‹LKÖ⁄RET‹M

MATEMAT‹K

8
DERS K‹TABI
YAZARLAR
Serpil Çiçek AYGÜN Nurhayat AYNUR Nurdan COfiKUNTÜRK Sema Seher ÇUHA U¤ur KARAMAN Ufuk ÖZÇEL‹K Mutlu ULUBAY Nevzat ÜNSAL

DEVLET K‹TAPLARI BEfi‹NC‹ BASKI ..........., 2012

M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I.........................................................................................................: 4507 DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹.......................................................................................................: 1289 12.?.Y.002.3688

Her hakk› sakl›d›r ve Millî E¤itim Bakanl›¤›na aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir surette al›n›p yay›mlanamaz.

ED‹TÖR Doç. Dr. Soner DURMUfi D‹L UZMANI Turgut BA⁄RIAÇIK ÖLÇME VE DE⁄ERLEND‹RME UZMANI Fatma DURAN GÖRSEL TASARIM Kezban UÇAK Sevim YILMAZ ‹hsan TÜRK REHBERL‹K UZMANI Zeki AYDIN PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI Melek AY

ISBN: 978-975-11-3012-9

Millî E¤itim Bakanl›¤›, Talim ve Terbiye Kurulunun 14.02.2008 gün ve 113 say›l› karar› ile ders kitab› olarak kabul edilmifl, Destek Hizmetleri Genel Müdürlü¤ünün 19.03.2012 gün ve 3398 say›l› yaz›s› ile beflenci defa 237.259 adet bas›lm›flt›r.

.

.

..47 Kareköklü Say›larla Toplama ve Ç›karma ‹fllemleri............... ÜN‹TE: KURALLI fiEK‹LLERDEN KURALLI SAYILARA ..............................................60 Standart Sapma.................................................................................24 Histogram Olufltural›m..........................24 KONU DE⁄ERLEND‹RME.....................................................................................................40 Olas›l›k Çeflitleri....................................................................... ‹STAT‹ST‹K VE SAYILAR......................................................‹Ç‹NDEK‹LER 1...........................................................................................................................................................................................................................28 Üslü Say›larla ‹fllemler..........23 Verilerden Ç›kan Sonuçlar..............................................14 Fraktallar.................................................17 KONU DE⁄ERLEND‹RME..........................................................................14 Yans›yan..................................................57 KONU DE⁄ERLEND‹RME ................................32 KONU DE⁄ERLEND‹RME.........................36 7 2........................................................................................................................35 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME.......................................... Yans›yan..........................................................................................................27 Üslü Say›lar›n Kuvvetleri............................... Dönen ve Ötelenen fiekiller ....................................................................51 Kareköklü Say›larla Çarpma ve Bölme ‹fllemleri..........................................................................................................................................66 ...................................................................................................................28 Tam Say›lar›n ve Ondal›k Kesirlerin Kuvvetleri......................................................................................65 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ..........................................................................62 KONU DE⁄ERLEND‹RME ....................................................................................................39 Olas›l›k ve Olay Çeflitleri............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................ ÜN‹TE: OLASILIK..............................................................................................42 KONU DE⁄ERLEND‹RME ........................................................................................................................40 Olay Çeflitleri...53 Gerçek Say›lar..................................47 Kareden Kareköke....................................................................................................................................................................................................................................................46 Kareköklü Say›lar........... Dönen ve Ötelenen fiekiller.................................13 Tekrar Eden.............................................................................................................................................................................

.....69 Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s›........................................................................................................92 Rasyonel ‹fadeler.........127 Piramit....................................................70 Üçgenler.................................................................................................................................................................................................................152 KONU DE⁄ERLEND‹RME ......................................................................................................138 5....................................................................................................................................................................................................................................................................................109 Üçgenlerde Efllik ve Benzerlik....................................3...................................................................................................................................100 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ..136 ÜN‹TE DE⁄ERLAND‹RME ................................................................................................................................ÜN‹TE: ÜÇGENLER VE CEB‹R....................................................................................................................................................................................................................... Koni ve Küre......................................................86 Özdefllikler.......................................................................89 Çarpanlara Ay›rma. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar›.......96 KONU DE⁄ERLEND‹RME ........................................70 Üçgenin Kenarlar› Aras›ndaki Ba¤›nt›lar..............................................................................................................................................................................................................................................................155 ............................................................................................................................................................................122 Prizmalar›n Yüzey Alanları ve Hacimleri ..142 Dik Dairesel Koninin Yüzey Alan›.........................84 Say› Örüntüleri ve Özdefllikler...............................................86 Say› Örüntüleri...................................................................................................................................................113 KONU DE⁄ERLEND‹RME .......................................................................75 Pisagor Ba¤›nt›s›................................................................105 Kombinasyon...................................................102 4..................................................................................................106 8 Kombinasyon..............................141 Piramit.....................................................148 Kürenin Yüzey Alan›.... ÜN‹TE: GEOMETR‹K C‹S‹MLERDE ÖLÇME VE PERSPEKT‹F........................ Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik.........................................................................................................................120 Geometrik Cisimler.................................................................................................................................................................................................................................122 Prizmalar› Tan›yal›m ............................................................................106 Denklem Sistemleri...................................................................................................................................142 Dik Piramidin Yüzey Alan›.............................................. ÜN‹TE: MATEMAT‹KTE YOLCULUK..............................80 KONU DE⁄ERLEND‹RME ...................................................................................................132 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..............................................................................................................

............................188 Do¤runun ‹ncelenmesi...........156 Dik Piramidin Hacmi.......................................... ÜN‹TE: BAfiLANGIÇ VE B‹T‹fi NOKTASI: GEOMETR‹...........................................................................................................189 E¤imle Tan›flal›m.......................................................................................................................................................163 KONU DE⁄ERLEND‹RME .......................................................................................................................................................................................................................198 KONU DE⁄ERLEND‹RME .....160 Kürenin Hacmi....................................................................................................................................................156 Dik Dairesel Koninin Hacmi..........................182 KONU DE⁄ERLEND‹RME ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................181 Geometrik Cisimler ve Simetri.............177 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME .......................................................................224 9 .............................................................................................................223 KAYNAKÇA .................Piramit....................... Koni ve Kürenin Hacmi.....................................................................................................................................................................167 Perspektif Çizimi............................................................................................................................................218 SÖZLÜK ....167 Çok Yüzlüler ve Ara Kesitleri................................................................................................................................................221 KISALTMA VE SEMBOLLER ...................................................................................................................................................................................................................................166 ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler....216 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ................................................................................................................................................................................................................................178 6..................................................................................................................................189 Eflitsizlikler.................................................................................................................209 KONU DE⁄ERLEND‹RME .205 Dik Üçgendeki Oranlar............................................................................................................................172 KONU DE⁄ERLEND‹RME ................

Tekrar Eden. kitapta yer alan bölüm ve başlıklar tanıtılmıştır. ETK‹NL‹K İşleyeceğiniz konuyu keşfederek ve yaparak öğreneceğiniz. Bu kitap ile matematiği eğlenerek ve keşfederek öğreneceksiniz. konu girişlerinde yer almaktadır. 10 gösterimi birinci ünitenin birinci konusunu Anahtar Kavramlar Ders Kitabı’ndaki sayfa numarasını göstermektedir. Ünitede geçen kavramları bu kutuda görebilirsiniz. Bu bölümün rengi üniteye göre değişmektedir. Aşağıda. Yans›yan. . Araç ve Gereç •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› Etkinlikte kullanılacak araç ve gereçleri göstermektedir. Etkinlik aşamalarını gösteren semboldür. KURALLI ŞEKİLLERDEN KURALLI SAYILARA Bu bölümde ünite girişlerinde ve ünitede yer alan konular. grupla da yapabileceğiniz etkinlikleri bu bölümde bulabilirsiniz.KİTABIMIZI TANIYALIM Merhaba. ünite ile ilgili fotoğraf ve açıklamalar yer almaktadır. belirtmektedir. Böylece hayatınızı ve çevrenizi daha iyi anlamlandıracak ve yorumlayacaksınız. Etkinliğin amacına yönelik soruları gösteren semboldür. Dönen ve Ötelenen fiekiller Bu başlık.

ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME Kurallı Şekillerden Kurallı Sayılara Ünite sonlarında yer alan bu bölüm ise öğrendiklerinizi kontrol etmeniz amacıyla farklı soru tiplerinin verildiği bölümdür. işleyeceğiniz konu ile ilgili çözümlü ve açıklamalı uygulamaları bulabileceksiniz. UYGULAMA Bu bölümde. 3 Çalışma 11 3 Bu sembol Çalışma Kitabı’na geçmeniz gerektiğini göstermektedir. Öğrendiklerinizi farklı durumlarda kullanabilmeniz için hazırlanmış akıl yürütmeyi geliştirici ilginç problem veya bilgilerin bulunduğu bölümdür. Yansıyan. Çalışma sembolündeki sayı. Konu sonlarında bulunan bu sembol Çalışma Kitabı’nın kaç numaralı “Öz Değerlendirme Formu”nu doldurmanız gerektiğini göstermektedir. Etkinlikler ve örnekler ile öğrendiklerinizin özeti bu bölümde yer almaktadır. Dönen ve Ötelenen Şekiller Bu bölümde. etkinliklerdeki keşfettiğimiz konunun açıklamaları yer almaktadır. 1. Örnek 3. .ÖRNEK Bu başlık altında. Çalışma Kitabı’ndaki çalışma numarasını göstermektedir. öğrendiklerinizi uygulamanızı ve pekiştirmenizi sağlayacak alıştırma ve problemlere yer verilmiştir. işlenen konunun ne kadar öğrenildiği değerlendirilmektedir. öğrendiklerinizi uygulama şansı bulacağınız küçük araştırma çalışmalarıdır. Örneklerde. Örnek 2. KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Öz Değerlendirme Tekrar Eden. GÖREV Görevler. Örnek Etkinlik veya problem sonlarında öğrendiklerinizi pekiştirmeye yönelik soruları gösteren semboldür.

.

doğanın geometrisi olarak bilinir. Yans›yan. Geometrik fraktal. Herhangi bir parçası aslına benzerdir. Bu nedenle geometrik fraktalın bir bölümü büyütüldüğünde 13 veya küçültüldüğünde tam olarak aslına benzer. Eğrelti otundaki fraktalın nasıl olduğunu açıklayınız. . Geometri ile tanımlanamayan doğadaki nesneler. Dönen ve Ötelenen fiekiller Verilerden Ç›kan Sonuçlar Üslü Say›lar›n Kuvvetleri Fraktallar. fraktal yinelemenin iyi bir örneğidir. Eğrelti otu.KURALLI ŞEKİLLERDEN KURALLI SAYILARA Tekrar Eden. kendini giderek küçülen/büyüyen boyutta yineler. matematiksel olarak fraktallarla açıklanır.

Oluşan şekil ile önceki şekiller arasındaki ilişkiyi açıklayınız. halı. Devam Eden Kareler Noktalı kâğıt üzerine kenar uzunluğu 9 birim olan bir kare çizelim. Karenin her bir kenarını 3 eş parçaya bölerek 9 küçük kare elde edelim. Bir şeklin orantılı olarak küçültülmüş ya da büyütülmüşleri ile inşa edilen örüntüler “fraktal” olarak adlandırılır. oranında küçültülmesiyle oluşturulan örüntü Şekillerdeki örüntü modelini açıklayınız.Tekrar Eden. Ortadaki kareyi boyayalım. Örüntüyü bir adım daha devam ettiriniz. Dönen ve Ötelenen Şekiller Fraktallar Anahtar Kavramlar • Fraktal ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Noktalı kâğıt •Boya kalemleri •Cetvel 14 Doğru. Boyanmamış kareler için aynı işlemleri tekrar edelim. . ÖRNEK Aşağıda bir eşkenar üçgenin kenarlarının modeli verilmiştir. Yanda verilen halı desenlerini oluşturan şekillerdeki örüntüler nelerdir? Açıklayınız. kilim ve duvar kâğıdı desenleri oluşturmada sıkça kullanılır. Yansıyan. Siz de bir dikdörtgenle aynı ilişkiyi içeren bir örüntü oluşturunuz. çokgen ve çember modelleri.

şekil elde edilir. şekilde bir eşkenar üçgen çizilmiştir.ÖRNEK Kare ve doğrular yardımıyla oluşturulan aşağıdaki şekli inceleyelim: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 Bu örüntü. kare üzerine yazılan sayılardan aynı olanların birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. . şekil 3. Bu üçgenin her kenarı üç eş parçaya ayrılıp her birinin ortasındaki parçadan dışarıya doğru bakan eşkenar üçgen çizilmiştir. 1. Çember üzerinde eşit aralıklarla 12 nokta belirlenir. Noktalar üçer üçer 15 birleştirilerek eşkenar üçgenler oluşturulur. şekil GÖREV Doğada yer alan fraktal örneklerini bulup sınıfta sergileyiniz. Aşağıda bir fraktal örneği verilmiştir. 1. şekil 2. Bu işlem devam ettirildiğinde 3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Bir Süsleme Örneği Bir çember çizilir.

.UYGULAMA 1 Aşağıdaki fraktal örneğini bir adım daha devam ettiriniz. 1 Çalışma . 5 6 Aşağıdaki örüntünün fraktal olup olmadığını belirleyiniz. 16 4 Yandaki şekillerin eş veya benzerlerini kullanarak farklı örüntüler oluşturunuz.. Bu örüntülerden fraktal olanları belirleyiniz. Örüntülerin benzer ve farklı özelliklerini açıklayınız. 2 Aşağıdaki örüntüyü devam ettiriniz. . Aşağıda karesel bölge kullanılarak oluşturulan iki farklı örüntü verilmiştir. 3 Aşağıdaki örüntü devam ettirildiğinde oluşan şekli açıklayınız.

Bu durum cebirsel olarak (x.3).1) olan üçgenin x eksenine göre yansıma altındaki görüntüsünü çizelim. KLMN dörtgenini x ekseni boyunca 1 birim sağa.2. KLMN ve K´L´M´N´ dörtgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarındaki değişimi açıklayınız.(-1)) (3.2) C(1.1) Ordinatların -1 ile çarpımı (2. Dönen ve Ötelenen fiekiller Kumsalda yürümenin keyfi bir başkadır. KLMN dörtgeninin köşeleri ile görüntüsünün köşelerinin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız. y ekseni boyunca 2 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz. Adım atmak için yere bastığınız anda ayağınız kuma dalar ve her adımda ayak iziniz kalır. x ve y’nin pozitif olduğu bölgeye bir KLMN paralelkenarı çizelim. B(3. Simetri aynasını x ekseni üzerine yerleştirerek KLMN dörtgeninin yansıması olan K´L´M´N´ dörtgenini çizelim.3) B(3.-3) (3. y N K L M x 17 KLMN ve K´´L´´M´´N´´ dörtgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarındaki değişimi açıklayınız. ÖRNEK Köşe noktalarının koordinatları A(2. . Yandaki resimde ayak izlerinin oluşturduğu örüntüyü fark ettiniz mi? ETK‹NL‹K Koordinat Düzleminde Yans›ma ve Öteleme Araç ve Gereç •Kareli kâğıt •Cetvel •Simetri aynası Kareli kâğıda koordinat düzlemi çizelim.(-1)) (1.Yans›yan.-y) şeklinde gösterilir.(-1)) nin köşeleri (2.2) ve C(1. Simetri aynasını y ekseni üzerine yerleştirerek KLMN dörtgeninin yansıması olan K´´L´´M´´N´´ dörtgenini çizelim.-2) (1.-1) x Köşe noktalarının koordinatları verilen bir şeklin x eksenine göre yansıması altındaki görüntüsü bulunurken şeklin ordinatları (-1) ile çarpılır. ABC ve A´B´C´ üçgenlerinin köşe noktalarının y koordinatlarını yazalım: A B C O C´ B´ A´ ’nin köşeleri A(2.1.y) (x.3.

Köşe noktalarının koordinatları A(1. C(7.-4) A(1. x A •Cetvel Köşe noktalarının koordinatları A(4. Çizdiğimiz üçgeni orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim ve oluşan şekli A´B´C´ şeklinde adlandıralım.2) ve D(2. ABC üçgeni kaç derece döndürülürse A˝B˝C˝ üçgeni elde edilir? ABC ve A˝B˝C˝ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarını karşılaştırınız. •Kareli kâğıt B(4.3).0). A´B´C´D´ yamuğuna eş mi yoksa benzer midir? Doğruya göre öteleme yapılırken x ve y eksenleri boyunca belirtilen yönde ve belirtilen birim kadar.-4) C´(6. bütün noktalar paralel ötelenir.3) olan bir ABC üçgeni çizelim.2) olarak verilen bir yamuğu x ekseninde 2 birim sağa. C(4.0) C(4. ABC ve A´B´C´ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarını karşılaştırınız.0).0) B(5. B(5.2) D(2. Koordinatlar arasındaki ilişkiyi açıklayınız.-2) D´(4.-2) Ötelemede ABCD yamuğunun köşe noktasının apsisine 2 eklenir. A´B´C´ üçgenini orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim ve oluşan şekli A˝B˝C˝ şeklinde adlandıralım. Bu durum cebirsel olarak (x.y+ (-4)) şeklinde ifade edilir. ordinatından 4 çıkarılır. İki üçgenin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız. 18 ETK‹NL‹K Şeklimizi Döndürelim Araç ve Gereç y Kareli kâğıda bir koordinat düzlemi C B çizelim. ABCD yamuğu. . ABC üçgenini saatin tersi yönünde 90° döndürüp ABC üçgeni ile yeni oluşan şeklin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız. y ekseninde 4 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çizelim: y D A O D´ A´ C B C´ B´ x ABCD yamuğunun ve A´B´C´D´ yamuğunun koordinatlarını yazalım: +2 A´(3.0).y) (x+2.2) -4 B´(7.

4) U´M´N´ üçgeni ile UMN üçgeninin koordinatM(5. dönme B˝ A˝ 2. 360º döndürdüğümüzde ise (a.6) (-2. Şeklin döndürülmesiyle koordinatlarının nasıl değiştiğini inceleyelim: Şeklin D noktası orijin üzerinde bulunmaktadır. Şekil orijin etrafında döndürüldüğünden D noktasının koordinatları değişmez. dönme A´(4.0) C˝´(-4.b) olan bir şekli.4) olan üçgeni.ÖRNEK y Yandaki şekli orijin etrafında saat yönünde üç defa 90° döndürelim. Oluşan şekillerin koordinatları arasındaki ilişkiyi inceleyelim. dönme A˝´(-4.0) M(5.6) C(2. .b) koordinatı (-a.4) B(0.-4) B˝(0. Geometrik şekillerin döndürülmesi ile yandaki gibi süsleme modelleri oluşturabiliriz.-4) 3. dönme C´ B´ C A´ 1.-6) C˝(-2.-2) 2. dönme U´M´N´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarından faydalanarak U˝M˝N˝ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulalım: U´(0.0) C´(4.2) 19 Koordinatlarından biri (a.0).y) olsun.-2) N´(4. M˝ ve N˝ noktalarının koordinatlarını bulunuz. orijin etrafında saat yönünde 90° döndürdüğümüzde (a.4) 1.2) B´(6.0) olur. x U˝ U(2.-a).-2) M´(2. y UMN üçgenini saat yönünde orijin etrafında 90° döndürdüğümüzde U´M´N´ üçgeni oluşur.2) ve N(3.-2) ve U˝(x.-5) N´(4. A(-2. b) koordinatı (-b. orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim. (0. UMN ile U˝M˝N˝ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatları arasındaki ilişkiyi bulunuz. y=0 olduğundan U˝(2.4) (2. Bu durumda x=-(-2).2) N(3. dönme A˝(2. a) olur.-3) M´(2.-3) M˝ N˝ U(2. orijin etrafında saat yönünde üç defa 90° döndürdüğümüzde yandaki şekli elde ederiz.b) koordinatı (b.2) 1.b) koordinatı değişmez. 180º döndürdüğümüzde (a.-b) 270º döndürdüğümüzde (a.-2) B˝´(-6.4) x B A C´´´ D B´´´ A´´´ C˝ 3. M(5.0) U´(0.4) 1. dönme larını karşılaştıralım. N(3.-5) 2. dönme U´(0. Dönme hareketi sonucunda oluşan yeni şeklin köşe noktalarının koordinatlarını belirleyelim. Köşe noktalarının koordinatları U(2. dönme x Şekli.

daha sonra yukarıdaki gibi doğru boyunca ötelemesi çizildiğinde son durumda oluşan şekil değişir mi? Tartışınız. Ötemeli yansımada hiçbir nokta ve yansıma doğrusundan başka hiçbir doğru sabit kalmaz. Şekli doğru boyunca dört birim sağa öteleyip doğruya göre yansımasını çizelim. d Bir şeklin. . Şeklin önce doğruya göre yansıması. Çizdiğimiz şekil için aynı işlemi tekrarlayalım. ÖRNEK Aşağıdaki şekli d doğrusu boyunca üç birim sağa öteleyip yansımasını çizelim. bir doğru boyunca yansımasından sonra ötelenmesi ile ötelenmesinden sonra yansıması aynıdır.ETK‹NL‹K Öteleme ve Yansıma Araç ve Gereç •Cetvel •Noktalı kâğıt Noktalı kâğıda yukarıdaki gibi bir doğru ve bu doğru üzerine herhangi bir şekil çizelim. 20 d Aşağıya ise şeklin önce d doğrusuna göre yansımasını çizip daha sonra doğru boyunca üç birim sağa öteleyelim.

3). B(-7.4) olarak verilen bir üçgenin y eksenine göre yansıması altındaki görüntüsünü çiziniz. .-1) olarak verilen bir üçgeni x ekseni boyunca 7 birim sola. İki üçgen arasındaki ilişkiyi açıklayınız.UYGULAMA 1 Köşe noktalarının koordinatları A(2. y 5 4 3 2 -5 -4 -3 -2 -11 0 -1 -2 -3 -4 -5 x 2 Köşe noktalarının koordinatları A(6.8) olarak verilen XYZ üçgeninin x eksenine göre yansıması olan X´Y´Z´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.-3) ve P(-2. Köşe noktalarının koordinatları M(-4. B(5. y 6 5 4 3 2 -6 -5 -4 -3 -2 -11 0 -1 -2 -3 -4 -5 -6 x 6 3 Aşağıdaki grafiklerden hangisinde öteleme.3) ve M(-2. L(0.1) ve Z(5.0) olarak verilen MNOP dikdörtgeni x ekseni boyunca 5 birim sağa ve y ekseni boyunca 2 birim aşağıya ötelendiğinde oluşan M´N´O´P´ dikdörtgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.1).1) ve C(-1.-2).4).-3). a) y b) y c) y 21 x x 0 x 4 Köşe noktalarının koordinatları X(1. y ekseni boyunca 4 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz. O(-2.3) ve C(3.0). Y(5. hangisinde yansıma olduğunu belirleyiniz. N(-4.1) olan ’ni çiziniz. Köşe noktalarının koordinatları A(-7. Aynı düzlemde köşe ’nin köşe noktalarının ni x y 5 6 noktalarının koordinatları koordinatlarının (-1) ile çarpımına eşit olan çiziniz.

y) ise x-y farkı kaçtır? y 12 22 Yandaki şekle göre KRM üçgeninin hangi yönde ve kaç birim ötelenerek K´R´M´ üçgeninin elde edildiğini bulunuz. Yeni oluşan U´V´Z´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını belirtiniz. B´(0. ABC üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. Oluşan üçgenin köşe noktalarının koordinatları A´(-3.a) ise a+b toplamı kaçtır? b) M(3.7 Yandaki OİK üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° döndürülmesiyle oluşan OAB üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. a) D(3. O K M M´ R´ x K´ R 13 Aşağıdaki şeklin ötelemeli yansımasını doğru boyunca çizerek devam ettiriniz.-1). y i O K x 8 9 Köşe noktalarının koordinatları U(2.-3)’tür. 14 Aşağıdaki süsleme nasıl oluşturulmuş olabilir? Açıklayınız. V(3. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. ABC üçgeni orijin etrafında saatin tersi yönünde 90° döndürülüyor.b) ve D´(2. RGU üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° dönme altındaki görüntüsü R´G´U´ üçgenidir.0) ve M´(x.0) olan UVZ üçgeni orijin etrafında180° döndürülüyor. RGU üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.5). 2 Çalışma .4) ve Z(0.-2) ve C´(-1. y R´ U´ O G´ x 10 11 DMT üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° dönme altındaki görüntüsü D´M´T´ üçgenidir.

1 Öz Değerlendirme ..1) 5 Aşağıdaki şekillerin ötelemeli yansımasını doğru boyunca çizerek devam ettiriniz. aşağıya veya yukarıya ya da köşegen boyunca hareket eder...-2) L´(0.. Bu iki üçgen arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.-2) ve R(-1.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Tekrar Eden. 6 Köşe noktalarının koordinatları S(-1. adım 2 2.1) olan STR üçgeninin orijin etrafında 180° dönmesi sonucu oluşan S´T´R´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. adım Aşağıdaki örüntünün beşinci adımında olması gereken şekli çiziniz. 1... adım 3..... adım 3 2.7) M(-6.. adım Satranç oyununda taşlar. Örüntünün sonraki adımını çiziniz.7) M´(6.... Yans›yan. .. 23 4 Yanda tabloda iki üçgenin köşe noktalarının koordinatları verilmiştir.4). sağa ya da sola. adım .. K(4.... Dönen ve Ötelenen fiekiller Aşağıdaki örüntüde doğru parçaları üç eş parçaya bölünüp ortadaki parçadan dışarıya eşkenar üçgen çizilerek oluşturulmuştur. 4.. a) Bu oyunda hangi tür yer değiştirmeler vardır? b) Tahta üzerindeki atın hareketini yazınız...-2) L(0. . 5.... adım 3.. T(-2..1) K´(-4.. adım 4... adım 1.

50. Histogram. 10. 55. 18 . 36. 23. 22. 51. 59. 51. Aşağıda iş başvurusu yapan kişilerin maketi yapma süreleri dakika cinsinden verilmiştir: 10. 50. Verileri gruplandırırken nelere dikkat edilmelidir? Açıklayınız. 17. 35. 44. 57. 15.Verilerden Çıkan Sonuçlar Histogram Oluşturalım Son teknolojiyle üretilen fotoğraf makinelerinde yeni bir özellik dikkat çekiyor. 16. 55. 50. iş başvurusunda bulunan kişilerin el becerilerini ölçmek için onlara birer maket verilir. 23. Veri grubunun açıklığını bulalım. 43. Grafiği oluştururken nelere dikkat ettiğinizi açıklayınız. 47. 49. 15. Bu zorlukları ortadan kaldırmak için verileri gruplandıralım. 26. Fotoğraf ve grafiklerde neler ilginizi çekiyor? ETK‹NL‹K Fazla Verilerle Tablo ve Grafik Oluşturalım Beden eğitimi dersinde öğrenciler arasında 400 metre koşusu yapılmış ve koşu sonuçları aşağıda saniye cinsinden verilmiştir. 46. 22. 42. 46. 52. 41. 59-10=49 16 32 49 58 . 56. 57. 48. 21. fotoğraf çekenlere yardımcı bir araç olarak “histogram” özelliği kullanılıyor. Yukarıdaki fotoğraf makinesinde fotoğraf çekilirken ekranda beliren histogramlar görülüyor. 25. 14. 23.19. 57. 15. 20. Gruplandırılmış verilerle bir grafik oluşturunuz. 24. 32. 51. 34. 36. 12. 37. 56. 12. 16. 25 Bu verileri grafikte gösterelim. 36. 58. 52. 10. 11. 15. 49. 55. Bu kişilerden maketin aynısını yapmaları istenir. fotoğrafın ton dağılımını gösteren grafiktir. 31. 21. 39. 54. 35. 33. 20. 48. 13. Birçok fotoğraf makinesinde. Veri sayısının fazla olmasının tablo ve grafik oluşturmadaki zorlukları nelerdir? Tartışınız. 33. 27. 10. 44. 15. 22. 45. 40. 24 Banu Salih Kutlu Mehmet Melih Melek 82 87 87 84 86 62 Semih Nazan Ahmet Sabri Serap Sedat 79 91 85 83 78 69 Süleyman Pınar Mustafa Ali Metin Seda 81 84 92 79 81 71 Jale Osman İsmail Faruk Abdullah Mahmut 80 83 76 85 88 65 Dursun Sabiha Emre Davut Mert Ayla 89 88 87 89 87 73 Verileri tabloda gösterelim. 53. ÖRNEK Bir fabrikaya. 21. 38. 45. 33. 11.

166. istenilen grup sayısına bölünür. 149. 163. 160. 162. 152. 153. 25 GÖREV Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) İnternet sitesinden yararlanarak histogram oluşturulabilecek verilere örnekler bulunuz. 174. 170. 153.140 = 36 bulunur. 168. 143. 169. 140. 164. 149. 173. 140. 143. 156. 149. araştırma sonuçlarını raporlaştırmalarını ister. 159. Bulunan sayıya en yakın büyük tek sayı grup genişliği olarak alınır.Veri grubunun açıklığı 49’dur.9 ≈ 5 istenilen grup sayısı Bu veri grubunun genişliği 4. ÖRNEK Seda Öğretmen. 9 4 sayısına en yakın büyük tek sayı 5’ tir. 171. 170. 150. Grafik: Maket Yapma Süresi Kişi sayısı 16 14 12 10 8 6 4 2 0 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Tablo: Maket Yapma Süresi Maket yapma süresi (dakika) 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Kişi sayısı 10 11 11 4 8 7 7 10 10 11 Süre (dakika) Grafikte. 162. 155. Veri grubunun açıklığını bulalım. 165. 1-10 aralığında hiç veri olmadığından yanlış yorumlara yol açmamak içi “zikzak” kullanılmıştır. 175. 147. 168. 176. 169. 159. 176. 165. 163. 176. Öğrenci raporlarındaki kelime sayıları aşağıda verilmiştir: 149. yatay eksen. 146 Bu verileri grafikte gösterelim. 150. 171. 163. 176. 142. 175. Verileri 10 gruba ayırarak grup genişliğini bulalım. 166. 173. Verileri 9 gruba ayırarak grup genişliğini bulalım. 157. 164. Grup genişliği bulunurken açıklık. 154. 142. 153. Açıklık: 176 . Grup genişliği = 36 = 4 olur. 153. 154. 143. 149. 156. .9 sayısına en yakın tek sayı olan 5 alınır. 163. 176. 156. 147. öğrencilerden ormanlar hakkında araştırma yapıp. 176. 49 10 açıklık 4. 164. 167. 173. 175. 170. 144. 154. 150. Bu durumda veri grup genişliği 5 olarak bulunur. 158. 170. 170. 170. 143. 170. 176. 169. 156. 160.

3 Çalışma . bu süreleri kadın ve erkek sürücülere göre ayırıp yandaki tabloyu oluşturmuşlardır. 26 Tablo: Elma Ağaçlarının Verdikleri Elmalar Toplanan elmaların Ağaç sayısı kütlesi (kg) 51-59 5 60-68 7 69-77 13 78-86 10 87-95 20 96-104 22 105-113 18 114-122 5 Tablo: Sürücülerin Park Etme Süreleri Park etme Kadın sürücü Erkek sürücü süreleri(saniye) sayısı sayısı 20-30 2 4 31-41 10 15 42-52 25 20 53-63 7 10 64-74 4 4 Tablo: Öğrencilerin Yarışmadaki Doğru Cevap Sayıları Doğru cevap sayıları 1-19 20-38 39-57 58-76 77-95 Öğrenci sayısı 84 90 150 120 35 2 İki öğrenci bir parkta sürücülerin arabalarını park etme sürelerini kaydetmiş. 3 Bir matematik yarışmasına katılan öğrencilerin verdikleri doğru cevaplar yandaki tabloda verilmiştir.Tablo: Raporlardaki Kelime Sayıları Kelime sayısı 140-144 145-149 150-154 155-159 160-164 165-169 170174 175-179 180-184 Öğrenci sayısı 9 8 11 9 11 10 13 10 - Grafik: Raporlardaki Kelime Sayıları Kişi sayısı 14 12 10 8 6 4 2 0 140-144 145-149 150-154 155-159 160-164 165-169 170-174 175-179 180-184 Kelime Sayısı UYGULAMA 1 Bir çiftlikteki elma ağaçlarının bir yılda verdiği elma miktarlarının aralığı yandaki tabloda verilmiştir. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz.

Süre (dakika:saniye) 10.05 Koşucu sayısı 6 2 2 Bir bilim adamı 60 sinek kuşunun uzunluklarını milimetre cinsinden ölçmüş. a) Okulda kaç öğrenci vardır? b) Okula. Tablo: Kuşların Uzunlukları Uzunluk (mm) Kuş Sayısı 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 27 3 Yandaki grafikte öğrencilerin okula geliş saatleri verilmiştir.00-12.03 18. ölçüm sonuçlarını aşağıdaki gibi yazmıştır: 55 50 54 51 47 59 49 58 46 54 48 36 55 42 59 51 48 38 45 48 59 50 43 39 59 52 48 41 47 41 52 45 49 52 48 56 56 48 48 42 46 51 39 38 43 43 43 48 41 38 52 45 54 47 56 37 43 44 49 50 a) Yukarıdaki verilerle oluşturulan yandaki tabloyu tamamlayınız.02-16.03-18.05-22.05 saatleri arasında kaç öğrenci gelmiştir? Grafik: Öğrencilerin Okula Geliş Saatleri Öğrenci sayısı 80 60 40 20 0 08:11 08:21 08:22 08:32 08:33 08:43 08:44 08:54 08:55 09:05 09:06 09:16 Zaman 2 Öz Değerlendirme . b) Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Histogram Olufltural›m Tablo: Koşuyu Bitirme Süreleri Bir ilde yapılan geleneksel koşu yarışmasında koşucuların belli bir mesafeyi koşma süreleri kaydedilmiştir. Elde edilen verilerle yandaki tablo oluşturuluyor.04 20.02 16.01 14.04-20.01-14. c) Verilerden yararlanarak uzunlukları 45-49 mm arasında olan kuşların yüzdesini yaklaşık olarak bulunuz. Tablodaki boşlukları siz doldurunuz ve histogram oluşturunuz.55 ile 09. 08. Grafiğe göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.00 12.

.Üslü Sayıların Kuvvetleri Tam Say›lar›n ve Ondal›k Kesirlerin Kuvvetleri Anahtar Kavramlar • Negatif kuvvet • Çok büyük sayılar • Çok küçük sayılar • Bilimsel gösterim Güneş’e en yakın yıldız olan Alfa Centauri’nin Güneş’e uzaklığı 37 900 000 000 000 km’dir.2 = 8 22 = 2. .2.2 = 4 21 = 2 = 2 20 = 1 = 1 2-1 = 2-2 = 2-3 = 2-n = = = = = 1 2.2.. Her bir adım arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.a a .a. . 2n = 2.. paydan paydaya ya da paydadan paya alındığında üssünün işareti değişir. .2.. 2 n tane 23 = 2. a-2 = 2 = a. .. Bu sayıyı daha kısa biçimde yazabilir miyiz? ETK‹NL‹K Negatif Kuvvetler 28 Yandaki örüntüyü inceleyelim.2 n tane 2 2 2 Bir üslü ifade.a a a3 a. 21 sayısından 2-2 sayısına ulaşabilmek için ne yapmanız gerekir? Tartışınız. a-n = n a-1 = a . .2. 1 1 1 1 . -3 = 1 = 1 a . a sıfırdan farklı bir tam sayı ve n doğal sayı olmak üzere a’nın negatif kuvvetleri aşağıdaki şekilde yazılır.. 2 sayısının negatif kuvvetleri ile pozitif kuvvetlerinin gösterimini karşılaştırınız.2. Bir tam sayının negatif kuvvetini bulmak için neler yapılması gerektiğini açıklayınız..

.00001 105 100 000 1 2 2x 1 2x10-1 2 x 0.x(-3) -1 1 101 1 102 1 103 1 10n 1 10 0.ÖRNEK 4. 17x(17)-1 sayılarının değerini bulalım: 1 1 10-5 0.01 + 0 x 0.001 + 8 x 0.001 10x10x10 1000 1 10x10x10x.4019 = 5072.25 16 4 (-2)4 -5 29 1 17 x 1 1 1 17 17 26.1 + 3 x 0.4 + 0.1 3 (-3)1 1 1 1 9 (-3)2 (-3)x(-3) 1 1 3 (-3) (-3)x(-3)x(-3) 1 1 (-3)n (-3)x..1 27 n tane 10 ..001 + 0.01 10x10 100 1 1 0.0009 = 5072 + 0.0001 = 5000 + 70 + 2 + 0.x10 n tane 1 -27 .0308 ondalık kesrini 10 sayısının kuvvetlerini kullanarak çözümleyelim: 26. 10 ve -3 sayılarının negatif kuvvetlerini bulalım: 4 sayısının negatif kuvvetleri 10 sayısının negatif kuvvetleri 10-1 10-2 10-3 10-n n tane -3 sayısının negatif kuvvetleri (-3)-1 (-3)-2 (-3)-3 (-3)-n 1 .1 1 1 0.2 10 10 101 1 1 4x 1 4x(-2)-4 4 x 0.1 + 1 x 0.001 + 9 x 0.4019 . 4x(-2)-4..0001 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 1 + 3 x 1 + 0 x 1 + 8 x 1 100 1000 10 000 10 1 1 1 1 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 1 + 3 x 2 + 0 x 3 + 8 x 10 10 104 10 = 2 x 101 + 6 x 100 + 0 x 10-1 + 3 x 10-2 + 0 x 10-3 + 8 x 10-4 17x(17)-1 17 x Çözümlemesi 5 x 103 + 7 x 101 + 2 x 100 + 4 x 10-1 + 1 x 10-3 + 9 x 10-4 olan rasyonel sayıyı bulalım: 5 x 103 + 7 x 101 + 2 x 100 + 4 x 10-1 + 1 x 10-3 + 9 x 10-4 = 5 x 1000 + 7 x 10 + 2 x 1 + 4 x 0.0308 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 0. 2x10 .

3)2=0. Negatif tam sayının kuvvetleri 1.(-3). 4 ve 6. 3 ve 5. -3 = -3 = 4 = 81 4 4 4 4 4 256 4 . kuvvetlerini hesaplayıp yazalım.(-2)=-8 b) (-3)4= (-3). Negatif tam sayının çift kuvvetleri ile sonuçlarının işaretleri arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.09 b) (-0.(-3)=81 c) (-2)-2= ç) (-3)-3= (sonucun işareti negatif) (sonucun işareti pozitif) (sonucun işareti pozitif) (sonucun işareti negatif) Pozitif bir tam sayının tek ve çift kuvvetlerinin sonucu pozitiftir.(-2). 2 .4).ETK‹NL‹K Sonuç Negatif mi. Aşağıdaki tabloya belirlediğimiz tam sayının 1.(-0.064 4 4 c) 2 . 2 .(-3).3). kuvvet 6. Negatif tam sayının tek ve çift kuvvetlerinin sonuçlarının işaretleri arasındaki ilişkiyi gösteren bir kural geliştiriniz. çift ise sonuç pozitif tam sayı olur. 2 = 2 = 2 4 = 16 81 3 3 3 3 3 3 4 (-3)4 ç) -3 . kuvvet 4. kuvvet Sonuç Tabloya göre negatif tam sayının tek kuvvetleri ile sonuçlarının işaretleri arasındaki ilişki nedir? Açıklayınız. ÖRNEK Tekrarlı çarpımları verilen ondalık kesir ve rasyonel sayıları üslü olarak yazalım ve değerlerini belirleyelim: a) (0.(-0. kuvvet 5. kuvvet Sonuç Negatif tam sayının kuvvetleri 2. kuvvet 3.3)= (0. kuvvetleri ile 2.(0. Geliştirdiğiniz bu kural negatif tam sayının negatif kuvvetleri için de geçerli midir? ÖRNEK 30 Aşağıdaki işlemlerle sonuçlarının işaretlerini inceleyelim: a) (-2)3= (-2).4)3=-0. Pozitif mi? Negatif bir tam sayı belirleyelim.4). Negatif bir tam sayının kuvveti tek ise sonuç negatif tam sayı. -3 .4)= (-0. -3 .

...5) B= 1 .(-0. (2)-3 2 31 e) 3 . (2)-5 ç) 1 2 3 ...5)... 8 6 Aşağıdaki ifadelere göre A= (-0. 1 = 3 6 6 6 6 6 4 1 = 1 1024 2 =2 Aşağıdaki boşluklara “>.. 1 . a) 1 ....III Çalışma . 4 .. =” sembollerinden uygun olanını yazınız.(-0.. 1 . Sizce bu tartışmada kim haklıdır? Neden? Aşağıdaki eşitliklerde “ a) 2-2 = c) d) 1 = 3 9 1 =10 100 000 1 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz. 2-1 . 25 b) (-2)5 .(-0. 1 2 2 2 2 I. 1 . 1 . 210 f) 52 . (-3)-4 = III.5).(-0. 23 8 1 c) 5-2 . 3 . 3 10 10 10 g) (-0.UYGULAMA 1 Aşağıdaki sayıların değerlerini bulunuz.. (-5)-2 = II.5).4) . a) (-5)3 2 b) (-3)-3 c) 2-5 ç) 10-4 d) (-10)1 Emre (-3)-1 sayısının (3) sayısına eşit olduğunu söylüyor. 1 . < . b) 625 = 5 ç) 1 = 49 e) 8-2 = g) -2 3 1 2 = 1 f) 25..4).II D) I. 25 d) 102 . 1 . (-0.. ( )-5 = 32 oranı kaçtır? 7 Yandaki eşitliklerden hangisi ya da hangileri doğrudur? 4 A) Yalnız I B) Yalnız II C) I. 22 . 1 . Serap ise bu fikre karşı çıkıyor.16) 5 Aşağıdaki örüntüde boş bırakılan yerlere hangi sayılar yazılmalıdır? . 1 .

“Nano” sözcüğü Latince “cüce”.10 10 .10 10 . 43 27 10 sayısını hangi sayıya bölersek sonuç 10 olur? Yandaki tabloyu.10 10 . 30 5 25 10 :10 bölme işlemi ile 10 üslü gösterimi için ne söylenebilir? Üslü sayılarla bölme işlemini ifade eden bir kural geliştiriniz. 32 ETK‹NL‹K Bölümün Üslü Gösterimi Yandaki tabloyu inceleyelim ve boşlukları dolduralım. tabanı 2 alarak tekrar düzenleyiniz. Her bir çarpma işlemi ile çarpımın üslü gösterimi arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. . 8 12 20 10 .10 10 . nanoteknoloji de “çok küçük maddelerin teknolojisi” anlamına gelmektedir. Metrenin milyarda biri ölçüsüne sahip nanometre birimiyle ölçülen bir saç telinin kalınlığı ortalama 50 000 nanometredir.10 3 3 2 2 1 1 1 1 1 1 2 3 4 5 3 4 4 5 Çarpım 100 1000 . Bu durumda bir saç telinin kalınlığı kaç milimetre olur? ETK‹NL‹K Tablo: Çarpma Tablosu Çarpımın Üslü Gösterimi Yandaki tabloyu inceleyelim ve boşlukları dolduralım. 115 10 sayısını hangi sayı ile çarparsak sonuç 120 10 olur? Çarpma 10 .10 çarpımı ile 10 üslü gösterimi için ne söylenebilir? Üslü sayılarla çarpma işlemi ve çarpımın üslü gösterimini ifade eden bir kural geliştiriniz. Tablo: Bölme Tablosu Bölme 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 6 6 5 6 5 4 3 2 1 1 1 1 1 2 2 3 Bölüm 10 100 . Her bir bölme işlemi ile bölümün üslü gösterimi arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.. nanoteknoloji sayesinde mümkündür....10 10 . Çarpımın üslü gösterimi 10 10 2 3 .Üslü Say›larla ‹fllemler Bir ansiklopedinin tamamının iğne başı büyüklüğündeki bir alana yazılabilmesi sizce mümkün müdür? Evet...10 10 .10 10 . Bölümün üslü gösterimi 10 10 1 2 ...10 10 .

1. Payın üssü ile paydanın üssü toplanarak ortak tabana üs olarak yazılır.9 x 106 149.7 x 107 14.72 x 10-28 16.79 x 107 1. Tablo’da ise maddeyi oluşturan kısımların kütleleri verilmiştir. 3-12 = 310+(-12) = 3-2 Aşağıdaki bölme işlemlerinin nasıl yapıldığını inceleyelim: a) 27 : 23 = 27-3 = 24 c) = 6-5-(-2) = 6-3 b) = 310-2 = 38 -10 3 ç) 1 : 1 25 5 = 1 3 : 52 1 5 -10 = (5-2) : (5-1) 3 -10 = 5-6: 510 = 5-6-10 = 5-16 k n k+n Tabanları aynı olan üslü ifadeler ile çarpma işlemi yapılırken ortak taban çarpıma taban olarak yazılır.496 x 108 2. Tablo: Bazı Gezegenler ve Bunların Güneş’e Olan Uzaklıkları Bazı Güneş’e olan gezegenler uzaklıkları (km) Merkür Dünya Mars Satürn Neptün 57.1 x 10-32 167.11 x 10-31 33 1. Tabanları aynı olan üslü ifadeler ile bölme işlemi yapılırken ortak taban bölüme taban olarak yazılır. a . Tablo: Bazı Parçacıklar ve Bunların Yaklaşık Kütleleri Maddeyi oluşturan kısımlar Elektron Proton Nötron Atom Yaklaşık Bilimsel kütleleri (kg) gösterim (kg) 91. Bilimsel gösterimde nelere dikkat edilmesi gerektiğini tartışınız. 2.6 x 106 22.9 x 108 Uzaklığın bilimsel gösterimi (km) 5. 36 = 313+6 = 319 ç) 95 . Tablo’daki her bir gezegenin Güneş’e olan uzaklığı ile aynı uzaklığın bilimsel gösterimi birbirine eşit midir? Aralarındaki ilişkiyi tartışınız. Tabloları doldurduktan sonra tekrar inceleyiniz. Payın üssünden paydanın üssü çıkarılarak ortak tabana üs olarak yazılır. Tablolardaki örneklere göre boş yerleri dolduralım. 2-3 = 24+(-3) = 21 b) 313 . . 3-12 = (32)5 .a = a k a =ak-n n a ETK‹NL‹K Çok Büyükler ve Çok Küçükler Aşağıdaki tabloları inceleyelim. 1.2 x 10-28 16.6 x 10-28 9.ÖRNEK Aşağıdaki çarpma işlemlerinin nasıl yapıldığını inceleyelim: a) 104 . Tablo’da güneş sistemindeki bazı gezegenler ve Güneş’e olan uzaklıkları.3 x 108 44. 102 = 104+2 = 106 c) 24 . Tablo’daki maddeyi oluşturan kısımların kütleleri ile bilimsel gösterimi arasındaki ilişkiyi tartışınız. GÖREV Bilimsel gösterim nerelerde ve hangi amaçla kullanılmaktadır? Araştırınız ve araştırma sonuçlarını sınıfa sununuz. 3-12 = 310 . 2.

çarpanlardan biri 1 ile 10 arasında (1 dâhil).2 ve B= 7 2 4 7 olduğuna göre A ifadesi. Buna göre.ÖRNEK •Ay ile Dünya arasındaki uzaklık: 384 400 000 m •Pluton’un Güneş’e olan uzaklığı: 5 900 000 000 km •AIDS virüsünün uzunluğu: 0. 7 12 7 -8 4 =5 =7 3 4 7 9 42.844x108 m •Pluton’un Güneş’e olan uzaklığı: 5. b) a.3 9 -7 c) ç) 4.2 2 4 7 b) 3 .9x109 km •AIDS virüsünün uzunluğu: 0.b. Bir sayının bilimsel gösterimi ax10n şeklindedir. 3 = 3 ç) 7 . Bir günde parçalanan alyuvar sayısını bilimsel gösterimle yazınız. iki sayının çarpımı şeklinde yazmamız gerekir.b d) a.3 -7 10 Aşağıdaki ifadelerde “ a) 2 c) 5 .c 5 6 Türkiye’de yapılan son nüfus sayımına göre 70 milyon olan nüfusu bilimsel gösterimle yazınız.00011 mm = 1.00011 mm Yukarıdaki sayısal verileri bilimsel gösterimle ifade edelim.2 =2 . a) 4 000 000 000 b) 9 000 000 000 000 000 e) a b.c c) 1 ç) a. a) 2 .c c c b Aşağıdaki sayıları bilimsel gösterimle yazınız.) Kitabımızdaki bir “i” harfinin noktasını koymak için gerekli mürekkebin kütlesi 0. İnsan vücudunda günde 200 milyar alyuvar parçalanır. diğeri 10’un kuvveti olacak şekilde.c 2 a.4 A= 2 .5 12 17 10 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz. 34 UYGULAMA 1 Aşağıdaki ifadelerin değerinin üslü gösterimini yazınız. 5 Çalışma 7 .2 3 d) e) 3 . B ifadesinin kaç katıdır? 6 -7 a= 3. b) 3 .10 b= 10 c= 10 Yukarıdaki ifadelere göre aşağıdaki ifadelerin sonuçlarını bulunuz.1x10-4 mm olarak bilimsel gösterimleri yapmış oluruz. •Ay ile Dünya arasındaki uzaklık: 384 400 000 m = 3.b.000 000 001 kg = 1x10-9 kg’dır. n ise bir tam sayıdır.b a) a. (a sayısı 1 ≤ a < 10 olacak şekilde bir rasyonel sayı. Bir sayıyı bilimsel gösterimle ifade edebilmek için o sayıyı.

9) .1). 4 Ekvator'un çevresinin uzunlu¤u yaklafl›k 4x10 km’dir..xy ifadesinde x yerine 2. (.222x10 -3 c) 3. (. kuvveti alınırsa sonuç negatif olur. ç›k›fl 5. (-2) . D Y D 7) ifadesinin 6. 4) ifadesinin değeri -1’dir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl 7. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 2 Afla¤›daki say›lar› ondal›k kesir olarak yaz›n›z.1)..1) işleminin sonucu 0. D Y 4. yandaki sayıların değerlerinin negatif olduğunu.(0... D Y 8.) (-1) +(-1) işleminin sonucu 2’dir.4404x10 Afla¤›daki say›lar› bilimsel gösterimle yaz›n›z.. 12 7 (.) (-7) sayısının 17.) 5 sayısının negatif kuvvetleri pozitiftir.777x10 3 Üslü Say›lar›n Kuvvetleri -2 b) 6. y yerine 5 yazarak sonucu bulunuz. ç›k›fl D Y D 1) 3 ifadesinin değeri -34 tür.05050550 ç) 51 230 000 3 4 5 6 7 8 9 K›rm›z› kan hücresinin çap› 0. Yiğitcan 22 10 (-0. ç›k›fl 3. Sizce kim haklıdır? Neden? Yandaki ifadelere göre oranı kaçtır? A= 1 4 B= 0.) (0.. -4 5) Bir negatif tam sayının tüm kuvvetleri pozitiftir.25 3. ç›k›fl 3 Öz Değerlendirme . ’e 6) (-109)1218 sayısının işareti (+)’dır. Ifl›k h›z›yla hareket eden bir araçla seyahat edilece¤i düflünülürse bu uzunluk yaklafl›k ne kadar sürede al›n›r (Ifl›k 1 sn’de 5 3x10 km yol al›r. 35 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl Y değeri 2’dir.001’dir.00704 d) 42 573 e) 0. a) 7.(0. 1 1218 Pelin. ç›k›fl Y 3) 2-7 ifadesi eşittir. 2-2 sayısının 26 katıdır. a) 3752 b) 20 051 c) 0. K›rm›z› kan hücresinin çap›n› bilimsel gösterimle yaz›n›z.. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 2) 24 sayısı.)? Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların önüne “D”. 4 ise pozitif olduğunu savunuyor.. ç›k›fl D Y 2. (.00074 cm’dir. 1.0001 f) 0. yanlış olanların önüne “Y” yazınız.

2 birim yukarıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz. ç›k›fl D Y Y D 7) Bir şeklin ötelemeli yansıma hareketi bulunabilir.5) noktası olur. ç›k›fl 3. 6. 4. ç›k›fl Y D Y 8.-4) noktasıdır. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl.4) noktasının x eksenine göre yansıması (2.2) noktası bulunan şekil 3 birim sağa ötelenirse A'(3. ç›k›fl 7. B(1. 4) (2. 3) Bir eşkenar üçgenle hiçbir zaman fraktal oluşturulamaz. y A B C x 36 4 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir.1) olarak verilen bir üçgeni 4 birim sağa.3). 2) Her fraktal bir şeklin oranında küçültülmesiyle oluşur. 6) Bir şekil 2 birim aşağıya ötelenirse şeklin y ekseninin koordinatları 2 azaltılır. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl 5. 1) 1.1) ve C(4. ç›k›fl Y D D Y Örüntüsü fraktal oluşturur. ç›k›fl D Y D 5) A(0. 2.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Aşağıdaki örüntülerden hangisi fraktaldır? A) B) C) Kurall› Say›lardan Kurall› ‹fllemlere D) 2 Yandaki örüntünün sonraki iki adımı aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) D) 3 Koordinatları A(1. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl . yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.

a) Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. Bu hatalar nedir? c) Sınıfa sonradan 1 kişi daha katılmıştır. Bu kişinin boyu 148 cm’dir. a) Ayhan bu verileri 9 cm’lik aralıklarla kaydederek yeni bir tablo oluşturmuştur. Ayhan’ın tablosunu siz tamamlayınız. Grafiği çizerken iki tane hata yapmıştır. Bu kişi Ayhan’ın belirlediği aralıklardan hangisine dâhil olur? Kişi sayısı 25 20 15 10 5 0 Boy uzunluğu (cm) 121-129 130-138 139-147 148-156 . Anket sonuçları yandaki tabloda verilmiştir. Uzunluk (cm) 121-129 130-138 139-147 148-156 Kişi sayısı Tablo: Boy Uzunlukları Uzunluk (cm) 121-124 125-129 130-133 134-138 139-142 143-147 148-151 152-156 Kişi sayısı 2 5 8 14 11 9 3 1 37 b) Ayhan tablodaki verilerin grafiğini çizmiştir. b) Günde 10 ile 34 dakika arasındaki sürede kitap okuyan kaç öğrenci vardır? Tablo: Kitap Okuma Süreleri Okuma Süresi (dakika) 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Öğrenci Sayısı 10 12 11 4 8 7 7 10 10 11 6 Yandaki tabloda bir sınıftaki öğrencilerin boy uzunlukları verilmiştir.5 Sakarya İlköğretim Okulunda bir günde kaç dakika kitap okunduğunu belirlemek için öğrencilere anket yapılır.

(0. 1 = 3 3 3 3 3 d) 1 = 64 -3 .3) .3) . c) 100 000 = 5 e) (0.3) 9 Aşağıdaki üslü sayıları işlem yapmadan ondalık kesir olarak yazınız. 10 -7 -3 B) 10 4 10 8 C) 10 . 10 2 2 D) 10 -1 10 3 38 6 Çalışma .000000007 11 Aşağıdaki işlemlerden hangisinin sonucu diğerlerinden farklıdır? A) 10 . 1 . 2 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz. -7 -6 -10 -4 b) 10 c) 10 ç) 10 a) 10 10 Aşağıdaki sayıları bilimsel gösterimle yazınız.0000003 ç) 0. 1 .3) = (0. a) 38 000 000 b) 482 000 000 000 c) 0.8 Aşağıdaki eşitliklerde “ a) 5-3 = ç) 64 = . (0. b) 1 .

medyan. aritmetik ortalama ve aç›kl›k hesaplar› yeterli midir? .OLASILIK. En iyi tahmin için mod. yararlanan kifli say›s› ve ödünç al›nan kitap say›s›n›n tahmin edilmesi gerekiyor. 2007 y›l›nda kütüphanelerden en verimli flekilde yararlanabilmek amac›yla toplam kitap say›s›. İSTATİSTİK VE SAYILAR Olas›l›k ve Olay Çeflitleri Kareköklü Say›lar Standart Sapma Tablo: Nevflehir ‹li Kütüphane Verileri Y›llar 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Toplam kitap say›s› 328 690 334 510 344 392 355 875 368 352 377 944 382 210 391 067 Yararlanan kifli say›s› Ödünç al›nan kitap say›s› 415 490 138 035 460 343 148 319 509 022 147 283 520 517 142 325 497 718 137 135 480 784 136 996 377 345 130 498 283 883 104 596 600 000 500 000 400 000 300 000 200 000 100 000 0 Grafik: Nevflehir ‹li Kütüphane Verileri 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 39 Toplam kitap say›s› Yararlanan kifli say›s› Ödünç al›nan kitap say›s› Türkiye ‹statistik Kurumunun Nevflehir ilindeki kütüphanelere ait verileri yukar›da tablo ve grafik fleklinde verilmifltir.

63 1 Bulduğu olasılık değeri oluyor.6} O(B)= = s(E) 6 B={5} Bulduğumuz olasılık değeri ’dır. tablolardan hesapladığınız hangi olasılık değerine daha yakındır? Karşılaştırarak nedenini açıklayınız. 100 6 1659 1 oluyor. Hesaplayarak bulduğumuz bu olasılık “Teorik Olasılık” olarak adlandırılır.5. hilesiz bir zar atarak üst yüzünde 5 gelme olasılığını hesaplamak istiyor. Para atıldığında tura gelme olasılığı kaçtır? •Madenî para Bu olasılığı nasıl hesapladığınızı açıklayınız. s(B) 1 E={1. Diğer grup arkadaşlarınızın çetele tablo sonuçlarını ortak bir tabloda birleştirerek tura gelme olasılığını hesaplayınız. Mete. Kolideki eş büyüklükteki her bir kutuda bir çift ayakkabı bulunmaktadır.3. Yani 10000 6 . İlk olasılık değeri. Koliden alınan bir kutunun içinden siyah ayakkabı çifti çıkmama olasılığı kaçtır? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç Yazı mı Tura mı? Bir madenî para alalım. Zarı 100 kez atıyor ve 63 tanesi 5 geliyor.Olasılık ve Olay Çeşitleri Olasılık Çeşitleri Anahtar Kavramlar •Deneysel Olasılık •Teorik Olasılık •Öznel Olasılık Bir ayakkabı mağazasına bir ayakkabı kolisi gelmiştir. Kolideki 100 kutuda 45 çift siyah. herhangi bir deneme ya da hesap yapmadan 1 olursa bu olasılık nasıl adlandırılabilir? Tartışınız. Bulduğunuz olasılık değerlerini karşılaştırınız. 40 çift kahverengi ve 15 çift bordo ayakkabı vardır. Tura gelme olasılık değeri. yukarıda olduğu gibi her bir çıktının eş olumlu olması durumunda hesaplanır. Parayı 50 kez havaya atarak kaç kez yazı veya tura geldiğine ait çetele tablosu oluşturalım. 40 ÖRNEK Hilesiz bir zar atıldığında üst yüzünde 5 gelme olasılığını hesaplayalım. Çetele tablosundan yararlanarak tura gelme olasılığını bulunuz.2. Mete zarı 10 000 kez attığında üst yüzünde 1659 kez 5 geliyor. Olasılık değerleri ile deneme sayıları arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.4. Teorik olasılık.

15 adet sarı. ç›k›fl D Y 2) Hilesiz bir madenî parayı 100 kez atarak tura gelme olasılığını hesaplamak deneysel olasılıktır. ç›k›fl Y D Y 8. Deneydeki her bir çıktının eş olasılıklı olmadığı durumlarda deneysel olasılıktan yararlanılır. teorik olasılık değerine yaklaşmaktadır. gerçek olasılık değerine 100 denemeden daha yakındır. 4) Deneysel olasılık değerinin teorik olasılık değerine yakın olabilmesi için bir deneme yeterlidir. 6) Bir kavanozda çeşitli sayılarda yeşil. 1. kırmızı. Deneme sayısı arttıkça deneysel olasılık değeri. 41 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. UYGULAMA 1 Bir cam kâsenin içinde 20 adet kırmızı. Rastgele bir bilye alındığında aşağıdaki renklerin gelme olasılıklarını teorik olarak hesaplayınız. hilesiz bir zar attığında üst yüzünde 5 gelme olasılığının %50. D 5) Öznel olasılık değeri kişiden kişiye değişmez. ç›k›fl Y 1) Olasılık çeşitleri. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. D Y D Y 3) Bir tane hilesiz zar atıldığında üst yüze 4 gelme olasılığını teorik olarak hesaplayamayız. Siz de bir zar atıp aynı deneyi yaparak bulduğunuz olasılık değerlerini karşılaştırınız. 5 adet yeşil ve 3 adet beyaz bilye bulunmaktadır.Mete’nin deneyerek yaptığı bu olasılık hesabı “Deneysel Olasılık” olarak adlandırılır. bilyeler vardır. 2. Celal ve Canan’ın bulduğu olasılık değerlerinin neden farklı olduğunu açıklayınız. Canan ise %70 olduğunu söylüyor. ç›k›fl 7 Çalışma . Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 12 adet mavi. 5 TL 10 TL 20 TL 50 TL 100 TL 6 adet 10 adet 21 adet 35 adet 28 adet 2 3 4 23’ten 33’e kadar olan sayıların (23 ve 33 dâhil) yazılarak atıldığı bir torbadan 3’e ve 2’ye tam bölünebilen bir sayıyı çekme olasılığını teorik olarak bulunuz. Bunun için yandaki tabloyu kullanarak yüz birinci müşterinin 100 TL verme olasılığını hesaplayınız. teorik ve öznel olarak üç çeşittir. ç›k›fl 3. a) Kırmızı gelme olasılığı kaçtır? b) Mavi gelme olasılığı kaçtır? c) Beyaz gelme olasılığı kaçtır? Bir kasiyer. 4. ç›k›fl 5. mavi. Rastgele seçilen bir bilyenin kırmızı gelme olasılığı ’ tür. kasaya ödeme yapan ilk yüz müşterinin ne kadar para verdiğini not alarak yüz birinci müşterinin 100 TL verme olasılığını deneysel olarak bulmak istiyor. Celal. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Yapılan bu kişisel olasılık değerleri “Öznel Olasılık” olarak adlandırılır. ç›k›fl D Y D 7) 1000 deneme. 6. deneysel. ç›k›fl 7. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl.

Araç ve Gereç Kâğıtların üçüne üçgen. beşi ise 2004 modeldir. sınıf yazılı kâğıdın gelme olayını etkiler mi? İnceleyelim: İlk seçimden sonra “8. Yani ilk seçimin sonucu ikinci seçimin sonucunu etkilemektedir. Yani ilk seçimin sonucu. •Torba • K⤛t Torbadan bir kâğıt çekelim. İlk seçimden sonra “8. 8 adet “8. 8. Bu durumda torbadaki kâğıt sayılarında herhangi bir değişiklik olmamaktadır. sınıf.sınıf” yazılı kâğıdı torbaya atmayalım.sınıf”. beşine de beşgen çizelim ve bunları katlayarak torbaya atalım.sınıf” yazılı kâğıtların biri azalmaktadır. dördüne dörtgen. Duraktan iki taksi çağıran müşteriye 2006 model taksi yollanma olasılığı kaçtır? Durakta her seferinde 20 taksinin beklediğini düşünürsek iki gün üst üste taksi çağıran müşteriye 2006 model taksi yollanma olasılığı kaçtır? ETK‹NL‹K Kâğıt Çekelim Kâğıdı eş büyüklüklerde 12 parçaya bölelim. ikinci seçimde. 8’i de 8.sınıf” yazılı kâğıdı torbaya atalım.Olay Çeflitleri Anahtar Kavramlar •Bağımlı Olay •Bağımsız Olay Bir taksi durağında bekleyen 20 taksinin sekizi 2006. ikinci seçimi etkilememektedir. Yukarıdaki kâğıt çekme olaylarının hangilerinin sonucu bir başka olaya bağlıdır? Bu olasılıkları nasıl adlandırabilirsiniz? Tartışınız. 42 ÖRNEK 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı tören resimlerini çekmek üzere 21 üyeli fotoğrafçılık kulübünden 2 öğrenci seçilecektir.sınıf”. Kâğıtta çizili çokgeni tekrar torbaya atarak mı yoksa atmadan mı çekerseniz aynı çokgeni çekme olasılığınız daha fazla olur? Gerekçeleriyle açıklayınız. sınıf. Bir torbanın içerisine 6 adet “6.sınıf” yazılı eş özellikli kağıtlar atılarak seçim yapılacaktır. İlk olarak “8. Kulüp üyelerinin 6’sı 6. yedisi 2005. 7’si 7. sınıf öğrencisidir. • Makas Çektiğiniz ilk kâğıdı torbaya atmadan ikinci bir kâğıt çekerseniz ilk çektiğiniz kâğıtta çizili olan çokgenin aynısından çekme olasılığınız hakkında ne söyleyebilirsiniz? Tartışınız. sınıf” yazılı kağıt çekilmiştir. Bu durumda torbada “8. . Çekilen kâğıdı torbaya tekrar atmak veya atmamak. 7 adet “7.

ÖRNEK Serhat Kuyumcusu’nun. İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesi birbirine bağlı değilse yani bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkilemiyorsa böyle olaylara “bağımsız olaylar” denir. keseye koyduğu 18 adet çeyrek altının 7’si 2008. Çektiğiniz kalemi torbaya atmadan ikinci kalemi çektiğinizde ikinci kalemin ilk kalemle aynı renkte olma olasılığı kaçtır? Hesaplayınız.İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesi birbirine bağlıysa yani bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkiliyorsa böyle olaylara “bağımlı olaylar” denir. Altınların çekilişi iki farklı durumda yapılabilir. keseye atılmadan ikinci altın çekilecektir. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Torba • Eflit büyüklüklerde 4 k›rm›z›. Bu durumları aşağıdaki gibi ağaç diyagramlarında gösterelim. Durum (Bağımsız Olay): 1. 7 = 77 18 18 324 7 . çekiliş Çıktılar Olasılıkları 11 18 11 18 A 7 18 11 18 B 7 18 B BB 7 . Bulduğunuz iki olasılık değerini karşılaştırınız. 7 = 49 18 18 324 B AB BA A AA 11 . çekilişten sonra çıkan altın. çekilişten sonra çıkan altın tekrar keseye atılacak ve ikinci altın çekilecektir. 7 mavi kalem Torbadaki Kalemler Kalemleri torbaya koyalım. Torbadan bir kalem çekelim. 1. 6 = 42 18 17 306 B AB BA A AA 11 . 2008 tarihli altın A 2009 tarihli altın B 43 I. 11 = 121 18 18 324 11 . Çektiğiniz kalemi torbaya atarak ikinci kez kalem çektiğinizde ilk kalemle aynı renkte olma olasılığı kaçtır? Hesaplayınız. Hangisinde aynı rengi çekme olasılığı daha fazladır? Açıklayınız. Keseden rastgele iki altın çekiliyor. Durum (Bağımlı Olay): 1. 1. 11 = 77 18 18 324 II. 11 = 77 18 17 306 11 18 7 18 A 7 18 A . çekiliş Çıktılar Olasılıkları 10 17 A 7 17 11 17 B 6 17 B BB 7 . 10 = 110 18 17 306 11 . 7 = 77 18 17 306 7 . çekiliş 2. çekiliş 2. geri kalanı 2009 tarihlidir.

A ve B olayları. I. 18 17 306 44 UYGULAMA 1 Bir torbadan kalem çekme olayı için aşağıda verilen olayların bağımlı mı bağımsız mı olduğunu belirleyiniz. Bu seçim ne tür bir olaydır? Bu olaya göre aşağıdaki olasılıkları hesaplayınız. torbaya geri atılmamak kaydıyla önce başkan. • Bağımsız ise P(A ve B)=P(A). Adayların isimlerinin yazılı olduğu kâğıtlar bir torbaya atılmıştır. 18 18 324 II. okula yürüyerek. A’ya bağlı) P(A ve B) = P(A). otobüsle ya da taksiyle gidebilmektedir. P(A ve B)= P(A).P(B) = 11 . P(A)= 11 (18 altının 11’i A olayı) 18 P(B)= 7 17 (Kesede kalan 17 altının 7’si B olayı) P(A ve B)= P(A). Okul dönüşü. okula yürüyerek gitme ve okuldan sonra otobüsle spora gitme olasılığı kaçtır? Bir sınıftaki öğrencilerden bir başkan ve bir başkan yardımcısı seçilecektir. sonra başkan yardımcısı seçilecektir. a) Kalemi torbaya atmadan ikinci bir kalem çekme b) Çekilen kalemi tekrar torbaya atarak ikinci bir kalem çekme 2 Bir öğrenci. 7 = 77 olur.P(B) • Bağımlı ise (B.P(B) = 11 . Bu öğrencinin. Çekilen ismin yazılı olduğu kâğıt. 7 = 77 ’tür. durumdaki bağımsız olayın olma olasılığı.P (A’ya bağlı B) Yukarıdaki örnekteki AB çıktılarını inceleyelim. spora yürüyerek ya da otobüsle gidebilmektedir. başkan yardımcısının kız öğrenci olması ç) Başkan ve başkan yardımcısının erkek öğrenci olması 3 . a) Başkan ve başkan yardımcısının kız öğrenci olması b) Başkanın kız. 4 kız ve 8 erkek öğrenci aday olmuştur.durumdaki bağımlı (B olayı A’ya bağlı) olayın olma olasılığı. başkan yardımcısının erkek öğrenci olması c) Başkanın erkek.

ç›k›fl D Y 8. ç›k›fl 3. E. 21. ç›k›fl 7. olayların olasılık değerleri toplanarak bulunur. D Y D Y 7) İçerisinde aynı biçimde 3 limonlu. ç›k›fl D Y D Y 2) Aynı anda gerçekleşen bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkiliyorsa bağımlı olaydır. 4 portakallı şeker bulunan kutudan rastgele alınan iki şekerden birincisinin limonlu ikincisinin ise portakallı olma olasılığı ’dur. L. 6) Bir madenî parayı iki kez attığımızda ikisinin de tura gelme olasılığı ’tür. 6. D Y D 5) İçerisinde eş büyüklükte 3 limonlu. ç›k›fl 5. a) P(A)= 1 3 b) P(A)= 2 5 c) P(A)= 1 4 ç) P(A)= 3 4 ve P(B)= 1 5 ve P(B)= 3 8 ve P(B)= 4 9 ve P(B)= 4 7 P(A ve B)=? P(A ve B)=? P(A ve B)=? P(A ve B)=? 6 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 30 sayılarını. Küpü attığımızda ve çarkı çevirdiğimizde aşağıdaki olayların olma olasılığını hesaplayınız. a) 10 ile 20 arasında bir sayı ve sessiz harf gelmesi b) 20’den büyük 2 ile tam bölünebilen sayı ve kalın sesli harf gelmesi c) 20 ile 30 arasında 3 ile tam bölünebilen sayı ve ince sesli harf gelmesi 5 A ve B’nin bağımsız olaylar olduğunu düşünerek aşağıdaki olasılıkları hesaplayınız. 22. 2.4 Bir küpün üzerine 15. 45 4) Bir madenî parayı iki kez attığımızda ikisinin de tura ’ dir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. A. 4 portakallı şeker bulunan kutudan rastgele alınan iki şekerin de limonlu olma olasılığı ’dir. ç›k›fl 8 Çalışma . ç›k›fl 4. gelme olasılığı 1. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. 25. 1) Bağımlı veya bağımsız olayların olasılık değerleri. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 18. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl Y 3) Aynı anda gerçekleşen bir olayın sonucu diğerini etkilemiyorsa bağımsız olaydır. O harflerini yazalım. J. bir çarkı da 6 eş bölüme ayırarak her bir bölüme K.

madenî paranın ise tura gelme olasılığını hesaplayınız. a) Asal ve 3 ile tam bölünebilen bir sayı gelmesi b) Asal veya 3 ile tam bölünebilen bir sayı gelmesi c) 2’ye ve 5’e tam bölünebilen bir sayı gelmesi ç) 2’ye veya 5’e tam bölünebilen bir sayı gelmesi d) 4’e tam bölünebilen bir sayı gelmemesi Yandaki eş parçalara bölünmüş çark iki kere döndürüldüğünde aşağıdaki olayların olma olasılığını hesaplayarak türünü belirtiniz. Zarın 3. Okun.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Olas›l›k ve Olay Çeflitleri Yanda bulunan eş parçalara bölünmüş çark döndürüldüğü zaman okun aşağıdaki renklerin üzerine gelme olasılığını hesaplayınız. sosisli ve iki meyve suyunun sırasıyla şeftalili ve kayısılı olması c) Rastgele alınan sandviçin peynirli ve meyve suyunun vişneli olması Tablo: Öğle Yemeği Tavuklu Sandviç Sosisli Sandviç Peynirli Sandviç Portakal Suyu Şeftali Suyu Vişne Suyu Kayısı Suyu 10 adet 15 adet 20 adet 12 adet 18 adet 14 adet 8 adet 4 Öz Değerlendirme . Buna göre aşağıda verilen olayların olma olasılığını bulunuz. a) Sarı b) Yeşil c) Mavi 10 ile 25 arasındaki doğal sayılar küçük birer kâğıda yazılarak bir torbaya atılıyor. 5 Bir okul gezisinde öğrencilere öğle yemeği olarak bir sandviç ve bir de meyve suyu verilecektir. a) Önce A sonra C’yi göstermesi b) Önce B sonra A’yı göstermesi c) Önce C sonra B’yi göstermesi A B A C A A B C 2 3 46 4 Bir zar ve madenî para aynı anda atılıyor. Sandviç ve meyve suyu çeşitleri yandaki tabloda verilmiştir. a) Rastgele alınan sandviçin tavuklu ve meyve suyunun portakallı olması b) Rastgele alınan 2 sandviçin sırasıyla tavuklu. Torbadan rastgele bir sayı çekildiğinde aşağıdaki seçeneklerin olma olasılığını teorik olarak hesaplayınız.

Anahtar Kavramlar •Karekök •Tam kare “ ” sembolünden önce bir sayının karekökü için “kök” ve “kenar” sözcükleri kullanılmaktaydı. 64 ifadesi. 1525 yılında kullanmıştır. bir karesel bölge modelleyelim. ÖRNEK Alanı 64 cm2 olan karesel bölge şeklindeki not kâğıdının bir kenarının uzunluğunu bulalım: Karesel bölgenin alanı. negatif karekök “ ” sembolü ile gösterilir. Siz olsaydınız. kaç adet küçük karesel bölgeden oluşmaktadır? Karesel bölgenin kenar uzunluğunu kullanarak alanını veren eşitliği yazınız. Kendisi ile çarpıldığında 64 sayısı elde edilen başka bir sayı var mıdır? Bulalım. Alanı 64 cm2 olan bir karesel bölgenin bir kenar uzunluğu için 64’ün karekökü bulunur. bu sembol ve karekök sözcüğü yerine ne kullanırdınız? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç • Kareli k⤛t Karesel Bölgenin Alanı ile Kenarı Kareli kâğıda. . bir kenar uzunluğunun kendisi ile çarpımına eşittir. (-8)x(-8)=64’ tür. Bu nedenle “Hangi sayının kendisiyle çarpımı 64’e eşittir?” sorusunun cevabını bulmamız gerekir. Alanı 121 br2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu hesaplayınız. 47 Bir karesel bölgenin alanı verilmişse bir kenar uzunluğunu nasıl bulursunuz? Açıklayınız.Kareköklü Say›lar Kareden Kareköke ” sembolünü ilk kez Alman “ matematikçi Christoff Rudolff (Kristof Rudolf 1499-1545) “Die Coss” kitabında. karesi 64 olan pozitif sayıyı bulma işlemidir. 64 = 8 cm Verilen sayının. Pozitif karekök “ 2 ifadesi “karekök iki” olarak okunur. alanı 64 cm olan karenin bir kenar uzunluğu olabilir mi? Tartışınız. ” sembolü ile. hangi sayının karesi olduğunu bulma işlemi. Buna göre. 2 (-8) sayısı. 64 = 82 = 8 x 8 eşitliğini yazabiliriz. karekök almaktır. Modellediğiniz karesel bölge.

Yani bir sayının karekökü pozitif bir sayıdır. 16. bir kenar uzunluğunun karesini alarak bulabiliriz. 2 ETK‹NL‹K Karekök Tahmini Tam kare olmayan bir sayı belirleyiniz. 36.“ ” sembolünü. Aynı sıralamayı bu sayıların karekökleri için de yapınız. O hâlde alanını bildiğimiz bir karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulabilmek için karesel bölgenin alanının karekökünü almalıyız: 48 alanı 1 br olan karesel bölgenin bir kenarı 1 = 1 br. Bir kenar uzunluğu. 2 2 1 br olan karesel bölgenin alanı 1x1 = 1 = 1 br . Bulduğumuz sonuçların tam sayı olduğunu görüyoruz. 2 2 4 br olan karesel bölgenin alanı 4x4 = 4 = 16 br olur. Araç ve Gereç Belirlediğiniz sayıya en yakın iki tane tam kare sayı bulunuz. 2 2 br olan karesel bölgenin alanı 2x2 = 22 = 4 br . Belirlediğiniz sayının karekökünün yakın olduğu tam sayıyı dikkate alarak en yakın onda birliğe kadar tahmin ediniz ve tahmininizi sayı doğrusunda gösteriniz. •Hesap Bu üç sayıyı küçükten büyüğe doğru sembol makinesi kullanarak sıralayınız.. 2 alanı 4 br olan karesel bölgenin bir kenarı 4 = 2 br. Kenar uzunlukları: 1 br 2 Alanlar : 1 br 2 br 2 4 br 3 br 2 9 br 4 br 2 16 br Bir karenin alanını. . bir sayının pozitif karekökünü bulmak için kullanırız. Yaptığınız sıralamadan yararlanarak belirlediğiniz sayının karekökünün hangi iki tam sayı arasında olduğunu tahmin ediniz. 2 alanı 9 br olan karesel bölgenin bir kenarı 9 = 3 br. Aşağıda noktalı kâğıt üzerinde oluşturulan kare modellerinin alanları ve kenarları arasındaki ilişkiyi bulalım. hesap makinesiyle bulduğunuz karekök değeri ile karşılaştırınız.). . 2 alanı 16 br olan karesel bölgenin bir kenarı 16 = 4 br olur. tam kare sayılar olarak adlandırılır. 9. 25. 2 2 3 br olan karesel bölgenin alanı 3x3 = 3 = 9 br .. Yaptığınız tahmin sonucunu. 4. Karekökleri tam sayı olan doğal sayılar (1.

49 UYGULAMA 1 2 3 4 Hangi sayıların kareleri 36 sayısını verir? 28 adet birim karesel bölge ile yeni bir karesel bölge oluşturabilir miyiz? Açıklayınız. 25’e 36’dan daha yakın olduğundan 28’ i 5. 28 5.291502622 olarak buluruz. . Bu sayıları 25 < 28 < 36 şeklinde sıralayabiliriz.09 olduğundan 28 5. 28’i en yakın onda birliğe kadar tahmin edebilmek için 28’in 25 ve 36 sayılarına olan uzaklığına bakalım. (5. Aşağıda verilen sayıların tam kare olup olmadığını açıklayınız. a)230 5 b) 156 c)196 ç) 0 Aşağıda verilen kareköklü sayıların hangi iki tam sayının arasında olduğunu bulunuz.3 olarak tahmin edebiliriz. 28-25=3 36-28=8 2 28 sayısı. 39 sayısının karekökü bir tam sayı mıdır? Açıklayınız. hesap makinesi kullanarak kontrol edelim: Bunun için hesap makinesine 28 yazıp tuşuna basmamız yeterlidir. 28’in 5 ile 6 arasında bir sayı olduğunu söyleyebiliriz.3) =28.04 2 28’i sayı doğrusunda gösterelim: 5 28 6 Yaptığımız tahmini.3 olur. 25 < 28 < 36 olur.2 veya 5. a) 75 b) 80 c) 82 ç) 110 6 Negatif bir sayının karesini ve karekökünü almak mümkün müdür? Açıklayınız.2) =27.291502622 (5. 28 5.ÖRNEK 28 sayısını en yakın onda birliğe kadar tahmin edelim: 28 sayısına en yakın tam kare sayılar 25 ve 36’dır. Sıraladığımız sayıların kareköklerini alalım. Buradan 5 < 28 < 6 yazabiliriz.

ç›k›fl 4) 4. D Y D 5) Herhangi bir sayının karekökü pozitif iki tam sayı arasındadır. 2. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 16. 1. D Y D 50 4. 8 Aşağıdaki eşitliklere uygun model yapınız. a) 3 =9 2 b) 10 =100 2 9 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl 9 Çalışma . 5. ç›k›fl 5. D Y 8. verilen sayının hangi sayının karesi olduğunu bulma işlemidir. D Y Y 3) Bir sayının karekökünün karesi o sayının kendisini verir. ç›k›fl Y 7) Pozitif bir tam sayının karekökü pozitiftir. 10.7 40 sayısını en yakın onda birliğe kadar tahmin ediniz. ç›k›fl 7. ç›k›fl Y 1) Karekök alma. D 6. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 2) Her tam sayının bir karekökü vardır. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 20 sayıları tam kare sayılardır. ç›k›fl 3. ç›k›fl 6) Negatif bir sayının karesi yine negatif bir sayıdır. 8. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.

ilerleyen yaşlar için küçük ve daha fazla sayıda parçadan oluşturulur. Bunun için gerekli çerçevelerin uzunluklarını bulunuz. Nasıl bulduğunuzu ve nelere dikkat ettiğinizi açıklayınız. bu yapbozları çerçeveletmek istemektedir. Alanı 400 cm2 ve 2 m2 olan iki ayrı karesel bölge şeklindeki yapbozu tamamlayan Özlem. . Arkadaşlarınızla tartışarak kareköklü sayılarla toplama işlemine ait bir genellemeye varınız. çıkarma işlemi için de geçerli olur mu? Tartışınız.Kareköklü Say›larla Toplama ve Ç›karma ‹fllemleri 51 Yapboz (puzzle). ETK‹NL‹K Çokgenlerin Çevre Uzunlukları Aşağıdaki çokgenleri inceleyelim. Kareköklü sayılarla toplama işleminde vardığınız sonuç. 2 cm 3 3m 3m 2 3m 5 2m 5 cm 3 2 cm Kenar uzunlukları verilen çokgenlerin çevre uzunluklarını bulunuz. iç içe geçebilen küçük parçaların renk ve şekil uyumu içinde birleştirilerek bir bütün oluşturmasıdır. Küçük yaştakiler için büyük ve sayısı az olan parçalarla tasarlanan yapbozlar.

..... Ç2 = Kareköklü sayılarla toplama işlemi yapılırken kök içleri aynı olan terimlerin kat sayıları toplanır. kök içleri aynı olan terimlerin kat sayıları toplanır. = 3 -4 ............... Dikdörtgenin içinde yeşil çizgilerle verilen uzunluğu bulunuz. ortak kök aynen yazılır.... Bu özellik kareköklü sayılarla çıkarma işlemi için de geçerlidir. kısa kenarı cm olan paralelkenarın çevre uzunluklarını bulalım: kenarı Düzgün altıgenin çevre uzunluğu.. Hatalıysa doğru çözümü yapınız. kök içleri aynı olan terimler gruplanır... 4 5 işleminin sonucunu bulunuz...........4 ) + (2 . uzun Yukarıda verilen bir kenarı cm olan düzgün altıgen ile. = (7-4) +(2-6) ...... 7 52 +2 -4 -6 işlemini yapalım: (7 ... 10 -4 - işlemini yapınız.ÖRNEK 3 cm 2 cm 7 cm cm........ 6 2 br 10 3 br 3 a) 2 b) 5 -3+ 3 -5 +4 -2 -2 +8 =6 =3 Yandaki işlemlerin doğru olup olmadığını kontrol ediniz.... Çalışma .... eş uzunluktaki 6 kenarının toplamına eşittir........... UYGULAMA 1 2 Kenar uzunluğu br olan eşkenar dörtgenin çevre uzunluğunu bulunuz...... Paralelkanarın çevre uzunluğu ise karşılıklı kenar uzunluklarının toplamıdır..... sonuç bulunur.........6 )...... Ç1= + + + + + =6 cm buluruz.. + + + = 2 +2 = 2( 3 + 7 )cm olur...

kareköklü ifadeler içeren birçok bağıntı kullanılmaktadır. ÖRNEK Aşağıdaki çarpma işlemlerini yapalım. Nasıl bulduğunuzu açıklayınız. Tam kare olan terimin de¤erini bularak çarpma ifllemini yap›n›z.(u-a). u ise çevre uzunluğunun yarısıdır. say›s›n› iki kareköklü say›n›n çarp›m› Çarpma iflleminin özelli¤inden yararlanarak fleklinde yazal›m. ETK‹NL‹K Farklı Gösterim say›s›n› ele alal›m. . Alanı verilen bu karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulunuz. b. u = a+b+c 2 b c ETK‹NL‹K Kareköklü Sayılarla Çarpma İşlemi 3m A= 3 m2 2m B a C Alanı 3 m2 olan karesel bölgeyi ele alalım. a) . 2 = 8. c) 8 . Kareköklü sayılarla çarpma işlemiyle ilgili bir kural geliştirebilir misiniz? Tartışınız. Bunlardan biri.Kareköklü Say›larla Çarpma ve Bölme ‹fllemleri A Farklı alanlarda. Kenar uzunlukları Bu karesel bölgenin alanını bulunuz. c üçgenin kenar uzunlukları. Nasıl bulduğunuzu açıklayınız. işlemini yapınız. .(u-c) şeklindeki bağıntıdır. üçgenin alanını veren u. a) b) 4 c) 8 . Bu bağıntıyı farklı şekillerde yazabilir misiniz? Tartışınız. Burada a. =4 . Yapt›¤›n›z ifllemleri aç›klayan bir paragraf yaz›n›z. 20 say›s›n› çarpanlara ay›rarak biri tam kare olacak flekilde çarpanlar›n çarp›m› biçiminde yaz›n›z.(u-b). karekök içindeki sayılar da kendi aralarında çarpılır.2 53 Kareköklü sayılarla çarpma işleminde kat sayılar kendi aralarında. b) 4 = = . m ve m olan dikdörtgensel bölgeyi ele alalım.2 = 16 . say›s›n› farkl› bir biçimde nas›l gösterebilirsiniz? Aç›klay›n›z. = 4.

22 = 7.. Ondalık kesri.. işleminin sonucunu bulunuz. Gerekli işlemleri yaparak bulduğunuz kesri.49 = = . Kareköklü sayılarla bölme işleminin nasıl yapıldığını açıklayınız. 54 ÖRNEK 16 işlemini yapalım: 81 Karekök sembolünü pay ve paydaya ayrı ayrı uygulayalım: 16 = 16 81 81 Pay ve paydanın karekökünü alıp sonucumuzu bulalım: 16 = 16 = 4 9 81 81 0. Rasyonel sayı olarak ifade ettiğiniz ondalık kesrin karekökünü nasıl bulacağınızı tartışınız. Yandaki örüntünün 4.52 75 = 3. ondalık kesir olarak ifade ediniz. ETK‹NL‹K Kareköklü Sayılarla Bölme İşlemi Yandaki örüntünün ilk üç satırını inceleyelim. kareköklü say›s›nda kat say› olan 2’yi kök içine alal›m: 2 7 = 7. Tablı: Sayı Örüntüsü 1) 2) 3) 4) 16 = 16 = 4 7 49 49 25 = 25 = 5 8 64 64 36 = 36 = 6 9 81 81 0. .16 işlemini yapalım: 0.4 100 100 10 Aynı karekök içindeki sayılar pay ve paydada ayrı ayrı köklerde yazılarak bölme işlemi yapılabilir. rasyonel sayı olarak nasıl ifade edersiniz? Açıklayınız.16 = 16 Bölme işleminin özelliğinden yararlanarak sonucu bulalım: 100 16 = 16 = 4 = 0.16 = 0.ÖRNEK Alanı 75 cm2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulalım: Alanı 75 cm2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğu 75 sayısını çarpanlara ayıralım: 75 25 5 1 3 5 5 75 = 3. 52 = 3 . satırındaki ondalık kesrin karekökünü ele alalım.5 = 5 3 cm’dir.52 = 3 .4 = 28 bulunur.

-4 .5 ) c) 5 ( 2 . c) 75 fleklinde yaz›n›z.32 10 Afla¤›da a a) 3 2 fleklinde verilen say›lar› b) -2 7 fleklinde yaz›n›z. a) 3 . c) 4 5 ç) 12 10 11 Afla¤›daki kareköklü ifadeleri en sade biçimde yaz›n›z (a>0. -2 3 9 Afla¤›daki ifllemlerin sonucunu en sade biçimde yaz›n›z. Aşağıdaki işlemleri yapınız.32 c) 4 . 2 2 . c) 7 2 ç) 6 2 55 ç) 32 4 5 6 7 Afla¤›daki kareköklü say›lar› a) . . a) 3( 5 + 2 ) b) 3 ( 3 . 10 . Alan› 80 m2 olan bir karesel bölgenin bir kenar›n›n uzunlu¤unu cebir ile iliflkilendirerek bulunuz. 3 b) 2 .124 b) -3 10 8 Afla¤›daki say›lar› büyükten küçü¤e do¤ru s›ralay›n›z.24 b) 2 8 . 5 c) 2 5 + 2 6 ç) 3. . 12 .UYGULAMA 1 Yanda alanı verilen dikdörtgensel bölgenin kenar uzunluklarını tahmin ediniz. b>0 ve c>0). a) 4a2b2 b) 25a2b2c c) 27a6b4c2 ç) 48a4b6 12 kareköklü say›s›n› en sade biçimde yaz›n›z. Afla¤›daki kareköklü say›lar› a a) 125 b) 50 fleklinde yaz›n›z.6 . 3 say›s›n› iki kareköklü say›n›n çarp›m› fleklinde yaz›n›z. a) .15 .3 ) ç) 5 ( 2 + 3 ) 10 br2 2 3 Aşağıdaki işlemlerin sonuçlarını bularak bu işlemlere uygun birer model oluşturunuz.

2) Her kareköklü sayıyı a şeklinde yazabiliriz. bazen de şeklinde işlem yaparız. ç›k›fl Y 7) 12 > 2 3 D Y 8. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl Y 6) Ondalık kesirlerin karekökünü alırken kesirlerden yararlanırız. ç›k›fl Y 56 1) Kareköklü sayıların çarpılması için kökün içindeki sayıların aynı olması gerekir.2 4. 14 Kenarlar›n›n uzunlukları ( bulunuz. ç›k›fl 5. 1. ç›k›fl 3. )a cm ve ( ) a cm olan dikdörtgensel bölgenin alan›n› 15 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir.13 iflleminin sonucunu en sade biçimde yaz›n›z. ç›k›fl D Y D Y D 2. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. D Y D 6.004 = 0. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 3) Her a şeklindeki şeklinde sayıyı yazabiliriz. D 5) 0. ç›k›fl 7. 4) Kareköklü sayılarla bölme işleminde bazen şeklinde. ç›k›fl 11 Çalışma . yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.

Gerçek Say›lar Anahtar Kavramlar •İrrasyonel sayılar •Gerçek sayılar Eskiden geometrik ifadelerin her zaman rasyonel sayılar biçiminde gösterilebileceğine inanılıyordu. Yeni kurulan bu sayı sistemi neydi acaba? 1 br 1 br ? 1 br ETK‹NL‹K 1 br Her Ondalık Kesir Rasyonel Sayı mıdır? 0. 14.. Rasyonel sayıların oranları ve paylaşımları ölçmede yeterli olmasına rağmen uzunlukları ifade etmek konusunda yetersiz olduğu ortaya çıktı. x= 4... devirli ondalık kesrini iki tam sayının oranı olarak yazabiliriz. Rasyonel sayı olarak yazılamayan sayılara ne ad verilebilir? Tartışınız. 0. rasyonel sayı mıdır? İki tam sayının oranı şeklinde yazılamayan sayılar irrasyonel sayı olarak adlandırılır.. Dolayısıyla bu sayı irrasyonel sayıdır... Kenar uzunluğu 1 br olan karenin köşegen uzunluğunun bir rasyonel sayı olmadığı anlaşıldıktan sonra bu inanışa olan güven azaldı..333. ...0101 . devirli ondalık kesri. Aradığımız oran x olsun. Bu iki eşitliği taraf tarafa çıkaralım: 10x= 43.7. 9x= 39 x= 39 = 13 3 9 4..16.01020301. 0.. olur.0101030405 ondalık kesirlerinden hangilerinin rasyonel sayı olarak yazılabileceğini tartışınız. sayısı.333.333. a) 4. -2. şeklinde sonsuza kadar düzensiz bir şekilde devam eden sayılar iki tam sayının oranı şeklinde yazılamaz. Devreden 3 sayısını yok edebilmek için eşitliğin her iki tarafını 10 ile çarpalım: 10x=43.. Bu yetersizliği gidermek için yeni bir sayı sistemi kurmak gerekliydi...333.9 ve -4. Bu sayıların oluşturduğu küme irrasyonel sayılar kümesidir. iki tam sayının oranı olarak rasyonel sayıdır. 57 ÖRNEK Aşağıdaki sayılardan hangilerinin irrasyonel sayı olduğunu belirleyelim.3 ondalık kesirlerini iki tam sayının oranı şeklinde yazalım..33. x= 4. şeklinde yazılabildiğinden b) 2..333..

doğal sayılar (N). Gerçek sayılar kümesinin diğer sayı kümeleriyle ilişkisini aşağıdaki şekilde gösterebiliriz. rasyonel sayılar kümesini kapsamaz.. Siz de irrasyonel sayılara örnekler veriniz. Sayı kümelerinin her birinin sayı doğrusunu ne ölçüde doldurduğunu tartışınız.123105626. tam sayılar (Z). İrrasyonel sayılar (I). bölüm her zaman bir tam sayı mıdır? Açıklayınız. rasyonel ve irrasyonel sayıları Venn şemasında gösteriniz. 58 ÖRNEK Sayı kümelerini inceleyelim: Sayma sayıları (S).c) = 4. Rasyonel sayılar kümesi ile irrasyonel sayılar kümesinin birleşimi gerçek sayılar kümesini oluşturur. Rasyonel sayılarla irrasyonel sayılar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. Gerçek sayılar kümesi R sembolü ile gösterilir. ETK‹NL‹K Sayı Kümeleri Sayı kümelerini ele alalım. Sayma sayılar kümesinin elemanlarını belirtiniz. Rasyonel sayılar kümesinde kök alma işlemi yapılabilir mi? Nedenini tartışınız.. Venn şemasında gösterdiğiniz sayı kümelerini alt küme veya kapsama sembolüyle belirterek karşılaştırınız. Sayma sayılarını. GÖREV π sayısının virgülden sonraki basamakları hakkında araştırma yaparak sınıfa sununuz. Bu sebeple sayısı irrasyoneldir. Gerçek sayılar Rasyonel sayılar Tam sayılar Doğal sayılar İrrasyonel sayılar . sayısı devirli sayı şeklinde yazılamaz. Dolayısıyla bu kümeler ayrıktır. Aynı zamanda S = N+ olur. sayı doğrusundaki tüm noktalara bir sayı sistemi karşılık gelmiş olur. Belirttiğiniz tüm sayı kümelerini kapsayan bir küme var mıdır? Tartışınız. Gerçek sayılarla. İki doğal sayının farkı her zaman bir doğal sayı mıdır? Tartışınız. İki tam sayı birbirine bölündüğünde. Yani gerçek sayılar kümesi sayı doğrusunu tam olarak doldurur. tam. rasyonel sayılar (Q) olup aralarında şeklinde alt küme ilişkisi vardır. Yani iki tam sayının oranı biçiminde gösterilemez. Bir sayma sayısından kendisini çıkardığınızda bulduğunuz sayı bir sayma sayısı mıdır? Tartışınız. doğal.

yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl 7. a) b) -2 c) +2 ç)1. ç›k›fl 4) Her rasyonel sayının bir ondalık gösterimi vardır. Bu sayılar arasındaki farkı anlatan bir açıklama yazınız. ç›k›fl Y D Y 8. 8 sayılarını sayı doğrusunda gösteriniz. 2. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl 3. 2) İki rasyonel sayı arasında mutlaka bir tam sayı vardır.4949. ç›k›fl 12 Çalışma . Gülay ise bu fikre karşı çıkıyor. ç›k›fl Y D 1) Gerçek sayılar.. 6 . Aşağıdaki sayılardan rasyonel ve irrasyonel olanları belirleyiniz. Bir rasyonel sayı ile bir irrasyonel sayı çarpıldığında sonucun hangi sayı kümesine ait olacağını tartışınız. D Y 4. Rasyonel ve irrasyonel sayı kümeleri arasındaki ilişkiyi belirtiniz. N ∪ Z ∪ Q ∪ I hangi kümeyi oluşturur? 3 . 59 1. ç›k›fl Y 3) sayısı bir rasyonel sayısıdır. sayı doğrusunu tam olarak doldurur. 5 .. Bir irrasyonel sayı ile bir tam sayının toplamı rasyonel bir sayı mıdır? Açıklayınız. D Y D 7) Rasyonel sayılarla irrasyonel sayıların birleşim kümesi gerçek sayılar kümesidir. e) -2 5 6 7 8 9 D Y D 5) Devirli ondalık kesirler aynı zamanda bir rasyonel sayıdır. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 6) irrasyonel sayısı iki rasyonel sayı arasındadır. ç›k›fl 5. Sizce bu tartışmada kim haklıdır? Bir arkadaşınız rasyonel sayılar ile irrasyonel sayılar arasındaki farkı merak ediyor.02 d) 0. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. herhangi iki rasyonel sayı arasında bir başka rasyonel sayının olabileceğini iddia ediyor.UYGULAMA 1 2 3 4 Hasan. 6.

alanı 23 birim kareden az olmamak şartıyla mümkün olan en küçük karesel bölgeyi çiziniz. 3 br 9 Yandaki x. 5 39 sayısının karekökünün hangi tam sayılar arasında olduğunu bulunuz. . . Oluşan dikdörtgenin kenar uzunluklarını ve çevre uzunluğunu bulunuz. alanı 23 birim kareden fazla olmamak şartıyla mümkün olan en büyük karesel bölgeyi çiziniz.5 ) işleminin sonucunu bulunuz. ( 3 + 2 )br 2 br z 3 br k 2 3 br 3 br y t 3 br x 10 -2 3 (2 3 . hesap makinesinde x2 tuşunu kullanmadan nasıl hesaplayacağınızı açıklayınız. 3 Bir kareli kâğıda. k ve t harfleriyle isimlendirilmiş dikdörtgensel bölgelerin alanlarını bulunuz. 4 Bir kareli kâğıda. .5 .20 . 2 10 . 3 25 7 Çevre uzunluğu 4 cm olan iki kare birleştirilerek bir dikdörtgen elde edilecektir. .3 . 8 27 + 72 - 48 + 50 işleminin sonucunu bulunuz. y. z. 6 60 Aşağıdaki sayıları sayı doğrusunda gösteriniz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Kareköklü Sayılar Alanı 196 m2 olan karesel bölge biçimindeki bir duvarın kenar uzunluğu kaç metredir? 2 152 işlemini.

....12 ondal›k kesri rasyonel say› belirtir..1) d) 2 + 12 + 8 3 2+2 3 5 Öz Değerlendirme ..21 c) 0.28 4 3 b) .3 .. 3 + 2 ... (..16 .89 ile 1.) 28 say›s› bir rasyonel say›d›r...025 ç) 48 a) 24 75 12 Alanı 32 br2 olan karesel bölgenin kenar uzunluğunun alanı 40 br2 olan karesel bölgenin kenar uzunluğuna oranı kaçtır? 13 Kenar uzunlukları uzunluğunu bulunuz. cm ve cm olan dikdörtgensel bölgenin çevre 14 Afla¤›daki ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”.) (.11 Aşağıdaki kareköklü sayıları en sade biçimde yazınız....9 ondal›k kesirleri aras›nda olan 3 tane rasyonel say› yaz›n›z. (. 61 16 Aşağıdaki işlemlerin sonucunun hangi sayı kümesine ait olduğunu sembol kullanarak yazınız. b) 1.15 5 4 ç) ( 2 + 1) ( 2 ...) Kareköklü her bir say› bir irrasyonel say›d›r. bir irrasyonel say›d›r.4 + 4 a) c) 20 + 3 ... -π fark›. 15 1.) 0. yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z.. (.

591 39. ... a1. mod ve medyan değerlerine ayrı ayrı bakarak hangi grubun daha başarılı olduğu söylenebilir? Tartışınız.457 EKİM 16 17 18 19 20 26 39. a2.744 38..644 ETK‹NL‹K 62 Standart Sapma İki farklı gruba ortak bir sınav uygulanıyor. grup 10 50 80 90 90 100 70 70 60 80 İki grup üyelerinin aldığı sınav sonuçları II. Bir veri grubunun standart sapmasını bulmak için aşağıdaki aşamalar uygulanır: •Veri grubunun aritmetik ortalaması bulunur. Bu veri grubunun standart sapması aşağıdaki formül ile hesaplanır. I. •Bulunan sonuç veri grubunun standart sapmasını belirler. İki grubu başarıları açısından karşılaştırmak için farklı bir yol bulunabilir mi? Tartışınız. an veri grubunun aritmetik ortalaması aort olsun. grup 70 70 70 60 50 90 80 70 70 70 tabloda verilmiştir. Borsada iki durumdan hangisinin riskinin daha küçük olduğunu anlayabilmek için standart sapmadan yararlanılır. Böylesi durumlarda merkezî yayılma ölçüsü olarak standart sapma kullanılır.. Açıklık. Aritmetik ortalamaya bakarak hangi grubun daha başarılı olduğu söylenebilir? Neden? Her iki grup için açıklık. •Her bir verinin aritmetik ortalama ile farkının karelerinin toplamı bulunur.824 39. Sizin de çevrenizdeki riskleri belirlemede kullandığınız ölçütler var mıdır? Tartışınız. + (an. a3. Bu durumda merkezî yayılma ölçüsünün açıklığına veya çeyrekler açıklığına bakılır.aort)2 n-1 . Aritmetik ortalamaları birbirine yakın veya eşit olan iki veri grubundaki çok büyük veya çok küçük değerler verilerin dağılımını etkiler.Standart Sapma Bir ülkenin ekonomisini belirleyen etkenlerden birisi de borsadır. Riskin analiz edilmesi standart sapma kullanılarak gerçekleşir.998 38. Anahtar Kavramlar •Standart sapma •Merkezî eğilim ölçüleri •Merkezî yayılma ölçüleri BORSA ENDEKSİNDE SON HAFTA 40.aort)2 + . mod ve medyan değerlerini hesaplayalım. büyük olan durum için ise sapma ve risk yüksektir. Her iki gruptaki verilerin aritmetik ortalamasını hesaplayalım. •Bulunan toplam. Bu değerler veri gruplarının üst ve alt bölgelerinde yer alan ve verilerin yayılımını etkileyen değerler hakkında tam olarak bilgi vermeyebilir. Borsada kazanabilmek için riskin iyi bir şekilde analiz edilmesi gerekir.aort)2 + (a2. Standart sapması küçük olan durum için sapma ve risk az.. veri sayısının bir eksiğine bölünerek bölümün karekökü alınır. Standart sapma = (a1.

ÖRNEK
Aşağıdaki tabloda iki farklı şehirde bir hafta boyunca her gün gerçekleşen trafik kazalarının sayısı verilmiştir.
Pazartesi Sal› Çarflamba Perflembe Cuma Cumartesi Pazar

I. flehir II. flehir

1 8

13 8

2 7

10 6

15 9

8 8

7 10

Bu verilerin aritmetik ortalamasını ve standart sapmasını bularak hangi şehirde trafik kazası riskinin daha az olduğunu belirleyelim: I. flehirdeki kaza say›s›n›n aritmetik ortalamas› = 1+13+2+10+15+8+7 = 8 7 II. flehirdeki kaza say›s›n›n aritmetik ortalamas› = 8+8+7+6+9+8+10 = 8 7 I ve II. flehirlerdeki kaza say›lar›n›n aritmetik ortalaması ayn› oldu¤undan hangi flehirdeki kaza riskinin daha az oldu¤unu bilemeyiz. Bu nedenle iki flehirdeki kaza say›lar›n›n standart sapmas›n› bulal›m: I. flehirde gerçekleflen kaza sayılarının oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmasını bulalım. (1-8)2+(13-8)2+(2-8)2+(10-8)2+(15-8)2+(8-8)2+(7-8)2 7-1 = (-7)2+52+(-6)2+22+72+02+(-1)2 6 49+25+36+4+49+0+1 6 164 6 27,33 5,23 bulunur. 63

=

=

Ayn› yöntemle II. flehirde gerçekleflen kaza say›lar›n›n oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmas› yaklafl›k 1,3 olarak bulunur. II. flehirde gerçekleflen kaza say›larının oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmas› daha düflüktür (1,3 < 5,23). Bu durumda I. flehirdeki kaza riski daha azd›r. 5, 10, 20, 30, 35 say›lar›ndan oluflan veri grubunun standart sapmas›n› hesaplayal›m. Aritmetik ortalama = 5+10+20+30+35 = 20 5 Standart sapma = (5-20)2+(10-20)2+(20-20)2+(30-20)2+(35-20)2 5-1 650 4 = 162,5 12,75

=

400, 400, 1400, 400, 1100, 1000, 400, 900, 400, 400, verilerini kullanarak merkezî e¤ilim ve yay›lma ölçülerini bulal›m: Verileri küçükten büyü¤e do¤ru s›ralayal›m. 400, 400, 400, 400, 400, 400, 900, 1000, 1100, 1400 Verilerin ortas›ndaki de¤er: ortanca (medyan) 400’ dür. En fazla tekrar eden de¤er 400 oldu¤undan tepe de¤er (mod) 400’dür. Açıklık = 1400-400 = 1000’ dir. Aritmetik ortalama: 400 + 400 + 400 + 400 + 400 + 400 + 900 + 1000 + 1100 + 1400 = 680 10

Standart sapma:

382,4 9 Standart sapman›n veri grubundaki en küçük de¤ere yak›n olmas› aç›kl›¤›n büyük oldu¤unu göstermektedir. Aritmetik ortalama, ortanca (medyan), tepe değeri (mod), “merkezî eğilim”; açıklık, çeyrekler açıklığı ve standart sapma ise “merkezî yayılma” ölçüleridir.

ÖRNEK
Marketlerdeki değişik markalara ait ürünlerin fiyatları arasındaki farklılıklarla ilgili bir araştırma yapıp araştırma sonuçlarınızı sınıfa sununuz. 64

UYGULAMA
1 2 Afla¤›daki verilerin standart sapmas›n› bulunuz. 52, 52, 48, 50, 47, 48, 49, 55, 52, 55, 53 8A ve 8B s›n›f›na ortak bir s›nav yap›lm›fl, s›n›ftaki ö¤rencilerin ald›klar› notlar tabloda verilmifltir. S›n›f Notlar 8A 76 52 10 27 34 53 72 64 55 67 42 45 91 28 52 61 70 34 96 15 8B 43 52 61 55 72 36 37 53 62 71 32 25 74 67 69 55 57 43 62 70 Hangi s›n›f daha baflar›l›d›r? Neden? Hangi durumlarda standart sapma 0’a eflit olur? Örnek vererek aç›klay›n›z. 3 4 Aritmetik ortalamas› 70 olan bir veri grubuna 55 say›s› eklenirse standart sapmada nas›l bir de¤ifliklik olur? Okan, bir kamera almak istemifl ve farkl› marka ve modeldeki kameralar›n fiyatlar›n› araflt›rm›flt›r. Elde etti¤i fiyatlar afla¤›da verilmifltir. Okan, merkezî e¤ilim ölçülerini kullanarak alaca¤› kameraya karar vermek istiyor. 100 TL, 105 TL, 100 TL, 115 TL, 120 TL, 110 TL, 115 TL, 105 TL 100 TL, 120 TL, 120 TL, 120 TL Okan hangi merkezî e¤ilim ölçüsünü kullan›rsa fiyatı en uygun kameray› al›r? Neden? 5 Aç›kl›k, aritmetik ortalama, çeyrekler aç›klı¤ı, mod, medyan, standart sapma terimlerinden hangileri merkezî yay›lma ölçüsüdür?
13
Çalışma

KONU DE⁄ERLEND‹RME
1 A B C 51, 56, 51, 49, 53, 63, 49 71, 76, 71, 69, 73, 82, 55 102, 112, 102, 98, 106, 124, 126

Standart Sapma

a) Tablodaki her bir veri grubunun aritmetik ortalamasını ve standart sapmasını bulunuz. b) Elde ettiğiniz sonuçlara göre veri gruplarını birbirleriyle karşılaştırarak yorumlayınız.

2

Aşağıdaki veri gruplarının hangisinin standart sapmasının düşük olduğunu tahmin ediniz. Tahmin ederken kullandığınız yöntemi açıklayınız. a) 10, 11, 12, 13, 14 b) 5, 6, 12, 18, 19 c) 6, 8, 10, 12, 14

3

Yanda verilen grafik İngilizce seviye belirleme sınavında öğrencilerin aldığı notları belirtmektedir. Grafikteki verilere göre öğrencilerin seviyeleri için neler söylenebilir? Bunu yaparken hangi merkezî eğilim veya yayılma ölçüsünden yararlandınız? Açıklayınız.

Grafik : Seviye Belirleme Sınavında Alınan Notlar Öğrenci sayısı 45 40 65

30

20

10 5 Alınan notlar 40 45 50 55 60 65 70 75 80

4

Aşağıda verilen durumlar için mod, medyan, açıklık, çeyrekler açıklığı ve standart sapma gibi merkezî eğilim ve yayılma ölçülerinden hangisinin kullanılmasının daha uygun olacağını belirleyiniz. a) Öğrencilerin en sevdikleri spor dalı b) Şubat ayı boyunca hava sıcaklığı

6
Öz Değerlendirme

ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME

Olas›l›k, ‹statistik ve Say›lar

Atatürk İlköğretim Okulunda 120 öğrenci bulunmaktadır. Bu okulda hafta sonları açılan kurslardan matematik kursuna 50 öğrenci, fen ve teknoloji kursuna 45 öğrenci katılmıştır. 45 öğrenci de hiçbir kursa devam etmemiştir.

Yukarıdaki bilgilere göre aşağıdaki 1, 2 ve 3. soruların cevabını teorik olarak bulunuz. 1 Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin her iki kursa da devam eden öğrenci olma olasılığı nedir?

2 66 3

Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin hiçbir kursa katılmama olasılığı nedir?

Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin sadece matematik kursuna katılan öğrenci olma olasılığı nedir?

4

Ayşe’nin çorap çekmecesinde 6 kırmızı, 4 mavi çorap bulunmaktadır. Buna göre aşağıdaki soruları yanıtlayınız. a) Ayşe art arda iki çorap aldığında, çoraplardan ilkinin kırmızı diğerinin mavi gelme olasılığı nedir? b) Ayşe’nin çekmeceden aldığı iki çorabın da kırmızı gelme olasılığı nedir? c) Ayşe’nin çekmeceden aldığı iki çorabın da mavi gelme olasılığı nedir?

5

11 adet birim karoya en az kaç karo eklenirse büyük bir karesel bölge oluşturabilir? A) 2 B) 5 C) 14 D) 36

5.6 .56 0. 36.0256 işleminin sonucu kaçtır? B) 0. 44.16 + A) 0. 18. 3.20 C)4. 16. 49. 8. 25. 9.6 18 adet birim karodan en az kaç karo çıkarılırsa bir karesel bölge oluşturulamaz? A) 4 B) 9 C) 14 D) 17 7 1. 52 sayılarından kaç tanesi tam kare sayıdır? A) 6 B) 7 C) 9 D) 10 8 A) + B) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? + C) D) 9 Kenar uzunluğu A) B) br olan karesel bölgenin alanı aşağıdakilerden hangisidir? C) D) 27 10 A) - + 3 B) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? C) D) 67 11 kareköklü sayısı hangisine eşit olur? A) B) şeklinde yazıldığında aşağıdakilerden C) D) 12 A) -4 işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? B) 4 C) D) 2 13 0.16 D) 5.

20. b) Alparslan’ın notunun dâhil edildiği ve edilmediği durumlardaki standart sapmayı karşılaştırabilir misiniz? Tartışınız. Tam sayılar kümesi III. II. 19. 23. 19. a) Sınıfın matematik dersi sınav notlarının aritmetik ortalamasını. Alparslan’ın sınav notunu da dâhil ederek tekrar hesaplayınız. Alparslan daha sonra sınava katılmış ve 75 almıştır. İrrasyonel sayılar kümesi IV. 22. IV C) III D) I. 21. 30. Aynı şartlarda. II. x gübresi (kg) y gübresi (kg) 25. 9 22. 12. 17 68 Sizce gübrelerden hangisi daha kalitelidir? Neden? 17 Alparslan 20 kişilik bir sınıfta eğitim görmektedir.14 Aşağıdaki çarpma işlemlerinden hangisinin sonucu rasyonel sayıdır? A) B) C) D) 15 işleminin sonucu aşağıdaki sayı kümelerinden hangisi ya da hangilerinin elemanıdır? I. 20. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. Doğal sayılar kümesi V. 17. 14 Çalışma . Rasyonel sayılar kümesi II. x ve y gübresi ile yetiştirilen domates miktarları tabloda verilmiştir. 26. 18. V 16 Bir firma iki tür gübre denemektedir. Gerçek sayılar kümesi A) I B) I. Sınıfın matematik dersi sınav notunun aritmetik ortalaması 65’tir. Alparslan matematik dersi sınavına o günkü rahatsızlığından dolayı katılamamıştır.

Aşağıda buna örnek olabilecek uydu görüntüleri verilmiştir. .gov). Ayers Kayas›.ÜÇGENLER VE CEB‹R Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Günümüzde farklı amaçlarla kullanılmak üzere Dünya çevresine birçok uydu yerleştirilmiştir.usgs. Avustralya 69 Arjantin’de bir göl Kanada’da bir göl Türkistan’da bir göl Bahama’da bir su alt› oluflumu Çin’de bir su alt› oluflumu Bir üçgensel bölgenin oluşması için sizce hangi şartların sağlanması gerekir? Kenar uzunluklarının ve açılarının bilinmesi önemli midir? Tartışınız (Kaynak: http://edc. Uydudan alınan görüntüler incelendiğinde Dünya yüzeyindeki birçok oluşumun üçgensel bölgeye benzediği dikkat çekmektedir.

1971’de ise ikinci baskısı Türk Dil Kurumu tarafından yapılmıştır. Kitapta yer alan ve günümüzde de kullanılmakta olan pek çok terim Atatürk tarafından türetilmiştir. Bu iki açının kollarını üçgen oluşturacak şekilde uzatarak birleştirelim. Atatürk. Kitap 1937’de Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayınlanmış. Siz de kenar uzunlukları 7 cm. Üç kenarı bilinen bir üçgeni kaç farklı şekilde çizebilirsiniz? Açıklayınız. “müselles”in karşılığı olarak üçgen gibi Türkçe yeni terimler kullanarak birtakım geometri konularını anlatmıştır (Kaynak: Bilim ve Teknik. Cetvel kullanarak C noktasını. Nasıl çizdiğinizi açıklayan bir paragraf yazınız. Açıölçeri kullanarak ölçüsü 45° olan ’nı oluşturalım. Atatürk’ün 1936-1937 yıllarının kış aylarında yazdığı ve geometri öğretiminde yol gösterici olarak tasarlanan bir geometri kitabıyla atılmıştır. Bu üçgen başka hangi iki açısının ölçüsü ile kenar uzunluğu verilseydi çizilebilirdi? E . 70 ETK‹NL‹K Üç Kenar Araç ve Gereç 4 cm uzunluğunda bir [AB] çizelim. Sivas Kongresi’nin toplandığı Sivas Lisesinde Hendese (Geometri) dersi vermiştir. Tebeşiri eline alan Ata. Sayı: 180). “dılı” karşılığı olarak kenar. tahtada çizimlerle “zaviye”nin karşılığı olarak açı. A ve B noktaları ile birleştirelim. Bu yayın diğer yayla B kesiştiği noktayı C olarak isimlendirelim. •Cetvel A noktasını merkez alarak pergelle 6 cm yarıçaplı bir yay çizelim. Hangi üçgeni elde ettiniz? Bu üçgenin kenar uzunluklarını yazınız. Benzer şekilde ölçüsü 55° olan ’nı D oluşturalım. Bu derste tahtaya kaldırdığı bir kız öğrenci açıların Arapça adlarını söylemekte zorluk çekip yanlışlıklar yapınca durumdan etkilenen Atatürk tepki göstermiştir. 3 cm ve 6 cm olan bir üçgen çiziniz. C B noktasını merkez alarak pergelle 5 cm A •Pergel yarıçaplı bir yay çizelim. Bir Kenar ‹ki Aç› Araç ve Gereç •Aç›ölçer •Cetvel F 6 cm uzunluğunda bir [DE] çizelim. Elde ettiğiniz üçgenin kenar uzunluklarını ve açı ölçülerini yazınız. Kasım 1982.Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Üçgenler Bilimsel terimlerin Türkçeleştirilmesinde ilk adım.

4birim 70º K 5 birim M L M 4birim M ve L noktalarını bir doğru parçasıyla birleştirelim ve KLM üçgenini elde edelim. bu kenarlar arasındaki açının ölçüsü 90º olan üçgen çiziniz. 70º K 5 birim L Siz de bu üçgenin ML kenarının uzunluğunu. A 4 cm B Daha sonra pergelin açıklığını 2 cm olarak ayarlayıp sivri ucu bu kez A noktasına koyalım. IKMI = 4 birim ve s(LKM) = 70º olan bir KLM üçgeni çizelim. Sonra pergelin açıklığını 3 cm olarak ayarlayıp sivri ucu B noktasına koyarak bir yay çizelim.B. iki kenar uzunluğu ile bu kenarlar arasındaki açının ölçüsü veya bir kenarının uzunluğu ile iki açısının ölçüsü verilen bir üçgen cetvel. noktasını ikişer ikişer birleştirelim. K Uzunluğu 4 birim olan [KM]’ nı çizelim. . kenar uzunlukları 6 cm ve 8 cm.ÖRNEK IKLI= 5 birim. açıölçer ve pergel kullanılarak çizilebilir. A 2 cm 3 cm B 4 cm Siz de. İlk yayı kesen bir yay çizelim. IACI = 2 cm ve IBCI = 3 cm olan ABC üçgenini çizelim. Kenar uzunlukları IABI = 4 cm.C. Üç kenar uzunluğu. Önce [KL]’nı çizelim. 71 Önce [AB] yi çizelim. K 5 birim L 70º 5 birim L K noktasını merkez alarak açıölçerle ölçüsü 70º olan LKM’nı çizelim. A B 4 cm C Kesim noktasına C diyerek cetvelimizle A. L ve M açılarının ölçüsünü bulunuz.

F 6 cm C .5 cm’dir d doğrusu ise AB kenarına ait kenar orta dikmedir. Yanda verilen a) B köşesine ait açıortayı.5 cm ve d ⊥ [AB]’dır. Bu orta dikmeler noktadaş mıdır? Mavi. Kâğıt katlama yoluyla kenarların orta noktasını belirleyelim. a) [BF]. Her bir orta noktayı cetvel ve kırmızı kalem kullanarak karşısındaki köşeyle birleştirelim. Siz de ’ nde diğer açıortay.ETK‹NL‹K Üçgenin Elemanlar› Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Cetvel •K›rm›z› kalem •Mavi ve yeflil kalem A4 kâğıdını keserek istediğimiz boyutta bir üçgensel bölge elde edelim. IAEI= IEBI= 1.5cm 59º 59º c) [CE]. Köşelerden inilen dikmelerin üçgenin hangi bölgesinde kaldığını belirleyiniz. karşısındaki kenarla birleşecek şekilde mavi kalemle çizelim. Üçgenlerde Yükseklik Araç ve Gereç •Cetvel •Gönye Bir dar açılı. bir de geniş açılı üçgen çizelim. 1.5cm b) geniş açılı üçgen olduğundan [AH] yüksekliği üçgenin E dış bölgesindedir. B H 4 cm IAEI= IEBI= 1. Bu dikmelerle ilgili ne söylenebilir? Üçgenlerin her bir köşesinden karşısında bulunan kenara dikme indirelim. Kesişim noktası üçgenin hangi bölgesindedir? A 72 ÖRNEK için. c) AB kenarına ait kenarortayı ve kenar orta dikmeyi çizelim. kenarortay ve yükseklikleri çiziniz. b) BC kenarına ait yüksekliği. B açısının açıortayıdır. Üçgenlerin herhangi bir köşesinden geçen ve bu köşenin karşısında bulunan kenara paralel olan bir doğru çizelim. Her bir üçgen için çizdiğimiz doğru üzerinde noktalar belirleyerek bu doğrunun karşısındaki kenara dikmeler indirelim. Dikmelerin uzunluğunu bulunuz. Bu şekilde kaç doğru parçası elde ettiniz? Bu doğru parçaları noktadaş mıdır? Kâğıt katlama yoluyla (veya açıölçer ile) her bir açının açıortayını. kırmızı ve yeşil renkli kalemlerle çizilen doğru parçaları arasındaki benzerlik ve farklılıkları açıklayınız. Bu şekilde çizilen doğru parçaları noktadaş mıdır? Her bir kenara ait orta dikmeyi cetvel ve yeşil kalem kullanarak çizelim. Her bir üçgen için köşelerden inilen bu dikmeleri bir noktada kesiştirelim. AB kenarına ait kenarortaydır. s( )= s( )= 59° 6 cm 3 cm 118° B 4 cm C A d 1.

Açıortay bir köşedeki açıyı iki eş parçaya ayıran doğru parçasıdır.3 cm D 6. cetvel ve pergel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. s( b) IDEI = 8 cm.4 cm.6 cm Açıölçer. IFGI = 8 cm ve IEGI = 6 cm b) IKLI = 5. Kenar orta dikmeler dik ve dar açılı üçgenlerde üçgenin içinde. geniş açılı üçgenlerde ise üçgenin dışında noktadaştır. Dar açılı SRP’nde yükseklikler üçgenin içinde noktadaş. s( 2 ) = 40° ve s( ) = 48° ve s( ) = 54° ) = 47° Cetvel ve pergel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. C B . geniş açılı DEF’nde ise yüksekliklerin uzantıları üçgenin dışında noktadaştır. s( b) IPSI = 6 cm. a) IABI = 8 cm. 73 UYGULAMA 1 Açıölçer ve cetvel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. Kenar orta dikme ise bir kenarı dik olarak iki eş parçaya böler.A A 86° E 6. D S K H L K L E P H M F R M Üçgende yükseklik bir köşenin karşısındaki kenara uzaklığı veya köşeden bu kenara inilen dikmedir. kenar orta dikme ve açıortaylar üçgenin içinde noktadaştır. Bir üçgende kenarortay.9 cm 6. bir köşeyi karşı kenarın ortasına birleştiren doğru parçasıdır. ILMI = 4.9 cm I G 86° E 6. a) IEFI = 10 cm.6 cm ve IKMI = 4. a) IABI = 6 cm.3 cm D B 44° 9 cm 50° C B 44° K 50° 9 cm C Üçgende kenarortay. s( ) = 85° ve IBCI = 7 cm ) = 78° ve IDFI = 7 cm A 3 4 Yandaki üçgene eş bir üçgen çiziniz.

Bu nokta nasıl adlandırılabilir? Bir binanın 50 m gölgesi oluştuğunda güneşi görme açısı 42° oluyor.5 Tuğba’dan. IEBI= 4 cm ise A( ) kaç santimetrekaredir? E A D B C 9 10 Bir dik üçgen çizerek yüksekliklerin kesim noktasını belirleyiniz. R K L M N P A 70° D E F 7 Yanda verilen ABC üçgeninin iç bölgesindeki doğru parçalarından hangisi B açısının açıortayıdır? Açıklayınız. 15 42° Çalışma . bir kenar uzunluğu 5 cm ve bu kenara ait açılardan birisinin ölçüsü 50° olan bir üçgen çizmesi isteniyor. 74 B 50° C 8 Yandaki şekilde EBCD bir karesel bölgedir. 50° 5 cm 6 S Yanda verilen SRP üçgeninin iç bölgesindeki doğru parçalarından yükseklik. Tuğba’nın bu üçgeni çizebilmesi için başka hangi bilgiye ihtiyacı vardır? Açıklayınız. kenarortay ve açıortay olanları belirleyiniz. Bu binanın yüksekliğini ölçekli şekil çizerek bulunuz.

. Araç ve Gereç 75 ÖRNEK K M P 3 cm 5 cm 6 cm N R L Yanda uzunlukları verilen doğru parçalarından bir üçgen oluşturulup oluşturulmayacağını belirleyelim. Bir arazi sahibi. Bu kez çubuk makarnayı.Üçgenin Kenarlar› Aras›ndaki Ba¤›nt›lar İlk Çağda Nil Nehri’nin taşmasından sonra arazi sahiplerinin her yıl tarlalarını yeniden ölçmeleri gerekirdi. •Çubuk makarna Bu uzunluklardan birini ayırıp diğer iki uzunluğu toplayalım ve çıkaralım •Cetvel (Çıkarma işleminde büyük kenarın uzunluğundan küçük kenarın uzunluğunu çıkaralım.). Bunun için tarlaların köşelerine yerleştirdikleri kazıklardan düğümlü ipler geçirirlerdi.). 400 m ve 200 m olarak ölçüyor. b ve c birim olsaydı bu uzunluklar için yazılabilecek eşitsizlikler neler olurdu? Açıklayınız. üçgen oluşturmayan uzunluklar için geçerli midir? Açıklayınız. Ölçülen uzunluklar a. Bu uzunluklardan birini ayırıp diğer iki uzunluğu toplayalım ve çıkaralım (Çıkarma işleminde büyük kenarın uzunluğundan küçük kenarın uzunluğunu çıkaralım. Ayırdığımız uzunluğu değiştirerek diğer iki kenar için de bu işlemleri tekrarlayalım. ad›m [KL]'nı ele alalım: |KL| = 6 cm |PR|-|MN| = 5-3 = 2 cm |PR|+|MN| = 5+3 = 8 cm 2 < 6 < 8 olduğundan |PR|-|MN| < |KL| < |PR| + |MN|’dur. Bulduğunuz ilişkiyi eşitsizlik kullanarak ifade ediniz. Sizce arazi sahibi bu ölçümlerde hata yapmış olabilir mi? Neden? ETK‹NL‹K Üçgen Oluflur mu? Bir çubuk makarnayı üçgen oluşturabilecek şekilde üç parçaya bölerek uzunluklarını ölçelim. Ayırdığımız uzunluğu değiştirerek diğer iki kenar için de bu işlemleri tekrarlayalım. 1. üçgen oluşturmayacak şekilde üç parçaya bölerek uzunluklarını ölçelim. İncelemeyi üç adımda yapalım. üçgensel bölge şeklindeki arazisinin kenar uzunluklarını 100 m. Elde ettiğiniz sonuçları ayırdığımız çubuğun uzunluğuyla karşılaştırınız. Üçgen oluşturan uzunluklarla yazılan ilişki.

ad›m [MN]'nı ele alalım: |MN| = 3 cm 1 < 3 < 11 olduğundan |KL|-|PR| = 6-5 = 1 cm |KL|-|PR| < |MN| < |KL| + |PR|’dur. |KL|+|MN| = 6+3 = 9 cm 3 adımda da herhangi bir kenarı ele aldığımızda. |KL|+|PR| = 6+5 = 11 cm 3. Aşağıda uzunlukları verilen doğru parçalarından bir üçgen oluşturulup oluşturulmayacağını belirleyelim. 3 adımda da herhangi bir kenarı ele aldığımızda bu kenarın uzunluğunun diğer iki kenarın uzunlukları toplamından küçük ve farkından büyük olmadığı görülür. Bundan dolayı bu doğru parçalarıyla bir üçgen oluşturulabilir. ad›m [BU]'nı ele alalım: |BU| = 7 cm |FG|-|KL| = 4-2 = 2 cm |FG|+|KL| = 4+2 = 6 cm 2. Bundan dolayı bu doğru parçalarıyla bir üçgen oluşturulamaz. 76 1. ad›m [FG]'nı ele alalım: |FG| = 4 cm |BU|-|KL| = 7-2 = 5 cm |BU|+|KL| = 7+2 = 9 cm 2 < 6 < 7 olduğundan |FG|-|KL| < |FG|+|KL| < |BU|’dur. . 4 < 5 < 9 olduğundan |FG| < |BU|-|KL| < |BU| + |KL|’dur. ad›m [PR]'nı ele alalım: |PR| = 5 cm 3 < 5 < 9 olduğundan |KL|-|MN| = 6-3 = 3 cm |KL|-|MN| < |PR| < |KLI < |MN|’dur. 7 cm 2 cm L 4 cm B K F U G İncelemeyi üç adımda yapalım.2. bu kenarın uzunluğunun diğer iki kenarın uzunlukları toplamından küçük ve farkından büyük olduğu görülür. 2 < 3 <11 olduğundan |KL| < |BU|-|FG| < |BU|+|FG|’dur. ad›m [KL]'nı ele alalım: |KL| = 2cm |BU|-|FG| = 7-4 = 3 cm |BU|+|FG| = 7+4 = 11 cm 3.

üçüncü kenar uzunluğundan küçüktür. Siz de diğer kenarlar arasındaki ilişkiyi yazınız. küçük aç› karfl›s›nda k›sa kenar bulunur.Bir üçgende iki kenarın uzunlukları toplamı. ÖRNEK Aşağıdaki üçgenin kenar uzunluklarını ve iç açılarını ölçerek açı ölçüleriyle kenar uzunlukları arasındaki ilişkiyi bulalım. daha sonra kenarları büyükten küçüğe doğru sıralayınız. üçüncü kenar uzunluğundan büyük ve iki kenarın uzunlukları farkı. Bu bağıntı üçgen eşitsizliği olarak isimlendirilir. Bir üçgende. büyük aç› karfl›s›nda uzun kenar. Üçgendeki iç açıların ölçüsü (derece) Açıların karşısındaki kenarların uzunluğu (cm) s( ) = s( ) = s( ) = |BC| = |AC| = |AB| = 77 Önce açıları büyükten küçüğe doğru. a>b>c 'nin iç açılarını ölçülerine göre sıralayalım. Bu sıralamalara göre. A c B b C |BC| = a = 6 cm |AC| = b = 4 cm |AB| = c = 3 cm s(A ) = 120° s(B ) = 35° s(C ) = 25° a 'nin kenarlarını uzunluklarına göre sıralayalım. en büyük açı ise bu kenar karşısındaki ’ dır. . A ’ nin a kenarı için üçgen eşitsizliği Yanda verilen |b-c|<a<b+c şeklindedir. Üçgenin açılarını açıölçerle. s(A ) > s(B ) > s(C ) 'nde en uzun kenar a. Siz de bir ikizkenar üçgen çizerek açı ölçüleriyle kenar uzunlukları arasındaki ilişkiyi bulunuz. B c b a C ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Cetvel •Aç›ölçer Katlay›p Ölçelim Bir çeşitkenar üçgeni çizelim. üçgenin iç açıları ve bu açıların karşısındaki kenarlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız. kenarlarını cetvelle ölçerek aşağıdaki gibi bir tablo oluşturalım.

|AU| = 7 cm ise |AS|’nun alabileceği en büyük tam sayı değeri kaçtır? S U 6 Üç kenar uzunluğu eşit olan bir üçgenin kenarları ile açıları arasındaki bağıntıyı inceleyiniz. Sizce Fatma haklı mıdır? R 54° 62° 8 P . Üçgenin hangi kenarının en büyük olduğunu tahmin ediniz. Birbirlerine eş üç doğru parçası her zaman bir üçgen oluşturabilir mi? Neden? A 2 3 4 5 Yandaki ASU üçgeninde. |SU| = 4 cm. Yandaki SRP üçgeninde s( Fatma. s( ) = 65° olan bir ABC üçgeni çiziniz. Bir dik üçgen olan 30° p kenarlard›r. Büyük açı karşısında uzun kenar bulunduğundan |PR| > |NR| > |PN| ya da n > p > r’dir. 'nın karşısında bulunan ve en uzun kenar olan [PR] ise hipotenüstür.ÖRNEK P 60° r n Yandaki s( ) = 90° olan ’ nin kenar uzunluklarını ’nde [PN] ve [NR] dik inceleyelim. SRP üçgenindeki en uzun kenarı ölçmeden bulabileceğini söylüyor. UYGULAMA 78 1 Uzunlukları 32 cm. İç açılarının ölçüleri 45°. Bu doğru parçalarını isimlendirip uzunluklarını ölçünüz. Daha sonra kenarların uzunluklarını ölçerek tahmininizle karşılaştırınız. S ) = 62°. 7 s( ) = 45°. 45° ve 90° olan bir üçgen çizerek bu üçgenin kenar uzunluklarını inceleyiniz. s( ) = 54º dir. R N 'nin açılarının ölçülerine göre sıralaması s( ) > s( ) > s( )’dır. 16 cm ve 15 cm olan 3 doğru parçası ile üçgen çizilebilir mi? Nedenleriyle açıklayınız. |LM| = 9 cm ise |KM| değeri 8 cm olabilir mi? Neden? Üçgen oluşturmayan 3 doğru parçası belirleyiniz. Neden üçgen oluşturamazlar? Açıklayınız. Bir dik üçgende hipotenüsün uzunluğu dik kenar uzunluklarından büyüktür. Bir KLM üçgeninde |KL| = 7 cm.

Her bir Doğru / Yanlış kararı sizi farklı çıkışlara ulaştırır.5 cm’dir. 4. 10 cm uzunluğundaki üç kibrit çöpünün uçları bir araya getirilirse üçgen oluşturulamaz. SUN üçgeninin iç açılarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız. çıkış 5. çıkış D Y 8. Buna göre verilen çıkışlardan birine ulaşınız. çıkış 3. Sizce bu üçgenin en uzun kenarı hangisidir? Neden? T U S V 10 Yandaki SUN üçgeninde |SU| = 6 cm. 8 cm . 5. çıkış Y 6) Eşkenar üçgende hipotenüs bulunur. çıkış D Y D 1) Herhangi üç doğru parçası ile bir üçgen oluşturulabilir. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz.9 Yandaki TUV üçgeninde bir geniş açıdır. 3) Üçgende büyük açının karşısında kısa kenar bulunur. N B U 11 Yanda uzunlukları verilen doğru parçaları ile oluşturulabilecek üçgenleri çiziniz.5 cm E F 2 A C H 12 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. 79 2) Üçgende iki kenarın uzunlukları toplamı üçüncü kenarın uzunluğuna eşittir. D Y D Y 7) Bir dik üçgende dik kenarlardan biri en uzun kenar olabilir. 5 cm G D cm 3 cm 1. |SN| = 5. çıkış 16 Çalışma .5 cm ve |NU| = 4. 4) Üçgenlerde iki kenar uzunluklarının toplamının ve farkının üçüncü kenar uzunluğu ile olan bağıntısına üçgen eşitsizliği denir. 6. 2. çıkış 7. çıkış D Y D Y 5) 6 cm. 1.

Pisagor Ba¤›nt›s› “Sayıların babası” olarak bilinen Pythagoras (Pisagor). Bir dik üçgenin kenar uzunlukları arasındaki bağıntıyı harfli ifade olarak yazınız. Bu ilişkiden yararlanarak üçgenin kenar uzunlukları arasında bir ilişki bulunuz. Karesel bölgeleri kenarları boyunca keselim. Uzunluğu 15 m olan bir elektrik direği 25 m uzağından sabitlenmek isteniyor. Her bir karesel bölgenin alanını bulunuz. Karesel bölgeleri. M. telin kısalmasıyla çıkardığı sesin inceldiğini keşfetmiştir. Yaklaşık 2500 yıl önce yaşamasına rağmen çalışmaları günümüzde hâlâ kullanılan Pisagor gibi bildiğiniz başka matematikçiler var mı? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Santimetre karelik k⤛t •Cetvel •Makas Pisagor Ba¤›nt›s›’n› Olufltural›m Santimetre karelik kâğıda dik kenar uzunlukları 4 cm ve 3 cm olan bir üçgen çizelim ve üçgeni kenarları boyunca keselim.Ö. 4 cm ve 5 cm olan üç farklı karesel bölge çizelim.Ö. En iyi bilinen teoremi. Pisagor müzik ile de uğraşmış. Üçgenin hipotenüs uzunluğunu ölçelim. a c b ÖRNEK Bazı elektrik direkleri güvenlik amacıyla iki tarafından çelik halatlar kullanılarak yanda verilen çizimdeki gibi sabitlenir. Yandaki üçgen için Pisagor Bağıntısı a2+ b2= c2 şeklindedir. dik kenarların uzunluklarının karelerinin toplamı hipotenüs uzunluğunun karesine eşittir. dik üçgenin kenarları boyunca eş olan kenarlar üst üste gelecek şekilde yerleştirelim. Bunun için kaç metre çelik halat kullanılacağını bulalım. adıyla anılan Pisagor Teoremi’dir. Bulduğunuz ilişkiyi kullanarak dik kenar uzunlukları 6 cm ve 8 cm olan bir dik üçgenin hipotenüs uzunluğunu hesaplayınız. Doğum yeri olan Sisam Adası’ndan Güney İtalya’ya göç ederek burada bir okul kurmuştur. Santimetre karelik kâğıt üzerinde kenar uzunlukları 3 cm. 15 m 25 m 25 m . 80 Bir dik üçgende. 580-M. 500 tarihleri arasında yaşamıştır. Karesel bölgelerin alanları arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız.

Bu üçgenin dik kenarlarının uzunluğu biliniyor. Hesap makinesi kullanıldığında IACI yaklaşık 29. Duygu’nun omuz hizasına kadar boy uzunluğunu ve kol uzunluğunu biliyoruz. IACI’ nu bulalım: |AC|2 = |AB|2 + |BC|2 |AC|2 = (50)2 + (135)2 |AC|2 = 2500 +18 225 IACI = cm Bu uzunluk yaklaşık olarak 143. Plan› Uygulayal›m Oluşan dik üçgen yandaki gibi olur. |AC| = |AB| +|BC| |AC|2 = 152+252 |AC|2 = 225+625 |AC|2 = 850 2 2 2 A 15 m ? B 25 m C şeklindedir. kolunu duvara uzattığında vücudu koluna dik konumda olur. A 50 cm B 135 cm C Kontrol Edelim Dik üçgende BC kenarını bilinmeyen olarak kabul edelim.Elektrik direği yere dik konumda olduğundan halatla yere birleştirildiğinde bir dik üçgen oluşur. yere paralel biçimde kolunu duvara uzatıyor. Siz de aynı yöntemi kullanarak el ve ayak parmak uçlarınız arasındaki uzaklığı hesaplayınız. Arkadaşı Pınar da. Yandaki üçgende Pisagor Bağıntısı. 50 cm Problemi Anlayal›m 135 cm Duygu kolunu duvara uzatıyor. El ve ayak parmak uçları birleştirildiğinde bir dik üçgen oluşur. Bu üçgende el ve ayak parmak uçları arasındaki uzaklık [AC] ile gösterilmiştir. .96 cm’dir. Duygu’nun omuz hizasına kadar olan boy uzunluğunu ve kol uzunluğunu ölçüyor. Resimde verilen ölçülere göre Duygu’nun sağ el parmak ucu ile sol ayak parmak ucu arasındaki uzaklığı hesaplayalım. ÖRNEK Duygu.15 m olarak bulunur. Sağ el parmak ucu ile sol ayak parmak ucu arasındaki uzaklık 81 soruluyor. Hipotenüs ve diğer kenar uzunluğunu kullanarak IBCI’nun 135 cm olup olmadığını kontrol edelim: ( |AC|2 = |AB|2 + |BC|2 )2 = (50)2 + IBCI2 20 725 = 2500 + IBCI2 18 225 = IBCI2 IBCI = 135 cm Sonuç [BC]’nın verilen uzunluğu ile aynıdır. Bu durum yandaki şekilde olduğu gibi gösterilebilir. Pisagor Bağıntısı’nı kullanarak bilinmeyen kenar uzunluğunu bulalım. Plan Yapal›m Duygu. Bir dik üçgende hipotenüs uzunluğu dik kenarların uzunlukları kullanılarak bulunabilir.

Yandaki dik üçgende verilmeyen kenar uzunluğunun bulunabilmesi için Aylin ve Emre’nin yazdıkları bağıntılar aşağıdaki gibidir. UYGULAMA 1 Aşağıdaki dik üçgenlerde verilmeyen kenar uzunluklarını Pisagor Bağıntı’sını kullanarak bulunuz. Resimde verilenlere göre ağacın devrilmeden önceki boyu yaklaşık olarak kaç metredir? 5m 12 m 5 Bir ayrıtının uzunluğu 4 cm olan küpün cisim köşegeninin uzunluğunu hesaplayınız. Aşağıdaki resimlerde gösterilen televizyonların ekran boyutlarını hesaplayalım. a) 82 b) 6 cm x 5 cm 12 cm 6 cm 8 cm 12 cm 5 cm x c) x ç) x 5 2 cm 2 3 Kısa kenarı 4 cm. .ÖRNEK Bir televizyonun ekran boyutu köşegen uzunluğu ile ifade edilir. Sizce hangisi doğrudur? Neden? Aylin 42+x2 = 102 Emre 42+102 = x2 x 10 m 4m 4 Yandaki resimde verilen ağaç yıldırım çarpması sonucu devrilmiştir. y2 = (12 2 )2 + (12 2 )2 y2 = 288 + 288 y2 = 576 y = 24 cm olarak bulunur. 35 cm 12 2 cm 12 cm x 12 2 cm y x2 = 122 + 352 x2 = 144 + 1225 x2 = 1369 x = 37 cm bulunur. uzun kenarı 8 cm olan bir dikdörtgenin köşegen uzunluğunu hesaplayınız.

13 cm A h 13 cm S H 10 cm N 7 Aşağıdaki şekillerde verilmeyen x uzunluklarını hesaplayınız. Kazıklar ağaçtan 1 m uzaklıkta. 20 m 10 m 11 Yandaki şekilde verilenleri kullanarak ABCD dikdörtgeninin köşegen uzunluğunu hesaplayınız. ipler ise 3 m uzunluğunda olduğuna göre ağacın gövdesi kaç metredir? 83 3m 1m 10 Yandaki yelkenlide yelkenin yapılmasında kullanılan kumaşın kaç metrekare olduğunu hesaplayınız.6 Yanda verilen SAN üçgeninin yükseklik uzunluğunu bulunuz. E 12 cm 9 cm D A 8 cm 17 B C Çalışma . a) b) c) 6 br 100 br2 x x x 4 br 169 br2 12 br 20 br2 8 Yükseklik uzunluğu 9 cm olan eşkenar üçgenin alanını hesaplayınız. meyve bahçesindeki ağaçları eğilmemesi için kalın ipler ve kazıklar yardımıyla resimdeki gibi bağlıyor. 9 Mustafa Amca.

|BC|'nun alabileceği en büyük tam sayı değeri 30 cm ise |AC|’ nun en büyük değeri kaçtır? cm C 84 6 geniş açı olursa TUS dik üçgeninde |TS| =13 cm’dir.4 cm |AC| 3. |TU| ve |US| aynı kalmak koşuluyla.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Yandaki tabloda ’nin açı ölçüleri ve kenar uzunlukları verilmiştir. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. s( ) = 47°.2 cm |BC| 4 cm 3 Levent. Sizce kim haklı? Neden? ICDI = 5 cm. üç iç açısının ölçüsü bilinen bir tane üçgen çizilebileceğini iddia ediyor. IEDI = 6. s( ) = 55°. s(MTK) = 35° ise MFS üçgeninin en uzun kenar uzunluğunu ölçüm yapmadan bulunuz. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. Bir kenarının uzunluğu 4 cm olan eşkenar üçgeni çiziniz. F M S 8 Yandaki şekilde karesel bölgelerin arasında oluşan üçgen dik üçgen midir? Açıklayınız. |TS|'nun alabileceği en küçük tam sayı değeri kaç santimetre olur? T U S 7 K T Yandaki şekilde [KT]//[FS]. 2 Tablo: ABC Üçgeni 90° s(A ) 53° s(B ) 37° s(C ) |AB| 2. Tabloda verilen bilgilerden istediğiniz üçünü kullanarak bu üçgeni çiziniz. .5 cm olan çiziniz. Ayşenur ise bunun doğru olmadığını söylüyor. 4 A 5 B 15 Yandaki ABC üçgeninde |AB| =15 cm’dir.

1) olan üçgenin kenar uzunluklarını hesaplayınız.9 Vildan ve Kemal birbirlerine 150 m uzaklıkta duruyorlar ve Kemal uçurtma uçuruyor. D 8 cm C 17 cm A 13 16 cm B Köşelerinin koordinatları (2. 7 Öz Değerlendirme . (2. Uçurtmanın ipi 170 m’dir. d.5 m uzunluğunda olduğuna göre Ahmet bu merdiven ile kaç metre yükseğe çıkabilir? 85 3. 1 cm 1 cm b a 1 cm 1 cm c 1 cm 1 cm d e f 1 cm 11 Ahmet merdiveni duvardan 2 m uzağa gelecek şekilde dayıyor. Kenar uzunlukları arasında nasıl bir örüntü vardır? Açıklayınız. e ve f kenarlarının uzunluklarını hesaplayınız.7) ve (6. Merdiven 3.5 m 2m 12 Yanda verilen ABCD yamuksal bölgesinin alanını hesaplayınız.1). b. c. Yandaki şekle göre Vildan ile uçurtma arasındaki uzaklık kaç metredir? 170 m ? 150 m 10 Yandaki şekilde a.

. şeklinde devam etmektedir.. Ayrıca bu sayılar Pascal üçgeninde. Yukarıdaki bitkilerde Fibonacci sayı dizisinin terimleri nasıl elde edilir? Tartışınız.. 1 4 4 6 1 ... Bu nedenle bu sayı üçgeni genellikle “Pascal Üçgeni” olarak bilinmektedir. 1 1 1 1 1 1 5 4 10 3 6 . 5.. Fibonacci en ünlü eseri olan Liber Abaci adlı kitabında Fibonacci dizisini tanıtmıştır.. 2br.... yüzyılda yaşamış bir İtalyan matematikçidir..Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Say› Örüntüleri Anahtar Kavramlar •Özdeşlikler Leonardo Fibonacci (Leonardo Fibonaçi) 13... 1 3 1 3 iki terimin toplamıdır. satır... 8... Mimar Sinan’ın eserlerinde..... 1. ... 4. Ortadaki terimler ise üstteki 3. satır.... Örneğin bitki yaprakları.... ÖRNEK Yandaki sayı üçgeni MS 1300 yılında Çin’de bulunmuştur. 3. 1 1.... 1 1 2 sonunda 1 bulunur. Bulduğunuz kuralı harfli ifade olarak yazınız... 2.... çiçek yaprakları ve kozalaklarda bu sayılara rastlamak mümkündür...... bitki tohumları.. Dizinin en ilgi çekici yönü ise terimlerinin doğada beklenmedik yerlerde karşımıza çıkmasıdır.. Ortaya çıkan örüntüyü açıklayınız... •Cetvel Karesel bölgelerin alanlarını hesaplayıp altlarına yazalım... Bu sayı dizisi 1... Karesel bölgelerin alanlarının oluşturduğu sayı örüntüsündeki kuralı açıklayınız. Leonardo Da Vinci’nin resimlerinde de karşımıza çıkmaktadır.. •Kareli kâğıt 3br... 13. 1 1 Pascal Üçgeni’nde satırların başında ve 2..... Sayı örüntüsündeki terimlerin her birini tek sayıların toplamı olarak yazınız.. satır... . 2 3 4 1 1 1 1 Pascal üçgenindeki örüntülerden bazılarını inceleyelim: . Fransız matematikçi Blaise Pascal’ın bu sayı üçgeni üzerinde birçok çalışması vardır. olan yanyana karesel bölgeler çizelim.. Üçgendeki sayılar arasındaki örüntüleri Blaise Pascal 1653 sayfalık bir çalışmada anlatmıştır. satır. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç 86 Karesel Say›lar Kareli kâğıda kenar uzunlukları 1br.

terim . 1 1 6 1 1 1 5 15 4 1 1 2 3 6 10 20 1 1 1 1 3 3 1+1 5 1+2 1 + 3 1+ 3 1+4+ 6+1 1 1+5+ 1 4 1 5 15 6 1 1 2 8 13 10 1 Fibonacci sayı dizisini oluşturan 1. x 3. terim 3x 2. sayısıyla çarparak bir sayı örüntüsü 3x x x . terim 3x x . terim 4-(2+2) 3. +2) Bir sayıya belirlenen başka bir sayının art arda eklenmesi veya çıkarılması ile elde edilen sayıların oluşturduğu örüntü aritmetik dizi olarak adlandırılır. . Pascal Üçgeni’nden yararlanarak Fibonacci sayı dizisini yandaki yöntemle elde edebilirsiniz. İlk belirlediğimiz sayıya ikincisini art arda ekleyelim.. 1. 2.. İlk belirlediğimiz sayı ile ikincisini art arda çarpalım. Elde ettiğiniz iki farklı sayı örüntüsünü açıklayınız. 4 1... Her bir eklemede elde ettiğimiz sonucu sırayla yazarak bir sayı örüntüsü oluşturalım. terim .. 3.. sayıları arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. terim 4-2 2. 8. 4-(2+2+. ETK‹NL‹K Say› Dizileri Birbirinden farklı iki sayı belirleyelim.. 13. ÖRNEK 3 sayısını 2 sayısına ardışık bir şekilde bölerek veya oluşturalım. satırlardaki terimlerini yazınız..Siz de Pascal Üçgeni’nin 5 ve 6... Bu sayı örüntülerinin kurallarını yazınız. 3 1. Aritmetik dizide ardışık iki terimin farkı eklenen veya çıkarılan sayıdır ve bu sayıya “dizinin ortak farkı” denir. 5. Her bir çarpma sonucunu sırayla yazarak bir başka sayı örüntüsü oluşturalım. 87 ÖRNEK 4 sayısından 2 sayısını ardışık bir şekilde çıkararak bir sayı örüntüsü oluşturalım.

geometrik dizi olanların ortak çarpanını yazınız... a) 3. -7. 32. ortak farkı 5 olan bir aritmetik dizinin 6. 1 . Yukarıda verilen sayı örüntülerinden hangilerinin aritmetik dizi. 6 7 8 İlk terimi 2. . Aritmetik dizi olanların ortak farkını. -11. 3. 0.Bir sayı ile belirlenen başka bir sayının art arda çarpılması veya bölünmesi sonucu elde edilen sayıların oluşturduğu örüntü geometrik dizi olarak adlandırılır. ortak çarpanı olan bir geometrik dizinin ilk dört teriminin 3 toplamı kaçtır? 18 Çalışma . Geometrik dizide ardışık iki terimin oranı. c) 0.... Fibonacci dizisinde noktalı yerlere gelmesi gereken sayıları bulunuz.. UYGULAMA 1 1. ardışık çarpılan veya bölünen sayıdır ve bu sayıya “dizinin ortak çarpanı” denir. 5. 6. 1. 21.. 8. . b) 2.. 0.. ç) 1 . 2. 2. . hangilerinin geometrik dizi olduğunu belirleyiniz.. .. 2 Aşağıdaki sayı dizilerinin kurallarını bulunuz. 8.... . 4 10 5 3 3 1 1 1 3 88 5 Bir kural belirleyip bir sayı örüntüsünü oluşturunuz... 9. 81.. 5... 3 9 1 Yandaki Pascal Üçgeni’nde boş bırakılan kutulara gelmesi 1 1 gereken sayıları bulunuz. terimi kaçtır? 2 İlk terimi 3. ...001. ..0001.. 2187. . Örüntüyü oluşturan sayıların özelliği nedir? Açıklayınız. 3. .. Sayı dizilerinin sonraki üç terimini yazınız. -15... 12. 1 1 1 1 1 4 Yandaki örüntüye karşılık gelen sayı örüntüsünü bulunuz... . Belirlediğiniz kuralı açıklayıp harfli ifade olarak yazınız. 4. 20. 9... 16. .. . -1. 1.1. -4.. 2. 13.. -3. 27. . 27.

(1+(-2))=-2+(-2)2 -2. yandaki terazide modellenen eşitliği sağlayan x değerini bulmaya çalışıyor.Özdefllikler Seda. x +1 ETK‹NL‹K Fark Ne? Yandaki tabloda verilen eşitlikleri sağlayan x değerlerini bularak tabloda belirtilen sütuna yazalım. Siz de aşağıdaki eşitliklerden hangilerinin özdeşlik hangilerinin denklem olduğunu belirleyiniz. • 3x+5= -2x+7 • 2(2a+3)= 4a+6 • 4-2x= x . Birden fazla x değeri ile sağlanan eşitliklerin diğer eşitliklerden farkını açıklayınız. içerdikleri değişkenlere verilecek bütün gerçek sayılar için. Eşitlikleri sağlayan farklı x değerleri olup olmadığını araştırınız. Bu nedenle eşitlik x değişkenine verilecek bütün gerçek sayılar için sağlanır. denklemler ise bazı gerçek sayı veya sayılar için doğrudur. x=-2 için -2. Fakat bir problemle karşı karşıya olduğunun farkında değil.(-1)= -2+4 +2= +2 x=3 için x(1+x)= x+x2 x+x.x = x+x2 Özdeşlikler. Sizce bu problem nedir? Açıklayınız.4= 3+9 12= 12 eşitliğinin sol tarafı düzenlendiğinde eşitliğin sağ tarafındaki ifade elde edilir. Eşitlik 2x-4=8 2(x+3)=2x+6 x+7=7+x 2x+x=3x 8x+4=16 3-x=2x 89 Eşitliği sağlayan x değeri ÖRNEK x(1+x)= x+x2 eşitliğini sağlayan x değerlerini deneme-yanılma yoluyla bulalım: x=1 için 1(1+1)= 1+12 1.2= 1+1 2= 2 3(1+3)= 3+32 3.

(a+b)” özdeşliğini model kullanarak elde edelim.2ab+b2 özdeşliğini elde ediniz. Aynı alanı.2ab+b2 özdeşliğinden yararlanarak (2x . b b a a-b a-b a 90 Kalan parçayı köşesinden kesip elde ettiğimiz parçaları birleştirerek yandaki gibi bir dikdörtgen elde edebiliriz. a2 . (2x . Oluşan her bir bölgenin alanını veren ifadeyi o bölgenin içine yazınız. alanı b2 olan küçük karenin alanını çıkararak da bulabiliriz.(a+b) özdeşliğinden yararlanarak 4a2 . Kareyi. O hâlde. (a-b)2= a2 . Kenar uzunluğu “a” olan bir karenin bir köşesinden kenar uzunluğu “b” olan başka bir kare çizelim.ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Kareli kâğıt •Cetvel (a+b)2 =? Kareli kâğıda kenar uzunluğu (a+b)br olan bir karesel bölge çizelim. alanı a2 olan büyük karenin alanından.3b). Elde ettiğiniz eşitliğin özelliklerini tartışınız. a= 2x b= 3 alındığında. karşılıklı kenarları üzerindeki noktaları birleştirerek dört bölgeye ayıralım. b a a b b a a a b a a b b b a b ÖRNEK “a2-b2= (a-b). (2x .(3b)2 =(2a .3)2 ifadesine eşit olan ifadeyi bulalım.2 . Başlangıçta çizdiğiniz karesel bölgenin alanını veren iki farklı ifade yazınız.9b2= (2a)2 . a2-b2= (a-b). a a-b b a-b b a Oluşan dikdörtgenin alanı (a-b).b2 = (a-b).(a+b)’dir.(2a + 3b) . 3) + 32 = 4x2 -12x + 9 ifadesi elde edilir. Benzer geometrik modeller kullanarak (a-b)2 = a2.(a+b)’dir.3)2 = (2x)2 .9b2 ye eşit olan ifadeyi bulalım: 4a2 .

c a 20 x2 5x 4x 2a b c 4 Aşağıdaki ifadeleri özdeşlik oluşturacak şekilde eşleştiriniz.)2 = x2 -6x + 9 y2 c) x2 -(2y)2 = x2 a ” yerine gelmesi gereken sayıları bulunuz.12x + 9 3(a + 3) . c a c b 19 Çalışma .25 (a+b)2= a2+2ab+b2 (a-b)2= a2-2ab+b2 a2-b2= (a+b).(x + 2) (a + 4)2 a2 + 8a + 16 x2 . a + 11 (2x .2(a -1) a2 + 4a +16 Yandaki özdeşliklerden yararlanarak aşağıdaki ifadelerin eşitlerini yazınız.2). a) ( + 7y)2 c) (x .(x + 2) d) x2 .3)2 (x .). a) 4x-7=2x+1 b) 4x+8= 4(x+2) c) a2-6a+9= (a-3)2 ç) 2(m-2)+m+1= 3(m-1) d) 3(a+3)+4(a-1)=2(a-2)+2(2a-1) 3 Aşağıdaki modellerden elde edilebilecek özdeşlikleri yazınız.b a.2).10x + 25 b) (2a -1)2 ç) 121-16x2 e) 9a2 .4 4x2 . a) b) a a a2 a2 a 2 c) a a.UYGULAMA 1 “Bir sayının iki katının altı fazlası aynı sayının üç fazlasının iki katına eşittir. b) a(a + 5)= 3a2 +15a ç) (4 + m)2 = 16 + m + m2 7 b Yandaki şekil üzerinde verilenleri kullanarak Pisagor Bağıntısı’nı elde ediniz (İpucu: Üçgenlerin ve yamuğun alan bağıntısını kullanabilirsiniz.(a-b) 91 5 6 Aşağıda verilen özdeşliklerde “ a) (x. Bu sayı kaçtır?” Yukarıdaki problem çözülebilir mi? Neden? Aşağıdaki eşitliklerden hangilerinin denklem hangilerinin özdeşlik olduğunu belirleyerek denklem olanları çözünüz.

Çarpanlara Ay›rma Halı üreticisi bir firma ürettiği bir modelde halıları uzunlukları genişliklerinden 3 metre daha fazla olacak şekilde tasarlıyor. ÖRNEK 4x+6 ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım. 1 1 x 1 şeklinde olur. Benzer yöntemle 2x2+5x+3 ifadesinin çarpanlarını bulunuz. kısa kenarı 1 cm olan üç adet dikdörtgen. uzun kenarı x. Yol 4x+6 ifadesine karşılık gelen parçalar. Dikdörtgensel bölgenin alanını nasıl ifade edersiniz? Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları ile x2+3x+2 arasındaki ilişkiyi tartışınız. 4x+6= 2. kenar uzunluğu 1 cm olan iki adet kare keselim. Bunun için kartondan kenar uzunluğu x ile temsil edilen bir adet kare. Bu halıların kenar uzunluklarını ve alanlarını harflerle nasıl ifade edersiniz? Tartışınız. Bu parçaları kullanarak dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+3 2 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 4x+6 ifadesinin çarpanlarıdır. en büyük parçalar sol üst köşede olacak şekilde bir dikdörtgensel bölge oluşturalım.(2x+3) . Oluşturulan dikdörtgensel bölgenin kenar uzunluklarını küçük parçaların kenar uzunlukları cinsinden yazalım. Elde ettiğimiz parçalardan. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Karton •Makas •Cetvel Harfli ‹fadelerin Çarpanlar› 1 x x x2 x x 1 1 1 92 x2+3x+2 ifadesinin çarpanlarını belirlemek üzere ifadeye karşılık gelen parçalar elde edelim. 1.

(2x+3) 4x2+2x ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım.x+2.1= 3x . 2 2x 4x2+2x= 2x(2x+1) 2.x+2. Yol 2x2+3x+1 ifadesine karşılık gelen parçalarla dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+1 93 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarıdır.2.x+2. 1. çapraz çarpımlarının toplamı ortadaki terimi verecek şekilde altlarına yazalım: 2x2+3x+1 2x2 + 3x + 1 2x x 1 1 2x.2.3 4x+6= 2.(2x+1) 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım: 1.(2x+1) x+1 2.1 Çarpanlardan ortak olanları belirleyerek parantezin önüne yazalım: 4x2+2x= 2x. Yol İfadedeki terimleri kuvvetlerine göre büyükten küçüğe doğru sıralayalım: Baştaki ve sondaki terimlerin çarpanlarını.2.1+x. Yol 4x2+2x ifadesindeki terimlerin çarpanlarını yazalım: 4x2+2x= 2. Yol 4x2+2x ifadesine karşılık gelen parçalarla dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+1 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 4x +2x ifadesinin çarpanlarıdır. Yol 4x+6 ifadesindeki terimlerin çarpanlarını yazalım: 4x+6= 2.2.3 Bütün terimlerdeki ortak olan çarpanı belirleyerek parantezin önüne yazalım: 4x+6= 2.x. 2x2+3x+1= (x+1).x.

3x2=12x3 b) 4. d)a. a) 6. Harfli ifadelerin çarpanları aşağıdaki yöntemlerden uygun olan kullanılarak bulunur. (x-2) ortak çarpan parantezine alalım. 2x2+3x+1= (2x+1). e) 7x2. (2y+3) Çarpanlara ayıracağımız ifadeyi gruplandıralım.Yazılan çarpanların karşılıklı toplamları 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarını oluşturur. (2xy-4y) + (3x-6) = 2y. =30y2 =14x3y 3 Aşağıdaki ifadeleri çarpanlarına ayırınız.(x-2) + 3. • Ortak çarpan parantezine alma • Gruplandırma • Baştaki ve sondaki terimin çarpanlarından yararlanma • Özdeşliklerden yararlanma UYGULAMA 94 1 Aşağıda modellenen cebirsel ifadeleri ve bu ifadelerin çarpanlarını yazınız.(x-2) = (x-2) . Gruplardaki terimleri ortak çarpan parantezine alalım. =16b =3ab c) 2y. a) 3a+9 d) 25+20b b) 15-5x e) 16x-24 c) xy-yz f) 13x-39y ç) 4b-12 g) 10+25y .(x+1) bulunur. 2xy-6 + 3x-4y ifadesini çarpanlara ayıralım. ç) =6a . x2 x 1 a) b) c) 2 Aşağıdaki ifadelerde verilmeyen çarpanları bulunuz.

Aşağıdaki ifadelerin çarpanlarını örnekteki gibi bulunuz.4 Aşağıdaki dikdörtgensel bölgelerin alanları. cebirsel ifade olarak iç bölgelerine yazılmıştır. d) 4x3-4x2 -8x = 4x. .(2-x) 6 Yanda modellenen cebirsel ifadeyi ve çarpanlarını bulunuz. a) x2-16y2 b) 4x2+4x+1 c) 49-9a2 ç) 16-8a+a2 8 Aşağıdaki ifadelerde boş kutulara gelmesi gereken cebirsel ifadeleri bulunuz. (a-b)2.4x 20x-5x3 20-5x2 5 4-x2 2+x 3 2-x 20x-5x = x.(x-4) .(a+b)2 = 8 ise a.(x-2). (x+1) b) ç) 3a2-15a+12= =(x+1). Örnek a) 2 2x+8 x+4 6x-18 b) x2+x c) 3x2-6x 5 Yanda bir cebirsel ifadenin çarpanları. e) x4 . x a) 3x+6x2 c) 6x-3x2 b) 21a2+7a ç) 6x2 . Dikdörtgensel bölgelerin olası kenar uzunluklarını örnekteki gibi bulunuz.5. Nasıl bulduğunuzu açıklayınız. Aynı cebirsel ifade farklı bir şekilde modellenebilir mi? Araştırınız. çarpan ağacı yöntemi ile bulunmuştur. 20 Çalışma 11 .(x+2 2) 9 x+5x-m ifadesinin çarpanlarından biri (x-1) olduğuna göre m kaçtır? 10 (10 001)2-(10 000)2 işleminin sonucunu bulunuz. a) x2-3x+2= c) 2x2-2x-4= .(2+x).64 = (x-2 2). 95 7 Aşağıdaki cebirsel ifadelerin çarpanlarını bulunuz.b çarpımının değerini bulunuz.

y 1 x2 + 2x ifadesini sadeleştirelim. Murat bir kesir söylüyor ve Oya o kesrin sadeleştirilmiş şeklini buluyor. . x . Hangi ifadeyi elde ettiniz? Arkadaşlarınızla karşılaştırınız. Elde ettiğimiz çarpanları pay ve payda için farklı renkte kalemler kullanarak küçük birer kâğıda yazalım. harfli ifadeler içeren kesirler söylerse Oya nasıl cevap vermelidir? Tartışınız. x . y = = 3x 6. (x+2) x+3 . Murat. x + 5x + 6 2 Pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım ve aynı olan çarpanları sadeleştirelim: x . Bunun için önce pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım ve aynı olan çarpanları sadeleştirelim: = 3x 6 .3 . Pay ve paydada kalan çarpanları rasyonel ifade şeklinde yazınız. Aynı adımları . (x+2) = x (x+3) . Bu çarpanlardan pay ve paydada aynı olan çarpanları eşleştirerek ayıralım. 96 Elde ettiğiniz sonuçları karşılaştırınız. ETK‹NL‹K Sadelefltirme rasyonel ifadesinin pay ve paydasında bulunan cebirsel ifadeleri çarpanlarına ayıralım.Rasyonel ‹fadeler Oya ve Murat birlikte ders çalışıyorlar.x. ÖRNEK ifadesini sadeleştirelim. rasyonel ifadeleri için tekrarlayınız.

(x+1) x. (2a -1) .1 = x . (2a -1) 2 . (x + 1).(x .(x-1).x x-1 2x(x+1)-3x+x-1 2.1 ETK‹NL‹K Rasyonel ‹fadelerle ‹fllemler Yandaki tablonun birinci satırında yapılan işlemi inceleyelim. (a .(a -1) .2) Kesirlerde yapılan çarpma işlemine benzer şekilde pay ile payı.3x + x . a .1) 2a .(x+1).(x+1) + = x.1).(x+1).(x+1) x. 2a2 + 4a ifadesini en sade biçimde yazalım. Belirlediğiniz adımları uygulayarak diğer satırlardaki işlemlerin sonuçlarını bulunuz.1) 2x2 .3a + 2 .(x-1) x.a2 .(x .1).2 Pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım: (a .(x + 1) 3 1 2 + (x . (a .(x+1) Belirlediğimiz ifadelerle pay ve paydaları çarparak toplama ve çıkarma işlemlerini yapalım: 3.2 + 2 işleminin sonucunu bulalım. (a + 2) . adım 2. x-1 x -1 x +x Toplama ve çıkarma işlemlerini yapabilmek için önce paydaları eşitleyelim. Bunun için paydadaki ifadelerin çarpanlarını bulalım: Paydaların eşit olması için ifadelerin pay ve paydasının hangi ifade ile çarpılması gerektiğini belirleyelim: 2 3 1 + x . İşlem basamaklarında yapılan işlemleri açıklayınız. (x + 1) x. adım 3.2) = a.1) . Tablo: ‹fllemler 1. Diğer satırlardaki işlemlerin sonuçlarını bulmak için hangi işlemler yapılmalı? Tartışınız.(a -1) . (a .(x + 1) x-1 x (x-1) x. (x + 1). adım 4. (a + 2) 2 .(x-1). 2 .1 (x .4 2a2 + 3a . 2a . (a + 2) (a + 2) .1 x .x. a .2). (x + 1) x.2). payda ile paydayı çarpalım ve aynı olan çarpanları sadeleştirerek sonucu bulalım: (a . adım 1 1 1 2 2 12x 1+12x + + + 6x2 x 6x2 x 6x2 6x2 6x2 (6x) 3a 2b 5b 3a x 2x : 6yz 3yz a 1 : a+1 a2+a 97 ÖRNEK 2 3 1 .(x-1) = 2x2 + 2x . 2 .

2 x x-2 3 4x x+1 x-1 4a2 6a2 Aşağıdaki ifadeleri en sade biçimde yazınız.x .2 2ab + 2b = 2x + 1 x+1 = a-1 2a (..2 e) 2x2 + 2y2 3x2 + 3y2 3 Afla¤›daki eflitliklerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”.2x . Sonucu en sade biçimde yazınız.4b2 b2 .3 2x2 + 2x 2 c) 2a + 5a .2xy + 1 2xy .( a + 2) a.4b + 4 b2 + 4b + 4 b) x2 ...4by2 y2 . a. yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z..6x .1) x + 2x . 2by2 ..9 3(x + 1) = 2 (x .3x + 2 2 98 a) 3x 4x2 3 x+3 3x + 3 x + 4x + 3 2 x2 + x x2 .. 2 3 x2 .1 a2 + a .x .3a + 6 : a2 + 3a + 2 işleminin sonucunu gerekli sadeleştirmeleri yaparak bulalım: a2 a2 + a 3a + 6 : a2 + 3a + 2 = 3 (a + 2) : (a +1).. 1 1 + y x x+y x-y a) b) x+y x-y x+y 2x c) 3x 3x + 1 + 2 4 ç) : 5 .2 x2 .3 4 ifadesi sadeleştirilebildiğine göre a tam sayısı kaçtır? Aşağıdaki işlemleri yapınız.3 a2 + 6a + 9 ç) 2 2 d) x y .(a + 1) a2 a2 + a = = a 3 (a + 2) ..) c) 3x2 .a (a + 2) 3 a UYGULAMA 1 Aşağıdaki ifadelerden birbirine eş olanları örnekteki gibi eşleştiriniz.) ç) 4x2 .) b) (.) a) 2x + 2x + 1 = x + 2 x+1 x2 + 2x + 1 (.a a.1 2x2 + x . 2 (.

9 Ezgi ve Özge yandaki ifllemi yapmaya çal›fl›yorlar. 21 Çalışma .2 10 13y + 3 10 Özge y-1 3y + 1 =? 5 2 ifadesinin 99 y=1 olduğunda alacağı değeri hesaplıyor.(x + y . 13 + 3 16 13 . 3.1 4 = -0=2 2 5 2 Ayn› flekilde Ezgi’nin buldu¤u sonucun y=1 için alaca¤› de¤eri hesapl›yor.z)2 z-y ifadesini en sade biçimde yaz›n›z. Ezgi’nin yapt›¤› ifllemlerde hata oldu¤unu düflünüyor. Ezgi verilen ifllemi afla¤›daki gibi yap›yor. y-1 3y + 1 5 2 y-1 3y + 1 = 5 2 (2) (5) = 5 (3y + 1) 2 (y-1) 10 10 2y . = = = Ezgi’nin ifllemlerini inceleyerek yapt›¤› hatay› bulunuz.2x + 1 ifadesinin değerini bulunuz.y + z)2 .2 15y + 5 10 10 15y + 5 .1 + 1 1 .6 iflleminin sonucunu bulunuz 7 iflleminin sonucunu bulunuz 8 (x .2y . 11 x= 5 + 1 ise x2 . 10 iflleminin sonucunu bulunuz. 1 + 3 = = 10 10 10 Sonuçlar birbirine eflit olmad›¤›ndan Özge.

Oluşan yeni sayı seçeneklerde verilenlerden hangisiyle kesinlikle tam bölünemez? A) 11 B) 12 C) 15 D) Rakamlarının farkı 7 9992 .x2 ( 5 .(5 + x) -x-4 x2 . 2 İlk terimi 5..2 5 x + 5 4 100 Yandaki modelden elde edilebilecek özdeflli¤i yaz›n›z.. Boyalı alan 80 br2. 3x . 1 .. 3 Aşağıdaki ifadeleri özdeşlik oluşturacak şekilde eşleştiriniz..x) (3 + 4x)2 25 ..KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Esra. 8 . 64 .... b 6 İki basamaklı bir sayının rakamları yer değiştiriliyor. .1 = 1000 . 27 . Bu diziye uygun bir şekil örüntüsü oluşturunuz.x)2 16x2 + 24x + 9 7x .. 6y x x a 5 Kenar uzunlukları a ve b olan iki karesel bölge şekildeki gibi yerleştiriliyor.4(1 . Elde edilen sayı ilk sayıdan çıkarılıyor.4 (5 .. a .x). Siz de tek sayıları ve toplama işlemini kullanarak bu sayı örüntüsü için farklı bir kural bulunuz. yandaki sayı örüntüsünün kuralının ardışık doğal sayıların üçüncü kuvvetlerinin alınarak oluşturulduğunu söylüyor. ortak farkı 3 olan aritmetik diziyi yazınız..b = 4 br olduğuna göre a + b toplamının değerini bulunuz. x ise x kaçtır? .

ikinci sütundaki ifadelerden birine eşittir.36 9 a-12 ifadesini en sade biçimde yazınız. ifadenin önündeki harfi birinci sütundaki ilgili ifadenin solunda ayrılan çizgiye yazınız. I a 2b 3c a3b2c 4a3b-16ab3 4a2b-8ab2 A) B) a b b-1 b-a II C) a + 1 1 1 b -1 III : a b ab IV a3x .ax ax .a2x D) a + 2b E) -a . 8 Öz Değerlendirme .12x + 36 . İkinci sütundaki ifadelerin birinci sütundaki hangi ifadeye eş olduğunu bulduktan sonra.1 b F) a 101 11 ifadesini en sade biçimde yazınız.8 x2 . x + 6 ifadesini en sade biçimde yazınız. 10 Birinci sütundaki ifadelerden her biri. x-6 x2 .

. (. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D ”.. Bu şekilde [BH] ve [HC] doğru parçalarının özellikleri nelerdir? A H D B .) Bir eşkenar üçgen...) Bir üçgende yükseklikler daima üçgenin iç bölgesinde noktadaştır.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 A B C D k Üçgenler ve Cebir Yandaki şekilde k ve l doğruları paraleldir. s ( ) = 90º ise Yandaki şekilde s ( en uzun kenar aşağıdakilerden hangisidir? A) [EB] B) [AB] C) [EA] D) [AL] A C B L 6 IABI = IBDI = 4 cm ve IACI = ICDI = 6 cm uzunluklarını kullanarak yandaki şekli çiziniz.) Bir dik üçgende yükseklikler dik açının köşesinde kesişir.. DKF üçgenlerinin alanlarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız l E 2m F 3m G 4m 2 H 5m K Bir üçgenin çizilebilmesi için bütün açı ölçülerinin ve kenar uzunluklarının bilinmesi gerekir mi? Neden? Açıklayınız. (. CFH. üç açısının ölçüsünün verilmesiyle çizilebilir.) Bir üçgende kenarortay ve açıortaylar daima üçgenin iç bölgesinde kesişir. Buna göre AEH.. 3 102 K 4 Yandaki şekilde verilenlere göre ILNI’nun en küçük tam sayı değeri kaç santimetredir? A) 4 B) 5 C) 6 D) 7 L 13cm 7cm N 5 E ) > 90º . BEG. (. bir kenar uzunluğunun verilmesiyle çizilebilir. (..) Bir üçgen.. (. yanlış olanların başına “Y” yazıp cümleyi yanlış yapan kısmın altını çizerek doğrusunu yazınız...

daha sonra 0.9 km doğuya doğru koşuyor. Sayıların oluşturduğu örüntüyü bulunuz. 3125 geometrik dizisinde aşağıdakilerden hangisidir? A) B) 1 C) 5 D) 25 ifadesinin değeri 12 Aşağıdaki ifadelerden hangileri özdeşliktir? I. II.7 Aralarında 24 cm uzaklık bulunan paralel iki çubuk düz bir zemine dik olarak yerleştirilmiştir. IV. a) Kısa çubuk. III ve IV D) I. 1 1 2 1 1 2 4 2 1 1 2 4 6 4 2 1 1 2 4 6 8 6 4 2 1 103 11 Terimleri pozitif sayılardan oluşan 5.4 5x + 2x = 7x B) II. 2(5 + x) + 3x = 5x + 10 a + a = a2 2 . Buna göre 19 inçlik bir bilgisayar ekranının yüksekliği 10 inç ise genişliği yaklaşık olarak kaç inçtir? 9 Atletizm yarışmalarına hazırlanan Eda önce 1. Bu büyüklük dikdörtgensel bölge şeklindeki ekranın köşegen uzunluğunu ifade eder. III ve IV C) I. III. II ve III A) I ve II . p. r. s. uzun çubuğun üzerine düşerse uzun çubuğun hangi noktasına gelir? b) Uzun çubuk kısa çubuğun üzerine düşerse kısa çubuğun hangi noktasına gelir? 8 Bilgisayar ekranlarının büyüklükleri genellikle “inç” biriminde verilir. Eda koşuya başladığı noktaya dönmek isterse koşması gereken en kısa mesafe kaç kilometre olur? 10 Yanda oluşturulan sayı üçgenini inceleyiniz.3x .2 km kuzeye.x = (3 + x) 2 . Çubukların uzunlukları 25 cm ve 40 cm olduğuna göre. Üçgenin devamına gelmesi gereken iki satırı yazınız.

. Elde edilen sayı başka bir sayının karesi olabilir mi? Açıklayınız.(9999) çarpımı aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilebilir? A) 104-1 B) 105-1 C) 109-1 D) 1010-1 19 a2 + b2 -b b + 2 ifadesinin en sade şekli aşağıdakilerden hangisidir? b b A) a b B) a .1 b 2 D) a + 2b b2 20 a2 . eşitliğinde noktalı yere hangi ifade gelmelidir? 16 Aşağıdaki ifadeleri çarpanlarına ayırınız.. x+1 x x2+x 3x2+x -2x2 104 x2-x-2 3x2-5x-2 -2x2+4x 18 (10 001).4xy D) 18xy+6xy 14 Bir sayının karesine 8 katı ve 16 sayısı ekleniyor.2 b C) a ...1 : 2 a...50y2 17 Yandaki tabloyu tamamlayınız..... Kullandığınız yöntemi açıklayınız. a) 4x2 y + 6xy b) 3a + 9b + 18c c) 4x2 .2 B) 12xy+12xy C) 6x...13 Aşağıdaki ifadelerden hangisi 24xy ifadesinin özdeşi değildir? A) 12xy..1 ç) 18x2 ..1 a + 1 a + 3a + 2 ifadesinin en sade biçimini bulunuz. 15 3x2 + 5x -12 = (x + 3) .. 22 Çalışma .....

Evrendeki cisimler ve matematik aras›ndaki iliflki sizin de dikkatinizi çekti mi? Evrenden geometrik cisimlere örnekler verebilir misiniz? . Buna en güzel örneklerden biri koni bulutsusudur (gaz ve tozdan oluflmufl evren bulutu). Atom kavram›n› bugünkü anlamda ilk kullanan bilim insan› 19. Dünyan›n yedi harikas›ndan biri olarak kabul edilen M›s›r Piramitleri insano¤lunun tarihte infla etti¤i en büyük yap›lard›r. Ünlü bilim insan› Galileo Galilei: “.evren her an gözlemlerimize aç›kt›r ama onun dilini ve bu dilin yaz›ld›¤› harfleri ö¤renmeden ve kavramadan anlafl›lamaz. Bunun yan›nda içinde yaflad›¤›m›z Dünya. M›s›r Piramitleri’nin yap›lar›n›n günefl ›fl›nlar›na benzetilmeye çal›fl›ld›¤› fleklinde görüfller bulunmaktad›r. Koni bulutsusu 1997 y›l›nda keflfedilmifltir ve Dünya’m›za uzakl›¤› 2200 ›fl›k y›l›d›r.” demifltir. harfleri üçgenler.. da yaflam›fl olan John Dalton’dur. daireler ve di¤er geometrik biçimlerdir. kutuplardan bas›k olmas›na ra¤men küre olarak kabul edilebilir.MATEMAT‹KTE YOLCULUK Kombinasyon.. Bunlar olmadan tek sözcü¤ü bile anlafl›lamaz. Benzer flekilde gezegenler ve uydular› da birer küre modeli olabilir. yy. Evren matematik diliyle yaz›lm›flt›r. 105 Bir kimyasal elementin özelliklerini tafl›yan en küçük tanecik olan atom da küresel bir yap› olarak kabul edilmektedir. Bu piramitlerin say›s›n›n 80 ile 100 aras›nda oldu¤u belirtilmektedir. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Geometrik Cisimler Evrendeki birçok gök cismi geometrik cisimlere benzetilerek adland›r›lmaktad›r. bunlars›z ancak karanl›k bir labirentte dolan›l›r.

Tasarımcı kaç farklı seçim yapabilir? Anahtar Kavramlar • Kombinasyon • Rasyonel denklem • Denklem sistemi 106 ETK‹NL‹K Renk Seçimi Araç ve Gereç •Dört farkl› renkte kalem •K⤛t veya karton •Makas Kâğıttan karesel bölge şeklinde birbirine eş dört parça keselim ve bunları farklı renklere boyayalım. Bu parçalardan üç elemanlı kaç farklı küme oluşturulabilir? Tartışınız.Kombinasyon. Dört farklı pide çeşidinden üçünü seçerek karışık pide yemeye karar verirler. Bunun için yandaki şekillerden ikisini seçmeyi planlıyor. ÖRNEK Pelin ve arkadaşları lokantaya giderler. Seçtiğimiz parçalarla iki elemanlı kümeler oluşturalım. kıymalı. . Bu parçalardan herhangi ikisini kaç farklı biçimde seçebiliriz? Olası seçimleri not edelim. Pide çeşitleri yumurtalı. Kaç farklı küme oluşturdunuz? Oluşan küme sayısı ile olası seçim sayısını karşılaştırıp yorumlayınız. kaşarlı ve kuşbaşılı olduğuna göre bu seçim kaç farklı şekilde seçim yapılabileceğini bulalım. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Kombinasyon Bir tasarımcı yeni üretilecek olan bir duvar kâğıdı deseni üzerinde çalışıyor.

Altı kişilik bir gruptan üç kişilik bir alt grup kaç farklı yolla oluşturulabilir? Meltem 20’lik bir CD kutusundan 4 tane CD seçmek istiyor.r) C(n. sütundakiler kendi içlerinde aynı durumu belirtmektedir.r)= (n r )= r! = (n-r)! .1 = 24 1! (4-3)! Karışımda sıra önemli olmadığı için bu ölçü gruplardan I. ABC.2.r) veya (n r ) fleklinde gösterilir. ABD. n! P(n. c ve ç seçeneklerinde belirtilen işlemleri yapınız. C ve D çeşitlerinden üçü ile oluşturulabilecek bütün grupları yazalım: Yumurtalı Kıymalı Kaşarlı Kuşbaşılı A B C D I ABC ACB BCA BAC CAB CBA II ABD ADB BDA BAD DAB DBA III BCD BDC CDB CBD DBC DCB IV ACD ADC DCA DAC CAD CDA Seçme sırası önemli ise A. r! UYGULAMA 1 Bir dondurmacıda beş farklı dondurma çeşidi bulunmaktadır. III. Aylin bu dondurmacıdan üç çeşit dondurma almak istiyor. B. n’nin r’li kombinasyonu C(n. BCD ve ACD şeklindedir. a) Aylin kaç farklı seçim yapabilir? b) Dondurmaların seçiminde sıranın önemli olması durumunda kaç farklı seçim yapılabilir? c) Sıralamanın önemli olması durumunda üç çeşit dondurma kaç farklı şekilde servis edilebilir? ç) Bulduğunuz sonuçlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. II. P(4. C ve D çeşitlerinden üçü ile 24 grup oluşturulabilir.2. ve IV. b. Bu sayıya 4’ün 3’ lü permütasyonu bulunarak da ulaşılabilir. Meltem bu seçimi kaç farklı şekilde yapabilir? 2 3 . Bu nedenle dört farklı pide çeşidinden oluşturulabilecek farklı üçlü gruplar. Bu sonucu permütasyondan yola çıkarak da aşağıdaki gibi elde edebiliriz.3. P (4.3) = 3! 24 = 3. A.1 24 = 4 6 107 n elemanl› bir kümenin elemanlar› ile oluflturulacak r elemanl› farkl› gruplar›n say›s› n’nin r’li kombinasyonu olarak adland›r›l›r. d) Altı dondurma çeşidinden dört çeşit seçilmesi durumu için a. D harfleri ile gösterelim.Pide çeşitlerini yanda verildiği gibi A. C. B. B. 3)= 4! = 4.

.. Öğrencilerinden kendi belirledikleri 4 soruya cevap vermelerini istemektedir........ 3” rakamları ile yazılabilecek birbirinden farklı üç basamaklı sayıların kaç tane olduğunun bulunması................ ç) “0....................2) b) P(12.. Bu noktaların herhangi ikisi kullanılarak kaç farklı doğru parçası çizilebilir? 6 Aşağıdaki durumların permütasyon veya kombinasyondan hangisine örnek olabileceğini ifadelerin yanlarındaki noktalı yerlere sembolle göstererek yazınız.. 2. ..... a) C(14..... b) 30 kişilik bir sınıftan sırayla bir başkan ve başkan yardımcısı seçilmesi.6) 10 Bayram ziyaretinde buluşan 15 kişilik grupta herkes birbiriyle tokalaşmıştır...... Yapılan başvurulardan 21 farklı seçim yapılabileceğine göre bu iş için kaç kişi başvuruda bulunmuştur? 8 20 kişilik bir sınıftan bir geziye katılmak için 4 kişi seçilecektir............... Öğrenciler cevaplayacakları soruları kaç farklı şekilde seçebilir? 5 Yandaki çember üzerinde 10 nokta işaretlenmiştir........5) ç) P (9... 108 7 Bir şirket 2 muhasebeciyi işe alacaktır....4 Çetin Öğretmen hazırladığı sınavda 8 soru sormuştur................... a) 20 kişilik sınıftan herhangi iki kişinin seçilmesi...................... c) 16 kişilik bir takımdan 11 kişi seçilmesi................... Toplam kaç tokalaşma olmuştur? 11 Aşağıdaki şekilde yer alan noktaların birleştirilmesi ile kaç farklı üçgen oluşturulabilir? 23 Çalışma .... 1... e) 6 farklı tatlı çeşidinin bulunduğu bir menüden 2 tatlının seçilmesi....... Seçilecek dört kişiden biri başkan diğeri başkan yardımcısı olacağına göre bu dört kişi kaç farklı biçimde seçilebilir? 9 Aşağıda verilen permütasyon ve kombinasyon hesaplamalarını yapınız.............................3) c) C(10.... d) Dört arkadaşın birlikte yan yana kaç farklı biçimde fotoğraf çektirebileceğinin bulunması.

2x. çocuğun yaşını belirtmektedir. Bulduğumuz değeri denklemde x yerine yazarak çözümün doğruluğunu kontrol edelim: x + 15 =8 2x 1 + 15 ? =8 x = 1 için 2. 2x Eşitliğin her iki tarafını 2x ile çarpalım (Böylece paydayı ortadan kaldırmış oluruz. Bu sayıyı bulunuz. Denklemi çözmeden denklemi sağlayan değer için ne söylenebilir? Tartışınız. Burada “a”. Bir günde 12 saat uyuması gereken bir çocuk kaç yaşında olabilir? ETK‹NL‹K Denklem Çözelim “Bir sayının 2 eksiğinin çarpmaya göre tersi ile ’ün toplamı 2’ ye eşittir. x + 15 =8.).2x 2x x + 15 = 16 x 15 15x = 15 15 x = 1 elde ederiz. . . a) Bu süre ile yaş arasındaki bağıntı (17 şeklindedir.Denklem Sistemleri Büyüme çağında olan çocukların bir günde uyumaları gereken süre yaşlarına göre değişir. Yukarıdaki probleme uygun denklemi yazalım. Denklemin çözümü için öncelikle hangi işlem yapılmalıdır? Denklemi çözdükten sonra çözümün doğruluğunu nasıl kontrol edebilirsiniz? 109 ÖRNEK x + 15 = 8 denklemini sağlayan x değerini bulalım.1 ? 16 = 8 2 8=8 Eşitlik sağlandığından bulduğumuz değer doğrudur.

ETK‹NL‹K ‹ki De¤iflkenli Denklemler Yanda denge durumunda olan terazi modellerindeki : x’ i . (x .10 .10 = x-5 4x .10 + 6 5 5-5 10 + 6 = 10 5 0 0 Buldu¤umuz x de¤eri denklemde baz› rasyonel ifadelerin paydas›n› “0” yapmakt›r. terazide tek değişkenin yer almasını nasıl sağlayabilirsiniz? Tartışınız.20) = (-6) . 4kg 4kg 4kg Denklemlerdeki değişkenler arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Elde ettiğiniz sonuçtan yararlanarak diğer değişkeni bulunuz. Bu ilişkiden yararlanarak 2. Terazilerde modellenen denklemleri yazalım. 5 .10 + x-5 110 6 = 10 x-5 5 = 10 0 olur. Bulduğunuz değerlerin doğruluğunu kontrol ediniz.100 = -6x + 30 26x = 130 x = 5 elde ederiz. : y’ yi temsil etmektedir. O hâlde bu denklemin çözüm kümesi bofl kümedir.4x .10 = x-5 x-5 4x .10 + x-5 6 = 5 10 x-5 denklemini sağlayan x değerini bulalım: İşlem kolaylığı sağlamak amacıyla payları eşit olan ifadeleri bir araya getirelim: 4x .20 =x-5 6 5 6 5 6 5 5 . . (4x .5) 20x . Tek değişken içeren denklemi çözünüz.10 . Buldu¤umuz de¤eri denklemde yerine yazarak çözümün do¤rulu¤unu kontrol edelim: 4x . Bu nedenle x = 5 de¤eri denklemin çözümü olamaz. x = 5 için 4 .

(1) x + y = 16 (2) 5x + 10y = 100 5.12 + 10. Böylece iki eşitliği taraf tarafa topladığımızda x bilinmeyenini yok etmiş oluruz.y) yazarak y değerini bulabiliriz.5y + 10y = 100 5y = 20 y=4 x + y = 16 denkleminde y yerine 4 yazarak x değerini bulalım. (16 .4 = 60 + 40 = 100 2. denklemden x = 16 . Ayn› de¤iflkenleri içeren iki do¤rusal denklem “do¤rusal denklem sistemi” oluflturur.y eşitliğini yazabiliriz. 111 (1) x + y = 16 (2) 5x + 10y = 100 . denklemde x yerine (16 . denklemi -5 ile çarpalım. Buna göre.5y + 10y = -80 + 100 5y = 20 y=4 x + y = 16 denkleminde y yerine 4 yazarak x değerini bulalım: x + 4 = 16 x = 12 elde edilir.5y = -80 5x + 10y = 100 + -5x + 5x . Bunun için 1. yerine koyma veya yok etme yöntemi kullan›l›r. x + 4 = 16 x = 12 elde edilir. yol: (Yerine Koyma Yöntemi) 1. 2.ÖRNEK 16 soruluk bir testte 5 ve 10 puanlık sorular bulunmaktadır. Do¤rusal denklem sistemlerinin çözümünde. Bulduğumuz x ve y değerlerinin her iki denklemi de sağlaması gerekmektedir. 10 puanlık soruların sayısı y olsun. yol: (Yok Etme Yöntemi) Bu yöntemde eşitliğin her iki yanındaki ifadelerin taraf tarafa toplanması veya çıkarılmasıyla bilinmeyenlerden biri yok edilir. Bu denklem sisteminden bilinmeyenleri bulmak için iki farklı yol izleyebiliriz. x+y= 12 + 4 = 16 5x + 10y = 100 5. Sistemin çözümü olan s›ral› ikili her iki denklemi sa¤lamal›d›r. 5 puanlık soruların sayısı x .y) + 10. Soruların tamamı doğru cevaplandığında 100 puan alındığına göre testte 5 ve 10 puanlık sorulardan kaçar tane olduğunu bulalım: Problemde verilen durumlara uygun denklemleri yazalım. x + y = 16 5x + 10y = 100 şeklinde iki bilinmeyenli iki denklem elde edilir.y = 100 80 . 1. -5x .

Korodaki kız öğrencilerin sayısını bulunuz. a) x . 8 Müzik öğretmeni Başak Hanım. a) 2x + y = 3 x + 2y = -12 b) a + 3b = 8 2 b . Zehra’nın aylık harçlığı kaç TL’ dir? Denklem kurarak çözünüz ve çözümde kullandığınız stratejiyi açıklayınız. İlk hafta 12 TL’ye kitap alıyor ve o hafta için elinde 40 TL kaldığını görüyor. 2 ’ si kadardır. “15 eksiğinin ’si 22 olan sayı kaçtır? ” Bu sorunun çözümü için Banu ve Arzu aşağıdaki Banu : 2x . Bu testte kaç soru vardır? Ardışık üç çift sayının toplamının yarısı 12’ dir Bu sayılardan en büyü¤ü kaçtır? Aşağıdaki denklemleri gerçek sayılar kümesinde çözünüz.3 = 2n 2n . aylık harçlığını her hafta için eşit harcamak üzere 4’e bölüyor.3 = 2 5 4 112 6 b) 2y -y + 1 3y + = 4 2 5 c) 2x + 6 = x 8 5 2 gibi iki farklı denklem kuruyor.a = 12 c) 2k .UYGULAMA 1 Zehra. Mesut’un boyu babasının boyunun Mesut’un boy uzunluğunu bulunuz.15 = 22 3 Arzu : 2 (x .k = 7 24 Çalışma . Korodaki erkek öğrencilerin sayısı kız öğrencilerin sayısının 5 ’ ü kadardır ve koroya 12 erkek öğrenci katıldığında kız ve erkek öğrencilerin sayısı eşit olmaktadır.80 = 20 denklemine uygun bir problem kurunuz. okul korosundaki kız ve erkek öğrencilerin sayısının birbirine 3 eşit olmasını ister.95 m ise 3 9 10 11 Toplamları 74 farkları 18 olan iki sayıdan büyük olan› kaçtır? Aşağıdaki denklemleri çözünüz. Gruba bir öğrenci daha katıldığında her öğrenciye düşen soru sayısı 3 azalıyor. 4 5 x .15) = 22 3 3 Ahmet Öğretmen. bir testte bulunan soruları 5 kişiden oluşan bir grup öğrenciye çözmeleri için eşit olarak paylaştırıyor. 3 1 2 = x-2 x-3 7 denklemini çözünüz. Hangi denklemin doğru olduğunu bularak çözümünü yapınız. İkisinin boyları toplamı 2.

Sizce bu ölçümü yapabilmek için hangi bilgilere ihtiyacınız vardır? Tartışınız. s(ABC) = s(KLM) . ETK‹NL‹K Üçgenleri Karfl›laflt›ral›m Araç ve Gereç •Cetvel •Aç›ölçer •Makas Herhangi bir ABC üçgeni çizelim. Bu üçgenler eş midir? Tartışınız. O devirlerden kalma kitaplarda bu ölçümlerin çubuklar veya ağaçlar yardımıyla nasıl yapılacağı anlatılır. Örneğin. Bunu sembolle ABC DEF şeklinde gösterebiliriz. 5 cm 100o B 6 cm C E 6 cm 100o F 5 cm IBCI = IEFI = 6 cm s( C ) = s( F ) = 100º IACI = IDFI = 5 cm olduğundan [BC] ile [EF] . bir dağın yakınlarındaki bir ağacı kullanarak dağın yüksekliğini binlerce yıllık bir yöntemle ölçebilirsiniz. IABI = ISRI.Üçgenlerde Efllik ve Benzerlik Çok eski devirlerden beri eş ve benzer üçgenler uzaklık ve yükseklik ölçümleri için kullanılmaktadır. Üçgenlerin bilinmeyen kenar uzunluklarını ve açı ölçülerini belirleyiniz. s(ACB) = s(KML) ve IBCI = ILMI olacak şekilde bir KLM çizelim. Bu nedenle ABC ile DEF. Çizdiğimiz üçgenlerin herbirini kenarları boyunca keserek kağıttan ayıralım ve üst üste çakıştıralım. . IABI = IDEI . C ile F ve AC ile DF eştir. IBCI = IRPI ve IACI = ISPI olacak şekilde bir SRP çizelim. IACI = IDFI ve s(ABC) = s(DEF) olacak şekilde bir DEF çizelim. Elde ettiğiniz sonuçları tartışınız. Cetvel ve açıölçer kullanarak bu üçgenin kenar uzunluklarını ve açılarını ölçüp not edelim. 113 ÖRNEK A D Yanda verilen üçgenlerin eş olduklarını gösterelim. eş üçgenlerdir.

• Kenar-Aç›-Kenar (KAK). • Kenar-Aç›-Aç› (KAA) fleklinde adland›r›l›r. Bu nedenle KLM ile ONM. • Kenarlar›. • ‹ki aç›s› ve dahil ettikleri kenar. 114 O Açı-Kenar-Açı (AKA) eşlik şartına göre eş üçgenlerdir. ÖRNEK Afla¤›da verilen üçgenlerin efl olduklar›n›. Bu nedenle UYZ ile ACB. • Aç›-Kenar-Aç› (AKA). T S c) U 55o 55 A o s( U ) = s ( A ) = 55º s( Y ) = s( C ) = 75º IYZI = IBCI = 8 cm oldu¤undan U ile A. LM ile MN ve KML ile NMO eştir. KAA efllik flart›na göre efl üçgenlerdir. C 75o Y 8 cm Z B 8 cm 75o . efllik flart›n› belirleyerek gösterelim. Bu nedenle PRT ve STR. IPTI = IRSI ve [TR] iki üçgenin de kenar› oldu¤undan PRT ile STR’nin kenarlar› efltir. • ‹ki kenar› ve dahil ettikleri aç›.‹ki üçgenin. • Kenar-Kenar-Kenar (KKK). a) K s( L ) = s( N ) = 90º ILMI = IMNI = 4 cm L M 4 cm 4 cm N s(KML) = s(OMN) (ters açılar) olduğundan L ile N. Bu efllik flartlar› s›ras›yla. KKK efllik flart›na göre efl üçgenlerdir. P R b) IPRI = ITSI . Y ile C ve [YZ] ile [BC] efltir. • ‹ki aç›s› ile bu aç›lar›n karfl›s›ndaki kenarlardan herhangi biri efl ise bu üçgenler efltir.

ABC’nin kenar uzunlukları. ABG ve CDB üçgenlerinin hipotenüs A B C uzunluklarını oranlayınız. . Üçgenlerin açılarını ve kenar uzunluklarını ölçelim. F G D E ÖRNEK Aşağıda verilen üçgenlerin benzer olup olmadıklarını inceleyelim: A D 115 2 cm B 4 cm 6 cm 3 cm 3 cm C E 4.5 cm F İki üçgenin karşılıklı kenarlarını oranlayalım: = = = = = İki üçgenin karşılıklı kenarlarının oranı aynı olduğundan ABC ve DFE benzer üçgenlerdir. Bu üçgenler eş midir. DFE’nin kenar uzunluklarının Bu nedenle benzerlik oranı ’ tür.ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Aç›ölçer •Cetvel Efl mi? Benzer mi? A4 kâğıdının herhangi bir köşesini kısa kenarı üzerine katlayalım ve oluşan üçgenleri isimlendirelim. Yukarıdaki iki adımı ABG ile FEG ve BCD ile GFE için de uygulayınız. Açılar arasındaki ilişkiyi tartışınız. Aynı oran dik kenarlar arasında da bulunabilir mi? Bu iki üçgenin açıları. kenarları ve bu oran arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız. benzer midir? Tartışınız. ’ si oranında küçültülmüşüdür.

Bu aç›y› oluflturan kenarlar›n uzunluklar›n› oranlayal›m: = = = = Üçgenlerin iki kenar› karfl›l›kl› olarak orant›l› ve bu kenarlar›n aras›ndaki aç›lar efl oldu¤undan KLM ve SRP . • Kenar-Aç›-Kenar (KAK) fleklinde adland›r›l›r. ÖRNEK Afla¤›da verilen üçgenlerin benzer olduklar›n›. • Karfl›l›kl› iki kenar›n›n orant›l› ve dahil ettikleri aç›lar›n efl olmalar› durumunda bu üçgenler benzerdir. • Karfl›l›kl› kenarlar›n›n orant›l›. KAK benzerlik flart›na göre benzer üçgenlerdir. • Aç›-Aç› (AA). • ‹kifler aç›lar›n›n efl. Benzerlik oran› ise ’dir.‹ki üçgenin. • Kenar-Kenar-Kenar (KKK). Benzerlik flartlar› s›ras›yla. . benzerlik flart›n› belirleyerek gösterelim: S 50o K 50o 116 L 4 cm 3 cm 8 cm 6 cm M R P s( K ) = s( S ) = 50º oldu¤undan verilen iki üçgenin birer aç›lar› efltir.

E x D Problemi Anlayal›m A ile D. 117 Plan› Uygulayal›m Benzerlik için “ ~ ” sembolünü kullanal›m. IABI. ECD ve BCA ters aç›lar oldu¤undan efltir. A Siz de E ve C noktaları arasındaki uzaklığı bulunuz. 25 6 m 25 6 m . Bu nedenle ECD ve BCA üçgenlerinde AA benzerli¤i vard›r. ECD ~ BCA = 128 . IACI ve IEDI’nu kullanarak ICBI’nun 256 m olup olmad›¤›n› kontrol edelim. Büyük üçgende IEDI soruluyor. Bu uzunlu¤un kaç metre oldu¤unu bulal›m. 156 = 156 x C E x D x = 312 m olur. 110 m B 156 m 12 8 m Kontrol Edelim ICDI’ nu bilinmeyen olarak kabul edelim.Tünel çal›flmalar› yapan bir ekip yanda resmi verilen da¤›n yerle birleflti¤i uzunlu¤u hesaplamak istiyor ve resim üzerinde verilen ölçümleri yap›yor. B ile E noktalar› birlefltirildi¤inde iki tane üçgen oluflmufl. Küçük üçgenin üç kenar uzunlu¤u da biliniyor. 312 = 156 . = 128 156 = ICDI 312 128 . ICDI ICDI = 256 m Sonuç [CD]’n›n verilen uzunlu¤u ile ayn›d›r. Bu benzerli¤i kullanarak IEDI’nu bulal›m. 12 8 m C 110 m B A 156 m Plan Yapal›m Yap›lan ölçmelerde E ve B aç›lar› efl verilmifltir. x = 256 .

S R T P 6 DEF ile GHK efl üçgenlerdir. Buna göre IABI kaç metredir? Açıklayınız. 50m P 38m B 38m C 50m 42m D 3 118 4 Betül. Sizce kim haklıdır? Neden? A I. IEFI = IHKI ve IDFI = IGKI’ dur. Buna göre ISRI = ITPI oldu¤unu gösteriniz. yalnızca açı ölçüleri eş olan iki üçgenin eş üçgenler olduğunu. C 5 Yanda verilen flekilde [SR] [TP] ve [ST] [RP]’d›r. Sizce oluşan üçgenler eş midir? Neden? A 2 Mühendis Erol Bey. D ile E ’nın ölçüleri toplam› 100º ise K ’n›n ölçüsünü bulunuz. Bu iki üçgen efl midir? Neden? . IABI = IBCI IADI = IDCI s(BDC ) = s(ADB) B D Yandaki flekilde ABD ile CBD’nin efl oldu¤unu göstermek için yukar›da verilen bilgilerden hangisine gerek yoktur? Efllik flart›n› belirterek aç›klay›n›z. karesel bölge şeklindeki bir kâğıdı köşegeni boyunca ikiye katlıyor. III. IDEI = IGHI. 7 KLM dik üçgeninin dik kenar uzunluklar› 5 cm ve 12 cm’dir. Lale ise benzer olduğunu iddia ediyor. Bunun için resim üzerinde verilen ölçümleri yapıyor. II. yanda resmi verilen gölün A ve B noktaları arasındaki uzaklığı ölçmek istiyor. VYZ dik üçgeninki ise 12 cm ve 13 cm’dir.UYGULAMA 1 Yiğit.

IMLI = 12 cm. L 24cm A K 12 12cm 16cm Yanda verilen flekilde [AH] [BC]. Bunun için flekildeki gibi dik üçgenler ve ölçümlerden yararlan›l›yor. Buna göre DEF’nin çevre uzunlu¤unu bulunuz. 9 cm ve 14 cm dir. [AC]. bir a¤ac›n yak›n›nda durdu¤unda gölgesinin bitti¤i yer ile a¤ac›n gölgesinin bitti¤i yer ayn› nokta oluyor. 119 B 80m 32m D 48m E 11 8cm M 12cm H N 15cm Yanda verilen flekilde [MN] [LK]. Buna göre a¤ac›n uzunlu¤unu bulunuz. ABC ile benzer olan DEF’nin ise en k›sa kenar› 3 cm’ dir. IABI = 12 cm ve IACI = 16 cm [BA] ise IAHI kaç santimetredir? 25 B H C Çalışma . 10 A Yandaki resimde verilen nehir üzerinde. IHMI = 8 cm. 9 ABC’nin kenar uzunluklar› 6 cm. INKI = 15 cm ve ILKI = 24 cm ise [HN] ve [MN]’n›n uzunluklar›n› bulunuz. Yanda modellenen bu durumda Onur’un gölgesinin uzunlu¤u 248 cm. A ile B noktalar›n› birlefltiren bir köprü yap›lmak isteniyor. a¤ac›n gölgesinin uzunlu¤u ise 744 cm’dir.8 Boyu 155 cm olan Onur. Buna göre A ile B noktalar› aras›ndaki uzakl›¤› bulunuz.

bir top kumaşın yarısını alır. Bu seçimi kaç farklı biçimde yapabilir? b) Burcu misafirleri için masa hazırlıyor.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Kombinasyon. yeni bir kazak örmek için 10 farklı desenden 4’ünü kullanmak istiyor. Esma Hanım. a) (x . toplam 3 m kumaş aldığına göre bir top kumaşın kaç metre olduğunu bulunuz.4 y+3 120 B 10cm C 5 Bir kesrin payı ile paydasının toplamı 26’dır.y değerini hesaplayınız.3) + = b) = 8 9 Bir ikizkenar üçgende eş olan kenarlara ait yükseklikler arasındaki ilişkiyi şekil çizerek gösteriniz. ABC üçgeninin çevre uzunluğu 42 cm olduğuna göre x ve y değerlerini bulunuz. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Sınıf kitaplığına 5 yeni kitap alan Şükran Öğretmen bu kitapları 5 farklı öğrenciye her birine birer kitap verilmek üzere kaç değişik biçimde dağıtabilir? Aşağıda verilen iki sorunun çözümleri arasındaki farkları açıklayınız. Aşağıda verilen denklemleri çözünüz. Aldığı kumaşın yetmeyeceğini düşünerek kalan kumaşın yarısını daha alır. 2x . Bütün yarışmacıların kazanma şanslarının eşit olduğu düşünülürse altın. 6 x y 5 3 7 Esma Hanım. 8 farklı tabağı kaç farklı şekilde dizebilir? 2 3 200 metre koşusunda 8 yarışmacı yarışmaktadır. a) Emel Hanım. Kesrin payının 2 katı ile paydasının 3 katının toplamı 67 olduğuna göre bu kesri bulunuz. Yanda verilen bölme işleminde bölen ile bölünenin toplamı 63 olduğuna göre x . gümüş ve bronz madalyanın sahipleri için kaç farklı durum vardır? Bu problemin çözümü için gereksiz olan bilgi nedir? A 4 Yanda verilen ABC üçgeni ikizkenar üçgendir. .

koşmaya G noktasında başlayıp K noktasında bitiriyor. Verilenlere göre PRS ve VTS üçgenleri eş midir? Neden? P T S R V PASTANE 11 Gül ve Yasemin koşu yaptıkları mesafeleri yandaki gibi çiziyorlar. Bu iki üçgenin karşılıklı kenarlarının oranı 121 A 13 Yanda verilen şekilde IDFI = 8 cm. D. P noktasında bulunan pastane her iki başlangıç noktasına eşit uzaklıkta olduğuna göre hangi koşucu daha uzun koşmuştur? Neden? G 72º P 72º Y K L 12 Benzer iki üçgenin alanlarının oranı nedir? Açıklayınız. Gül.10 Yanda verilen şekilde s( R ) = s( T ) ve S noktası [RT]’nın orta noktasıdır. Yasemin ise Y noktasında başlayıp L noktasında bitiriyor. ’tir. [AC]’ nın orta noktası ise IBFI kaç santimetredir? cm 12 D E C B F 9 Öz Değerlendirme . IACI = 12 cm.

Üç dikdörtgensel bölgenin birlefltirilmesiyle elde edilen yüzey ise yanal yüzeydir. bu prizman›n yüzlerinden geçti¤inde. köfle ve yüksekliktir. Yandaki foto¤raflarda bu olay modellenmifltir. Yandaki prizmada. beyaz gibi görünür. Üçgen prizman›n temel elemanlar› taban. Foto¤raflar› inceleyerek. Bu iki taban aras›ndaki uzakl›k. Ünlü fizikçi Newton. taban yanal yüzey yükseklik taban . Üçgensel bölge şeklindeki yüzler. renkler farkl› miktarda k›r›lmaya u¤rar ve k›rm›z›dan mora de¤iflen bir renk kufla¤› ortaya ç›kar. yan yüz. bu yüzler arasındaki uzaklık ve üç dikdörtgensel bölgenin birleştirilmesi ile elde edilen yüzey. ayr›t. Üçgen prizmanın kaç tane ayrıtı. Bu açınımı makasla kenarları boyunca keselim ve kapatarak prizmamızı oluşturalım. Fakat gerçekte bir çok rengin kar›fl›m›ndan oluflur.Geometrik Cisimler Prizmaları Tanıyalım Ifl›k. prizman›n yüksekli¤idir. Sizce böyle bir prizma nas›l oluflturulabilir? Anahtar Kavramlar • Dönel koni • Ana do¤ru • Büyük çemberler • Dik prizma • E¤ik prizma ETK‹NL‹K 122 Araç ve Gereç •Karton •Makas •Cetvel •Yap›flt›r›c› Üçgen Prizma Olufltural›m Aşağıdaki prizma açınımını kartona çizelim. Ifl›k havadan farkl› bir ortama geçti¤inde. efl ve paralel üçgensel bölge olan iki taban renklendirilmifltir. ›fl›¤›n bu özelli¤ini camdan yap›lm›fl bir üçgen prizma kullanarak incelemifltir. kaç tane köşesi vardır? Bu ayrıtlardan hangileri eştir? Neden? Açınımdaki dikdörtgensel bölgelerden üçü paralelkenarsal bölge olarak çizilirse prizmanın şekli ve duruşu değişir mi? Tartışınız. prizmanın hangi elemanlarıdır? Tartışınız. Aynı renkle çizilmiş kenarların uzunluklarının eş olmasına dikkat edelim. ortam›n k›rma etkisiyle renklerine ayr›fl›r. ›fl›¤›n bu prizman›n hangi yüzlerinden geçti¤ini tart›fl›n›z. Ifl›k.

123 Yukarıda yüzey açınımı verilen prizmanın tabanları düzgün altıgensel bölgeler olduğu için düzgün altıgen dik prizmadır. . hangisinin eğik olduğunu belirleyelim. Prizmamızı bu eksen etrafında iki kez 60º lik açı ile döndürelim. Dik prizmaların yan yüzleri dikdörtgensel bölge. Üçgen prizmanın tabanlarının karşılıklı köşelerini birleştiren ayrıtlar tabanlara dik ise dik prizma. 10 cm 10 cm 10 cm 20 cm Eşkenar üçgen dik prizmanın tabanlarının merkezinden geçen doğru “eksen” dir. eğik ise eğik prizma olarak adlandırılır. Yanda verilen düzgün altıgen dik prizmanın yüzey açınımını çizelim ve prizmayı inceleyelim. Buna göre ilk prizma dik. ikincisi ise eğik prizmadır. Yanda verilen eşkenar üçgen dik prizmanın dönme simetrisine sahip olup olmadığını belirleyelim. Siz de yukarıda verilen prizmaların temel elemanlarını belirleyiniz.ÖRNEK Aşağıda verilen üçgen prizma modellerinden hangisinin dik. eğik prizmaların yan yüzleri paralelkenarsal bölgedir.

60º lik dönme 120º lik dönme Eşkenar üçgen dik prizma ekseni etrafında 120º lik açı ile döndürüldüğünde değişmez kaldığından dönme simetrisine sahiptir. Düzgün beşgen dik prizma ekseni etrafında her 72º lik. düzgün altıgen dik prizma ekseni etrafında her 60º lik. 124 Yukarıdaki düzgün beşgen. Bundan dolayı bu prizmalar dönme simetrisine sahiptirler. Siz de eşkenar üçgen prizmanın neden 120º lik açıda dönme simetrisine sahip olduğunu açıklayınız. . düzgün sekizgen dik prizma ekseni etrafında her 45º lik açıyla dönmelerde değişmez kalır. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen dik prizmaların dönme simetrisine sahip olup olmadıklarını belirleyelim.

.UYGULAMA 1 Aşağıda her bir seçenek için verilen çokgenlerle üçgen prizma oluşturulup oluşturulamayacağını belirleyiniz. a) c) 3 cm 4 cm 3 cm 4 cm 5 cm 3 cm 4 cm 6 cm 6 cm 6 cm b) ç) 3 cm 5 cm 3 cm 125 2 cm 5 cm 2 cm 5 cm 3 cm 2 cm 5 cm 5 cm 5 cm 2 Aşağıda verilen dik ve eğik prizmaların temel elemanlarını işaretleyiniz.

Deniz çokgensel bölgelerden bazılarını fazladan çizdiğini fark eder. tabanının köşegeni boyunca kesilerek iki tane üçgen prizma elde ediliyor. Oluşan üçgen prizmayı çizerek ayrıt uzunluklarını bulunuz. Deniz’in fazladan çizdiği çokgensel bölgeleri ayırarak düzgün beşgen dik prizmaların yüzey açınımını çiziniz. 6 Ayrıt uzunluğu 8 cm olan bir küp.3 Aşağıda verilen üçgen dik prizma ve düzgün altıgen dik prizmanın açınımını çiziniz. bir düzgün beşgen dik prizmanın yüzey açınımında bulunan çokgensel bölgeleri aşağıdaki gibi çizer. 8cm 9cm 10cm 4cm 5cm 6cm 4 Yanda kareli kâğıtta verilen üçgen prizma dönme simetrisine sahip midir? Neden? 126 5 Deniz. 26 Çalışma .

kare prizma ve dikdörtgenler prizmas›n›n yüzey alan›n› veren ba¤›nt›lardan yararlanarak üçgen dik prizman›n yüzey alan›n› veren bir ba¤›nt› yaz›n›z. Küp. Çat› kat›n› da düflünerek bir evin hacmini ve yüzey alan›n› nas›l hesaplars›n›z? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Dik üçgen prizma modeli •Kareli k⤛t •Makas Dik Üçgen Prizman›n Yüzey Alan› Üçgen dik prizma modelinin tabanlar›n› k⤛t üzerine koyarak çevresi boyunca çizelim. Baz› evlerde çat› katlar› oda olarak kullan›l›r. Prizman›n yanal yüzünü k⤛tla kaplayal›m. 294 + 1680 = 2268 cm2 olur. Yanal yüzün üçgensel bölge ile birleflen kenar uzunlu¤u ile üçgensel bölgenin çevre uzunlu¤u aras›ndaki iliflkiyi aç›klay›n›z. Bunun için önce üçgen prizman›n aç›n›m›n› çizelim: Aç›n›mda tabanlar üçgensel bölge yanal yüz ise dikdörtgensel bölge fleklindedir. 127 ÖRNEK 21cm 28cm 35cm 20cm Yanda verilen üçgen prizman›n yüzey alan›n› bulal›m. prizman›n yüzey alan›: 2 .28 = 294 cm2 olur. Yanal yüzü kaplad›¤›m›z k⤛d› ve üçgensel bölgeleri kullanarak üçgen prizman›n aç›n›m›n› elde edelim. . Yanal yüzün ve üçgensel bölgelerin alanlar›n› nas›l bulabilece¤inizi tart›fl›n›z. 2 21cm 28cm üçgenin çevre uzunlu¤u 20cm 35cm 21cm 28cm Dikdörtgensel bölgenin alan›: (21 + 28 + 35) . Yüzey alan›n› bulmak için iki üçgensel bölgenin alan› ile dikdörtgensel bölgenin alan›n› hesaplay›p bu alanlar› toplayal›m. Üçgensel bölgenin alan›: 21. K⤛d›n taflan k›s›mlar›n› keserek yanal yüzün tam olarak kaplanmas›na dikkat edelim. Oluflan üçgensel bölgeleri keserek k⤛ttan ay›ral›m.Prizmaların Yüzey Alanları ve Hacimleri Evlerin çat›lar›na dikkat ettiniz mi? Genelde üçgen prizma fleklinde olur. 20 = 1680 cm2.

Hacmi 300 cm3.10) . 9 + 12 . (taban alan›) + (taban çevresinin uzunlu¤u) . 7 = 63 br3 bulunur. 5 cm 10 cm .4) . 7 br 3 br 3 br Yüzey alan› = 2.(Taban alan›)+(Taban›n çevre uzunlu¤u).(Yükseklik) Y.h h = 6 cm olarak bulunur. (yükseklik) ETK‹NL‹K Dik Üçgen Prizman›n Hacmi Araç ve Gereç •Kal›n karton •Cetvel •Makas Kartondan birbirine efl üçgensel bölgeler elde edelim. Hacim = taban alan› . taban alanı ile yüksekli¤inin çarp›m›d›r. Prizman›n yüzey alan›= 2 .A. (32) + (3. 7 br 3 br Kare prizma iki efl karesel bölge ve dört efl dikdörtgensel bölgeden oluflur. (Yükseklik) 300 = (5. 7 = 102 br2 bulunur. Hacmi = (Taban alan›) .Prizmaların yüzey alanları dikdörtgenler prizmas›nda oldu¤u gibi yanal yüz ile taban alanlar›n›n toplam›na eflittir. = 2 . 7 = 2 . taban›n›n kenar uzunluklar› 5 cm ve 10 cm olan dikdörtgenler prizmas›n›n yüksekli¤ini bulal›m h Dikdörtgenler prizmas›n›n hacmi = (Taban alan›) . yükseklik ÖRNEK 128 Taban›n›n bir kenar uzunlu¤u 3 birim ve yüksekli¤i 7 birim olan kare prizman›n yüzey alan›n› ve hacmini hesaplayal›m. Prizmaların hacmi. 50 50 Siz de dikdörtgenler prizmas›n›n yüzey alan›n› hesaplay›n›z. Oluflturdu¤umuz modelin tabanındaki üçgensel bölgenin alan›n› kullanarak dik prizmalardaki hacim ba¤›nt›s› yard›m›yla üçgen prizman›n hacminin nas›l hesaplanabilece¤ini tart›fl›n›z. (Yükseklik) = (32) . h 300 = 50. Üçgensel bölgeleri üst üste koyarak üçgen prizma modeli olufltural›m.

= 41 129 Yanal alan düzgün altıgensel bölgenin çevre uzunlu¤u ile prizmanın yükseklik uzunlu¤unun çarpımına eflittir. Düzgün altıgensel bölgenin alanı flekildeki gibi altı tane eflkenar üçgensel bölgenin alanlarının toplamına eflittir.8. Prizmanın tabanı düzgün altıgensel bölgedir. 3 4 12 . 3 = 3.Yanda ölçüleri verilen düzgün altıgen dik prizmanın yüzey alanı ve hacmini hesaplayalım. Taban alanlar› ise altıgensel bölgenin alanının iki katına eflittir. 3 = 192 3 cm2 olur. Yükseklik = 192 3 . yanal yüz ile taban alanlarının toplamına eflittir.h = 6. 82. a . Yanal alan = 6.64. 6 . taban alanı ile yükseklik uzunlu¤unun çarpımıdır. h=12cm a=8cm Bir prizmanın yüzey alanı. 1 6 5 4 2 3 2 Taban alanları = 2 .a.12 = 576 cm2 bulunur 3 Prizmanın yüzey alanı = Taban alanı + Yanal alan = 192 3 + 576 = 192 ( 3 + 3) cm2 dir. 12 = 2304 3 cm3 tür. . Prizmanın hacmi = Taban alanı . Düzgün altıgensel dik prizmanın hacmi.

Verilen ölçülere göre ah›r›n hacmini hesaplay›n›z. Hazar’›n oluflturdu¤u üçgen prizman›n yüzey alan›n› bulunuz.4m 3m 6. Yi¤itcan’›n bu ifl için kaç santimetre kare k⤛da ihtiyac› vard›r? 12 cm 12 cm 12 cm 25 cm 130 15 cm 12 cm 4 Yanda ayr›t uzunluklar› verilen peynir diliminin hacmi kaç santimetre küptür? 10 cm 5 Y›ld›r›m çiftli¤inde bulunan ah›rlardan birinin önden görünüflü afla¤›daki gibidir.. 8 cm 10 cm 12 cm 10 cm 2 “Yanda verilen düzgün altıgen dik prizmanın taban ayrıtının uzunlu¤u 2 cm.” ifadesindeki bofllu¤a hangi sayı yazılmalıdır? h 2cm 3 Yi¤itcan....2m 12m .. yanda boyutlar› verilen kutunun yan yüzlerini k⤛tla kaplayarak süslemek istiyor... Prizmanın yükseklik uzunlu¤u . üçgen prizma oluflturmak için karton üzerine yandaki çizimi yap›yor. cm’dir.UYGULAMA 7 cm 1 Hazar. yanal alanı 12 3 cm2 dir. 2.

40cm 30cm 65cm 8 Tabloda bazı düzgün altıgen dik prizmalar ve ölçüleri verilmifltir. bir proje ödevinde müzik aletleri hazırlamak için düzgün altıgen ve eflkenar üçgen dik prizma modelleri oluflturur. a = 4 cm h = 6 cm h = 2 cm a = 8 cm 27 Çalışma .8cm 6 Yanda kare prizma fleklindeki bir tahta parças› verilmifltir. Bu prizma taban›n›n köflegeni boyunca ikiye ayr›larak k›rm›z› ile boyal› cisim elde ediliyor. Buna göre tablodaki bofllukları uygun sayılarla doldurunuz. 22 cm 7 Yanda üçgen prizma fleklinde tahtadan yap›lm›fl bir araç takozu verilmifltir. Bu cismin yüzey alan›n› ve hacmini hesaplay›n›z. Bu takozun hacmini ve görünen iki yüzünün alan›n› bulunuz. Yanda ölçüleri verilen modellerin her birinin yarısını kumla doldurur. Tablo: Düzgün Altıgen Dik Prizmalar Taban ayrıtı (cm) 1 2 6 3 Taban alanı (cm2) Yükseklik Hacim(cm3) uzunlu¤u (cm) 2 3 3 3 3 3 9 131 9 Zeynep. Modellerdeki kum miktarlarının oranını bulunuz.

‹stanbul’da bulunan Galata Kulesi. Kenarlar›n orta noktalar›n› bulal›m ve A. B. B. 1958’de Brüksel’de yap›lan Dünya Fuar›’n›n sembolü “Atomium” binas› olmufltur. E noktas›ndan geçen. D H G F B C A E D H G F B C . Piramitler M›s›r krallar›n›n ölünce içlerine gömülmeleri için yap›lm›flt›r. A. kare ile ortak kenarlar› boyunca katlayal›m ve di¤er kenarlar› bantla yap›flt›rarak piramidi olufltural›m. D olarak isimlendirelim. G ve H noktalar› için de uygulayal›m. C ve D noktalar›n›. tepe noktas›n› ve yüksekli¤ini belirleyebilir misiniz? Tart›fl›n›z. yan yüzleri boyunca tabana paralel olmayan ve tabanı kesmeyen bir düzlemle kesildi¤inde elde edilen parçalar hakk›nda ne söylenebilir? Tart›fl›n›z. her birinin çap› 18 m olan 9 tane küreden oluflmaktad›r ve bir demir kristalinin 150 trilyon kez büyütülmüfl modelidir. Piramit.Piramit. Üçgenleri. 132 ETK‹NL‹K Piramit Olufltural›m Araç ve Gereç •Karton •Cetvel •Makas •Yap›flt›r›c› Kartona kenar uzunlu¤u 12 cm olan bir kare çizelim. Oluflan flekli üçgenin kenarlar› boyunca keselim. ayr›tlar›n›. Atomium. Bu noktalar› karfl›l›kl› olarak birer do¤ru parças› ile birlefltirelim. yan yüzlerini. A D C A E B Bu do¤ru parças› üzerinde A noktas›ndan 4 cm uzakl›kta bir E noktas› iflaretleyelim. Bu ad›m› F. Piramidin taban›n›. Koni fleklinde çat›s› olan kule günümüzde ‹stanbul manzaras› seyretmek için eflsiz bir yerdir. [AE]’na dik olan 4 cm uzunlu¤unda bir do¤ru parças› çizelim. 1349 y›l›nda Cenoval›larca Galata’y› çevreleyen s›n›rlar›n bafl kulesi olarak infla edilmifltir. G ve H olarak isimlendirelim. Bu ad›m› B. Koni ve Küre Yaklafl›k 5000 y›l önce yap›lan M›s›r’daki piramitlerden 30 kadar› günümüze kadar kalm›flt›r. Di¤er noktalar› da F. C ve D noktalar› için de uygulayal›m. Çevrenizdeki yap›larda hangi geometrik cisimler dikkatinizi çekiyor? Tart›fl›n›z. oluflan karenin en yak›n iki köflesi ile birlefltirerek birer üçgen elde edelim. C.

ayr›tlar› ve yüksekli¤idir. piramidin tabanındaki çokgensel bölge üçgensel bölge oldu¤u için “üçgen piramit” olarak isimlendirilir. Bu daireden merkez aç›s›n›n ölçüsü 120º olan bir daire dilimi keselim. yan yüzlerini. yanal yüzeyini. taban›. 133 Piramidin temel elemanlar› tepe noktas›. karesel bölge oldu¤u için “kare piramit”. yan yüzleri. Bu daireyi külah›n aç›k k›sm›n› kapatacak flekilde yap›flt›rarak koniyi elde edelim. Çevre uzunlu¤u daire diliminin yay uzunlu¤una eflit olan bir çember çizelim. . Piramidin tepe noktas›n› taban merkezine (a¤›rl›k merkezi) birlefltiren do¤ru parças› tabana dik ise dik piramit. tepe noktas›n› ve yan yüzlerini gösteriniz. Koninin taban›n›. e¤ik ise e¤ik piramit olarak adland›r›l›r. ETK‹NL‹K Koni Olufltural›m Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Makas •Aç›ölçer •Pergel •Yap›flt›r›c› K⤛ttan yar›çap› uzunlu¤u 9 cm olan bir daire elde edelim. I. tepe noktas›n› ve eksenini belirleyiniz. II. Çemberi keserek k⤛ttan ay›ral›m ve bir daire elde edelim. Siz de afla¤›da verilen piramitlerin taban›n›. ayr›tlar›n›. Koni dönme simetrisine sahip midir? Tart›fl›n›z. piramidin tabanındaki çokgensel bölge. yüksekli¤ini taban›n› ve ayr›tlar›n› belirleyelim: I tepe noktas› yükseklik yan yüz taban taban Kare piramit Üçgen piramit II tepe noktas› yan yüz yükseklik Her iki piramitte de ayr›tlar k›rm›z› ile iflaretlenmifltir.ÖRNEK Yanda verilen iki piramidin tepe noktas›n›. Bu daire diliminin yay›n›n uzunlu¤unu bulal›m. Daire dilimini iki yar›çap boyunca birlefltirip yap›flt›rarak bir külah elde edelim. yüksekli¤ini. Piramitte yükseklik tepe noktas›n›n taban düzlemine olan uzakl›¤›d›r.

Dik koniler. tepeden geçen ve taban›n kenar› olan çembere dayanan “ana do¤ru” ve bu do¤runun süpürdü¤ü “yanal yüzey”dir. elma vb. modelleri çeflitli düzenlemelerle keserek gözlemleyiniz. 134 ETK‹NL‹K Küre Olufltural›m Araç ve Gereç •Oyun hamuru •Portakal •Elma Bir parça oyun hamurunu avuç içlerimizle yuvarlayarak bir küre modeli elde edelim. Ekseni tabana dik olan koni “dik koni” veya “dönel koni”. yar›çap›n› ve yüzeyini gösterebilir misiniz? Tart›fl›n›z.ÖRNEK Yanda verilen koninin taban›n›. tepe noktas›n› taban merkezine birlefltiren do¤ru parças› olan “eksen”. taban›n d›fl›nda bir “tepe noktas›”. yüzey merkez çap . eksen etraf›ndaki dönmelerde dönme simetrisine sahiptir. bir dairesel bölge olan “taban”. yar›çap›n› ve yüzeyini belirleyelim. Bu modelle kürenin merkezini. yanal yüzeyini. yanal yüzey tepe noktas› yanal yüzey eksen ana do¤ru taban Koninin temel elemanlar›. tepe noktas›n› ve eksenini belirleyip aç›n›m›n› çizelim. Oluflturdu¤unuz modeli veya portakal. Kürenin merkezinden geçen düzlemlerle küre yüzeyinin ara kesiti hangi geometrik flekli oluflturur? ÖRNEK Yanda verilen portakal› küre modeli olarak ele alal›m. Bu model üzerinde kürenin merkezini. e¤ik olan ise “e¤ik koni” olarak adland›r›l›r.

Yanda verilen basketbol topunu küreye model olarak düflününüz ve modeli çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. Bu piramidi çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. Piramitlerden birinin yüksekli¤i 3 cm.). 3 4 5 6 Tabanlar› efl ve üçgensel bölge olan iki piramit tabanlar›ndan birbirine yap›flt›r›l›yor. 2 Taban› karesel bölge fleklinde olan yandaki piramidin aç›n›m›n› kareli k⤛da çiziniz. yar›çap› uzunlu¤u 8 cm olan bir daireden merkez aç›s› 90º olan bir dilim keserek koni oluflturmak istiyor. UYGULAMA 1 Yandaki foto¤rafta Antalya’da bulunan “Cam Piramit” verilmifltir. Oluflan flekli çiziniz. 135 7 8 Taban› düzgün alt›gensel bölge olan bir dik piramitin kaç tane efl yüzü vard›r? 28 Çalışma . taban› kesmeyen ve tepe noktas›ndan geçmeyen düzlemle kesildi¤inde tepenin bulundu¤u parça hangi geometrik cisme modeldir? Neden? Taban yar›çap›n›n uzunlu¤u 4 cm olan bir koninin aç›n›m›n› çiziniz. Berna. Bu flekilde oluflan dairenin çap› ise kürenin çap›d›r. merkezi. Bu koninin taban›n›n yar›çap› uzunlu¤u kaç cm olur? Taban›n fleklini çizerek gösteriniz ( π = 3 al›n›z.Kürenin temel elemanlar›. Bir dik piramit tabana paralel olmayan. di¤erininki ise 5 cm’dir. Merkezden geçen düzlemlerle küre yüzeyinin ara kesitine büyük çemberler denir. yar›çapı ve yüzeyidir.

3 4 136 5 Yanda verilen geometrik cisim.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Yanda verilen aç›n›mla bir eflkenar üçgen prizma oluflturabilmek için hangi kenarlar›n efl olmas› gerekir? ‹flaretleyerek gösteriniz. Bu prizman›n yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulunuz. Buna göre afla¤ıdaki soruları cevaplayınız. iki efl geometrik cismin tabanlarının birlefltirilmesiyle oluflmufltur. Geometrik Cisimler 2 Bir üçgen prizma çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. Afla¤›da eflkenar üçgen prizma ve düzgün alt›gen prizma verilmifltir. c) Ortadan boyuna ikiye bölündü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z 6 Yanda verilen aç›n›m ile bir koni oluflturabilir mi? Aç›klay›n›z. Hacmi 240 cm3 olan üçgen prizma fleklindeki bir tahta parças›n›n taban›n›n alan› 80 cm2 dir. düzgün alt›genin kenarlar›n›n uzunlu¤u 6 cm ve her iki prizman›n da yüksekli¤i 14 cm oldu¤una göre bu prizmalar›n hacimlerini hesaplayarak karfl›laflt›r›n›z. 120º 3r r . a) Hangi geometrik cisimlerden oluflmufltur? b) Ortadan enine ikiye bölündü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z. Eflkenar üçgenin kenarlar›n›n uzunlu¤u 12 cm.

(..) d) Taban› üçgensel bölge fleklinde olan bir piramidin 4 tane yüzü vard›r.. ayr›t ve yüz say›s›n› bulunuz.. 10 Dünyay› küreye bir model olarak kabul ediniz.) b) Bir kare piramit infla etmek için 4 efl üçgensel bölgeye ihtiyaç vard›r..) a) Bir koninin iki taban› vard›r. (. (. Foto¤raf› inceleyerek geometrik cisimlere modeller bulunuz.. çap›n›.) e) Taban alan› 64 cm2 ve yüksekli¤i 8 cm olan bir üçgen prizman›n hacmi 512 cm3 tür.) ç) Bir üçgen prizman›n 6 köflesi vard›r. Buna göre bu modelin eksenini.. yüzeyini ve merkezini uygun terimleri kullanarak ifade ediniz.. yüzeyi ve büyük çemberleridir.) c) Bir kürenin temel elemanlar› merkezi. 137 10 Öz Değerlendirme .. yanl›fl olanlar›n bafl›na”Y” yaz›n›z.... 8 Afla¤›da verilen ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”. (. büyük çemberini.. 9 Taban› alt›gensel bölge fleklinde olan bir piramidin köfle. (. 11 Afla¤›da Topkap› Saray›’n›n farkl› yönlerden çekilmifl foto¤raflar› verilmifltir. (. yar›çap›.7 Piramitler ve prizmalar aras›ndaki benzerlikleri ve farkl›l›klar› aç›klay›n›z.

Bu oyunu izleyen çocuk say›s›n› bulunuz. ‹ki basamakl› bir say›n›n rakamlar› toplam› 9’dur. 4 Geriye 0. II C) I.4) = 15 5 Bir tiyatro oyununa girifl biletleri. III D) III. Say›n›n basamaklar›ndaki rakamlar yer de¤ifltirildi¤inde say› 45 azald›¤›na göre bu say› kaçt›r? 6 7 A) -4 = 1 denkleminde a afla¤›dakilerden hangisidir? B) C) D) 9 8 Ahmet Bey. bir miktar sütün 1 ’ini pasta.3)= C(4. C(6. Bu 3 doktor kaç farkl› biçimde fleçilebilir? 3 4 I.IV B) II. çocuklar için 4 TL.5) B) C (7. kalan›n yar›s›n› da tatl› yapmak için kullan›r.4)= 4 III. yetiflkinler için 7 TL’dir.5) C) P(5. befl farkl› tiflörtünü antrenman yapt›¤› befl gün için kaç farkl› flekilde seçer?” Yukar›daki problemin çözümü için seçeneklerde verilenlerden hangisi hesaplanmal›d›r? A) C(5. haftada 5 kez yapt›klar› antrenmanlarda farkl› birer tiflört giymektedir. O¤uz. S›navdaki ilk iki sorunun mutlaka cevaplanmas› gerekti¤ine göre ö¤renciler cevaplayacaklar› sorular› kaç farkl› flekilde seçebilirler? Genç Osman ‹lkö¤retim Okulunda düzenlenen kariyer günlerine kat›lmak için bir sa¤l›k merkezinde çal›flan 6 doktordan üç kiflilik bir grup oluflturulmak isteniyor.IV 138 IV.3) II. C(4. yapt›¤› bir s›navda 16 soru sorar ve ö¤rencilerden bu sorulardan 12’sini seçerek cevaplamalar›n› ister.5) 2 Ebru Han›m.75 L süt kald›¤›na göre bafllang›çta kaç litre süt vard›r? B C 9 Yanda bir otelde bulunan havuzun üstten görünümü verilmifltir.III. = Yanda verilen eflitliklerden hangileri do¤rudur? A) I.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Matematikte Yolculuk “Basketbol tak›m›nda oynayan O¤uz. P(4.5) D) P(7. IAKI = IKDI IBKI =IKCI ise bu havuzu oluflturan üçgensel bölgeler efl midir? Neden? A K D . Bu oyunu 388 kifli izlemifl ve 2110 TL kazan›lm›flt›r.

KLM’nin ise 85º ve 20º dir. IRBI = 12 km ve IRDI = 3 km ise iki park aras›ndaki uzakl›g› bulunuz. IADI’nun 2 kat›d›r. A ve D ile C ve B aras›ndaki yollar ise birbirine diktir. Bu iki üçgen benzer midir? Neden? 13 Afla¤›dakilerden hangisi bir üçgen prizman›n aç›n›m› olamaz? A) b c a a d a b c a b b d 139 12cm B) 15cm 9cm 9cm 15cm 12cm 15cm 9cm 9cm 15cm 12cm 12cm 4cm 6cm 3cm 3cm 3cm 3cm 4cm 4cm 2cm C) 3cm D) a a a a a a a a a a a 3cm 14 Yanda verilen üçgen prizman›n temel elemanlar›n› gösteriniz ve aç›n›m›n› çiziniz. [DE] [BC] oldu¤una göre oran› kaçt›r? D A E A) B) C) D) B C 12 ABC’nin iki iç aç›s›nın ölçüleri 20º ve 75º.10 Yandaki flekilde A ve B noktalar›nda bulunan iki park aras›ndaki yollar çizilmifltir. A ve B ile C ve D aras›ndaki yollar birbirine paralel. ICRI = 4 km . A B 12 km 4 km C R 3 km D 11 Yanda verilen flekilde IABI. 50cm 50cm 60cm 10cm .

Piramit IV. tabanlar›ndan birinin çevre uzunlu¤u 32 cm ve taban alan› 48 cm2 ise bu prizman›n yüzey alan›n› ve hacmini bulunuz. kartontan taban ayrıtının uzunlu¤u 10 cm ve yükseklik uzunlu¤u 20 cm olan bir düzgün altıgen dik prizma modeli oluflturur ve yüzeyini kırmızıya boyar.15 Öykü. Küre Yukar›da verilen geometrik cisimlerden hangilerinin bir tane taban› vard›r? A) I.III ve V B) I ve III C) III ve V D) IV ve V 29 Çalışma . merkezi. Al›flverifl merkezlerinde bulunan merdivenlerin yan›na eflya tafl›mak amac›yla genelde üçgen prizma fleklinde olan rampalar yap›l›r. Silindir V. D) Büyük çemberlerin yar›çap› kürenin yap›çap›d›r.2m 2. Afla¤›da resmi verilen böyle bir rampay› yapmak için kaç santimetreküp çimento kullan›lmal›d›r? 17 1. Üçgen prizma III.8m 1. B) Merkezden geçen düzlemlerle kürenin ara kesiti dairedir. 20 I. yar›çap› ve yüzeyidir. C) Aç›n›m› daire fleklindedir. Koni II.1m 140 18 Afla¤›da verilen geometrik cisimler hangi geometrik cisimlerin birlefltirilmesiyle oluflturulmufltur? 19 Küre ile ilgili olarak afla¤›da verilenlerden hangisi yanl›flt›r? A) Temel elemanlar›. Öykü’nün yanlıfllıkla k›rm›z›ya boyadı¤ı alan kaç cm2 dir? h=20 cm a=10 cm 16 Bir üçgen prizman›n yüksekli¤i 15 cm. Ancak modelin yan yüzlerini maviye boyaması gerekti¤ini hatırlar.

Karalar›n alan› kaç kilometre karedir? . Dünya’n›n yar›çap› uzunlu¤u yaklafl›k 6370 km. Yer yüzeyinin yaklafl›k %71’i sularla kapl›d›r. 8 gezegeni kapsayan günefl sistemi içerisinde yer almaktad›r.GEOMETR‹K C‹S‹MLERDE ÖLÇME VE PERSPEKT‹F Piramit. Koni ve Kürenin Hacmi ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler 141 Dünya’m›z. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Piramit. Ay ve Dünya’n›n hacimlerini karfl›laflt›r›n›z. uydusu olan Ay’›n yar›çap› uzunlu¤u ise yaklafl›k 1740 km’ dir.

Piramitlerin yüzey aç›n›mlar›nda hangi çokgensel bölgelerin kullan›ld›¤›n› aç›klay›n›z. Bu isimlendirmeyi neye göre yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. Bu çokgensel bölgeleri kullanarak her bir piramidin yüzey alanlar›n›n nas›l bulunaca¤›n› tart›fl›n›z. . günümüze kadar ulaflan önemli eserlerden biridir. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Dik Piramidin Yüzey Alan› M›s›r’daki Keops Piramidi (Büyük Piramit). MÖ 2800 y›llar›na do¤ru hüküm süren firavunlardan Keops’un mezar›d›r. 52 900 m2 alan› kapsayan bu kare piramidin yüzey alan›n› hesaplayabilir misiniz? Keops Piramidi’nin taban çevre uzunlu¤u yükseklik uzunlu¤unun iki kat›na bölünürse π say›s›n›n elde edildi¤ini biliyor muydunuz? 142 ETK‹NL‹K Piramidin Yüzey Alan›n› Bulal›m Yandaki dik piramitleri inceleyelim. Piramitlerin isimlerini belirtiniz. Piramitlerin yüzey alan›n› bulabilmek için genel bir ba¤›nt› oluflturabilir misiniz? Tart›fl›n›z.Piramit. 2 tondan 70 000 tona kadar olan 2 300 000 adet blok tafl üst üste y›¤›larak oluflturulmufltur. Piramitlerden her birinin yüzey aç›n›m›n› çiziniz. Tepeden 10 m kadar afl›nan bu piramidin gerçek yüksekli¤i yaklafl›k 146 m’dir. Bu eser.

143 ÖRNEK Yanda taban› ve yan yüzleri eflkenar üçgenlerden oluflan ve bir ayr›t›n›n uzunlu¤u 19 cm olan bir dik piramit verilmifltir. Piramidi oluflturan yan yüzlerdeki bir üçgensel bölgenin alan›: Kare dik piramidin üçgensel bölge olan 4 yan yüzü oldu¤undan = 2.a. Piramidin tüm yüzleri eflkenar üçgen oldu¤u için bir eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› bulup 4 ile çarpal›m. a = a2 dir. h a a a h a Piramidin yüzey alan›. Silginizin boyunu ölçünüz. Piramidin taban› karesel bölge oldu¤undan taban alan›: a . Piramidin yüzey alan›= taban alan› + yanal yüzeyinin alan› ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Çeflitli piramit modelleri •Cetvel •Silgi Alan› Tahmin Edelim Bir dik piramit modelini elimize alal›m.ÖRNEK Yandaki kare dik piramidin yüzey alan ba¤›nt›s›n› olufltural›m. . Bir kare dik piramidin yüzey aç›n›m› yanda verilmifltir.a. Silginizin boyunun ölçüsünden hareketle piramidin yüzey alan›n› tahmin ediniz. yanal yüzeyinin alan› 4. Elde etti¤iniz sonuçla tahmininizi karfl›laflt›r›n›z. Cetvelle ölçüm yaparak piramidin yüzey alan›n› bulunuz.h olur. taban alan› ile yanal yüzlerinin alanlar› toplam› oldu¤undan bu kare dik piramit için yüzey alan ba¤›nt›s› a2 + 2.h’dir. Bu dik piramidin yüzey alan›n› bulalım. ’dir.

3 4 2 Yüksekli¤i h = 19 3 cm 2 cm. h = 192 .a=19 cm a=19 cm Bir kenar uzunlu¤u 19 cm olan eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› hesaplayabilmek için yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulmal›y›z. piramidi oluflturan yan yüzler eflkenar üçgensel bölgedir. 144 Problem Çözelim ve Kural›m Yanda çizimi verilen kare piramit fleklindeki çat›n›n d›fl yüzeyi. 2 Piramidin alan› : 625. Çat›n›n yan yüzeyini kaplamak için kaç metrekare saca ihtiyaç vard›r? Problemi Anlayal›m Piramit fleklindeki çat›n›n taban› karesel bölgedir.( h 19 cm 19 cm 2 2 a = 19 cm 2 2 a = 19 cm 2 2 ) 2 h = 361 - 2 = = 19 . Pisagor Ba¤›nt›s›’n› kullanarak hesaplayal›m. 4 = 361 3 2 625.27 cm dir. Ayr›t uzunluklar› birbirine eflit olan çat›n›n tepe noktas› tabandan 4 m yüksekliktedir. . Yanal yüzey alan›n›n 4 kat›n› alarak gerekli sac miktar›n› buluruz. sacla kaplanacakt›r. Bu verilerden yararlanarak bir yan yüzün alan›n› hesaplar›z. a 20 cm ve h 17 cm olan üçgensel bölgenin alan›: 2 Piramidin alan›: 170 x 4 = 680 cm olarak tahmin edilebilir. Piramidin ayr›t uzunluklar› birbirine eflit oldu¤undan. Plan Yapal›m Çat›n›n yüksekli¤ini kullanarak piramidin bir ayr›t›n›n uzunlu¤unu ve yan yüz yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulmal›y›z. 2 piramidin alan›n› tahmin edelim. bir kenar›n›n uzunlu¤u 19 cm olan eflkenar üçgenlerden oluflan 20 . fiimdi ifllem yaparak tahminimizle karfl›laflt›ral›m. Piramidin alan›: . . 17 2 = 170 cm olur. Çat›n›n yüksekli¤i verilmifl oldu¤undan yüzeyini kaplamak için gerekli sac miktar›n› bulmam›z isteniyor.27 cm 2 Piramidin alan› tahminen: 680 cm dir.

Toplam sac miktar›ndan hareketle piramidin yüksekli¤i olan 4 m’ye ulaflal›m. . 2 a 3 2 2 =( ) +4 2 2 a . 3 Buradan y = a 3 = = 2 6 cm olur. 8 3= 4 2. alan› 8 3 cm olan üçgensel bölgenin yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulalım.y 2 y= 4 3 cm 2 2 2 2 2 145 y= 4 3 cm 2 h Yandaki dik üçgende Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan 2 2 a 2 ) h =y -( 2 h = 2 a = 2 2 cm 2 4 3 4 2 2 2 2 2 h = 2 2 - h = 24 .y = 1 . Kontrol Edelim fiimdi buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu geriye do¤ru çal›flma stratejisiyle kontrol edelim.Plan› Uygulayal›m Bir kenar› a metre olan eflkenar üçgenin yüksekli¤inin uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s› yard›m›yla a cinsinden bulal›m. 2 6 2 2 2 = 8 3 cm Piramidin yan yüzlerini kaplamak için gerekli sac miktar›. 2 Piramidi oluflturan yan yüzlerden birinin alan›.8 2 h = 16 h = 4 m bulunur.3 a = + 16 4 4 3 2 a a a = 16 = 16 a = 4 2 cm’dir. Yukar›daki piramit ayn› özelliklere sahip üçgen dik piramit olsayd› kaç metrekare saca ihtiyaç olurdu? Hesaplay›n›z. a. 8 3 = 32 3 cm dir. 4. 32 3 : 4 = 8 3 cm Taban› 4 2 cm. 4 4 2 4 2. y = Dik üçgende Pisagor Ba¤ıntısı yard›m›yla de¤erini bulal›m: 2 Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan. 2 2 Piramidin yan yüzünü oluflturan bir üçgensel bölgenin alan›: 1 . a y 4 a a y a 2 a 2 a a y = a -( a 2 a 2 2 2 2 ) =a ise y= 2 2 = olur. 4 2 .

. 7 A = 1250 m2 a = 10 cm b = 15 cm Yandaki verilere uygun bir problem kurunuz ve problemin çözümünü yap›n›z. h a 3 Taban› dikdörtgensel bölge olan dik piramidin taban›n›n kenar uzunluklar› 6 cm.UYGULAMA 1 2 Piramitler isimlendirilirken nelere dikkat edilmelidir? Açıklayınız. Yandaki kare piramidin yüzey alan›n› harfli olarak ifade ediniz. 4 146 Yüksekli¤i 4 cm ayr›t uzunluklar› birbirine eflit ve 6 cm olan kare dik piramit fleklindeki yap›t›n yüzey alan›n›n kaç santimetrekare oldu¤unu bulunuz. 52 900 m2 alan› kapsayan bu kare dik piramidin yüzey alan›n› hesap makinesi kullanarak hesaplay›n›z. Bu piramidin yüzey aç›n›m›n› çiziniz. yüksekli¤i ise 4 cm’dir. 2 cm . Bu soruyu çözmek için verilen bilgilerden hangisine ya da hangilerine gerek yoktur? 4 cm 6 cm 2 5 cm 5 cm 6 Keops Piramidi’nin yüksekli¤i 146 m’dir. 5 Yüzey alan› (54 + 8 5 ) cm2 olan yandaki dik piramidin cisim yüksekli¤ini bulunuz.

25m 20m 20m 9 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. 6. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. kare dik prizmanın yüzey alanları eşittir. 4) Dik piramitler tabanlarında bulunan çokgensel bölgelerle adlandırılır. ç›k›fl 7. tepe noktası. 6) Kare dik piramitlerin yan yüzlerini oluşturan üçgensel bölgeler eşkenar üçgensel bölgelerdir. %5 fire verece¤i düflünülerek en az kaç metrekare çelik levha siparifl edilece¤ini hesaplay›n›z. ç›k›fl Y D Y 8. 1) Piramidin tepe noktasını taban merkezine (ağırlık merkezi) birleştiren doğru parçası tabana dik ise dik piramittir. ç›k›fl D 5) Yan yüzlerin alanını bulmak için piramidin yükseklik uzunluğunun bilinmesi yeterlidir. Bu deponun yan yüzlerinde çelik levhalar kullan›lacakt›r. Y D D Y 4.8 Kare dik piramit fleklinde tasarlanm›fl yak›t deposunun flekli afla¤›da verilmifltir. ç›k›fl 3. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 30 Çalışma . 2) Piramidin temel elemanları. ç›k›fl Y 3) Dik piramidin yüzey alanını bulmak için taban ve yan yüzlerin alanını bilmek gerekir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. D Y D 7) Yükseklikleri ve taban alanları eş olan kare dik piramitle. 1. yan yüzleri ve ayrıtlarıdır. tabanı. yüksekliği. ç›k›fl D Y 147 2. ç›k›fl 5.

Dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için hangi uzunluklar gereklidir? Tart›fl›n›z.24 cm2 Dairenin alan›: πr2 = 3. Minarenin bölümlerinden biri olan en üstteki koni biçimindeki k›sm› minarenin çat›s›d›r ve kurflun kaplamad›r. Koniyi oluflturan parçalar›n aç›n›mlar› hangi geometrik flekillerden oluflmaktad›r? Aç›klay›n›z.28 m’dir.14.56 = 62.a2 . Tahminde π’yi yaklafl›k olarak 3 alal›m. = 50.24 + 12. Daire kesmesi (sektör) çeyrek dairedir.89 m. Caminin dört minaresi.14. r=2cm = Dairenin alan›: π. Bu kurflun kapl› bölgelerin alanlar›n› bulabilmek için hangi bilgilere ihtiyaç vard›r? ETK‹NL‹K Dik Koninin Alan› Araç ve Gereç •K⤛ttan dik dairesel koni modeli •Makas Koni modelinin taban› ile yanal yüzeyini keserek birbirinden ay›ral›m. bir kubbesi bulunmaktad›r. Bu çeyrek dairenin alan› = 48 cm2 olur. = 3. r . Her minarenin yüksekli¤i 79. fiimdi de π’yi 3. kubbesinin çap› ise 31.8 cm2 Tahmin: 60 cm2 Koninin alan›: 62. 22 = 12 cm2 Koninin yüzey alan›n›: 48 + 12 = 60 cm2 olarak tahmin edebiliriz.8 cm2 Aç›n›m› verilen koninin yüzey alan›. Yanal yüzeyi tabandan tepe noktasına kadar keselim. 148 Dik dairesel koni için yüzey alan ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z.r2 = 3. 22 = 12. Koninin yüzey alan›n› tahmin edelim. Daire kesmesinin alan›: π.Dik Dairesel Koninin Yüzey Alan› Osmanl›-Türk mimarisinin en büyük eserlerinden biri olan Selimiye Camisi Mimar Sinan taraf›ndan zaman›n baflkenti olan Edirne’de yap›lm›flt›r. ÖRNEK a=8cm Yanda aç›n›m› ve ölçüleri verilen dik koninin yüzey alan›n› hesaplayal›m.14 alarak koninin alan›n› hesaplayal›m. taban alan + yanal alan = π r2 + π a2 . a ba¤›ntısı ile bulunur.82.56 cm2 Koninin yüzey alan›: 50.

Problem Çözelim ve Kural›m Trafikte sürücüleri uyarmak için çeflitli uyar› iflaretleri kullan›l›r. Sonra taban› oluflturan karesel bölgenin alan›n› buluruz. Problemi Anlayal›m Trafik konisinin taban çap uzunlu¤u 28 cm. Plan Yapal›m Problemi çözmek için önce trafik konisinin yanal alan›n› hesaplamal›y›z. r = 31.14 . 3. yüksekli¤i ise 48 cm verilmifl.8º dir. Oluflan koninin yüzey alan›n› bulal›m.28 . 3. . r = 2 .4 r = 5 cm olarak bulunur. taban içindeki çemberin çap uzunlu¤u ise 28 cm’dir.r = 2.π. Koninin içi bofl ve taban› oluflturan çemberin çevresinde kare fleklinde ç›k›nt› vard›r.2 = 172.). Bu karesel bölgenin bir kenar› ise 36 cm verilmifltir. Taban ç›k›nt›s›n›n alan› ile koninin yanal alan›n› toplayarak gerekli plastik malzeme miktar›n› bulmufl oluruz. Koninin içi bofl oldu¤undan karesel bölgenin alan›ndan koninin taban alan›n› ç›kar›r›z. = 3.14 . fiekildeki trafik konisinin yüksekli¤i 48 cm. 5 + 3. Bunlardan biri de “trafik konisi”dir.7 cm2’dir. 2. 300 360 2 2 6 5 149 = 78.14 .14 . koninin yanal yüzeyini oluflturan daire kesmesine ait merkez aç›n›n ölçüsü = 100.a.π. 6 . 6 . Dairenin çevre uzunlu¤u Koninin yanal yüzünün taban›n›n çevre uzunlu¤u 5 1 2 .A T 300º T a = 6 cm a = 6 cm A B B Yar›çap› 6 cm olan daire biçimindeki bir kartondan merkez aç›s›n›n ölçüsü 300º olan bir daire dilimi kesilmifltir. ‹çi bofl olan bu konilerden üretmek istersek bir trafik konisi için kaç santimetre kare plastik malzemeye ihtiyaç duyar›z? Bulal›m (π = 3 alal›m. Bir trafik konisini üretmek için kaç santimetre kare plastik malzeme gerekti¤i soruluyor. Buna göre. Kesilen kartonun kenarlar› bir birine uç uca yap›flt›r›larak dik dairesel koninin yanal yüzeyi elde edilmifl ve taban›na yap›flt›r›lan dairesel bölge ile bir koni oluflturulmufltur. Dairenin çevre uzunlu¤u koninin yanal yüzünün taban›n›n çevre uzunlu¤una eflittir. 300 360 6 1 6.5 + 94. Koninin yüzey alan› = Taban alan› + Yanal alan› = π r2 + π a2 . Karesel bölge fleklindeki taban›n›n bir kenar› 36 cm.

yüksekli¤i 30 cm olan dik dairesel koni fleklinde bir flapkan›z var. Karesel bölgenin alan› : 362 = 1296 cm2 Koninin taban alan›: π . (502) . a 48 cm a = 50 cm = 100. 100. 360 36 cm r=14 cm Koninin taban ç›k›nt›s›n›n alan›n› bulal›m. 2 . a = 50 cm 150 “Taban›n›n çap uzunlu¤u 20 cm. π . koninin yanal alan›. 3.8 = 2100 cm2. Koninin aç›n›m›n› çizerek yanal yüzey alan›n› bulal›m.14 . r . UYGULAMA 1 Yan yüzeyi flekilde verilen dik dairesel koninin yanal alan›n› bulunuz (π = 3 al›n›z. Çözümümüz do¤rudur. πr2 . = 3 .8º Buldu¤umuz de¤er soruda verilen aç›yla ayn›d›r.π . a2 =142+ 482 a2 = 2500 a = 50 cm olarak bulunur.Plan› Uygulayal›m Taban çemberinin çap› uzunlu¤u 28 cm olan koninin yar›çap uzunlu¤u 14 cm’dir.).588 = 708 cm2 36 cm Trafik konisi için 2100 + 708 = 2808 cm2 plastik malzemeye ihtiyaç vard›r. Yüksekli¤i 48 cm olan koninin ana do¤rusu (a) Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan. 14 = 2 . Kontrol Edelim fiimdi buldu¤umuz yanal alan de¤erinin do¤rulu¤unu kontrol edelim. 2100 cm2 dir. 50 = 100. 14 .” Bu verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. = 2 . a = 6 cm 240º . a . Yanal yüzeyi oluflturan daire kesmesine ait merkez açısının ölçüsünü bulal›m: 2 .8º 14 cm 14 cm Daire kesmesinin alan›. r2 = 588 cm2 Taban ç›k›nt›s› alan›: 1296 . 3.

2 Bir dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için hangi veriler gereklidir? Dik dairesel koni modeli üzerinde bu verileri gösteriniz. 6. D Y Y 3) Bir dik koninin açınımında tepe açısının ölçüsü büyüdükçe taban alanı da büyür. ç›k›fl D Y 2) Bir dik koninin yanal yüzey alanını bulabilmek için açınımdaki sektörün merkez açısının ölçüsünü bilmemiz yeterlidir. ç›k›fl Y D 1) Dik dairesel bir koni bir daire ve bir daire diliminden oluşur. Bu verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. 1. 6) Dik koninin yanal yüzeyini oluşturan sektör yayının uzunluğu. Bu dik dairesel konide r = 3 cm. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. koninin tabanındaki çemberin çevre uzunluğuna eşittir. 2. B C 151 6 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. taban yar›çap uzunlu¤u 6 cm olan ve [AB] ekseni boyunca kesilerek oluflturulan yar›m koninin yüzey alan›n› bulunuz. merkez aç› = 180º ve dik dairesel koninin yüzey alan› 81 cm2 oldu¤una göre ITBI = a uzunlu¤u kaç cm’dir? T 3 A T 180º a B O r = 3 cm a 4 Yanda verilen dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için baflka hangi veriye ihtiyaç vard›r? A B O A 5 Yüksekli¤i 10 cm. D 5) Koninin yüzey alanı taban ve yanal alanların çarpımına eşittir. ç›k›fl . yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. 4) Bir dik koninin yanal yüzeyinin alanı taban alanının her zaman iki katıdır. ç›k›fl 5. ç›k›fl 7. 4. Yanda bir dik dairesel koninin yüzey aç›n›m› verilmifltir. ç›k›fl D Y D 7)Dik koninin ana doğrusunun uzunluğu aynı zamanda koninin yüksekliğinin uzunluğuna eşittir. ç›k›fl 3. ç›k›fl Y 31 Çalışma D Y 8.

(32.(3.14). Nas›l oluflturdu¤unuzu aç›klay›n›z.32665 m2 1.r 204.Kürenin Yüzey Alan› Do¤ada yaflam mücadelesinde olan insanlar ya¤mur. Jimnastik topunun yar›çap uzunlu¤unu bulal›m: Ç = 2. . r2) ÖRNEK Büyük çemberinin çevre uzunlu¤u 204. Kesti¤imiz sektörleri. kürenin yüzeyine birlefltirerek yap›flt›ral›m.). yani kutuplarda ya¤an karlar donarak sertleflir ve dirençleri artar. Eskimolar evlerini bu sebeple buzdan kubbe fleklinde yaparak “iglo” olarak adland›rm›fllard›r. Afl›r› so¤uk iklimlerde. Yap›flt›rd›¤›n›z daire dilimlerinin kürenin yaklafl›k olarak ne kadar›n› kaplad›¤›n› tahmin ediniz.3 m2 dir.π. en büyük dairesinin alan›n›n 4 kat›d›r.(3. 152 Yar›çap› r olan kürenin yüzey alan›. Kürenin yüzey alan›: 4. rüzgâr veya güneflten korunmak için bar›naklara ihtiyaç duyarlar.1 = 2.14).1 cm olan jimnastik topunun yüzey alan›n› hesaplayal›m (π = 3. Çap uzunlu¤u yaklafl›k 3 m olan bir iglonun yüzey alan›n› tahmin ediniz.(π .r r = 32.14 alal›m.5 cm Jimnastik topunun yüzey alan›: 4π r2 = 4.5 cm2 = 1. ETK‹NL‹K Küreyi Kaplayal›m Araç ve Gereç •Küre modeli •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› Küre modelinin en büyük dairesini k⤛t üzerine çizip k⤛d› keselim. Bu daireyi sekiz efl sektöre ay›r›p tekrar keselim. Kürenin yüzey alan ba¤›nt›s›n› oluflturunuz. kar.5)2 = 13266.

875)x20 =1177.25 4. 58. Böylece buldu¤umuz 1177.(1962.(12. derinin metrekare fiyat› 20 TL verilmifl. geriye do¤ru çal›flma stratejisiyle kontrol edelim.5 cm’dir.5 cm2 olan futbol topunun yar›çap uzunlu¤u bulal›m: r2 = 156.50:20 = 58. b) Kürenin yüzey alan›n› bulunuz. Yüzey alan› 1962.14). Plan Yapal›m Problemi çözmek için önce bir futbol topunun yüzey alan›n› bularak 300 adet futbol topu için kaç m2 lik deri kullan›laca¤›n› hesaplamal›y›z.5x2 = 25 cm’dir. Kontrol Edelim Buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu. 2 Taban› kürenin büyük dairesinde olmak üzere kürenin içine taban yar›çap› ve yüksekli¤i eflit ve ana do¤rusu 9 2 cm olan bir koni yerlefltiriliyor.5 ise r = 12.5 cm’dir.(3. 58.50 TL’lik deri gerekiyor. a) Kürenin yar›çap› uzunlu¤u bulunuz.19625 m2 lik deri kullan›l›r. 153 Tüm toplar› kaplamak için 1177. 58.r2 = 1962. 1 m2 deri 20 TL oldu¤una göre. Metrekare fiyat› 20 TL olan derilerden kaç m2 kullan›ld›¤›n› bulal›m: 1177. 0.50 TL gerekir.19625 m2 =1962. Bir futbol topunun yüzey alan›: 4πr2 = 4.(3.875 m2 lik deri 300 adet top için kullan›ld›¤›na göre bir adet futbol topu için. . Yar›çap› uzunlu¤u12. UYGULAMA 1 Büyük dairesinin alan› 258 cm2 olan kürenin yüzey alan›n› bulunuz (π= 3 al›n›z.875 m2 deri için (58.5) = 588750 cm2 = 58. Elde etti¤imiz sonuçla 20 TL’lik de¤eri çarparak futbol toplar›n›n yüzeyini kaplamak için kaç liral›k deri gerekti¤ini ö¤renmifl oluruz. Derinin metrekaresi 20 TL oldu¤una göre çap uzunlu¤u 25 cm olan futbol toplar›n›n yüzeyini kaplamak için kaç Türk Lirası deri kullanmak gerekir? Problemi Anlayal›m Çap uzunlu¤u 25 cm olan futbol toplar›ndan 300 adet üretilece¤i belirtilmifl.).5 cm2 dir.875:300 = 0.14). 300 adet futbol topu için kaç TL’lik deri gerekti¤i soruluyor.Problem Çözelim ve Kural›m Spor malzemeleri üreten bir firmaya 300 adet futbol topu siparifli verilmifltir.50 TL sonucunun do¤rulu¤unu oldu¤unu kontrol etmifl olduk.5 cm2 dir.875 m2 dir.875 m2 lik deri kullan›lm›fl. 300 adet futbol topunun yüzey alan›: 300. Plan› Uygulayal›m Bir futbol topunun çap uzunlu¤u 25 cm oldu¤una göre yar›çap› uzunlu¤u 12.5 cm olan futbol topunun çap› ise 12.5)2 = 1962.

yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl Y 3) Kürenin yarıçapını belirleyen daire.). Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl 32 Çalışma . 6. ç›k›fl 5. D Y D 7) Büyük dairenin çapı 10 cm olan kürenin yüzey alanı 1256 cm2 dir. olan 1. 2) Kürede bulunan en büyük dairenin yarıçapı kürenin yarıçapının yarısına eşittir. a) Bu silindire en fazla kaç adet top konulabilir? b) Toplar›n yüzey alan›n›n. kürenin merkezinden geçen dairedir. ç›k›fl Y 154 1) Kürenin yüzey alanı en büyük dairenin çapı ile doğru orantılı olarak değişir. ç›k›fl D Y D 5) Yarıçapı r olan yarım kürenin yüzey alanı 3π r2 dir.35 cm olan kürenin yüzey alan›n› yaklafl›k olarak bulunuz (π= 3 al›n›z. 4 Yar›çap› uzunlu¤u 5 cm. 2. 4) Yüzey alanları oranı kürenin yarıçapları oranı da ’ tür.3 Yar›çap› uzunlu¤u 1. ç›k›fl 7. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. D Y D 4. silindirin yüzey alan›na oran› nedir? c) Bu silindire çap› uzunlu¤u 4 cm olan toplardan en fazla kaç adet s›¤ar? 5 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 6) Küre yüzeyi düz bir yüzey hâline getirilemez. ç›k›fl 3. ç›k›fl Y D Y 8. yüksekli¤i 20 cm olan dik silindirin içine yar›çap› uzunlu¤u 4 cm olan küre fleklinde toplar konulacakt›r.

11 Öz Değerlendirme .730 x 10 km oldu¤una göre Ay’›n ve Dünya’n›n yüzey alanlar›n› yaklafl›k olarak bulunuz. taban alan› 48 cm2 olan koninin yar›çap uzunlu¤unun 3 kat›na eflit olan kürenin yüzey alan›n› bulunuz (π= 3 al›n›z.). A 7 Yanda aç›n›m› verilen dik koninin yanal alan›n›n taban alan›na oran›n› bulunuz.476 x10 km. ç) a=10 cm 2 Yan yüzleri eflkenar üçgensel bölge olan kare dik piramidin yüzey alan›n›n kaç birimkare oldu¤unu harfli olarak ifade ediniz. Dünya’n›n çap uzunlu¤u 6.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 a) a= 4 cm b) a=8 cm c) a= 6 cm Piramit. 3 3 6 Yar›çap uzunlu¤u. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Yüksekli¤i 6 cm olan ve taban›n›n kenar uzunlu¤u afla¤›da verilen kare dik piramitlerin yüzey alanlar›n› bulunuz. 6cm 3cm 155 5 Ay’›n çap uzunlu¤u 3. B 4cm 4cm C 6π r 8 Yanal alan› 10π cm2 ana do¤rusu 5 cm olan dik koninin taban alan›n› bulunuz. 3 Yanal yüzey alan› 80 cm2 ve yan yüz yüksekli¤i 5 cm olan kare dik piramidin tabanının bir kenar›n›n uzunlu¤u kaç santimetredir? 4 Yandaki yar›m küre ve koniden oluflan cismin yüzey alan›n›n kaç santimetrekare oldu¤unu bulunuz.

Yapt›¤›n›z ifllemlere dayanarak piramit için hacim ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z.76 metredir. Prizmay› doldurma ifllemini kaç kez yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. 4500 m2 taban alan›na sahip olan bu yap›n›n yerden yüksekli¤i 22. Noktal› yerlerden içe k›v›r›p kenarlar›n› bantla yap›flt›ral›m. Taban›ndan delik açt›¤›m›z piramidi kum ile doldural›m. Renkli ›s›caml› uzay çat› ile örülerek piramit fleklinde infla edilmifltir. Tahminizi nas›l yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. 4 cm 6 cm 6 cm 5. Prizman›n hacminin piramidin hacmine oran›n› tahmin ediniz. Antalya’daki Cam Piramit Kongre ve Fuar Merkezi’dir. Piramit fleklindeki bu yap›n›n hacmini yaklafl›k olarak tahmin ediniz. Doldurduktan sonra kumu boflaltalım.Piramit. Koni ve Kürenin Hacmi Dik Piramidin Hacmi Ülkemizin kongre ve fuar merkezlerinden biri. Piramitteki kumu prizma modelinin içine aktaral›m. 156 ETK‹NL‹K Kum Piramit Araç ve Gereç •K⤛t •Cetvel •Makas •Bant •Kum Yandaki tabanlar› ve yükseklikleri efl olan kare prizma (üst tabanı olmayan) ve kare piramit aç›n›mlar›n› k⤛da çizelim ve keselim.83 cm 5 cm . Prizma dolana kadar bu iflleme devam edelim.

olan bu piramidin hacmini bulal›m. Önce eflkenar üçgensel bölgenin yükseklik uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s›’n› kullanarak bulal›m: h2=82-42 h2=64-16 h2=48 h=4 3 cm Taban alan›: a.15 piramidin hacmi: = 80 3 cm3 bulunur.4 3 = 16 3 cm2.ÖRNEK Yandaki dik piramidin taban› eflkenar. yan yüz yüksekli¤inin yar›s›na kadar kapakla örtülmüfl bir parfüm fliflesi tasarlanm›flt›r. yan yüz yüksekli¤i ise 5 cm’dir. fiifle yüksekli¤inin yar›s› kapakla örtülü. fiifle taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 6 cm. . taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u ise 6 cm olan kare dik piramit fleklindeki parfüm fliflesi verilmifl. 3 157 Dik piramidin hacmi. Kapak taban›na kadar dolu olan bu fliflenin kaç mililitre parfüm alabilece¤ini bulal›m. yanal yüzleri ise ikizkenar üçgensel bölgelerden oluflmaktad›r. Taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 8 cm olan eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› hesaplayal›m. Bu fliflenin kaç mL parfüm alaca¤›n› bulmam›z isteniyor. Dik piramidin hacmi: taban alan› x yükseklik 3 Problem Çözelim ve Kural›m Kare dik piramit fleklinde. di¤er yar›s› ise parfümle doludur. efl tabana ve efl yüksekli¤e sahip dikdörtgenler prizmas›n›n hacminin üçte biridir.h = 8. 2 2 16 3. Problemi Anlayal›m Yan yüz yüksekli¤i 5 cm. taban alan› ile yükseklik uzunlu¤unun çarp›m›n›n üçte biridir. 8cm h 8cm 4cm 4cm Piramidin hacmi. Taban›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 8 cm yükseklik uzunlu¤u 15 cm.

2 Bir kare dik piramidin yanal yüzey alan› 192 cm2.1 cm’dir. Tahmininizi buldu¤unuz sonuçla karfl›laflt›r›n›z. Kontrol Edelim Problemi tekrar okuyarak verilen çözümü kontrol ediniz.042 dm3=0.042L=42 ml parfüm al›r.3. h = 9. 5cm h 3cm 6cm 6cm Piramidin hacmi: taban alan› x yükseklik = 6.8 cm.6. 4 Dikdörtgen dik piramidin boyutlar›. Daha sonra kapak k›sm›n›n ölçülerini bulup hacmini hesaplamal›y›z. a = 3. fiekil çizmenin problemin anlafl›lmas›na ve çözümüne sa¤lad›¤› katk›y› aç›klay›n›z. a h b . Hesaplad›¤›m›z bu iki de¤erin fark›n› al›p parfümün hacmini mL cinsinden buluruz. Bu piramidin hacmini tahmin ediniz.Plan Yapal›m Önce dik piramidin yükseklik uzunlu¤unu bulup hacmini hesaplamal›y›z.4 = 48 cm3 3 3 Piramit yar› yüksekli¤ine kadar kapakla örtülü oldu¤undan taban›n›n bir kenar› 3 cm. UYGULAMA 1 Taban› düzgün alt›gensel bölgeden oluflan dik piramidin cisim yüksekli¤i 10 cm ve bir kenar›n›n uzunlu¤u 5 cm oldu¤una göre hacminin kaç santimetre küp oldu¤unu bulunuz. yüksekli¤i ise 2 cm’dir. 42 cm3=0.2 = 6 cm3 3 Parfüm fliflesinin hacmi: 48-6=42 cm3 tür. Kapa¤›n hacmi: 3.3 cm. 3 Yükseklik uzunlu¤u taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤unun üç kat› olan kare dik piramidin hacmini harfli ifadeler kullanarak yaz›n›z. 158 Dik piramidin hacmi ile ilgili flekil çizerek çözülebilecek bir problem kurunuz ve problemi çözünüz. fiifle. taban alan› 144 cm2 oldu¤una göre hacmini bulunuz. b = 6. Plan› Uygulayal›m Pisagor Ba¤›nt›s› kullan›ld›¤›nda yükseklik uzunlu¤u: h2 = 52-32 h2 =16 h = 4 cm bulunur.

yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. piramidin yüksekliğinin prizmanın yüksekliğine oranının 6 olduğu sonucuna varılır. ç›k›fl 7. taban alanı 4 cm2 olan prizmanın yüksekliği 2 cm’dir. ç›k›fl 4. ç›k›fl D Y D Y 159 D Y 1)Taban alanı ile yükseklikleri eş olan piramit ile prizmanın hacimleri aynıdır. D 5) Taban alanları ve hacimleri aynı olan bir piramit ile bir prizma karşılaştırıldığında. ç›k›fl 3. cm2. ç›k›fl 5. ç›k›fl 33 Çalışma . 2. D Y D 7) Taban alanı 2 yüksekliği 2 cm olan piramidin hacmi cm3 tür. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl Y D Y 8. 2) Taban alanı ve yan yüzleri oluşturan üçgensel bölgelerin yükseklikleri bilinen bir kare piramidin hacmi hesaplanabilir.5 Yandaki flekilde verilen kare dik piramit fleklindeki depoya 300 m3 bu¤day kondu¤unda deponun yar›s› dolmufltur. 6) Hacmi 8 cm3. 1. ç›k›fl Y 3) Düzgün altıgen piramidin hacmini eşkenar üçgen piramidin hacminden yararlanarak bulabiliriz. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 4) Tabanı yamuksal bölge olan piramidin hacim hesabı için tabanının yüksekliği ve cisim yüksekliğinin uzunluğu bilinmelidir. Depoda daha önce kaç metre küp bu¤day vard›r? 20 m 15 m 6 Yandaki de¤erleri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. a=6 cm h=8 cm 7 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 6. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r.

Koninin hacim ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z. Günümüzde süt ve meyvelerden haz›rlanan dondurmalar genellikle külahlarla servis edilir. Bu iflleme silindir boflal›ncaya kadar devam edelim. cetvel ve yap›flt›r›c› kullanarak efl taban ve efl yükseklikte dik dairesel koni ve dik silindir modelleri olufltural›m. dik silindirin hacmine olan oran›n› bulunuz. Silindir modelini kum ile tamamen doldural›m. koni modelini dolduracak kadar kum aktaral›m.5 = 78. 160 ÖRNEK Taban çevresi 31. r2. insanlar›n serinlemek.14). Bu koninin hacmini bulal›m: Taban uzunlu¤u = 2π. silindirin hacmi = π .5 cm Koninin hacmi = 2 2 2 21cm O r = (78.r r = 5 cm Taban alan› = π .Dik Dairesel Koninin Hacmi Tarihi çok eski zamanlara dayanan dondurma.5 cm3 3 h O r Bir dik koninin hacmi.r 31. efl taban ve efl yüksekli¤e sahip silindirin hacminin üçte biridir.14). çeflitli meyveler ve bal kar›fl›m›ndan elde ettikleri bir yiyecekti. h Koninin hacmi = 3 3 . pergel. ‹çine konan dondurman›n eriyip a¤z›na kadar doldurdu¤u bir dondurma külah›n›n hacmini hesaplayabilir misiniz? ETK‹NL‹K Doldur Boflalt Araç ve Gereç •K⤛t •Pergel •Makas •Cetvel •Yap›flt›r›c› •Kum K⤛t. Silindirdeki kumla koniyi kaç kez doldurdunuz? Efl taban ve efl yükseklikli koninin hacminin.4 = 2. Silindirdeki kumdan.5).(3. ferahlamak ve mutlu olmak için kar. makas.4 cm olan koninin yüksekli¤i 21 cm’dir. r = (3. Nas›l buldu¤unuzu aç›klay›n›z.21 = 549.

Problem Çözelim ve Kural›m
Ya¤murlu ve karl› havalarda hava s›cakl›¤› 0ºC’nin alt›na düfltü¤ü zaman çat›larda koni fleklinde sark›tlar oluflur. Yanda verilen resimdeki çat›da oluflan üç sark›t›n taban yar›çap uzunlu¤u 6 cm, 7 cm, 9 cm; yükseklikleri ise 20 cm ve 21 cm ile 30 cm’dir. Buzun öz kütlesi (yo¤unlu¤u) 0,918 g/cm3 oldu¤una göre üç sark›t›n a¤›rl›¤›n› bulunuz.

Problemi Anlayal›m Problemde koni fleklindeki sark›tlar›n çaplar› ile yükseklikleri ve sark›t› oluflturan buzun yo¤unlu¤u ile ilgili ölçüler verilmifltir. Bu üç sark›t›n a¤›rl›klar›n› bulmam›z isteniyor. Plan Yapal›m Önce koni fleklindeki sark›tlar›n hacimlerini hesaplar›z. Hesaplad›¤›m›z cm3 cinsinden hacimler ile buzun öz kütlesini çarparak sark›tlar›n a¤›rl›¤›n› buluruz. Plan› Uygulayal›m Koni fleklindeki sark›tlar›n flekilleri, hacimleri ve kütleleri afla¤›dad›r.
r=6cm h = 20cm r=7cm h = 21cm r=9cm h = 30cm

fiekil

161

Hacim

π . r2. h
3

(3,14).62 . 20 3 = 753,6 cm3

(3,14).72 . 21 3 = 1077,02 cm3

(3,14).92 . 30 3 = 2543,4 cm3

Kütle = (753,6) x (0,918) Hacim x yo¤unluk = 691,804 g ≈ 692 g

(1077,02) x (0,918) 2543,4 x (0,918) = 988,70436 g = 2334,8412 g ≈ 989 g ≈ 2335 g

Kontrol Edelim Yap›lan ifllemlerin do¤rulu¤unu strateji kullanarak kontrol ediniz. Sark›tlar›n yar›çaplar› iki kat›na ç›kar›l›r, yükseklikleri yar›ya düflürülürse kütlelerinde ne kadarlık bir de¤iflim olur? Tart›fl›n›z. Külah, çekirdek, 8 cm ve 12 cm ifadelerini kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

UYGULAMA
1 Bir dik koninin taban alan› 25 cm2 ve hacmi 100 cm3 oldu¤una göre yüksekli¤i kaç santimetredir? Bir dik silindirin içine taban çap› ve yüksekli¤inin uzunlu¤u silindirin taban çapının ve yükseklik uzunlu¤unun yar›s› olan bir dik koni yerlefltiriliyor. Koninin hacminin silindirin hacmine olan oran›n› bulunuz. Yüksekli¤i 10 cm, taban yar›çap› uzunlu¤u 5 cm olan dik koni fleklindeki kaba, bir kenar›n›n uzunlu¤u 5 cm olan küp fleklindeki kapla kaç kez su boflalt›l›rsa koni fleklindeki kap dolmufl olur? (π = 3 al›n›z.) Afla¤›da yar›çap› ve yükseklik uzunlukları verilen dik konilerin hacimlerinin oran› hakk›nda ne söyleyebilirsiniz? a) r= 3 cm h= 5 cm 5 6 162 b) r= 5 cm h= 3 cm r= 2,5 cm h= 3,5 cm

2

3

4

Yandaki verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl, yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.

2) Hacimleri eşit olan A ve B konilerinin yarıçap uzunluklarının oranı rA rB = 3 ise yüksekliklerinin hA 1 oranı h = 9 ’dur. B 1)Taban alanları ve yükseklik uzunlukları eşit olan dik koniyle dik silindirin hacimlerinin oranı ’ tür.

4) Yarıçapı uzunluğu 4 cm olan koni ile tabanının bir kenar uzunluğu 8 cm olan bir kare piramidin yükseklikleri uzunluğu eşit ise koninin hacmi daha küçüktür.

1. ç›k›fl D Y

D
5) Aynı tabana ve yüksekliğe sahip silindir ile koninin hacimleri aynıdır.

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y D

D Y

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) Taban yarıçapı uzunluğu 3 cm, yüksekliği 15 cm olan dik koni şeklindeki D yağdanlığa 4,05 cm3 yağ konulur.

6) Koni şeklinde bir hediye en az boşluk kalacak şekilde dikdörtgenler prizması şeklindeki bir kutuya konabilir. 7) Yarıçapı uzunluğu 4 cm ve yükseklik uzunluğu 9 cm olan dik koninin hacmi π, 3 alındığında yaklaşık 432 cm3 tür.

D Y

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl
34
Çalışma

Kürenin Hacmi
Üzüm, sa¤l›k ve flifa kayna¤›d›r. ‹çerisindeki bir çok vitamin ve mineral, ba¤›fl›kl›k sistemimizin güçlenmesinde etkili rol oynamaktad›r. Çap› yaklafl›k 1 cm olan bir üzüm tanesi yaklafl›k 7g gelmektedir. Bu üzüm tanesinin öz kütlesini hesaplayabilir misiniz?

ETK‹NL‹K
Pinpon Topu ve Kutusu Araç ve Gereç •Pinpon topu •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› •Kum Pinpon topuna te¤et olacak flekilde bir silindir modeli olufltural›m. Pinpon topunu delerek kumla doldural›m. Pinpon topundaki kumu art arda silindirin içine boflaltal›m. Pinpon topunun hacminin, silindirin hacminin kaç kat› oldu¤unu tart›fl›n›z. Kürenin hacim ba¤›nt›s›n› oluflturunuz. Bu sonuca nasıl ulafltı¤ınızı aç›klay›n›z.

ÖRNEK
Çap uzunlu¤u 30 cm olan küre fleklindeki bir akvaryumun yar›s›na kadar dolduruldu¤unda alaca¤› suyun kaç litre oldu¤unu bulal›m. Kürenin hacmi: . π . r3 = . (3,14).153 = 14 130 cm3

163

Yar›m kürenin hacmi: 14 130 : 2 = 7065 cm3 = 7,065 dm3 = 7,065 L

Kürenin hacmi:

π . r3 tür.

r

Problem Çözelim ve Kural›m
Camdan yap›lm›fl bir küre hediye olarak al›n›yor. Bir kenar›n›n uzunlu¤u 30 cm olan küp fleklindeki kutuya konuluyor. Kutuda bofl kalan k›s›mlara ise kürenin zarar görmemesi için ambalaj köpükleri dolduruluyor. Kürenin yar›çap uzunlu¤u 12 cm oldu¤una göre ambalaj köpüklerinin hacmini bulal›m.

Problemi Anlayal›m Yar›çap› uzunlu¤u 12 cm olan küre fleklindeki hediye, bir kenar›n›n uzunlu¤u 30 cm olan küp fleklindeki kutuya konmufl. Camdan yap›lm›fl kürenin zarar görmemesi için boflluklar ambalaj köpükleriyle doldurulmufl. Ambalaj köpüklerinin hacmi soruluyor. Plan Yapal›m Ambalaj köpüklerinin hacmini bulmak için küp fleklindeki kutunun hacminden kürenin hacmini ç›karmam›z yeterlidir. Plan› Uygulayal›m πr3 = Kürenin hacmi: . (3,14) . (12)3 = 7234,56 cm3

Küpün hacmi: (30)3 = 27 000 cm3 Ambalaj köpüklerinin hacmi: 27000-7234,56=19765,44 cm3 Kontrol Edelim Yap›lan ifllemin do¤rulu¤unu kontrol ediniz. “Kubbe, 20 m, alan, hacim” verilerini kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

UYGULAMA
1 Büyük çemberinin çevre uzunlu¤u 66 m olan bir kürenin hacmini ve yüzey alan›n› bulunuz (π = 3 al›n›z.). 164 2 Yandaki yar›çap› 5 cm, yüksekli¤i 34 cm uzunlu¤unda olan dik silindir fleklindeki fanusa, büyük dairesinin yar›çap› 4 cm olan dört adet küre fleklinde mavi bilye yerlefltiriliyor. Fanus içinde kalan bofllu¤a ise beyaz renkli boncuklardan doldurularak masa süsü oluflturulmak isteniyor. Beyaz boncuklar kaç santimetreküp yere yerleflecektir (π = 3 al›n›z.)?

3

r1= 4 cm r2= 8 cm

Yandaki verilere uygun bir problem kurarak çözümünü yap›n›z.

4

Yanda ayn› kalitede küre fleklindeki elmalar›n boyutlar› ve her gruba ödenecek tutar yaz›lm›flt›r. Kârl› bir al›flverifl yapmak aç›s›ndan hangi elma grubunu tercih edersiniz? Neden?

r
1 TL

r

r

3,5 cm

a a

a a

1 TL 3 cm

5 Yandaki resimde küre fleklindeki bir kavunun yar›s›na ait kesit verilmifltir. Yar›m kavun flekilde gösterildi¤i gibi tepesinden 200 lik açılarla dilimlere ayrılacaktır. ç›k›fl D Y D 5) Bir kürenin yarıçap uzunluğu biliniyorsa hacmi hesaplanabilir. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç) Bu kavun tüm olsayd› kabuklar› kaç cm3 olurdu? 6 Yar›çaplar› oran› olan iki kürenin hacimlerinin oran›n› bulunuz. a) Yar›m kavun kaç dilime ayr›lm›fl olur? b) Yar›m kavunun hacmini bulunuz. hacimleri oranı ise ’ dir. ç›k›fl Y 3) Yarıçapları aynı olan bir silindir ile kürenin hacimleri ’dir. ç›k›fl 7. 1. 2. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 165 Y 1) n tane koninin hacminden hareket ederek kürenin hacmini bulabiliriz. 7 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. D Y D 7) Birinin yarıçap uzunluğu diğerinin yarıçap uzunluğunun 3 katı olan kürelerin hacimleri farkı 7’ dir. yarıçap uzunluğu ile doğru orantılı olarak artar ya da azalır. oranı 6) Kürenin hacmi. ç›k›fl 5. ç›k›fl 35 Çalışma .). c) Kabuksuz servis edilen bir kavun diliminin hacmini hesaplay›n›z. 6. D Y D 4. ç›k›fl 3. Buna göre (π = 3 al›n›z. 4) İki kürenin yarıçap uzunlukları oranı 2) Küreyi oluşturan eş konilerin yarıçapı aynı zamanda kürenin de yarıçapını oluşturur. ç›k›fl Y D Y 8. kabu¤u soyuldu¤unda ise yar›çap› uzunlu¤u 10 cm’ dir. Her bir do¤ru/yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Kavunun kabuklu iken yar›çap› uzunlu¤u 11 cm.

Verilen de¤erlere göre karpuzun kabuk kısmının hacmi ne olur? 15cm 14cm 5 Yükseklikleri ayn› olan iki piramidin hacim hesaplamaları ayn› olmas›na ra¤men sonucun farkl› olmas›n›n sebebini aç›klay›n›z. tencerenin içine konuldu¤unda tencere tam olarak doluyor. Soruda fazla veri var m›d›r? Varsa hangisidir? 2 3 2cm 3cm a 166 4 Küre fleklindeki bir karpuzun yarısının resmi yanda verilmifltir. ‹çinde bir miktar süt bulunan silindir fleklindeki bir tencerenin içine. yüksekli¤i 20 cm oldu¤una göre cam küre konulmadan önce tencerede bulunan sütün hacmi kaç santimetreküptür (π = 3 al›n›z. Tencerenin yar›çap› 10 cm. Bir dikdörtgen dik piramidin taban›n›n uzun kenar›nın uzunlu¤u.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Piramit. Koni ve Kürenin Hacmi Bir piramidin hacmi 50 m3 tür. k›sa kenar›nın uzunlu¤undan 5 cm fazlad›r.)? 12 Öz Değerlendirme 6 . Yandaki ölçüleri verilen eflkenar dörtgen piramidin yüksekli¤i 5 cm oldu¤una göre bu piramidin hacmini hesaplay›n›z. Yüksekli¤i ve taban› bu piramitle ayn› olan prizman›n hacmini bulunuz. sütün kaynarken taflmas›n› engellemek amac›yla bir cam küre konuyor. Yüksekli¤i 7 cm ise hacmini k›sa kenara ba¤l› olarak bulunuz. Yar›çap› 3 cm olan bu cam küre.

k⤛t düzlemine bir dikdörtgen çizelim.‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler Perspektif Çizimi Geometrik cisimlerin herkes taraf›ndan kolayca anlafl›labilmesi için genel olarak üç yüzünü birden gösteren perspektif çizimler yap›l›r. gözümüzden uzaklaflt›kça birlefliyormufl gibi görünen çizgilere “kaybolunan do¤rular”. K⤛t düzlemine paralel olan kutuya önden bakmak yerine sa¤dan veya soldan bakarsan›z kutunun hangi yüzleri görünür? Bu görünümlerin perspektif çizimini nas›l yapars›n›z? Tart›fl›n›z. cisimler bizden uzaklaflt›kça küçülmüfl ve renkleri solmufl gibi görünür. Anahtar Kavramlar • Perspektif • Ufuk çizgisi • Kaybolunan nokta • Kaybolunan do¤ru Zeminin bitti¤i yerde. Kutuya. noktal› olarak çizelim. dikdörtgene paralel olacak flekilde yatay bir do¤ru çizelim. Kutunun ön yüzü için. do¤ru üzerinde bir nokta belirleyelim. ön yüzü ile üst taban› görünecek flekilde yerlefltirelim. Fazlal›klar› silerek çizimi tamamlayal›m. noktal› do¤ru parçalar› çizelim. Perspektifte. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Dikdörtgen prizmas› fleklindeki kutu •Cetvel •K⤛t •Kalem Bir Nokta Perspektifi Perspektif çizimini yapaca¤›m›z kutuyu. Dikdörtgenin taban›n›n orta noktas› hizas›nda olacak flekilde. dikdörtgenin dört köflesinden. kaybolunan do¤rular ve kaybolunan noktay› gösteriniz. kaybolunan do¤rular›n birlefliyormufl gibi göründü¤ü noktaya da “kaybolunan nokta” denir. gökyüzüyle birleflen çizgiye “ufuk çizgisi”. Arkada sakl› duran di¤er dikey ve yatay do¤ru parçalar›n›. . 167 Belirledi¤imiz noktaya. Verilen resmi inceleyerek ufuk çizgisi. ön yüzü ile alt taban› görünecek biçimde bakarsan›z perspektif çizimini nas›l yapman›z gerekir? Tart›fl›n›z. Dikdörtgenin üst taraf›na. Noktal› do¤ru parçalar› aras›nda kalacak ve yatay do¤ruya paralel olacak flekilde do¤ru parças› çizip kutunun üst taban ayr›tlar›n› olufltural›m.

prizmaya sa¤dan bak›ld›¤›nda ufuk çizgisi üzerinde ve prizman›n sa¤›nda. Prizma modelinin ön yüzü. Bu durum. dikdörtgenin sa¤ taraf›nda bir nokta (kaybolunan nokta) seçeriz. kutu Kutuya sol alttan bak›lmaktad›r. Üst taban ile sa¤ yan yüz ve arkada kalan ayr›tlar› belirleyip fazlal›klar› silerek çizimi afla¤›daki aflamalarla tamamlar›z. kutu Yukar›da.ÖRNEK I. 168 II. I. . kaybolunan nokta ise ortadan al›n›r. Buna göre çizim afla¤›daki gibidir. Ufuk çizgisi çizimin alt›nda. kutunun çizimleri ise afla¤›daki gibi yap›l›r. Kutunun bu görünümlere göre perspektif çizimini yapal›m. Kaybolunan nokta Ufuk çizgisi Kaybolunan do¤rular II ve III. kutu III. sayfa düzlemine paralel olan kutunun farkl› aç›lardan görünümleri verilmifltir. Dikdörtgenin köflelerinden kaybolunan noktaya do¤ru parçalar› (kaybolunan do¤ru) çizeriz. Dikdörtgenin üst taraf›nda bir do¤ru (ufuk çizgisi) belirleriz. Do¤runun üzerinde. kutunun sa¤ üstten görünümü verilmifltir. kaybolunan nokta ise sol tarafa al›n›r. kutu II. kutu Kutuya önden bak›lmaktad›r. Ufuk çizgisi çizimin üstünde. resmin (çizimin) düzlemine paralel olarak yap›l›yorsa bu perspektif çizim tipine “bir nokta perspektifi” denir. Buna göre çizim afla¤›daki gibidir. soldan bak›ld›¤›nda ise solundad›r. III. prizmaya alttan veya üstten bak›ld›¤›nda de¤iflmez. Kaybolunan nokta. Kutunun ön yüzü için bir dikdörtgen çizeriz.

.ETK‹NL‹K ‹ki Nokta Perspektifi Araç ve Gereç •Kare prizma fleklindeki kutu •Cetvel •K⤛t •Kalem Perspektif çizimini yapaca¤›m›z kutuyu. Kutunun geniflli¤i ve uzunlu¤u için her iki kaybolunan nokta ile kaybolunan do¤rular aras›na dikey do¤ru parçalar› çizelim. Dikey do¤ru parças›n›n uçlar›n›. üst taban› yerine. ayn› köfleden kesiflen üç yüzünden üst taban ile sa¤ ve sol yan yüzü görünecek flekilde yerlefltirelim. her iki kaybolunan noktaya. Üst taban› oluflturup fazla çizgileri silerek çizimi tamamlayal›m. kaybolunan do¤rularla birlefltirelim. k⤛t düzlemine paralel olmayan ön yüzündeki ayr›t için dikey bir do¤ru parças› çizelim. 169 Kutuya. Do¤ru parças›n›n üst taraf›na yatay bir do¤ru parças› çizip iki kaybolunan nokta belirleyelim. alt taban› ile sa¤ ve sol yan yüzleri görünecek flekilde bakarsan›z çizimi nas›l yapman›z gerekir? Tart›fl›n›z. Kutunun arkada kalan görünmeyen k›sm›n› belirleyen yok olunan do¤rular› çizelim. Kutunun.

Buna göre perspektif çizim afla¤›daki gibi olur. k⤛t düzlemine paralel de¤ildir. Yani küpün ön yüzünü oluflturan dikey ayr›t. Bu tekni¤e “iki nokta perspektifi” ad› verilir. .ÖRNEK Yandaki küpün perspektif çizimini ad›m ad›m yapal›m. küpün alt taraf›nda olur. Bu durumda perspektif çizimi iki kaybolunan nokta ile afla¤›daki gibi yap›l›r. Prizma modelinin ön yüzü (sa¤ ve sol yüzlerin kesiflti¤i dikey ayr›t) çizimin düzlemine paralel de¤ilse perspektif çiziminde iki kaybolunan nokta vard›r. Üzerinde iki kaybolunan nokta bulunan do¤ru. Küpün üst taban› ile sa¤ ve sol yan ayr›tlar› görünmektedir. 170 Küpe dikey ayr›t› önde olacak flekilde bakarsak alt taban ile sa¤ ve sol yan ay›rtlar› görünür.

D 5) Perspektif çizimde kaybolunan nokta. 4) Düz bir yolda giderken yolun çok ilerde daralarak bir noktadan ibaret olduğunun görünmesi kaybolunan nokta ve doğruya örnek verebilir. Perspektif çizimi ad›m ad›m anlat›n›z. 3 4 5 6 Ufuk çizgisinin çizimin alt›nda. ç›k›fl D Y 2) Perspektif çizim için ön yüz ve ön yüze paralel altta ya da üstte bir doğru çizmek yeterlidir. ç›k›fl Y D D Y 4. Yandaki flekilde. ç›k›fl 36 Çalışma . ç›k›fl 3. 6. ç›k›fl 7. cisme sağdan bakıldığında sağda. 1) Bir küpün ya da bir prizmanın farklı mesafelerden görünümlerinin perspektif çizimleri de farklıdır. D Y D 7) Bir perspektifte kaybolunan nokta iki adet ise buna iki nokta perspektifi denir. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ön yüz ile taban yüzlerinden biri hariç diğer hiçbir yüz görülemez. Bu binan›n belli bir mesafeden görünümünü çiziniz. Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. ç›k›fl Y D Y 8. soldan bakıldığında soldadır.UYGULAMA 1 2 Yaln›zca ön ve üst yüzü görünen bir küpe hangi aç›dan bak›lmaktad›r? Aç›klay›n›z. 2. 6) Cisme önden bakılarak yapılan perspektif çiziminde. ç›k›fl Y 3) Kaybolunan nokta kaybolunan doğrunun herhangi bir yerinde olabilir. ç›k›fl 5. 1. bir binan›n önden ve yandan görünümü verilmifltir. kaybolunan noktan›n ise sa¤da oldu¤u dikdörtgenler prizmas› fleklinde bir kutunun perspektif görünümünü çiziniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› 171 ç›k›fllara ulaflt›r›r. “Bir nokta perspektifi” ve “iki nokta perspektifi” tekniklerinin hangi durumlarda kullan›ld›¤›n› aç›klay›n›z. Bir üçgen dik prizman›n ön ve sa¤ yan görünümünün perspektif çizimini yap›n›z.

Dik koni. . Daha ince iflçili¤e sahip p›rlantan›n alt k›sm› kubbe gibi. Ara kesit görüldü¤ü gibi dairedir. taban›na paralel olacak biçimde kesildi¤inde ara kesitini inceleyelim. Oluflturdu¤umuz geometrik cisimleri çeflitli k›s›mlar›ndan (tabanlara paralel olacak. Elmas. Yukar›daki veriler göz önünde bulunduruldu¤unda elmas m› yoksa p›rlanta m› daha parlakt›r? Elmas P›rlanta ETK‹NL‹K Araç ve Gereç Kesik Cisimler •Patates •Maket b›ça¤› Maket b›ça¤› ile patateslerden prizma. koni vb. tafl yontma ve delme ifllemleri için kullan›l›r. küre. eksenlerden geçecek flekilde kesip ikiye ay›ral›m. Her bir kesimde oluflan ara kesitlerin ne tür bölgeler oldu¤unu tart›fl›n›z. yüz say›s› 12 ile 37 aras›nda de¤iflmektedir. modelleri olufltural›m. yüz say›s› ise genellikle 57’dir. Dayan›kl›l›¤›ndan ve ›fl›¤› çok iyi k›rmas›ndan dolay› mücevher yap›m›nda da kullan›lmaktad›r. taban›na paralel olacak flekilde kesildi¤inde afla¤›daki gibi iki parça elde edilir. cam kesmek. 172 ÖRNEK Bir dik koni. silindir. Elmas›n alt k›sm› düz.Çok Yüzlüler ve Ara Kesitleri P›rlantan›n ifllenmeden önceki ham hâline elmas denir. Elmas ile p›rlanta ayn› tafl›n farkl› kesim flekilleridir. sertli¤inden dolay› endüstride.

GÖREV Çok yüzlülerin köfle. Seçti¤imiz bir modeli. köfle ve ayr›tlar› aç›s›ndan karfl›laflt›r›n›z. yüz ve ayr›t say›lar› aras›ndaki iliflkiyi belirten “Euler (Öyler) Formülü”nü araflt›r›p s›n›fa sununuz. 173 ÖRNEK Yandaki dikdörtgen piramit ile tabana paralel olacak biçimde üst k›sm› kesilip ç›kart›lm›fl piramit fleklini karfl›laflt›ral›m. “befl yüzlü” fleklinde isimlendirilir. Dikdörtgen h dik kenar› etraf›nda döndürüldü¤ünde oluflan flekil silindirdir. Keserek oluflturdu¤unuz geometrik cisim ile kesilmeden önceki fleklini. Çok yüzlüler yüz say›lar›na göre “dört yüzlü”.ÖRNEK Dik üçgenin ve dikdörtgenin dik kenarlar›ndan birinin etraf›nda 360º döndürülmesiyle oluflacak yüzey örneklerini inceleyelim. Bir çok yüzlünün yüzeyi. . yüzleri ile ayr›tlar›n›n birlefliminden oluflur. Her bir modelin kaç yüzü oldu¤unu ve bu yüzlerin hangi çokgensel bölgelerden olufltu¤unu aç›klay›n›z. C C D h C D C h h h A r B A r B A r B A r B Dik üçgen h dik kenar› etraf›nda döndürüldü¤ünde oluflan flekil konidir. Dikdörtgen piramit Befl yüzlü Taban› dikdörtgen Yanal yüzleri üçgensel bölge Kesik piramit Alt› yüzlü Tabanlar› dikdörtgen Yanal yüzleri yamuksal bölge Bir çok yüzlünün yüzleri birer çokgensel bölgedir. yüz. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Patates •Maket b›ça¤› Kaç Yüzlü? Patateslerden. Ayr›t ve köfleleri ise bu çokgensel bölgelerin kenar ve köfleleridir. maket b›ça¤› yard›m› ile piramit ve prizma modelleri olufltural›m. maket b›ça¤› ile bir veya daha fazla düzlem boyunca keselim.

düzgün sekiz yüzlü. Üzerinde al›nan A ve B noktalar›n› birlefltiren do¤ru parças›n›n bir k›sm› çok yüzlünün içinde kalmad›¤›ndan içbükeydir. aksi hâlde içbükeydir. Bir düzlem ile kesildi¤inde ara kesiti dairesel bölge olan üç cismi çiziniz. bir dikdörtgen prizman›n iki farkl› düzlem boyunca kesilip ç›kart›lm›fl flekli olup 8 yüzü vard›r. II. Yukar›daki çok yüzlüler s›ras›yla düzgün dört yüzlü. Dışbükey İçbükey Çok yüzlünün herhangi iki noktas›n› birlefltiren do¤ru parças›n›n tamam› çok yüzlünün yüzeyinde (bir yüzünde) veya içinde kal›yorsa d›flbükey. . düzgün on iki yüzlü ve düzgün yirmi yüzlüdür.ÖRNEK A B I II Yukar›daki I. çok yüzlü. UYGULAMA 1 2 Bir düzlemle kesildi¤i zaman ara kesiti dikdörtgensel bölge olan cisimlere iki tane örnek veriniz. Bu cisimler “platonic (platonik) cisimler” olarak adland›r›l›r. Çokgenlerde oldu¤u gibi çok yüzlülerde de iç bükey ve d›fl bükeylik durumlar› vard›r. GÖREV Bu cisimlere neden “platonik cisimler” dendi¤ini araflt›r›n›z. 174 ÖRNEK Tüm yüzleri ve tüm ayr›tlar› efl olan çok yüzlülere “düzgün çok yüzlü” denir. çok yüzlü ise bir kare prizmad›r ve 6 yüzü vard›r. düzgün alt› yüzlü. Üzerinde ald›¤›m›z herhangi iki noktay› birlefltiren bütün do¤ru parçalar› prizman›n içinde veya yüzeyinde kald›¤›ndan d›flbükeydir.

Oluflan cisimlerin yüzey alan›n› bulunuz. a) Bu geometrik cismin kaç yüzlü oldu¤unu bulunuz. a) [BC] b) [AB] 9 cm B C A 8 Yandaki ABC dik üçgeni [AB] dik kenar› etraf›nda 180º döndürüldü¤ünde oluflan cismin hacmi kaç santimetre küptür? B 15cm 12cm C B 9 Yandaki flekil [OB] kenar› etraf›nda afla¤›da verilen aç› ölçüleri ile döndürüldü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z. a) 180º b) 360º r O A r . iki farkl› geometrik cismin tabanlarının birlefltirilmesiyle oluflmufltur. b) Bu geometrik cismin hangi geometrik cisimlerden olufltu¤unu bulunuz. a a a 5 Hipotenüs uzunlu¤u 13 cm. 12 cm’lik dik kenar› etraf›nda 360º döndürülüyor. a 4 Yanda hangi cismin görünüflünün verildi¤ini.3 Bir düzlemle farkl› flekillerde kesildi¤inde ara kesiti üçgensel ya da dairesel bölge olan cismi çizerek gösteriniz. dik kenarlar›ndan birinin uzunlu¤u 12 cm olan bir dik üçgen. Oluflan cismin taban alan›n› ve yanal alan›n› bulunuz. geometrik cismin kaç yüzlü oldu¤unu bulunuz. 6 Yandaki geometrik cisim. 175 7 A 15 cm Yandaki ABC dik üçgeni afla¤›da verilen kenarlar› etraf›nda 360º döndürülüyor.

1. ç›k›fl Y D 1) Çok yüzlüler ayrıt sayılarına göre isimlendirilir.10 Aşağıda verilen çok yüzlülerin içbükey mi dışbükey mi olduğunu belirleyiniz. ç›k›fl 5. ç›k›fl Y 7) Çok yüzlüler sadece içbükey olabilirler. 4) Küp tam ortadan bir düzlemle kesildiğinde ara kesiti tabanlara dik olacak şekilde bir karesel bölgedir. D Y 4. ç›k›fl Y 3) Bütün yüzleri ve ayrıtları eş olan çok yüzlülere düzgün çok yüzlü denir. 6) Çok yüzlülerin yüzleri çokgensel bölge şeklindedir. ç›k›fl 7. D Y 8. 2. ç›k›fl 37 Çalışma . ç›k›fl D Y D 5) Bir dik koni tabana paralel olacak şekilde herhangi bir yerden kesildiğinde ara kesit üçgensel bölge şeklindedir. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. D Y D 6. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. a) b) c) ç) 11 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. ç›k›fl 3. 176 2) Herhangi iki noktasını birleştiren doğru parçasının tamamı çok yüzlünün yüzeyinde veya içinde kalıyorsa çok yüzlü iç bükeydir.

(......... 6 “Çap uzunlu¤u 20 birim olan yandaki O merkezli çeyrek daire [OU] etrafında 360º döndürüldü¤ünde elde edilen geometrik cismin yüzey 2 alanı .. (... (. yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z.....KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler Yandaki flekilde verilen süt kutusu.... SÜT 2 Biz düzlem boyunca kesildi¤inde ara kesiti de¤iflmeyen cisim nedir? 3 Bir düzlem ile tabana paralel olarak kesildi¤inde ara kesiti karesel bölge...” ifadesindeki bofllu¤a hangi sayı yazılmalıdır? E O U 13 Öz Değerlendirme ...... tabanlara dik kesildi¤inde ise ara kesiti dikdörtgensel bölge olan cisim nedir? 4 Yandaki cisim hangi geometrik cisimlerin bilefliminden oluflmufltur? 177 5 Afla¤›da verilen ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”.. Bu süt kutusunun soldan ve alttan görünümünün perspektif çizimini yap›n›z. (.) d) Çok küplüler kullan›larak bir çok yüzlü oluflturulabilir..) c) Koni bir çok yüzlüdür. br olur.) b) Dik üçgen prizma bir içbükey çok yüzlüdür..) ç) Piramit bir düzlemle kesildi¤inde yine bir çok yüzlü elde edilir.. cam sehpa üzerine konuyor.) a) Bütün yüzleri ve bütün ayr›tlar› efl olan çok yüzlülere düzgün çok yüzlü denir. (..

III.II.IV C) I. Yan yüzey alan› 178 4 A) I.II. IV.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Yaflam›m›zdaki Matematik Taban alan› 36 cm2 ve yanal yüzleri eflkenar üçgenden oluflan kare piramidin yüksekli¤i afla¤ıdakilerden hangisidir? A) 2 3 B) 3 2 C) 3 3 D) 6 3 Yan yüz yüksekli¤i 2 3 birim olan. V Yanal yüzeyinin aç›n›m›nda yarıçap uzunlu¤u 6 cm olan yar›m daireden oluflan dik koninin taban alan› afla¤›dakilerden hangisidir? A) 3π cm2 B) 6π cm2 C) 9π cm2 D) 12π cm2 5 Bir kürenin çap› 3 kat›na ç›kar›ld›¤›nda yeni kürenin yüzey alan› ilk kürenin yüzey alan›n›n kaç kat› olur? A) 3 B) 6 C) 9 D) 12 Yar›çap› uzunlu¤u 12 cm olan küre fleklindeki bir voleybol topunun yar›s›n›n yüzey alan› afla¤›dakilerden hangisidir (π = 3 al›n›z.)? A) 784 cm2 B) 860 cm2 C) 864 cm2 D) 868 cm2 h=6cm 2cm 4cm 6 7 Yandaki piramidin hacmi kaç metreküptür? A) 8 B) 16 C) 20 D) 32 8 Yanda aç›n›m› verilmifl olan geometrik cisim afla¤›dakilerden hangisidir? A) Üçgen piramit C) Üçgen prizma B) Kare piramit D) Kare prizma . Taban yar›çap›nın uzunlu¤u II.V B) I.V D) I. Cisim yükseklik uzunlu¤u III. taban› ve yan yüz alanlar› eflkenar üçgensel bölgeden oluflan üçgen dik piramidin taban›n›n çevre uzunlu¤u kaç birimdir? A) 3 3 B) 9 3 C) 12 D) 16 2 3 Dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için afla¤›daki verilerden en az hangilerine ihtiyaç vard›r? I. Yan yüzey yar›çap›nın uzunlu¤u V. Taban alan› IV.III.

4π D) 98π A E 6cm 3 cm D 3. ABC üçgeni.)? A) 6000 B) 8000 C) 12 000 D) 16 000 11 Silindir biçimindeki kutuya alttan.04 m3 ve yüksekli¤i 10 cm olan dik koninin taban alan› kaç santimetre karedir (π = 3 al›n›z.9 C) 9 D) 90 13 Afla¤›dakilerden hangisi dikdörtgenler prizmas›n›n sol alttan bak›ld›¤›ndaki perspektif çizimidir? A) B) C) D) . üstten ve yanlardan de¤ecek flekilde çapı uzunlu¤u 6 cm olan 3 tenis topu yerlefltirildi¤inde kutuda kalan bofllu¤un hacmini bulunuz.5 cm C B 10 Hacmi 0.09 B) 0. A) 54π cm3 B) 108π cm3 C) 162π cm3 D) 270π cm3 179 12 Hacmi 972π cm3 olan kürenin yar›çap uzunlu¤u kaç metredir? A) 0. BC kenar› etraf›nda 360º döndürüldü¤ünde oluflan cismin hacmi kaç santimetreküp olur? A) 0.84π C) 84π B) 8.9 Yandaki flekilde ABC ile EDC benzer üçgenler oldu¤una göre.

IV. III. III. V A) I. IV C) I. alt ve üst tabanlar›na dik bir düzlemle kesildi¤inde silindirin ara kesiti afla¤›dakilerden hangisi olur? A) B) C) D) 15 Yandaki kare prizma. 5 yüzlü 4 yüzlü Üçgensel bölge Dikdörtgensel bölge Yamuksal bölge B) II. V D) II.14 Yandaki silindir. III. IV 38 Çalışma . III. II. alt ve üst tabana paralel olacak flekilde bir düzlemle kesildi¤inde prizman›n ara kesiti afla¤›dakilerden hangisi olur? A) B) C) D) 180 16 Afla¤›dakilerden hangisi dört yüzlü bir cisimdir? A) Üçgen piramit C) Dikdörtgen piramit B) Kare piramit D) Eflkenar dörtgen piramit 17 Yandaki üçgen prizman›n yüz say›s› ve yüzlerinde bulunan çokgensel bölgelerin adlar› afla¤›dakilerden hangisidir? I. V. III.

BAfiLANGIÇ VE B‹T‹fi NOKTASI: GEOMETR‹ Geometrik Cisimler ve Simetri Do¤runun ‹ncelenmesi Dik Üçgendeki Oranlar Eğim. 181 . su parkları ve çocuk bahçesindeki kaydıraklarda. yolların eğimi. Altyapıda ise su kanallarında. Siz de çevrenizde eğimin önemli olduğu modelleri belirleyiniz ve bu modellerde eğimin neden önemli olduğunu tartışınız. haberleşme ve iletişim sektöründe ise uzaya gönderilen bir uydunun atmosfere girerken yaptığı eğim hayati bir önem taşımaktadır. su borularındaki eğime çok dikkat edilir. Eğlence sektöründe. hayatımızın her alanında önemli bir yer tutabilmektedir. uçakların güvenli kalkış ve iniş yapması için gereken eğim önemli bir yer tutar. merdivenlerde. Ulaşım sektöründe.

Geometrik Cisimler ve Simetri Müteahhitler bir evi inşa etmeden önce mimarlara evin projesini çizdirirler. İki çok küplü seçerek bu çok küplülerle bir yapı oluşturalım. Bunun yanında evin maketi de oluşturulabilir. Yanda. Ayrı ayrı üç farklı çok küplü alıp her bir çok küplünün görünümünü farklı izometrik kâğıtlara çiziniz. Yapıların görünümlerini izometrik kâğıda çizip kodları belirleyelim. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu L’dir. Görünümü izometrik kâğıtta çizilmiş yapıları oluşturunuz. ÖRNEK Çok küplüler ile yapılar oluşturalım. . ETK‹NL‹K Çok Küplülerle Yap› Olufltural›m Araç ve Gereç •Çok küplüler tak›m› •‹zometrik k⤛t 182 Çok küplüler takımından bir çok küplü seçelim. Oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çiziniz. Seçtiğimiz çok küplünün görünümünü izometrik kâğıda çizelim. inşa edilecek bir evin maketi verilmiştir. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu D’dir. Maketi verilen bir evin üç boyutlu cisimleri yapılırken nelere dikkat edilmelidir? Tartışınız.

Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu V’dir. Çok küplülerden oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çizelim ve kodunu belirleyelim. 183 Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 1’dir. . Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 2’dir. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 3’tür. Yapının görünümünü çizersek Yapının kodu : DL elde ederiz.Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu Z’dir.

Yapının görünümünü çizersek Yapının kodu : LLZ elde ederiz.Çok küplülerden oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çizelim ve kodunu belirleyelim. İzometrik kâğıtta çizimleri verilen yapıları oluşturalım ve kodlarını belirleyelim. Yapının kodu: DZ2 184 Yapının kodu: VL1 Siz de çok küplüler ile yapılar oluşturarak izometrik kâğıda görünümlerini çiziniz. .

ekseni etrafındaki her bir 90º lik dönme ile değişmez kalır. Ayrıca ekseni etrafındaki her bir dönmede değişmez kalır. ikizkenar üçgen. Belirtilen geometrik cisimlerin hangi doğrular etrafında döndürüldüğünde değişmez kaldıklarını bulunuz. Geometrik cisimlerden dairesel silindiri ele alalım. Eğer varsa kaç tane simetri düzlemi olduğunu tartışınız. Dairesel silindir ekseninden geçen düzlemlere ve ekseni dik olarak ortalayan düzleme göre simetriktir. 185 Küp. Şekillerinden de görüldüğü gibi küp ve dikdörtgenler prizması. Küpün ekseninin hangi doğrular olabileceğini belirleyiniz. Dairesel silindirin simetri düzlemlerini belirleyiniz. eşkenar üçgen. . Dikdörtgenler prizması ise karşılıklı yüzlerin merkezlerinden geçen doğrular ve her bir köşegenleri etrafındaki 180º lik dönmelerde değişmez kalır. Dairesel silindiri hangi doğru etrafında döndürürsek duruş şekli değişmez? Açıklayınız. Küpün ekseni etrafında kaç derecelik dönmesinde değişmez kaldığını bulunuz. Dönel dairesel koninin. Küpün bir simetri düzlemi olup olmadığını tartışınız. kürenin.ETK‹NL‹K Geometrik Cisimlerin Simetrileri Araç ve Gereç •Geometrik Cisimler Geometrik cisimlerden küpü inceleyelim. karşılıklı iki yüzlerinin paralel olan kenarlarının orta dikmelerinden ve paralel olan yüz köşegenlerinden geçen düzlemlere göre simetriklerdir. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen piramitlerin simetri düzlemlerini belirleyiniz. ÖRNEK Önce geometrik cisimlerin simetri düzlemlerini belirleyelim. kare. Bir dikdörtgenler prizması için aynı işlemleri tekrar ediniz.

186 Eşkenar üçgen. ekseninden geçen her bir düzleme göre simetriktir. UYGULAMA 1 Çok küplülerle kodu LZZ olan yapıyı oluşturunuz. . Ayrıca ekseni etrafında her bir dönmede değişmez kalır. kare. ikizkenar üçgen. Yapının görünümünün çizimini izometrik kâğıda çiziniz.Dönel dairesel koni. her bir çapından geçen düzlemlere göre simetriktir ve her bir çapı etrafındaki dönmede değişmez kalır. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen piramitler simetrik düzlemlerdir. Ayrıca eksenleri etrafında dönmelerinde değişmezler kalırlar. Küre.

bir kürede bir simetri düzlemi olabileceğini. a) D1L2 b) LLL c) ZL1 ç) DDD2 4 En fazla 4 çok küplü kullanarak bir yapı oluşturunuz. verilen açınıma göre yandaki küpü 90º döndürdüğünde hangi renkler görünür? b) görünümünü görünümü getirmek için küpü kaç derece döndürmek gerekir? 39 Çalışma . Belirtilen yapıları oluşturunuz. Oluşturduğunuz yapının görünümünü izometrik kâğıda çiziniz. 5 187 Yukarıdaki geometrik cisimlerden cisim köşegenleri etrafında 180º lik dönmelerde değişmez kalanları belirleyiniz. 3 Aşağıda kodları verilen yapıların kaç tane çok küplüden oluştuğunu bulunuz. Soner ise kürede sayısız simetri düzlemi olabileceğini söylüyor. yanda açınımı verilen karton küpü yapar. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.2 Yanda görünümünün çizimi verilen ve kodu ZZZL olan yapıyı oluşturunuz. 7 Öykü. Sizce kim haklıdır? Nedenini açıklayınız. Yapının kodunu belirleyiniz. 6 Sevil. a) Öykü.

). sonra sırasıyla 8 ve 12 kez aynı yönde döndürünüz (Her bir döndürmede üst yüze gelen şekil değişsin. b) Yapıdaki yatay ve dikey duran çok küplüleri belirleyiniz. 4 5 188 6 14 Öz Değerlendirme . Bir küpü önce 4 kez. Simetri eksenlerinin ortak özelliklerini yazınız. 3 Çok küplülerle. Dairesel silindir ve dönel dairesel koninin simetri eksenlerini belirleyiniz. Bir geometrik cismin simetri düzlemini çizerken nelere dikkat etmemiz gerektiği ile ilgili bir paragraf yazınız. Geometrik Cisimler ve Simetri 2 Çok küplülerle oluşturulan yapının görünümünün çiziminin nasıl yapıldığı ve kodunun nasıl belirlendiği hakkında bir paragraf yazınız. Oluşturduğunuz yapıların görünümlerini izometrik kâğıda çiziniz. 4. 8 ve 12 kez küpü döndürdüğünüzde üste gelen şekilleri karşılaştırınız ve sonucu yorumlayınız.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Yanda görünümünün çizimi verilen yapıyı oluşturunuz ve inceleyiniz. a) Yapının kodunu yazınız. Bir küp yapınız ve küpün her bir yüzüne ayrı bir şekil çiziniz. kodu ZLL olan yatay ve dikey 2 farklı yapı oluşturunuz.

üçgen 5. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Noktalı kağıt E¤imi Keflfedelim 189 Yukarıda araba ve yokuş modelleri verilmiştir. Arabanın her bir yokuşu tırmandığını düşünelim. Bu yüzden trafik işaretlerinden oluşan bu ortak dili doğru ve yerinde kullanmak trafik güvenliği açısından önemlidir. Dikey Uzunluk Eğim = m = Yatay Uzunluk . Hangi yokuşa tırmanmanın daha zor olduğu ile bu oranlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. Anahtar Kavramlar •Eğim •Kat sayı •Çözüm kümesi •Doğrusal denklem •Eşitsizlik Resimlerdeki gibi bir trafik levhası hiç gördünüz mü? Bu levhalar yokuşlarda seyahat eden sürücülere eğim olduğunu uyarmak için kullanılır. 1. yaya ve yolcuların ortak dilidir. Eğim “m” harfi ile gösterilir. Dikey uzunluğun. üçgen 4. trafik ortamında bulunan sürücü. Siz de günlük yaşamda karşılaştığınız eğime model olabilecek durumlara örnekler veriniz.Do¤runun ‹ncelenmesi E¤imle Tan›flal›m Trafik işaretleri. Bu yokuşların hangisine tırmanmak daha zordur? Neden? Her bir üçgenin kenar uzunluğunu kullanarak aşağıdaki tabloyu dolduralım. üçgen Tablodaki (dikey uzunluk) ÷ (yatay uzunluk) oranlarını karşılaştırınız. yatay uzunluğa oranı “eğim” olarak adlandırılır. üçgen 3. üçgen Dikey uzunluk Yatay uzunluk Dikey : Yatay 2 5 2:5 2.

2 Eğim yüzde cinsinden veya ondalık kesirle ifade edilebilir. 190 Eğim = m = 1 = %20 5 m= 1 5 Şekildeki gibi doğru eğimi ise negatif eğim olarak düşünülebilir.ÖRNEK Aşağıda verilen kırmızı doğru modelinin eğimini bulalım. m= 2 2 Yanda verilen şekildeki gibi doğru eğimi. 3200 m . pozitif eğim olarak düşünülebilir.9 10 m=9 10 Siz de yatay bir doğru modelinin eğimini bulunuz. m=9 = -0. 6400 m m= = Dikey Uzunluk Yatay Uzunluk 3200 m 6400 m = 1 olarak bulunur. 1 1 = %50 veya m = = 0.5’ tir.

Yandaki grafikte verilen doğrunun eğimini bulalım. . B noktasından 5 birim yukarı. Grafiğin eğimini bulunuz. O hâlde bu doğrunun eğimi: m= B x 3br A 191 5br Dikey uzunluk Yatay uzunluk 5 3 = y = -x + 2 doğrusunun grafiğini çiziniz. y x y Doğru üzerinde A ve B noktalarını alalım. 3 birim sağa gidilirse A noktasına ulaşılır.

ETK‹NL‹K E¤imi Belirlemenin K›sa Yolu Araç ve Gereç •Noktal› ka¤›t Noktalı kâğıda 2 farklı koordinat sistemi çizelim.1 + 1 = -2 + 1 = -1 Grafiğin y eksenini kestiği nokta: (0. Her bir grafikteki doğrunun eğimini bularak aşağıdaki tabloyu doldurunuz. y A 0 (0. .1)’dir. x = 0 için y = -2.4 doğru denkleminin grafiğini çizmeden doğrunun eğimini bulunuz. Denklemin grafiğini çizerken A(0. Do¤runun denklemi y= x Do¤runun e¤imi Denklemdeki x’in kat say›s› y = -x + 2 Tablodan yararlanarak bir doğrunun eğimi ile denklemlerdeki x’in kat sayısı arasındaki ilişkiyi belirleyiniz. Doğru grafiğinden yararlanarak eğimi. ÖRNEK 192 y = -2 x + 1 doğru denkleminin eğimini inceleyelim. 1 y = -2x + 2 doğru denklemindeki x’in kat sayısı ile doğrunun eğimi arasındaki ilişkiyi bulalım: x’in kat sayısı: -2 Eğim: -2 m= y = 5x .0 + 1 = 0 + 1 =1 x = 1 için y = -2.1) ve B(1. y= x ve y = -x + 2 doğru denklemlerinin grafiğini ayrı koordinat sistemlerine çizelim.-1) sıralı ikililerinden yararlanırız.1) x B (1-1) Dikey Uzunluk Yatay Uzunluk 2 m== -2 olarak buluruz. Önce y = -2 x + 1 doğru denkleminin grafiğini çizelim.

5 + (x + 5) = 0 + (x + 5) (Her iki taraf x + 5 ile toplanır. Grafikten yararlanarak doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesini bulunuz.) y-x-5+x+5=x+5 y=x+5 (Doğru denklemi y = ax + b biçimine dönüştürülür. Bu doğrunun eğimi. y x y=x+1 ve y=2x-4 doğrusal denklemlerin grafiklerini çiziniz. Kesişim noktasını oluşturan koordinatlar her iki denklemi de sağlar mı? Açıklayınız. 4 A (2.) y = x + 5 doğru denkleminde x’ in kat sayısı 1 olduğu için eğim 1 olarak bulunur. Grafikleri verilen doğru denklemlerinin oluşturduğu denklem sisteminin çözüm kümesini bulunuz.y = ax + b biçimindeki bir doğru denkleminde x’ in kat sayısı doğrunun eğimini verir. y Orijinden ve A(2. ÖRNEK y .5 = 0 doğru denkleminin eğimini bulalım. Önce doğru denklemini y = a x + b biçimine dönüştürmeliyiz. 4) noktasından geçen doğrunun eğimini bulalım: Doğrunun geçtiği noktaları koordinat sisteminde işaretleyerek doğruyu çizelim.x . Grafiklerin kesim noktasının koordinatlarını belirleyelim. Grafiklerin kesişimleriyle oluşan taralı üçgenin alanını bulunuz. Dikey uzunluk 4 m= = = 2 olarak bulunur. Denklem sisteminin çözüm kümesi ile doğruların kesişim noktası arasındaki ilişkiyi açıklayınız. .5= 0 y . Yatay uzunluk 2 3y .x .0) 2 birim x 193 ETK‹NL‹K Koordinat Sisteminde ‹ki Grafik Koordinat sistemindeki grafikleri inceleyelim.x = 4 denkleminin belirttiği doğrunun eğimini bulunuz.4) 4 birim 2 O (0.x .) (Parantezler kaldırılır. y .

ÖRNEK
y = 2x y = 3-x Yukarıda verilen denklem sisteminin çözüm kümesini önce cebirsel yolla sonra grafikten yararlanarak bulalım: y = 2x ................. 1 denklem sisteminin çözüm kümesini yerine koyma metodu ile bulalım. y = 3-x ................ 2 2. denklemde y yerine 2x yazalım. 2x = 3 - x (Her iki taraf x ile toplanır.) 2x + x = 3 - x + x (Benzer terimler toplanır.) 3 3x = 3 3 x = 1 bulunur.

Bulduğumuz x = 1 değerini 1. denklemde yerine yazalım: y=2x y=2.1 y=2 olarak bulunur. Bu durumda denklem sisteminin çözüm kümesi {(1,2)} olur.
y

194

Şimdi denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten faydalanarak bulalım. Grafikten iki doğrunun kesim noktası, A(1,2) olarak bulunur. Buradan bir doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesinin, denklem sistemindeki iki doğru grafiğinin kesim noktası olduğu anlaşılmaktadır.

y = 2x

A(1,2)

x

y = 3-x

y = ax + b y = cx + d

doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesi varsa bu, doğruların grafiklerinin kesim noktasının koordinatlarıdır.

UYGULAMA
1

1,1 m 22 m

Bir şirket ağır iş makineleri satmaktadır. Sattıkları iş makinelerini kamyonlara yüklemek için ise yukarıdaki gibi bir rampa inşa etmektedir. Rampanın eğimi yüzde kaçtır?

2

Kitaplıktaki mavi rafların eğimleri için ne söylenebilir?

195

3

Ahmet’in evi

Kaan’›n evi

Ahmet, kış mevsiminde yağan karın kendi evlerinin çatısından hemen düşeceğini söylüyor. Kaan ise evinin çatısından karın durmasının daha zor olduğunu savunuyor. Sizce Kaan’ın savunduğu görüş doğru mudur? Açıklayınız.

4

Yandaki merdivenin eğimini bulunuz.

0,2m 0,3m

5

y

y

x

x

Yukarıda kırmızı ile gösterilen doğru modellerinden negatif eğime sahip olanları belirleyiniz. 6 y= x + 4 denkleminin eğiminin 1 ile 4 arasında (1 ve 4 hariç) olabilmesi için “ kaç farklı tam sayı yazılabilir? ” yerine

196

7
2 Eğim = 5

Yanda üçgen modeli verilmiştir. Eğimi, kırmızı doğrunun eğimine eşit olan doğru denklemini çözüm yapmadan bulunuz. 1. Doğru Denklemi: 5y + 2x = 4 2. Doğru Denklemi: y = 3. Doğru Denklemi: x+3 y=x+4

8 9

Orijinden ve K(-3,0) noktalarından geçen doğru ve bu doğrunun eğimi için ne söylenebilir? 1. doğru 2y - 2 x = 1 2. doğru y- 2x=1

Yukarıda denklemleri verilen 1. doğrunun eğiminin, 2. doğrunun eğimine oranını bulunuz. 10 Yiğitcan, eğimi 0 olan bir doğru denklemi yazdığını söylüyor. Yiğitcan’ın yazdığı doğru denklemi ne olabilir? Hangi doğruların eğimi sıfırdır? Koordinat sistemi üzerinde çizerek gösteriniz. y = 3x -1 doğru denklemini koordinat sisteminde çiziniz. Bu doğru ile doğrunun y eksenine göre simetrisinin oluşturduğu denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten yararlanarak bulunuz.

11 12

y

13

Yandaki sıralı ikililerden hangisi, belirtilen denklem sisteminin çözüm kümesidir? Tartışınız.
D(0, )

B( 0 A(0, )

,

) x

14

2y = 4x - 8 doğru denklemine göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Doğrunun y noktasını kestiği noktayı bulunuz. b) Doğrunun eğimini bulunuz. c) Yukarıdaki doğru denklemi ile y = -2x doğru denklemi ve bir denklem sistemi oluşturunuz. Bu denklem sisteminin çözüm kümesini grafik çizerek bulunuz.

15

A(2,5) sıralı ikilisinin yandaki denklem sisteminin çözüm kümesi olup olmadığını grafik çizerek bulunuz.

2x + y = 9 4x - y = 3

16

Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Şemadaki cümlelerin belirttiği 197 yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 0.5m 1m
2) Üçgende kırmızı doğru modelinin eğimi ’tir. 4) ay + bx + c = 0 denkleminin belirttiği doğrunun D ’dır. eğimi

1. ç›k›fl

D
5) y = 3x ile 3y = x doğru denklemlerinin belirttiği doğruların eğimleri oranı 1’dir.

Y D Y

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y
1) Bir doğrunun eğimi, dikey uzunluğun yatay uzunluğa oranı ile bulunur.

D

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) Eğimi -1 olan doğru denkleminde x’in kat sayısı her zaman -1’dir.

6) Paralel iki doğrunun eğimleri oranı 1’dir.

D Y

D
7) Bir denklem sisteminin çözüm kümesi doğru grafiklerinin kesim noktasıdır.

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl

40
Çalışma

Terazinin her iki kefesine 2 kg’lık birer tane daha kütle koyalım. yeflil kütle ise bilinmeyen kütleyi göstermektedir. diğerine ise bir tane 2 kg’lık ve üç tane 1 kg’lık kütle koyalım. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. Terazinin sol kefesindeki kütlelerin daha büyük olmas› için bu kefeye konmas› gereken kütle miktar›n› bilinmeyen kabul ederek bu durumu gösteren matematik cümlesini yaz›n›z. Buna göre modelin bozulmamas› için bilinmeyen kütle yerine kaç tane kahverengi kütle konulabilece¤ini bulal›m. ETK‹NL‹K Terazide Denge ve Dengesizlik Terazinin kefelerinden birine iki tane 2 kg’lık ve bir tane 1 kg’lık. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. Maçın sonunda her iki taraf da eşit puan almış ve berabere kalmıştır. .Eflitsizlikler Yanda tekvando müsabakasından bir an görülmektedir. 2 veya 3 tane kahverengi kütle konulabilir. ÖRNEK Afla¤›daki terazi modelinde kahverengi kütleler 1 kg’l›k kütleyi. Terazinin her iki kefesinden 1 kg’lık birer kütle çıkaralım. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini nasıl yazabilirsiniz? Tartışınız. Hangi durumda maçı taraflardan biri kazanırdı? Bunu matematik cümlesiyle nasıl ifade edersiniz? Arkadaşlarınızla tartışınız. sol kefesine 1 tane 2 kg’l›k kütle koyal›m. Terazinin kefelerinden istediğiniz birine 2 kg’lık bir kütle daha koyalım. bir tane 1 kg’l›k kütle. Terazinin denge durumu hakk›nda ne söylenebilir? Bu duruma ait matematik cümlesini yaz›n›z. Her iki kefeden 2 kg’l›k kütleler ç›kararak bu durumu gösteren matematik cümlesini yaz›n›z. Terazinin dengede olmama durumunu eflitsizlik cümlesi ile ifade edelim: x+3 7 Yazd›¤›m›z do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesini bulal›m: x+3-3 7-3 x 4 Buna göre bilinmeyen kütlenin yerine1. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. Yazd›¤›n›z matematik cümlesinin do¤ru olmas› için bilinmeyene hangi de¤erler verilebilir? Tart›fl›n›z. 198 ETK‹NL‹K Dengesizlik Terazinin sa¤ kefesine iki tane 2 kg’l›k.

1 -3x ≥ 6 ≤ x ≤ -2 Eflitsizli¤in çözüm kümesini -2 veya -2’den küçük say›lar oluflturur. 3.“2 eksi¤i 3 veya 3’ten küçük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim. x ∈ IR } -2 -1 0 1 2 3 4 5 6 7 “ -3 kat›n›n 1 fazlas› 7 veya 7’den büyük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim: -3x + 1 ≥ 7 -3x + 1 .1 ≥ 7 . ≥ ” sembollerinden birini içeren cebirsel ifadeler eflitsizlik olarak adland›r›l›r. Bu eflitsizli¤in her iki taraf›na ayn› say› eklenir veya her iki taraf›ndan ayn› say› ç›kar›l›rsa eflitsizlik bozulmaz. Ç = { x I x ≤ 5. Ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim. Bu say›lar› kümelerdeki ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim. Ç = { x I x 6 .) -5 -4 -3 -1 -2 -1 0 1 2 “Yar›s› 3’ten büyük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim. ≤. . Eflitsizli¤in her iki taraf› negatif bir say› ile çarp›l›r veya bölünürse eflitsizlik yön de¤ifltirir. 3 2. x-2≤3 x-2+2≤3+2 x≤5 Eflitsizli¤in çözüm kümesini 5 veya 5’ten küçük say›lar oluflturur. Bu say›lar› kümelerdeki ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim: Ç = { x I x ≤ -2 . x ∈ IR } -1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ‹çinde say›lar ve “ .2 x 6 Eflitsizli¤in çözüm kümesini 6’dan büyük say›lar oluflturur. x ∈ IR } 199 (Eflitsizli¤in her iki taraf› negatif bir say› ile çarp›l›r veya bölünürse eflitsizlik yön de¤ifltirir. .

3x . 3x .y .y ≥ 4 eflitsizli¤ini sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n› belirleyiniz.5 ≥ 3 -9 .y = 3 yani 3x .5) s›ral› ikilisinin denklemi sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n› tart›fl›n›z. (4. B(-3. B(-3. -2) s›ral› ikilisinin oldu¤u taraf taran›r.2) ve (1.5 ≥ 3 -14 ≥ 3 eflitsizli¤i do¤ru olmad›¤›ndan. (3. y = -3 y = 0 için.5) y 3x .y ≥ 3 3. x = 1 olarak bulunur.y .-2) A(4.y . ÖRNEK 200 3x-y ≥ 3 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤ini çizelim.4 -(-2) ≥ 3 12 + 2 ≥ 3 14 ≥ 3 oldu¤undan dolay› A(4. Önce 3x .y .y ≥ 4 eflitsizli¤inin grafi¤ini 3x .-1) s›ral› ikililerini koordinat sisteminde göstererek s›ral› ikililer ile do¤ru grafi¤inin konumlar›n› tart›fl›n›z.y = 4 do¤ru denkleminden yararlanarak nas›l çizebilirsiniz? Tart›fl›n›z. -2) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak.5) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lamaz.3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤ini çizelim: x = 0 için. -2) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lar.5) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak. 3x .y = 4 do¤ru denkleminin grafi¤ini noktal› k⤛da çizelim.3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤i koordinat sistemini 2 parçaya ay›r›r.3 = 0 x A(4. 3x . (4.2) ve (1.ETK‹NL‹K Eflitsizlik Grafi¤ini Çizelim Araç ve Gereç •Noktal› ka¤›t 3x .3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤inden yararlan›r›z.-1) s›ral› ikilisinin 3x .y ≥ 3 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken A(4. . 3x .y ≥ 3 3. B(-3. 3x-y ≥ 3 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken 3x .(-3) .

201 y “ y ax + b” veya “ y ≥ ax + b” do¤rusal eflitsizliklerin grafikleri çizilirken önce y = ax + b do¤rusunun grafi¤i çizilir.-3) yerine yazarsak y-x<5 -3 . çözüm kümesine dâhil de¤ildir ve grafi¤i kesik çizgi ile çizilir. Sonra do¤runun ay›rd›¤› bölgelerden birer s›ral› ikili seçilip eflitsizlikte yerine yaz›l›r.x . “ y<ax + b” veya “ y>ax + b” do¤rusal eflitsizliklerin grafikleri çizilirken aynı yol takip edilir. K(-5.x < 5 eflitsizli¤in grafi¤ini çizerken L(3.4) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lamaz.5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤inden yararlan›r›z. Do¤rusal eflitsizlikte “ ” veya “≥” sembolleri oldu¤unda do¤ru.-3) s›ral› ikilisinin oldu¤u taraf taran›r. çözüm kümesine dâhildir ve grafi¤i düz çizgi ile çizilir. y ≥ ax + b x y≤ ax + b GÖREV Gazete ve dergilerden aralar›nda eflitsizlik iliflkisi bulunan veriler bulunuz. L(3. y . Verilerle grafik oluflturunuz. Veriler aras›ndaki iliflkiyi gösteren matematik cümlesini yaz›n›z. y .4) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak K(-5.5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤i koordinat sistemini 2 parçaya ay›r›r.x .5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤ini çizelim: y y-x . . Önce y . y . Eflitsizli¤i sa¤layan s›ral› ikilinin oldu¤u taraf taran›r. Bu durumda do¤ru kesik çizgi ile çizilir. Ancak do¤ru. 5x + 7y >12 eflitsizli¤inin grafi¤ini çiziniz.x < 5 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken y .-3) s›ral› ikilisini eflitsizlikte L(3. Do¤runun üzerindeki noktalar eflitsizli¤i sa¤lamaz.x < 5 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizelim.x = 5 yani y .5 = 0 x = 0 için y = 5 y = 0 için x = -5 olarak bulunur.3 < 5 -6 < 5 eflitsizli¤i do¤ru oldu¤undan dolay› L(3.x .y .4) y-x<5 4 -(-5 )< 5 4+5<5 x 9 < 5 eflitsizli¤i do¤ru olmad›¤›ndan dolay› K(-5.-3) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lar.

3 Afla¤›daki terazi modelindeki do¤rusal eflitsizlik durumunun bozulmamas› için bilinmeyen kütlenin alabilece¤i de¤erleri bulunuz. a) Ülkemizde örgün e¤itimin ilk kademesinden yararlanma yafl› en fazla 14’tür. dengede olmama durumlar›n› do¤rusal eflitsizlik olarak ifade ediniz. 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle Bilinmeyen kütle Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle 202 5 kg’l›k kütle Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle 2 Afla¤›daki durumlara uygun do¤rusal eflitsizlikleri yaz›n›z. Daha sonra say› do¤rusunda gösteriniz.UYGULAMA 1 Afla¤›daki terazi modellerinde. b) Ülkemizde cumhurbaflkanl›¤›na aday olma yafl› en az 25’tir. Bilinmeyen kütle 1 kg’l›k kütle 2 kg’l›k kütle 5 kg’l›k kütle .

kumbaras›nda sadece 1 TL’lik biriktiriyor.4 Aykut.” ifadesine göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.1 2 do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesi afla¤›daki say› do¤rusunda gösterilmifltir. 15 gün önce kumbaras›nda en az 17 tane 1 TL’lik oldu¤unu hat›rl›yor. 15 gün sonra ise kumbaray› aç›p sayd›¤›nda 25 TL’si oldu¤unu görüyor. Recep ve Aysel üç arkadaflt›r. Recep’in paras› ise Aysel’den az ve 2 TL’dir. a) 3 eksi¤i 11’den küçük olan say›lar b) fazlas› ’den büyük olan say›lar 5 c) 11 eksi¤i 6’dan büyük ve 11’den küçük say›lar 6 Cem. -2 -1 0 1 2 3 4 203 8 Afla¤›da verilen do¤rusal eflitsizlikleri say› do¤rusundaki gösterimleri ile efllefltiriniz. Bu grafikte 3 noktas›n›n farkl› gösterilmesinin nedeni ne olabilir? Aç›klay›n›z. Aykut’un 7 TL’si vard›r ve en çok paras› olan Aykut’tur. 7 x . b) fiükran’›n 8 yafl›nda oldu¤u düflünülürse babas› en az kaç yafl›ndad›r? . -4 -2 0 2 4 10 “Babas›n›n yafl› fiükran’›n yafl›n›n 5 kat›n›n 2 eksi¤inden büyüktür. a) ‹fadeyi belirten do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Aysel’in paras›n› do¤rusal eflitsizlik kullanarak ifade ediniz. Eflitsizlikler 1) x 1 2) y 2 3) z ≤ 1 4) t 0 5) k ≥ -1 a) b) c) ç) d) e) -3 -2 -1 0 1 2 3 -3 -3 -3 -3 -3 -2 -2 -2 -2 -2 Say› do¤rusu -1 -1 -1 -1 -1 0 0 0 0 0 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 3 3 3 3 3 9 Çözüm kümesi afla¤›daki say› do¤rusunda gösterilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Bu durumda Cem’in 15 günde kumbaraya en fazla kaç adet 1 TL’lik atm›fl olabilece¤ini bulunuz. Afla¤›daki ifadelere uygun do¤rusal eflitsizlikleri yaz›n›z.

11

Yanda grafi¤i verilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Do¤rusal eflitsizli¤i yazarken nelere dikkat etti¤inizi aç›klay›n›z.

y

x

12

Çözüm kümesi afla¤›daki sayı do¤rusunda verilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Yazd›¤›n›z do¤rusal eflitsizli¤in grafi¤ini çiziniz. -1 0 1 2 3 4 Emel, 2x + y ≤ -1 do¤rusal eflitsizli¤ini A(3,0) noktas›n›n, Kemal ise B(-7,-1) noktas›n›n sa¤lad›¤›n› söylüyor. Sizce hangisi do¤ru söylüyor? Neden? Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklerin grafiklerinin hangilerinde do¤ru grafi¤inin kesik çizgili oldu¤unu grafik çizmeden belirleyerek sonuçlarla ilgili bir paragraf yaz›n›z. a) x - y > 5 ç) 13x ≤ 14 b) 3x - 2y ≥ 4 d) 2 + 4y - x > 0 c) x + 5y - 4 < 0

13 14

204

15

Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.
4) x = - 3 sayısı x - 7 ≤ 5 doğrusal eşitsizliğini sağlar. 2) (2, 1) sıralı ikilisi x + y - 1 < 2 doğrusal eşitsizliğini sağlar.

1. ç›k›fl D Y

D
5) 2y - x ≤ 0 grafiğini çizmek için 2y - x = 0 doğru denkleminden yararlanılır.

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y
1) y - 2x > 8 ifadesi bir doğrusal eşitsizliktir.

D Y

D

1

2

3

4 5

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) “3 katının 2 eksiği 5’ten küçük sayılar” ifadesini 2x - 3 ≤ 5 eşitsizliği belirtir.

6) Yukarıda sayı doğrusunda verilen doğrusal eşitsizliğin çözüm kümesine 3 sayısı dâhildir.

D Y

D
7) 2y - 3x ≤ 5 doğrusal eşitsizliğinin grafiğindeki doğru kesik çizgidir.

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl
41
Çalışma

KONU DE⁄ERLEND‹RME
1 Ogan her sabah spor yapar. Sabah sporunun bir bölümünde yandaki gibi omuz ve kar›n kaslar›n› gelifltirir. Ogan’ın bulundu¤u konumda dikey uzunluk ile yatay uzunluk birbirine eflittir. Yatay uzunluk ile dikey uzunluk 5’er kat›na ç›kar›ld›¤›nda e¤imde de¤ifliklik olur mu? Model üzerinde gösteriniz.

Do¤runun ‹ncelenmesi

2

E¤imi gösterebilece¤iniz 3 model oluflturunuz. Her bir modelin baz› uzunluklar›na de¤erler vererek e¤imlerini hesaplay›n›z. Sevil, yandaki do¤runun e¤imini hesaplamak için afla¤›daki ad›mlar› izler. 1. Ad›m: E¤im = m = 4+2 2+0 6 3. Ad›m: m = 2 2. Ad›m: m = 4. Ad›m: m = 3 Sevil’in kaç›nc› ad›mda ilk hatayı yapt›¤›n› belirleyiniz. Hatay› düzeltip do¤ru e¤imi bulunuz. Dikey uzunluk Yatay uzunluk
A(2,4) B(0,2) 0 x

3

y

205

4

Selçuk, bir do¤ru denkleminden do¤runun e¤imini ad›m ad›m bulur. Afla¤›da bofl b›rak›lan ad›mlar› tamamlayarak Selçuk’un e¤imi bulmas›na yard›mc› olunuz. Do¤ru denklemi: -y - 5x - 4 = 0 1. ad›m: 2. ad›m: (-1)(-y)=(-1)(5x+4) 3. ad›m: 4. ad›m: E¤im: m= -5 (y, eflitli¤in solunda yaln›z b›rak›l›r.) (Her iki taraf (-1) ile çarp›l›r.) (Parantezler kald›r›l›r.) (E¤im x’in kat say›s› olur.)

5

A(-1,4) ve B(0,0) noktalar›ndan geçen grafi¤i çiziniz. Do¤runun denklemini belirleyiniz. Do¤ru denkleminden yararlanarak e¤imi bulunuz.

6

3y = 6x - 2

-5y =

x+4

x + y = -7 ”yerine

Yukar›daki do¤ru denklemlerinin belirtti¤i do¤rular›n e¤imleri eflittir. Buna göre “ hangi say›lar›n yaz›lmas› gerekti¤ini bulunuz.

7

Yandaki grafiklerin belirtti¤i denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten yararlanarak nas›l bulursunuz? Aç›klay›n›z.

y

1 2 x+ y= 4
x
x= 22y

8 206 -2

1 1 4 0 1 3 7 5 2 3 8

2 6 5 4 8

3

Yanda verilen kutucuklara göre afla¤›daki soruları cevaplay›n›z.

6
y

1 9 2

a) Yandaki do¤runun e¤imi hangi kutucuklarda olabilir? b) x eksenine paralel bir do¤runun e¤imi hangi kutucukta verilmifltir? c) Dikey ve yatay de¤iflimi ayn› olan bir do¤runun e¤imi hangi kutucuktad›r? ç) y+ ’ dir. x + 4 = 0 denkleminin belirtti¤i do¤runun e¤imi yerine 3. kutucuktaki say› yaz›l›rsa yerine

x

hangi kutucuktaki say› gelmelidir? d) Dikey de¤iflim 8. kutucuktaki say›, yatay de¤iflim 6. kutucuktaki say› olan bir do¤ru modelinin e¤imini bulunuz.

9

Afla¤›daki ifadeyi denklem sistemine dönüfltürünüz ve grafikle çözünüz. “‹ki say›n›n toplamlar› 10’dur. Büyük say›n›n 2 kat›ndan küçük say›n›n 3 kat› ç›kar›ld›¤›nda fark 5’tir.”

A

10

Yanda verilen dar aç›n›n ölçüsü a + 23º dir. Buna göre a’n›n alabilece¤i de¤erleri bulunuz.

B

(a + 23º) C

11

Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklere uygun birer durum belirleyerek bu eflitsizliklerin çözüm kümesini bulunuz. a) 11t + 20 > 42 b) a - 5 ≤ 10 c) 7 + 7t > 0 ç) k ≥10

12

Mehmet Bey, bankadaki paras›ndan üç hafta üst üste 550 TL çekmifltir. Bu durumda 207 bankada en az 2200 TL’si varsa Mehmet Bey’in bafllang›çta kaç TL paras› olabilece¤ini bulunuz.

13

Afla¤›daki ifadelere uygun do¤rusal eflitsizlikler yazarak çözüm kümelerini bulunuz. Çözüm kümelerini verilen say› do¤rusundan uygun olan› ile efllefltiriniz. 1) 7 eksi¤i -3’e eflit veya -3’ten büyük olan say›lar 2) 9 ç›kar›l›nca 7’den büyük olmayan say›lar 3) 5 kat›ndan 7 ç›kar›ld›¤›nda -47’den küçük olan say›lar 4) 1’e eflit olmayan say›lar A) B) C) D) E) F)

-12 -8 -4 -5 -3 -4

-4 -2 -3 -6 -6 -4

0 -1

4 0

8 1 0 0 0 2

12 2 1 2 2 4

16 3 2 4 4 6 8 4 3 4 5

-2 -1 4 4 -2 2 2 0

-10 -8 -10 -8 -8 -6

208 18 x .2 ≤ 18 do¤rusal eflitsizli¤inde x’in alabilece¤i en büyük tam sayı de¤eri hangi kutucukta verilmifltir? c) 10a . grafikten yararlanarak bulunuz.5 ≥ y B) y ≥ 2x .4 < 8 do¤rusal eflitsizli¤inin çözüm kümesinde yer al›r? b) 4x . I) 2x + 3 ≥ -5 II) x .14 Afla¤›daki x de¤erlerinden hangisi 4 < x .5 D) y > 2x .y ≥ 5 ve y ≥ x + 7 do¤rusal eflitsizliklerinin grafiklerini ayn› koordinat sisteminde çiziniz.4) s›ral› ikilisinin eflitsizli¤i sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n›. b) Do¤rusal eflitsizli¤in grafi¤ini çiziniz. 19 1 -7 4 3 7 5 2 0 5 1 8 2 3 2 6 4 9 8 Yandaki kutucuklarda verilen sayılara göre afla¤›daki soruları cevaplay›n›z.3 do¤rusal eflitsizli¤ini sa¤lar? A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 15 Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklerden hangilerinin çözüm kümesi x + 3 ≥ -2 do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesi ile ayn›d›r.” a) ‹fadeye uygun do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z.37 > -7 do¤rusal eflitsizli¤inde a’n›n alabilece¤i en küçük tam sayı de¤eri hangi kutucuktad›r? 15 Öz Değerlendirme .5 C) y < 2x .4 ≥ -9 III) x + 5 ≥ 0 IV) 3x + 4 > -5 A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) III ve IV 16 “x’in 4 de¤erine karfl›l›k y’nin alabilece¤i en büyük de¤er 3’tür. c) (-1. a) Hangi kutucuklardaki say›lar 3x .” Yukar›daki ifadeye uygun do¤rusal eflitsizlik afla¤›dakilerden hangisidir? A) 2x . ‹ki eflitsizli¤i de sa¤layan bir nokta olup olmad›¤›n› grafiklerden faydalanarak bulunuz.5 17 “Bir say›n›n 2 kat› ile baflka bir say›n›n 5 fazlas›n›n toplam› 15’ten küçüktür.

5 3 fleklinde gösterilir. IACI . A 6 birim 10 birim 8 birim B C • Karfl›s›ndaki dik kenar›n›n uzunlu¤unun hipotenüs uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z. • Komflu olan dik kenar›n›n uzunlu¤unun hipotenüs uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z.. sinA = 3 fleklinde gösterilir.. Bu oran A ’n›n tanjant›d›r... Yunanca üçgen (trigon) ve ölçüm (metrio) sözcüklerinin birlefliminden oluflur.. cosA = 4 ’fleklinde gösterilir. A ve C aç›lar› için buldu¤unuz oranlar aras›nda bir birine eflit olanlar var m›d›r? Oranlar aras›nda nas›l bir iliflki oldu¤unu aç›klay›n›z.... • Karfl›s›ndaki dik kenar›n uzunlu¤unun bu aç›ya komflu olan dik kenar›n uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z.... IACI oranlar›n› bulal›m: IABI IABI IACI IBCI B a = 3cm C b = 4cm c = 5cm A IBCI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u a 3 = = c 5 Hipotenüs uzunlu¤u IABI . arazi ölçümlerinde.... 209 ÖRNEK Yanda verilen dik üçgendeki dar aç›lar›n oranlar›n› bulal›m.. A aç›s› için IBCI .. M›s›rl›lar ve Babilliler.......Dik Üçgendeki Oranlar Trigonometri sözcü¤ü.... IBCI . 4 .. yap›larda... Bu oran A ’n›n kosinüsüdür.. Bu oran A ’n›n sinüsüdür. • Komflu olan dik kenar›n uzunlu¤unun bu aç›n›n karfl›s›ndaki dik kenar›n uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z... Üçgenin A aç›s›n›n. Ayn› oranlar› C aç›s› için de bulunuz. tanA = ... 8 birim ve 10 birim olan bir dik üçgen çizerek aç›lar›n› flekildeki gibi isimlendirelim. Anahtar Kavramlar • Trigonometri • Sinüs (sin) • Kosinüs (cos) • Tanjant (tan) • Kotanjant (cot) ETK‹NL‹K Trigonometrik Oranlar Araç ve Gereç •Kareli k⤛t •Cetvel •Kalem Kareli k⤛da kenar uzunluklar› 6 birim.. 5 IACI = Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 = = Hipotenüs uzunlu¤u IABI c 5 IBCI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u a 3 = = IACI Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 . Üçgenlerin kenarlar› ile aç›lar› aras›ndaki iliflkileri oluflturmak amac›yla kullan›l›r. astronomide ve günefl saatinde trigonometriden yararlanm›fllard›r.

3 IBCI = Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 = = ... cotA = tanB dir.. Bu oran B aç›s›n›n kotanjant›d›r.......Bu oran B aç›s›n›n kosinüsüdür. .. oranlar›n› bulal›m: IACI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u b 4 .......... sinA = cosB.. IBCI Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 4 tanB = fleklinde gösterilir........... Bu oran B aç›s›n›n tanjant›d›r.. IABI Hipotenüs uzunlu¤u c 5 3 cosB = fleklinde gösterilir....... Bu oran A n›n kotanjant›d›r...... tanA = cotB.......... cosA = sinB. Bu oran B aç›s›n›n sinüsüdür..... . 4 cotA = fleklinde gösterilir..... Ayn› ifllemleri A aç›s›n›n tümleri olan B aç›s› için yapal›m....IACI = Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 = = IBCI a 3 Karfl› dik kenar uzunlu¤u .. IACI Karfl› dik kenar uzunlu¤u b 4 3 cotB = fleklinde gösterilir... 5 IACI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = b = 4 ...... 5 IBCI = Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 = = . B aç›s› için .. ...... 4 Birbirinin tümleri olan A ve B aç›lar›n›n trigonometrik oranlar›n› karfl›laflt›ral›m: 3 5 4 cosA= 5 3 tanA= 4 4 cotA= 3 sinA= 4 5 3 cosB= 5 4 tanB= 3 3 cotB= 4 sinB= 210 Yukar›da da görüldü¤ü gibi birbirinin tümleri olan A ve B aç›lar› için..... 3 Buldu¤umuz oranlar› inceledi¤imizde A aç›s›n›n tanjant ve kotanjant de¤erleri çarpma ifllemine göre birbirinin tersi oldu¤unu görürüz.... = = Hipotenüs uzunlu¤u IABI c 5 4 sinB = fleklinde gösterilir... A aç›s›n›n sinüs ve cosünüs de¤erlerini oranlayarak hangi de¤erlere ulaflt›¤›n›z› aç›klay›n›z...

211 B 60º 1br D 60º 1br A C ABD dik üçgeninde AD uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan bulal›m: IADI2 = IABI2. = IADI 3 .IBDI2 IADI2 = 22. A c b B a C Dar aç›lar›n ölçüleri 30º ve 60º olan dik üçgendeki trigonometrik oranlar› bulal›m.sinA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = IBCI = a Hipotenüs uzunlu¤u IACI b cosA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = IABI = c Hipotenüs uzunlu¤u IACI b tanA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = IBCI = a Komflu dik kenar uzunlu¤u IABI c cotA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = IABI = c Karfl› dik kenar uzunlu¤u IBCI a Bu oranlara A aç›s›n›n “trigonometrik oranlar›” denir.12 IADI2 = 3 IADI = 3 birim 2br ABD dik üçgeninde s(A) = 30º ve s(B) = 60ºdir. bir kenar uzunlu¤u 2 br olan eflkenar üçgenden yararlanarak oluflturabiliriz. A 30º 30º 2br 2br IABI=IACI=IBCI=2 birim Eflkenar üçgende yükseklik hem aç›ortay hem de kenarortay oldu¤undan IBDI=IDCI=1 birimdir. Bu dik üçgeni. IBDI 1 = IABI 2 IADI = IABI IBDI = cos60º = IABI IADI tan60º = = IBDI sin60º = cot60º = 3 2 1 2 3 = 3 1 30º 3br sin30º = IADI 3 = cos30º = IABI 2 tan30º = cot30º = IBDI = 1 IADI 3 IADI 3 = = 3 IBDI 1 B 60º 1br D IBDI 1 olur.

Plan Yapal›m a) Uçurtman›n yerden yüksekli¤i için önce yer ile yapt›¤› aç›n›n ölçüsünü bulup durumu gösteren dik üçgeni çizmemiz gerekir. a) Yerden yüksekli¤i kaç metredir? b) Uçurtma havada ve günefl tam tepede iken uçurtman›n gölgesi. Bu üçgen ikizkenar dik üçgendir. ikizkenarlar›n›n uzunluklar› 1 birim olan dik üçgenden yararlanarak oluflturabiliriz. yere saplanan çubu¤a 22. ikinci olarak da uçurtman›n gölgesi ile yere saplanan çubuk aras›ndaki uzakl›ktan yararlanarak ayn› aç›yla uçan uçurtman›n kaç m aç›ld›¤› soruluyor. Pisagor ba¤›nt›s›ndan LM uzunlu¤unu bulal›m. Bir dar aç›sın›n ölçüsü 45º olan dik üçgenin di¤er dar aç›s›nın da ölçüsü 45º dir.7 m uzakl›kta ise ip kaç metre aç›lm›flt›r? Problemi Anlayal›m Uçurtma flenliklerine kat›lan Sezin’in uçurtma ipi. Rüzgâr›n h›z›yla uçurtma ipi 30 m aç›lm›flt›r. Yere saplanan çubuk ile 27º aç› yapan uçurtman›n. L M LKM dik üçgeninde s( L)=45ºdir.Ölçüsü 45ºlik aç›n›n trigonometrik oranlar›n› bulal›m. uçurtma flenliklerine kat›lm›flt›r. durumu ifade eden dik üçgenin trigonometrik oranlar› kullanarak bulunuz. b) ‹p uzunlu¤unu. ‹lk olarak uçurtman›n yerden yüksekli¤i. K 1br 45º 2 br 1br 45º L M IKMI 1 = ILMI 2 IKLI = 1 cos45º= ILMI 2 IKMI 1 = =1 tan45º= IKLI 1 IKLI 1 cot45º= = =1 IKMI 1 sin45º= Problem Çözelim ve Kural›m 212 Sezin. K IKLI=IKMI=1 birimdir. ILMI2=IKLI2+IKMI2 1br 1br ILMI2=12+12 ILMI2=2 45º 45º ILMI= 2 birimdir. Bu üçgeni. . Dik üçgendeki trigonometrik oranlar› kullanarak uçurtman›n yerden yüksekli¤ini hesaplar›z. çubuk ile 27º aç› yapacak flekilde 30 m aç›lm›fl.

8910 .7 m olan uçurtma ipi 50 m aç›l›r. ‹pin gölgesi 22. b) Günefl tam tepede iken uçurtman›n gölgesi yere dik aç› ile düfler.7 m’dir. Siz de trigonometrik oranlar› kullanaca¤›n›z bir problem kurup hesap makinesi veya trigonometri tablosu yard›m› ile çözünüz. yer ile 90º-27º=63ºlik aç› yapar. Hipotenüs uzunlu¤unu bulmal›y›z. 30 sütununun kesiflimindeki de¤er 0. Ölçüsü 63º olan aç›ya komflu olan dik uzakl›k biliniyor.43 m bulunur. cos63º = a fonksiyonlu hesap makinesinde.7 m bulunur. 50 50m 0.7 denkleminden y= 0.7 22.9810’dur.4540= 22. y 22. cos63º = Komflu dik kenar uzunlu¤u Hipotenüs uzunlu¤u 63º y cos63º= 0. Dik üçgende hipotenüs uzunlu¤u biliniyor.4540 = 63º a Uçurtman›n ayn› aç›yla 33 m yükselebilmesi için ipin kaç m daha aç›lmas› gerekti¤ini bulunuz. sin63º = Karfl› dik kenar uzunlu¤u Hipotenüs uzunlu¤u x sin63º = 30 x 30m 27º 63º Sayfa 217’deki trigonometri tablosundan ölçüsü 63º olan aç›n›n sinüsünü bulal›m. a denkleminden a = 22.Plan› Uygulayal›m a) Çubuk ile 27º aç› yapan ip. Sa¤ sütundaki 63º ile alt sat›rdaki sinüs x denkleminden x = 0. Trigonometri tablosunda 63º sa¤ sütundad›r. Bunun için ölçüsü 63º olan aç›n›n sinüs de¤eri ile oranlad›¤›m›z uzunluklar› eflitleriz. Hesap makinesinde cos63º = 0. Buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu.7m 213 Kontrol Edelim Günefl tam tepede iken gölgesinin uzunlu¤u 22. .4540 y y=50 m bulunur. 22.7 Trigonometri tablosunda 63º lik aç›n›n kosinüsü 0. 63º lik aç›n›n 50 kosinüsü için 63 yaz›p cosx yazan tufla basmak yeterlidir.9810 = 30 ve uçurtma ipinin uzunlu¤u x=29. 0.4540’t›r.4540 bulunuz. hesap makinesi kullanarak geriye do¤ru stratejisi kullanarak kontrol edelim. Bunun için ölçüsü 63º olan aç›n›n kosinüs de¤erini oranlar›z.

tanA ve cotA de¤erlerini “a. sinA . 5 Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan bu üçgenin uzunlu¤u bilinmeyen a kenar›. F G D E B C A b 2 Yandaki dik üçgene göre cosA . Trigonometrik oranlar›n. Buldu¤unuz sonuçlar› karfl›laflt›r›n›z ve ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z. b. tan45º A 1 B 3 D 1 E 45º 60º 2 30º cos30º = 3 2 C sin60º = 3 2 cos30º + sin60º = tan45º 3 + 3 2 2 1 2 45º tan45º = 1 = 1 1 F = 2 3 = 3 bulunur. 45º ve 60º olan dar aç›lar›n trigonometrik oranlar›ndan faydalanarak cos30º + sin60º de¤erini hesaplayal›m. B a C A Bu dik üçgene göre. c B a C . 3 5 a2 + 32 = 52 a2 + 9 = 25 a2 = 16 a = 4 olarak bulunur. 2 1 A UYGULAMA 1 Yandaki ABC dik üçgeninde. 5 A 3 olacak flekilde bir dik üçgen çizelim. [BC] [DE] [FG] dir. Komflu dik kenar uzunlu¤u 4 214 Ölçüleri 30º. cotA ve tanA de¤erlerini bulal›m. 5 3 cosA= Komflu dik kenar uzunlu¤u 4 = 5 Hipotenüs uzunlu¤u cotA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = 4 3 Karfl› dik kenar uzunlu¤u B 4 C tanA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u 3 = olur. üçgenlerin ölçülerine göre de¤iflip de¤iflmedi¤ini yandaki üçgeni kullanarak aç›klay›n›z.ÖRNEK sinA = sinA = 3 ise cosA.c” harflerine ba¤l› olarak bulunuz.

ç›k›fl Y 1) Bir dik üçgende bir dar açıya göre kenarların oranları trigonometrik oranlar olarak isimlendirilir. ç›k›fl Y 3) Bir dik üçgende bir dar açının tanjantı ile kotanjantının değerleri çarpımı -1’dir. ‹kizkenar fleklindeki bir çad›r›n tepe aç›s› 90º. kuflun yerden yüksekli¤i kaç metredir? (cos 33º = 0. ç›k›fl 5. geniflli¤i ise 4 m’dir. 9 1. 215 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. yerden 20º lik sabit aç›yla 30 m yol ald›¤›nda yerden kaç metre yukar›dad›r? Problemi modelleyerek çözünüz.8387 ve tan33º = 0. 2. ç›k›fl . ç›k›fl Y 42 Çalışma D Y 8. b = 5 m . Klinometreyi kullanarak bir cismin yüksekli¤ini hesaplay›n›z. tanjantı ve kotanjantı bulunabilir. 6) 0º ile 90º arasındaki dar açıların tanjantları 0 ile 1 değerleri arasındadır. a = 3 m . 4) Bir dik üçgende bir dar açının sinüsünün değerinin. ç›k›fl D Y D 5) Bir dik üçgende bir dar açının sinüsüne ait oran biliniyorsa kosinüsü. Bu çad›r›n yerden yüksekli¤ini bulunuz.3 Yandaki flekilde. 2) Bir dik üçgende iki dar açıdan birinin sinüsü diğerinin kosinüsüne eşittir.6494) 80m 33º 4 5 Bir dar aç›n›n sinüsü ve kosinüsü hangi de¤erler aras›nda yer almaktad›r? Trigonometri tablosundan yararlanarak belirtiniz. Bir model uçak. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 3. 30m 20º x 6 7 Afla¤›da verilenleri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. oyun park› 8 Klinometre (Clinometer)nin ne oldu¤unu ve ne amaçla kullan›ld›¤›n› araflt›r›n›z. D Y D 7) Bir dik üçgende bir dar açının ölçüsü arttıkça kosinüsünün değeri azalır. ç›k›fl 7. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. kosinüsünün değerine oranı o açının kontenjantını verir. 6. D Y D 4. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz.

cot45º 6 Bir inflaat ustas› ulaflamad›¤› yerlere s›va yapmak için merdiven kullanacakt›r. a aç›lar›n›n ölçülerini trigonometrik oranlar tablosundan bulunuz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Dik Üçgendeki Oranlar 1) Yandaki ABC dik üçgeninde s(ABC) = 90º ve [CB] [ED] [GF] [KH] olarak verilmifltir.7002 oldu¤una göre yanda verilen üçgende x’in de¤erini bulunuz. b) AHK.3090 . Ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z. E C G A K H F D B A 2 cot55º=0. cota = 0.5317 . 5 tan45º+cos60º+sin30º iflleminin sonucunu bulunuz. siny = 0. z. 4 cosx = 0. AFG.9004 oldu¤una göre x. ç) cotA’n›n de¤erini trigonometrik oranlar tablosundan bularak. 3 m’lik merdiveni 63º lik aç› ile duvara dayad›¤›nda. a) A açısının ölçüsünü ve üçgenlerin kenar uzunluklar›n› aç› ölçer ve cetvel kullanarak bulunuz. 270mm 216 35º B x C 3 cotx = ise tanx’in de¤erini bulunuz. tanz = 0. Buna göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.9848 . y. ADE ve ABC dik üçgenlerinde cotA’n›n de¤erini bulunuz. b fl›kk›nda buldu¤unuz sonuçlarla karfl›laflt›r›n›z. merdiven yerden kaç metre yukarıda ve duvardan kaç metre uzakta bulunmaktad›r? 16 Öz Değerlendirme . c) Buldu¤unuz de¤erleri kendi aran›zda karfl›laflt›r›n›z ve ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z.

0000 cot cos Aç› 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 Aç› 0.6745 0.2756 0.7314 0.5878 0.8480 0.7475 2.8040 1. Ölçüleri 1º den 45º ye kadar olan aç›lar yukar›dan afla¤›ya do¤ru.2349 1.4874 3.9744 0.7321 1.3007 11.9397 0.7536 0.7071 sin 90 89 88 87 86 85 84 83 82 81 80 79 78 77 76 75 74 73 72 71 70 69 68 67 66 65 64 63 62 61 60 59 58 57 56 55 54 53 52 51 50 49 48 47 46 45 Aç› 217 “Trigonometri Tablosu” dar aç›lar›n trigonometrik oranlar›n› bulmak amac›yla kullan›l›r.4040 0.0699 0.1443 7.7771 0.6293 0.8290 0.0524 0.6428 0.6051 2.9063 0.0811 14.1446 4.9511 0.4452 0.8572 0.0349 0.1405 0.9455 0.1944 0.3907 0.5774 0.1228 0.0698 0.8988 0.8660 0.0108 3.4245 0.9325 0.3057 0.9657 0.3746 0.4226 0.7880 0.9945 0.2867 0.6157 0.2126 0. .5000 0.3090’d›r.1219 0.7431 0.6820 0.2419 0.1000 cot Å 57.1445 2. Ölçüsü bulunacak aç› 45º ile 90º aras›nda ise alt sat›rda yaz›l› trigonometrik oran ile sa¤ tarafta yaz›l› aç›n›n kesiflti¤i de¤er al›n›r (Örne¤in 72º lik aç›n›n kosinüsü.0175 0.6249 0.8746 0.7986 0.0777 2.1584 0.3249 0.3764 1.3270 1.4751 2.6643 1.7321 3.TR‹GONOMETR‹ TABLOSU Aç› (Derece) 0 sin 0.2493 0.1918 1.1154 6.7547 0.9563 0.9903 0.5736 0.2679 0.6362 19.3090 0.9810 0.6018 0.9925 0.8090 0.5399 1.7265 0.3420 0.3640 0.7193 0.4695 0.6691 0.7813 0.8391 0.2079 0.1564 0.8387 0. 45º den 90º ye kadar olan aç›lar ise afla¤›dan yukar›ya do¤ru gösterilmifltir.5150 0.5144 8.9336 0.8829 0. Ölçüsü bulunacak aç› 1º ile 45º aras›nda ise üst sat›rda yaz›l› olan trigonometrik oran sütunu ile sol tarafta yaz›l› olan aç›n›n kesiflti¤i de¤er al›n›r (Örne¤in 38º lik aç›n›n tanjant› tan38º=0.2309 0.1504 1.7071 cos 0.2799 1.3256 0.3315 4.9848 0.7660 0.2924 0.9962 0.8098 0.5317 0.7002 0.9994 0.1908 0.0724 1.4826 1.0875 0.8192 0.3584 0.9135 0.1045 0.0000 0.8693 0.9272 0.1763 0.9613 0.0523 0.9816 0.9659 0.9998 0.0355 1.3559 2.6494 0.5446 0.1106 1.0175 0.9205 0.5299 0.7813’tür.0000 tan 1.4300 9.9986 0.5592 0.1051 0.2709 3.6713 5.5543 0.4848 0.6561 0.0000 tan 0.9781 0.9042 2.9004 0.3443 0. cos72º=0.4067 0.0875 0.3138 5.2900 28.9877 0.4384 0.1392 0.6947 0.0349 0.2588 0.5095 0.9703 0.8807 1.4281 1.4540 0.6003 1.2250 0.4877 0.0503 1.2460 2.4663 0.7046 4.).).9976 0.9626 1.3839 0.6009 0.1736 0.

. b) E¤imi 0 olan do¤runun denklemi .2 = 0 denkleminin belirtti¤i do¤runun e¤imi ... 200 metrelik yatay uzunlu¤a kaç metre yükseklik karfl›l›k gelir? A) 12 B) 24 C) 100 D) 120 6 Bir do¤runun e¤imi 0.8’dir.. Bir düzgün alt›geni ekseni etraf›nda en az kaç derece çevirirsek görünümü de¤iflmez kal›r? A) 30 B) 60 C) 90 D) 120 4 5 Yandaki flekilde e¤im. . c) E¤imleri çarp›m› -1 olan do¤rular.. Do¤rudaki dikey de¤iflim 2 kat..ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 A) B) C) Bafllang›ç ve Bitifl Noktas›: GEOMETR‹ Kodu DD1 olan yap›n›n görünümünün çizimi afla¤›dakilerden hangisidir? D) 2 Yandaki yap›n›n kodu afla¤›dakilerden hangisidir? A) LZ1 B) LZ2 C) ZZ1 D) L21 218 3 Bir geometrik cisim seçiniz..... .................. %12’dir.. do¤rulard›r............. yatay de¤iflim 5 kat art›r›l›yor.. E¤imdeki de¤iflim yüzde kaç olur? A) 20 B) 24 C) 48 D) 50 7 Afla¤›daki ifadelerde verilen boflluklar› tamamlay›n›z............ Seçti¤iniz geometrik cismin görünümünü çiziniz ve simetri düzlemlerini belirleyiniz.. olabilir... a) -2x + y ...... say›s›d›r.

y ekseni. Terazinin sol kefesine 2 kg’l›k bir kütle konuldu¤unda. y=2 do¤rusu ve x+y=5 do¤rusunun s›n›rlad›¤› yamuksal bölgenin alan› kaç birimkaredir? A) 6 B) 8 C) 9 D) 10 10 y = 2x x = y-8 denklem sistemine göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. -4 ≤ x < 3 eflitsizli¤inin çözüm kümesinin say› do¤rusunda gösterilmifl hâlidir? A) -4 B) -4 C) -4 D) -4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 12 Yandaki terazi modeli dengededir. b) Yukar›da verilen denklem sistemini grafik kullanarak çözünüz. Tablo: Do¤ru Denklemi ve Do¤runun E¤imi y’nin x’nin E¤im kat say›s› (a) kat say›s› (b) (m) t k 698 102 -18 -2t 3 0 E¤im yoktur. 9 x ekseni.8 ay=bx+2 do¤ru denklemine göre yandaki tabloyu tamamlay›n›z. 11 Afla¤›dakilerden hangisi. terazi modelinin son durumuna uygun eflitsizlik ifadesi afla¤›dakilerden hangisidir? A) x+6>8 B) x+8≥6 C) x+6<8 D) x+8≤6 Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 5 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle . 219 a) Denklemlerle iliflkilendirebilece¤iniz bir problem kurunuz ve çözünüz.

s(ABC)=90º s(ACB)=30º IACI=15 cm oldu¤una göre x’in de¤eri afla¤›dakilerden hangisidir? A) 30 cm B) cm B 30º C X 15 cm C) cm D) 30 3 cm 18 2.” Yukar›daki ifadenin belirtti¤i do¤rusal eflitsizlik afla¤›dakilerden hangisidir? A) -x+4<3 B) -x-7<-4 C) x≤-3 D) x≥-2 15 Afla¤›daki grafiklerden hangisi -x A) y y<0 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤idir? C) y B) y D) y x x x x 220 16 Afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? A) sin20º = cos70º C) tan7º = º º B) tan35º = cot55º D) cot12º = A 17 Yandaki ABC dik üçgeninde. A kümesinin alt kümesidir.2 do¤rusal denkleminin çözüm kümesi Yukar›da verilen kümeler için seçeneklerden hangisi do¤rudur? A) B kümesi. B) A kümesi ile B kümesinin birleflimi reel say›lar kümesini verir.4 < . 14 “x’in alabilece¤i en küçük de¤er -2’dir. D) A kümesinin sonsuz eleman› vard›r.cos60º -sin30º iflleminin sonucu afla¤›dakilerden hangisidir? 43 A) B) 2-1 C) 2+1 D) 2( 2+1) Çalışma .4 = . C) A kümesi ile B kümesinin eleman say›s› eflittir.2 do¤rusal eflitsizli¤inin çözüm kümesi x .sin45º + 3.13 A= B= x .

benzer terim: Bir cebirsel ifadede kuvvetleri aynı olan bir değişkenin aynı veya farklı kat sayılara sahip terimleri. a R ve n Z). çember yayı. Ç çap: Çemberin merkezinden geçen ve uç noktaları çember üzerinde bulunan doğru parçası. sektör. bir olayın sonucunun diğer olayın sonucunu etkilemesi.SÖZLÜK A ana do¤ru: Konide tepe noktası ve tabanın kenarı olan çemberin herhangi bir noktasından geçen doğrulardan her biri. ≤. de¤iflken: Sayıları temsil eden harf.10 şeklinde yazılması (1≤a<10. 221 . çember: Düzlemde bir noktaya eşit uzaklıkta bulunan noktalar kümesi. >. bilinmeyen: Bir eşitliği sağlayan sayılara karşılık gelen sembol ya da harf. dönme aç›s›: Bir şeklin dönme merkezi etrafında döndürüldüğü açı. do¤ru orant›: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artan ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda azalan çokluklar arasındaki orantı çeşidi. ≥ veya ≠ sembollerinden en az birinin bulunduğu matematik cümlesi. d›fl ters aç›: Herhangi iki doğruyu üçüncü bir doğru kestiğinde bu doğruların arasında olmayan ve kesenin her iki tarafında komşu olmayan açılar. deneysel olas›l›k: Bir olayın olma olasılığını deneyerek bulma. ba¤›ms›z olay: İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesinin bir birine bağlı olmaması. çevre aç›: Köşesi ve uç noktaları çember üzerinde olan açı. merkez açının iç bölgesiyle gördüğü yay arasında kalan kısmı. do¤rusal iliflki: İki değişkenden oluşan ax+by+c=0 biçimindeki cebirsel ifade. D daire: Çember ile iç bölgesinin birleşimi. eflitsizlik: İçinde <. etkisiz eleman: İşlemde etkisi olmayan eleman. d›flbükey çokgen: Köşegenlerinin bazılarının çokgenin dışında kalmasıyla oluşan çokgen. daire dilimi: Bir dairede. dik kenar: Bir dik üçgende dik açıyı oluşturan kenarlardan her biri. doğuran. denklem: İçinde en az bir bilinmeyenin bulunduğu eşitlik. eflitlik: İçinde “=” sembolü bulunan matematik cümlesi. B ba¤›ml› olay: İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesinin bir birine bağlı olması. çember parças›: Çemberin iki noktası arasında kalan parçası. E e¤im: Bir doğruda y koordinatındaki uzunluk değişiminin x koordinatındaki uzunluk değişimine oranı. C cebirsel ifade: Sayıların bilinmeyenle temsil edildiği matematik cümlesi. n bilimsel gösterim: Bir sayının a. daire grafi¤i: Bir bütünün parçaları hakkında bilgi sunmada kullanılan daire şeklindeki grafik türü. aritmetik dizi: Bir sayıya başka bir sayının ardışık eklenmesi veya çıkarılmasıyla oluşan örüntü. bir olayın sonucunun diğer olayın sonucunu etkilememesi. eksen: Dairesel silindirde birbirine eş ve paralel iki daire olan tabanları birleştiren doğru.

kombinasyon: Sıranın önemli olmadığı bir listeleme biçimi. irrasyonel say›lar: İki tam sayının birbirine bölümü şeklinde yazılamayan sayılar. kartezyen koordinat sistemi: Düzlemde. öznel olas›l›k: Bir olayın olma olasılığının kişiden kişiye göre değişmesi. piramit: Tabanı bir çokgensel bölgeye. ‹ içbükey çokgen: Köşegenlerinin tamamının çokgenin iç bölgesinde kalmasıyla oluşan çokgen.F faktöriyel: 1'den n'ye kadar (veya n'den geriye doğru 1'e kadar) olan doğal sayıların çarpımı. gerçek say› kümesi: Rasyonel ile irrasyonel sayı kümelerinin birleşimi ile oluşan sayı kümesi. N negatif kuvvet: a ifadesindeki n sayısının negatif olması (a bir rasyonel sayı). iç ters aç›: Herhangi iki doğruyu üçüncü bir doğru kestiğinde bu doğruların arasında ve kesenin her iki tarafında komşu olmayan açılar. özdefllik: İçerdiği değişkene verilen bütün değerler için her iki yanında aynı sonucun elde edildiği eşitlik. kirifl: Uç noktaları çember üzerinde bulunan doğru parçası. fraktal: Bir şeklin ardışık olarak aynı oranda küçültülmesi veya büyütülmesiyle inşa edilen örüntü. medyan: Ortanca değer. yanal yüzleri üçgensel bölge olan ve bir tepe noktasına sahip geometrik cisim. uç noktaları çember üzerinde olan açı. koni: Tabanı daire şeklinde olan ve bir tane tepe noktası bulunan geometrik cisim. P permütasyon: Sıranın önemli olduğu bir listeleme veya diziliş biçimi. çift ise ortadaki iki sayının toplamının yarısı. merkez aç›: Köşesi merkezde. pozitif kuvvet: an ifadesindeki n sayısının pozitif olması. minör yay: Merkez açının çemberi kestiği noktalar arasında kalan küçük çember yayı. Ö ötelemeli yans›ma: Bir şeklin önce ötelenmesi sonra ötelenen şeklin yansıması. M majör yay: Merkez açının çemberi kestiği noktalar arasında kalan büyük çember yayı. K karekök alma: Verilen bir sayının hangi sayının karesi olduğunu bulma. küre: Uzayda bir noktadan eşit uzaklıkta bulunan noktaların kümesini oluşturduğu geometrik cisim. . n 222 O ortanca de¤er (medyan): Bir veri grubu küçükten büyüğe doğru sıralandığında terim sayısı tek ise ortadaki sayı. G geometrik dizi: Bir sayıyla başka bir sayının ardışık çarpılması veya bölünmesiyle oluşan örüntü. birbirine dik iki doğrunun 0 noktasında kesişerek oluşturduğu sistem. mod: Tepe değer. merkezil dönme: Noktaya göre simetri.

her köşedeki düzgün çokgensel bölgelerin kenar sayısı. X x ekseni: Kartezyen koordinat sistemindeki yatay eksen. sektör: Bir dairede.r) ABC B IN Z . üçüncü kenarın uzunluğundan küçük ve iki kenar uzunluğunun farkının üçüncü kenarın uzunluğundan büyük olması. terim: Bir cebirsel ifadede bir veya birden fazla değişken ile bir sayının çarpımı. daire dilimi. yay: Çemberde farklı iki nokta arasındaki çember parçası. yans›ma: Bir şeklin doğruya göre simetrisi. KISALTMA VE SEMBOLLER [AB] [AB AB doğru parçası AB ışını Paralellik Diklik Benzerlik veya yaklaşık değer Eşlik ABC açısı B açısı Doğal sayılar kümesi Tam sayılar kümesi % Q Yüzde Rasyonel sayılar kümesi AB yayı AB yayının ölçüsü Küçük eşit Büyük eşit Pi sayısı n faktöriyel n’nin r’li permütasyonlarının sayısı Kesişim Birleşim AB s(AB) ≤ ≥ π n! P(n. S s›ral› ikili: Kartezyen koordinat sisteminde bir noktanın yerini belirlemek için kullanılan sayı çifti. süsleme kodu: Bir süslemede. T te¤et: Çember ile yalnızca bir ortak noktası olan doğru.R rasyonel say›: a bir tam sayı. 223 Y y ekseni: Kartezyen koordinat sistemindeki dikey eksen. standart sapma: Verilerin aritmetik ortalamadan ne kadar saptıklarını gösteren bir merkezî yayılma ölçüsü. tepe de¤er: Veri grubunda en çok tekrar eden sayı. ters orant›: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda azalan ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda artan çokluklar arasındaki orantı çeşidi. merkez açının iç bölgesiyle. Ü üçgen eflitsizli¤i: Bir üçgende iki kenar uzunluğunun toplamının. gördüğü yay arasında kalan kısmı. b sıfırdan farklı bir tam sayı olmak üzere biçimindeki sayılar.

Ernst Klett Verlag GmbH. Mathematics For Year 8. Schnittpunkt 6. URAL. Middle Grades Mathematics An Interactive Approach. SERTÖZ. TROUTMAN. 2002. Mathematics. Haese Harris Publications. L. BASSAREAR. Pulgies. HAESE. Haese Harris Publications. ‹lkö¤retim Matematik Ö¤retimi. Stuttgart. Ankara. 1998. Ankara. Tom. 1995. Millî E¤itim Bakanl›¤› Yay›nlar›. A Paramount Comminications. Yaz›m K›lavuzu.. 6-8. K. fi. HAESE. 2005.H. 1997. DAVID. Australia. 2005. K›ran K›rana Zekâ Sorular›. Alfa Yay›nlar›. R. Türkçe Sözlük. Durmufl Ali ÖZÇEL‹K. Y. HAESE. Mathematics For Year 7. 2005. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›. JOHN. Bursa. Glencoe/McGraw-Hill. A. Pagem Yay›nc›l›k. 2001.. TimaflYay›nlar›. Stuttgart.. S. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›. Ernst Klett Schulbuchverlag GmbH. 1994. Prentice Hall. Ernst Klett Verlag GmbH.. 2000. P. S. . S›n›flar ‹lkö¤retim Matematik Dersi Ö¤retim Program› ve K›lavuzu. Matematik Terimleri Sözlü¤ü. Matematik Ö¤retimi. 2003. Ankara... ‹stanbul. M. Mathematics. Stuttgart. LICHTENBERG. Australia. Columbus. MEB. K. R.. Mathematics For Elementary School Teachers. Ankara. Schnittpunkt 6. Ankara. 1999. Houghton Mifflin Company. RAYNER. SCHULZE. ‹lkö¤retimde Matematik Ö¤retimi. DIETER. Course 2. B. 224 LEHMANN. YÖK. B. MARSHA. Schnittpunkt 8. 1991. Moraska. Prentice Hall Pre-Algebra. Busbridge. W. 2004. New Jersey.KAYNAKÇA ALTUN. M. TDK. S. TDK. S. Belmont. Tübitak Yay›nlar›. CHAPIN. Boston. 2006. BARBARA. Glencoe/McGraw-Hill. BAYKUL. 1997.. S. Ankara.. 2004. Mathematics A Good Beginning. Wadsworth. Achim Olpp. B. 1997.. Matemati¤in Ayd›nl›k Dünyas›. HAESE. New York.. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›. 2005..

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful