05 0.2 5 0.

1 0.1 0.05 2 0.2 1 0. (MAK) Maddenin Adı ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 Sodyum tetraborat.15 0.05 100 430 20 86 40 172 2151855 CAS (2) 1303-96-4 12179-04-3 1330-43-4 136-78-7 127-20-8 26628-228 148-18-5 10588-019 7789-12-0 62-74-8 1310-73-2 7772-11-3 10102-40-6 100-42-5 20 86 20 0.9 Sodyumazür 0.05 0.3 0.4-Diklorofenoksietilsülfat 10 Sodyum-2.2 10 5 0.15 2229952 2316395 3 1 21 2 0. 8 saat 15 dk.05 3 42 0.05 0.11 2229952 2202815 2152382 2388779 2699-79-8 7783-41-7 14807-966 7440-28-0 7446-18-6 1314-61-0 7440-25-7 13494-809 5 5 0.05 2 0.0005 2028515 57-24-9 ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat.2 10 2 7783-80-4 3383-96-8 7440-31-5 7772-99-8 53408-949 21651-194 Strosiyum kromat Subtilisins Sulfotep Sülfürik asit Sülfürik asit anhidriti Sülfürüldiflorür Syredifloride Talk Talyum bileşikleri.6 0.2 0. dihidrat Tenn-(II)-metansülfonat Tenn-(II)-oksit 338 .05 0.2-dikloropropiyonat 1 5. tozu Telluryum Tellür bileşikleri Telluryum hekzaflorür Temefos Tenn Tenn-(II)-klorür.11 5 0.1 0.1 0. pentahidrat 1 Sodyum tetraborat.02 0.3 2478521 2048285 2057106 2005482 0.1 0. T. susuz 1 Sodyum(2-(2.00006 0.15 0.1 0.3 Sodyumdietilditiyo karbamat 2 Sodyumdikromat Sodyumdikromat.1 5 5 0.1 0.2 2 2 2 2 0.06 0.05 Sodyumhidroksit 2 2 Sodyumkromat Sodyum moliptat dihidrat Stiren 20 86 50 215 2 Stirol (Stiren monomer) 100 420 Striknin 0.EINECS (1) DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 2 1 1 5 0. Tl olarak Çözünür Talyumsülfat Tantalyum oksit Tantalyum.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak.1 10 0.1 0.0075 0.1 1 5 20 5 0.02 5 5 0.05 1 42 0.5 0.05 5 86 0.2 1 21 2 0.15 0.05 0.15 0.05 0.2 0.45 0.1 0.05 0.05 2 0.05 0. dihidrat Sodyumfloroasetat 0.1 5 20 7789-06-2 9014-01-1 3689-24-5 7664-93-9 0.3 FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 1 1 10 0.02 0.02 0.008 0.15 0.2 21 5 0.1 0.1 0. dekahidrat 5 Sodyum tetraborat.15 0.1 10 0. 0005 0.

EINECS (1)

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 2 2 2 2 5 0,02 0,099 0,06 0,3 10

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

10 0,5 100 1 15 1 14 0,2 0,05 0,1 500 200 4170 1665 0,007 0,004 10 0,05 0,05 85 1 14 560 100 560

2087607 2474773 2323507 2009340 14 0,075 10 86

CAS (2) 18282-105 7783-47-3 12534-337 1332-29-2 1332-19-2 2406-52-2 100-21-0 1189-85-1 26140-60-3 8006-64-2 558-13-4 79-27-6 5 560 0,5 25 5 140 100 1 0,23 20 170 1 567 14 1 100 0,1 1 10 570 1,4 14 3 150 0,4 3 29 850 5,5 43

100

0,52 150

0,1 5 850

1

0,005 20 0,1 50 8500 1700 500 500 4170 4170 150 100 300 200 0,1 590

2034953 2010754 2041269 2010838 2037268

78-00-2 107-49-3 78-10-4 116-14-3 7723-14-0 109-99-9 0,004 10

0,05 0,06 170

0,1 0,05 85

0,004 10 2 0,02

0,1 0,05 87 8,3 0,1

30

260

2477114 # 2009356

76-11-9 76-12-0

1000 200

500

4200

630

5300

2011915 0,5 2 0,05 0,15 1 0,5 1 0,1 1 2,8 5 2 0,4

1

7

1

7

5

5 100 5

35 670 35

1

3

1

2038722

7 0,5 0,5 0,5

21 1,5 1,5 1,5 0,2 0,007 2 0,05 0,075 10 1,5 1 8 1,5 1 0,5 0,005 5 0,5 0,05 32 2,8 0,41 0,23 63 8,5

2317687 2116564

79-34-5 25167-833 4901-51-3 58-90-2 117-08-8 1335-88-2 75-74-1

2 0,15 1 0,5 0,005

2029592 2156429 2008970

0,16 0,5

2317671

101-61-1 681-84-5 3333-52-6 509-14-8 7722-88-5

Maddenin Adı Tenn-(IV)-oksit Tennflorür Tennoksit Tennoksit Tennoksit,rök Tennvate Tera ftalik asit Ter-bütilkromat Ter fenil (tüm izomerleri) Terpentin (Terebentin) Tetra bromo metan 1,1,2,2-Tetra bromo metan Tetra etil ditiona piro fosfat (TEDP) Tetra etil kurşun Tetra etil pirofosfat (TEPP) Tetra etil silikat Tetra floro etilen Tetra fosfor Tetra hidrofuran (THF) 1,1,1,2-Tetra kloro-2,2-difloroetan (R 112a) 1,1,2,2-Tetra kloro-1,2-Difloroetan 1,1,2,2-Tetra kloro etan Tetra klor etilen (Perkloretilen) 1,1,2,2-Tetra kloro etilen Tetra kloro fenol 2,3,4,5-Tetra kloro fenol 2,3,4,6-Tetra kloro fenol Tetra kloro ftalan hidrit Tetra kloro naftalin (tüm izomerleri) Tetra metil kurşun N,N,N',N'-Tetra metil-4,4'-metilen dianilin Tetra metil ortosilikat Tetra metil süksinnitril Tetra nitrometan Tetra sodyum pirofosfat Tetril 6 3 8 5 6 3 0,04 5 603 208 0,04 5

339

EINECS (1)

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 5 10

2344134 2036353 1 0,5 3,8

CAS (2) 137-26-8 13463-677 96-69-5 108-98-5 68-11-1 7719-09-7 62-56-6 0,5 3 2,2 11

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 5 5 5 10 15 10 10 2 0,5 2 4 1 5

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 1 6 10 0,5 2,3 1 5 1 5

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 1 10 10 0,5 2,3 1 3,8 1 4,9

2166531 2035831 2024290 2034031 2036259 5 50 0,2 2 5 3 1000 0,2 0,1 38 2 15;1 5 37.8 5 5 5 0,035 100 555 200 110 75 405 10 200 350 100 1900 535 10 10 10 10 30 55 160 37 15 37 5 2 5 38 15 38 0,1 1000 5600 1 5 0,2 6100 0,1 0,2 0,1 0,2 5 3 8,4 3 12,6 25 100 5 3 5 3 2,5 550 0,2 2,5 192 100 384 100 375 150 100 0,02 750 0,14 50 22 5 22 190 5 0,1 2,5

26447-14-3 108-44-1 95-53-4 106-49-0 108-88-3

10 100

44 380 10

0,2 50

70 9 0,5 1 190

10 2 2 2 25

70 9 9 9 94

2 0,2 2 50 0,2

8,9 0,89 8,9 191 2,2 0,05 10 6 0,6 5 3 0,2 0,1 1 6,8

2036259

2044694 2048002 2100355

126-73-8 15468-323 121-44-8 603-34-9 115-86-6

2041122

12108-13-3

2351665

12079-65-1

2052862 2044280

5

10 5 10

75 38 75

2

15

5

38

0,005

10 30

20 45

110 250

10 50

56 273 10

20004028 2007563 2011669 2351424 2011674 2091283 2022733 55 165 0,5 10 0,5

76-03-9 120002-48-1 120-82-1 87-61-6 120-82-1 108-70-3 2431-50-7 71-55-6 79-00-5 79-01-6 25167-822 93-76-5 95-95-4

Maddenin Adı Tiram Titanyum dioksit 4,4'-Tiyobis(6-ter-bütil-m-kresol Tiyofenol Tiyoglikolikasit Tiyonil klorür Tiyoüre [(Tolliloksi)metil]oksiran (Tüm izomerleri) m-Toluidin o-Toluidin p-Toluidin Toluen Toluen 2-4- diizo siyanat Tri bütil fosfat Tridymit Tri etilamin Tri fenilamin Tri fenilfosfat Tri flor monobrom metan Tri karbonil (metilsiklopentadienil) mangan Tri karbonil(eta-siklopentanienil) mangan Tri klorflorometan (Florokarbon 11) Tri kloro asetik asit Tri kloro benzen (tüm izomerleri) 1,2,4, Tri kloro benzen 1,2,3-Tri kloro benzen 1,2,4-Tri kloro benzen 1,3,5-Tri kloro benzen 2,3,4-Tri kloro but-1-en 1,1,1,-Tri kloro etan 1,1,2-Tri kloro etan Tri kloro etilen Tri kloro fenol 2,4,5-Tri kloro fenoksi asetik asit 2,4,5-Tri kloro fenol 54 55 0,5 5 0,5

340

EINECS (1) 3900 1000 7600 1250 1000 7600 1300 75 10000 460 1000 7795

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 1250

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3 9745

2011978

500

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3 0,5 500 3800

1000 0,1 5 0,1 50 50 0,1 1 5 25 25 20 20 2,6 0,04 0,04 5 0,5 0,1 25 149 1,5 2 10 100 100 3 0,005 0,045 0,005 5 0,045 300 1 25 0,1 0,1 5 0,25 0,5 50 0,05 175 0,1 10 3 7,77 1 2,59 500 1300 50 10 5 1 500 2100 0,5 2,6 10 51 120 20 100 125 12 0,7 0,05 0,5 0,7 310 310 0,3 75 75 0,1 2,1 460 460 0,8 5 0,7

1000

5600

2466940 2008923 20988404 2153213

0,1 500 0,1 1300 0,1 7000 0,77 0,1 0,1

0,6 2810 0,8 5

1000 50 3 1000

7800 310 18 5600

1000 0,77 5 0,7

5720

0,1

5700 0,8 5 0,68

2009309

0,012

0,1

2026345

5

12

15

37

2083948 2024369 2152665

CAS (2) 88-06-2 76-13-1 598-77-6 96-18-4 75-69-4 594-42-3 1321-65-9 76-06-2 7789-89-1 3175-23-3 98-07-7 1308-06-1 1317-35-7 75-50-3 25551-13-7 25551-137 255511-13 526-73-8 95-63-6 121-45-9 2 10

2205486

16938-22-0

2397144

2102221 2042896 2044715 2011035

2 0,011

5 0,2 0,3 0,1 0,1 5

11 0,1 0,1 5

29

0,6 50 10 1 75 20 50 10 0,5 3

2152398 2311439 2013776 2037844 8 5

2035454 2008310

15646-96-5 464-06-2 78-59-1 118-96-7 78-30-8 7440-33-7 12070-121 7440-61-1 1314-62-1 110-62-3 81-81-2 108-05-4 593-60-2 75-01-4 0,05 175 0,5 36

Maddenin Adı 2,4,6-Tri kloro fenol 1,1,2-Tri kloro tri floro etan 1,1,2-Tri klor propan 1,2,3-Tri kloro propan Tri kloro floro metan Tri kloro metan sülfonil klorür Tri kloro naftalin Tri kloro nitro metan 1,1,1-Tri klor propan 1,2,2-Tri klor propan Tri klor-toluen Tri kobal tetra oksit Tri mangan tetra oksit Tri metil amin Tri metil benzen (Tüm izomerleri) Tri meti lbenzen Tri metil benzen 1,2,3, Tri metil benzen 1,2,4, Tri metil benzen Tri metil fosfit 2,,2,4-Tri metil hekza metilen-1,6-di izo siyanat 2,,4,4-Tri metil hekza metilen-1,6-di izo siyanat 2,2,3-Tri metil pentan 3,5,5-Tri metil siklo hekz-2-enon 2,4,6-Tri nitro toluen (TNT) Tri-o-tollilfosfat Tungsten Tungstenkarbit Uranyum bileşikleri Vanadyum pentaoksit tozu, dumanı Varelalhehit Varfarin Vinilasetat Vinil bromür Vinilklorür Vinilklorür 0,2 0,03 175 0,1 30 20 3 1200 5,7 0,1 0,1 5 5 0,2 0,05 180 0,1 36 4,4 270 0,3 71 0,2 0,05 179 0,1 36 2,2 7,8

10

15

54

3 2

341

ALMANYA TÜRKİYE (Kimyasal Yönetmelik) FRANSA TÜRKİYE (Par.Pat. T.) TWA (3) 8 saat TWA 8 Saat STEL (4) 15 Dak. 8 saat 15 dk. (MAK) ppm (5) mg/m3 (6) ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 ppm mg/m3 Ppm mg/m3 0,1 0,5 0,1 0,5 10 0,5 1 6,7 49 3,4 50 2,9 0,1 0,1 0,45 0,58 246 100

DANİMARKA 8 saat ppm mg/m3

FİNLANDİYA 8 saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

İSPANYA 8 Saat 15 dk ppm mg/m3 ppm mg/m3

EINECS (1) CAS (2) 2035449 88-12-0 100-40-3 106-87-6 100-80-1 25013-15-4 75-94-5 490 0,1 25 5 2,5 1 1 5 1 145 1 5 1 5 50 240 100 480 0,1 10 25 25 0,4 60 120 120

100

492

2027092 2311769

8052-41-3 7440-65-5 7440-67-7

Maddenin Adı 1-Vinil-2-pirolidon Vinilsiklohekzen 4-Vinilsiklohekzen diepoksit Vinil toluen, tüm izomerleri Vinil toluen (tüm izomerleri) Viniltrilorosilan Warfarin (Fenil asetil etil hidroksi kumarin) White spirit, mak. 20 aromatik bileşikleri (Beyaz ispirto) Yitriyum Zirkonyum bileşikleri

10

( 2) CAS ( 3) TWA ( 4) STEL ( 5 ) ppm ( 6) mg/m3

( 1) EINECS :

: : : : :

Kimyasal maddelerin Avrupa envanteri. Kimyasal maddelerin servis kayıt numarası. 8 saatlik belirlenen referans süre için ölçülen veya hesaplanan zaman ağırlıklı ortalama. Başka bir süre belirtilmedikçe, 15 dakikalık bir süre için aşılmaması gereken maruziyet üst sınır değeri. 1 m3 havada bulunan maddenin mililitre cinsinden miktarı (ml/m3). 20 oC sıcaklıkta ve 1 Atmosfer basınçta [101,3 KPa. (760 mm civa basıncı) 1 m3 havada bulunan maddenin miligram cinsinden miktarı.

PARLAYICI, PATLAYICI, TEHLİKELİ VE ZARARLI MADDELERLE ÇALIŞILAN İŞYERLERİNDE VE İŞLERDE ALINACAK TEDBİRLER HAKKINDA TÜZÜK (Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi: 27.11.1973, No: 7/7551 Dayandığı Kanunun Tarihi: 25.8.1971, No: 1475 Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi: 24.12.1973, No: 14752 Yayımlandığı Düsturun Tertibi: 5, Cildi: 13, S. 371). KİMYASAL MADDELERLE ÇALIŞMALARDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK (26/12/2003 tarih ve 25328 sayılı Resmi Gazetede yayımlanmıştır).

Kimyacı Dr. Neslihan DİMİCİ’nin katkılarıyla Kalite Yöneticisi / ÇSGB- İSGÜM

342

EK-5 DENETİMLERDE İSTENEBİLECEK BAZI BELGELER
Resmi Kurumlarca yapılacak İSG denetimlerinde aşağıdaki belgeler ve bu belgelerin içerikleri sıklıkla sorgulanacaktır. · İşe Giriş Muayene Kayıtları (Ağır ve Tehlikeli işlerde çalışacaklara AĞIR VE TEHLİKELİ İŞTE ÇALIŞMA RAPORU) İŞE GİRİŞ MUAYENESİ (tüm çalışanlara) GECE VARDİYASINDA ÇALIŞABİLİR RAPORU (gece çalışması yapanlara) · İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları istatistik Kayıtları · Sağlık Birimi Yıllık çalışma Planı · Periyodik Sağlık Muayene Raporları Portör Muayeneleri Göğüs Radyografileri Solunum Fonksiyon Testleri İşitme Testleri Kan ve idrar testleri İş Risklerine Göre özel testler · Vizite Kayıtları · Gebe ve Emzikli Kadın çalışanların Sağlık Kontrolü · Emzirme Odaları ve Kreşlerle ilgili Kayıtlar · Gece Postalarında çalışacak Kadın çalışanların Kontrolü ·Çocuk çalışanların Sağlık Kontrolü · İçme Suyunun Analiz Raporları · İş Sağlığı ve iş Güvenliği Kurul Toplantısı Kararları · İşyeri Ortamlarındaki (Gaz, Toz, Gürültü, Aydınlatma vb.)Ölçümlerin Raporları · Emzirme Odaları ve Kreşlerin Kontrolü · Ecza Dolaplarının içerisinde Bulunan Malzemeleri Belirten Liste · Yangın Alarm ve Tahliye Denemeleri · Kişisel Koruyucuların Kontrolü · Eğitim Kayıtları · Operatörlük Belgesi · Kazancılar için Yeterlilik Belgesi · Kaynakçılar için Yeterlilik Belgesi · İnsan ve Yük Asansörlerinin Periyodik kontrolü · Kaldırma Araçlarının Periyodik Kontrolü · Motopompların Periyodik Kontrolü · Buhar ve Sıcak Su Kazanlarının Periyodik Kontrolü · Basınçlı Kapların Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Vulkanizatör ve Devulkanizatörlerin Periyodik Kontrolü · Basınçlı Su ve Hava Tankların Periyodik Kontrolü · Kompresörlerin Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Asma iskelelerin Kontrolü · Gırgır Vinçlerin Kontrolü · Basınçlı Gaz Tüplerinin Periyodik Kontrol ve Basınç Deneyleri · Asetilen Tüplerinin Kontrolleri · Alev Geçirmez Cihazların Uygunluk Belgeleri · Yangın Söndürme Cihazlarının Periyodik Kontrolü · Yangın Hortumlarının Kontrolleri · Aspirasyon Donanımlarının Kontrolleri · Marangoz Makinelerinin Kontrolleri · Güvenlik Supaplarının Kontrolleri · Basınçlı Asit Kaplarının Kontrolleri · Fırın ve Ocakların Kontrolleri · Elektrikli El Araçlarının Kontrolleri · Elektrikli Kaynak Makinelerinin Kontrolleri · Tam Yalıtılmış Elektrikli Aygıtların Kontrolleri · Aydınlatma Tesisatlarının Kontrolü · Topraklama Tesisatının Kontrolü · Elektrik Tesisatının Kontrolü · Paratoner ve Tesisatının Kontrolü ve Direnç ölçüm raporları · Boru ve Donanımların Kontrolü · Sıvı Tank ve Depoların Kontrolü

343

· Taban ve Asma Kat iskelelerinin Kontrolü · Kaynak işleri Sırasında Onarım izni · Asansör Kabinlerinin Taşıyabileceği Maksimum Yük Levhası · Zımpara Taşının Dönme Hızı ve Özelliklerine ilişkin Etiket · Kazanların üzerindeki Etiketler · Basınçlı Kapların Etiketleri ve Yıllık Bakım defteri · Kompresörlerin üzerindeki Etiketler ve yıllık muayene defteri · Vinçlerin Taşıma Gücünü Belirten Etiketler · Motorlu Araç ve Römorkların Taşıma Kapasiteleri Etiketi · Par. Pat. Teh. ve Zar. Madde Kaplarına ilişkin Etiketler · Karpit Saklanan Kaplar için Etiket · Asetilen Jeneratörleri için Etiketler · Kurma izni ve işletme Belgeleri için Başvuru · Günde 7,5 saat ve daha az çalışma bildirimi ve isim listesi · Gece Postalarında çalıştırılacak Kadın işçiler için izin Belgeleri

344

EK-6 İŞ SAĞLIĞI KONUSUNDA ÜLKEMİZDEKİ SON DÜZENLEMELERDEN BAZILARI
Hekimlerinin Görev, Yetki, Sorumluluk Ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik Resmi Gazete: 27 Kasım 2010-27768); Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul Ve Esasları Hakkında Yönerge ‘de (16 Haziran 2011/20065 ); Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge (03 Ağustos 2011–B.100.TSH.020.00.06 Sayılı Yönerge); Ayrıca, Türkiye 'de ilk defa ‘İşyeri Hekimliği Hizmeti Yetki Belgesi’ almaya hak kazanan Çiğli Toplum Sağlığı Merkezi’nin, Çiğli deki fabrikalarda işyeri sağlığı eğitimleri düzenleyeceği, işçi sayısı 50’nin altında olan fabrikalara işyeri hekimliği hizmeti vereceği. Çiğli Ata Sanayi bölgesinde kayıtlı 2 bin 500 çalışan üzerinden yürütülecek projenin, Türkiye’ye model olacağı İzmir İl Sağlık Müdürlüğü’nün web sayfasından duyurulmuştur.- 5 Mayıs 2011].

Son çıkan bazı yönetmelik ve yönergelerde adı konan Sağlık Bakanlığı’na bağlı Toplum Sağlığı Merkezlerinin, “Çalışanların Sağlığı Birimi” kurarak bu alanda hizmet vermeye başlamıştır. [İşyeri

Temel İş Sağlığı Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge’de “Çalışanların Sağlığı Birimi” nin (ÇSB) kuruluşu, nitelikleri, görev yetki ve sorumlulukları açıklanmıştır. Çalışanların Sağlığı Birimi (ÇSB) Hangi TSM’ lerde bu birimin kurulacağı ildeki Sağlık Müdürlüğünce belirlenir. Bu TSM’ler için yetkilendirilmek amacıyla ilgili yönetmelik hükümlerine göre hazırlanan başvuru dosyası ÇSGB’na gönderilir. İlgili Bakanlığın belgelendirmesi ile ÇSB kurulur ve tescil için Genel Müdürlüğe bildirilir. ÇSB, TSM’lere bağlı olarak özel veya kamuya ait farklı binalarda hizmet verecek şekilde kurulabilir. TSM, ÇSB birimi içindeki işyeri hekimliği hizmeti koordinasyonuyla ilgili idari görev dağılımlarını yazılı olarak yapar ve yapılan idari görev dağılımlarını müdürlüğe bildirir. ÇSB’de işyeri hekimliği hizmeti sunulabilmesi için; en az bir işyeri hekimi, en az bir diğer sağlık personeli, öncelikli olarak tıbbi sekreter veya veri hazırlama kontrol işletmeni(VHKİ) olmak üzere bir personel görevlendirilmesi zorunludur. Diğer sağlık personeli görevi için öncelikli olarak, çevre sağlığı teknisyeni görevlendirilir. Ancak hemşire, sağlık memuru (toplum sağlığı) veya acil tıp teknisyeni görevlendirilmesi zorunlu ise bu personele yapacağı işlerle ilgili hizmet içi eğitim verildikten sonra iş sağlığı hizmetlerinde görevlendirilir. İhtiyaç olması halinde sorumlu hekimin talebi ile müdürlük tarafından uzman hekimler, fizyoterapist, diyetisyen, psikolog, sosyal çalışmacı ve sair personelden oluşan iş sağlığı hizmetleri ile ilgili bir işbirliği kurulu oluşturulur. Bu kurul üyeleri kendi alanları ile ilgili olarak iş yeri hekimlerinin yürüttükleri çalışmalara katılırlar. TSM sorumlu hekiminin izinli olduğu hallerde yerine vekâlet eden kişi bu görevi yürütür. ÇSB’de görevlendirilecek hekimlerin işyeri hekimliği sertifikasına sahip olmaları gerekir. İşyeri hekimleri, görevlendirildikleri işyerlerinin ilgili Yönetmelikte belirtilen görevlerini yerine getirmek için belirlenen süreler dışında kalan zamanlarında TSM bünyesindeki sorumlu hekimce verilen diğer görevleri yaparlar. Ayrıca ÇSB’de iş güvenliği hizmeti verilmesinin de önü açılmıştır. Müdürlük tarafından ÇSB biriminde gerek görülmesi halinde mühendisler gerekli sertifika programına gönderilerek iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirilebilir. İş güvenliği uzmanına; ilgili yönetmelik hükümlerine göre yetki belgesi alınır ve işyerleri ile ayrı sözleşme yapılır. Toplum Sağlığı Merkezlerinin Kurulması ve Çalıştırılmasına Dair Yönerge’de TSM’de çalışan personelin görev tanımları içinde iş sağlığına ilişkin görevler de yer almaktadır.
[Hekimin Görevleri Madde 34-Gereken hallerde iş sağlığı ve iş güvenliği hizmetlerini yürütür; Sağlık Memuru (toplum sağlığı), Hemşire ve Ebenin Görevleri Madde 35-İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görev alır; Çevre Sağlığı Teknisyenlerinin Görevleri Madde 37- …işyerlerinin sağlık koşullarına uygun olup olmadığını ilgili mevzuat hükümlerine göre denetler, sağlığa zararlı hususların düzeltilmesi amacıyla ilgililere bilgi verir, sonuçlarını izler, gayri sıhhi müessese ve işyerlerinin sağlık yönünden denetimleri ile ilgili işlemleri yapar, endüstriyel katı ve sıvı atıkların sağlıklı bir şekilde izole edilmesi için gerekli tedbirlerin alınmasını sağlar, almayanlar hakkında ilgili mevzuat hükümlerine göre işlem yapar; Röntgen Teknisyeninin Görevleri Madde 38- İşçi ve esnafın periyodik muayenesinde radyolojik tetkikleri yapar].

345

İşverenler.) Kanuna veya kanunun verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kamu kurum ve kuruluşlarında ilgili mevzuatına göre çalıştırılmakta olan hekimlere. işyerindeki işçi sayısı. işe alınmaları. gereç ve teçhizat ile görevlendirilecek işyeri hekimi. a) İSGB oluşturmakla. (Ek fıkra: Resmi Gazete 23 Temmuz 2010-6009/49 md. bu yükümlülüklerinin tamamını veya bir kısmını. sayısı. yetki ve sorumlulukları. görev. devamlı olarak en az elli işçi çalıştırdıkları işyerlerinde alınması gereken İSG önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanmasının izlenmesi. bu birimlerde bulunması gereken araç. (Mülga üçüncü fıkra: Resmi Gazete: 23 Temmuz 2010-6009/49 md.) İşverenler. eğitimleri ve belgelendirilmeleri ile eğitim kurumlarının yetkilendirilmeleri.) İşyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin nitelikleri. (Ek fıkra: Resmi Gazete: 23 Temmuz 2010-6009/49 md. işletme dışında kurulu ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alarak da yerine getirebilir. yükümlüdürler. Bu alanda köklü değişikliklere neden olacağı düşünüldüğünden Kanundaki ilgili maddeler aşağıya eklenmiştir. 346 . görevlerini nasıl yürütecekleri.) İşyeri hekimlerinin. işyerinin niteliği ve işin tehlike sınıf ve derecesine göre. çalışma şartları. iş kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesi. Bu şekilde hizmet alınması işverenin sorumluklarını ortadan kaldırmaz. bünyesinde çalıştırdığı ve bu maddeye dayanılarak çıkarılacak yönetmelikte belirtilen vasıflara sahip personel ile yerine getirebileceği gibi. b) Bir veya birden fazla işyeri hekimi ile gereğinde diğer sağlık personelini görevlendirmekle. "Bu Kanunun uygulanması bakımından. İSGB olarak da kullanılabilir. ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alınmasına ilişkin hususlar. çalışanların ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık ve güvenlik hizmetlerinin yürütülmesi amacıyla. Bu kurum ve kuruluşların diğer personel için oluşturulmuş olan sağlık birimleri.4857 Sayılı İş Kanunda 2008 ve 2010 yılında yapılan değişikliklerle İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri Madde 81 – (Değişik: Resmi Gazete: 15 Mayıs 2008-5763/4 md. maddesinin üçüncü fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir. Kamuoyunda Torba Yasa olarak bilinen 27 Temmuz 2010’da kabul edilen 6009 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun (Resmi Gazete: 01 Ağustos 2010 – 27659) ile 4857 sayılı İş Kanununda ve 3146 sayılı ÇSGB'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’ da bazı değişiklikler yapılmıştır. işyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinde görevlendirilmeleri ve hizmet verilen işyerlerinde çalışan işçilerle sınırlı olmak üzere görevlerini yerine getirmeleri hususunda diğer kanunların kısıtlayıcı hükümleri uygulanmaz. MADDE 48-22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 2. iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin nitelikleri. c) Sanayiden sayılan işlerde iş güvenliği uzmanı olan bir veya birden fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle. çalışmakta oldukları kurum ve kuruluşların asıl işveren olarak çalıştırdıkları çalışanların işyeri hekimliği hizmetleri gördürülür. üçüncü fıkrada öngörülen eğitimler aldırılmak suretiyle ve aslî görevleri kapsamında. işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı eğitim programlarının ve bu programlarda görev alacak eğiticilerin niteliklerinin belirlenmesi ve belgelendirilmeleri ile eğitimlerin sonunda yapılacak sınavlar ilgili tarafların görüşü alınarak ÇSGB tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

işyeri hekimini.4857 sayılı İş Kanununun 81 inci maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmış. işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı eğitim programlarının ve bu programlarda görev alacak eğiticilerin niteliklerinin belirlenmesi ve belgelendirilmeleri ile eğitimlerin sonunda yapılacak sınavlar ilgili tarafların görüşü alınarak ÇSGB tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. takip eden bent buna göre teselsül ettirilmiştir. üniversiteler ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketlerce kurulan ve işletilen müesseseler eğitim kurumunu. “Kadın çalışanın erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler. eğitimleri ve belgelendirilmeleri ile eğitim kurumlarının yetkilendirilmeleri. mimar ve teknik elemanlar ise iş güvenliği uzmanını." MADDE 50-9/1/1985 tarihli ve 3146 sayılı ÇSGB'nın Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 12'nci maddesinin birinci fıkrasına (1) bendinden sonra gelmek üzere aşağıdaki (m) bendi eklenmiş. iş ve toplu iş sözleşmesinden doğan bireysel alacaklarına ilişkin şikâyetleri ÇSGB bölge müdürlüklerince incelenir. işe alınmaları. diğer teknik ve sağlık personel ile işçilere eğitim vermek için kamu kurum ve kuruluşları. görev. yetki ve sorumlulukları. belgelerini vermek. c) İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinde görev yapacak işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarının eğitimlerini vermek üzere Bakanlıkça yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları. ikinci fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkralar eklenmiştir. b) İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini vermek üzere. görevlerini nasıl yürütecekleri. ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden hizmet alınmasına ilişkin hususlar.” MADDE 78. "m) İşyeri hekimi. doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır. 347 . üniversiteler ve Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketler ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerini yetkilendirmek. gereç ve teçhizat ile görevlendirilecek işyeri hekimi.22/5/2003 tarihli ve4857 sayılı Kanunun 74 üncü maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiştir. sayısı. bu birimlerde bulunması gereken araç.” MADDE 77. "İşyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinin nitelikleri. gerektiğinde yetkilerini iptal etmek. iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personelinin nitelikleri. Torba Yasa olarak bilinen 6111 Sayılı Yasa’da MADDE 76.4857 sayılı Kanunun 92'nci maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. İşyeri hekimlerinin.a) İşyerinde İSG hizmetlerinde görev yapmak üzere Bakanlıkça belgelendirilmiş hekimler.4857 sayılı Kanunun 91 inci maddesinin birinci fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkra eklenmiştir. “30/1/1950 tarihli ve 5521 sayılı İş Mahkemeleri Kanununun 10 uncu maddesine istinaden iş sözleşmesi fiilen sona eren çalışanların kanundan. mühendis. işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının eğitimleri sonundaki sınavları yapmak veya yaptırmak. işyeri sağlık ve güvenlik birimleri ile ortak sağlık ve güvenlik birimlerinde görevlendirilmeleri ve hizmet verilen işyerlerinde çalışan işçilerle sınırlı olmak üzere görevlerini yerine getirmeleri hususunda diğer kanunların kısıtlayıcı hükümleri uygulanmaz. gerekli donanım ve personele sahip olan Bakanlıkça yetkilendirilen kamu kurum ve kuruluşları ile Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre faaliyet gösteren şirketlerce kurulan ve işletilen müesseseler OSGB'ni." Ayrıca II. MADDE 49 . çalışma şartları. hizmetin etkin ve verimli bir şekilde verilip verilmediğinin kontrol ve denetimini sağlamak. iş güvenliği uzmanı.

“Teftiş. işvereni tarafından kazanın olduğu ve ülkemiz ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunmayan ülkelerdeki yerel kolluk kuvvetlerine derhal. ifade ve bilgi vermek. İş kazası bildirimi ve bildirim süresi İş kazasının bildirimi ve süresi Kanunun 13 üncü maddesinin ikinci fıkrası ile Ek 5 inci maddesinin beşinci fıkrasında ve Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 38 inci maddesinde düzenlenmiştir.1. 5 inci maddesinin (g) bendinde sayılan sigortalının iş kazası geçirmesi halinde.” MADDE 79. b) 86'ncı maddesi uyarınca işçilere doktor raporu almayan işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için. Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde. iş müfettişlerinin birinci fıkrada yazılı görevlerini yapmaları için kendilerine her çeşit kolaylığı göstermek. Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde bildirilmesi gerekmektedir. alınmayan önlemler için izleyen her ay aynı miktar. İş müfettişleri tarafından düzenlenen raporların ve tutulan tutanakların işçi alacaklarına ilişkin kısımlarına karşı taraflarca otuz gün içerisinde yetkili iş mahkemesine itiraz edilebilir. Çalışma hayatını izleme.” SGK 2011/50 Sayılı Genelge 1. (b). alınmayan her İSG önlemi için iki yüz Yeni Türk Lirası. denetleme ve teftişle görevli iş müfettişleri ve işçi şikâyetlerini inceleyen bölge müdürlüğü memurları tarafından çağrıldıkları zaman gelmek. "MADDE 105 – Bu Kanunun. Kanun yoluna başvurulması iş mahkemesince hüküm altına alınan işçi alacağının tahsiline engel teşkil etmez. Denilmektedir. Kuruma kazadan sonraki üç işgünü içinde. İş mahkemesinin kararına karşı taraflarca 5521 sayılı Kanunun 8 inci maddesine göre kanun yoluna başvurulabilir.4857 sayılı Kanunun108 inci maddesinin ikinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. 348 . denetleme ve incelemeler sırasında işverenler. işverenin kontrolü dışındaki yerlerde iş kazası geçirmeleri halinde ise. Sigortalıların. a) 78 inci maddesinde öngörülen yönetmeliklerdeki hükümlere uymayan işveren veya işveren vekiline. 4857 sayılı İş Kanununun 105 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. gerekli olan belge ve delilleri getirip göstermek ve vermek. işçiler ve bu işle ilgili görülen başka kişiler izleme. bu yoldaki isteklerini geciktirmeksizin yerine getirmekle yükümlüdürler. denetleme ve teftişe yetkili iş müfettişleri ile işçi şikâyetlerini incelemekle görevli bölge müdürlüğü memurları tarafından tutulan tutanaklar aksi kanıtlanıncaya kadar geçerlidir. “101 inci ve 106'ncı maddeler kapsamındaki idari para cezaları ise doğrudan Türkiye İş Kurumu il müdürü tarafından. birden fazla ilde işyerleri bulunan işverenlere uygulanacak idari para cezası ise işyerlerinin merkezinin bulunduğu yerdeki Türkiye İş Kurumu il müdürünce verilir ve genel esaslara göre tahsil edilir. 87'nci maddesi gereğince çocuklara doktor raporu almayan işveren veya işveren vekiline bu durumdaki her çocuk için iki yüz Yeni Türk Lirası.3. (c) ve (e) bendinde sayılan sigortalıların iş kazası geçirmeleri halinde işverenleri tarafından kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal. Ek 5 inci maddesinin dördüncü fıkrasında belirtilen tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalıştırılan sigortalıların ise kendilerince veya işverenlerince kolluk kuvvetlerine derhal. iş kazası ile ilgili bilgi almasına engel olacak durumlarda iş kazasının öğrenildiği tarihten itibaren bildirim süresi üç işgünüdür. Ayrıca ÇSGB Bölge Müdürlüklerine bildirim zorunluluğu kaldırılmıştır. Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan sigortalılar ile 5 inci maddesinin (a).

alınacak bir raporla hastalıklarının iyileştiği belgeleninceye kadar. Bizzat çalışmaları durumunda. hangi meslek ve sanat erbabının 126'ncı madde kapsamında olduğuna ilişkin usul ve esaslar.c) 77’nci maddesine aykırı hareket eden. çalışan kişiler ise bu eğitimleri almaya mecburdurlar. aynı maddenin birinci fıkrasında belirtilen mesleki eğitim almamış işçi çalıştıran işveren veya işveren vekiline her işçi için beşyüz Yeni Türk Lirası. Bulaşıcı bir hastalığı olduğu belgelenenler ile iş yerinin faaliyet ve hizmetlerinden doğrudan yararlananları rahatsız edecek nitelikte ve görünür şekilde açık yara veya cilt hastalığı bulunanlar. cezaya çaptırılır. d) Bu Kanunun 85 inci maddesine aykırı olarak ağır ve tehlikeli işlerde onaltı yaşından küçükleri çalıştıran veya aynı maddede belirtilen yönetmelikte gösterilen yaş kayıtlarına aykırı işçi çalıştıran işveren veya işveren vekiline her işçi için bin Yeni Türk Lirası. 79 uncu maddesi gereğince faaliyeti durdurulan işi izin almadan devam ettiren veya kapatılan işyerlerini izinsiz açan. 80 inci maddesinde öngörülen İSG kurullarının kurulması ve çalıştırılması ile ilgili hükümlere aykırı davranan. bu iş yerlerinde çalışmaya engel bulaşıcı hastalıkların ve cilt hastalıklarının neler olduğuna. Çalışanlar. iyileşme hâlinin belirlenmesine.” b) 127'nci maddesi aşağıdaki şekilde düzenlenmiş ve Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir. bu hastalıkla alakalı gerekli incelemeler. belirtilen eğitimleri almış kişileri çalıştırmaya. hastalıkları konusunda işverene bilgi vermekle yükümlüdür. 88 ve 89 uncu maddelerinde öngörülen yönetmeliklerde gösterilen şartlara ve usullere uymayan işveren veya işveren vekiline biner Yeni Türk Lirası. 349 . 2 Kasım 2011 Tarih 28103 Mükerrer Sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşlarının Teşkilat Ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (Karar Sayısı: KHK/663) ile 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun.” “GEÇİCİ MADDE 1-127'nci maddede belirtilen yönetmelik. 126' ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması hâlinde doğacak hukukî sorumluluklar ile bu durumdan zarar gören kişi veya kurumların hukukî yol vasıtasıyla talep edebilecekleri tazminat ödemeleri veya olabilecek diğer ödemeler iş yeri sahiplerine ve işletenlerine aittir. 81 inci maddesinde belirtilen yükümlülükleri yerine getirmeyen. İSG kurullarınca alınan kararları uygulamayan. çalışanlarına. “Madde 127. İçişleri ve Gıda. analiz masrafları iş yeri sahipleri ve işletenlerince karşılanmak üzere ilgili kurumlar tarafından yapılır. 78 inci maddesi gereği işletme belgesi almadan işyeri açan veya belgelendirilmesi gereken işler veya ürünler için belge almayan. bizzat çalışan iş yeri sahipleri ve işletenleri de dâhil olmak üzere. bu maddenin yayımı tarihinden itibaren altı ay içinde yürürlüğe konulur ve anılan yönetmelik yürürlüğe girinceye kadar ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanmasına devam edilir. 126'ncı maddede belirtilen iş yerlerinde bulaşıcı bir hastalık veya bir salgın hastalık çıkması durumunda. Tarım ve Hayvancılık Bakanlıklarınca müştereken çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. iş yeri sahipleri ve işletenleri de bu fıkra kapsamındadır.Gıda üretim ve satış yerleri ve toplu tüketim yerleri ile insan bedenine temasın söz konusu olduğu temizlik hizmetlerine yönelik sanatların ifa edildiği iş yeri sahipleri ve bu iş yerlerinin işletenleri.” d) 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 10 ilâ 15 inci maddeleri. a) 126'ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.17'nci maddesi ve 180 inci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır. birinci fıkrada belirtilen iş yerlerinde çalışamaz ve çalıştırılamazlar. Sağlık. hijyen konusunda bu iş yerlerindeki meslek ve faaliyetin gerektirdiği eğitimi vermeye veya çalışanların bu eğitimi almalarını sağlamaya. “Madde 126.126'ncı maddede belirtilen iş yerlerindeki hijyen eğitimine yönelik hususlara.

hastalıkların ve yaralanmaların vücuttaki seyrinde geçirdiği safhalarına ve bıraktığı sekellerin derecelerine göre belirlenen Hastalık Branşlarının Sınıflandırılmasındaki A. hangi tansiyon düzeyinde hangi işlerin yapılıp yapılamayacağı. Bu Yönetmelikte çıkarılış amacı. tedavi ve nekahet dönemidir. karasuları ile göller ve nehirlerde yapılacak sualtı çalışmalarında profesyonel olarak çalışan kişi ve kuruluşların çalışma yöntem ve sorumluluklarını belirlemeyi amaçlayan “Profesyonel Sualtıadamları Yönetmeliği”nde de bu işi yapacak kişilerde hangi muayenelerin ne sıklıkla ve hangi sağlık kuruluşları tarafından yapılabileceği. 350 . Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği Benzer şekilde İçişleri Bakanlığı’nın çıkardığı “Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği” de oldukça ayrıntılıdır. C. “Türk Silahlı Kuvvetlerinde görevli askeri ve sivil personel ile askerlik görevi ile yükümlü vatandaşların Silahlı Kuvvetlerdeki görevlere uyarlık bakımından sağlık yeteneklerini tespit etmek ve barışta ve savaşta yapılacak sağlık işlemlerini düzenlemektir” diye belirtilmiştir. Profesyonel Sualtıadamları Yönetmeliği T. B ve D ise listede belirtilen hastalıkların düzeyi ile ilgilidir).tr-mevzuat-yönergeler-Gemi Adamları Sağlık Yönergesi-01. Emniyet Teşkilatının insan kaynağını sağlayan Emniyet Genel Müdürlüğüne bağlı eğitim-öğretim kurumlarına alınacak öğrencilerde.C. psikiyatrik muayeneye ve en az hangi tetkiklerin isteneceğine kadar ayrıntı yazılmıştır (Yönerge tam metnine internetten ulaşım-hssgm.03. C. öğrencilikte veya memuriyette hastalanma durumlarında. E dilimlerindeki sağlık durumlarına) bakılarak değerlendirilmektedir. TCDD Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi’nin “Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi” (Yönerge tam metnine internetten ulaşım-tcdd. TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği’ndeki “hastalık ve arıza listesinde A.tr-mevzuat-yönergeler-TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Sağlık ve Psikoteknik Yönergesi-09.09. hangi ameliyatların hangi tür işlere engel olduğu açık bir şekilde tanımlanmıştır. idari polisliğe geçişlerde. Bu Yönetmeliğin amacı.yönetmelikte geçen tüm unvanlarda görev yapabilir C.C. D. hangi rahatsızlıkları bulunanların profesyonel dalgıçlık yapamayacağı açıkça belirtilmiştir. B. (A –sağlıklı. Emniyet Teşkilatına ilk atamalarda. B. Sağlık Bakanlığı Hudut ve Sahiller Sağlık Genel Müdürlüğü’nün uyguladığı “Gemi Adamları Sağlık Yönergesi”nde de vardır. hizmet sınıfı değişikliklerinde ve atamalarda aranacak sağlık şartlarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir. D olarak iyiden kötüye sınıflandırılmıştır. Tedavi tamamlandıktan sonra görev yapabilir ya da yeniden muayeneden sonra görev sınıfı belirlenir. Ayrıca ekinde göz muayenesinden. Öğrencilerin ve personelin sağlık durumları. A ve B grubunda yer almayan çalışanlar için periyodik muayene zorunluluğu yoktur. yönetmeliğin ekinde belirtilen “hastalık branşlarının sınıflandırılması” na göre hangi dilimde olduğuna (yönetmelik ek-3. Hangi meslek grubunun görme keskinliğinin ne kadar olacağı.gov. Hastalıklar.2010)ne göre çalışanlar A ve B grubu olarak 2’ye ayrılmışlardır. Gemi Adamları Sağlık Yönergesi benzer bir düzenleme T. TSK Sağlık Yetenekleri Yönetmeliği ve TSK Dalgıçlık Yönetmeliği Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) “Dalgıçlık Yönetmeliği” ve “TSK Sağlık Yeteneği Yönetmeliği” de ülkemizdeki en kapsamlı sağlık derecelendirmesi yapan düzenlemelerden biridir. İşyeri hekimlerine yol göstereceği düşünülerek başlıklarından söz edilen yönetmelik ve yönergelere internetten ulaşma olanağı vardır.gov.EK-7 BAZI KAMU KURULUŞLARININ SAĞLIK YÖNERGELERİNDEN ÖRNEKLER Bazı kamu kuruluşlarında hangi meslek gruplarında ne gibi sağlık koşulları aranacağı kendi iç düzenlemelerinde belirtilmiştir.2011).

büyük kayaları kırıp ufalamaya yarayan makine. CaCO3) katılır. toprak. yıkama. Ateş filizdeki bazı bileşenleri uzaklaştırır. taşıma. santralde ocakçılık ve külcülük. ambalaj. Soğuk ve sıcak haddeleme olarak iki farklı şekli vardır. makinalar. Çimento fabrikalarında ve taş ocaklarında. bumbalar. presleme yoluyla sıcak ve soğuk olarak şekillendirilme işleri. konkasöre vagon devirme ve monitör havai hat yağcılığı. tuğla. daha sert metaller için bu işlem uygulanır). kaynak. ateş tuğlası. metalsi ve alaşımlarına (külçe. punta ve dikiş kaynağı işleri gibi) kadınların çalışması yasaktır. cilalama ve benzeri) işler. elektrik. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait] işlerin fırın işleri ve silis tozları saçan işlerinde kadınlar çalışamaz. baca ve boya tamiri. Sıcak haddelemede. depolama ve benzeri işlerde kadınlar çalışamaz. çelik ve diğer madenlerin ve alaşımlarının eritilip potalara dökülmesiyle çeşitli eşyaların üretim işleri. karbon dioksitin ya da hidratlar. perçinleme ve presleme işleri ile kalafat işleri. iş iskeleleri. filizdeki kum vb. gezer vinç. motorlar. kara. GENÇLERİN VE ÇOCUKLARIN ÇALIŞTIRILABİLECEKLERİ VE ÇALIŞTIRILAMAYACAKLARI İŞLER Ağır ve Tehlikeli İşler Kapsamında Kadınların Çalışamayacağı İşler. Metallerin ve metalsilerin eritilmesi. zenginleştirme. gönderilen metal soğuk olduğu halde merdaneler sıcaktır. boru. Metalürji sanayisi ile ilgili metallerin ve metalsilerin filiz ve minerallerden itibaren pirometalurjisel (Bu işlemde ateşin fiziksel olduğu kadar kimyasal bir işlevi de vardır. yükleme ve boşaltma. kesme. alüminyum ve benzeri malzemeden eşya 351 . Font (dökme demir. su verme ve benzeri işlemler). Metal ve alaşımlarına. demir ve zincirler ve benzeri teçhizatlara ait işler. öğütülmesi ambalajı ve depolanması ve bunlarla ilgili işlerde kadınların çalıştırılması yasaktır. Gemi inşaat ve tamiratında iskele.EK. Kadınların çalışmasına izin verilen [taş ve toprak sanayi ile ilgili (toprağın pişirilmesiyle elde edilen kiremit. doğal gaz. elektrolitik yöntemlerle üretimi işleri ve bunlarla ilgili işler. kum ve benzeri maddelerin çıkarılması ve üretimi işleri. her çeşit maden. gezer vinç yolları.8 KADINLARIN. Arama ve sondaj işleri ile ilgili petrol. Demiri ısıtıp döverek şekillendirme veya presleme suretiyle çeşitli eşya imali işleri. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme işleri. pota. Kireç ve alçı taşının yakılması ve bunları öğütme ve eleme işlerinde kadınlar çalıştırılamaz. maden filizleri ve mineralleri arama ve her çeşit sondaj işleri ile taş. kazanların imali ve bunların montajı ile işletilmesi işleri. biyet halinde veya şekillendirilmiş olanlarına) uygulanan ısıl işlemleri (tav. Kükürdün eritme yoluyla üretimi. gönderilen metal ve merdaneler soğuktur. ekskavatör işleri ile çimento üretiminde kalker stoklanması. deniz ve hava taşıtlarının tamir veya imalinde kullanılan malzemenin özellikleri itibariyle bir kişi tarafından idare edilemeyen işlerde kadınlar çalışamaz. İskeleler. takoz. gümüş. Soğuk demircilik ve her çeşit kaynak işlerinde (Oksijen. yapımında kullanılacak çakıl veya taşları elde etmek için. direkler. maddelerin erimiş metal üzerinden ayrılmasını sağlar). kimyasal. Fayans. filize indirgen adı verilen bir maddeyle erime kolaylaştırıcı bir madde (örneğin kireçtaşı. ocak ve fırın duvarcılığı ve tamirciliği. Bu işlerinin yapılmasında tamamlayıcı nitelikte olan kırma. bakır. karbonatlar gibi kimyasal bağlı diğer gazların uzaklaştırılmasını da kapsar). kırma makinesi) ve yağcılığı. porselen ve seramik imaline ait işler) ile cam. dikme ve kızak işleri ile vinçler. enjeksiyon döküm gibi) ve haddeleme (birbirine ters olarak dönen iki merdanenin arasından geçirilerek bir metalin inceltilmesi ve levha haline getirilmesi işlemidir. şişe. öğütme. pres döküm. metalsi ve alaşımlarının her çeşit döküm (adi döküm. Altın. kanalizasyon ve bakım işleri. çarpantlar. konkasör(Yapıcılıkta yol. yapı vb. su. Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili ağır saç levhaları bağlama. kalsinatör (kalsinasyon sadece suyun değil. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili (taş ocaklarında her çeşit taşın çıkartılması ve işlenmesi -kırma. dinamitleme. yontma. alaşımlarının üretimi ve bu amaçlarla yapılan her çeşit işler. Metal ve alaşımlarının. pirinç. saflaştırılması. Soğuk haddelemede. yumuşak metallerin şekillendirilmesinde kullanılır. su kulesi. pik). Isıtılmadan önce. köprüler. klinker (Çimento yapımında fırından ezilmeden çıkan pişirme ürünü) elevatörü. Kireçtaşı. taşıma.

depolanması ve nakli işleri. yükleme. Ağaç ve bunlardan eşya üretimi ile ilgili muharrik kuvvetle çalışan her türlü bıçaklar ve testereler ile kesici. Sellüloit imali ve lak nitrosellülozu ile yapılan çeşitli kimyasal maddelerin imali işleri. her nevi yer üstü ve yer altı inşaat. ketonlar.) sıcak daldırma yolu ile yapılan koruyucu kaplama (kurşun. dalgakıran. kolon. iyot üretimi ve bunların zarar verici türevlerinin imali işleri. boşaltma ve nakli işleri. su üstü ve su altı inşaatları. hava alanı. mekanik ve kimyasal temizlik işleri ile elektroliz yolu ile yapılan koruyucu kaplama (nikelaj. amonyak gibi her türlü alkalilerin üretimi ve bunlarla yapılan işler. Aktif kömürlerin. Her türlü madeni ve fiber optik kablo imali. koklaştırılmaları ve bunlardan elde edilen bitum. arazi ölçüm. set. tinerler. havai fişekler şenlik maytapları. her çeşit onarım ve güçlendirme ve benzeri işler ve bu işler için gerekli araç. kullanılması. İnsektisit. ve asetilen gazı gibi her türlü gaz üretimi. imali işleri. mertek gibi) üretimi ve yerinde montajı işlerinde kadınların çalıştırılması yasaktır. çelik ve benzeri malzemelerden tel. palplanşlı çalışmalar vb. etüt. malzeme. solventler. yontucu. baraj. olup petrol rafinerilerinde elde edilemeyen sıvı ve katı yağların imali işleri. fore kazık yapımı. hava gazı. 352 . rodentisit ve tarımsal mücadele ilaçları hazırlanması. Kadınların çalışabileceği bitkisel ve hayvansal yağ üretimine ilişkin işlerde karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon kademelerinde kadın ve genç işçi çalıştırılamaz. metro. depolanması ve nakli işleri. kanalet. Flor. şerit gibi soğuk haddeleme. 10 kg'mı aşan tornacılık. katran gibi ara ve art ürünlerin distilasyonu işleri. araştırma. seri ve devamlı lehim işleri. sentetik ve her çeşit boya imali işleri. silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde kadın ve genç işçiler çalıştırılabilir). Yapı işleri ile ilgili bina. karbon sülfür. klorür asidi. Her türlü patlayıcı madde ve mühimmatın imali. stoklanması ve arz işleri. havuz. bitum. iskele. Selülozik. aşık. Aldehitler. Organik ve inorganik pigmentlerin üretimi. kromaj ve kadmiyum kaplama vb. elbiseler ile diğer koruyucuların kullanılması zorunluluğu bulunan işler. yağmur suyu drenajı ve her türlü drenaj sistemleri. tabanca mantarı benzerleri). İnsan sağlığına zarar verici kimyasal maddelerin üretimi. Tabakhaneler ile her çeşit deri fabrika ve imalathanelerinde tabaklama. yol. Metal yüzeylerde yapılan. her türlü raylı sistem. sabit tesis ve ekipmanın kullanılması işleri (teknik hizmetler ve yardımcı işlerde kadın ve genç işçi çalışabilir). kiriş. analin. koruyucu başlık. marina. Her türlü organik ve anorganik zehirli veya tahriş edici maddelerle boya ve vernik imali ve bunlardan meydana gelen zehirli ve tahriş edici boyaların kullanılması işleri. triklor-etilen ve benzerleri gibi ve parlayıcı maddelerin imali ve bunlarla yapılan işler. kuyu. Akümülatör imali ve seri olarak akümülatörlerin bakım ve şarj işlerinde kadın işçiler çalışamaz. liman. Her türlü prefabrik yapı elemanı (pabuç. delici makineler ve hızarlarla yapılan işlerde kadınlar çalıştırılamaz. Piroteknik malzemesi hazırlama ve imali işleri (Aydınlatma ve işaret fişekleri. nitrat asidi vb. kalay. klor. çelik konstrüksiyon yapı kanalizasyon. demiryolu. çinko vb.imalatı işleri ile kurşun kaynak işleri. kanal. Kadınların çalışabileceği kauçuk ve lastik sanayine ait işlerin lastik hamurunun hazırlanması aşamasında kadın çalıştırılamaz.) çeşitli kimyasal maddelerle yapılan diğer koruyucu kaplama (fosfatlama. her çeşit tahriş edici ve yakıcı asitler ile sodyum ve potasyum hidroksit. alkoller. nakil ve depolama işlerinde kadınlar çalışamaz.) teflon ve emaye işlerinde kadın işçiler çalışamaz. eterler. bio gaz. madeni yağlar ve her türlü akaryakıt ve rafinasyon işleri (maddelerin küçük mikyaslarda yağlama. Kimya sanayi ile ilgili işlerden. spor tesisleri. her türlü temel inşaatı işleri (ankrajlı istinat duvarı. duvar. Her türlü zehirli gazların ve savaş gazlarının üretimi. havai hat. Odun ve kömürlerin gazlaştırılmaları. her türlü sondaj işleri. Asfalt ile dam tecrit maddeleri ve yağlamaya özgü. brom. Her türlü patlayıcı maddenin kullanıldığı işler ile toz ve gaz maskeleri. sülfat asidi. balıkçı barınağı. Ham petrol ve katranların distilasyonu. tesviyecilik gibi talaşlı imalat ve taşlama işleri. Doğal gaz. köprü. tünel. soyucu. eloksal vb. üretimi ve depolanması işleri. diğer aktif maddelerin ve çeşitli kimyasal maddelerin emprenyasyon işleri. yıkım işleri. likit petrol gazı. fosseptik. Kimyasal gübrelerin üretimi ve depolanması işleri.).

Elektriğin üretimi. Arama ve sondaj işleriyle ilgili olarak. Kadınlar gıda ve içki sanayisinde her türlü canlı hayvanın kesilmesi. sünger avcılığı işleri. telgraf. Enerji üretimi. 353 . ardiyeler. denizlerde göletlerde ve nehirlerde balık ve diğer hayvanların ve bitkilerin avlanması. nakli ve dağıtımı işleri. paspaslar ve her türlü elyaftan vatka ve koltukçuluk malzemesi imali işleri). El arabası gibi araçlarla elli kilodan fazla ağırlık taşıma. suni deri (plastik hariç muşamba ve kaplanmış kumaşlar. Kadınların Çalışabileceği Ağır ve Tehlikeli İşler. depolama. boşaltma ve yükleme işleri. tarım ilaçları kullanımı işlerinde kadınlar çalıştırılamaz. şişe. Cam. boşaltma ve yükleme işleri. kişisel koruyucular gibi) asbest hamuru hazırlama ve şekillendirme işleri. Hareket halinde bulunan makine.İplik dokuma ve giyim sanayisinde linolyum ve diğer sert yüzeyde zemin döşemeleri. çimento ve asbest esaslı borular. işlenmesi ambalajlanması. bunlardan elde edilecek ürün ve yan ürünler ve dalyan işleri. çeşitli sanayi ürünleri. kullanılması ve geri kazanılması işlerinde kadınların çalışması yasaktır. bataklık kurutma. En çok %10 rampalı yerlerde vagonetlerle üç yüz kilodan fazla ağırlık taşıma. kauçuklu ve plastikli yer döşemeleri imali. nakli ve dağıtımı ile ilgili işlerde buhar. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait işlerde kadın işçiler çalışabilir. bakım. Tütün sanayisinde balyaların depolara taşınması ve istiflenmesi işleri ile imalathane ve depolardaki aktarma işlerinde kadınların çalışması yasaktır. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme işleri. boşaltma ve yükleme işleri. ateşçilik işleri ile ocak ve baca temizleme işleri. motor ve aksamı ile transmisyon düzeneğinin yağlanması. ateş tuğlası. üretilmesi. toplanması. kanalizasyon ve fosseptik işleri. Üç ve dört tekerlekli ve pedallı arabalarla altmış kilodan fazla ağırlık taşıma. umumi mağazalar ve iskelelerde yapılan her türlü ambarlama. radyo. su altı ve toprak altı işleri ile suya girilerek yapılan her türlü işler. ocakçılık. televizyon gibi iletişim araçları için yapılan her türlü yapım. boşaltma ve yükleme işleri. su ve benzeri maddelerin her çeşit boru aracılığıyla taşınması ve bu nakil hatlarında yapılan bakım. elektrik bakım ve onarım işleri. kükürt dioksit. tamirat ve benzeri işlerde kadın çalışanların çalışması yasaktır. yükleme ve boşaltma işlerinde kadınların çalıştırılması yasaktır. Haberleşme ile ilgili posta. bu işlerin yalnız yer üstünde yapılan yardımcı hizmetlerinde kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. antrepolar. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili (toprağın pişirilmesiyle elde edilen kiremit. ambalaj ve paketleme işlerinde çalıştırılabilir. araçsız olarak yirmi beş kilodan fazla ağırlık taşıma. hiposulfit gibi tahriş edici ve zararlı maddelerin üretimi ile çözeltilerinin hazırlanması. metalden matbaa harfi imali ve klişe imali işleri ile yüzer vinç ve taraklarda yapılan işlerde kadınlar ÇALIŞTIRILAMAZ. Gaz. hasır. düşme ve kayma tehlikesi olan yüksek yerlerde yapılan her türlü işlerde kadınların çalıştırılması yasaktır. Nakliye benzeri işlerde. onarım. pota. petrol. bu ürünlerin döküntü ve paçavralarının elyaf haline getirilmesi işlerinde kadın işçiler çalışamaz. boru. sakatat tesislerindeki işlerde çalışamazken. porselen ve seramik imaline ait işler. Yine bu işlerde elle yapılan basit ayıklama işlerinde kadınlar çalıştırılabilir. onarım ve alt yapı işlerinde kadınlar çalışamaz. Tarım ve hayvancılık ile ilgili olarak. telefon. Yönetmelik ekinde çeşitli işler alt başlığında geçen asbest tozları ile yapılan her çeşit imalat ile (çatı yalıtım malzemesi. Kâğıt ve selüloz sanayisinde kâğıt ve selüloz üretiminde klor. tuğla. lif ve sair keçeler. telsiz. Fayans. Ayrıca. Ardiye ve antrepoculuk ile ilgili olarak. hipoklorit. tamiri ve temizlenmesi gibi işlerde kadınlar çalışamaz. gaz vb. itfaiye işleri. muharrik kuvvet üretimiyle ilgili işler.

Plastik maddelerin şekillendirilmesi ve plastik eşya imali işleri. ağaç ve diğer malzemelerden mamul her türlü ayakkabı. her türlü mürekkep imali işleri. radyoloji işleri ile radyum ve radyo aktif maddelerle ve radyasyon yayan her türlü cihazla (çeşitli röntgen. meyve ve sebze suları imalatı işleri. magnetik rezonans ve benzeri elektronik cihazlar) çalışılan işler. selüloz üretimi işlerinde kadın işçiler çalıştırılabilir. Kimya sanayi (Uyuşturucu maddelerin imali işleri. yonga ağaçtan mamul suni tahta ve pvc yüzey kaplamalı suni tahta imali işleri ile emprenye) işlerinde kadın çalışanlar yer alabilir. suni deri. Kâğıt ve selüloz sanayisi ile ilgili kâğıt hamuru ve odun hamuru üretimi işleri. zincir. Gıda ve içki sanayisinde ambalaj ve paketleme işlerinde kadın işçi çalıştırılabilir. kara. onarım ve park yerlerinde yapılan işler. Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili olarak mutfak ve ev eşyası ile süs eşyası imalatında kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. yok edilmesi vb. Ham kürkleri işleme ve boyama işleri. terlik ve benzerleri imalat işlerinde kadın işçiler çalıştırılabilir. uçaklarda yapılan bütün işler ve uçaklarla yapılan ilaçlama ve yangın söndürme işleri. gibi) ile muharrik kuvvetle işleyen tam otomatik soğuk şekillendirme tezgâhlarında yapılan işlerde kadınlar çalışabilir. kontraplak. her türlü siloculuk işleri. ağartılması. paketlenmesi ve dolumu işleri. dokuma ve giyim sanayisi ile ilgili (çırçır fabrikalarındaki işler. kemik. işlenmesi. beyazlatma ve boyama işleri. vida vb. televizyon. basılması ve hazır hale getirilmesi işleri. Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işlerin (Karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon kademelerinde kadın ve genç işçi çalıştırılamaz) bir bölümünde kadınlar çalışabilir. silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde kadın ve genç işçiler çalıştırılabilir. Genç İşçilerin Çalıştırılabilecekleri İşler Meyve ve sebze konserveciliği. Ağaç ve bunlardan eşya üretimiyle ilgili (kurutma yapıştırma işleri. Her türlü ilkel ve mamul maddelerin temizlenmesi. turşu. Maddelerin küçük mikyaslarda yağlama. meyve ve sebze kurutmacılığı ve işlenmesi işleri. gazlanması. vahşi veya zehirli hayvan bulunduran bahçelerdeki ve hayvan terbiyesi yapılan yerlerdeki her türlü işler. hayvan tahniti işleri.(PVC’nin imali ve PVC’den mamul eşyaların yapımında genç işçi çalıştırılamaz). lastik hamurunun hazırlanmasından her çeşit şekillendirilmiş mamul yapımına kadar bazı işlerde (Lastik hamurunun hazırlanmasında kadın çalıştırılamaz). makinesiz deniz nakil araçlarında (mavna. depolanması. plastik. sirke. pamuk. deniz ve göl taşıt araçları için bakım. Suni ipek imalinde hazırlama ve üretme işlerinde kadınlar çalışabilir. hava alanlarındaki uçuşa hazırlık işleri ile yer hizmetleri ve bakım işleri. boyanması. tırnak ve hayvan kanı ile ilgili üretim işleri. tarak. Yönetmeliğin ekinde çeşitli işler alt başlığında süngerleri temizleme. kontrtabla. reçel. Tüylü olarak kullanılacak derileri hazırlama işleri. elektrik ve elektronik cihazların imalinde ve onarımında yapılan seri ve devamlı lehim işlerinde kadın çalıştırılabilir. 354 . her türlü katı ve sıvı ara ürün ve son ürünlerin ambalajlanması. her türlü çöp ve atık maddeler (toplanması. taşınması. Radyo.Demir tel ve çubuktan malzeme imalatı işleri (çivi. şat ve benzerleri) yapılan bütün işler. ikmal. boynuz.) ile ilgili işler. İplik. Yapı işleri ile ilgili teknik hizmetler ve yardımcı işlerde kadın ve genç işçi çalışabilir. yıkama. yün ipek ve benzerleriyle bunların döküntülerinin hallaç haşıl. deri. demiryolu. deri sanayisinde mamul derilere yüz ve fantezi fason yapma ve derileri perdahlama işleri. marmelat. matbaacılık işleri (Her türlü basım işleri. keten. Kauçuk ve lastik sanayisinde. salça. presleme ve kolalama işleri.

Sandık. Pamuk. kehribar. resim. baston ve şemsiye imalatı işleri. Erzurum taşı ve diğer maddelerden süs eşyası. 355 . ayna. pekmez imalatı işleri. Çay işlemesi işleri. Araçsız olarak 10 kg’dan fazla yük kaldırılmasını gerektirmeyen torbalama. lüle taşı. düğme. Balıkhane işleri. Sandal. Cam. renklendirme ve kimyasal işler hariç). jelatin ve kola imali işleri. çuval. fayans. El ilanı dağıtımı işleri. Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılamayacakları İşler Gece dönemine (akşam saat 20. kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya su altında çalışılacak işler. keten. Çanak. Küçükbaş hayvan besiciliğinde yardımcı işler. Toptan ve perakende satış mağaza ve dükkânlarında satış. Yorgancılık. kayık ve emsali küçük deniz araçlarının imalatı ve tamiratı işleri (boya ve vernik işleri hariç). Yiyecek maddelerinin imalatı ve çeşitli muamelelere tabi tutulması işleri. tarak ve kolalama tezgâhlarından ve boyama ile ilgili işlemlerden bölme ile ayrılmış ve fenni iklim ve aspirasyon tesisatı olan iplikhane ve dokuma hazırlama işleri. çömlek. ağda. tarak. boynuz. ısıl işlem. Kasaplarda yardımcı işler. bulama. Tamamlama ve Temizleme İşleri Yönetmeliği kapsamındaki işler. şişe. çadır. yelken ve benzeri eşyaların imalatı ve dokuma yapmaksızın diğer hazır eşya imalatı işleri.Helva. Ağır ve Tehlikeli İşler Yönetmeliğinde 18 yaşını doldurmamış kişilerin çalışmasının yasaklandığı işler. ipek ve benzerleriyle bunların döküntülerinin hallaç. saz ve kamıştan sepet ve benzeri eşya imalatı işleri. Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işler (karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici çözücülerle yapılan prine veya benzeri yağlı maddelerin ekstrasyon yoluyla yağ üretimi işlerinde ekstrasyon kademeleri hariç). çini. yün. mantar. Çeşitli kuru yemişlerin hazırlanması işleri. Şeker fabrikalarında üretime hazırlamaya yardımcı işler. Diğer giyim eşyası. İçkili yerler ve aşçılık hizmetleri hariç olmak üzere hizmet sektöründeki işler. istifleme ve benzeri işler. Maden ocakları ile kablo döşemesi. İlaçlama ve gübreleme hariç çiçek yetiştirme işleri. çerçeve. Hazırlama. fıçı ve benzeri ambalaj malzemeleri.00-sabah 06. etiketleme ve paketleme işleri. kutu. optik ve benzeri malzeme imalathanelerinde üretime ilişkin işler (fırın işleri ve silis ve quarts tozu saçan işler. Su bazlı tutkal. Elle yapılan ağaç oymacılığı. cam ve emsali eşya imalatı işleri. porselen ve seramik imaline ait işler (fırın işleri ve silis ve quarts tozu saçan işler hariç).00 arası) rastlayan sürelerde yapılan işler. Süpürge ve fırça imalatı işleri. fıçılama. Büro işyerlerinde büro işleri ve yardımcı işler. kemik.

Ağaç ve bunlardan mamul eşya sanayi ile ilgili işlerden. İş bitiminde evine veya ailesinin yanına dönmesine olanak sağlamayan işler (eğitim amaçlı işler hariç). Bitkisel ve hayvansal yağların üretimi ve bunlardan yapılan maddelerin imaline ilişkin işler (Karbon sülfür gibi parlayıcı veya tahriş edici solventlerle yapılan prine ve benzeri yağlı maddelerden ekstraksiyon yolu ile yağ üretimi işlerinde ekstraksiyon 356 . yapıştırma işleri. silme işleri gibi kullanılmasına ilişkin işlerde genç işçiler çalıştırılabilir. Meslek eğitim programı gereği staj nedeni ile yapılan çalışmalar hariç. Açık bir şekilde veya uzman hekim raporu ile fiziki ve psikolojik yeterliliklerinin üzerinde olan işler. Müteharrik makineler kullanılarak yapılan işler. güzellik salonlarında yapılan yüz.25425 Ek-2 ve Ek-3) Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Yedi buçuk Saat veya Daha Az Çalışılması Gereken İşler Hakkında Yönetmelik kapsamında yer alan işler. deney eksikliği güvenlik konusunda dikkat eksikliğine bağlı olarak gençlerin maruz kalabileceği kaçınılması veya fark edilmesi mümkün olmadığına inanılan iş kazası riski taşıyan işler. Aşırı sıcak ve soğuk ortamda çalışma gerektiren işler ile sağlığa zararlı ve meslek hastalığına yol açan maddeler ile yapılan işler. kontraplak. pota. tuğla. Genç işçiler cam. şişe. vücut bakımı ve estetiği. Parlayıcı. patlayıcı. künk ve benzeri inşaat ve mimari malzeme üretim işleri ile fayans. Alkol. Toksit. yonga ağaçtan mamul suni tahta ve PVC yüzey kaplamalı suni tahta imali işleri ile emprenye işlerinde genç işçiler çalışabilir. mutfak ve ev eşyası ile süs eşyası imalatında kadın ve genç işçi çalıştırılabilir. (*) Çocuk ve Genç İşçilerin Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (Resmi Gazete: 06 Nisan 2004 – Genç İşçilerin Çalışabileceği Ağır ve Tehlikeli İşler (Ağır ve Tehlikeli işler Yönetmeliğine göre 16 yaşını bitirmiş. Arama ve sondaj işlerinin yalnız yer üstünde yapılan yardımcı hizmetlerinde genç işçi çalıştırılabilir. optik ve benzeri malzeme fabrika ve imalathanelerinde üretime ilişkin işler ve bunların işlenmesine ait işlerde çalıştırılabilir. epilasyon ve masaj işleri. Yapı işlerinin teknik hizmetler ve yardımcı işlerinde genç işçi çalışabilir. Metal ve metalden mamul eşya sanayi ile ilgili işler. maddelerin küçük mikyaslarda yağlama. Kanserojen. Kimya sanayi ile ilgili. Radyoaktif maddelere ve zararlı ışınlara maruz kalınması ihtimali olan işler. kurutma. işlenmesi. ateş tuğlası. Eğitim. Para taşıma ve tahsilât işleri. nesil takip eden genler zararlı veya doğmamış çocuğa zararlı veya herhangi bir şekilde insan sağlığını etkileyen zararlı maddelerle ilgili işler. porselen ve seramik üretimine ait işlerde genç işçiler çalışabilir. Fazla dikkat isteyen ve aralıksız ayakta durmayı gerektiren işler. toprağın pişirilmesi yoluyla elde edilen kiremit. sigara ve bağımlılığa yol açan maddelerin üretimi ve toptan satış işleri. boru. Taş ve toprak sanayisi ile ilgili işlerden. Gürültü ve/veya vibrasyonun yüksek olduğu ortamlarda yapılan işler. kontrtabla. Parça başı ve prim sistemi ile ücret ödenen işler. depolanması işleri ve bu maddelere maruz kalma ihtimali bulunan her türlü işler. 18 yaşından gün almamış “genç işçiler” in çalışabileceği ağır ve tehlikeli işler) şunlardır. zararlı ve tehlikeli maddelerin toptan ve perakende satış işleri ile bu gibi maddelerin imali.

kâğıt hamuru ve odun hamuru üretimi ile ilgili bölümlerinde ve selüloz üretimi işlerinde genç işçiler çalıştırılabilir.kademelerinde genç işçi çalıştırılamaz) ile plastik maddelerin şekillendirilmesi ve plastik eşya imali işleri. Yönetmelik ekinde “Çeşitli işler” alt başlığında açıklanan her türlü mürekkep imali işlerinde genç işçiler çalışabilir. 357 .(PVC’nin imali ve PVC’den mamul eşyaların yapımında genç işçi çalıştırılamaz) işlerinde parentez içinde belirtilen bölümler dışındaki işlerde genç işçiler çalışabilir. Yukarıda sayılan işlerin dışında kalan ağır ve tehlikeli işlerde çocukların ve genç çalışanların çalıştırılması yasaktır. Kâğıt ve selüloz sanayisi ile ilgili işlerin. İplik dokuma ve giyim sanayi ile ilgili işlerden çırçır fabrikalarındaki işlerde gençler çalışabilir.

Çalışanın sindirim yakınmaları olup olmadığı. yaptıkları işten ayrılacaklar. yetmezliği olan.15 mg/m3 İşe Girişte Klinik ve laboratuvar birlikte değerlendirilecek. İSİGT-62 Her üç ayda bir. İdrar. MAK ESD(TWA) Kurşun (Pb) MAK: 0. olduğu gibi. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. bu işlere alınmayacaklardır. bu işlere alınmayacaklardır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.EK-9 BAZI ULUSAL DÜZENLEMELERDE İŞE GİRİŞ VE PERİYODİK MUAYENELERDE YAPILMASI GEREKEN EK VE TAMAMLAYICI MUAYENELER Tehlike Kaynağı. karaciğer veya böbrek yetersizliği olanlar ile ciltleri hassas bulunanlar veya cilt hastalığı olanlar. kurşuna duyarlı olanlar ve alkolikler işe alınmayacaklardır.075 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel muayeneleri yapılacak. Tükürük artması. göz kapaklarında titremeler şeklindeki belirtileri bulunanlar. Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Her üç ayda bir. ihtisas laboratuvarlarına gönderilecektir. Beyaz fosfor (P) İşe giriş muayenesinde Çalışanların. yaptıkları işlerden ayrılacaklar. kan.01 mg/m3 (*) Civa (Hg) MAK: 0. karaciğer ve böbrek fonksiyonları değerlendirilecek. genel muayene.Jow) nun ilk belirtileri aranacaktır Önceden fosfor bileşikleri ile İşçi işe girerken ve işin temasa gelip gelmedikleri devamı süresince en az 6 incelenecek ve klinik belirti ayda bir kez hassas tıbbi Organik fosfor (insektisit) İSİGT-65 358 . fosfordan meydana gelen alt çene nekrozu (Fossy . bazofil granulasyonlu eritrosit sayımı yapılacaktır. Her altı ayda bir. kurşun absorbsiyonunun ilk belirtileri. dışkı. arsenikle ilgili zehirlenmelerin görülmesinde işçiler. derisi nemli ve hassas olanlar ile deri. işe giriş ve periyodik muayenelerinde. klinik ve İSİGT-63 laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır. kolların ekstansiyon durumları incelenecektir. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır. Arsenik (As) MAK: 0. kıl ve tırnaklardaki arsenik miktarı saptanacak. diş etlerinde ülserasyon. İSİGT-64 Risk değerlendirmesine göre MAK:0. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile saptanacaktır. karaciğer ve sinir hastalığı olanlar. çene ve dişlerin filmleri çektirilecek. kan yapıcı sistem. genel sağlık muayenesi ile beraber.5 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel muayeneleri yapılacak. el. çalışanların İSİGT-61 muayenesi yapılacak. İdrarda kopraporfirin aranacak ve kanda hemoglobin yüzdesi ölçülecek. Gerektiğinde kanda ve idrarda kurşun aramak üzere kan örneği. diş etlerinde burton çizgisi bulunup bulunmadığı.

359 . Periyodik olarak. rutin olarak biyokimyasal testle kolinesteraz aktivitesinin tayini yapılacak. Herhangi bir şekilde organik fosforlu ve karbamatlı ensektisitlere maruz kalanlarda. kan yapıcı sistem ve karaciğer hastalığı görülenler. bu işlere alınmayacaklardır. kan yapıcı sistem ve karaciğer hastalığı bulunanlar. Periyodik Muayenede kontrole tabi tutulacaktır. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. Kolinesteraz seviyesi % 25 oranında düşünce işçi. organik fosfor bileşikleri ile temas ettirilmeyecek. klinik ve İSİGT-67 laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacak. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. yaptıkları işlerden ayrılacaklar. Periyodik olarak. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır İSİGT-68 Periyodik olarak. bu işlerden ayrılacaklar. bu işlere alınmayacaklardır. yaptıkları işlerden ayrılacaklar. bünyece çok zayıf olanlar ile solunum sistemi hastalığı bulunanlar. klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır. Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. deri. bu işlere alınmayacaklardır. önceden teşhis alanlar işe alınmayacak. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. duyarlılığı bilinenler. Solunum sistemi hastalıkları bulunanlar ile zayıfladıkları görülenler. İSİGT-66 Periyodik muayenede solunum sistemi ve böbrek hastalığı tespit edilenler. klinik ve İSİGT-69 laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacaktır. Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. böbrek ve karaciğer hastalığı görülenler. böbrek ve karaciğer hastalığı olanlar ile aniline karşı alerjisi bulunanlar. manganezle ilgili zehirlenmelerin görülmesinde işçiler. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.Tehlike Kaynağı. kroma karşı alerjisi olanlar ile cilt ve solunum sistemi hastalıkları bulunanlar bu işlere alınmayacaklardır. solunum sistemi. İSİGT-71 Periyodik olarak. Burun septumunda ülserasyon görülenler ile solunum sistemi ve cilt hastalığı bulunanlar çalıştıkları işten ayrılacaklar. MAK ESD(TWA) İşe Girişte aranacaktır. bu işlere alınmayacaklardır. Benzen MAK: 20 ppm Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. sinir sistemi. bu işlerden ayrılacaklar.002 mg/m3 (*) Manganez (Mn) Krom (Cr) Berilyum (Be) Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. işi değiştirilecektir. MAK:0.1 mg/m3 Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile sağlık muayeneleri yapılacak. frengi hastalığı ve ruh hastalığı tespit edilenler. çalıştıkları işten ayrılacaklar. solunum sistemi ve böbrek hastalığı tespit edilenler bu işlere alınmayacaklardır. Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Kadmiyum (Cd) MAK: 0. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. deri. MAK:1ppm (*) Anilin-Nitroamin Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. klinik ve İSİGT-72 laboratuvar yöntemleriyle genel sağlık muayeneleri yapılacak. Periyodik olarak.

klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. özellikle göğüs muayeneleri ile diğer tetkik ve kontrolleri yapılacaktır Periyodik olarak sağlık İSİGT-76 muayeneleri yapılacak ve her 6 ayda bir. böbrek. deri. göğüs filmi (Xray). İSİGT-74 Karbon sülfür (CS2) MAK: 20 ppm Klinik ve laboratuvar yöntemleriyle genel sağlık muayeneleri yapılacak. Çalışma süresince en az iki yılda bir kez standart göğüs filmleri (35x35) alınarak radyolojik muayeneleri yapılır. göğüs radyografileri alınacaktır. Ek-1/3 özellikle göğüs muayenesi. iş hekimliğindeki gelişmeleri göz önüne alarak sputum sitoloji testleri.solunum fonksiyon testi. böbrek. Asbest Y-19 genel klinik muayenesi. (solunan havanın hacmi ve hızı) Doktor ve/veya diğer yetkili sağlık personeli. böbrek ve karaciğer hastalığı bulunanlar ve klora karşı alerjisi görülenler bu işlerden ayrılacaklar. Periyodik olarak. göğüs radyografileri alınacak ve solunum ve dolaşım sistemi hastalıkları ile cilt hastalığı olanlar. Asbestle çalışacak her çalışanın çalışmaya başlamadan önce genel sağlık durumu değerlendirilecek ve Yönetmelik Ek’inde belirtildiği şekilde. tomodensitometri gibi daha ileri tetkikler isteyebilir. bu işlerden ayrılacaklar. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. Tozlu işlerde çalışacak işçiler işe girişte bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı olduklarının raporla belirlenmesine yönelik muayene olurlar. bu işlere alınmayacaklardır. Solunum ve dolaşım sistemi hastalıkları ile deri hastalığı görülenler. karaciğer ve sinir sistemi hastalıkları olanlarla alkolik ve epileptikler. Toz Y-26-27Ek-2 Asbest Y-10 İşyeri risk değerlendirmesine göre En az 3 yılda 1 muayene. karaciğer ve sinir sistemi hastalıkları bulunanlarla alkolik ve epileptik olduğu görülenler. . klinik ve laboratuvar yöntemleriyle ile sağlık muayeneleri yapılacak.Tehlike Kaynağı. Bu Yönetmelik kapsamına giren işyerlerinde. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. 360 . bu işlerden ayrılacaklar. Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri İSİGT-73 Periyodik olarak. göğüs yapısında bozukluk bulunanlar. MAK ESD(TWA) Halojenli hidro karbonlar MAK: 20 ppm 60 mg/m3 İşe Girişte Klinik ve laboratuvar yöntemleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak. böbrek ve karaciğer hastalığı olanlarla klora karşı alerjisi bulunanlar bu işlere alınmayacaklardır. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. işlerin yürütümü yüzünden toz riski bulunması sebebiyle tıbbi raporlar düzenlenmesinde olağan klinik ve laboratuvar muayene yöntemleri arasında göğüs filmi bulgularına özen gösterilir. deri. Tozlu İşler ESD Asbest: 0. bu işlere alınmayacaklardır.1 lif/cm3 Genel sağlık muayeneleri yapılacak.

Hastalık veya etkilenmenin saptanması için geçerli ve uygun yöntemlerin bulunduğu durumlar. İSİGT-80 Yeraltında. Titreşim El-kol: Maruziyet Sınır Değeri: 5 m/s2. genel sağlık İSİGT-78 muayeneleri yapılacaktır.Maruziyet değerlerini aşan her durumda uygun sağlık gözetimi yapılacaktır. Duyma durumunda azalma ve herhangi bir bozukluk görülenler ve kulak ve sinir hastalığı bulunanlar ve HT’li olanlar.5 m/s2.Maruz kalınan titreşimin işçilerde tanımlanabilir bir hastalık veya sağlığa zararlı bir etkiye neden olduğu tespit edilebildiği durumlar. . kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.Hastalığın veya etkilenmenin çalışanın özel çalışma koşullarından ortaya çıkması hali. Kemik. İnfraruj Işınlar İşe alınırken genel sağlık muayeneleri yapılacak. eklemler ve göz üzerinde durulacak ve Periyodik olarak genel sağlık İSİGT-81 muayeneleri yapılacak ve özellikle romatizma ve göz hastalığı görülenler. İşe girişte. eklem ve damar sistemleri ile ilgili bir hastalığı veya arızası görülenler. . bu işlere alınmayacaklardır. Periyodik olarak sağlık İSİGT-79 muayeneleri yapılacaktır. özellikle kemik. eklem ve damar sistemleri incelenecek ve bu sistemlerle ilgili bir hastalığı veya arızası olanlar.5 m/s2. özellikle duyma durumu ve derecesi ölçülecek. genel sağlık muayeneleri yapılacak. Tüm vücut: 1. bu işlere alınmayacaklardır. MAK ESD(TWA) Gürültülü işler Maruziyet sınır değeri: 87 dB En yüksek MED:85 dB En düşük MED: 80 dB İşe Girişte Periyodik Muayenede Yasal Dayanak İyi Uygulama Düzeyleri Gürültülü işlerde çalışacaklar işe alınırken.Tehlike Kaynağı. gerekli koruyucu önlemler alınacaktır. çalıştıkları işlerden ayrılacaklar. Periyodik olarak. 361 . özellikle görme durumu ve derecesi tayin olunacak ve gözle ilgili bir hastalığı olanlar. bu işlere alınmayacaklardır. Sağlık gözetimi yapılırken aşağıdaki hususlar da dikkate alınacaktır: . nemli. bu işlere alınabileceklerdir. Maruziyet Etkin D: 2. Ancak doğuştan sağır ve dilsiz olanlar. . çalıştıkları işlerden Gürültü Y-5 ayrılacaklar. sağlık gözetimi sonuçları dikkate alınarak. Mekanik titreşime maruziyet Titreşim Y-10 sonucu ortaya çıkabilecek sağlık sorunlarının önlenmesi ve erken tanı amacıyla. genel sağlık muayeneleri yapılacak. kulak ve sinir sistemi hastalığı olanlar ile bu sistemde arızası bulunanlar ve HT’liler.15-0. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır. hava akımı İşe girişte genel sağlık olan ve ışıksız yerlerdeki muayeneleri yapılacak ve çalışmalar özellikle kaslar.

solunum ve kemik sistemleri üzerinde gerekli incelemeler yapılacak ve sağlık yönünden sakınca görülenler. İşe başladıkları günden İSİGT-82 itibaren (15) gün sonra adaptasyon muayenesine tabi tutulacak ve işin devam süresince de. kan ve kan yapıcı sistemi incelenecek. Dr. kontrol ve tedavi altına alınacaklardır Radyoaktif ve İyonizan ışınlarla İşe alınırken genel sağlık çalışma(**) muayeneleri yapılacak ve özellikle sinir.