P. 1
8. sınıf matematik ders kitabı.pdf

8. sınıf matematik ders kitabı.pdf

|Views: 244|Likes:
Yayınlayan: Hüseyin Uludüz

More info:

Published by: Hüseyin Uludüz on Apr 01, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/30/2015

pdf

text

original

‹LKÖ⁄RET‹M

MATEMAT‹K

8
DERS K‹TABI
YAZARLAR
Serpil Çiçek AYGÜN Nurhayat AYNUR Nurdan COfiKUNTÜRK Sema Seher ÇUHA U¤ur KARAMAN Ufuk ÖZÇEL‹K Mutlu ULUBAY Nevzat ÜNSAL

DEVLET K‹TAPLARI BEfi‹NC‹ BASKI ..........., 2012

M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I.........................................................................................................: 4507 DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹.......................................................................................................: 1289 12.?.Y.002.3688

Her hakk› sakl›d›r ve Millî E¤itim Bakanl›¤›na aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir surette al›n›p yay›mlanamaz.

ED‹TÖR Doç. Dr. Soner DURMUfi D‹L UZMANI Turgut BA⁄RIAÇIK ÖLÇME VE DE⁄ERLEND‹RME UZMANI Fatma DURAN GÖRSEL TASARIM Kezban UÇAK Sevim YILMAZ ‹hsan TÜRK REHBERL‹K UZMANI Zeki AYDIN PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI Melek AY

ISBN: 978-975-11-3012-9

Millî E¤itim Bakanl›¤›, Talim ve Terbiye Kurulunun 14.02.2008 gün ve 113 say›l› karar› ile ders kitab› olarak kabul edilmifl, Destek Hizmetleri Genel Müdürlü¤ünün 19.03.2012 gün ve 3398 say›l› yaz›s› ile beflenci defa 237.259 adet bas›lm›flt›r.

.

.

................................................ ‹STAT‹ST‹K VE SAYILAR...........47 Kareköklü Say›larla Toplama ve Ç›karma ‹fllemleri......................................................32 KONU DE⁄ERLEND‹RME.....................17 KONU DE⁄ERLEND‹RME.....46 Kareköklü Say›lar........................................40 Olay Çeflitleri....................................................................................................................................................................................................................................................... ÜN‹TE: OLASILIK......62 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..13 Tekrar Eden.......................................23 Verilerden Ç›kan Sonuçlar....39 Olas›l›k ve Olay Çeflitleri....47 Kareden Kareköke............................................................................................................................................................................................................................... ÜN‹TE: KURALLI fiEK‹LLERDEN KURALLI SAYILARA ................................................................................................................................................................................60 Standart Sapma..............................................................................................................................................................28 Tam Say›lar›n ve Ondal›k Kesirlerin Kuvvetleri............................................................................................................................................................... Dönen ve Ötelenen fiekiller.......57 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..................................................................................................27 Üslü Say›lar›n Kuvvetleri....................................................................................................................................................................................................................................................................40 Olas›l›k Çeflitleri.24 KONU DE⁄ERLEND‹RME...............................................................................................................................................42 KONU DE⁄ERLEND‹RME ................................................................................................................................................................................14 Fraktallar....................................66 ...........................................24 Histogram Olufltural›m...............................................................................................‹Ç‹NDEK‹LER 1......................................................................................36 7 2....................................................................................51 Kareköklü Say›larla Çarpma ve Bölme ‹fllemleri........................................................35 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME...........................................................................................................................................................................................14 Yans›yan......................................................................................... Yans›yan.......................................................65 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME .................................................................................................................................................................................................. Dönen ve Ötelenen fiekiller .........................53 Gerçek Say›lar.............................................28 Üslü Say›larla ‹fllemler............

..................................................................................................................................................69 Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s›.................105 Kombinasyon................................................................................................................100 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ........................................................................................................................................75 Pisagor Ba¤›nt›s›......84 Say› Örüntüleri ve Özdefllikler.................................................................109 Üçgenlerde Efllik ve Benzerlik................................................................................................................................................................................................127 Piramit.....136 ÜN‹TE DE⁄ERLAND‹RME .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................96 KONU DE⁄ERLEND‹RME .............................................106 Denklem Sistemleri.....................142 Dik Dairesel Koninin Yüzey Alan›...............................................................................................................................................................................................................................................................92 Rasyonel ‹fadeler......................................................148 Kürenin Yüzey Alan›.......................89 Çarpanlara Ay›rma.............................70 Üçgenler.............................................86 Özdefllikler......................132 KONU DE⁄ERLEND‹RME .....................................................................................................................................................138 5................ ÜN‹TE: GEOMETR‹K C‹S‹MLERDE ÖLÇME VE PERSPEKT‹F......................86 Say› Örüntüleri....122 Prizmalar›n Yüzey Alanları ve Hacimleri ............................................................................................................................................................................................................................113 KONU DE⁄ERLEND‹RME ...................................................3...........................................................102 4..................................................................................106 8 Kombinasyon..ÜN‹TE: ÜÇGENLER VE CEB‹R.......................................................................................................................................................................... Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar›........................................................................152 KONU DE⁄ERLEND‹RME ............................................................................................................. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik.......................................................80 KONU DE⁄ERLEND‹RME .............122 Prizmalar› Tan›yal›m ............................................................................................ Koni ve Küre................................................. ÜN‹TE: MATEMAT‹KTE YOLCULUK........................................................................................................141 Piramit..............................................................................................................155 .............................................................................................142 Dik Piramidin Yüzey Alan›..........................120 Geometrik Cisimler.................................................................................................................................................................................................................70 Üçgenin Kenarlar› Aras›ndaki Ba¤›nt›lar.............................................................

...............................................................156 Dik Piramidin Hacmi....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................223 KAYNAKÇA .............................................................. ÜN‹TE: BAfiLANGIÇ VE B‹T‹fi NOKTASI: GEOMETR‹.......................................................................167 Perspektif Çizimi.................218 SÖZLÜK ......................................................189 E¤imle Tan›flal›m...................................................................................221 KISALTMA VE SEMBOLLER .............................156 Dik Dairesel Koninin Hacmi....................................................172 KONU DE⁄ERLEND‹RME .............................................................................................177 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ....................................216 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ...............................188 Do¤runun ‹ncelenmesi...................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................167 Çok Yüzlüler ve Ara Kesitleri...209 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..............................................................................................................224 9 .....160 Kürenin Hacmi.......... Koni ve Kürenin Hacmi..................................................................................................................................................198 KONU DE⁄ERLEND‹RME ............................................189 Eflitsizlikler......................................Piramit....................................................................................................................163 KONU DE⁄ERLEND‹RME .......................................................178 6......................................................................................................................205 Dik Üçgendeki Oranlar.................................................................................182 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................................181 Geometrik Cisimler ve Simetri....................................................................................................................................................................................................................166 ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler..............................................................

10 gösterimi birinci ünitenin birinci konusunu Anahtar Kavramlar Ders Kitabı’ndaki sayfa numarasını göstermektedir. ETK‹NL‹K İşleyeceğiniz konuyu keşfederek ve yaparak öğreneceğiniz. kitapta yer alan bölüm ve başlıklar tanıtılmıştır. Yans›yan. Ünitede geçen kavramları bu kutuda görebilirsiniz. . belirtmektedir. Araç ve Gereç •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› Etkinlikte kullanılacak araç ve gereçleri göstermektedir. konu girişlerinde yer almaktadır. Etkinliğin amacına yönelik soruları gösteren semboldür. Bu bölümün rengi üniteye göre değişmektedir. KURALLI ŞEKİLLERDEN KURALLI SAYILARA Bu bölümde ünite girişlerinde ve ünitede yer alan konular.KİTABIMIZI TANIYALIM Merhaba. Tekrar Eden. Dönen ve Ötelenen fiekiller Bu başlık. Bu kitap ile matematiği eğlenerek ve keşfederek öğreneceksiniz. Aşağıda. Böylece hayatınızı ve çevrenizi daha iyi anlamlandıracak ve yorumlayacaksınız. Etkinlik aşamalarını gösteren semboldür. ünite ile ilgili fotoğraf ve açıklamalar yer almaktadır. grupla da yapabileceğiniz etkinlikleri bu bölümde bulabilirsiniz.

UYGULAMA Bu bölümde. Çalışma sembolündeki sayı. Örnek 2. 3 Çalışma 11 3 Bu sembol Çalışma Kitabı’na geçmeniz gerektiğini göstermektedir. Örnek Etkinlik veya problem sonlarında öğrendiklerinizi pekiştirmeye yönelik soruları gösteren semboldür. Örneklerde. işleyeceğiniz konu ile ilgili çözümlü ve açıklamalı uygulamaları bulabileceksiniz. Örnek 3. .ÖRNEK Bu başlık altında. etkinliklerdeki keşfettiğimiz konunun açıklamaları yer almaktadır. öğrendiklerinizi uygulama şansı bulacağınız küçük araştırma çalışmalarıdır. Konu sonlarında bulunan bu sembol Çalışma Kitabı’nın kaç numaralı “Öz Değerlendirme Formu”nu doldurmanız gerektiğini göstermektedir. Etkinlikler ve örnekler ile öğrendiklerinizin özeti bu bölümde yer almaktadır. Öğrendiklerinizi farklı durumlarda kullanabilmeniz için hazırlanmış akıl yürütmeyi geliştirici ilginç problem veya bilgilerin bulunduğu bölümdür. 1. Dönen ve Ötelenen Şekiller Bu bölümde. ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME Kurallı Şekillerden Kurallı Sayılara Ünite sonlarında yer alan bu bölüm ise öğrendiklerinizi kontrol etmeniz amacıyla farklı soru tiplerinin verildiği bölümdür. KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Öz Değerlendirme Tekrar Eden. Çalışma Kitabı’ndaki çalışma numarasını göstermektedir. GÖREV Görevler. işlenen konunun ne kadar öğrenildiği değerlendirilmektedir. öğrendiklerinizi uygulamanızı ve pekiştirmenizi sağlayacak alıştırma ve problemlere yer verilmiştir. Yansıyan.

.

Eğrelti otu. Geometrik fraktal. . Dönen ve Ötelenen fiekiller Verilerden Ç›kan Sonuçlar Üslü Say›lar›n Kuvvetleri Fraktallar. Yans›yan. Eğrelti otundaki fraktalın nasıl olduğunu açıklayınız. Bu nedenle geometrik fraktalın bir bölümü büyütüldüğünde 13 veya küçültüldüğünde tam olarak aslına benzer.KURALLI ŞEKİLLERDEN KURALLI SAYILARA Tekrar Eden. Geometri ile tanımlanamayan doğadaki nesneler. kendini giderek küçülen/büyüyen boyutta yineler. fraktal yinelemenin iyi bir örneğidir. matematiksel olarak fraktallarla açıklanır. doğanın geometrisi olarak bilinir. Herhangi bir parçası aslına benzerdir.

ÖRNEK Aşağıda bir eşkenar üçgenin kenarlarının modeli verilmiştir. Karenin her bir kenarını 3 eş parçaya bölerek 9 küçük kare elde edelim. Bir şeklin orantılı olarak küçültülmüş ya da büyütülmüşleri ile inşa edilen örüntüler “fraktal” olarak adlandırılır. Boyanmamış kareler için aynı işlemleri tekrar edelim.Tekrar Eden. . Siz de bir dikdörtgenle aynı ilişkiyi içeren bir örüntü oluşturunuz. Ortadaki kareyi boyayalım. Oluşan şekil ile önceki şekiller arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Yanda verilen halı desenlerini oluşturan şekillerdeki örüntüler nelerdir? Açıklayınız. Yansıyan. çokgen ve çember modelleri. kilim ve duvar kâğıdı desenleri oluşturmada sıkça kullanılır. Örüntüyü bir adım daha devam ettiriniz. Devam Eden Kareler Noktalı kâğıt üzerine kenar uzunluğu 9 birim olan bir kare çizelim. halı. Dönen ve Ötelenen Şekiller Fraktallar Anahtar Kavramlar • Fraktal ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Noktalı kâğıt •Boya kalemleri •Cetvel 14 Doğru. oranında küçültülmesiyle oluşturulan örüntü Şekillerdeki örüntü modelini açıklayınız.

Aşağıda bir fraktal örneği verilmiştir. Bu üçgenin her kenarı üç eş parçaya ayrılıp her birinin ortasındaki parçadan dışarıya doğru bakan eşkenar üçgen çizilmiştir. şekil 2.ÖRNEK Kare ve doğrular yardımıyla oluşturulan aşağıdaki şekli inceleyelim: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 Bu örüntü. şekilde bir eşkenar üçgen çizilmiştir. 1. şekil 3. şekil elde edilir. Bu işlem devam ettirildiğinde 3. . şekil GÖREV Doğada yer alan fraktal örneklerini bulup sınıfta sergileyiniz. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Bir Süsleme Örneği Bir çember çizilir. 1. Çember üzerinde eşit aralıklarla 12 nokta belirlenir. kare üzerine yazılan sayılardan aynı olanların birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. Noktalar üçer üçer 15 birleştirilerek eşkenar üçgenler oluşturulur.

5 6 Aşağıdaki örüntünün fraktal olup olmadığını belirleyiniz. 16 4 Yandaki şekillerin eş veya benzerlerini kullanarak farklı örüntüler oluşturunuz... Aşağıda karesel bölge kullanılarak oluşturulan iki farklı örüntü verilmiştir. . 1 Çalışma . Örüntülerin benzer ve farklı özelliklerini açıklayınız.UYGULAMA 1 Aşağıdaki fraktal örneğini bir adım daha devam ettiriniz. 2 Aşağıdaki örüntüyü devam ettiriniz. Bu örüntülerden fraktal olanları belirleyiniz. 3 Aşağıdaki örüntü devam ettirildiğinde oluşan şekli açıklayınız.

-2) (1. Dönen ve Ötelenen fiekiller Kumsalda yürümenin keyfi bir başkadır.(-1)) nin köşeleri (2. KLMN ve K´L´M´N´ dörtgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarındaki değişimi açıklayınız. Yandaki resimde ayak izlerinin oluşturduğu örüntüyü fark ettiniz mi? ETK‹NL‹K Koordinat Düzleminde Yans›ma ve Öteleme Araç ve Gereç •Kareli kâğıt •Cetvel •Simetri aynası Kareli kâğıda koordinat düzlemi çizelim. .Yans›yan.(-1)) (3. ÖRNEK Köşe noktalarının koordinatları A(2. Bu durum cebirsel olarak (x.3.y) (x. y ekseni boyunca 2 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz. Adım atmak için yere bastığınız anda ayağınız kuma dalar ve her adımda ayak iziniz kalır.2. KLMN dörtgenini x ekseni boyunca 1 birim sağa. Simetri aynasını y ekseni üzerine yerleştirerek KLMN dörtgeninin yansıması olan K´´L´´M´´N´´ dörtgenini çizelim. ABC ve A´B´C´ üçgenlerinin köşe noktalarının y koordinatlarını yazalım: A B C O C´ B´ A´ ’nin köşeleri A(2.3) B(3.-3) (3. B(3.1) Ordinatların -1 ile çarpımı (2.(-1)) (1.1. y N K L M x 17 KLMN ve K´´L´´M´´N´´ dörtgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarındaki değişimi açıklayınız.-1) x Köşe noktalarının koordinatları verilen bir şeklin x eksenine göre yansıması altındaki görüntüsü bulunurken şeklin ordinatları (-1) ile çarpılır.3).2) ve C(1.1) olan üçgenin x eksenine göre yansıma altındaki görüntüsünü çizelim.2) C(1.-y) şeklinde gösterilir. x ve y’nin pozitif olduğu bölgeye bir KLMN paralelkenarı çizelim. Simetri aynasını x ekseni üzerine yerleştirerek KLMN dörtgeninin yansıması olan K´L´M´N´ dörtgenini çizelim. KLMN dörtgeninin köşeleri ile görüntüsünün köşelerinin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız.

y ekseninde 4 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çizelim: y D A O D´ A´ C B C´ B´ x ABCD yamuğunun ve A´B´C´D´ yamuğunun koordinatlarını yazalım: +2 A´(3.Köşe noktalarının koordinatları A(1.y) (x+2. A´B´C´ üçgenini orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim ve oluşan şekli A˝B˝C˝ şeklinde adlandıralım. C(4. .y+ (-4)) şeklinde ifade edilir. B(5.2) -4 B´(7. ABC ve A´B´C´ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarını karşılaştırınız.2) D(2. ABC üçgenini saatin tersi yönünde 90° döndürüp ABC üçgeni ile yeni oluşan şeklin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız. 18 ETK‹NL‹K Şeklimizi Döndürelim Araç ve Gereç y Kareli kâğıda bir koordinat düzlemi C B çizelim.3) olan bir ABC üçgeni çizelim.3). C(7. ABCD yamuğu.0).0). Çizdiğimiz üçgeni orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim ve oluşan şekli A´B´C´ şeklinde adlandıralım. x A •Cetvel Köşe noktalarının koordinatları A(4.2) olarak verilen bir yamuğu x ekseninde 2 birim sağa.-2) D´(4.-4) A(1.0) C(4. ordinatından 4 çıkarılır. A´B´C´D´ yamuğuna eş mi yoksa benzer midir? Doğruya göre öteleme yapılırken x ve y eksenleri boyunca belirtilen yönde ve belirtilen birim kadar. Bu durum cebirsel olarak (x.-2) Ötelemede ABCD yamuğunun köşe noktasının apsisine 2 eklenir. İki üçgenin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız.0). Koordinatlar arasındaki ilişkiyi açıklayınız.0) B(5.-4) C´(6. bütün noktalar paralel ötelenir.2) ve D(2. •Kareli kâğıt B(4. ABC üçgeni kaç derece döndürülürse A˝B˝C˝ üçgeni elde edilir? ABC ve A˝B˝C˝ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarını karşılaştırınız.

dönme x Şekli. dönme A˝(2.-2) 2.-5) 2. Oluşan şekillerin koordinatları arasındaki ilişkiyi inceleyelim.6) C(2. orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim.-3) M˝ N˝ U(2. dönme A´(4. UMN ile U˝M˝N˝ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatları arasındaki ilişkiyi bulunuz.2) N(3.4) 1. dönme B˝ A˝ 2.-2) N´(4. orijin etrafında saat yönünde 90° döndürdüğümüzde (a. M˝ ve N˝ noktalarının koordinatlarını bulunuz.b) koordinatı (-a. y UMN üçgenini saat yönünde orijin etrafında 90° döndürdüğümüzde U´M´N´ üçgeni oluşur.6) (-2.ÖRNEK y Yandaki şekli orijin etrafında saat yönünde üç defa 90° döndürelim.0) C˝´(-4.4) U´M´N´ üçgeni ile UMN üçgeninin koordinatM(5.0).y) olsun. 180º döndürdüğümüzde (a. dönme larını karşılaştıralım. b) koordinatı (-b. Bu durumda x=-(-2).4) x B A C´´´ D B´´´ A´´´ C˝ 3.-b) 270º döndürdüğümüzde (a.2) ve N(3.2) B´(6. dönme A˝´(-4.0) M(5. Şekil orijin etrafında döndürüldüğünden D noktasının koordinatları değişmez. Köşe noktalarının koordinatları U(2.0) U´(0.4) B(0.-5) N´(4. (0.-4) B˝(0. N(3. Dönme hareketi sonucunda oluşan yeni şeklin köşe noktalarının koordinatlarını belirleyelim. x U˝ U(2. y=0 olduğundan U˝(2.4) olan üçgeni.0) olur.b) olan bir şekli.b) koordinatı değişmez. A(-2.-4) 3.0) C´(4. M(5. Geometrik şekillerin döndürülmesi ile yandaki gibi süsleme modelleri oluşturabiliriz.2) 1. .-2) B˝´(-6.b) koordinatı (b.2) 19 Koordinatlarından biri (a. 360º döndürdüğümüzde ise (a.-2) M´(2. Şeklin döndürülmesiyle koordinatlarının nasıl değiştiğini inceleyelim: Şeklin D noktası orijin üzerinde bulunmaktadır. a) olur. dönme C´ B´ C A´ 1.4) 1. orijin etrafında saat yönünde üç defa 90° döndürdüğümüzde yandaki şekli elde ederiz.4) (2.-3) M´(2. dönme U´M´N´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarından faydalanarak U˝M˝N˝ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulalım: U´(0. dönme U´(0.-a).-6) C˝(-2.-2) ve U˝(x.

Şekli doğru boyunca dört birim sağa öteleyip doğruya göre yansımasını çizelim. daha sonra yukarıdaki gibi doğru boyunca ötelemesi çizildiğinde son durumda oluşan şekil değişir mi? Tartışınız.ETK‹NL‹K Öteleme ve Yansıma Araç ve Gereç •Cetvel •Noktalı kâğıt Noktalı kâğıda yukarıdaki gibi bir doğru ve bu doğru üzerine herhangi bir şekil çizelim. 20 d Aşağıya ise şeklin önce d doğrusuna göre yansımasını çizip daha sonra doğru boyunca üç birim sağa öteleyelim. Çizdiğimiz şekil için aynı işlemi tekrarlayalım. . d Bir şeklin. bir doğru boyunca yansımasından sonra ötelenmesi ile ötelenmesinden sonra yansıması aynıdır. Ötemeli yansımada hiçbir nokta ve yansıma doğrusundan başka hiçbir doğru sabit kalmaz. Şeklin önce doğruya göre yansıması. ÖRNEK Aşağıdaki şekli d doğrusu boyunca üç birim sağa öteleyip yansımasını çizelim.

Köşe noktalarının koordinatları A(-7.UYGULAMA 1 Köşe noktalarının koordinatları A(2. N(-4.3) ve C(3. Köşe noktalarının koordinatları M(-4. B(-7. O(-2.1) ve C(-1.3) ve M(-2.-1) olarak verilen bir üçgeni x ekseni boyunca 7 birim sola. y 5 4 3 2 -5 -4 -3 -2 -11 0 -1 -2 -3 -4 -5 x 2 Köşe noktalarının koordinatları A(6.0) olarak verilen MNOP dikdörtgeni x ekseni boyunca 5 birim sağa ve y ekseni boyunca 2 birim aşağıya ötelendiğinde oluşan M´N´O´P´ dikdörtgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. Y(5. L(0.-3).3). hangisinde yansıma olduğunu belirleyiniz.-3) ve P(-2.4) olarak verilen bir üçgenin y eksenine göre yansıması altındaki görüntüsünü çiziniz.8) olarak verilen XYZ üçgeninin x eksenine göre yansıması olan X´Y´Z´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.1) ve Z(5.0). a) y b) y c) y 21 x x 0 x 4 Köşe noktalarının koordinatları X(1. y ekseni boyunca 4 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz.1). y 6 5 4 3 2 -6 -5 -4 -3 -2 -11 0 -1 -2 -3 -4 -5 -6 x 6 3 Aşağıdaki grafiklerden hangisinde öteleme. .4). B(5.1) olan ’ni çiziniz.-2). İki üçgen arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Aynı düzlemde köşe ’nin köşe noktalarının ni x y 5 6 noktalarının koordinatları koordinatlarının (-1) ile çarpımına eşit olan çiziniz.

7 Yandaki OİK üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° döndürülmesiyle oluşan OAB üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.5). 2 Çalışma .-1). Yeni oluşan U´V´Z´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını belirtiniz. ABC üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. V(3.4) ve Z(0. y R´ U´ O G´ x 10 11 DMT üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° dönme altındaki görüntüsü D´M´T´ üçgenidir.0) olan UVZ üçgeni orijin etrafında180° döndürülüyor.a) ise a+b toplamı kaçtır? b) M(3. a) D(3.y) ise x-y farkı kaçtır? y 12 22 Yandaki şekle göre KRM üçgeninin hangi yönde ve kaç birim ötelenerek K´R´M´ üçgeninin elde edildiğini bulunuz. RGU üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. 14 Aşağıdaki süsleme nasıl oluşturulmuş olabilir? Açıklayınız.-2) ve C´(-1.-3)’tür. Oluşan üçgenin köşe noktalarının koordinatları A´(-3. B´(0.0) ve M´(x. RGU üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° dönme altındaki görüntüsü R´G´U´ üçgenidir. y i O K x 8 9 Köşe noktalarının koordinatları U(2. O K M M´ R´ x K´ R 13 Aşağıdaki şeklin ötelemeli yansımasını doğru boyunca çizerek devam ettiriniz. ABC üçgeni orijin etrafında saatin tersi yönünde 90° döndürülüyor. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.b) ve D´(2.

. adım .. 1. adım 3.7) M´(6. Dönen ve Ötelenen fiekiller Aşağıdaki örüntüde doğru parçaları üç eş parçaya bölünüp ortadaki parçadan dışarıya eşkenar üçgen çizilerek oluşturulmuştur. Yans›yan. Örüntünün sonraki adımını çiziniz.... 23 4 Yanda tabloda iki üçgenin köşe noktalarının koordinatları verilmiştir..-2) ve R(-1.. T(-2....1) 5 Aşağıdaki şekillerin ötelemeli yansımasını doğru boyunca çizerek devam ettiriniz.. 6 Köşe noktalarının koordinatları S(-1... 5.. aşağıya veya yukarıya ya da köşegen boyunca hareket eder.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Tekrar Eden.. 1 Öz Değerlendirme . adım 4..1) K´(-4. .....-2) L´(0.. sağa ya da sola. adım 3... Bu iki üçgen arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.-2) L(0.4). adım 2 2.. adım 1. adım 3 2..7) M(-6. adım Satranç oyununda taşlar.. K(4. adım Aşağıdaki örüntünün beşinci adımında olması gereken şekli çiziniz.. a) Bu oyunda hangi tür yer değiştirmeler vardır? b) Tahta üzerindeki atın hareketini yazınız. 4... ..1) olan STR üçgeninin orijin etrafında 180° dönmesi sonucu oluşan S´T´R´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.

55. 24 Banu Salih Kutlu Mehmet Melih Melek 82 87 87 84 86 62 Semih Nazan Ahmet Sabri Serap Sedat 79 91 85 83 78 69 Süleyman Pınar Mustafa Ali Metin Seda 81 84 92 79 81 71 Jale Osman İsmail Faruk Abdullah Mahmut 80 83 76 85 88 65 Dursun Sabiha Emre Davut Mert Ayla 89 88 87 89 87 73 Verileri tabloda gösterelim. 15. 48. 43. 11. 44. 47. 21. 37. 42. 17. 35. 10. 52. 33. Yukarıdaki fotoğraf makinesinde fotoğraf çekilirken ekranda beliren histogramlar görülüyor. 26. fotoğrafın ton dağılımını gösteren grafiktir. 10. 56. Bu zorlukları ortadan kaldırmak için verileri gruplandıralım. 15. 12. 51. Veri grubunun açıklığını bulalım. 50. Grafiği oluştururken nelere dikkat ettiğinizi açıklayınız. ÖRNEK Bir fabrikaya. 22. Birçok fotoğraf makinesinde. 50. iş başvurusunda bulunan kişilerin el becerilerini ölçmek için onlara birer maket verilir. Gruplandırılmış verilerle bir grafik oluşturunuz.19. 25. 45. 24. 49. 20.Verilerden Çıkan Sonuçlar Histogram Oluşturalım Son teknolojiyle üretilen fotoğraf makinelerinde yeni bir özellik dikkat çekiyor. 27. Aşağıda iş başvurusu yapan kişilerin maketi yapma süreleri dakika cinsinden verilmiştir: 10. Bu kişilerden maketin aynısını yapmaları istenir. 25 Bu verileri grafikte gösterelim. Histogram. 39. 23. 48. 13. 38. 12. 53. 55. 44. 22. 36. 59. 23. fotoğraf çekenlere yardımcı bir araç olarak “histogram” özelliği kullanılıyor. 21. 14. 18 . 23. 51. 31. 55. 46. 50. 57. 46. 58. 54. 15. Fotoğraf ve grafiklerde neler ilginizi çekiyor? ETK‹NL‹K Fazla Verilerle Tablo ve Grafik Oluşturalım Beden eğitimi dersinde öğrenciler arasında 400 metre koşusu yapılmış ve koşu sonuçları aşağıda saniye cinsinden verilmiştir. 40. 22. 35. 56. 21. Veri sayısının fazla olmasının tablo ve grafik oluşturmadaki zorlukları nelerdir? Tartışınız. 33. 34. Verileri gruplandırırken nelere dikkat edilmelidir? Açıklayınız. 15. 57. 32. 20. 10. 57. 45. 41. 11. 52. 59-10=49 16 32 49 58 . 16. 33. 16. 36. 49. 36. 15. 51.

173.9 sayısına en yakın tek sayı olan 5 alınır. 170. 162. 166. 176. 165. 160. 170. Grafik: Maket Yapma Süresi Kişi sayısı 16 14 12 10 8 6 4 2 0 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Tablo: Maket Yapma Süresi Maket yapma süresi (dakika) 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Kişi sayısı 10 11 11 4 8 7 7 10 10 11 Süre (dakika) Grafikte. Verileri 9 gruba ayırarak grup genişliğini bulalım. Açıklık: 176 . 152. 25 GÖREV Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) İnternet sitesinden yararlanarak histogram oluşturulabilecek verilere örnekler bulunuz. 176. 9 4 sayısına en yakın büyük tek sayı 5’ tir. 176. Grup genişliği bulunurken açıklık. 176. 169. Verileri 10 gruba ayırarak grup genişliğini bulalım. 149. 171. 165. 174. Grup genişliği = 36 = 4 olur. 157. 150. 156. 154. 154. 153. 163. 143. 170. Bulunan sayıya en yakın büyük tek sayı grup genişliği olarak alınır. 162. 140. 171. 153. 164. 176. 156. 175. Öğrenci raporlarındaki kelime sayıları aşağıda verilmiştir: 149. 164. 168. 168.Veri grubunun açıklığı 49’dur. 49 10 açıklık 4. 169. 143. 170. 142. 158. 163. 156. istenilen grup sayısına bölünür. ÖRNEK Seda Öğretmen. 150. 142. Veri grubunun açıklığını bulalım. 163. 163. 159. 143. 149. 170. yatay eksen. . 150. 176. 173. 140. 159. 170. 169.140 = 36 bulunur. 176. 154. 160. araştırma sonuçlarını raporlaştırmalarını ister.9 ≈ 5 istenilen grup sayısı Bu veri grubunun genişliği 4. 149. 153. 170. Bu durumda veri grup genişliği 5 olarak bulunur. 1-10 aralığında hiç veri olmadığından yanlış yorumlara yol açmamak içi “zikzak” kullanılmıştır. 144. 167. 175. 143. 166. 149. 173. 155. 147. 146 Bu verileri grafikte gösterelim. 175. öğrencilerden ormanlar hakkında araştırma yapıp. 153. 156. 147. 164.

26 Tablo: Elma Ağaçlarının Verdikleri Elmalar Toplanan elmaların Ağaç sayısı kütlesi (kg) 51-59 5 60-68 7 69-77 13 78-86 10 87-95 20 96-104 22 105-113 18 114-122 5 Tablo: Sürücülerin Park Etme Süreleri Park etme Kadın sürücü Erkek sürücü süreleri(saniye) sayısı sayısı 20-30 2 4 31-41 10 15 42-52 25 20 53-63 7 10 64-74 4 4 Tablo: Öğrencilerin Yarışmadaki Doğru Cevap Sayıları Doğru cevap sayıları 1-19 20-38 39-57 58-76 77-95 Öğrenci sayısı 84 90 150 120 35 2 İki öğrenci bir parkta sürücülerin arabalarını park etme sürelerini kaydetmiş. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. bu süreleri kadın ve erkek sürücülere göre ayırıp yandaki tabloyu oluşturmuşlardır.Tablo: Raporlardaki Kelime Sayıları Kelime sayısı 140-144 145-149 150-154 155-159 160-164 165-169 170174 175-179 180-184 Öğrenci sayısı 9 8 11 9 11 10 13 10 - Grafik: Raporlardaki Kelime Sayıları Kişi sayısı 14 12 10 8 6 4 2 0 140-144 145-149 150-154 155-159 160-164 165-169 170-174 175-179 180-184 Kelime Sayısı UYGULAMA 1 Bir çiftlikteki elma ağaçlarının bir yılda verdiği elma miktarlarının aralığı yandaki tabloda verilmiştir. 3 Çalışma . 3 Bir matematik yarışmasına katılan öğrencilerin verdikleri doğru cevaplar yandaki tabloda verilmiştir.

01-14. Elde edilen verilerle yandaki tablo oluşturuluyor. Tablo: Kuşların Uzunlukları Uzunluk (mm) Kuş Sayısı 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 27 3 Yandaki grafikte öğrencilerin okula geliş saatleri verilmiştir.02 16.03 18. Grafiğe göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. 08.03-18.00-12.05-22.04 20.55 ile 09.01 14.05 Koşucu sayısı 6 2 2 Bir bilim adamı 60 sinek kuşunun uzunluklarını milimetre cinsinden ölçmüş.05 saatleri arasında kaç öğrenci gelmiştir? Grafik: Öğrencilerin Okula Geliş Saatleri Öğrenci sayısı 80 60 40 20 0 08:11 08:21 08:22 08:32 08:33 08:43 08:44 08:54 08:55 09:05 09:06 09:16 Zaman 2 Öz Değerlendirme . a) Okulda kaç öğrenci vardır? b) Okula.00 12. c) Verilerden yararlanarak uzunlukları 45-49 mm arasında olan kuşların yüzdesini yaklaşık olarak bulunuz.04-20. ölçüm sonuçlarını aşağıdaki gibi yazmıştır: 55 50 54 51 47 59 49 58 46 54 48 36 55 42 59 51 48 38 45 48 59 50 43 39 59 52 48 41 47 41 52 45 49 52 48 56 56 48 48 42 46 51 39 38 43 43 43 48 41 38 52 45 54 47 56 37 43 44 49 50 a) Yukarıdaki verilerle oluşturulan yandaki tabloyu tamamlayınız.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Histogram Olufltural›m Tablo: Koşuyu Bitirme Süreleri Bir ilde yapılan geleneksel koşu yarışmasında koşucuların belli bir mesafeyi koşma süreleri kaydedilmiştir. Süre (dakika:saniye) 10.02-16. Tablodaki boşlukları siz doldurunuz ve histogram oluşturunuz. b) Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz.

2. a-n = n a-1 = a .2 n tane 2 2 2 Bir üslü ifade.2. a sıfırdan farklı bir tam sayı ve n doğal sayı olmak üzere a’nın negatif kuvvetleri aşağıdaki şekilde yazılır.. . .a a a3 a.2 = 8 22 = 2.2 = 4 21 = 2 = 2 20 = 1 = 1 2-1 = 2-2 = 2-3 = 2-n = = = = = 1 2. 2 n tane 23 = 2. 2 sayısının negatif kuvvetleri ile pozitif kuvvetlerinin gösterimini karşılaştırınız.Üslü Sayıların Kuvvetleri Tam Say›lar›n ve Ondal›k Kesirlerin Kuvvetleri Anahtar Kavramlar • Negatif kuvvet • Çok büyük sayılar • Çok küçük sayılar • Bilimsel gösterim Güneş’e en yakın yıldız olan Alfa Centauri’nin Güneş’e uzaklığı 37 900 000 000 000 km’dir. ... a-2 = 2 = a. Her bir adım arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız..2. -3 = 1 = 1 a . paydan paydaya ya da paydadan paya alındığında üssünün işareti değişir. 2n = 2.a..2. .. 1 1 1 1 . Bu sayıyı daha kısa biçimde yazabilir miyiz? ETK‹NL‹K Negatif Kuvvetler 28 Yandaki örüntüyü inceleyelim. . Bir tam sayının negatif kuvvetini bulmak için neler yapılması gerektiğini açıklayınız..2.a a . 21 sayısından 2-2 sayısına ulaşabilmek için ne yapmanız gerekir? Tartışınız.

x10 n tane 1 -27 .ÖRNEK 4.00001 105 100 000 1 2 2x 1 2x10-1 2 x 0.01 10x10 100 1 1 0.. 2x10 ...01 + 0 x 0.001 + 9 x 0. 17x(17)-1 sayılarının değerini bulalım: 1 1 10-5 0.1 27 n tane 10 .0308 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 0.0001 = 5000 + 70 + 2 + 0. 10 ve -3 sayılarının negatif kuvvetlerini bulalım: 4 sayısının negatif kuvvetleri 10 sayısının negatif kuvvetleri 10-1 10-2 10-3 10-n n tane -3 sayısının negatif kuvvetleri (-3)-1 (-3)-2 (-3)-3 (-3)-n 1 ..1 1 1 0.1 + 3 x 0.0009 = 5072 + 0.1 + 1 x 0.0308 ondalık kesrini 10 sayısının kuvvetlerini kullanarak çözümleyelim: 26.x(-3) -1 1 101 1 102 1 103 1 10n 1 10 0.25 16 4 (-2)4 -5 29 1 17 x 1 1 1 17 17 26.1 3 (-3)1 1 1 1 9 (-3)2 (-3)x(-3) 1 1 3 (-3) (-3)x(-3)x(-3) 1 1 (-3)n (-3)x.001 + 8 x 0.2 10 10 101 1 1 4x 1 4x(-2)-4 4 x 0.0001 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 1 + 3 x 1 + 0 x 1 + 8 x 1 100 1000 10 000 10 1 1 1 1 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 1 + 3 x 2 + 0 x 3 + 8 x 10 10 104 10 = 2 x 101 + 6 x 100 + 0 x 10-1 + 3 x 10-2 + 0 x 10-3 + 8 x 10-4 17x(17)-1 17 x Çözümlemesi 5 x 103 + 7 x 101 + 2 x 100 + 4 x 10-1 + 1 x 10-3 + 9 x 10-4 olan rasyonel sayıyı bulalım: 5 x 103 + 7 x 101 + 2 x 100 + 4 x 10-1 + 1 x 10-3 + 9 x 10-4 = 5 x 1000 + 7 x 10 + 2 x 1 + 4 x 0.4 + 0.001 + 0.4019 = 5072. 4x(-2)-4.4019 .001 10x10x10 1000 1 10x10x10x.

kuvvet 6. Aşağıdaki tabloya belirlediğimiz tam sayının 1. kuvvetleri ile 2. Negatif bir tam sayının kuvveti tek ise sonuç negatif tam sayı. -3 . kuvvet 3. kuvvetlerini hesaplayıp yazalım. kuvvet Sonuç Negatif tam sayının kuvvetleri 2. 2 . Geliştirdiğiniz bu kural negatif tam sayının negatif kuvvetleri için de geçerli midir? ÖRNEK 30 Aşağıdaki işlemlerle sonuçlarının işaretlerini inceleyelim: a) (-2)3= (-2). Negatif tam sayının tek ve çift kuvvetlerinin sonuçlarının işaretleri arasındaki ilişkiyi gösteren bir kural geliştiriniz.(-2).(-3).(-0.4)3=-0.3)2=0.4).4). 4 ve 6. 2 = 2 = 2 4 = 16 81 3 3 3 3 3 3 4 (-3)4 ç) -3 .09 b) (-0.3)= (0.064 4 4 c) 2 . kuvvet 5. Negatif tam sayının kuvvetleri 1. Negatif tam sayının çift kuvvetleri ile sonuçlarının işaretleri arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. çift ise sonuç pozitif tam sayı olur.(0. 3 ve 5. Pozitif mi? Negatif bir tam sayı belirleyelim.(-2)=-8 b) (-3)4= (-3). -3 = -3 = 4 = 81 4 4 4 4 4 256 4 .(-0. 2 .3).ETK‹NL‹K Sonuç Negatif mi.4)= (-0. -3 .(-3). kuvvet Sonuç Tabloya göre negatif tam sayının tek kuvvetleri ile sonuçlarının işaretleri arasındaki ilişki nedir? Açıklayınız.(-3)=81 c) (-2)-2= ç) (-3)-3= (sonucun işareti negatif) (sonucun işareti pozitif) (sonucun işareti pozitif) (sonucun işareti negatif) Pozitif bir tam sayının tek ve çift kuvvetlerinin sonucu pozitiftir. kuvvet 4. ÖRNEK Tekrarlı çarpımları verilen ondalık kesir ve rasyonel sayıları üslü olarak yazalım ve değerlerini belirleyelim: a) (0.

UYGULAMA 1 Aşağıdaki sayıların değerlerini bulunuz... 1 2 2 2 2 I. 1 .. 1 .4) .5). < . 3 10 10 10 g) (-0. 1 ..16) 5 Aşağıdaki örüntüde boş bırakılan yerlere hangi sayılar yazılmalıdır? . (-3)-4 = III. Sizce bu tartışmada kim haklıdır? Neden? Aşağıdaki eşitliklerde “ a) 2-2 = c) d) 1 = 3 9 1 =10 100 000 1 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz.(-0. 23 8 1 c) 5-2 .III Çalışma ..5). 2-1 . 25 d) 102 .. 1 .. (-0. 210 f) 52 . 4 . ( )-5 = 32 oranı kaçtır? 7 Yandaki eşitliklerden hangisi ya da hangileri doğrudur? 4 A) Yalnız I B) Yalnız II C) I. 1 . 25 b) (-2)5 . Serap ise bu fikre karşı çıkıyor. 1 .. (2)-5 ç) 1 2 3 .5). 1 .(-0.(-0. a) 1 ... 3 . (-5)-2 = II..(-0. b) 625 = 5 ç) 1 = 49 e) 8-2 = g) -2 3 1 2 = 1 f) 25. 22 . 8 6 Aşağıdaki ifadelere göre A= (-0.5) B= 1 .. 1 = 3 6 6 6 6 6 4 1 = 1 1024 2 =2 Aşağıdaki boşluklara “>.4).II D) I. (2)-3 2 31 e) 3 .. a) (-5)3 2 b) (-3)-3 c) 2-5 ç) 10-4 d) (-10)1 Emre (-3)-1 sayısının (3) sayısına eşit olduğunu söylüyor. =” sembollerinden uygun olanını yazınız.... 1 .

115 10 sayısını hangi sayı ile çarparsak sonuç 120 10 olur? Çarpma 10 . Tablo: Bölme Tablosu Bölme 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 6 6 5 6 5 4 3 2 1 1 1 1 1 2 2 3 Bölüm 10 100 . 8 12 20 10 . tabanı 2 alarak tekrar düzenleyiniz. 43 27 10 sayısını hangi sayıya bölersek sonuç 10 olur? Yandaki tabloyu. 30 5 25 10 :10 bölme işlemi ile 10 üslü gösterimi için ne söylenebilir? Üslü sayılarla bölme işlemini ifade eden bir kural geliştiriniz.10 çarpımı ile 10 üslü gösterimi için ne söylenebilir? Üslü sayılarla çarpma işlemi ve çarpımın üslü gösterimini ifade eden bir kural geliştiriniz. Bölümün üslü gösterimi 10 10 1 2 . Çarpımın üslü gösterimi 10 10 2 3 . .Üslü Say›larla ‹fllemler Bir ansiklopedinin tamamının iğne başı büyüklüğündeki bir alana yazılabilmesi sizce mümkün müdür? Evet.10 10 .10 10 .. Metrenin milyarda biri ölçüsüne sahip nanometre birimiyle ölçülen bir saç telinin kalınlığı ortalama 50 000 nanometredir... Bu durumda bir saç telinin kalınlığı kaç milimetre olur? ETK‹NL‹K Tablo: Çarpma Tablosu Çarpımın Üslü Gösterimi Yandaki tabloyu inceleyelim ve boşlukları dolduralım.10 10 ..10 10 .10 10 ..10 10 ... Her bir çarpma işlemi ile çarpımın üslü gösterimi arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. Her bir bölme işlemi ile bölümün üslü gösterimi arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.10 3 3 2 2 1 1 1 1 1 1 2 3 4 5 3 4 4 5 Çarpım 100 1000 . 32 ETK‹NL‹K Bölümün Üslü Gösterimi Yandaki tabloyu inceleyelim ve boşlukları dolduralım. nanoteknoloji de “çok küçük maddelerin teknolojisi” anlamına gelmektedir..10 10 . nanoteknoloji sayesinde mümkündür. “Nano” sözcüğü Latince “cüce”.10 10 .

9 x 106 149.6 x 10-28 9. Tabanları aynı olan üslü ifadeler ile bölme işlemi yapılırken ortak taban bölüme taban olarak yazılır. GÖREV Bilimsel gösterim nerelerde ve hangi amaçla kullanılmaktadır? Araştırınız ve araştırma sonuçlarını sınıfa sununuz. Tablo’da ise maddeyi oluşturan kısımların kütleleri verilmiştir. 3-12 = 310 . Tablo: Bazı Parçacıklar ve Bunların Yaklaşık Kütleleri Maddeyi oluşturan kısımlar Elektron Proton Nötron Atom Yaklaşık Bilimsel kütleleri (kg) gösterim (kg) 91. 3-12 = 310+(-12) = 3-2 Aşağıdaki bölme işlemlerinin nasıl yapıldığını inceleyelim: a) 27 : 23 = 27-3 = 24 c) = 6-5-(-2) = 6-3 b) = 310-2 = 38 -10 3 ç) 1 : 1 25 5 = 1 3 : 52 1 5 -10 = (5-2) : (5-1) 3 -10 = 5-6: 510 = 5-6-10 = 5-16 k n k+n Tabanları aynı olan üslü ifadeler ile çarpma işlemi yapılırken ortak taban çarpıma taban olarak yazılır. 1. Tablo’da güneş sistemindeki bazı gezegenler ve Güneş’e olan uzaklıkları. Tablolardaki örneklere göre boş yerleri dolduralım. 2. Bilimsel gösterimde nelere dikkat edilmesi gerektiğini tartışınız.72 x 10-28 16. 102 = 104+2 = 106 c) 24 . 2.6 x 106 22.496 x 108 2.7 x 107 14. 1. Payın üssü ile paydanın üssü toplanarak ortak tabana üs olarak yazılır. 36 = 313+6 = 319 ç) 95 . Tablo’daki her bir gezegenin Güneş’e olan uzaklığı ile aynı uzaklığın bilimsel gösterimi birbirine eşit midir? Aralarındaki ilişkiyi tartışınız.79 x 107 1. a .11 x 10-31 33 1.3 x 108 44. Tabloları doldurduktan sonra tekrar inceleyiniz.1 x 10-32 167.a = a k a =ak-n n a ETK‹NL‹K Çok Büyükler ve Çok Küçükler Aşağıdaki tabloları inceleyelim.2 x 10-28 16. Tablo’daki maddeyi oluşturan kısımların kütleleri ile bilimsel gösterimi arasındaki ilişkiyi tartışınız. 2-3 = 24+(-3) = 21 b) 313 . 3-12 = (32)5 . Payın üssünden paydanın üssü çıkarılarak ortak tabana üs olarak yazılır.9 x 108 Uzaklığın bilimsel gösterimi (km) 5.ÖRNEK Aşağıdaki çarpma işlemlerinin nasıl yapıldığını inceleyelim: a) 104 . Tablo: Bazı Gezegenler ve Bunların Güneş’e Olan Uzaklıkları Bazı Güneş’e olan gezegenler uzaklıkları (km) Merkür Dünya Mars Satürn Neptün 57. .

3 -7 10 Aşağıdaki ifadelerde “ a) 2 c) 5 .5 12 17 10 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz. B ifadesinin kaç katıdır? 6 -7 a= 3.2 ve B= 7 2 4 7 olduğuna göre A ifadesi.00011 mm = 1. iki sayının çarpımı şeklinde yazmamız gerekir. 34 UYGULAMA 1 Aşağıdaki ifadelerin değerinin üslü gösterimini yazınız.9x109 km •AIDS virüsünün uzunluğu: 0.844x108 m •Pluton’un Güneş’e olan uzaklığı: 5. 7 12 7 -8 4 =5 =7 3 4 7 9 42.00011 mm Yukarıdaki sayısal verileri bilimsel gösterimle ifade edelim.c 5 6 Türkiye’de yapılan son nüfus sayımına göre 70 milyon olan nüfusu bilimsel gösterimle yazınız.1x10-4 mm olarak bilimsel gösterimleri yapmış oluruz.000 000 001 kg = 1x10-9 kg’dır. çarpanlardan biri 1 ile 10 arasında (1 dâhil). diğeri 10’un kuvveti olacak şekilde.b.10 b= 10 c= 10 Yukarıdaki ifadelere göre aşağıdaki ifadelerin sonuçlarını bulunuz.b d) a.4 A= 2 .b. n ise bir tam sayıdır. Bir günde parçalanan alyuvar sayısını bilimsel gösterimle yazınız.2 3 d) e) 3 . a) 4 000 000 000 b) 9 000 000 000 000 000 e) a b. İnsan vücudunda günde 200 milyar alyuvar parçalanır.c c c b Aşağıdaki sayıları bilimsel gösterimle yazınız. Buna göre. Bir sayının bilimsel gösterimi ax10n şeklindedir. Bir sayıyı bilimsel gösterimle ifade edebilmek için o sayıyı. 3 = 3 ç) 7 . (a sayısı 1 ≤ a < 10 olacak şekilde bir rasyonel sayı. b) 3 .2 =2 .3 9 -7 c) ç) 4. •Ay ile Dünya arasındaki uzaklık: 384 400 000 m = 3.ÖRNEK •Ay ile Dünya arasındaki uzaklık: 384 400 000 m •Pluton’un Güneş’e olan uzaklığı: 5 900 000 000 km •AIDS virüsünün uzunluğu: 0.2 2 4 7 b) 3 . b) a.) Kitabımızdaki bir “i” harfinin noktasını koymak için gerekli mürekkebin kütlesi 0.c c) 1 ç) a.b a) a.c 2 a. a) 2 . 5 Çalışma 7 .

xy ifadesinde x yerine 2.25 3. 4 ise pozitif olduğunu savunuyor... kuvveti alınırsa sonuç negatif olur..)? Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların önüne “D”.) (-7) sayısının 17. 2-2 sayısının 26 katıdır. ç›k›fl 7.. Ifl›k h›z›yla hareket eden bir araçla seyahat edilece¤i düflünülürse bu uzunluk yaklafl›k ne kadar sürede al›n›r (Ifl›k 1 sn’de 5 3x10 km yol al›r. y yerine 5 yazarak sonucu bulunuz. (.4404x10 Afla¤›daki say›lar› bilimsel gösterimle yaz›n›z. 1.. Sizce kim haklıdır? Neden? Yandaki ifadelere göre oranı kaçtır? A= 1 4 B= 0. D Y 4. ç›k›fl 3. yandaki sayıların değerlerinin negatif olduğunu.9) .00704 d) 42 573 e) 0. (-2) .1). Yiğitcan 22 10 (-0.222x10 -3 c) 3. a) 3752 b) 20 051 c) 0. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.. ç›k›fl D Y 2. K›rm›z› kan hücresinin çap›n› bilimsel gösterimle yaz›n›z. ç›k›fl Y 3) 2-7 ifadesi eşittir. ç›k›fl D Y D 1) 3 ifadesinin değeri -34 tür.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 2 Afla¤›daki say›lar› ondal›k kesir olarak yaz›n›z. 12 7 (. 35 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir.(0. (. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl 3 Öz Değerlendirme .1). 2) 24 sayısı.. ’e 6) (-109)1218 sayısının işareti (+)’dır. (. 4) ifadesinin değeri -1’dir. 1 1218 Pelin.0001 f) 0.) (0.) (-1) +(-1) işleminin sonucu 2’dir. 4 Ekvator'un çevresinin uzunlu¤u yaklafl›k 4x10 km’dir.1) işleminin sonucu 0. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. -4 5) Bir negatif tam sayının tüm kuvvetleri pozitiftir. ç›k›fl Y değeri 2’dir. D Y 8.777x10 3 Üslü Say›lar›n Kuvvetleri -2 b) 6. D Y D 7) ifadesinin 6.00074 cm’dir.. ç›k›fl 5. a) 7.001’dir.(0. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. yanlış olanların önüne “Y” yazınız.05050550 ç) 51 230 000 3 4 5 6 7 8 9 K›rm›z› kan hücresinin çap› 0.) 5 sayısının negatif kuvvetleri pozitiftir.

ç›k›fl Y D D Y Örüntüsü fraktal oluşturur. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 4) (2.1) ve C(4.5) noktası olur. 2) Her fraktal bir şeklin oranında küçültülmesiyle oluşur. 3) Bir eşkenar üçgenle hiçbir zaman fraktal oluşturulamaz. 2 birim yukarıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz. ç›k›fl . y A B C x 36 4 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 2.3).4) noktasının x eksenine göre yansıması (2. ç›k›fl Y D Y 8. ç›k›fl 5. ç›k›fl 7. ç›k›fl D Y D 5) A(0.1) olarak verilen bir üçgeni 4 birim sağa. 6) Bir şekil 2 birim aşağıya ötelenirse şeklin y ekseninin koordinatları 2 azaltılır. ç›k›fl D Y Y D 7) Bir şeklin ötelemeli yansıma hareketi bulunabilir. 6. ç›k›fl 3.-4) noktasıdır. 1) 1. 4. B(1. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Aşağıdaki örüntülerden hangisi fraktaldır? A) B) C) Kurall› Say›lardan Kurall› ‹fllemlere D) 2 Yandaki örüntünün sonraki iki adımı aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) D) 3 Koordinatları A(1.2) noktası bulunan şekil 3 birim sağa ötelenirse A'(3. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl.

Uzunluk (cm) 121-129 130-138 139-147 148-156 Kişi sayısı Tablo: Boy Uzunlukları Uzunluk (cm) 121-124 125-129 130-133 134-138 139-142 143-147 148-151 152-156 Kişi sayısı 2 5 8 14 11 9 3 1 37 b) Ayhan tablodaki verilerin grafiğini çizmiştir. Ayhan’ın tablosunu siz tamamlayınız.5 Sakarya İlköğretim Okulunda bir günde kaç dakika kitap okunduğunu belirlemek için öğrencilere anket yapılır. b) Günde 10 ile 34 dakika arasındaki sürede kitap okuyan kaç öğrenci vardır? Tablo: Kitap Okuma Süreleri Okuma Süresi (dakika) 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Öğrenci Sayısı 10 12 11 4 8 7 7 10 10 11 6 Yandaki tabloda bir sınıftaki öğrencilerin boy uzunlukları verilmiştir. a) Ayhan bu verileri 9 cm’lik aralıklarla kaydederek yeni bir tablo oluşturmuştur. Grafiği çizerken iki tane hata yapmıştır. Anket sonuçları yandaki tabloda verilmiştir. Bu kişinin boyu 148 cm’dir. Bu kişi Ayhan’ın belirlediği aralıklardan hangisine dâhil olur? Kişi sayısı 25 20 15 10 5 0 Boy uzunluğu (cm) 121-129 130-138 139-147 148-156 . Bu hatalar nedir? c) Sınıfa sonradan 1 kişi daha katılmıştır. a) Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz.

3) .3) . c) 100 000 = 5 e) (0. 1 .8 Aşağıdaki eşitliklerde “ a) 5-3 = ç) 64 = .3) = (0. a) 38 000 000 b) 482 000 000 000 c) 0. 10 -7 -3 B) 10 4 10 8 C) 10 . 10 2 2 D) 10 -1 10 3 38 6 Çalışma . (0.0000003 ç) 0. 2 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz. b) 1 . 1 = 3 3 3 3 3 d) 1 = 64 -3 . -7 -6 -10 -4 b) 10 c) 10 ç) 10 a) 10 10 Aşağıdaki sayıları bilimsel gösterimle yazınız.000000007 11 Aşağıdaki işlemlerden hangisinin sonucu diğerlerinden farklıdır? A) 10 . 1 .3) 9 Aşağıdaki üslü sayıları işlem yapmadan ondalık kesir olarak yazınız. (0.

2007 y›l›nda kütüphanelerden en verimli flekilde yararlanabilmek amac›yla toplam kitap say›s›.OLASILIK. aritmetik ortalama ve aç›kl›k hesaplar› yeterli midir? . medyan. İSTATİSTİK VE SAYILAR Olas›l›k ve Olay Çeflitleri Kareköklü Say›lar Standart Sapma Tablo: Nevflehir ‹li Kütüphane Verileri Y›llar 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Toplam kitap say›s› 328 690 334 510 344 392 355 875 368 352 377 944 382 210 391 067 Yararlanan kifli say›s› Ödünç al›nan kitap say›s› 415 490 138 035 460 343 148 319 509 022 147 283 520 517 142 325 497 718 137 135 480 784 136 996 377 345 130 498 283 883 104 596 600 000 500 000 400 000 300 000 200 000 100 000 0 Grafik: Nevflehir ‹li Kütüphane Verileri 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 39 Toplam kitap say›s› Yararlanan kifli say›s› Ödünç al›nan kitap say›s› Türkiye ‹statistik Kurumunun Nevflehir ilindeki kütüphanelere ait verileri yukar›da tablo ve grafik fleklinde verilmifltir. yararlanan kifli say›s› ve ödünç al›nan kitap say›s›n›n tahmin edilmesi gerekiyor. En iyi tahmin için mod.

Teorik olasılık. Hesaplayarak bulduğumuz bu olasılık “Teorik Olasılık” olarak adlandırılır. 100 6 1659 1 oluyor.2. Parayı 50 kez havaya atarak kaç kez yazı veya tura geldiğine ait çetele tablosu oluşturalım. tablolardan hesapladığınız hangi olasılık değerine daha yakındır? Karşılaştırarak nedenini açıklayınız. yukarıda olduğu gibi her bir çıktının eş olumlu olması durumunda hesaplanır. Kolideki 100 kutuda 45 çift siyah. 40 çift kahverengi ve 15 çift bordo ayakkabı vardır. Tura gelme olasılık değeri. Kolideki eş büyüklükteki her bir kutuda bir çift ayakkabı bulunmaktadır. s(B) 1 E={1.4. Çetele tablosundan yararlanarak tura gelme olasılığını bulunuz. 63 1 Bulduğu olasılık değeri oluyor. 40 ÖRNEK Hilesiz bir zar atıldığında üst yüzünde 5 gelme olasılığını hesaplayalım.5. Bulduğunuz olasılık değerlerini karşılaştırınız. Para atıldığında tura gelme olasılığı kaçtır? •Madenî para Bu olasılığı nasıl hesapladığınızı açıklayınız.6} O(B)= = s(E) 6 B={5} Bulduğumuz olasılık değeri ’dır. Diğer grup arkadaşlarınızın çetele tablo sonuçlarını ortak bir tabloda birleştirerek tura gelme olasılığını hesaplayınız. Koliden alınan bir kutunun içinden siyah ayakkabı çifti çıkmama olasılığı kaçtır? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç Yazı mı Tura mı? Bir madenî para alalım.Olasılık ve Olay Çeşitleri Olasılık Çeşitleri Anahtar Kavramlar •Deneysel Olasılık •Teorik Olasılık •Öznel Olasılık Bir ayakkabı mağazasına bir ayakkabı kolisi gelmiştir. Mete. Mete zarı 10 000 kez attığında üst yüzünde 1659 kez 5 geliyor. Olasılık değerleri ile deneme sayıları arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. hilesiz bir zar atarak üst yüzünde 5 gelme olasılığını hesaplamak istiyor. Zarı 100 kez atıyor ve 63 tanesi 5 geliyor. İlk olasılık değeri. Yani 10000 6 . herhangi bir deneme ya da hesap yapmadan 1 olursa bu olasılık nasıl adlandırılabilir? Tartışınız.3.

Yapılan bu kişisel olasılık değerleri “Öznel Olasılık” olarak adlandırılır. hilesiz bir zar attığında üst yüzünde 5 gelme olasılığının %50. teorik olasılık değerine yaklaşmaktadır. ç›k›fl Y 1) Olasılık çeşitleri. ç›k›fl 5. Rastgele bir bilye alındığında aşağıdaki renklerin gelme olasılıklarını teorik olarak hesaplayınız. Celal ve Canan’ın bulduğu olasılık değerlerinin neden farklı olduğunu açıklayınız. ç›k›fl 7 Çalışma . kırmızı. ç›k›fl Y D Y 8. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. Canan ise %70 olduğunu söylüyor. Siz de bir zar atıp aynı deneyi yaparak bulduğunuz olasılık değerlerini karşılaştırınız. deneysel. teorik ve öznel olarak üç çeşittir. Bunun için yandaki tabloyu kullanarak yüz birinci müşterinin 100 TL verme olasılığını hesaplayınız. Deneydeki her bir çıktının eş olasılıklı olmadığı durumlarda deneysel olasılıktan yararlanılır. 4. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. kasaya ödeme yapan ilk yüz müşterinin ne kadar para verdiğini not alarak yüz birinci müşterinin 100 TL verme olasılığını deneysel olarak bulmak istiyor. ç›k›fl 3. mavi. Celal. D Y D Y 3) Bir tane hilesiz zar atıldığında üst yüze 4 gelme olasılığını teorik olarak hesaplayamayız. 15 adet sarı. D 5) Öznel olasılık değeri kişiden kişiye değişmez. 5 adet yeşil ve 3 adet beyaz bilye bulunmaktadır. ç›k›fl D Y D 7) 1000 deneme.Mete’nin deneyerek yaptığı bu olasılık hesabı “Deneysel Olasılık” olarak adlandırılır. UYGULAMA 1 Bir cam kâsenin içinde 20 adet kırmızı. 1. a) Kırmızı gelme olasılığı kaçtır? b) Mavi gelme olasılığı kaçtır? c) Beyaz gelme olasılığı kaçtır? Bir kasiyer. ç›k›fl 7. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. gerçek olasılık değerine 100 denemeden daha yakındır. 12 adet mavi. bilyeler vardır. 4) Deneysel olasılık değerinin teorik olasılık değerine yakın olabilmesi için bir deneme yeterlidir. 2. Deneme sayısı arttıkça deneysel olasılık değeri. 41 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl D Y 2) Hilesiz bir madenî parayı 100 kez atarak tura gelme olasılığını hesaplamak deneysel olasılıktır. 5 TL 10 TL 20 TL 50 TL 100 TL 6 adet 10 adet 21 adet 35 adet 28 adet 2 3 4 23’ten 33’e kadar olan sayıların (23 ve 33 dâhil) yazılarak atıldığı bir torbadan 3’e ve 2’ye tam bölünebilen bir sayıyı çekme olasılığını teorik olarak bulunuz. Rastgele seçilen bir bilyenin kırmızı gelme olasılığı ’ tür. 6) Bir kavanozda çeşitli sayılarda yeşil. 6.

dördüne dörtgen. 8’i de 8. Bir torbanın içerisine 6 adet “6. Duraktan iki taksi çağıran müşteriye 2006 model taksi yollanma olasılığı kaçtır? Durakta her seferinde 20 taksinin beklediğini düşünürsek iki gün üst üste taksi çağıran müşteriye 2006 model taksi yollanma olasılığı kaçtır? ETK‹NL‹K Kâğıt Çekelim Kâğıdı eş büyüklüklerde 12 parçaya bölelim. 8. Yani ilk seçimin sonucu ikinci seçimin sonucunu etkilemektedir. sınıf” yazılı kağıt çekilmiştir. 8 adet “8. Araç ve Gereç Kâğıtların üçüne üçgen. 7 adet “7. sınıf öğrencisidir.Olay Çeflitleri Anahtar Kavramlar •Bağımlı Olay •Bağımsız Olay Bir taksi durağında bekleyen 20 taksinin sekizi 2006. Yani ilk seçimin sonucu. yedisi 2005. Çekilen kâğıdı torbaya tekrar atmak veya atmamak. beşine de beşgen çizelim ve bunları katlayarak torbaya atalım.sınıf” yazılı kâğıdı torbaya atalım.sınıf”. sınıf.sınıf” yazılı kâğıdı torbaya atmayalım. 42 ÖRNEK 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı tören resimlerini çekmek üzere 21 üyeli fotoğrafçılık kulübünden 2 öğrenci seçilecektir.sınıf” yazılı kâğıtların biri azalmaktadır. Kâğıtta çizili çokgeni tekrar torbaya atarak mı yoksa atmadan mı çekerseniz aynı çokgeni çekme olasılığınız daha fazla olur? Gerekçeleriyle açıklayınız. Yukarıdaki kâğıt çekme olaylarının hangilerinin sonucu bir başka olaya bağlıdır? Bu olasılıkları nasıl adlandırabilirsiniz? Tartışınız. Kulüp üyelerinin 6’sı 6. ikinci seçimi etkilememektedir. ikinci seçimde. sınıf. • Makas Çektiğiniz ilk kâğıdı torbaya atmadan ikinci bir kâğıt çekerseniz ilk çektiğiniz kâğıtta çizili olan çokgenin aynısından çekme olasılığınız hakkında ne söyleyebilirsiniz? Tartışınız. Bu durumda torbadaki kâğıt sayılarında herhangi bir değişiklik olmamaktadır. 7’si 7. beşi ise 2004 modeldir. •Torba • K⤛t Torbadan bir kâğıt çekelim. sınıf yazılı kâğıdın gelme olayını etkiler mi? İnceleyelim: İlk seçimden sonra “8. Bu durumda torbada “8. İlk olarak “8. . İlk seçimden sonra “8.sınıf” yazılı eş özellikli kağıtlar atılarak seçim yapılacaktır.sınıf”.

7 mavi kalem Torbadaki Kalemler Kalemleri torbaya koyalım. 10 = 110 18 17 306 11 . keseye koyduğu 18 adet çeyrek altının 7’si 2008. keseye atılmadan ikinci altın çekilecektir. çekiliş Çıktılar Olasılıkları 10 17 A 7 17 11 17 B 6 17 B BB 7 . Çektiğiniz kalemi torbaya atarak ikinci kez kalem çektiğinizde ilk kalemle aynı renkte olma olasılığı kaçtır? Hesaplayınız. 11 = 77 18 17 306 11 18 7 18 A 7 18 A .İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesi birbirine bağlıysa yani bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkiliyorsa böyle olaylara “bağımlı olaylar” denir. 1. 7 = 77 18 18 324 7 . 2008 tarihli altın A 2009 tarihli altın B 43 I. Çektiğiniz kalemi torbaya atmadan ikinci kalemi çektiğinizde ikinci kalemin ilk kalemle aynı renkte olma olasılığı kaçtır? Hesaplayınız. Hangisinde aynı rengi çekme olasılığı daha fazladır? Açıklayınız. çekiliş 2. geri kalanı 2009 tarihlidir. ÖRNEK Serhat Kuyumcusu’nun. 7 = 49 18 18 324 B AB BA A AA 11 . İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesi birbirine bağlı değilse yani bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkilemiyorsa böyle olaylara “bağımsız olaylar” denir. Torbadan bir kalem çekelim. 11 = 77 18 18 324 II. 11 = 121 18 18 324 11 . çekiliş Çıktılar Olasılıkları 11 18 11 18 A 7 18 11 18 B 7 18 B BB 7 . 1. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Torba • Eflit büyüklüklerde 4 k›rm›z›. çekiliş 2. Bulduğunuz iki olasılık değerini karşılaştırınız. Durum (Bağımsız Olay): 1. çekilişten sonra çıkan altın tekrar keseye atılacak ve ikinci altın çekilecektir. Durum (Bağımlı Olay): 1. çekilişten sonra çıkan altın. Altınların çekilişi iki farklı durumda yapılabilir. 7 = 77 18 17 306 7 . Keseden rastgele iki altın çekiliyor. Bu durumları aşağıdaki gibi ağaç diyagramlarında gösterelim. 6 = 42 18 17 306 B AB BA A AA 11 .

Okul dönüşü.P(B) = 11 . P(A)= 11 (18 altının 11’i A olayı) 18 P(B)= 7 17 (Kesede kalan 17 altının 7’si B olayı) P(A ve B)= P(A). P(A ve B)= P(A). A’ya bağlı) P(A ve B) = P(A). sonra başkan yardımcısı seçilecektir. torbaya geri atılmamak kaydıyla önce başkan.P(B) • Bağımlı ise (B. okula yürüyerek. otobüsle ya da taksiyle gidebilmektedir. a) Kalemi torbaya atmadan ikinci bir kalem çekme b) Çekilen kalemi tekrar torbaya atarak ikinci bir kalem çekme 2 Bir öğrenci.P(B) = 11 .P (A’ya bağlı B) Yukarıdaki örnekteki AB çıktılarını inceleyelim.durumdaki bağımlı (B olayı A’ya bağlı) olayın olma olasılığı. I. başkan yardımcısının erkek öğrenci olması c) Başkanın erkek.A ve B olayları. okula yürüyerek gitme ve okuldan sonra otobüsle spora gitme olasılığı kaçtır? Bir sınıftaki öğrencilerden bir başkan ve bir başkan yardımcısı seçilecektir. 18 17 306 44 UYGULAMA 1 Bir torbadan kalem çekme olayı için aşağıda verilen olayların bağımlı mı bağımsız mı olduğunu belirleyiniz. a) Başkan ve başkan yardımcısının kız öğrenci olması b) Başkanın kız. • Bağımsız ise P(A ve B)=P(A). başkan yardımcısının kız öğrenci olması ç) Başkan ve başkan yardımcısının erkek öğrenci olması 3 . Çekilen ismin yazılı olduğu kâğıt. Bu seçim ne tür bir olaydır? Bu olaya göre aşağıdaki olasılıkları hesaplayınız. Bu öğrencinin. 7 = 77 ’tür. durumdaki bağımsız olayın olma olasılığı. 7 = 77 olur. 18 18 324 II. Adayların isimlerinin yazılı olduğu kâğıtlar bir torbaya atılmıştır. 4 kız ve 8 erkek öğrenci aday olmuştur. spora yürüyerek ya da otobüsle gidebilmektedir.

18. 22. ç›k›fl 3. ç›k›fl 4. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. D Y D Y 7) İçerisinde aynı biçimde 3 limonlu. ç›k›fl D Y D Y 2) Aynı anda gerçekleşen bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkiliyorsa bağımlı olaydır. bir çarkı da 6 eş bölüme ayırarak her bir bölüme K. Küpü attığımızda ve çarkı çevirdiğimizde aşağıdaki olayların olma olasılığını hesaplayınız. ç›k›fl 5. 25. olayların olasılık değerleri toplanarak bulunur. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 6. 2. a) 10 ile 20 arasında bir sayı ve sessiz harf gelmesi b) 20’den büyük 2 ile tam bölünebilen sayı ve kalın sesli harf gelmesi c) 20 ile 30 arasında 3 ile tam bölünebilen sayı ve ince sesli harf gelmesi 5 A ve B’nin bağımsız olaylar olduğunu düşünerek aşağıdaki olasılıkları hesaplayınız. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. 45 4) Bir madenî parayı iki kez attığımızda ikisinin de tura ’ dir. 4 portakallı şeker bulunan kutudan rastgele alınan iki şekerin de limonlu olma olasılığı ’dir. A. ç›k›fl 8 Çalışma . ç›k›fl D Y 8. 6) Bir madenî parayı iki kez attığımızda ikisinin de tura gelme olasılığı ’tür. D Y D 5) İçerisinde eş büyüklükte 3 limonlu.4 Bir küpün üzerine 15. 1) Bağımlı veya bağımsız olayların olasılık değerleri. O harflerini yazalım. 21. J. gelme olasılığı 1. E. a) P(A)= 1 3 b) P(A)= 2 5 c) P(A)= 1 4 ç) P(A)= 3 4 ve P(B)= 1 5 ve P(B)= 3 8 ve P(B)= 4 9 ve P(B)= 4 7 P(A ve B)=? P(A ve B)=? P(A ve B)=? P(A ve B)=? 6 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 4 portakallı şeker bulunan kutudan rastgele alınan iki şekerden birincisinin limonlu ikincisinin ise portakallı olma olasılığı ’dur. ç›k›fl Y 3) Aynı anda gerçekleşen bir olayın sonucu diğerini etkilemiyorsa bağımsız olaydır. ç›k›fl 7. 30 sayılarını. L. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl.

a) Asal ve 3 ile tam bölünebilen bir sayı gelmesi b) Asal veya 3 ile tam bölünebilen bir sayı gelmesi c) 2’ye ve 5’e tam bölünebilen bir sayı gelmesi ç) 2’ye veya 5’e tam bölünebilen bir sayı gelmesi d) 4’e tam bölünebilen bir sayı gelmemesi Yandaki eş parçalara bölünmüş çark iki kere döndürüldüğünde aşağıdaki olayların olma olasılığını hesaplayarak türünü belirtiniz. Okun. Torbadan rastgele bir sayı çekildiğinde aşağıdaki seçeneklerin olma olasılığını teorik olarak hesaplayınız. 5 Bir okul gezisinde öğrencilere öğle yemeği olarak bir sandviç ve bir de meyve suyu verilecektir. madenî paranın ise tura gelme olasılığını hesaplayınız. Buna göre aşağıda verilen olayların olma olasılığını bulunuz. Sandviç ve meyve suyu çeşitleri yandaki tabloda verilmiştir. Zarın 3. a) Rastgele alınan sandviçin tavuklu ve meyve suyunun portakallı olması b) Rastgele alınan 2 sandviçin sırasıyla tavuklu. sosisli ve iki meyve suyunun sırasıyla şeftalili ve kayısılı olması c) Rastgele alınan sandviçin peynirli ve meyve suyunun vişneli olması Tablo: Öğle Yemeği Tavuklu Sandviç Sosisli Sandviç Peynirli Sandviç Portakal Suyu Şeftali Suyu Vişne Suyu Kayısı Suyu 10 adet 15 adet 20 adet 12 adet 18 adet 14 adet 8 adet 4 Öz Değerlendirme . a) Önce A sonra C’yi göstermesi b) Önce B sonra A’yı göstermesi c) Önce C sonra B’yi göstermesi A B A C A A B C 2 3 46 4 Bir zar ve madenî para aynı anda atılıyor. a) Sarı b) Yeşil c) Mavi 10 ile 25 arasındaki doğal sayılar küçük birer kâğıda yazılarak bir torbaya atılıyor.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Olas›l›k ve Olay Çeflitleri Yanda bulunan eş parçalara bölünmüş çark döndürüldüğü zaman okun aşağıdaki renklerin üzerine gelme olasılığını hesaplayınız.

64 = 82 = 8 x 8 eşitliğini yazabiliriz. Alanı 121 br2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu hesaplayınız. karesi 64 olan pozitif sayıyı bulma işlemidir. bir karesel bölge modelleyelim. Anahtar Kavramlar •Karekök •Tam kare “ ” sembolünden önce bir sayının karekökü için “kök” ve “kenar” sözcükleri kullanılmaktaydı. hangi sayının karesi olduğunu bulma işlemi. Kendisi ile çarpıldığında 64 sayısı elde edilen başka bir sayı var mıdır? Bulalım. Bu nedenle “Hangi sayının kendisiyle çarpımı 64’e eşittir?” sorusunun cevabını bulmamız gerekir. 47 Bir karesel bölgenin alanı verilmişse bir kenar uzunluğunu nasıl bulursunuz? Açıklayınız. alanı 64 cm olan karenin bir kenar uzunluğu olabilir mi? Tartışınız. 64 = 8 cm Verilen sayının. kaç adet küçük karesel bölgeden oluşmaktadır? Karesel bölgenin kenar uzunluğunu kullanarak alanını veren eşitliği yazınız. bu sembol ve karekök sözcüğü yerine ne kullanırdınız? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç • Kareli k⤛t Karesel Bölgenin Alanı ile Kenarı Kareli kâğıda. 2 (-8) sayısı. Buna göre. (-8)x(-8)=64’ tür. Modellediğiniz karesel bölge. 1525 yılında kullanmıştır. bir kenar uzunluğunun kendisi ile çarpımına eşittir. ÖRNEK Alanı 64 cm2 olan karesel bölge şeklindeki not kâğıdının bir kenarının uzunluğunu bulalım: Karesel bölgenin alanı. . Siz olsaydınız. Pozitif karekök “ 2 ifadesi “karekök iki” olarak okunur. ” sembolü ile. 64 ifadesi.Kareköklü Say›lar Kareden Kareköke ” sembolünü ilk kez Alman “ matematikçi Christoff Rudolff (Kristof Rudolf 1499-1545) “Die Coss” kitabında. Alanı 64 cm2 olan bir karesel bölgenin bir kenar uzunluğu için 64’ün karekökü bulunur. karekök almaktır. negatif karekök “ ” sembolü ile gösterilir.

. Yaptığınız sıralamadan yararlanarak belirlediğiniz sayının karekökünün hangi iki tam sayı arasında olduğunu tahmin ediniz. Bulduğumuz sonuçların tam sayı olduğunu görüyoruz.). 9. tam kare sayılar olarak adlandırılır. Kenar uzunlukları: 1 br 2 Alanlar : 1 br 2 br 2 4 br 3 br 2 9 br 4 br 2 16 br Bir karenin alanını. 25. O hâlde alanını bildiğimiz bir karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulabilmek için karesel bölgenin alanının karekökünü almalıyız: 48 alanı 1 br olan karesel bölgenin bir kenarı 1 = 1 br. 36. 2 2 3 br olan karesel bölgenin alanı 3x3 = 3 = 9 br . 2 alanı 16 br olan karesel bölgenin bir kenarı 16 = 4 br olur. hesap makinesiyle bulduğunuz karekök değeri ile karşılaştırınız. 4. 2 alanı 9 br olan karesel bölgenin bir kenarı 9 = 3 br. 16. bir sayının pozitif karekökünü bulmak için kullanırız. Yani bir sayının karekökü pozitif bir sayıdır. Yaptığınız tahmin sonucunu.“ ” sembolünü. 2 ETK‹NL‹K Karekök Tahmini Tam kare olmayan bir sayı belirleyiniz. Aşağıda noktalı kâğıt üzerinde oluşturulan kare modellerinin alanları ve kenarları arasındaki ilişkiyi bulalım. Bir kenar uzunluğu.. bir kenar uzunluğunun karesini alarak bulabiliriz. . 2 2 1 br olan karesel bölgenin alanı 1x1 = 1 = 1 br . 2 2 br olan karesel bölgenin alanı 2x2 = 22 = 4 br . Karekökleri tam sayı olan doğal sayılar (1. Aynı sıralamayı bu sayıların karekökleri için de yapınız. Belirlediğiniz sayının karekökünün yakın olduğu tam sayıyı dikkate alarak en yakın onda birliğe kadar tahmin ediniz ve tahmininizi sayı doğrusunda gösteriniz. 2 2 4 br olan karesel bölgenin alanı 4x4 = 4 = 16 br olur. Araç ve Gereç Belirlediğiniz sayıya en yakın iki tane tam kare sayı bulunuz.. •Hesap Bu üç sayıyı küçükten büyüğe doğru sembol makinesi kullanarak sıralayınız. 2 alanı 4 br olan karesel bölgenin bir kenarı 4 = 2 br.

28 5. 39 sayısının karekökü bir tam sayı mıdır? Açıklayınız. 49 UYGULAMA 1 2 3 4 Hangi sayıların kareleri 36 sayısını verir? 28 adet birim karesel bölge ile yeni bir karesel bölge oluşturabilir miyiz? Açıklayınız.3 olur. 28 5. (5.291502622 (5. 25 < 28 < 36 olur. . hesap makinesi kullanarak kontrol edelim: Bunun için hesap makinesine 28 yazıp tuşuna basmamız yeterlidir.ÖRNEK 28 sayısını en yakın onda birliğe kadar tahmin edelim: 28 sayısına en yakın tam kare sayılar 25 ve 36’dır.04 2 28’i sayı doğrusunda gösterelim: 5 28 6 Yaptığımız tahmini. Buradan 5 < 28 < 6 yazabiliriz. Sıraladığımız sayıların kareköklerini alalım. 28’in 5 ile 6 arasında bir sayı olduğunu söyleyebiliriz. 28-25=3 36-28=8 2 28 sayısı. 28’i en yakın onda birliğe kadar tahmin edebilmek için 28’in 25 ve 36 sayılarına olan uzaklığına bakalım. a) 75 b) 80 c) 82 ç) 110 6 Negatif bir sayının karesini ve karekökünü almak mümkün müdür? Açıklayınız.3) =28. Bu sayıları 25 < 28 < 36 şeklinde sıralayabiliriz.2) =27.291502622 olarak buluruz. a)230 5 b) 156 c)196 ç) 0 Aşağıda verilen kareköklü sayıların hangi iki tam sayının arasında olduğunu bulunuz.2 veya 5. 25’e 36’dan daha yakın olduğundan 28’ i 5.09 olduğundan 28 5.3 olarak tahmin edebiliriz. Aşağıda verilen sayıların tam kare olup olmadığını açıklayınız.

ç›k›fl 3. 5. 1. D Y Y 3) Bir sayının karekökünün karesi o sayının kendisini verir. D Y D 50 4. 20 sayıları tam kare sayılardır. ç›k›fl 7. ç›k›fl 4) 4. ç›k›fl 6) Negatif bir sayının karesi yine negatif bir sayıdır. ç›k›fl Y 1) Karekök alma. 16. ç›k›fl 5. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 2) Her tam sayının bir karekökü vardır. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.7 40 sayısını en yakın onda birliğe kadar tahmin ediniz. 10. 2. D 6. 8. ç›k›fl Y 7) Pozitif bir tam sayının karekökü pozitiftir. verilen sayının hangi sayının karesi olduğunu bulma işlemidir. 8 Aşağıdaki eşitliklere uygun model yapınız. a) 3 =9 2 b) 10 =100 2 9 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. D Y 8. D Y D 5) Herhangi bir sayının karekökü pozitif iki tam sayı arasındadır. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 9 Çalışma .

ETK‹NL‹K Çokgenlerin Çevre Uzunlukları Aşağıdaki çokgenleri inceleyelim.Kareköklü Say›larla Toplama ve Ç›karma ‹fllemleri 51 Yapboz (puzzle). 2 cm 3 3m 3m 2 3m 5 2m 5 cm 3 2 cm Kenar uzunlukları verilen çokgenlerin çevre uzunluklarını bulunuz. çıkarma işlemi için de geçerli olur mu? Tartışınız. Bunun için gerekli çerçevelerin uzunluklarını bulunuz. iç içe geçebilen küçük parçaların renk ve şekil uyumu içinde birleştirilerek bir bütün oluşturmasıdır. bu yapbozları çerçeveletmek istemektedir. ilerleyen yaşlar için küçük ve daha fazla sayıda parçadan oluşturulur. . Kareköklü sayılarla toplama işleminde vardığınız sonuç. Arkadaşlarınızla tartışarak kareköklü sayılarla toplama işlemine ait bir genellemeye varınız. Nasıl bulduğunuzu ve nelere dikkat ettiğinizi açıklayınız. Küçük yaştakiler için büyük ve sayısı az olan parçalarla tasarlanan yapbozlar. Alanı 400 cm2 ve 2 m2 olan iki ayrı karesel bölge şeklindeki yapbozu tamamlayan Özlem.

...... kök içleri aynı olan terimler gruplanır........ Bu özellik kareköklü sayılarla çıkarma işlemi için de geçerlidir.... ortak kök aynen yazılır. Ç2 = Kareköklü sayılarla toplama işlemi yapılırken kök içleri aynı olan terimlerin kat sayıları toplanır........ Çalışma ..... Dikdörtgenin içinde yeşil çizgilerle verilen uzunluğu bulunuz... + + + = 2 +2 = 2( 3 + 7 )cm olur...... uzun Yukarıda verilen bir kenarı cm olan düzgün altıgen ile. 6 2 br 10 3 br 3 a) 2 b) 5 -3+ 3 -5 +4 -2 -2 +8 =6 =3 Yandaki işlemlerin doğru olup olmadığını kontrol ediniz... 4 5 işleminin sonucunu bulunuz. sonuç bulunur. Paralelkanarın çevre uzunluğu ise karşılıklı kenar uzunluklarının toplamıdır.4 ) + (2 ... = (7-4) +(2-6) ..ÖRNEK 3 cm 2 cm 7 cm cm................. eş uzunluktaki 6 kenarının toplamına eşittir. kısa kenarı cm olan paralelkenarın çevre uzunluklarını bulalım: kenarı Düzgün altıgenin çevre uzunluğu. = 3 -4 ..... 7 52 +2 -4 -6 işlemini yapalım: (7 .......... kök içleri aynı olan terimlerin kat sayıları toplanır... 10 -4 - işlemini yapınız.6 ). Hatalıysa doğru çözümü yapınız............... UYGULAMA 1 2 Kenar uzunluğu br olan eşkenar dörtgenin çevre uzunluğunu bulunuz....... Ç1= + + + + + =6 cm buluruz.

c) 8 . Yapt›¤›n›z ifllemleri aç›klayan bir paragraf yaz›n›z. u ise çevre uzunluğunun yarısıdır. = 4. Nasıl bulduğunuzu açıklayınız.2 = 16 .2 53 Kareköklü sayılarla çarpma işleminde kat sayılar kendi aralarında. m ve m olan dikdörtgensel bölgeyi ele alalım. say›s›n› farkl› bir biçimde nas›l gösterebilirsiniz? Aç›klay›n›z.(u-c) şeklindeki bağıntıdır. üçgenin alanını veren u. b. . 20 say›s›n› çarpanlara ay›rarak biri tam kare olacak flekilde çarpanlar›n çarp›m› biçiminde yaz›n›z.(u-b). Bu bağıntıyı farklı şekillerde yazabilir misiniz? Tartışınız. ETK‹NL‹K Farklı Gösterim say›s›n› ele alal›m. Kareköklü sayılarla çarpma işlemiyle ilgili bir kural geliştirebilir misiniz? Tartışınız. Tam kare olan terimin de¤erini bularak çarpma ifllemini yap›n›z. =4 . Burada a. u = a+b+c 2 b c ETK‹NL‹K Kareköklü Sayılarla Çarpma İşlemi 3m A= 3 m2 2m B a C Alanı 3 m2 olan karesel bölgeyi ele alalım. Bunlardan biri. kareköklü ifadeler içeren birçok bağıntı kullanılmaktadır. Nasıl bulduğunuzu açıklayınız. . Alanı verilen bu karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulunuz. c üçgenin kenar uzunlukları. Kenar uzunlukları Bu karesel bölgenin alanını bulunuz. a) b) 4 c) 8 .Kareköklü Say›larla Çarpma ve Bölme ‹fllemleri A Farklı alanlarda. 2 = 8. işlemini yapınız. ÖRNEK Aşağıdaki çarpma işlemlerini yapalım. b) 4 = = . say›s›n› iki kareköklü say›n›n çarp›m› Çarpma iflleminin özelli¤inden yararlanarak fleklinde yazal›m. a) . karekök içindeki sayılar da kendi aralarında çarpılır.(u-a).

Gerekli işlemleri yaparak bulduğunuz kesri.52 = 3 . Rasyonel sayı olarak ifade ettiğiniz ondalık kesrin karekökünü nasıl bulacağınızı tartışınız. Tablı: Sayı Örüntüsü 1) 2) 3) 4) 16 = 16 = 4 7 49 49 25 = 25 = 5 8 64 64 36 = 36 = 6 9 81 81 0. rasyonel sayı olarak nasıl ifade edersiniz? Açıklayınız. 52 = 3 . 54 ÖRNEK 16 işlemini yapalım: 81 Karekök sembolünü pay ve paydaya ayrı ayrı uygulayalım: 16 = 16 81 81 Pay ve paydanın karekökünü alıp sonucumuzu bulalım: 16 = 16 = 4 9 81 81 0. . kareköklü say›s›nda kat say› olan 2’yi kök içine alal›m: 2 7 = 7. satırındaki ondalık kesrin karekökünü ele alalım.16 = 0. Kareköklü sayılarla bölme işleminin nasıl yapıldığını açıklayınız. ETK‹NL‹K Kareköklü Sayılarla Bölme İşlemi Yandaki örüntünün ilk üç satırını inceleyelim.. işleminin sonucunu bulunuz.16 = 16 Bölme işleminin özelliğinden yararlanarak sonucu bulalım: 100 16 = 16 = 4 = 0.4 = 28 bulunur. Ondalık kesri.22 = 7.16 işlemini yapalım: 0.52 75 = 3.49 = = .4 100 100 10 Aynı karekök içindeki sayılar pay ve paydada ayrı ayrı köklerde yazılarak bölme işlemi yapılabilir.. ondalık kesir olarak ifade ediniz.ÖRNEK Alanı 75 cm2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulalım: Alanı 75 cm2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğu 75 sayısını çarpanlara ayıralım: 75 25 5 1 3 5 5 75 = 3.5 = 5 3 cm’dir. Yandaki örüntünün 4.

12 .UYGULAMA 1 Yanda alanı verilen dikdörtgensel bölgenin kenar uzunluklarını tahmin ediniz. c) 7 2 ç) 6 2 55 ç) 32 4 5 6 7 Afla¤›daki kareköklü say›lar› a) . a) . 3 b) 2 . -4 . 10 .15 . -2 3 9 Afla¤›daki ifllemlerin sonucunu en sade biçimde yaz›n›z. b>0 ve c>0).124 b) -3 10 8 Afla¤›daki say›lar› büyükten küçü¤e do¤ru s›ralay›n›z. c) 4 5 ç) 12 10 11 Afla¤›daki kareköklü ifadeleri en sade biçimde yaz›n›z (a>0. 5 c) 2 5 + 2 6 ç) 3.32 10 Afla¤›da a a) 3 2 fleklinde verilen say›lar› b) -2 7 fleklinde yaz›n›z. . . Afla¤›daki kareköklü say›lar› a a) 125 b) 50 fleklinde yaz›n›z. a) 4a2b2 b) 25a2b2c c) 27a6b4c2 ç) 48a4b6 12 kareköklü say›s›n› en sade biçimde yaz›n›z. c) 75 fleklinde yaz›n›z. a) 3( 5 + 2 ) b) 3 ( 3 .24 b) 2 8 .32 c) 4 .6 . 3 say›s›n› iki kareköklü say›n›n çarp›m› fleklinde yaz›n›z. a) 3 . Alan› 80 m2 olan bir karesel bölgenin bir kenar›n›n uzunlu¤unu cebir ile iliflkilendirerek bulunuz. 2 2 .5 ) c) 5 ( 2 .3 ) ç) 5 ( 2 + 3 ) 10 br2 2 3 Aşağıdaki işlemlerin sonuçlarını bularak bu işlemlere uygun birer model oluşturunuz. Aşağıdaki işlemleri yapınız.

ç›k›fl Y 56 1) Kareköklü sayıların çarpılması için kökün içindeki sayıların aynı olması gerekir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. D Y D 6. ç›k›fl D Y D Y D 2. 4) Kareköklü sayılarla bölme işleminde bazen şeklinde. )a cm ve ( ) a cm olan dikdörtgensel bölgenin alan›n› 15 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 14 Kenarlar›n›n uzunlukları ( bulunuz. 3) Her a şeklindeki şeklinde sayıyı yazabiliriz.2 4. bazen de şeklinde işlem yaparız.13 iflleminin sonucunu en sade biçimde yaz›n›z. 1.004 = 0. D 5) 0. ç›k›fl Y 7) 12 > 2 3 D Y 8. ç›k›fl 3. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl 5. 2) Her kareköklü sayıyı a şeklinde yazabiliriz. ç›k›fl Y 6) Ondalık kesirlerin karekökünü alırken kesirlerden yararlanırız. ç›k›fl 11 Çalışma . Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 7.

Bu yetersizliği gidermek için yeni bir sayı sistemi kurmak gerekliydi..... Rasyonel sayıların oranları ve paylaşımları ölçmede yeterli olmasına rağmen uzunlukları ifade etmek konusunda yetersiz olduğu ortaya çıktı. Bu sayıların oluşturduğu küme irrasyonel sayılar kümesidir. .. 57 ÖRNEK Aşağıdaki sayılardan hangilerinin irrasyonel sayı olduğunu belirleyelim. Kenar uzunluğu 1 br olan karenin köşegen uzunluğunun bir rasyonel sayı olmadığı anlaşıldıktan sonra bu inanışa olan güven azaldı.. 9x= 39 x= 39 = 13 3 9 4.3 ondalık kesirlerini iki tam sayının oranı şeklinde yazalım..7.01020301. rasyonel sayı mıdır? İki tam sayının oranı şeklinde yazılamayan sayılar irrasyonel sayı olarak adlandırılır. şeklinde yazılabildiğinden b) 2. Bu iki eşitliği taraf tarafa çıkaralım: 10x= 43. 0.. Yeni kurulan bu sayı sistemi neydi acaba? 1 br 1 br ? 1 br ETK‹NL‹K 1 br Her Ondalık Kesir Rasyonel Sayı mıdır? 0.0101 ...Gerçek Say›lar Anahtar Kavramlar •İrrasyonel sayılar •Gerçek sayılar Eskiden geometrik ifadelerin her zaman rasyonel sayılar biçiminde gösterilebileceğine inanılıyordu..333. Dolayısıyla bu sayı irrasyonel sayıdır.. devirli ondalık kesri...16. Devreden 3 sayısını yok edebilmek için eşitliğin her iki tarafını 10 ile çarpalım: 10x=43. sayısı.9 ve -4. devirli ondalık kesrini iki tam sayının oranı olarak yazabiliriz. iki tam sayının oranı olarak rasyonel sayıdır. olur.333. 0.. şeklinde sonsuza kadar düzensiz bir şekilde devam eden sayılar iki tam sayının oranı şeklinde yazılamaz.33.333. Rasyonel sayı olarak yazılamayan sayılara ne ad verilebilir? Tartışınız. x= 4.. 14. -2. Aradığımız oran x olsun.0101030405 ondalık kesirlerinden hangilerinin rasyonel sayı olarak yazılabileceğini tartışınız.333.333. a) 4. x= 4..

58 ÖRNEK Sayı kümelerini inceleyelim: Sayma sayıları (S). tam. Sayı kümelerinin her birinin sayı doğrusunu ne ölçüde doldurduğunu tartışınız. Rasyonel sayılar kümesinde kök alma işlemi yapılabilir mi? Nedenini tartışınız. Yani iki tam sayının oranı biçiminde gösterilemez. GÖREV π sayısının virgülden sonraki basamakları hakkında araştırma yaparak sınıfa sununuz. Yani gerçek sayılar kümesi sayı doğrusunu tam olarak doldurur. Bir sayma sayısından kendisini çıkardığınızda bulduğunuz sayı bir sayma sayısı mıdır? Tartışınız. rasyonel ve irrasyonel sayıları Venn şemasında gösteriniz. Gerçek sayılar Rasyonel sayılar Tam sayılar Doğal sayılar İrrasyonel sayılar . sayı doğrusundaki tüm noktalara bir sayı sistemi karşılık gelmiş olur. tam sayılar (Z). doğal sayılar (N). Belirttiğiniz tüm sayı kümelerini kapsayan bir küme var mıdır? Tartışınız.123105626. rasyonel sayılar kümesini kapsamaz. ETK‹NL‹K Sayı Kümeleri Sayı kümelerini ele alalım. Rasyonel sayılar kümesi ile irrasyonel sayılar kümesinin birleşimi gerçek sayılar kümesini oluşturur. Dolayısıyla bu kümeler ayrıktır.c) = 4. İrrasyonel sayılar (I).. Siz de irrasyonel sayılara örnekler veriniz. Venn şemasında gösterdiğiniz sayı kümelerini alt küme veya kapsama sembolüyle belirterek karşılaştırınız. Gerçek sayılar kümesinin diğer sayı kümeleriyle ilişkisini aşağıdaki şekilde gösterebiliriz. doğal. Sayma sayılarını. Bu sebeple sayısı irrasyoneldir. Rasyonel sayılarla irrasyonel sayılar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. rasyonel sayılar (Q) olup aralarında şeklinde alt küme ilişkisi vardır. İki tam sayı birbirine bölündüğünde. Aynı zamanda S = N+ olur. Gerçek sayılarla. İki doğal sayının farkı her zaman bir doğal sayı mıdır? Tartışınız. bölüm her zaman bir tam sayı mıdır? Açıklayınız.. sayısı devirli sayı şeklinde yazılamaz. Sayma sayılar kümesinin elemanlarını belirtiniz. Gerçek sayılar kümesi R sembolü ile gösterilir.

ç›k›fl Y D 1) Gerçek sayılar.UYGULAMA 1 2 3 4 Hasan. Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. N ∪ Z ∪ Q ∪ I hangi kümeyi oluşturur? 3 . 5 . 2. D Y 4. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. Sizce bu tartışmada kim haklıdır? Bir arkadaşınız rasyonel sayılar ile irrasyonel sayılar arasındaki farkı merak ediyor. Bu sayılar arasındaki farkı anlatan bir açıklama yazınız. D Y D 7) Rasyonel sayılarla irrasyonel sayıların birleşim kümesi gerçek sayılar kümesidir.02 d) 0. ç›k›fl Y 3) sayısı bir rasyonel sayısıdır. ç›k›fl 4) Her rasyonel sayının bir ondalık gösterimi vardır. ç›k›fl 3. ç›k›fl 5. Bir rasyonel sayı ile bir irrasyonel sayı çarpıldığında sonucun hangi sayı kümesine ait olacağını tartışınız. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. Rasyonel ve irrasyonel sayı kümeleri arasındaki ilişkiyi belirtiniz. Aşağıdaki sayılardan rasyonel ve irrasyonel olanları belirleyiniz. herhangi iki rasyonel sayı arasında bir başka rasyonel sayının olabileceğini iddia ediyor. ç›k›fl 7. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r.4949. 6.. 59 1. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 2) İki rasyonel sayı arasında mutlaka bir tam sayı vardır. e) -2 5 6 7 8 9 D Y D 5) Devirli ondalık kesirler aynı zamanda bir rasyonel sayıdır. 8 sayılarını sayı doğrusunda gösteriniz. ç›k›fl Y D Y 8. a) b) -2 c) +2 ç)1. 6 . 6) irrasyonel sayısı iki rasyonel sayı arasındadır. Bir irrasyonel sayı ile bir tam sayının toplamı rasyonel bir sayı mıdır? Açıklayınız.. Gülay ise bu fikre karşı çıkıyor. sayı doğrusunu tam olarak doldurur. ç›k›fl 12 Çalışma .

3 .KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Kareköklü Sayılar Alanı 196 m2 olan karesel bölge biçimindeki bir duvarın kenar uzunluğu kaç metredir? 2 152 işlemini. . 3 br 9 Yandaki x.5 .20 . alanı 23 birim kareden az olmamak şartıyla mümkün olan en küçük karesel bölgeyi çiziniz. alanı 23 birim kareden fazla olmamak şartıyla mümkün olan en büyük karesel bölgeyi çiziniz. 2 10 . ( 3 + 2 )br 2 br z 3 br k 2 3 br 3 br y t 3 br x 10 -2 3 (2 3 . . hesap makinesinde x2 tuşunu kullanmadan nasıl hesaplayacağınızı açıklayınız. 3 25 7 Çevre uzunluğu 4 cm olan iki kare birleştirilerek bir dikdörtgen elde edilecektir. k ve t harfleriyle isimlendirilmiş dikdörtgensel bölgelerin alanlarını bulunuz. 5 39 sayısının karekökünün hangi tam sayılar arasında olduğunu bulunuz. y. . 4 Bir kareli kâğıda.5 ) işleminin sonucunu bulunuz. z. 6 60 Aşağıdaki sayıları sayı doğrusunda gösteriniz. 8 27 + 72 - 48 + 50 işleminin sonucunu bulunuz. Oluşan dikdörtgenin kenar uzunluklarını ve çevre uzunluğunu bulunuz. . 3 Bir kareli kâğıda.

.4 + 4 a) c) 20 + 3 .1) d) 2 + 12 + 8 3 2+2 3 5 Öz Değerlendirme .3 . (... -π fark›.15 5 4 ç) ( 2 + 1) ( 2 .. 61 16 Aşağıdaki işlemlerin sonucunun hangi sayı kümesine ait olduğunu sembol kullanarak yazınız.9 ondal›k kesirleri aras›nda olan 3 tane rasyonel say› yaz›n›z.. (... yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z.) (..11 Aşağıdaki kareköklü sayıları en sade biçimde yazınız..) 28 say›s› bir rasyonel say›d›r....21 c) 0.) 0.16 . 3 + 2 .025 ç) 48 a) 24 75 12 Alanı 32 br2 olan karesel bölgenin kenar uzunluğunun alanı 40 br2 olan karesel bölgenin kenar uzunluğuna oranı kaçtır? 13 Kenar uzunlukları uzunluğunu bulunuz. bir irrasyonel say›d›r.. 15 1. b) 1.....89 ile 1. (.) Kareköklü her bir say› bir irrasyonel say›d›r. cm ve cm olan dikdörtgensel bölgenin çevre 14 Afla¤›daki ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”..12 ondal›k kesri rasyonel say› belirtir...28 4 3 b) .

Aritmetik ortalamaları birbirine yakın veya eşit olan iki veri grubundaki çok büyük veya çok küçük değerler verilerin dağılımını etkiler.744 38.998 38. İki grubu başarıları açısından karşılaştırmak için farklı bir yol bulunabilir mi? Tartışınız. veri sayısının bir eksiğine bölünerek bölümün karekökü alınır.Standart Sapma Bir ülkenin ekonomisini belirleyen etkenlerden birisi de borsadır.591 39..aort)2 + (a2. Açıklık.457 EKİM 16 17 18 19 20 26 39. a3. Bu veri grubunun standart sapması aşağıdaki formül ile hesaplanır. Böylesi durumlarda merkezî yayılma ölçüsü olarak standart sapma kullanılır. Bu durumda merkezî yayılma ölçüsünün açıklığına veya çeyrekler açıklığına bakılır.824 39. + (an. •Bulunan sonuç veri grubunun standart sapmasını belirler. büyük olan durum için ise sapma ve risk yüksektir. . •Her bir verinin aritmetik ortalama ile farkının karelerinin toplamı bulunur. •Bulunan toplam.aort)2 + . a2.644 ETK‹NL‹K 62 Standart Sapma İki farklı gruba ortak bir sınav uygulanıyor. a1.aort)2 n-1 .. Aritmetik ortalamaya bakarak hangi grubun daha başarılı olduğu söylenebilir? Neden? Her iki grup için açıklık. mod ve medyan değerlerini hesaplayalım. Sizin de çevrenizdeki riskleri belirlemede kullandığınız ölçütler var mıdır? Tartışınız. Standart sapma = (a1. grup 70 70 70 60 50 90 80 70 70 70 tabloda verilmiştir. Standart sapması küçük olan durum için sapma ve risk az. Bir veri grubunun standart sapmasını bulmak için aşağıdaki aşamalar uygulanır: •Veri grubunun aritmetik ortalaması bulunur.. grup 10 50 80 90 90 100 70 70 60 80 İki grup üyelerinin aldığı sınav sonuçları II.. Borsada iki durumdan hangisinin riskinin daha küçük olduğunu anlayabilmek için standart sapmadan yararlanılır. I. Borsada kazanabilmek için riskin iyi bir şekilde analiz edilmesi gerekir. mod ve medyan değerlerine ayrı ayrı bakarak hangi grubun daha başarılı olduğu söylenebilir? Tartışınız. Her iki gruptaki verilerin aritmetik ortalamasını hesaplayalım. Riskin analiz edilmesi standart sapma kullanılarak gerçekleşir. an veri grubunun aritmetik ortalaması aort olsun. Anahtar Kavramlar •Standart sapma •Merkezî eğilim ölçüleri •Merkezî yayılma ölçüleri BORSA ENDEKSİNDE SON HAFTA 40.. Bu değerler veri gruplarının üst ve alt bölgelerinde yer alan ve verilerin yayılımını etkileyen değerler hakkında tam olarak bilgi vermeyebilir.

ÖRNEK
Aşağıdaki tabloda iki farklı şehirde bir hafta boyunca her gün gerçekleşen trafik kazalarının sayısı verilmiştir.
Pazartesi Sal› Çarflamba Perflembe Cuma Cumartesi Pazar

I. flehir II. flehir

1 8

13 8

2 7

10 6

15 9

8 8

7 10

Bu verilerin aritmetik ortalamasını ve standart sapmasını bularak hangi şehirde trafik kazası riskinin daha az olduğunu belirleyelim: I. flehirdeki kaza say›s›n›n aritmetik ortalamas› = 1+13+2+10+15+8+7 = 8 7 II. flehirdeki kaza say›s›n›n aritmetik ortalamas› = 8+8+7+6+9+8+10 = 8 7 I ve II. flehirlerdeki kaza say›lar›n›n aritmetik ortalaması ayn› oldu¤undan hangi flehirdeki kaza riskinin daha az oldu¤unu bilemeyiz. Bu nedenle iki flehirdeki kaza say›lar›n›n standart sapmas›n› bulal›m: I. flehirde gerçekleflen kaza sayılarının oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmasını bulalım. (1-8)2+(13-8)2+(2-8)2+(10-8)2+(15-8)2+(8-8)2+(7-8)2 7-1 = (-7)2+52+(-6)2+22+72+02+(-1)2 6 49+25+36+4+49+0+1 6 164 6 27,33 5,23 bulunur. 63

=

=

Ayn› yöntemle II. flehirde gerçekleflen kaza say›lar›n›n oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmas› yaklafl›k 1,3 olarak bulunur. II. flehirde gerçekleflen kaza say›larının oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmas› daha düflüktür (1,3 < 5,23). Bu durumda I. flehirdeki kaza riski daha azd›r. 5, 10, 20, 30, 35 say›lar›ndan oluflan veri grubunun standart sapmas›n› hesaplayal›m. Aritmetik ortalama = 5+10+20+30+35 = 20 5 Standart sapma = (5-20)2+(10-20)2+(20-20)2+(30-20)2+(35-20)2 5-1 650 4 = 162,5 12,75

=

400, 400, 1400, 400, 1100, 1000, 400, 900, 400, 400, verilerini kullanarak merkezî e¤ilim ve yay›lma ölçülerini bulal›m: Verileri küçükten büyü¤e do¤ru s›ralayal›m. 400, 400, 400, 400, 400, 400, 900, 1000, 1100, 1400 Verilerin ortas›ndaki de¤er: ortanca (medyan) 400’ dür. En fazla tekrar eden de¤er 400 oldu¤undan tepe de¤er (mod) 400’dür. Açıklık = 1400-400 = 1000’ dir. Aritmetik ortalama: 400 + 400 + 400 + 400 + 400 + 400 + 900 + 1000 + 1100 + 1400 = 680 10

Standart sapma:

382,4 9 Standart sapman›n veri grubundaki en küçük de¤ere yak›n olmas› aç›kl›¤›n büyük oldu¤unu göstermektedir. Aritmetik ortalama, ortanca (medyan), tepe değeri (mod), “merkezî eğilim”; açıklık, çeyrekler açıklığı ve standart sapma ise “merkezî yayılma” ölçüleridir.

ÖRNEK
Marketlerdeki değişik markalara ait ürünlerin fiyatları arasındaki farklılıklarla ilgili bir araştırma yapıp araştırma sonuçlarınızı sınıfa sununuz. 64

UYGULAMA
1 2 Afla¤›daki verilerin standart sapmas›n› bulunuz. 52, 52, 48, 50, 47, 48, 49, 55, 52, 55, 53 8A ve 8B s›n›f›na ortak bir s›nav yap›lm›fl, s›n›ftaki ö¤rencilerin ald›klar› notlar tabloda verilmifltir. S›n›f Notlar 8A 76 52 10 27 34 53 72 64 55 67 42 45 91 28 52 61 70 34 96 15 8B 43 52 61 55 72 36 37 53 62 71 32 25 74 67 69 55 57 43 62 70 Hangi s›n›f daha baflar›l›d›r? Neden? Hangi durumlarda standart sapma 0’a eflit olur? Örnek vererek aç›klay›n›z. 3 4 Aritmetik ortalamas› 70 olan bir veri grubuna 55 say›s› eklenirse standart sapmada nas›l bir de¤ifliklik olur? Okan, bir kamera almak istemifl ve farkl› marka ve modeldeki kameralar›n fiyatlar›n› araflt›rm›flt›r. Elde etti¤i fiyatlar afla¤›da verilmifltir. Okan, merkezî e¤ilim ölçülerini kullanarak alaca¤› kameraya karar vermek istiyor. 100 TL, 105 TL, 100 TL, 115 TL, 120 TL, 110 TL, 115 TL, 105 TL 100 TL, 120 TL, 120 TL, 120 TL Okan hangi merkezî e¤ilim ölçüsünü kullan›rsa fiyatı en uygun kameray› al›r? Neden? 5 Aç›kl›k, aritmetik ortalama, çeyrekler aç›klı¤ı, mod, medyan, standart sapma terimlerinden hangileri merkezî yay›lma ölçüsüdür?
13
Çalışma

KONU DE⁄ERLEND‹RME
1 A B C 51, 56, 51, 49, 53, 63, 49 71, 76, 71, 69, 73, 82, 55 102, 112, 102, 98, 106, 124, 126

Standart Sapma

a) Tablodaki her bir veri grubunun aritmetik ortalamasını ve standart sapmasını bulunuz. b) Elde ettiğiniz sonuçlara göre veri gruplarını birbirleriyle karşılaştırarak yorumlayınız.

2

Aşağıdaki veri gruplarının hangisinin standart sapmasının düşük olduğunu tahmin ediniz. Tahmin ederken kullandığınız yöntemi açıklayınız. a) 10, 11, 12, 13, 14 b) 5, 6, 12, 18, 19 c) 6, 8, 10, 12, 14

3

Yanda verilen grafik İngilizce seviye belirleme sınavında öğrencilerin aldığı notları belirtmektedir. Grafikteki verilere göre öğrencilerin seviyeleri için neler söylenebilir? Bunu yaparken hangi merkezî eğilim veya yayılma ölçüsünden yararlandınız? Açıklayınız.

Grafik : Seviye Belirleme Sınavında Alınan Notlar Öğrenci sayısı 45 40 65

30

20

10 5 Alınan notlar 40 45 50 55 60 65 70 75 80

4

Aşağıda verilen durumlar için mod, medyan, açıklık, çeyrekler açıklığı ve standart sapma gibi merkezî eğilim ve yayılma ölçülerinden hangisinin kullanılmasının daha uygun olacağını belirleyiniz. a) Öğrencilerin en sevdikleri spor dalı b) Şubat ayı boyunca hava sıcaklığı

6
Öz Değerlendirme

ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME

Olas›l›k, ‹statistik ve Say›lar

Atatürk İlköğretim Okulunda 120 öğrenci bulunmaktadır. Bu okulda hafta sonları açılan kurslardan matematik kursuna 50 öğrenci, fen ve teknoloji kursuna 45 öğrenci katılmıştır. 45 öğrenci de hiçbir kursa devam etmemiştir.

Yukarıdaki bilgilere göre aşağıdaki 1, 2 ve 3. soruların cevabını teorik olarak bulunuz. 1 Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin her iki kursa da devam eden öğrenci olma olasılığı nedir?

2 66 3

Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin hiçbir kursa katılmama olasılığı nedir?

Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin sadece matematik kursuna katılan öğrenci olma olasılığı nedir?

4

Ayşe’nin çorap çekmecesinde 6 kırmızı, 4 mavi çorap bulunmaktadır. Buna göre aşağıdaki soruları yanıtlayınız. a) Ayşe art arda iki çorap aldığında, çoraplardan ilkinin kırmızı diğerinin mavi gelme olasılığı nedir? b) Ayşe’nin çekmeceden aldığı iki çorabın da kırmızı gelme olasılığı nedir? c) Ayşe’nin çekmeceden aldığı iki çorabın da mavi gelme olasılığı nedir?

5

11 adet birim karoya en az kaç karo eklenirse büyük bir karesel bölge oluşturabilir? A) 2 B) 5 C) 14 D) 36

18.0256 işleminin sonucu kaçtır? B) 0. 16.16 D) 5. 25.20 C)4. 49.6 . 44.6 18 adet birim karodan en az kaç karo çıkarılırsa bir karesel bölge oluşturulamaz? A) 4 B) 9 C) 14 D) 17 7 1. 8. 36. 9.16 + A) 0. 52 sayılarından kaç tanesi tam kare sayıdır? A) 6 B) 7 C) 9 D) 10 8 A) + B) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? + C) D) 9 Kenar uzunluğu A) B) br olan karesel bölgenin alanı aşağıdakilerden hangisidir? C) D) 27 10 A) - + 3 B) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? C) D) 67 11 kareköklü sayısı hangisine eşit olur? A) B) şeklinde yazıldığında aşağıdakilerden C) D) 12 A) -4 işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? B) 4 C) D) 2 13 0. 3. 5.56 0.

19. 22. Tam sayılar kümesi III. Sınıfın matematik dersi sınav notunun aritmetik ortalaması 65’tir. 18. 17 68 Sizce gübrelerden hangisi daha kalitelidir? Neden? 17 Alparslan 20 kişilik bir sınıfta eğitim görmektedir. 21. 30. Aynı şartlarda. x ve y gübresi ile yetiştirilen domates miktarları tabloda verilmiştir. b) Alparslan’ın notunun dâhil edildiği ve edilmediği durumlardaki standart sapmayı karşılaştırabilir misiniz? Tartışınız. a) Sınıfın matematik dersi sınav notlarının aritmetik ortalamasını. İrrasyonel sayılar kümesi IV. Doğal sayılar kümesi V. Alparslan’ın sınav notunu da dâhil ederek tekrar hesaplayınız. 19. II. IV C) III D) I. 26.14 Aşağıdaki çarpma işlemlerinden hangisinin sonucu rasyonel sayıdır? A) B) C) D) 15 işleminin sonucu aşağıdaki sayı kümelerinden hangisi ya da hangilerinin elemanıdır? I. 12. 14 Çalışma . Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. 20. Alparslan matematik dersi sınavına o günkü rahatsızlığından dolayı katılamamıştır. 20. 17. 9 22. Rasyonel sayılar kümesi II. V 16 Bir firma iki tür gübre denemektedir. 23. x gübresi (kg) y gübresi (kg) 25. Gerçek sayılar kümesi A) I B) I. II. Alparslan daha sonra sınava katılmış ve 75 almıştır.

usgs. Aşağıda buna örnek olabilecek uydu görüntüleri verilmiştir.gov). Ayers Kayas›. Uydudan alınan görüntüler incelendiğinde Dünya yüzeyindeki birçok oluşumun üçgensel bölgeye benzediği dikkat çekmektedir. .ÜÇGENLER VE CEB‹R Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Günümüzde farklı amaçlarla kullanılmak üzere Dünya çevresine birçok uydu yerleştirilmiştir. Avustralya 69 Arjantin’de bir göl Kanada’da bir göl Türkistan’da bir göl Bahama’da bir su alt› oluflumu Çin’de bir su alt› oluflumu Bir üçgensel bölgenin oluşması için sizce hangi şartların sağlanması gerekir? Kenar uzunluklarının ve açılarının bilinmesi önemli midir? Tartışınız (Kaynak: http://edc.

1971’de ise ikinci baskısı Türk Dil Kurumu tarafından yapılmıştır. Kitap 1937’de Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayınlanmış. Benzer şekilde ölçüsü 55° olan ’nı D oluşturalım. A ve B noktaları ile birleştirelim. Sayı: 180). Üç kenarı bilinen bir üçgeni kaç farklı şekilde çizebilirsiniz? Açıklayınız. C B noktasını merkez alarak pergelle 5 cm A •Pergel yarıçaplı bir yay çizelim. Sivas Kongresi’nin toplandığı Sivas Lisesinde Hendese (Geometri) dersi vermiştir.Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Üçgenler Bilimsel terimlerin Türkçeleştirilmesinde ilk adım. Hangi üçgeni elde ettiniz? Bu üçgenin kenar uzunluklarını yazınız. Cetvel kullanarak C noktasını. •Cetvel A noktasını merkez alarak pergelle 6 cm yarıçaplı bir yay çizelim. tahtada çizimlerle “zaviye”nin karşılığı olarak açı. “müselles”in karşılığı olarak üçgen gibi Türkçe yeni terimler kullanarak birtakım geometri konularını anlatmıştır (Kaynak: Bilim ve Teknik. Atatürk’ün 1936-1937 yıllarının kış aylarında yazdığı ve geometri öğretiminde yol gösterici olarak tasarlanan bir geometri kitabıyla atılmıştır. Bu üçgen başka hangi iki açısının ölçüsü ile kenar uzunluğu verilseydi çizilebilirdi? E . Bir Kenar ‹ki Aç› Araç ve Gereç •Aç›ölçer •Cetvel F 6 cm uzunluğunda bir [DE] çizelim. Atatürk. Bu derste tahtaya kaldırdığı bir kız öğrenci açıların Arapça adlarını söylemekte zorluk çekip yanlışlıklar yapınca durumdan etkilenen Atatürk tepki göstermiştir. Tebeşiri eline alan Ata. Elde ettiğiniz üçgenin kenar uzunluklarını ve açı ölçülerini yazınız. Nasıl çizdiğinizi açıklayan bir paragraf yazınız. Bu iki açının kollarını üçgen oluşturacak şekilde uzatarak birleştirelim. Kitapta yer alan ve günümüzde de kullanılmakta olan pek çok terim Atatürk tarafından türetilmiştir. Siz de kenar uzunlukları 7 cm. Açıölçeri kullanarak ölçüsü 45° olan ’nı oluşturalım. Bu yayın diğer yayla B kesiştiği noktayı C olarak isimlendirelim. 3 cm ve 6 cm olan bir üçgen çiziniz. Kasım 1982. 70 ETK‹NL‹K Üç Kenar Araç ve Gereç 4 cm uzunluğunda bir [AB] çizelim. “dılı” karşılığı olarak kenar.

C. . A 2 cm 3 cm B 4 cm Siz de. açıölçer ve pergel kullanılarak çizilebilir. A B 4 cm C Kesim noktasına C diyerek cetvelimizle A. IACI = 2 cm ve IBCI = 3 cm olan ABC üçgenini çizelim. kenar uzunlukları 6 cm ve 8 cm. 4birim 70º K 5 birim M L M 4birim M ve L noktalarını bir doğru parçasıyla birleştirelim ve KLM üçgenini elde edelim. K Uzunluğu 4 birim olan [KM]’ nı çizelim. IKMI = 4 birim ve s(LKM) = 70º olan bir KLM üçgeni çizelim. 70º K 5 birim L Siz de bu üçgenin ML kenarının uzunluğunu. K 5 birim L 70º 5 birim L K noktasını merkez alarak açıölçerle ölçüsü 70º olan LKM’nı çizelim.ÖRNEK IKLI= 5 birim. A 4 cm B Daha sonra pergelin açıklığını 2 cm olarak ayarlayıp sivri ucu bu kez A noktasına koyalım. iki kenar uzunluğu ile bu kenarlar arasındaki açının ölçüsü veya bir kenarının uzunluğu ile iki açısının ölçüsü verilen bir üçgen cetvel. İlk yayı kesen bir yay çizelim. Üç kenar uzunluğu. noktasını ikişer ikişer birleştirelim. 71 Önce [AB] yi çizelim. Sonra pergelin açıklığını 3 cm olarak ayarlayıp sivri ucu B noktasına koyarak bir yay çizelim. Önce [KL]’nı çizelim.B. Kenar uzunlukları IABI = 4 cm. L ve M açılarının ölçüsünü bulunuz. bu kenarlar arasındaki açının ölçüsü 90º olan üçgen çiziniz.

5 cm’dir d doğrusu ise AB kenarına ait kenar orta dikmedir. Üçgenlerin herhangi bir köşesinden geçen ve bu köşenin karşısında bulunan kenara paralel olan bir doğru çizelim. 1. AB kenarına ait kenarortaydır. Köşelerden inilen dikmelerin üçgenin hangi bölgesinde kaldığını belirleyiniz.5 cm ve d ⊥ [AB]’dır. kırmızı ve yeşil renkli kalemlerle çizilen doğru parçaları arasındaki benzerlik ve farklılıkları açıklayınız. F 6 cm C . Her bir üçgen için köşelerden inilen bu dikmeleri bir noktada kesiştirelim. karşısındaki kenarla birleşecek şekilde mavi kalemle çizelim. IAEI= IEBI= 1. kenarortay ve yükseklikleri çiziniz. Üçgenlerde Yükseklik Araç ve Gereç •Cetvel •Gönye Bir dar açılı. Siz de ’ nde diğer açıortay. Bu şekilde çizilen doğru parçaları noktadaş mıdır? Her bir kenara ait orta dikmeyi cetvel ve yeşil kalem kullanarak çizelim. Bu şekilde kaç doğru parçası elde ettiniz? Bu doğru parçaları noktadaş mıdır? Kâğıt katlama yoluyla (veya açıölçer ile) her bir açının açıortayını. B H 4 cm IAEI= IEBI= 1. b) BC kenarına ait yüksekliği. Her bir üçgen için çizdiğimiz doğru üzerinde noktalar belirleyerek bu doğrunun karşısındaki kenara dikmeler indirelim. Kesişim noktası üçgenin hangi bölgesindedir? A 72 ÖRNEK için. c) AB kenarına ait kenarortayı ve kenar orta dikmeyi çizelim. Kâğıt katlama yoluyla kenarların orta noktasını belirleyelim.5cm 59º 59º c) [CE].ETK‹NL‹K Üçgenin Elemanlar› Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Cetvel •K›rm›z› kalem •Mavi ve yeflil kalem A4 kâğıdını keserek istediğimiz boyutta bir üçgensel bölge elde edelim. Bu orta dikmeler noktadaş mıdır? Mavi. Bu dikmelerle ilgili ne söylenebilir? Üçgenlerin her bir köşesinden karşısında bulunan kenara dikme indirelim.5cm b) geniş açılı üçgen olduğundan [AH] yüksekliği üçgenin E dış bölgesindedir. a) [BF]. B açısının açıortayıdır. bir de geniş açılı üçgen çizelim. s( )= s( )= 59° 6 cm 3 cm 118° B 4 cm C A d 1. Her bir orta noktayı cetvel ve kırmızı kalem kullanarak karşısındaki köşeyle birleştirelim. Yanda verilen a) B köşesine ait açıortayı. Dikmelerin uzunluğunu bulunuz.

a) IEFI = 10 cm. D S K H L K L E P H M F R M Üçgende yükseklik bir köşenin karşısındaki kenara uzaklığı veya köşeden bu kenara inilen dikmedir.3 cm D B 44° 9 cm 50° C B 44° K 50° 9 cm C Üçgende kenarortay. a) IABI = 8 cm. Kenar orta dikme ise bir kenarı dik olarak iki eş parçaya böler. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. cetvel ve pergel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. bir köşeyi karşı kenarın ortasına birleştiren doğru parçasıdır. Kenar orta dikmeler dik ve dar açılı üçgenlerde üçgenin içinde. s( ) = 85° ve IBCI = 7 cm ) = 78° ve IDFI = 7 cm A 3 4 Yandaki üçgene eş bir üçgen çiziniz. geniş açılı üçgenlerde ise üçgenin dışında noktadaştır. s( b) IDEI = 8 cm. C B .4 cm. IFGI = 8 cm ve IEGI = 6 cm b) IKLI = 5. ILMI = 4.9 cm I G 86° E 6.9 cm 6. geniş açılı DEF’nde ise yüksekliklerin uzantıları üçgenin dışında noktadaştır. Açıortay bir köşedeki açıyı iki eş parçaya ayıran doğru parçasıdır. kenar orta dikme ve açıortaylar üçgenin içinde noktadaştır.6 cm ve IKMI = 4. s( b) IPSI = 6 cm. s( 2 ) = 40° ve s( ) = 48° ve s( ) = 54° ) = 47° Cetvel ve pergel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. a) IABI = 6 cm. Dar açılı SRP’nde yükseklikler üçgenin içinde noktadaş.6 cm Açıölçer.3 cm D 6. Bir üçgende kenarortay.A A 86° E 6. 73 UYGULAMA 1 Açıölçer ve cetvel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz.

bir kenar uzunluğu 5 cm ve bu kenara ait açılardan birisinin ölçüsü 50° olan bir üçgen çizmesi isteniyor.5 Tuğba’dan. kenarortay ve açıortay olanları belirleyiniz. Tuğba’nın bu üçgeni çizebilmesi için başka hangi bilgiye ihtiyacı vardır? Açıklayınız. R K L M N P A 70° D E F 7 Yanda verilen ABC üçgeninin iç bölgesindeki doğru parçalarından hangisi B açısının açıortayıdır? Açıklayınız. Bu binanın yüksekliğini ölçekli şekil çizerek bulunuz. Bu nokta nasıl adlandırılabilir? Bir binanın 50 m gölgesi oluştuğunda güneşi görme açısı 42° oluyor. IEBI= 4 cm ise A( ) kaç santimetrekaredir? E A D B C 9 10 Bir dik üçgen çizerek yüksekliklerin kesim noktasını belirleyiniz. 50° 5 cm 6 S Yanda verilen SRP üçgeninin iç bölgesindeki doğru parçalarından yükseklik. 74 B 50° C 8 Yandaki şekilde EBCD bir karesel bölgedir. 15 42° Çalışma .

Ayırdığımız uzunluğu değiştirerek diğer iki kenar için de bu işlemleri tekrarlayalım. Elde ettiğiniz sonuçları ayırdığımız çubuğun uzunluğuyla karşılaştırınız. b ve c birim olsaydı bu uzunluklar için yazılabilecek eşitsizlikler neler olurdu? Açıklayınız. Bir arazi sahibi. üçgensel bölge şeklindeki arazisinin kenar uzunluklarını 100 m. Ayırdığımız uzunluğu değiştirerek diğer iki kenar için de bu işlemleri tekrarlayalım. Bu kez çubuk makarnayı. 400 m ve 200 m olarak ölçüyor. 1. . Sizce arazi sahibi bu ölçümlerde hata yapmış olabilir mi? Neden? ETK‹NL‹K Üçgen Oluflur mu? Bir çubuk makarnayı üçgen oluşturabilecek şekilde üç parçaya bölerek uzunluklarını ölçelim. Ölçülen uzunluklar a. Bu uzunluklardan birini ayırıp diğer iki uzunluğu toplayalım ve çıkaralım (Çıkarma işleminde büyük kenarın uzunluğundan küçük kenarın uzunluğunu çıkaralım.). Üçgen oluşturan uzunluklarla yazılan ilişki. ad›m [KL]'nı ele alalım: |KL| = 6 cm |PR|-|MN| = 5-3 = 2 cm |PR|+|MN| = 5+3 = 8 cm 2 < 6 < 8 olduğundan |PR|-|MN| < |KL| < |PR| + |MN|’dur. •Çubuk makarna Bu uzunluklardan birini ayırıp diğer iki uzunluğu toplayalım ve çıkaralım •Cetvel (Çıkarma işleminde büyük kenarın uzunluğundan küçük kenarın uzunluğunu çıkaralım. üçgen oluşturmayan uzunluklar için geçerli midir? Açıklayınız. Bulduğunuz ilişkiyi eşitsizlik kullanarak ifade ediniz. Araç ve Gereç 75 ÖRNEK K M P 3 cm 5 cm 6 cm N R L Yanda uzunlukları verilen doğru parçalarından bir üçgen oluşturulup oluşturulmayacağını belirleyelim.Üçgenin Kenarlar› Aras›ndaki Ba¤›nt›lar İlk Çağda Nil Nehri’nin taşmasından sonra arazi sahiplerinin her yıl tarlalarını yeniden ölçmeleri gerekirdi. İncelemeyi üç adımda yapalım. Bunun için tarlaların köşelerine yerleştirdikleri kazıklardan düğümlü ipler geçirirlerdi. üçgen oluşturmayacak şekilde üç parçaya bölerek uzunluklarını ölçelim.).

|KL|+|MN| = 6+3 = 9 cm 3 adımda da herhangi bir kenarı ele aldığımızda. 2 < 3 <11 olduğundan |KL| < |BU|-|FG| < |BU|+|FG|’dur. ad›m [MN]'nı ele alalım: |MN| = 3 cm 1 < 3 < 11 olduğundan |KL|-|PR| = 6-5 = 1 cm |KL|-|PR| < |MN| < |KL| + |PR|’dur. ad›m [PR]'nı ele alalım: |PR| = 5 cm 3 < 5 < 9 olduğundan |KL|-|MN| = 6-3 = 3 cm |KL|-|MN| < |PR| < |KLI < |MN|’dur. bu kenarın uzunluğunun diğer iki kenarın uzunlukları toplamından küçük ve farkından büyük olduğu görülür. Bundan dolayı bu doğru parçalarıyla bir üçgen oluşturulabilir. |KL|+|PR| = 6+5 = 11 cm 3. 76 1.2. Aşağıda uzunlukları verilen doğru parçalarından bir üçgen oluşturulup oluşturulmayacağını belirleyelim. Bundan dolayı bu doğru parçalarıyla bir üçgen oluşturulamaz. 7 cm 2 cm L 4 cm B K F U G İncelemeyi üç adımda yapalım. ad›m [KL]'nı ele alalım: |KL| = 2cm |BU|-|FG| = 7-4 = 3 cm |BU|+|FG| = 7+4 = 11 cm 3. ad›m [BU]'nı ele alalım: |BU| = 7 cm |FG|-|KL| = 4-2 = 2 cm |FG|+|KL| = 4+2 = 6 cm 2. 3 adımda da herhangi bir kenarı ele aldığımızda bu kenarın uzunluğunun diğer iki kenarın uzunlukları toplamından küçük ve farkından büyük olmadığı görülür. . ad›m [FG]'nı ele alalım: |FG| = 4 cm |BU|-|KL| = 7-2 = 5 cm |BU|+|KL| = 7+2 = 9 cm 2 < 6 < 7 olduğundan |FG|-|KL| < |FG|+|KL| < |BU|’dur. 4 < 5 < 9 olduğundan |FG| < |BU|-|KL| < |BU| + |KL|’dur.

ÖRNEK Aşağıdaki üçgenin kenar uzunluklarını ve iç açılarını ölçerek açı ölçüleriyle kenar uzunlukları arasındaki ilişkiyi bulalım. Üçgenin açılarını açıölçerle. A c B b C |BC| = a = 6 cm |AC| = b = 4 cm |AB| = c = 3 cm s(A ) = 120° s(B ) = 35° s(C ) = 25° a 'nin kenarlarını uzunluklarına göre sıralayalım. s(A ) > s(B ) > s(C ) 'nde en uzun kenar a. en büyük açı ise bu kenar karşısındaki ’ dır. Bu sıralamalara göre. üçüncü kenar uzunluğundan büyük ve iki kenarın uzunlukları farkı. Siz de diğer kenarlar arasındaki ilişkiyi yazınız. büyük aç› karfl›s›nda uzun kenar. B c b a C ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Cetvel •Aç›ölçer Katlay›p Ölçelim Bir çeşitkenar üçgeni çizelim. Bu bağıntı üçgen eşitsizliği olarak isimlendirilir. daha sonra kenarları büyükten küçüğe doğru sıralayınız. üçgenin iç açıları ve bu açıların karşısındaki kenarlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız. küçük aç› karfl›s›nda k›sa kenar bulunur. Bir üçgende. Üçgendeki iç açıların ölçüsü (derece) Açıların karşısındaki kenarların uzunluğu (cm) s( ) = s( ) = s( ) = |BC| = |AC| = |AB| = 77 Önce açıları büyükten küçüğe doğru. A ’ nin a kenarı için üçgen eşitsizliği Yanda verilen |b-c|<a<b+c şeklindedir. Siz de bir ikizkenar üçgen çizerek açı ölçüleriyle kenar uzunlukları arasındaki ilişkiyi bulunuz. kenarlarını cetvelle ölçerek aşağıdaki gibi bir tablo oluşturalım. a>b>c 'nin iç açılarını ölçülerine göre sıralayalım. . üçüncü kenar uzunluğundan küçüktür.Bir üçgende iki kenarın uzunlukları toplamı.

Bu doğru parçalarını isimlendirip uzunluklarını ölçünüz. Bir dik üçgen olan 30° p kenarlard›r. Yandaki SRP üçgeninde s( Fatma. S ) = 62°. 16 cm ve 15 cm olan 3 doğru parçası ile üçgen çizilebilir mi? Nedenleriyle açıklayınız. Birbirlerine eş üç doğru parçası her zaman bir üçgen oluşturabilir mi? Neden? A 2 3 4 5 Yandaki ASU üçgeninde. s( ) = 54º dir. 'nın karşısında bulunan ve en uzun kenar olan [PR] ise hipotenüstür. 7 s( ) = 45°. Üçgenin hangi kenarının en büyük olduğunu tahmin ediniz. Büyük açı karşısında uzun kenar bulunduğundan |PR| > |NR| > |PN| ya da n > p > r’dir. |AU| = 7 cm ise |AS|’nun alabileceği en büyük tam sayı değeri kaçtır? S U 6 Üç kenar uzunluğu eşit olan bir üçgenin kenarları ile açıları arasındaki bağıntıyı inceleyiniz. Bir KLM üçgeninde |KL| = 7 cm. İç açılarının ölçüleri 45°. Sizce Fatma haklı mıdır? R 54° 62° 8 P . R N 'nin açılarının ölçülerine göre sıralaması s( ) > s( ) > s( )’dır. Daha sonra kenarların uzunluklarını ölçerek tahmininizle karşılaştırınız. Bir dik üçgende hipotenüsün uzunluğu dik kenar uzunluklarından büyüktür. |SU| = 4 cm. SRP üçgenindeki en uzun kenarı ölçmeden bulabileceğini söylüyor. Neden üçgen oluşturamazlar? Açıklayınız. 45° ve 90° olan bir üçgen çizerek bu üçgenin kenar uzunluklarını inceleyiniz. UYGULAMA 78 1 Uzunlukları 32 cm. |LM| = 9 cm ise |KM| değeri 8 cm olabilir mi? Neden? Üçgen oluşturmayan 3 doğru parçası belirleyiniz. s( ) = 65° olan bir ABC üçgeni çiziniz.ÖRNEK P 60° r n Yandaki s( ) = 90° olan ’ nin kenar uzunluklarını ’nde [PN] ve [NR] dik inceleyelim.

Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz.5 cm’dir.5 cm ve |NU| = 4. 1. 5 cm G D cm 3 cm 1. çıkış D Y D Y 5) 6 cm. 8 cm . 10 cm uzunluğundaki üç kibrit çöpünün uçları bir araya getirilirse üçgen oluşturulamaz. Buna göre verilen çıkışlardan birine ulaşınız. 3) Üçgende büyük açının karşısında kısa kenar bulunur. 4) Üçgenlerde iki kenar uzunluklarının toplamının ve farkının üçüncü kenar uzunluğu ile olan bağıntısına üçgen eşitsizliği denir. 5. SUN üçgeninin iç açılarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız. çıkış D Y 8. 79 2) Üçgende iki kenarın uzunlukları toplamı üçüncü kenarın uzunluğuna eşittir. |SN| = 5. çıkış 5. 4.9 Yandaki TUV üçgeninde bir geniş açıdır. D Y D Y 7) Bir dik üçgende dik kenarlardan biri en uzun kenar olabilir. çıkış 7. çıkış 3. 6. çıkış Y 6) Eşkenar üçgende hipotenüs bulunur. çıkış 16 Çalışma . N B U 11 Yanda uzunlukları verilen doğru parçaları ile oluşturulabilecek üçgenleri çiziniz. Her bir Doğru / Yanlış kararı sizi farklı çıkışlara ulaştırır.5 cm E F 2 A C H 12 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Sizce bu üçgenin en uzun kenarı hangisidir? Neden? T U S V 10 Yandaki SUN üçgeninde |SU| = 6 cm. çıkış D Y D 1) Herhangi üç doğru parçası ile bir üçgen oluşturulabilir. 2.

580-M.Pisagor Ba¤›nt›s› “Sayıların babası” olarak bilinen Pythagoras (Pisagor). Santimetre karelik kâğıt üzerinde kenar uzunlukları 3 cm. Uzunluğu 15 m olan bir elektrik direği 25 m uzağından sabitlenmek isteniyor.Ö. Pisagor müzik ile de uğraşmış. Bunun için kaç metre çelik halat kullanılacağını bulalım. adıyla anılan Pisagor Teoremi’dir. Karesel bölgeleri kenarları boyunca keselim. a c b ÖRNEK Bazı elektrik direkleri güvenlik amacıyla iki tarafından çelik halatlar kullanılarak yanda verilen çizimdeki gibi sabitlenir. dik kenarların uzunluklarının karelerinin toplamı hipotenüs uzunluğunun karesine eşittir. Bir dik üçgenin kenar uzunlukları arasındaki bağıntıyı harfli ifade olarak yazınız. Bu ilişkiden yararlanarak üçgenin kenar uzunlukları arasında bir ilişki bulunuz. Üçgenin hipotenüs uzunluğunu ölçelim. telin kısalmasıyla çıkardığı sesin inceldiğini keşfetmiştir. Doğum yeri olan Sisam Adası’ndan Güney İtalya’ya göç ederek burada bir okul kurmuştur. Yandaki üçgen için Pisagor Bağıntısı a2+ b2= c2 şeklindedir. Karesel bölgelerin alanları arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız. M. dik üçgenin kenarları boyunca eş olan kenarlar üst üste gelecek şekilde yerleştirelim. 15 m 25 m 25 m . Yaklaşık 2500 yıl önce yaşamasına rağmen çalışmaları günümüzde hâlâ kullanılan Pisagor gibi bildiğiniz başka matematikçiler var mı? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Santimetre karelik k⤛t •Cetvel •Makas Pisagor Ba¤›nt›s›’n› Olufltural›m Santimetre karelik kâğıda dik kenar uzunlukları 4 cm ve 3 cm olan bir üçgen çizelim ve üçgeni kenarları boyunca keselim. Her bir karesel bölgenin alanını bulunuz. Karesel bölgeleri. Bulduğunuz ilişkiyi kullanarak dik kenar uzunlukları 6 cm ve 8 cm olan bir dik üçgenin hipotenüs uzunluğunu hesaplayınız.Ö. 4 cm ve 5 cm olan üç farklı karesel bölge çizelim. 80 Bir dik üçgende. 500 tarihleri arasında yaşamıştır. En iyi bilinen teoremi.

Hesap makinesi kullanıldığında IACI yaklaşık 29. El ve ayak parmak uçları birleştirildiğinde bir dik üçgen oluşur. Plan Yapal›m Duygu. Bu üçgende el ve ayak parmak uçları arasındaki uzaklık [AC] ile gösterilmiştir. A 50 cm B 135 cm C Kontrol Edelim Dik üçgende BC kenarını bilinmeyen olarak kabul edelim. yere paralel biçimde kolunu duvara uzatıyor. Bu durum yandaki şekilde olduğu gibi gösterilebilir. Arkadaşı Pınar da. Yandaki üçgende Pisagor Bağıntısı. Siz de aynı yöntemi kullanarak el ve ayak parmak uçlarınız arasındaki uzaklığı hesaplayınız. Plan› Uygulayal›m Oluşan dik üçgen yandaki gibi olur. IACI’ nu bulalım: |AC|2 = |AB|2 + |BC|2 |AC|2 = (50)2 + (135)2 |AC|2 = 2500 +18 225 IACI = cm Bu uzunluk yaklaşık olarak 143. Bu üçgenin dik kenarlarının uzunluğu biliniyor. Duygu’nun omuz hizasına kadar boy uzunluğunu ve kol uzunluğunu biliyoruz.96 cm’dir. Hipotenüs ve diğer kenar uzunluğunu kullanarak IBCI’nun 135 cm olup olmadığını kontrol edelim: ( |AC|2 = |AB|2 + |BC|2 )2 = (50)2 + IBCI2 20 725 = 2500 + IBCI2 18 225 = IBCI2 IBCI = 135 cm Sonuç [BC]’nın verilen uzunluğu ile aynıdır. ÖRNEK Duygu. Duygu’nun omuz hizasına kadar olan boy uzunluğunu ve kol uzunluğunu ölçüyor. 50 cm Problemi Anlayal›m 135 cm Duygu kolunu duvara uzatıyor.15 m olarak bulunur. . kolunu duvara uzattığında vücudu koluna dik konumda olur. Resimde verilen ölçülere göre Duygu’nun sağ el parmak ucu ile sol ayak parmak ucu arasındaki uzaklığı hesaplayalım. Sağ el parmak ucu ile sol ayak parmak ucu arasındaki uzaklık 81 soruluyor.Elektrik direği yere dik konumda olduğundan halatla yere birleştirildiğinde bir dik üçgen oluşur. Pisagor Bağıntısı’nı kullanarak bilinmeyen kenar uzunluğunu bulalım. |AC| = |AB| +|BC| |AC|2 = 152+252 |AC|2 = 225+625 |AC|2 = 850 2 2 2 A 15 m ? B 25 m C şeklindedir. Bir dik üçgende hipotenüs uzunluğu dik kenarların uzunlukları kullanılarak bulunabilir.

ÖRNEK Bir televizyonun ekran boyutu köşegen uzunluğu ile ifade edilir. Sizce hangisi doğrudur? Neden? Aylin 42+x2 = 102 Emre 42+102 = x2 x 10 m 4m 4 Yandaki resimde verilen ağaç yıldırım çarpması sonucu devrilmiştir. UYGULAMA 1 Aşağıdaki dik üçgenlerde verilmeyen kenar uzunluklarını Pisagor Bağıntı’sını kullanarak bulunuz. y2 = (12 2 )2 + (12 2 )2 y2 = 288 + 288 y2 = 576 y = 24 cm olarak bulunur. Aşağıdaki resimlerde gösterilen televizyonların ekran boyutlarını hesaplayalım. . Resimde verilenlere göre ağacın devrilmeden önceki boyu yaklaşık olarak kaç metredir? 5m 12 m 5 Bir ayrıtının uzunluğu 4 cm olan küpün cisim köşegeninin uzunluğunu hesaplayınız. uzun kenarı 8 cm olan bir dikdörtgenin köşegen uzunluğunu hesaplayınız. 35 cm 12 2 cm 12 cm x 12 2 cm y x2 = 122 + 352 x2 = 144 + 1225 x2 = 1369 x = 37 cm bulunur. a) 82 b) 6 cm x 5 cm 12 cm 6 cm 8 cm 12 cm 5 cm x c) x ç) x 5 2 cm 2 3 Kısa kenarı 4 cm. Yandaki dik üçgende verilmeyen kenar uzunluğunun bulunabilmesi için Aylin ve Emre’nin yazdıkları bağıntılar aşağıdaki gibidir.

ipler ise 3 m uzunluğunda olduğuna göre ağacın gövdesi kaç metredir? 83 3m 1m 10 Yandaki yelkenlide yelkenin yapılmasında kullanılan kumaşın kaç metrekare olduğunu hesaplayınız. 20 m 10 m 11 Yandaki şekilde verilenleri kullanarak ABCD dikdörtgeninin köşegen uzunluğunu hesaplayınız. meyve bahçesindeki ağaçları eğilmemesi için kalın ipler ve kazıklar yardımıyla resimdeki gibi bağlıyor. 13 cm A h 13 cm S H 10 cm N 7 Aşağıdaki şekillerde verilmeyen x uzunluklarını hesaplayınız.6 Yanda verilen SAN üçgeninin yükseklik uzunluğunu bulunuz. Kazıklar ağaçtan 1 m uzaklıkta. E 12 cm 9 cm D A 8 cm 17 B C Çalışma . 9 Mustafa Amca. a) b) c) 6 br 100 br2 x x x 4 br 169 br2 12 br 20 br2 8 Yükseklik uzunluğu 9 cm olan eşkenar üçgenin alanını hesaplayınız.

IEDI = 6.2 cm |BC| 4 cm 3 Levent. s( ) = 47°. 2 Tablo: ABC Üçgeni 90° s(A ) 53° s(B ) 37° s(C ) |AB| 2. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız.4 cm |AC| 3. |TS|'nun alabileceği en küçük tam sayı değeri kaç santimetre olur? T U S 7 K T Yandaki şekilde [KT]//[FS]. s(MTK) = 35° ise MFS üçgeninin en uzun kenar uzunluğunu ölçüm yapmadan bulunuz. s( ) = 55°. F M S 8 Yandaki şekilde karesel bölgelerin arasında oluşan üçgen dik üçgen midir? Açıklayınız.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Yandaki tabloda ’nin açı ölçüleri ve kenar uzunlukları verilmiştir. |TU| ve |US| aynı kalmak koşuluyla. Ayşenur ise bunun doğru olmadığını söylüyor. üç iç açısının ölçüsü bilinen bir tane üçgen çizilebileceğini iddia ediyor.5 cm olan çiziniz. Bir kenarının uzunluğu 4 cm olan eşkenar üçgeni çiziniz. |BC|'nun alabileceği en büyük tam sayı değeri 30 cm ise |AC|’ nun en büyük değeri kaçtır? cm C 84 6 geniş açı olursa TUS dik üçgeninde |TS| =13 cm’dir. 4 A 5 B 15 Yandaki ABC üçgeninde |AB| =15 cm’dir. Tabloda verilen bilgilerden istediğiniz üçünü kullanarak bu üçgeni çiziniz. Sizce kim haklı? Neden? ICDI = 5 cm. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. .

7 Öz Değerlendirme . b. (2.1) olan üçgenin kenar uzunluklarını hesaplayınız. Yandaki şekle göre Vildan ile uçurtma arasındaki uzaklık kaç metredir? 170 m ? 150 m 10 Yandaki şekilde a.9 Vildan ve Kemal birbirlerine 150 m uzaklıkta duruyorlar ve Kemal uçurtma uçuruyor. d. Uçurtmanın ipi 170 m’dir.7) ve (6. D 8 cm C 17 cm A 13 16 cm B Köşelerinin koordinatları (2.1).5 m uzunluğunda olduğuna göre Ahmet bu merdiven ile kaç metre yükseğe çıkabilir? 85 3.5 m 2m 12 Yanda verilen ABCD yamuksal bölgesinin alanını hesaplayınız. Merdiven 3. e ve f kenarlarının uzunluklarını hesaplayınız. 1 cm 1 cm b a 1 cm 1 cm c 1 cm 1 cm d e f 1 cm 11 Ahmet merdiveni duvardan 2 m uzağa gelecek şekilde dayıyor. Kenar uzunlukları arasında nasıl bir örüntü vardır? Açıklayınız. c.

2 3 4 1 1 1 1 Pascal üçgenindeki örüntülerden bazılarını inceleyelim: ... satır. 4..... Karesel bölgelerin alanlarının oluşturduğu sayı örüntüsündeki kuralı açıklayınız.. 1...... Ayrıca bu sayılar Pascal üçgeninde.. Dizinin en ilgi çekici yönü ise terimlerinin doğada beklenmedik yerlerde karşımıza çıkmasıdır.. 1 3 1 3 iki terimin toplamıdır.... Bu sayı dizisi 1. 8......... bitki tohumları. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç 86 Karesel Say›lar Kareli kâğıda kenar uzunlukları 1br.. Sayı örüntüsündeki terimlerin her birini tek sayıların toplamı olarak yazınız. 13.. Bu nedenle bu sayı üçgeni genellikle “Pascal Üçgeni” olarak bilinmektedir. 1 4 4 6 1 ... Mimar Sinan’ın eserlerinde.. Ortadaki terimler ise üstteki 3. yüzyılda yaşamış bir İtalyan matematikçidir.. •Kareli kâğıt 3br... Yukarıdaki bitkilerde Fibonacci sayı dizisinin terimleri nasıl elde edilir? Tartışınız...... 3. 5. Fransız matematikçi Blaise Pascal’ın bu sayı üçgeni üzerinde birçok çalışması vardır.... Ortaya çıkan örüntüyü açıklayınız.. 1 1.. Fibonacci en ünlü eseri olan Liber Abaci adlı kitabında Fibonacci dizisini tanıtmıştır. . .. ÖRNEK Yandaki sayı üçgeni MS 1300 yılında Çin’de bulunmuştur. 2br. çiçek yaprakları ve kozalaklarda bu sayılara rastlamak mümkündür. satır.. 2.. 1 1 1 1 1 1 5 4 10 3 6 . Leonardo Da Vinci’nin resimlerinde de karşımıza çıkmaktadır... 1 1 Pascal Üçgeni’nde satırların başında ve 2... Bulduğunuz kuralı harfli ifade olarak yazınız. Örneğin bitki yaprakları. 1 1 2 sonunda 1 bulunur. •Cetvel Karesel bölgelerin alanlarını hesaplayıp altlarına yazalım..... Üçgendeki sayılar arasındaki örüntüleri Blaise Pascal 1653 sayfalık bir çalışmada anlatmıştır. olan yanyana karesel bölgeler çizelim.. şeklinde devam etmektedir...... satır.Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Say› Örüntüleri Anahtar Kavramlar •Özdeşlikler Leonardo Fibonacci (Leonardo Fibonaçi) 13. satır..

. satırlardaki terimlerini yazınız. 3. 3 1. Bu sayı örüntülerinin kurallarını yazınız... Pascal Üçgeni’nden yararlanarak Fibonacci sayı dizisini yandaki yöntemle elde edebilirsiniz. 4 1. terim 4-2 2.. . İlk belirlediğimiz sayı ile ikincisini art arda çarpalım. sayısıyla çarparak bir sayı örüntüsü 3x x x . sayıları arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. +2) Bir sayıya belirlenen başka bir sayının art arda eklenmesi veya çıkarılması ile elde edilen sayıların oluşturduğu örüntü aritmetik dizi olarak adlandırılır. terim 3x x . 13.Siz de Pascal Üçgeni’nin 5 ve 6. 8... terim 3x 2. Elde ettiğiniz iki farklı sayı örüntüsünü açıklayınız. 1 1 6 1 1 1 5 15 4 1 1 2 3 6 10 20 1 1 1 1 3 3 1+1 5 1+2 1 + 3 1+ 3 1+4+ 6+1 1 1+5+ 1 4 1 5 15 6 1 1 2 8 13 10 1 Fibonacci sayı dizisini oluşturan 1. 1. 5. ETK‹NL‹K Say› Dizileri Birbirinden farklı iki sayı belirleyelim.. 4-(2+2+. terim . Her bir çarpma sonucunu sırayla yazarak bir başka sayı örüntüsü oluşturalım. terim . 87 ÖRNEK 4 sayısından 2 sayısını ardışık bir şekilde çıkararak bir sayı örüntüsü oluşturalım.... ÖRNEK 3 sayısını 2 sayısına ardışık bir şekilde bölerek veya oluşturalım. terim 4-(2+2) 3. Aritmetik dizide ardışık iki terimin farkı eklenen veya çıkarılan sayıdır ve bu sayıya “dizinin ortak farkı” denir. Her bir eklemede elde ettiğimiz sonucu sırayla yazarak bir sayı örüntüsü oluşturalım. x 3. 2. İlk belirlediğimiz sayıya ikincisini art arda ekleyelim.

ortak farkı 5 olan bir aritmetik dizinin 6. -4. 1 1 1 1 1 4 Yandaki örüntüye karşılık gelen sayı örüntüsünü bulunuz. ... Belirlediğiniz kuralı açıklayıp harfli ifade olarak yazınız. -15. 5. . 27.... b) 2. ardışık çarpılan veya bölünen sayıdır ve bu sayıya “dizinin ortak çarpanı” denir. 2. . 5... 0. Aritmetik dizi olanların ortak farkını. . -1.Bir sayı ile belirlenen başka bir sayının art arda çarpılması veya bölünmesi sonucu elde edilen sayıların oluşturduğu örüntü geometrik dizi olarak adlandırılır.. 21. UYGULAMA 1 1.0001. 8. 20...... . . . 2187.. Sayı dizilerinin sonraki üç terimini yazınız. -7. . 6. 12. 2.... 4 10 5 3 3 1 1 1 3 88 5 Bir kural belirleyip bir sayı örüntüsünü oluşturunuz. 2. ç) 1 . ortak çarpanı olan bir geometrik dizinin ilk dört teriminin 3 toplamı kaçtır? 18 Çalışma .. geometrik dizi olanların ortak çarpanını yazınız. Yukarıda verilen sayı örüntülerinden hangilerinin aritmetik dizi.1..001. 27. . a) 3.. 9. 9. . c) 0. . terimi kaçtır? 2 İlk terimi 3..... Fibonacci dizisinde noktalı yerlere gelmesi gereken sayıları bulunuz. 1. Örüntüyü oluşturan sayıların özelliği nedir? Açıklayınız. 6 7 8 İlk terimi 2.. 1. -3.. 0. hangilerinin geometrik dizi olduğunu belirleyiniz. 3 9 1 Yandaki Pascal Üçgeni’nde boş bırakılan kutulara gelmesi 1 1 gereken sayıları bulunuz. 16. 2 Aşağıdaki sayı dizilerinin kurallarını bulunuz. 32.. 4. 13.. -11. . 3.... 1 .. 81.. Geometrik dizide ardışık iki terimin oranı. 3. 8. .

Özdefllikler Seda. içerdikleri değişkenlere verilecek bütün gerçek sayılar için. Eşitlikleri sağlayan farklı x değerleri olup olmadığını araştırınız. • 3x+5= -2x+7 • 2(2a+3)= 4a+6 • 4-2x= x . Fakat bir problemle karşı karşıya olduğunun farkında değil.4= 3+9 12= 12 eşitliğinin sol tarafı düzenlendiğinde eşitliğin sağ tarafındaki ifade elde edilir. Sizce bu problem nedir? Açıklayınız. denklemler ise bazı gerçek sayı veya sayılar için doğrudur. Birden fazla x değeri ile sağlanan eşitliklerin diğer eşitliklerden farkını açıklayınız. yandaki terazide modellenen eşitliği sağlayan x değerini bulmaya çalışıyor. Bu nedenle eşitlik x değişkenine verilecek bütün gerçek sayılar için sağlanır. x=-2 için -2.2= 1+1 2= 2 3(1+3)= 3+32 3. Eşitlik 2x-4=8 2(x+3)=2x+6 x+7=7+x 2x+x=3x 8x+4=16 3-x=2x 89 Eşitliği sağlayan x değeri ÖRNEK x(1+x)= x+x2 eşitliğini sağlayan x değerlerini deneme-yanılma yoluyla bulalım: x=1 için 1(1+1)= 1+12 1.x = x+x2 Özdeşlikler.(-1)= -2+4 +2= +2 x=3 için x(1+x)= x+x2 x+x. x +1 ETK‹NL‹K Fark Ne? Yandaki tabloda verilen eşitlikleri sağlayan x değerlerini bularak tabloda belirtilen sütuna yazalım. Siz de aşağıdaki eşitliklerden hangilerinin özdeşlik hangilerinin denklem olduğunu belirleyiniz.(1+(-2))=-2+(-2)2 -2.

(a+b) özdeşliğinden yararlanarak 4a2 .2ab+b2 özdeşliğini elde ediniz.2ab+b2 özdeşliğinden yararlanarak (2x . alanı b2 olan küçük karenin alanını çıkararak da bulabiliriz.2 .(2a + 3b) . (2x . a a-b b a-b b a Oluşan dikdörtgenin alanı (a-b). Elde ettiğiniz eşitliğin özelliklerini tartışınız. b b a a-b a-b a 90 Kalan parçayı köşesinden kesip elde ettiğimiz parçaları birleştirerek yandaki gibi bir dikdörtgen elde edebiliriz. karşılıklı kenarları üzerindeki noktaları birleştirerek dört bölgeye ayıralım. (2x . Başlangıçta çizdiğiniz karesel bölgenin alanını veren iki farklı ifade yazınız.(a+b)’dir. Kenar uzunluğu “a” olan bir karenin bir köşesinden kenar uzunluğu “b” olan başka bir kare çizelim. Oluşan her bir bölgenin alanını veren ifadeyi o bölgenin içine yazınız.ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Kareli kâğıt •Cetvel (a+b)2 =? Kareli kâğıda kenar uzunluğu (a+b)br olan bir karesel bölge çizelim. Aynı alanı. Kareyi.(3b)2 =(2a . (a+b)” özdeşliğini model kullanarak elde edelim.3b).3)2 = (2x)2 .b2 = (a-b).3)2 ifadesine eşit olan ifadeyi bulalım. a= 2x b= 3 alındığında. (a-b)2= a2 .9b2 ye eşit olan ifadeyi bulalım: 4a2 . a2-b2= (a-b).(a+b)’dir. a2 . b a a b b a a a b a a b b b a b ÖRNEK “a2-b2= (a-b). alanı a2 olan büyük karenin alanından. 3) + 32 = 4x2 -12x + 9 ifadesi elde edilir. Benzer geometrik modeller kullanarak (a-b)2 = a2. O hâlde.9b2= (2a)2 .

(a-b) 91 5 6 Aşağıda verilen özdeşliklerde “ a) (x.2). a) b) a a a2 a2 a 2 c) a a. Bu sayı kaçtır?” Yukarıdaki problem çözülebilir mi? Neden? Aşağıdaki eşitliklerden hangilerinin denklem hangilerinin özdeşlik olduğunu belirleyerek denklem olanları çözünüz. a + 11 (2x . a) 4x-7=2x+1 b) 4x+8= 4(x+2) c) a2-6a+9= (a-3)2 ç) 2(m-2)+m+1= 3(m-1) d) 3(a+3)+4(a-1)=2(a-2)+2(2a-1) 3 Aşağıdaki modellerden elde edilebilecek özdeşlikleri yazınız.(x + 2) d) x2 .).25 (a+b)2= a2+2ab+b2 (a-b)2= a2-2ab+b2 a2-b2= (a+b).c a 20 x2 5x 4x 2a b c 4 Aşağıdaki ifadeleri özdeşlik oluşturacak şekilde eşleştiriniz.4 4x2 .2).10x + 25 b) (2a -1)2 ç) 121-16x2 e) 9a2 .b a.12x + 9 3(a + 3) .3)2 (x .UYGULAMA 1 “Bir sayının iki katının altı fazlası aynı sayının üç fazlasının iki katına eşittir. b) a(a + 5)= 3a2 +15a ç) (4 + m)2 = 16 + m + m2 7 b Yandaki şekil üzerinde verilenleri kullanarak Pisagor Bağıntısı’nı elde ediniz (İpucu: Üçgenlerin ve yamuğun alan bağıntısını kullanabilirsiniz. c a c b 19 Çalışma .2(a -1) a2 + 4a +16 Yandaki özdeşliklerden yararlanarak aşağıdaki ifadelerin eşitlerini yazınız.(x + 2) (a + 4)2 a2 + 8a + 16 x2 . a) ( + 7y)2 c) (x .)2 = x2 -6x + 9 y2 c) x2 -(2y)2 = x2 a ” yerine gelmesi gereken sayıları bulunuz.

Yol 4x+6 ifadesine karşılık gelen parçalar.(2x+3) . Benzer yöntemle 2x2+5x+3 ifadesinin çarpanlarını bulunuz. 4x+6= 2. Bu halıların kenar uzunluklarını ve alanlarını harflerle nasıl ifade edersiniz? Tartışınız. en büyük parçalar sol üst köşede olacak şekilde bir dikdörtgensel bölge oluşturalım. uzun kenarı x. Oluşturulan dikdörtgensel bölgenin kenar uzunluklarını küçük parçaların kenar uzunlukları cinsinden yazalım. ÖRNEK 4x+6 ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım. Elde ettiğimiz parçalardan. kenar uzunluğu 1 cm olan iki adet kare keselim. kısa kenarı 1 cm olan üç adet dikdörtgen.Çarpanlara Ay›rma Halı üreticisi bir firma ürettiği bir modelde halıları uzunlukları genişliklerinden 3 metre daha fazla olacak şekilde tasarlıyor. 1. Dikdörtgensel bölgenin alanını nasıl ifade edersiniz? Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları ile x2+3x+2 arasındaki ilişkiyi tartışınız. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Karton •Makas •Cetvel Harfli ‹fadelerin Çarpanlar› 1 x x x2 x x 1 1 1 92 x2+3x+2 ifadesinin çarpanlarını belirlemek üzere ifadeye karşılık gelen parçalar elde edelim. Bunun için kartondan kenar uzunluğu x ile temsil edilen bir adet kare. Bu parçaları kullanarak dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+3 2 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 4x+6 ifadesinin çarpanlarıdır. 1 1 x 1 şeklinde olur.

Yol 4x+6 ifadesindeki terimlerin çarpanlarını yazalım: 4x+6= 2. 2x2+3x+1= (x+1).2.3 Bütün terimlerdeki ortak olan çarpanı belirleyerek parantezin önüne yazalım: 4x+6= 2.2.x+2. Yol İfadedeki terimleri kuvvetlerine göre büyükten küçüğe doğru sıralayalım: Baştaki ve sondaki terimlerin çarpanlarını. Yol 4x2+2x ifadesine karşılık gelen parçalarla dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+1 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 4x +2x ifadesinin çarpanlarıdır. Yol 4x2+2x ifadesindeki terimlerin çarpanlarını yazalım: 4x2+2x= 2.x+2.2. 1.x. 2 2x 4x2+2x= 2x(2x+1) 2.3 4x+6= 2.(2x+3) 4x2+2x ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım.x+2. çapraz çarpımlarının toplamı ortadaki terimi verecek şekilde altlarına yazalım: 2x2+3x+1 2x2 + 3x + 1 2x x 1 1 2x.(2x+1) 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım: 1.1 Çarpanlardan ortak olanları belirleyerek parantezin önüne yazalım: 4x2+2x= 2x.x. Yol 2x2+3x+1 ifadesine karşılık gelen parçalarla dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+1 93 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarıdır.(2x+1) x+1 2.2.1= 3x .1+x.

a) 3a+9 d) 25+20b b) 15-5x e) 16x-24 c) xy-yz f) 13x-39y ç) 4b-12 g) 10+25y . 2xy-6 + 3x-4y ifadesini çarpanlara ayıralım. a) 6. Harfli ifadelerin çarpanları aşağıdaki yöntemlerden uygun olan kullanılarak bulunur. (x-2) ortak çarpan parantezine alalım.3x2=12x3 b) 4.(x+1) bulunur.(x-2) = (x-2) . d)a. ç) =6a . (2y+3) Çarpanlara ayıracağımız ifadeyi gruplandıralım.Yazılan çarpanların karşılıklı toplamları 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarını oluşturur. =30y2 =14x3y 3 Aşağıdaki ifadeleri çarpanlarına ayırınız. (2xy-4y) + (3x-6) = 2y. 2x2+3x+1= (2x+1).(x-2) + 3. Gruplardaki terimleri ortak çarpan parantezine alalım. e) 7x2. x2 x 1 a) b) c) 2 Aşağıdaki ifadelerde verilmeyen çarpanları bulunuz. =16b =3ab c) 2y. • Ortak çarpan parantezine alma • Gruplandırma • Baştaki ve sondaki terimin çarpanlarından yararlanma • Özdeşliklerden yararlanma UYGULAMA 94 1 Aşağıda modellenen cebirsel ifadeleri ve bu ifadelerin çarpanlarını yazınız.

(2+x). Aşağıdaki ifadelerin çarpanlarını örnekteki gibi bulunuz. 20 Çalışma 11 .(x+2 2) 9 x+5x-m ifadesinin çarpanlarından biri (x-1) olduğuna göre m kaçtır? 10 (10 001)2-(10 000)2 işleminin sonucunu bulunuz. d) 4x3-4x2 -8x = 4x.5.4x 20x-5x3 20-5x2 5 4-x2 2+x 3 2-x 20x-5x = x. .4 Aşağıdaki dikdörtgensel bölgelerin alanları. a) x2-16y2 b) 4x2+4x+1 c) 49-9a2 ç) 16-8a+a2 8 Aşağıdaki ifadelerde boş kutulara gelmesi gereken cebirsel ifadeleri bulunuz. Aynı cebirsel ifade farklı bir şekilde modellenebilir mi? Araştırınız.b çarpımının değerini bulunuz. çarpan ağacı yöntemi ile bulunmuştur. cebirsel ifade olarak iç bölgelerine yazılmıştır.(x-2). Nasıl bulduğunuzu açıklayınız.(x-4) .(2-x) 6 Yanda modellenen cebirsel ifadeyi ve çarpanlarını bulunuz. a) x2-3x+2= c) 2x2-2x-4= . Örnek a) 2 2x+8 x+4 6x-18 b) x2+x c) 3x2-6x 5 Yanda bir cebirsel ifadenin çarpanları.(a+b)2 = 8 ise a. 95 7 Aşağıdaki cebirsel ifadelerin çarpanlarını bulunuz. (x+1) b) ç) 3a2-15a+12= =(x+1). x a) 3x+6x2 c) 6x-3x2 b) 21a2+7a ç) 6x2 . (a-b)2. e) x4 . Dikdörtgensel bölgelerin olası kenar uzunluklarını örnekteki gibi bulunuz.64 = (x-2 2).

harfli ifadeler içeren kesirler söylerse Oya nasıl cevap vermelidir? Tartışınız. ÖRNEK ifadesini sadeleştirelim. Hangi ifadeyi elde ettiniz? Arkadaşlarınızla karşılaştırınız. rasyonel ifadeleri için tekrarlayınız. x .x. Aynı adımları . Murat bir kesir söylüyor ve Oya o kesrin sadeleştirilmiş şeklini buluyor. 96 Elde ettiğiniz sonuçları karşılaştırınız. (x+2) = x (x+3) . y = = 3x 6. Elde ettiğimiz çarpanları pay ve payda için farklı renkte kalemler kullanarak küçük birer kâğıda yazalım. ETK‹NL‹K Sadelefltirme rasyonel ifadesinin pay ve paydasında bulunan cebirsel ifadeleri çarpanlarına ayıralım. Murat. Bu çarpanlardan pay ve paydada aynı olan çarpanları eşleştirerek ayıralım. (x+2) x+3 . x . .y 1 x2 + 2x ifadesini sadeleştirelim. Bunun için önce pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım ve aynı olan çarpanları sadeleştirelim: = 3x 6 . Pay ve paydada kalan çarpanları rasyonel ifade şeklinde yazınız.Rasyonel ‹fadeler Oya ve Murat birlikte ders çalışıyorlar. x + 5x + 6 2 Pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım ve aynı olan çarpanları sadeleştirelim: x .3 .

2a2 + 4a ifadesini en sade biçimde yazalım.(x+1) x. x-1 x -1 x +x Toplama ve çıkarma işlemlerini yapabilmek için önce paydaları eşitleyelim. Bunun için paydadaki ifadelerin çarpanlarını bulalım: Paydaların eşit olması için ifadelerin pay ve paydasının hangi ifade ile çarpılması gerektiğini belirleyelim: 2 3 1 + x .(x .1).(x-1).2) Kesirlerde yapılan çarpma işlemine benzer şekilde pay ile payı.(a -1) .x x-1 2x(x+1)-3x+x-1 2.(x + 1) 3 1 2 + (x . (a + 2) 2 . adım 3.(x . Diğer satırlardaki işlemlerin sonuçlarını bulmak için hangi işlemler yapılmalı? Tartışınız. Tablo: ‹fllemler 1.2 + 2 işleminin sonucunu bulalım. (2a -1) 2 .1 ETK‹NL‹K Rasyonel ‹fadelerle ‹fllemler Yandaki tablonun birinci satırında yapılan işlemi inceleyelim. (a . (x + 1).1) .2 Pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım: (a . (x + 1) x. a . adım 2. 2 .a2 .1) 2x2 . payda ile paydayı çarpalım ve aynı olan çarpanları sadeleştirerek sonucu bulalım: (a .(x+1) x.(a -1) .1) 2a . (x + 1).1).(x-1). (2a -1) .2).(x+1). 2a .(x-1) x.4 2a2 + 3a .(x+1) + = x.1 x .1 = x .(x-1) = 2x2 + 2x .3x + x .1 (x . adım 4.(x+1).2) = a. adım 1 1 1 2 2 12x 1+12x + + + 6x2 x 6x2 x 6x2 6x2 6x2 (6x) 3a 2b 5b 3a x 2x : 6yz 3yz a 1 : a+1 a2+a 97 ÖRNEK 2 3 1 . a .(x+1) Belirlediğimiz ifadelerle pay ve paydaları çarparak toplama ve çıkarma işlemlerini yapalım: 3.x. Belirlediğiniz adımları uygulayarak diğer satırlardaki işlemlerin sonuçlarını bulunuz. (x + 1) x.(x + 1) x-1 x (x-1) x.3a + 2 . (a .2). (a + 2) . (a . İşlem basamaklarında yapılan işlemleri açıklayınız. (a + 2) (a + 2) . 2 .

6x .3 a2 + 6a + 9 ç) 2 2 d) x y . Sonucu en sade biçimde yazınız.. a.4by2 y2 . 2 3 x2 .9 3(x + 1) = 2 (x ..(a + 1) a2 a2 + a = = a 3 (a + 2) .2 x2 .3 2x2 + 2x 2 c) 2a + 5a .1 a2 + a . 2 (.....4b2 b2 . 2by2 .3x + 2 2 98 a) 3x 4x2 3 x+3 3x + 3 x + 4x + 3 2 x2 + x x2 .3 4 ifadesi sadeleştirilebildiğine göre a tam sayısı kaçtır? Aşağıdaki işlemleri yapınız.2x . yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z.2 2ab + 2b = 2x + 1 x+1 = a-1 2a (.x .( a + 2) a.1 2x2 + x .1) x + 2x .2 e) 2x2 + 2y2 3x2 + 3y2 3 Afla¤›daki eflitliklerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”.) a) 2x + 2x + 1 = x + 2 x+1 x2 + 2x + 1 (.2 x x-2 3 4x x+1 x-1 4a2 6a2 Aşağıdaki ifadeleri en sade biçimde yazınız.3a + 6 : a2 + 3a + 2 işleminin sonucunu gerekli sadeleştirmeleri yaparak bulalım: a2 a2 + a 3a + 6 : a2 + 3a + 2 = 3 (a + 2) : (a +1). 1 1 + y x x+y x-y a) b) x+y x-y x+y 2x c) 3x 3x + 1 + 2 4 ç) : 5 ...4b + 4 b2 + 4b + 4 b) x2 .2xy + 1 2xy .) c) 3x2 .a a.a (a + 2) 3 a UYGULAMA 1 Aşağıdaki ifadelerden birbirine eş olanları örnekteki gibi eşleştiriniz.) b) (.) ç) 4x2 .x .

10 iflleminin sonucunu bulunuz. 13 + 3 16 13 . 9 Ezgi ve Özge yandaki ifllemi yapmaya çal›fl›yorlar.z)2 z-y ifadesini en sade biçimde yaz›n›z.6 iflleminin sonucunu bulunuz 7 iflleminin sonucunu bulunuz 8 (x . 3.2 15y + 5 10 10 15y + 5 .y + z)2 . 21 Çalışma . Ezgi’nin yapt›¤› ifllemlerde hata oldu¤unu düflünüyor. 1 + 3 = = 10 10 10 Sonuçlar birbirine eflit olmad›¤›ndan Özge.1 + 1 1 .(x + y .2 10 13y + 3 10 Özge y-1 3y + 1 =? 5 2 ifadesinin 99 y=1 olduğunda alacağı değeri hesaplıyor. = = = Ezgi’nin ifllemlerini inceleyerek yapt›¤› hatay› bulunuz. 11 x= 5 + 1 ise x2 . Ezgi verilen ifllemi afla¤›daki gibi yap›yor.1 4 = -0=2 2 5 2 Ayn› flekilde Ezgi’nin buldu¤u sonucun y=1 için alaca¤› de¤eri hesapl›yor.2y .2x + 1 ifadesinin değerini bulunuz. y-1 3y + 1 5 2 y-1 3y + 1 = 5 2 (2) (5) = 5 (3y + 1) 2 (y-1) 10 10 2y .

27 . 3x .4 (5 . Bu diziye uygun bir şekil örüntüsü oluşturunuz. yandaki sayı örüntüsünün kuralının ardışık doğal sayıların üçüncü kuvvetlerinin alınarak oluşturulduğunu söylüyor.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Esra. x ise x kaçtır? . .... 3 Aşağıdaki ifadeleri özdeşlik oluşturacak şekilde eşleştiriniz..x)2 16x2 + 24x + 9 7x . a ..(5 + x) -x-4 x2 . b 6 İki basamaklı bir sayının rakamları yer değiştiriliyor. 64 . Elde edilen sayı ilk sayıdan çıkarılıyor.x). Boyalı alan 80 br2.2 5 x + 5 4 100 Yandaki modelden elde edilebilecek özdeflli¤i yaz›n›z.1 = 1000 .. ortak farkı 3 olan aritmetik diziyi yazınız. Oluşan yeni sayı seçeneklerde verilenlerden hangisiyle kesinlikle tam bölünemez? A) 11 B) 12 C) 15 D) Rakamlarının farkı 7 9992 .... Siz de tek sayıları ve toplama işlemini kullanarak bu sayı örüntüsü için farklı bir kural bulunuz.x) (3 + 4x)2 25 . 8 .b = 4 br olduğuna göre a + b toplamının değerini bulunuz. 6y x x a 5 Kenar uzunlukları a ve b olan iki karesel bölge şekildeki gibi yerleştiriliyor..4(1 . 1 .x2 ( 5 .. 2 İlk terimi 5.

ax ax . 8 Öz Değerlendirme .1 b F) a 101 11 ifadesini en sade biçimde yazınız. ifadenin önündeki harfi birinci sütundaki ilgili ifadenin solunda ayrılan çizgiye yazınız. 10 Birinci sütundaki ifadelerden her biri. x-6 x2 .12x + 36 . I a 2b 3c a3b2c 4a3b-16ab3 4a2b-8ab2 A) B) a b b-1 b-a II C) a + 1 1 1 b -1 III : a b ab IV a3x . x + 6 ifadesini en sade biçimde yazınız. ikinci sütundaki ifadelerden birine eşittir. İkinci sütundaki ifadelerin birinci sütundaki hangi ifadeye eş olduğunu bulduktan sonra.36 9 a-12 ifadesini en sade biçimde yazınız.a2x D) a + 2b E) -a .8 x2 .

. (..... (. BEG.) Bir üçgende kenarortay ve açıortaylar daima üçgenin iç bölgesinde kesişir..) Bir dik üçgende yükseklikler dik açının köşesinde kesişir. üç açısının ölçüsünün verilmesiyle çizilebilir. s ( ) = 90º ise Yandaki şekilde s ( en uzun kenar aşağıdakilerden hangisidir? A) [EB] B) [AB] C) [EA] D) [AL] A C B L 6 IABI = IBDI = 4 cm ve IACI = ICDI = 6 cm uzunluklarını kullanarak yandaki şekli çiziniz. Bu şekilde [BH] ve [HC] doğru parçalarının özellikleri nelerdir? A H D B ..) Bir üçgen. bir kenar uzunluğunun verilmesiyle çizilebilir. yanlış olanların başına “Y” yazıp cümleyi yanlış yapan kısmın altını çizerek doğrusunu yazınız... CFH.) Bir üçgende yükseklikler daima üçgenin iç bölgesinde noktadaştır. (. DKF üçgenlerinin alanlarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız l E 2m F 3m G 4m 2 H 5m K Bir üçgenin çizilebilmesi için bütün açı ölçülerinin ve kenar uzunluklarının bilinmesi gerekir mi? Neden? Açıklayınız. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D ”.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 A B C D k Üçgenler ve Cebir Yandaki şekilde k ve l doğruları paraleldir. (.) Bir eşkenar üçgen. (. 3 102 K 4 Yandaki şekilde verilenlere göre ILNI’nun en küçük tam sayı değeri kaç santimetredir? A) 4 B) 5 C) 6 D) 7 L 13cm 7cm N 5 E ) > 90º .. Buna göre AEH.

x = (3 + x) 2 . IV.9 km doğuya doğru koşuyor.2 km kuzeye. daha sonra 0. Bu büyüklük dikdörtgensel bölge şeklindeki ekranın köşegen uzunluğunu ifade eder. r. II ve III A) I ve II . s. III. 2(5 + x) + 3x = 5x + 10 a + a = a2 2 . Üçgenin devamına gelmesi gereken iki satırı yazınız. a) Kısa çubuk. III ve IV C) I. II.7 Aralarında 24 cm uzaklık bulunan paralel iki çubuk düz bir zemine dik olarak yerleştirilmiştir. Eda koşuya başladığı noktaya dönmek isterse koşması gereken en kısa mesafe kaç kilometre olur? 10 Yanda oluşturulan sayı üçgenini inceleyiniz. III ve IV D) I.4 5x + 2x = 7x B) II.3x . Sayıların oluşturduğu örüntüyü bulunuz. Çubukların uzunlukları 25 cm ve 40 cm olduğuna göre. uzun çubuğun üzerine düşerse uzun çubuğun hangi noktasına gelir? b) Uzun çubuk kısa çubuğun üzerine düşerse kısa çubuğun hangi noktasına gelir? 8 Bilgisayar ekranlarının büyüklükleri genellikle “inç” biriminde verilir. p. Buna göre 19 inçlik bir bilgisayar ekranının yüksekliği 10 inç ise genişliği yaklaşık olarak kaç inçtir? 9 Atletizm yarışmalarına hazırlanan Eda önce 1. 1 1 2 1 1 2 4 2 1 1 2 4 6 4 2 1 1 2 4 6 8 6 4 2 1 103 11 Terimleri pozitif sayılardan oluşan 5. 3125 geometrik dizisinde aşağıdakilerden hangisidir? A) B) 1 C) 5 D) 25 ifadesinin değeri 12 Aşağıdaki ifadelerden hangileri özdeşliktir? I.

. Kullandığınız yöntemi açıklayınız.4xy D) 18xy+6xy 14 Bir sayının karesine 8 katı ve 16 sayısı ekleniyor..1 b 2 D) a + 2b b2 20 a2 .2 B) 12xy+12xy C) 6x..2 b C) a . eşitliğinde noktalı yere hangi ifade gelmelidir? 16 Aşağıdaki ifadeleri çarpanlarına ayırınız........1 : 2 a.(9999) çarpımı aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilebilir? A) 104-1 B) 105-1 C) 109-1 D) 1010-1 19 a2 + b2 -b b + 2 ifadesinin en sade şekli aşağıdakilerden hangisidir? b b A) a b B) a ..13 Aşağıdaki ifadelerden hangisi 24xy ifadesinin özdeşi değildir? A) 12xy.. a) 4x2 y + 6xy b) 3a + 9b + 18c c) 4x2 ....1 a + 1 a + 3a + 2 ifadesinin en sade biçimini bulunuz. Elde edilen sayı başka bir sayının karesi olabilir mi? Açıklayınız..50y2 17 Yandaki tabloyu tamamlayınız.1 ç) 18x2 .. 15 3x2 + 5x -12 = (x + 3) .. x+1 x x2+x 3x2+x -2x2 104 x2-x-2 3x2-5x-2 -2x2+4x 18 (10 001).. 22 Çalışma .

daireler ve di¤er geometrik biçimlerdir. Bu piramitlerin say›s›n›n 80 ile 100 aras›nda oldu¤u belirtilmektedir. Atom kavram›n› bugünkü anlamda ilk kullanan bilim insan› 19. 105 Bir kimyasal elementin özelliklerini tafl›yan en küçük tanecik olan atom da küresel bir yap› olarak kabul edilmektedir.evren her an gözlemlerimize aç›kt›r ama onun dilini ve bu dilin yaz›ld›¤› harfleri ö¤renmeden ve kavramadan anlafl›lamaz. Dünyan›n yedi harikas›ndan biri olarak kabul edilen M›s›r Piramitleri insano¤lunun tarihte infla etti¤i en büyük yap›lard›r. yy.. bunlars›z ancak karanl›k bir labirentte dolan›l›r. M›s›r Piramitleri’nin yap›lar›n›n günefl ›fl›nlar›na benzetilmeye çal›fl›ld›¤› fleklinde görüfller bulunmaktad›r. Evren matematik diliyle yaz›lm›flt›r.. Bunlar olmadan tek sözcü¤ü bile anlafl›lamaz. kutuplardan bas›k olmas›na ra¤men küre olarak kabul edilebilir. Benzer flekilde gezegenler ve uydular› da birer küre modeli olabilir. harfleri üçgenler. Ünlü bilim insan› Galileo Galilei: “. Bunun yan›nda içinde yaflad›¤›m›z Dünya. Buna en güzel örneklerden biri koni bulutsusudur (gaz ve tozdan oluflmufl evren bulutu).” demifltir.MATEMAT‹KTE YOLCULUK Kombinasyon. da yaflam›fl olan John Dalton’dur. Koni bulutsusu 1997 y›l›nda keflfedilmifltir ve Dünya’m›za uzakl›¤› 2200 ›fl›k y›l›d›r. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Geometrik Cisimler Evrendeki birçok gök cismi geometrik cisimlere benzetilerek adland›r›lmaktad›r. Evrendeki cisimler ve matematik aras›ndaki iliflki sizin de dikkatinizi çekti mi? Evrenden geometrik cisimlere örnekler verebilir misiniz? .

ÖRNEK Pelin ve arkadaşları lokantaya giderler. Tasarımcı kaç farklı seçim yapabilir? Anahtar Kavramlar • Kombinasyon • Rasyonel denklem • Denklem sistemi 106 ETK‹NL‹K Renk Seçimi Araç ve Gereç •Dört farkl› renkte kalem •K⤛t veya karton •Makas Kâğıttan karesel bölge şeklinde birbirine eş dört parça keselim ve bunları farklı renklere boyayalım. Seçtiğimiz parçalarla iki elemanlı kümeler oluşturalım. Bu parçalardan üç elemanlı kaç farklı küme oluşturulabilir? Tartışınız. Bu parçalardan herhangi ikisini kaç farklı biçimde seçebiliriz? Olası seçimleri not edelim. Kaç farklı küme oluşturdunuz? Oluşan küme sayısı ile olası seçim sayısını karşılaştırıp yorumlayınız. . kıymalı. Bunun için yandaki şekillerden ikisini seçmeyi planlıyor. Dört farklı pide çeşidinden üçünü seçerek karışık pide yemeye karar verirler. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Kombinasyon Bir tasarımcı yeni üretilecek olan bir duvar kâğıdı deseni üzerinde çalışıyor.Kombinasyon. Pide çeşitleri yumurtalı. kaşarlı ve kuşbaşılı olduğuna göre bu seçim kaç farklı şekilde seçim yapılabileceğini bulalım.

r! UYGULAMA 1 Bir dondurmacıda beş farklı dondurma çeşidi bulunmaktadır. B. II. n’nin r’li kombinasyonu C(n. D harfleri ile gösterelim. C ve D çeşitlerinden üçü ile oluşturulabilecek bütün grupları yazalım: Yumurtalı Kıymalı Kaşarlı Kuşbaşılı A B C D I ABC ACB BCA BAC CAB CBA II ABD ADB BDA BAD DAB DBA III BCD BDC CDB CBD DBC DCB IV ACD ADC DCA DAC CAD CDA Seçme sırası önemli ise A.1 24 = 4 6 107 n elemanl› bir kümenin elemanlar› ile oluflturulacak r elemanl› farkl› gruplar›n say›s› n’nin r’li kombinasyonu olarak adland›r›l›r. C. Bu sayıya 4’ün 3’ lü permütasyonu bulunarak da ulaşılabilir.2. ABC. C ve D çeşitlerinden üçü ile 24 grup oluşturulabilir.3) = 3! 24 = 3. A. n! P(n.1 = 24 1! (4-3)! Karışımda sıra önemli olmadığı için bu ölçü gruplardan I. Altı kişilik bir gruptan üç kişilik bir alt grup kaç farklı yolla oluşturulabilir? Meltem 20’lik bir CD kutusundan 4 tane CD seçmek istiyor. Bu nedenle dört farklı pide çeşidinden oluşturulabilecek farklı üçlü gruplar. sütundakiler kendi içlerinde aynı durumu belirtmektedir. Bu sonucu permütasyondan yola çıkarak da aşağıdaki gibi elde edebiliriz. P (4. III.Pide çeşitlerini yanda verildiği gibi A.r)= (n r )= r! = (n-r)! .3. ve IV. B. BCD ve ACD şeklindedir. a) Aylin kaç farklı seçim yapabilir? b) Dondurmaların seçiminde sıranın önemli olması durumunda kaç farklı seçim yapılabilir? c) Sıralamanın önemli olması durumunda üç çeşit dondurma kaç farklı şekilde servis edilebilir? ç) Bulduğunuz sonuçlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. 3)= 4! = 4. c ve ç seçeneklerinde belirtilen işlemleri yapınız.r) C(n.2. d) Altı dondurma çeşidinden dört çeşit seçilmesi durumu için a. ABD. Aylin bu dondurmacıdan üç çeşit dondurma almak istiyor. P(4. b. Meltem bu seçimi kaç farklı şekilde yapabilir? 2 3 . B.r) veya (n r ) fleklinde gösterilir.

......... Öğrencilerinden kendi belirledikleri 4 soruya cevap vermelerini istemektedir....4 Çetin Öğretmen hazırladığı sınavda 8 soru sormuştur.... Öğrenciler cevaplayacakları soruları kaç farklı şekilde seçebilir? 5 Yandaki çember üzerinde 10 nokta işaretlenmiştir................................. Yapılan başvurulardan 21 farklı seçim yapılabileceğine göre bu iş için kaç kişi başvuruda bulunmuştur? 8 20 kişilik bir sınıftan bir geziye katılmak için 4 kişi seçilecektir....... Toplam kaç tokalaşma olmuştur? 11 Aşağıdaki şekilde yer alan noktaların birleştirilmesi ile kaç farklı üçgen oluşturulabilir? 23 Çalışma ............. c) 16 kişilik bir takımdan 11 kişi seçilmesi... . Bu noktaların herhangi ikisi kullanılarak kaç farklı doğru parçası çizilebilir? 6 Aşağıdaki durumların permütasyon veya kombinasyondan hangisine örnek olabileceğini ifadelerin yanlarındaki noktalı yerlere sembolle göstererek yazınız........6) 10 Bayram ziyaretinde buluşan 15 kişilik grupta herkes birbiriyle tokalaşmıştır..... b) 30 kişilik bir sınıftan sırayla bir başkan ve başkan yardımcısı seçilmesi........... Seçilecek dört kişiden biri başkan diğeri başkan yardımcısı olacağına göre bu dört kişi kaç farklı biçimde seçilebilir? 9 Aşağıda verilen permütasyon ve kombinasyon hesaplamalarını yapınız............ 108 7 Bir şirket 2 muhasebeciyi işe alacaktır................ a) 20 kişilik sınıftan herhangi iki kişinin seçilmesi..................... 3” rakamları ile yazılabilecek birbirinden farklı üç basamaklı sayıların kaç tane olduğunun bulunması.......3) c) C(10........ e) 6 farklı tatlı çeşidinin bulunduğu bir menüden 2 tatlının seçilmesi. d) Dört arkadaşın birlikte yan yana kaç farklı biçimde fotoğraf çektirebileceğinin bulunması... a) C(14.....5) ç) P (9..2) b) P(12........... 1......... ç) “0........... 2..

2x. Bir günde 12 saat uyuması gereken bir çocuk kaç yaşında olabilir? ETK‹NL‹K Denklem Çözelim “Bir sayının 2 eksiğinin çarpmaya göre tersi ile ’ün toplamı 2’ ye eşittir. Denklemi çözmeden denklemi sağlayan değer için ne söylenebilir? Tartışınız. . Bulduğumuz değeri denklemde x yerine yazarak çözümün doğruluğunu kontrol edelim: x + 15 =8 2x 1 + 15 ? =8 x = 1 için 2. Burada “a”.2x 2x x + 15 = 16 x 15 15x = 15 15 x = 1 elde ederiz.1 ? 16 = 8 2 8=8 Eşitlik sağlandığından bulduğumuz değer doğrudur.Denklem Sistemleri Büyüme çağında olan çocukların bir günde uyumaları gereken süre yaşlarına göre değişir. . Yukarıdaki probleme uygun denklemi yazalım. 2x Eşitliğin her iki tarafını 2x ile çarpalım (Böylece paydayı ortadan kaldırmış oluruz. Bu sayıyı bulunuz.). çocuğun yaşını belirtmektedir. Denklemin çözümü için öncelikle hangi işlem yapılmalıdır? Denklemi çözdükten sonra çözümün doğruluğunu nasıl kontrol edebilirsiniz? 109 ÖRNEK x + 15 = 8 denklemini sağlayan x değerini bulalım. a) Bu süre ile yaş arasındaki bağıntı (17 şeklindedir. x + 15 =8.

10 + 6 5 5-5 10 + 6 = 10 5 0 0 Buldu¤umuz x de¤eri denklemde baz› rasyonel ifadelerin paydas›n› “0” yapmakt›r.5) 20x .10 = x-5 x-5 4x .4x . terazide tek değişkenin yer almasını nasıl sağlayabilirsiniz? Tartışınız.20 =x-5 6 5 6 5 6 5 5 . Bu nedenle x = 5 de¤eri denklemin çözümü olamaz. x = 5 için 4 .20) = (-6) . ETK‹NL‹K ‹ki De¤iflkenli Denklemler Yanda denge durumunda olan terazi modellerindeki : x’ i . (4x . Terazilerde modellenen denklemleri yazalım.10 + x-5 6 = 5 10 x-5 denklemini sağlayan x değerini bulalım: İşlem kolaylığı sağlamak amacıyla payları eşit olan ifadeleri bir araya getirelim: 4x .10 . Tek değişken içeren denklemi çözünüz.10 + x-5 110 6 = 10 x-5 5 = 10 0 olur.10 . Buldu¤umuz de¤eri denklemde yerine yazarak çözümün do¤rulu¤unu kontrol edelim: 4x . (x . 4kg 4kg 4kg Denklemlerdeki değişkenler arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Bu ilişkiden yararlanarak 2. Bulduğunuz değerlerin doğruluğunu kontrol ediniz. : y’ yi temsil etmektedir. O hâlde bu denklemin çözüm kümesi bofl kümedir.100 = -6x + 30 26x = 130 x = 5 elde ederiz. Elde ettiğiniz sonuçtan yararlanarak diğer değişkeni bulunuz.10 = x-5 4x . 5 . .

x + y = 16 5x + 10y = 100 şeklinde iki bilinmeyenli iki denklem elde edilir.ÖRNEK 16 soruluk bir testte 5 ve 10 puanlık sorular bulunmaktadır. (16 .4 = 60 + 40 = 100 2. yol: (Yerine Koyma Yöntemi) 1. Bulduğumuz x ve y değerlerinin her iki denklemi de sağlaması gerekmektedir.5y + 10y = 100 5y = 20 y=4 x + y = 16 denkleminde y yerine 4 yazarak x değerini bulalım. x + 4 = 16 x = 12 elde edilir. Sistemin çözümü olan s›ral› ikili her iki denklemi sa¤lamal›d›r.y = 100 80 . 2. 1. Buna göre.y) yazarak y değerini bulabiliriz. denklemde x yerine (16 . 10 puanlık soruların sayısı y olsun. Böylece iki eşitliği taraf tarafa topladığımızda x bilinmeyenini yok etmiş oluruz.y) + 10.5y = -80 5x + 10y = 100 + -5x + 5x .y eşitliğini yazabiliriz. Bu denklem sisteminden bilinmeyenleri bulmak için iki farklı yol izleyebiliriz. yol: (Yok Etme Yöntemi) Bu yöntemde eşitliğin her iki yanındaki ifadelerin taraf tarafa toplanması veya çıkarılmasıyla bilinmeyenlerden biri yok edilir.5y + 10y = -80 + 100 5y = 20 y=4 x + y = 16 denkleminde y yerine 4 yazarak x değerini bulalım: x + 4 = 16 x = 12 elde edilir. -5x .12 + 10. 5 puanlık soruların sayısı x . x+y= 12 + 4 = 16 5x + 10y = 100 5. Bunun için 1. Soruların tamamı doğru cevaplandığında 100 puan alındığına göre testte 5 ve 10 puanlık sorulardan kaçar tane olduğunu bulalım: Problemde verilen durumlara uygun denklemleri yazalım. denklemi -5 ile çarpalım. Ayn› de¤iflkenleri içeren iki do¤rusal denklem “do¤rusal denklem sistemi” oluflturur. (1) x + y = 16 (2) 5x + 10y = 100 5. 111 (1) x + y = 16 (2) 5x + 10y = 100 . denklemden x = 16 . Do¤rusal denklem sistemlerinin çözümünde. yerine koyma veya yok etme yöntemi kullan›l›r.

İkisinin boyları toplamı 2. 2 ’ si kadardır. 8 Müzik öğretmeni Başak Hanım. Hangi denklemin doğru olduğunu bularak çözümünü yapınız. 3 1 2 = x-2 x-3 7 denklemini çözünüz.15 = 22 3 Arzu : 2 (x . İlk hafta 12 TL’ye kitap alıyor ve o hafta için elinde 40 TL kaldığını görüyor. a) 2x + y = 3 x + 2y = -12 b) a + 3b = 8 2 b . a) x . Mesut’un boyu babasının boyunun Mesut’un boy uzunluğunu bulunuz.15) = 22 3 3 Ahmet Öğretmen.80 = 20 denklemine uygun bir problem kurunuz.3 = 2n 2n .a = 12 c) 2k . 4 5 x . aylık harçlığını her hafta için eşit harcamak üzere 4’e bölüyor. Korodaki erkek öğrencilerin sayısı kız öğrencilerin sayısının 5 ’ ü kadardır ve koroya 12 erkek öğrenci katıldığında kız ve erkek öğrencilerin sayısı eşit olmaktadır. Bu testte kaç soru vardır? Ardışık üç çift sayının toplamının yarısı 12’ dir Bu sayılardan en büyü¤ü kaçtır? Aşağıdaki denklemleri gerçek sayılar kümesinde çözünüz.UYGULAMA 1 Zehra. Zehra’nın aylık harçlığı kaç TL’ dir? Denklem kurarak çözünüz ve çözümde kullandığınız stratejiyi açıklayınız. “15 eksiğinin ’si 22 olan sayı kaçtır? ” Bu sorunun çözümü için Banu ve Arzu aşağıdaki Banu : 2x .3 = 2 5 4 112 6 b) 2y -y + 1 3y + = 4 2 5 c) 2x + 6 = x 8 5 2 gibi iki farklı denklem kuruyor.k = 7 24 Çalışma . okul korosundaki kız ve erkek öğrencilerin sayısının birbirine 3 eşit olmasını ister. Gruba bir öğrenci daha katıldığında her öğrenciye düşen soru sayısı 3 azalıyor.95 m ise 3 9 10 11 Toplamları 74 farkları 18 olan iki sayıdan büyük olan› kaçtır? Aşağıdaki denklemleri çözünüz. Korodaki kız öğrencilerin sayısını bulunuz. bir testte bulunan soruları 5 kişiden oluşan bir grup öğrenciye çözmeleri için eşit olarak paylaştırıyor.

Bunu sembolle ABC DEF şeklinde gösterebiliriz. s(ACB) = s(KML) ve IBCI = ILMI olacak şekilde bir KLM çizelim. Örneğin. IABI = ISRI. bir dağın yakınlarındaki bir ağacı kullanarak dağın yüksekliğini binlerce yıllık bir yöntemle ölçebilirsiniz. s(ABC) = s(KLM) . C ile F ve AC ile DF eştir. Bu nedenle ABC ile DEF. Çizdiğimiz üçgenlerin herbirini kenarları boyunca keserek kağıttan ayıralım ve üst üste çakıştıralım. IABI = IDEI . Bu üçgenler eş midir? Tartışınız. eş üçgenlerdir. Cetvel ve açıölçer kullanarak bu üçgenin kenar uzunluklarını ve açılarını ölçüp not edelim.Üçgenlerde Efllik ve Benzerlik Çok eski devirlerden beri eş ve benzer üçgenler uzaklık ve yükseklik ölçümleri için kullanılmaktadır. Üçgenlerin bilinmeyen kenar uzunluklarını ve açı ölçülerini belirleyiniz. ETK‹NL‹K Üçgenleri Karfl›laflt›ral›m Araç ve Gereç •Cetvel •Aç›ölçer •Makas Herhangi bir ABC üçgeni çizelim. IBCI = IRPI ve IACI = ISPI olacak şekilde bir SRP çizelim. IACI = IDFI ve s(ABC) = s(DEF) olacak şekilde bir DEF çizelim. Sizce bu ölçümü yapabilmek için hangi bilgilere ihtiyacınız vardır? Tartışınız. Elde ettiğiniz sonuçları tartışınız. 5 cm 100o B 6 cm C E 6 cm 100o F 5 cm IBCI = IEFI = 6 cm s( C ) = s( F ) = 100º IACI = IDFI = 5 cm olduğundan [BC] ile [EF] . O devirlerden kalma kitaplarda bu ölçümlerin çubuklar veya ağaçlar yardımıyla nasıl yapılacağı anlatılır. . 113 ÖRNEK A D Yanda verilen üçgenlerin eş olduklarını gösterelim.

• Kenar-Aç›-Aç› (KAA) fleklinde adland›r›l›r. C 75o Y 8 cm Z B 8 cm 75o . KKK efllik flart›na göre efl üçgenlerdir. ÖRNEK Afla¤›da verilen üçgenlerin efl olduklar›n›. Y ile C ve [YZ] ile [BC] efltir. Bu efllik flartlar› s›ras›yla. • Aç›-Kenar-Aç› (AKA). a) K s( L ) = s( N ) = 90º ILMI = IMNI = 4 cm L M 4 cm 4 cm N s(KML) = s(OMN) (ters açılar) olduğundan L ile N. Bu nedenle UYZ ile ACB. • Kenar-Kenar-Kenar (KKK). • ‹ki kenar› ve dahil ettikleri aç›. efllik flart›n› belirleyerek gösterelim. IPTI = IRSI ve [TR] iki üçgenin de kenar› oldu¤undan PRT ile STR’nin kenarlar› efltir. • Kenarlar›. LM ile MN ve KML ile NMO eştir. • ‹ki aç›s› ve dahil ettikleri kenar. P R b) IPRI = ITSI . • Kenar-Aç›-Kenar (KAK). Bu nedenle KLM ile ONM.‹ki üçgenin. T S c) U 55o 55 A o s( U ) = s ( A ) = 55º s( Y ) = s( C ) = 75º IYZI = IBCI = 8 cm oldu¤undan U ile A. Bu nedenle PRT ve STR. • ‹ki aç›s› ile bu aç›lar›n karfl›s›ndaki kenarlardan herhangi biri efl ise bu üçgenler efltir. KAA efllik flart›na göre efl üçgenlerdir. 114 O Açı-Kenar-Açı (AKA) eşlik şartına göre eş üçgenlerdir.

Üçgenlerin açılarını ve kenar uzunluklarını ölçelim. ABG ve CDB üçgenlerinin hipotenüs A B C uzunluklarını oranlayınız. ’ si oranında küçültülmüşüdür.5 cm F İki üçgenin karşılıklı kenarlarını oranlayalım: = = = = = İki üçgenin karşılıklı kenarlarının oranı aynı olduğundan ABC ve DFE benzer üçgenlerdir. Aynı oran dik kenarlar arasında da bulunabilir mi? Bu iki üçgenin açıları. benzer midir? Tartışınız. DFE’nin kenar uzunluklarının Bu nedenle benzerlik oranı ’ tür. F G D E ÖRNEK Aşağıda verilen üçgenlerin benzer olup olmadıklarını inceleyelim: A D 115 2 cm B 4 cm 6 cm 3 cm 3 cm C E 4. Bu üçgenler eş midir. ABC’nin kenar uzunlukları. Yukarıdaki iki adımı ABG ile FEG ve BCD ile GFE için de uygulayınız. kenarları ve bu oran arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız. . Açılar arasındaki ilişkiyi tartışınız.ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Aç›ölçer •Cetvel Efl mi? Benzer mi? A4 kâğıdının herhangi bir köşesini kısa kenarı üzerine katlayalım ve oluşan üçgenleri isimlendirelim.

• Kenar-Aç›-Kenar (KAK) fleklinde adland›r›l›r. Benzerlik flartlar› s›ras›yla. Bu aç›y› oluflturan kenarlar›n uzunluklar›n› oranlayal›m: = = = = Üçgenlerin iki kenar› karfl›l›kl› olarak orant›l› ve bu kenarlar›n aras›ndaki aç›lar efl oldu¤undan KLM ve SRP . ÖRNEK Afla¤›da verilen üçgenlerin benzer olduklar›n›. benzerlik flart›n› belirleyerek gösterelim: S 50o K 50o 116 L 4 cm 3 cm 8 cm 6 cm M R P s( K ) = s( S ) = 50º oldu¤undan verilen iki üçgenin birer aç›lar› efltir. • Kenar-Kenar-Kenar (KKK). • Karfl›l›kl› iki kenar›n›n orant›l› ve dahil ettikleri aç›lar›n efl olmalar› durumunda bu üçgenler benzerdir. • ‹kifler aç›lar›n›n efl. • Karfl›l›kl› kenarlar›n›n orant›l›. KAK benzerlik flart›na göre benzer üçgenlerdir.‹ki üçgenin. • Aç›-Aç› (AA). Benzerlik oran› ise ’dir. .

Bu uzunlu¤un kaç metre oldu¤unu bulal›m. Bu nedenle ECD ve BCA üçgenlerinde AA benzerli¤i vard›r. E x D Problemi Anlayal›m A ile D. 312 = 156 . = 128 156 = ICDI 312 128 . Bu benzerli¤i kullanarak IEDI’nu bulal›m. x = 256 . Büyük üçgende IEDI soruluyor. Küçük üçgenin üç kenar uzunlu¤u da biliniyor. 117 Plan› Uygulayal›m Benzerlik için “ ~ ” sembolünü kullanal›m. 12 8 m C 110 m B A 156 m Plan Yapal›m Yap›lan ölçmelerde E ve B aç›lar› efl verilmifltir. IACI ve IEDI’nu kullanarak ICBI’nun 256 m olup olmad›¤›n› kontrol edelim. 25 6 m 25 6 m . ECD ~ BCA = 128 . 110 m B 156 m 12 8 m Kontrol Edelim ICDI’ nu bilinmeyen olarak kabul edelim. 156 = 156 x C E x D x = 312 m olur. B ile E noktalar› birlefltirildi¤inde iki tane üçgen oluflmufl. ICDI ICDI = 256 m Sonuç [CD]’n›n verilen uzunlu¤u ile ayn›d›r. ECD ve BCA ters aç›lar oldu¤undan efltir. IABI.Tünel çal›flmalar› yapan bir ekip yanda resmi verilen da¤›n yerle birleflti¤i uzunlu¤u hesaplamak istiyor ve resim üzerinde verilen ölçümleri yap›yor. A Siz de E ve C noktaları arasındaki uzaklığı bulunuz.

II. yanda resmi verilen gölün A ve B noktaları arasındaki uzaklığı ölçmek istiyor. Bu iki üçgen efl midir? Neden? . karesel bölge şeklindeki bir kâğıdı köşegeni boyunca ikiye katlıyor. Sizce kim haklıdır? Neden? A I. VYZ dik üçgeninki ise 12 cm ve 13 cm’dir. D ile E ’nın ölçüleri toplam› 100º ise K ’n›n ölçüsünü bulunuz. IEFI = IHKI ve IDFI = IGKI’ dur.UYGULAMA 1 Yiğit. Lale ise benzer olduğunu iddia ediyor. Sizce oluşan üçgenler eş midir? Neden? A 2 Mühendis Erol Bey. 7 KLM dik üçgeninin dik kenar uzunluklar› 5 cm ve 12 cm’dir. Buna göre ISRI = ITPI oldu¤unu gösteriniz. S R T P 6 DEF ile GHK efl üçgenlerdir. Bunun için resim üzerinde verilen ölçümleri yapıyor. III. Buna göre IABI kaç metredir? Açıklayınız. 50m P 38m B 38m C 50m 42m D 3 118 4 Betül. IABI = IBCI IADI = IDCI s(BDC ) = s(ADB) B D Yandaki flekilde ABD ile CBD’nin efl oldu¤unu göstermek için yukar›da verilen bilgilerden hangisine gerek yoktur? Efllik flart›n› belirterek aç›klay›n›z. yalnızca açı ölçüleri eş olan iki üçgenin eş üçgenler olduğunu. C 5 Yanda verilen flekilde [SR] [TP] ve [ST] [RP]’d›r. IDEI = IGHI.

[AC].8 Boyu 155 cm olan Onur. Bunun için flekildeki gibi dik üçgenler ve ölçümlerden yararlan›l›yor. Buna göre a¤ac›n uzunlu¤unu bulunuz. IABI = 12 cm ve IACI = 16 cm [BA] ise IAHI kaç santimetredir? 25 B H C Çalışma . 10 A Yandaki resimde verilen nehir üzerinde. 9 cm ve 14 cm dir. A ile B noktalar›n› birlefltiren bir köprü yap›lmak isteniyor. ABC ile benzer olan DEF’nin ise en k›sa kenar› 3 cm’ dir. L 24cm A K 12 12cm 16cm Yanda verilen flekilde [AH] [BC]. Buna göre A ile B noktalar› aras›ndaki uzakl›¤› bulunuz. 119 B 80m 32m D 48m E 11 8cm M 12cm H N 15cm Yanda verilen flekilde [MN] [LK]. INKI = 15 cm ve ILKI = 24 cm ise [HN] ve [MN]’n›n uzunluklar›n› bulunuz. IHMI = 8 cm. Buna göre DEF’nin çevre uzunlu¤unu bulunuz. 9 ABC’nin kenar uzunluklar› 6 cm. Yanda modellenen bu durumda Onur’un gölgesinin uzunlu¤u 248 cm. a¤ac›n gölgesinin uzunlu¤u ise 744 cm’dir. IMLI = 12 cm. bir a¤ac›n yak›n›nda durdu¤unda gölgesinin bitti¤i yer ile a¤ac›n gölgesinin bitti¤i yer ayn› nokta oluyor.

2x . gümüş ve bronz madalyanın sahipleri için kaç farklı durum vardır? Bu problemin çözümü için gereksiz olan bilgi nedir? A 4 Yanda verilen ABC üçgeni ikizkenar üçgendir. ABC üçgeninin çevre uzunluğu 42 cm olduğuna göre x ve y değerlerini bulunuz. yeni bir kazak örmek için 10 farklı desenden 4’ünü kullanmak istiyor. bir top kumaşın yarısını alır.4 y+3 120 B 10cm C 5 Bir kesrin payı ile paydasının toplamı 26’dır. Bu seçimi kaç farklı biçimde yapabilir? b) Burcu misafirleri için masa hazırlıyor. 8 farklı tabağı kaç farklı şekilde dizebilir? 2 3 200 metre koşusunda 8 yarışmacı yarışmaktadır. Yanda verilen bölme işleminde bölen ile bölünenin toplamı 63 olduğuna göre x . . 6 x y 5 3 7 Esma Hanım.3) + = b) = 8 9 Bir ikizkenar üçgende eş olan kenarlara ait yükseklikler arasındaki ilişkiyi şekil çizerek gösteriniz.y değerini hesaplayınız. Bütün yarışmacıların kazanma şanslarının eşit olduğu düşünülürse altın. Kesrin payının 2 katı ile paydasının 3 katının toplamı 67 olduğuna göre bu kesri bulunuz. a) (x . Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Sınıf kitaplığına 5 yeni kitap alan Şükran Öğretmen bu kitapları 5 farklı öğrenciye her birine birer kitap verilmek üzere kaç değişik biçimde dağıtabilir? Aşağıda verilen iki sorunun çözümleri arasındaki farkları açıklayınız. Aldığı kumaşın yetmeyeceğini düşünerek kalan kumaşın yarısını daha alır.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Kombinasyon. Aşağıda verilen denklemleri çözünüz. Esma Hanım. toplam 3 m kumaş aldığına göre bir top kumaşın kaç metre olduğunu bulunuz. a) Emel Hanım.

Yasemin ise Y noktasında başlayıp L noktasında bitiriyor.10 Yanda verilen şekilde s( R ) = s( T ) ve S noktası [RT]’nın orta noktasıdır. Verilenlere göre PRS ve VTS üçgenleri eş midir? Neden? P T S R V PASTANE 11 Gül ve Yasemin koşu yaptıkları mesafeleri yandaki gibi çiziyorlar. Gül. IACI = 12 cm. [AC]’ nın orta noktası ise IBFI kaç santimetredir? cm 12 D E C B F 9 Öz Değerlendirme . koşmaya G noktasında başlayıp K noktasında bitiriyor. ’tir. D. Bu iki üçgenin karşılıklı kenarlarının oranı 121 A 13 Yanda verilen şekilde IDFI = 8 cm. P noktasında bulunan pastane her iki başlangıç noktasına eşit uzaklıkta olduğuna göre hangi koşucu daha uzun koşmuştur? Neden? G 72º P 72º Y K L 12 Benzer iki üçgenin alanlarının oranı nedir? Açıklayınız.

yan yüz. Foto¤raflar› inceleyerek. efl ve paralel üçgensel bölge olan iki taban renklendirilmifltir. Bu iki taban aras›ndaki uzakl›k. Ifl›k havadan farkl› bir ortama geçti¤inde. bu yüzler arasındaki uzaklık ve üç dikdörtgensel bölgenin birleştirilmesi ile elde edilen yüzey. bu prizman›n yüzlerinden geçti¤inde. prizmanın hangi elemanlarıdır? Tartışınız. taban yanal yüzey yükseklik taban . ›fl›¤›n bu özelli¤ini camdan yap›lm›fl bir üçgen prizma kullanarak incelemifltir. Üçgen prizmanın kaç tane ayrıtı. Fakat gerçekte bir çok rengin kar›fl›m›ndan oluflur. köfle ve yüksekliktir. Üç dikdörtgensel bölgenin birlefltirilmesiyle elde edilen yüzey ise yanal yüzeydir. Ünlü fizikçi Newton. Yandaki prizmada. Bu açınımı makasla kenarları boyunca keselim ve kapatarak prizmamızı oluşturalım. ortam›n k›rma etkisiyle renklerine ayr›fl›r. kaç tane köşesi vardır? Bu ayrıtlardan hangileri eştir? Neden? Açınımdaki dikdörtgensel bölgelerden üçü paralelkenarsal bölge olarak çizilirse prizmanın şekli ve duruşu değişir mi? Tartışınız.Geometrik Cisimler Prizmaları Tanıyalım Ifl›k. renkler farkl› miktarda k›r›lmaya u¤rar ve k›rm›z›dan mora de¤iflen bir renk kufla¤› ortaya ç›kar. beyaz gibi görünür. prizman›n yüksekli¤idir. Sizce böyle bir prizma nas›l oluflturulabilir? Anahtar Kavramlar • Dönel koni • Ana do¤ru • Büyük çemberler • Dik prizma • E¤ik prizma ETK‹NL‹K 122 Araç ve Gereç •Karton •Makas •Cetvel •Yap›flt›r›c› Üçgen Prizma Olufltural›m Aşağıdaki prizma açınımını kartona çizelim. Aynı renkle çizilmiş kenarların uzunluklarının eş olmasına dikkat edelim. ayr›t. Yandaki foto¤raflarda bu olay modellenmifltir. Üçgensel bölge şeklindeki yüzler. ›fl›¤›n bu prizman›n hangi yüzlerinden geçti¤ini tart›fl›n›z. Üçgen prizman›n temel elemanlar› taban. Ifl›k.

hangisinin eğik olduğunu belirleyelim. Prizmamızı bu eksen etrafında iki kez 60º lik açı ile döndürelim. 10 cm 10 cm 10 cm 20 cm Eşkenar üçgen dik prizmanın tabanlarının merkezinden geçen doğru “eksen” dir. eğik prizmaların yan yüzleri paralelkenarsal bölgedir.ÖRNEK Aşağıda verilen üçgen prizma modellerinden hangisinin dik. 123 Yukarıda yüzey açınımı verilen prizmanın tabanları düzgün altıgensel bölgeler olduğu için düzgün altıgen dik prizmadır. Siz de yukarıda verilen prizmaların temel elemanlarını belirleyiniz. Dik prizmaların yan yüzleri dikdörtgensel bölge. Üçgen prizmanın tabanlarının karşılıklı köşelerini birleştiren ayrıtlar tabanlara dik ise dik prizma. eğik ise eğik prizma olarak adlandırılır. . ikincisi ise eğik prizmadır. Yanda verilen düzgün altıgen dik prizmanın yüzey açınımını çizelim ve prizmayı inceleyelim. Yanda verilen eşkenar üçgen dik prizmanın dönme simetrisine sahip olup olmadığını belirleyelim. Buna göre ilk prizma dik.

düzgün sekizgen dik prizma ekseni etrafında her 45º lik açıyla dönmelerde değişmez kalır. 124 Yukarıdaki düzgün beşgen. düzgün altıgen dik prizma ekseni etrafında her 60º lik. . Bundan dolayı bu prizmalar dönme simetrisine sahiptirler. Düzgün beşgen dik prizma ekseni etrafında her 72º lik.60º lik dönme 120º lik dönme Eşkenar üçgen dik prizma ekseni etrafında 120º lik açı ile döndürüldüğünde değişmez kaldığından dönme simetrisine sahiptir. Siz de eşkenar üçgen prizmanın neden 120º lik açıda dönme simetrisine sahip olduğunu açıklayınız. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen dik prizmaların dönme simetrisine sahip olup olmadıklarını belirleyelim.

UYGULAMA 1 Aşağıda her bir seçenek için verilen çokgenlerle üçgen prizma oluşturulup oluşturulamayacağını belirleyiniz. a) c) 3 cm 4 cm 3 cm 4 cm 5 cm 3 cm 4 cm 6 cm 6 cm 6 cm b) ç) 3 cm 5 cm 3 cm 125 2 cm 5 cm 2 cm 5 cm 3 cm 2 cm 5 cm 5 cm 5 cm 2 Aşağıda verilen dik ve eğik prizmaların temel elemanlarını işaretleyiniz. .

3 Aşağıda verilen üçgen dik prizma ve düzgün altıgen dik prizmanın açınımını çiziniz. bir düzgün beşgen dik prizmanın yüzey açınımında bulunan çokgensel bölgeleri aşağıdaki gibi çizer. 6 Ayrıt uzunluğu 8 cm olan bir küp. 26 Çalışma . Oluşan üçgen prizmayı çizerek ayrıt uzunluklarını bulunuz. tabanının köşegeni boyunca kesilerek iki tane üçgen prizma elde ediliyor. Deniz’in fazladan çizdiği çokgensel bölgeleri ayırarak düzgün beşgen dik prizmaların yüzey açınımını çiziniz. Deniz çokgensel bölgelerden bazılarını fazladan çizdiğini fark eder. 8cm 9cm 10cm 4cm 5cm 6cm 4 Yanda kareli kâğıtta verilen üçgen prizma dönme simetrisine sahip midir? Neden? 126 5 Deniz.

28 = 294 cm2 olur. Yüzey alan›n› bulmak için iki üçgensel bölgenin alan› ile dikdörtgensel bölgenin alan›n› hesaplay›p bu alanlar› toplayal›m. Bunun için önce üçgen prizman›n aç›n›m›n› çizelim: Aç›n›mda tabanlar üçgensel bölge yanal yüz ise dikdörtgensel bölge fleklindedir. Küp. Yanal yüzü kaplad›¤›m›z k⤛d› ve üçgensel bölgeleri kullanarak üçgen prizman›n aç›n›m›n› elde edelim. 127 ÖRNEK 21cm 28cm 35cm 20cm Yanda verilen üçgen prizman›n yüzey alan›n› bulal›m. Yanal yüzün üçgensel bölge ile birleflen kenar uzunlu¤u ile üçgensel bölgenin çevre uzunlu¤u aras›ndaki iliflkiyi aç›klay›n›z. Oluflan üçgensel bölgeleri keserek k⤛ttan ay›ral›m. 2 21cm 28cm üçgenin çevre uzunlu¤u 20cm 35cm 21cm 28cm Dikdörtgensel bölgenin alan›: (21 + 28 + 35) . Çat› kat›n› da düflünerek bir evin hacmini ve yüzey alan›n› nas›l hesaplars›n›z? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Dik üçgen prizma modeli •Kareli k⤛t •Makas Dik Üçgen Prizman›n Yüzey Alan› Üçgen dik prizma modelinin tabanlar›n› k⤛t üzerine koyarak çevresi boyunca çizelim. Üçgensel bölgenin alan›: 21. 294 + 1680 = 2268 cm2 olur. prizman›n yüzey alan›: 2 . Baz› evlerde çat› katlar› oda olarak kullan›l›r.Prizmaların Yüzey Alanları ve Hacimleri Evlerin çat›lar›na dikkat ettiniz mi? Genelde üçgen prizma fleklinde olur. . Prizman›n yanal yüzünü k⤛tla kaplayal›m. kare prizma ve dikdörtgenler prizmas›n›n yüzey alan›n› veren ba¤›nt›lardan yararlanarak üçgen dik prizman›n yüzey alan›n› veren bir ba¤›nt› yaz›n›z. Yanal yüzün ve üçgensel bölgelerin alanlar›n› nas›l bulabilece¤inizi tart›fl›n›z. 20 = 1680 cm2. K⤛d›n taflan k›s›mlar›n› keserek yanal yüzün tam olarak kaplanmas›na dikkat edelim.

= 2 . (taban alan›) + (taban çevresinin uzunlu¤u) . 50 50 Siz de dikdörtgenler prizmas›n›n yüzey alan›n› hesaplay›n›z.(Taban alan›)+(Taban›n çevre uzunlu¤u). 7 br 3 br Kare prizma iki efl karesel bölge ve dört efl dikdörtgensel bölgeden oluflur.Prizmaların yüzey alanları dikdörtgenler prizmas›nda oldu¤u gibi yanal yüz ile taban alanlar›n›n toplam›na eflittir. Prizmaların hacmi.10) . taban alanı ile yüksekli¤inin çarp›m›d›r. Hacim = taban alan› . Hacmi = (Taban alan›) . (Yükseklik) = (32) . 7 = 102 br2 bulunur. (Yükseklik) 300 = (5. 7 = 63 br3 bulunur. (yükseklik) ETK‹NL‹K Dik Üçgen Prizman›n Hacmi Araç ve Gereç •Kal›n karton •Cetvel •Makas Kartondan birbirine efl üçgensel bölgeler elde edelim. 7 br 3 br 3 br Yüzey alan› = 2. 9 + 12 . 5 cm 10 cm . yükseklik ÖRNEK 128 Taban›n›n bir kenar uzunlu¤u 3 birim ve yüksekli¤i 7 birim olan kare prizman›n yüzey alan›n› ve hacmini hesaplayal›m. Prizman›n yüzey alan›= 2 . Üçgensel bölgeleri üst üste koyarak üçgen prizma modeli olufltural›m.h h = 6 cm olarak bulunur. 7 = 2 . Oluflturdu¤umuz modelin tabanındaki üçgensel bölgenin alan›n› kullanarak dik prizmalardaki hacim ba¤›nt›s› yard›m›yla üçgen prizman›n hacminin nas›l hesaplanabilece¤ini tart›fl›n›z. taban›n›n kenar uzunluklar› 5 cm ve 10 cm olan dikdörtgenler prizmas›n›n yüksekli¤ini bulal›m h Dikdörtgenler prizmas›n›n hacmi = (Taban alan›) . h 300 = 50.(Yükseklik) Y. (32) + (3.A. Hacmi 300 cm3.4) .

Yanal alan = 6. Prizmanın hacmi = Taban alanı . 12 = 2304 3 cm3 tür. 1 6 5 4 2 3 2 Taban alanları = 2 . a . = 41 129 Yanal alan düzgün altıgensel bölgenin çevre uzunlu¤u ile prizmanın yükseklik uzunlu¤unun çarpımına eflittir. 3 = 3.12 = 576 cm2 bulunur 3 Prizmanın yüzey alanı = Taban alanı + Yanal alan = 192 3 + 576 = 192 ( 3 + 3) cm2 dir. taban alanı ile yükseklik uzunlu¤unun çarpımıdır. Düzgün altıgensel bölgenin alanı flekildeki gibi altı tane eflkenar üçgensel bölgenin alanlarının toplamına eflittir. Düzgün altıgensel dik prizmanın hacmi. 6 . . 3 = 192 3 cm2 olur.8.Yanda ölçüleri verilen düzgün altıgen dik prizmanın yüzey alanı ve hacmini hesaplayalım. 3 4 12 . Taban alanlar› ise altıgensel bölgenin alanının iki katına eflittir. h=12cm a=8cm Bir prizmanın yüzey alanı.64. Yükseklik = 192 3 .h = 6. yanal yüz ile taban alanlarının toplamına eflittir.a. Prizmanın tabanı düzgün altıgensel bölgedir. 82.

Yi¤itcan’›n bu ifl için kaç santimetre kare k⤛da ihtiyac› vard›r? 12 cm 12 cm 12 cm 25 cm 130 15 cm 12 cm 4 Yanda ayr›t uzunluklar› verilen peynir diliminin hacmi kaç santimetre küptür? 10 cm 5 Y›ld›r›m çiftli¤inde bulunan ah›rlardan birinin önden görünüflü afla¤›daki gibidir.4m 3m 6.. Prizmanın yükseklik uzunlu¤u .2m 12m .... 2. yanal alanı 12 3 cm2 dir. Hazar’›n oluflturdu¤u üçgen prizman›n yüzey alan›n› bulunuz. üçgen prizma oluflturmak için karton üzerine yandaki çizimi yap›yor..UYGULAMA 7 cm 1 Hazar.. cm’dir.” ifadesindeki bofllu¤a hangi sayı yazılmalıdır? h 2cm 3 Yi¤itcan. 8 cm 10 cm 12 cm 10 cm 2 “Yanda verilen düzgün altıgen dik prizmanın taban ayrıtının uzunlu¤u 2 cm.. Verilen ölçülere göre ah›r›n hacmini hesaplay›n›z. yanda boyutlar› verilen kutunun yan yüzlerini k⤛tla kaplayarak süslemek istiyor.

22 cm 7 Yanda üçgen prizma fleklinde tahtadan yap›lm›fl bir araç takozu verilmifltir. a = 4 cm h = 6 cm h = 2 cm a = 8 cm 27 Çalışma .8cm 6 Yanda kare prizma fleklindeki bir tahta parças› verilmifltir. Bu takozun hacmini ve görünen iki yüzünün alan›n› bulunuz. 40cm 30cm 65cm 8 Tabloda bazı düzgün altıgen dik prizmalar ve ölçüleri verilmifltir. Bu prizma taban›n›n köflegeni boyunca ikiye ayr›larak k›rm›z› ile boyal› cisim elde ediliyor. Buna göre tablodaki bofllukları uygun sayılarla doldurunuz. Modellerdeki kum miktarlarının oranını bulunuz. Bu cismin yüzey alan›n› ve hacmini hesaplay›n›z. Tablo: Düzgün Altıgen Dik Prizmalar Taban ayrıtı (cm) 1 2 6 3 Taban alanı (cm2) Yükseklik Hacim(cm3) uzunlu¤u (cm) 2 3 3 3 3 3 9 131 9 Zeynep. Yanda ölçüleri verilen modellerin her birinin yarısını kumla doldurur. bir proje ödevinde müzik aletleri hazırlamak için düzgün altıgen ve eflkenar üçgen dik prizma modelleri oluflturur.

Oluflan flekli üçgenin kenarlar› boyunca keselim. C ve D noktalar›n›. Kenarlar›n orta noktalar›n› bulal›m ve A. B. 1349 y›l›nda Cenoval›larca Galata’y› çevreleyen s›n›rlar›n bafl kulesi olarak infla edilmifltir. B. Piramitler M›s›r krallar›n›n ölünce içlerine gömülmeleri için yap›lm›flt›r. Bu noktalar› karfl›l›kl› olarak birer do¤ru parças› ile birlefltirelim. D olarak isimlendirelim. G ve H olarak isimlendirelim. E noktas›ndan geçen. yan yüzlerini. A. C. Piramidin taban›n›. A D C A E B Bu do¤ru parças› üzerinde A noktas›ndan 4 cm uzakl›kta bir E noktas› iflaretleyelim. Çevrenizdeki yap›larda hangi geometrik cisimler dikkatinizi çekiyor? Tart›fl›n›z. Koni ve Küre Yaklafl›k 5000 y›l önce yap›lan M›s›r’daki piramitlerden 30 kadar› günümüze kadar kalm›flt›r. yan yüzleri boyunca tabana paralel olmayan ve tabanı kesmeyen bir düzlemle kesildi¤inde elde edilen parçalar hakk›nda ne söylenebilir? Tart›fl›n›z. ‹stanbul’da bulunan Galata Kulesi. [AE]’na dik olan 4 cm uzunlu¤unda bir do¤ru parças› çizelim. C ve D noktalar› için de uygulayal›m. Atomium. Piramit. Di¤er noktalar› da F. ayr›tlar›n›. Bu ad›m› B. G ve H noktalar› için de uygulayal›m. 132 ETK‹NL‹K Piramit Olufltural›m Araç ve Gereç •Karton •Cetvel •Makas •Yap›flt›r›c› Kartona kenar uzunlu¤u 12 cm olan bir kare çizelim. 1958’de Brüksel’de yap›lan Dünya Fuar›’n›n sembolü “Atomium” binas› olmufltur. kare ile ortak kenarlar› boyunca katlayal›m ve di¤er kenarlar› bantla yap›flt›rarak piramidi olufltural›m. Koni fleklinde çat›s› olan kule günümüzde ‹stanbul manzaras› seyretmek için eflsiz bir yerdir.Piramit. her birinin çap› 18 m olan 9 tane küreden oluflmaktad›r ve bir demir kristalinin 150 trilyon kez büyütülmüfl modelidir. tepe noktas›n› ve yüksekli¤ini belirleyebilir misiniz? Tart›fl›n›z. oluflan karenin en yak›n iki köflesi ile birlefltirerek birer üçgen elde edelim. Bu ad›m› F. Üçgenleri. D H G F B C A E D H G F B C .

. ayr›tlar›n›. taban›.ÖRNEK Yanda verilen iki piramidin tepe noktas›n›. Daire dilimini iki yar›çap boyunca birlefltirip yap›flt›rarak bir külah elde edelim. II. yan yüzleri. karesel bölge oldu¤u için “kare piramit”. tepe noktas›n› ve yan yüzlerini gösteriniz. tepe noktas›n› ve eksenini belirleyiniz. Bu daireyi külah›n aç›k k›sm›n› kapatacak flekilde yap›flt›rarak koniyi elde edelim. Piramitte yükseklik tepe noktas›n›n taban düzlemine olan uzakl›¤›d›r. Çemberi keserek k⤛ttan ay›ral›m ve bir daire elde edelim. Piramidin tepe noktas›n› taban merkezine (a¤›rl›k merkezi) birlefltiren do¤ru parças› tabana dik ise dik piramit. Bu daireden merkez aç›s›n›n ölçüsü 120º olan bir daire dilimi keselim. piramidin tabanındaki çokgensel bölge üçgensel bölge oldu¤u için “üçgen piramit” olarak isimlendirilir. 133 Piramidin temel elemanlar› tepe noktas›. yanal yüzeyini. I. ayr›tlar› ve yüksekli¤idir. ETK‹NL‹K Koni Olufltural›m Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Makas •Aç›ölçer •Pergel •Yap›flt›r›c› K⤛ttan yar›çap› uzunlu¤u 9 cm olan bir daire elde edelim. yan yüzlerini. yüksekli¤ini taban›n› ve ayr›tlar›n› belirleyelim: I tepe noktas› yükseklik yan yüz taban taban Kare piramit Üçgen piramit II tepe noktas› yan yüz yükseklik Her iki piramitte de ayr›tlar k›rm›z› ile iflaretlenmifltir. Bu daire diliminin yay›n›n uzunlu¤unu bulal›m. Çevre uzunlu¤u daire diliminin yay uzunlu¤una eflit olan bir çember çizelim. Koninin taban›n›. piramidin tabanındaki çokgensel bölge. Koni dönme simetrisine sahip midir? Tart›fl›n›z. Siz de afla¤›da verilen piramitlerin taban›n›. e¤ik ise e¤ik piramit olarak adland›r›l›r. yüksekli¤ini.

ÖRNEK Yanda verilen koninin taban›n›. modelleri çeflitli düzenlemelerle keserek gözlemleyiniz. yar›çap›n› ve yüzeyini belirleyelim. 134 ETK‹NL‹K Küre Olufltural›m Araç ve Gereç •Oyun hamuru •Portakal •Elma Bir parça oyun hamurunu avuç içlerimizle yuvarlayarak bir küre modeli elde edelim. tepeden geçen ve taban›n kenar› olan çembere dayanan “ana do¤ru” ve bu do¤runun süpürdü¤ü “yanal yüzey”dir. Kürenin merkezinden geçen düzlemlerle küre yüzeyinin ara kesiti hangi geometrik flekli oluflturur? ÖRNEK Yanda verilen portakal› küre modeli olarak ele alal›m. e¤ik olan ise “e¤ik koni” olarak adland›r›l›r. elma vb. taban›n d›fl›nda bir “tepe noktas›”. Bu model üzerinde kürenin merkezini. tepe noktas›n› ve eksenini belirleyip aç›n›m›n› çizelim. yanal yüzeyini. Bu modelle kürenin merkezini. yar›çap›n› ve yüzeyini gösterebilir misiniz? Tart›fl›n›z. yanal yüzey tepe noktas› yanal yüzey eksen ana do¤ru taban Koninin temel elemanlar›. Dik koniler. eksen etraf›ndaki dönmelerde dönme simetrisine sahiptir. yüzey merkez çap . bir dairesel bölge olan “taban”. Ekseni tabana dik olan koni “dik koni” veya “dönel koni”. tepe noktas›n› taban merkezine birlefltiren do¤ru parças› olan “eksen”. Oluflturdu¤unuz modeli veya portakal.

Piramitlerden birinin yüksekli¤i 3 cm.Kürenin temel elemanlar›. UYGULAMA 1 Yandaki foto¤rafta Antalya’da bulunan “Cam Piramit” verilmifltir. di¤erininki ise 5 cm’dir. Bu piramidi çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. Bu flekilde oluflan dairenin çap› ise kürenin çap›d›r. merkezi. yar›çapı ve yüzeyidir. 2 Taban› karesel bölge fleklinde olan yandaki piramidin aç›n›m›n› kareli k⤛da çiziniz.). Merkezden geçen düzlemlerle küre yüzeyinin ara kesitine büyük çemberler denir. Berna. taban› kesmeyen ve tepe noktas›ndan geçmeyen düzlemle kesildi¤inde tepenin bulundu¤u parça hangi geometrik cisme modeldir? Neden? Taban yar›çap›n›n uzunlu¤u 4 cm olan bir koninin aç›n›m›n› çiziniz. yar›çap› uzunlu¤u 8 cm olan bir daireden merkez aç›s› 90º olan bir dilim keserek koni oluflturmak istiyor. Bu koninin taban›n›n yar›çap› uzunlu¤u kaç cm olur? Taban›n fleklini çizerek gösteriniz ( π = 3 al›n›z. 3 4 5 6 Tabanlar› efl ve üçgensel bölge olan iki piramit tabanlar›ndan birbirine yap›flt›r›l›yor. Yanda verilen basketbol topunu küreye model olarak düflününüz ve modeli çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. 135 7 8 Taban› düzgün alt›gensel bölge olan bir dik piramitin kaç tane efl yüzü vard›r? 28 Çalışma . Bir dik piramit tabana paralel olmayan. Oluflan flekli çiziniz.

düzgün alt›genin kenarlar›n›n uzunlu¤u 6 cm ve her iki prizman›n da yüksekli¤i 14 cm oldu¤una göre bu prizmalar›n hacimlerini hesaplayarak karfl›laflt›r›n›z. 120º 3r r . Afla¤›da eflkenar üçgen prizma ve düzgün alt›gen prizma verilmifltir. Bu prizman›n yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulunuz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Yanda verilen aç›n›mla bir eflkenar üçgen prizma oluflturabilmek için hangi kenarlar›n efl olmas› gerekir? ‹flaretleyerek gösteriniz. Eflkenar üçgenin kenarlar›n›n uzunlu¤u 12 cm. Hacmi 240 cm3 olan üçgen prizma fleklindeki bir tahta parças›n›n taban›n›n alan› 80 cm2 dir. 3 4 136 5 Yanda verilen geometrik cisim. Geometrik Cisimler 2 Bir üçgen prizma çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. iki efl geometrik cismin tabanlarının birlefltirilmesiyle oluflmufltur. a) Hangi geometrik cisimlerden oluflmufltur? b) Ortadan enine ikiye bölündü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z. c) Ortadan boyuna ikiye bölündü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z 6 Yanda verilen aç›n›m ile bir koni oluflturabilir mi? Aç›klay›n›z. Buna göre afla¤ıdaki soruları cevaplayınız.

.. yüzeyi ve büyük çemberleridir. (... 11 Afla¤›da Topkap› Saray›’n›n farkl› yönlerden çekilmifl foto¤raflar› verilmifltir.) b) Bir kare piramit infla etmek için 4 efl üçgensel bölgeye ihtiyaç vard›r.. (. çap›n›.) a) Bir koninin iki taban› vard›r.) ç) Bir üçgen prizman›n 6 köflesi vard›r.7 Piramitler ve prizmalar aras›ndaki benzerlikleri ve farkl›l›klar› aç›klay›n›z. ayr›t ve yüz say›s›n› bulunuz. (. (. 10 Dünyay› küreye bir model olarak kabul ediniz. Foto¤raf› inceleyerek geometrik cisimlere modeller bulunuz. 8 Afla¤›da verilen ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”. Buna göre bu modelin eksenini.) e) Taban alan› 64 cm2 ve yüksekli¤i 8 cm olan bir üçgen prizman›n hacmi 512 cm3 tür. 137 10 Öz Değerlendirme . yar›çap›.. yüzeyini ve merkezini uygun terimleri kullanarak ifade ediniz. (.... yanl›fl olanlar›n bafl›na”Y” yaz›n›z. (..) d) Taban› üçgensel bölge fleklinde olan bir piramidin 4 tane yüzü vard›r. büyük çemberini.) c) Bir kürenin temel elemanlar› merkezi.. 9 Taban› alt›gensel bölge fleklinde olan bir piramidin köfle..

5) B) C (7.IV B) II. II C) I. S›navdaki ilk iki sorunun mutlaka cevaplanmas› gerekti¤ine göre ö¤renciler cevaplayacaklar› sorular› kaç farkl› flekilde seçebilirler? Genç Osman ‹lkö¤retim Okulunda düzenlenen kariyer günlerine kat›lmak için bir sa¤l›k merkezinde çal›flan 6 doktordan üç kiflilik bir grup oluflturulmak isteniyor.5) 2 Ebru Han›m.III.3) II. befl farkl› tiflörtünü antrenman yapt›¤› befl gün için kaç farkl› flekilde seçer?” Yukar›daki problemin çözümü için seçeneklerde verilenlerden hangisi hesaplanmal›d›r? A) C(5. çocuklar için 4 TL. yapt›¤› bir s›navda 16 soru sorar ve ö¤rencilerden bu sorulardan 12’sini seçerek cevaplamalar›n› ister. yetiflkinler için 7 TL’dir. haftada 5 kez yapt›klar› antrenmanlarda farkl› birer tiflört giymektedir. O¤uz. kalan›n yar›s›n› da tatl› yapmak için kullan›r. C(4.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Matematikte Yolculuk “Basketbol tak›m›nda oynayan O¤uz.4) = 15 5 Bir tiyatro oyununa girifl biletleri.3)= C(4.5) D) P(7.4)= 4 III. C(6.5) C) P(5. = Yanda verilen eflitliklerden hangileri do¤rudur? A) I. 4 Geriye 0.IV 138 IV. Bu oyunu izleyen çocuk say›s›n› bulunuz. ‹ki basamakl› bir say›n›n rakamlar› toplam› 9’dur. Bu oyunu 388 kifli izlemifl ve 2110 TL kazan›lm›flt›r. III D) III. bir miktar sütün 1 ’ini pasta. Bu 3 doktor kaç farkl› biçimde fleçilebilir? 3 4 I. IAKI = IKDI IBKI =IKCI ise bu havuzu oluflturan üçgensel bölgeler efl midir? Neden? A K D .75 L süt kald›¤›na göre bafllang›çta kaç litre süt vard›r? B C 9 Yanda bir otelde bulunan havuzun üstten görünümü verilmifltir. Say›n›n basamaklar›ndaki rakamlar yer de¤ifltirildi¤inde say› 45 azald›¤›na göre bu say› kaçt›r? 6 7 A) -4 = 1 denkleminde a afla¤›dakilerden hangisidir? B) C) D) 9 8 Ahmet Bey. P(4.

ICRI = 4 km .10 Yandaki flekilde A ve B noktalar›nda bulunan iki park aras›ndaki yollar çizilmifltir. [DE] [BC] oldu¤una göre oran› kaçt›r? D A E A) B) C) D) B C 12 ABC’nin iki iç aç›s›nın ölçüleri 20º ve 75º. IRBI = 12 km ve IRDI = 3 km ise iki park aras›ndaki uzakl›g› bulunuz. 50cm 50cm 60cm 10cm . Bu iki üçgen benzer midir? Neden? 13 Afla¤›dakilerden hangisi bir üçgen prizman›n aç›n›m› olamaz? A) b c a a d a b c a b b d 139 12cm B) 15cm 9cm 9cm 15cm 12cm 15cm 9cm 9cm 15cm 12cm 12cm 4cm 6cm 3cm 3cm 3cm 3cm 4cm 4cm 2cm C) 3cm D) a a a a a a a a a a a 3cm 14 Yanda verilen üçgen prizman›n temel elemanlar›n› gösteriniz ve aç›n›m›n› çiziniz. A B 12 km 4 km C R 3 km D 11 Yanda verilen flekilde IABI. A ve D ile C ve B aras›ndaki yollar ise birbirine diktir. A ve B ile C ve D aras›ndaki yollar birbirine paralel. KLM’nin ise 85º ve 20º dir. IADI’nun 2 kat›d›r.

1m 140 18 Afla¤›da verilen geometrik cisimler hangi geometrik cisimlerin birlefltirilmesiyle oluflturulmufltur? 19 Küre ile ilgili olarak afla¤›da verilenlerden hangisi yanl›flt›r? A) Temel elemanlar›. Üçgen prizma III. Ancak modelin yan yüzlerini maviye boyaması gerekti¤ini hatırlar.8m 1.2m 2. Al›flverifl merkezlerinde bulunan merdivenlerin yan›na eflya tafl›mak amac›yla genelde üçgen prizma fleklinde olan rampalar yap›l›r. Silindir V. tabanlar›ndan birinin çevre uzunlu¤u 32 cm ve taban alan› 48 cm2 ise bu prizman›n yüzey alan›n› ve hacmini bulunuz. D) Büyük çemberlerin yar›çap› kürenin yap›çap›d›r. Piramit IV. Öykü’nün yanlıfllıkla k›rm›z›ya boyadı¤ı alan kaç cm2 dir? h=20 cm a=10 cm 16 Bir üçgen prizman›n yüksekli¤i 15 cm. Afla¤›da resmi verilen böyle bir rampay› yapmak için kaç santimetreküp çimento kullan›lmal›d›r? 17 1. Küre Yukar›da verilen geometrik cisimlerden hangilerinin bir tane taban› vard›r? A) I.15 Öykü. merkezi. 20 I.III ve V B) I ve III C) III ve V D) IV ve V 29 Çalışma . yar›çap› ve yüzeyidir. Koni II. kartontan taban ayrıtının uzunlu¤u 10 cm ve yükseklik uzunlu¤u 20 cm olan bir düzgün altıgen dik prizma modeli oluflturur ve yüzeyini kırmızıya boyar. B) Merkezden geçen düzlemlerle kürenin ara kesiti dairedir. C) Aç›n›m› daire fleklindedir.

Ay ve Dünya’n›n hacimlerini karfl›laflt›r›n›z. uydusu olan Ay’›n yar›çap› uzunlu¤u ise yaklafl›k 1740 km’ dir.GEOMETR‹K C‹S‹MLERDE ÖLÇME VE PERSPEKT‹F Piramit. Dünya’n›n yar›çap› uzunlu¤u yaklafl›k 6370 km. 8 gezegeni kapsayan günefl sistemi içerisinde yer almaktad›r. Koni ve Kürenin Hacmi ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler 141 Dünya’m›z. Karalar›n alan› kaç kilometre karedir? . Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Piramit. Yer yüzeyinin yaklafl›k %71’i sularla kapl›d›r.

Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Dik Piramidin Yüzey Alan› M›s›r’daki Keops Piramidi (Büyük Piramit). günümüze kadar ulaflan önemli eserlerden biridir. Tepeden 10 m kadar afl›nan bu piramidin gerçek yüksekli¤i yaklafl›k 146 m’dir. Piramitlerin isimlerini belirtiniz. Bu isimlendirmeyi neye göre yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. 2 tondan 70 000 tona kadar olan 2 300 000 adet blok tafl üst üste y›¤›larak oluflturulmufltur. Bu çokgensel bölgeleri kullanarak her bir piramidin yüzey alanlar›n›n nas›l bulunaca¤›n› tart›fl›n›z. Piramitlerden her birinin yüzey aç›n›m›n› çiziniz. . Piramitlerin yüzey alan›n› bulabilmek için genel bir ba¤›nt› oluflturabilir misiniz? Tart›fl›n›z. Bu eser. MÖ 2800 y›llar›na do¤ru hüküm süren firavunlardan Keops’un mezar›d›r. 52 900 m2 alan› kapsayan bu kare piramidin yüzey alan›n› hesaplayabilir misiniz? Keops Piramidi’nin taban çevre uzunlu¤u yükseklik uzunlu¤unun iki kat›na bölünürse π say›s›n›n elde edildi¤ini biliyor muydunuz? 142 ETK‹NL‹K Piramidin Yüzey Alan›n› Bulal›m Yandaki dik piramitleri inceleyelim.Piramit. Piramitlerin yüzey aç›n›mlar›nda hangi çokgensel bölgelerin kullan›ld›¤›n› aç›klay›n›z.

. Bir kare dik piramidin yüzey aç›n›m› yanda verilmifltir. h a a a h a Piramidin yüzey alan›. Piramidin tüm yüzleri eflkenar üçgen oldu¤u için bir eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› bulup 4 ile çarpal›m.a. Bu dik piramidin yüzey alan›n› bulalım. Piramidin taban› karesel bölge oldu¤undan taban alan›: a .a. 143 ÖRNEK Yanda taban› ve yan yüzleri eflkenar üçgenlerden oluflan ve bir ayr›t›n›n uzunlu¤u 19 cm olan bir dik piramit verilmifltir. a = a2 dir. Cetvelle ölçüm yaparak piramidin yüzey alan›n› bulunuz. Silginizin boyunun ölçüsünden hareketle piramidin yüzey alan›n› tahmin ediniz.h olur.ÖRNEK Yandaki kare dik piramidin yüzey alan ba¤›nt›s›n› olufltural›m. Silginizin boyunu ölçünüz. ’dir. Piramidin yüzey alan›= taban alan› + yanal yüzeyinin alan› ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Çeflitli piramit modelleri •Cetvel •Silgi Alan› Tahmin Edelim Bir dik piramit modelini elimize alal›m. Elde etti¤iniz sonuçla tahmininizi karfl›laflt›r›n›z. taban alan› ile yanal yüzlerinin alanlar› toplam› oldu¤undan bu kare dik piramit için yüzey alan ba¤›nt›s› a2 + 2. yanal yüzeyinin alan› 4.h’dir. Piramidi oluflturan yan yüzlerdeki bir üçgensel bölgenin alan›: Kare dik piramidin üçgensel bölge olan 4 yan yüzü oldu¤undan = 2.

Piramidin alan›: .a=19 cm a=19 cm Bir kenar uzunlu¤u 19 cm olan eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› hesaplayabilmek için yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulmal›y›z. 4 = 361 3 2 625. Yanal yüzey alan›n›n 4 kat›n› alarak gerekli sac miktar›n› buluruz. sacla kaplanacakt›r. 17 2 = 170 cm olur. 3 4 2 Yüksekli¤i h = 19 3 cm 2 cm. Ayr›t uzunluklar› birbirine eflit olan çat›n›n tepe noktas› tabandan 4 m yüksekliktedir. Piramidin ayr›t uzunluklar› birbirine eflit oldu¤undan. Bu verilerden yararlanarak bir yan yüzün alan›n› hesaplar›z. Çat›n›n yüksekli¤i verilmifl oldu¤undan yüzeyini kaplamak için gerekli sac miktar›n› bulmam›z isteniyor. Çat›n›n yan yüzeyini kaplamak için kaç metrekare saca ihtiyaç vard›r? Problemi Anlayal›m Piramit fleklindeki çat›n›n taban› karesel bölgedir. .( h 19 cm 19 cm 2 2 a = 19 cm 2 2 a = 19 cm 2 2 ) 2 h = 361 - 2 = = 19 . 2 Piramidin alan› : 625.27 cm dir. 144 Problem Çözelim ve Kural›m Yanda çizimi verilen kare piramit fleklindeki çat›n›n d›fl yüzeyi. bir kenar›n›n uzunlu¤u 19 cm olan eflkenar üçgenlerden oluflan 20 . 2 piramidin alan›n› tahmin edelim. Pisagor Ba¤›nt›s›’n› kullanarak hesaplayal›m. a 20 cm ve h 17 cm olan üçgensel bölgenin alan›: 2 Piramidin alan›: 170 x 4 = 680 cm olarak tahmin edilebilir. h = 192 . Plan Yapal›m Çat›n›n yüksekli¤ini kullanarak piramidin bir ayr›t›n›n uzunlu¤unu ve yan yüz yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulmal›y›z. . fiimdi ifllem yaparak tahminimizle karfl›laflt›ral›m.27 cm 2 Piramidin alan› tahminen: 680 cm dir. piramidi oluflturan yan yüzler eflkenar üçgensel bölgedir.

y 2 y= 4 3 cm 2 2 2 2 2 145 y= 4 3 cm 2 h Yandaki dik üçgende Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan 2 2 a 2 ) h =y -( 2 h = 2 a = 2 2 cm 2 4 3 4 2 2 2 2 2 h = 2 2 - h = 24 . 4 4 2 4 2. y = Dik üçgende Pisagor Ba¤ıntısı yard›m›yla de¤erini bulal›m: 2 Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan. 2 Piramidi oluflturan yan yüzlerden birinin alan›. 4 2 . a y 4 a a y a 2 a 2 a a y = a -( a 2 a 2 2 2 2 ) =a ise y= 2 2 = olur. . alan› 8 3 cm olan üçgensel bölgenin yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulalım. 32 3 : 4 = 8 3 cm Taban› 4 2 cm.8 2 h = 16 h = 4 m bulunur. 8 3= 4 2. 2 6 2 2 2 = 8 3 cm Piramidin yan yüzlerini kaplamak için gerekli sac miktar›. 4. Kontrol Edelim fiimdi buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu geriye do¤ru çal›flma stratejisiyle kontrol edelim.Plan› Uygulayal›m Bir kenar› a metre olan eflkenar üçgenin yüksekli¤inin uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s› yard›m›yla a cinsinden bulal›m. Toplam sac miktar›ndan hareketle piramidin yüksekli¤i olan 4 m’ye ulaflal›m. 8 3 = 32 3 cm dir. 2 a 3 2 2 =( ) +4 2 2 a . 2 2 Piramidin yan yüzünü oluflturan bir üçgensel bölgenin alan›: 1 . Yukar›daki piramit ayn› özelliklere sahip üçgen dik piramit olsayd› kaç metrekare saca ihtiyaç olurdu? Hesaplay›n›z. 3 Buradan y = a 3 = = 2 6 cm olur.3 a = + 16 4 4 3 2 a a a = 16 = 16 a = 4 2 cm’dir.y = 1 . a.

Bu piramidin yüzey aç›n›m›n› çiziniz. 2 cm . 4 146 Yüksekli¤i 4 cm ayr›t uzunluklar› birbirine eflit ve 6 cm olan kare dik piramit fleklindeki yap›t›n yüzey alan›n›n kaç santimetrekare oldu¤unu bulunuz.UYGULAMA 1 2 Piramitler isimlendirilirken nelere dikkat edilmelidir? Açıklayınız. 7 A = 1250 m2 a = 10 cm b = 15 cm Yandaki verilere uygun bir problem kurunuz ve problemin çözümünü yap›n›z. 5 Yüzey alan› (54 + 8 5 ) cm2 olan yandaki dik piramidin cisim yüksekli¤ini bulunuz. Yandaki kare piramidin yüzey alan›n› harfli olarak ifade ediniz. Bu soruyu çözmek için verilen bilgilerden hangisine ya da hangilerine gerek yoktur? 4 cm 6 cm 2 5 cm 5 cm 6 Keops Piramidi’nin yüksekli¤i 146 m’dir. h a 3 Taban› dikdörtgensel bölge olan dik piramidin taban›n›n kenar uzunluklar› 6 cm. 52 900 m2 alan› kapsayan bu kare dik piramidin yüzey alan›n› hesap makinesi kullanarak hesaplay›n›z. . yüksekli¤i ise 4 cm’dir.

yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.8 Kare dik piramit fleklinde tasarlanm›fl yak›t deposunun flekli afla¤›da verilmifltir. kare dik prizmanın yüzey alanları eşittir. tepe noktası. ç›k›fl 7. tabanı. ç›k›fl 30 Çalışma . ç›k›fl Y 3) Dik piramidin yüzey alanını bulmak için taban ve yan yüzlerin alanını bilmek gerekir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 6. ç›k›fl 3. 6) Kare dik piramitlerin yan yüzlerini oluşturan üçgensel bölgeler eşkenar üçgensel bölgelerdir. D Y D 7) Yükseklikleri ve taban alanları eş olan kare dik piramitle. Y D D Y 4. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Bu deponun yan yüzlerinde çelik levhalar kullan›lacakt›r. 1. yan yüzleri ve ayrıtlarıdır. 25m 20m 20m 9 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl 5. ç›k›fl D 5) Yan yüzlerin alanını bulmak için piramidin yükseklik uzunluğunun bilinmesi yeterlidir. yüksekliği. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. %5 fire verece¤i düflünülerek en az kaç metrekare çelik levha siparifl edilece¤ini hesaplay›n›z. 1) Piramidin tepe noktasını taban merkezine (ağırlık merkezi) birleştiren doğru parçası tabana dik ise dik piramittir. ç›k›fl Y D Y 8. ç›k›fl D Y 147 2. 4) Dik piramitler tabanlarında bulunan çokgensel bölgelerle adlandırılır. 2) Piramidin temel elemanları.

fiimdi de π’yi 3. Dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için hangi uzunluklar gereklidir? Tart›fl›n›z. Daire kesmesinin alan›: π.14. bir kubbesi bulunmaktad›r. Koniyi oluflturan parçalar›n aç›n›mlar› hangi geometrik flekillerden oluflmaktad›r? Aç›klay›n›z. taban alan + yanal alan = π r2 + π a2 .24 + 12.8 cm2 Aç›n›m› verilen koninin yüzey alan›. Minarenin bölümlerinden biri olan en üstteki koni biçimindeki k›sm› minarenin çat›s›d›r ve kurflun kaplamad›r. a ba¤›ntısı ile bulunur. Tahminde π’yi yaklafl›k olarak 3 alal›m. 22 = 12. Bu çeyrek dairenin alan› = 48 cm2 olur.82.r2 = 3. 148 Dik dairesel koni için yüzey alan ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z. r=2cm = Dairenin alan›: π. r .56 cm2 Koninin yüzey alan›: 50. Bu kurflun kapl› bölgelerin alanlar›n› bulabilmek için hangi bilgilere ihtiyaç vard›r? ETK‹NL‹K Dik Koninin Alan› Araç ve Gereç •K⤛ttan dik dairesel koni modeli •Makas Koni modelinin taban› ile yanal yüzeyini keserek birbirinden ay›ral›m. Caminin dört minaresi. ÖRNEK a=8cm Yanda aç›n›m› ve ölçüleri verilen dik koninin yüzey alan›n› hesaplayal›m.14 alarak koninin alan›n› hesaplayal›m.28 m’dir.56 = 62.a2 .24 cm2 Dairenin alan›: πr2 = 3. 22 = 12 cm2 Koninin yüzey alan›n›: 48 + 12 = 60 cm2 olarak tahmin edebiliriz. kubbesinin çap› ise 31. Koninin yüzey alan›n› tahmin edelim. Daire kesmesi (sektör) çeyrek dairedir.14. = 50.8 cm2 Tahmin: 60 cm2 Koninin alan›: 62.Dik Dairesel Koninin Yüzey Alan› Osmanl›-Türk mimarisinin en büyük eserlerinden biri olan Selimiye Camisi Mimar Sinan taraf›ndan zaman›n baflkenti olan Edirne’de yap›lm›flt›r.89 m. Yanal yüzeyi tabandan tepe noktasına kadar keselim. Her minarenin yüksekli¤i 79. = 3.

fiekildeki trafik konisinin yüksekli¤i 48 cm. Oluflan koninin yüzey alan›n› bulal›m.14 .π. koninin yanal yüzeyini oluflturan daire kesmesine ait merkez aç›n›n ölçüsü = 100.2 = 172. Kesilen kartonun kenarlar› bir birine uç uca yap›flt›r›larak dik dairesel koninin yanal yüzeyi elde edilmifl ve taban›na yap›flt›r›lan dairesel bölge ile bir koni oluflturulmufltur. Dairenin çevre uzunlu¤u koninin yanal yüzünün taban›n›n çevre uzunlu¤una eflittir. taban içindeki çemberin çap uzunlu¤u ise 28 cm’dir. 3.π. 3. 5 + 3.7 cm2’dir. r = 31.14 . Problemi Anlayal›m Trafik konisinin taban çap uzunlu¤u 28 cm.5 + 94. = 3. Sonra taban› oluflturan karesel bölgenin alan›n› buluruz. Koninin içi bofl ve taban› oluflturan çemberin çevresinde kare fleklinde ç›k›nt› vard›r. 6 . 6 .4 r = 5 cm olarak bulunur.14 . 2. 300 360 6 1 6.a. 300 360 2 2 6 5 149 = 78. Problem Çözelim ve Kural›m Trafikte sürücüleri uyarmak için çeflitli uyar› iflaretleri kullan›l›r. ‹çi bofl olan bu konilerden üretmek istersek bir trafik konisi için kaç santimetre kare plastik malzemeye ihtiyaç duyar›z? Bulal›m (π = 3 alal›m. Bu karesel bölgenin bir kenar› ise 36 cm verilmifltir.). r = 2 . Dairenin çevre uzunlu¤u Koninin yanal yüzünün taban›n›n çevre uzunlu¤u 5 1 2 . Karesel bölge fleklindeki taban›n›n bir kenar› 36 cm. Taban ç›k›nt›s›n›n alan› ile koninin yanal alan›n› toplayarak gerekli plastik malzeme miktar›n› bulmufl oluruz. . Bir trafik konisini üretmek için kaç santimetre kare plastik malzeme gerekti¤i soruluyor.14 .8º dir. Koninin yüzey alan› = Taban alan› + Yanal alan› = π r2 + π a2 .A T 300º T a = 6 cm a = 6 cm A B B Yar›çap› 6 cm olan daire biçimindeki bir kartondan merkez aç›s›n›n ölçüsü 300º olan bir daire dilimi kesilmifltir. yüksekli¤i ise 48 cm verilmifl. Plan Yapal›m Problemi çözmek için önce trafik konisinin yanal alan›n› hesaplamal›y›z. Bunlardan biri de “trafik konisi”dir.28 .r = 2. Koninin içi bofl oldu¤undan karesel bölgenin alan›ndan koninin taban alan›n› ç›kar›r›z. Buna göre.

14 . r2 = 588 cm2 Taban ç›k›nt›s› alan›: 1296 . = 2 . Yüksekli¤i 48 cm olan koninin ana do¤rusu (a) Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan.Plan› Uygulayal›m Taban çemberinin çap› uzunlu¤u 28 cm olan koninin yar›çap uzunlu¤u 14 cm’dir. a . r . Karesel bölgenin alan› : 362 = 1296 cm2 Koninin taban alan›: π . = 3 . Yanal yüzeyi oluflturan daire kesmesine ait merkez açısının ölçüsünü bulal›m: 2 . 14 . a = 6 cm 240º . UYGULAMA 1 Yan yüzeyi flekilde verilen dik dairesel koninin yanal alan›n› bulunuz (π = 3 al›n›z. 100. Koninin aç›n›m›n› çizerek yanal yüzey alan›n› bulal›m. 3. 50 = 100. 2 .). a = 50 cm 150 “Taban›n›n çap uzunlu¤u 20 cm.8º Buldu¤umuz de¤er soruda verilen aç›yla ayn›d›r. 14 = 2 . yüksekli¤i 30 cm olan dik dairesel koni fleklinde bir flapkan›z var. 360 36 cm r=14 cm Koninin taban ç›k›nt›s›n›n alan›n› bulal›m.” Bu verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. πr2 . koninin yanal alan›. 3.8º 14 cm 14 cm Daire kesmesinin alan›. a2 =142+ 482 a2 = 2500 a = 50 cm olarak bulunur. (502) .π . Kontrol Edelim fiimdi buldu¤umuz yanal alan de¤erinin do¤rulu¤unu kontrol edelim.8 = 2100 cm2. a 48 cm a = 50 cm = 100. π . Çözümümüz do¤rudur. 2100 cm2 dir.588 = 708 cm2 36 cm Trafik konisi için 2100 + 708 = 2808 cm2 plastik malzemeye ihtiyaç vard›r.

Yanda bir dik dairesel koninin yüzey aç›n›m› verilmifltir. ç›k›fl 5. 4) Bir dik koninin yanal yüzeyinin alanı taban alanının her zaman iki katıdır. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 6) Dik koninin yanal yüzeyini oluşturan sektör yayının uzunluğu. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl D Y 2) Bir dik koninin yanal yüzey alanını bulabilmek için açınımdaki sektörün merkez açısının ölçüsünü bilmemiz yeterlidir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. B C 151 6 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 6. 1. 2. ç›k›fl . 4. taban yar›çap uzunlu¤u 6 cm olan ve [AB] ekseni boyunca kesilerek oluflturulan yar›m koninin yüzey alan›n› bulunuz. merkez aç› = 180º ve dik dairesel koninin yüzey alan› 81 cm2 oldu¤una göre ITBI = a uzunlu¤u kaç cm’dir? T 3 A T 180º a B O r = 3 cm a 4 Yanda verilen dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için baflka hangi veriye ihtiyaç vard›r? A B O A 5 Yüksekli¤i 10 cm. koninin tabanındaki çemberin çevre uzunluğuna eşittir. Bu verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. ç›k›fl D Y D 7)Dik koninin ana doğrusunun uzunluğu aynı zamanda koninin yüksekliğinin uzunluğuna eşittir. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl 3. ç›k›fl 7. ç›k›fl Y 31 Çalışma D Y 8. Bu dik dairesel konide r = 3 cm. D Y Y 3) Bir dik koninin açınımında tepe açısının ölçüsü büyüdükçe taban alanı da büyür.2 Bir dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için hangi veriler gereklidir? Dik dairesel koni modeli üzerinde bu verileri gösteriniz. D 5) Koninin yüzey alanı taban ve yanal alanların çarpımına eşittir. ç›k›fl Y D 1) Dik dairesel bir koni bir daire ve bir daire diliminden oluşur.

Bu daireyi sekiz efl sektöre ay›r›p tekrar keselim.π.(3.1 = 2.5 cm Jimnastik topunun yüzey alan›: 4π r2 = 4. Yap›flt›rd›¤›n›z daire dilimlerinin kürenin yaklafl›k olarak ne kadar›n› kaplad›¤›n› tahmin ediniz. Afl›r› so¤uk iklimlerde. r2) ÖRNEK Büyük çemberinin çevre uzunlu¤u 204. . yani kutuplarda ya¤an karlar donarak sertleflir ve dirençleri artar. 152 Yar›çap› r olan kürenin yüzey alan›.).14).14). rüzgâr veya güneflten korunmak için bar›naklara ihtiyaç duyarlar.r r = 32. kürenin yüzeyine birlefltirerek yap›flt›ral›m.14 alal›m. Çap uzunlu¤u yaklafl›k 3 m olan bir iglonun yüzey alan›n› tahmin ediniz.1 cm olan jimnastik topunun yüzey alan›n› hesaplayal›m (π = 3.r 204. Nas›l oluflturdu¤unuzu aç›klay›n›z.Kürenin Yüzey Alan› Do¤ada yaflam mücadelesinde olan insanlar ya¤mur. Jimnastik topunun yar›çap uzunlu¤unu bulal›m: Ç = 2. Kürenin yüzey alan ba¤›nt›s›n› oluflturunuz.(π . Eskimolar evlerini bu sebeple buzdan kubbe fleklinde yaparak “iglo” olarak adland›rm›fllard›r.(32. ETK‹NL‹K Küreyi Kaplayal›m Araç ve Gereç •Küre modeli •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› Küre modelinin en büyük dairesini k⤛t üzerine çizip k⤛d› keselim. en büyük dairesinin alan›n›n 4 kat›d›r.5)2 = 13266. Kürenin yüzey alan›: 4.5 cm2 = 1.32665 m2 1. kar.3 m2 dir.(3. Kesti¤imiz sektörleri.

Yüzey alan› 1962.(1962.19625 m2 =1962. 58. Derinin metrekaresi 20 TL oldu¤una göre çap uzunlu¤u 25 cm olan futbol toplar›n›n yüzeyini kaplamak için kaç Türk Lirası deri kullanmak gerekir? Problemi Anlayal›m Çap uzunlu¤u 25 cm olan futbol toplar›ndan 300 adet üretilece¤i belirtilmifl. 300 adet futbol topu için kaç TL’lik deri gerekti¤i soruluyor. Yar›çap› uzunlu¤u12. geriye do¤ru çal›flma stratejisiyle kontrol edelim.14).5x2 = 25 cm’dir.14).r2 = 1962.5 cm’dir.50:20 = 58. Plan› Uygulayal›m Bir futbol topunun çap uzunlu¤u 25 cm oldu¤una göre yar›çap› uzunlu¤u 12.5 cm olan futbol topunun çap› ise 12. 1 m2 deri 20 TL oldu¤una göre.). b) Kürenin yüzey alan›n› bulunuz. Plan Yapal›m Problemi çözmek için önce bir futbol topunun yüzey alan›n› bularak 300 adet futbol topu için kaç m2 lik deri kullan›laca¤›n› hesaplamal›y›z. UYGULAMA 1 Büyük dairesinin alan› 258 cm2 olan kürenin yüzey alan›n› bulunuz (π= 3 al›n›z.5 cm2 dir. Kontrol Edelim Buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu.19625 m2 lik deri kullan›l›r.5 cm2 olan futbol topunun yar›çap uzunlu¤u bulal›m: r2 = 156.5 cm2 dir. Elde etti¤imiz sonuçla 20 TL’lik de¤eri çarparak futbol toplar›n›n yüzeyini kaplamak için kaç liral›k deri gerekti¤ini ö¤renmifl oluruz.875 m2 lik deri 300 adet top için kullan›ld›¤›na göre bir adet futbol topu için.Problem Çözelim ve Kural›m Spor malzemeleri üreten bir firmaya 300 adet futbol topu siparifli verilmifltir.5 ise r = 12.875)x20 =1177.875 m2 deri için (58.875:300 = 0. 300 adet futbol topunun yüzey alan›: 300.50 TL gerekir.50 TL sonucunun do¤rulu¤unu oldu¤unu kontrol etmifl olduk. 153 Tüm toplar› kaplamak için 1177. 58. a) Kürenin yar›çap› uzunlu¤u bulunuz.25 4.5 cm’dir. . Bir futbol topunun yüzey alan›: 4πr2 = 4. 2 Taban› kürenin büyük dairesinde olmak üzere kürenin içine taban yar›çap› ve yüksekli¤i eflit ve ana do¤rusu 9 2 cm olan bir koni yerlefltiriliyor. Böylece buldu¤umuz 1177.50 TL’lik deri gerekiyor.(12. 0. 58.(3.5)2 = 1962.(3. Metrekare fiyat› 20 TL olan derilerden kaç m2 kullan›ld›¤›n› bulal›m: 1177.875 m2 lik deri kullan›lm›fl.5) = 588750 cm2 = 58. derinin metrekare fiyat› 20 TL verilmifl.875 m2 dir.

olan 1. 4) Yüzey alanları oranı kürenin yarıçapları oranı da ’ tür. D Y D 4. silindirin yüzey alan›na oran› nedir? c) Bu silindire çap› uzunlu¤u 4 cm olan toplardan en fazla kaç adet s›¤ar? 5 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl Y 154 1) Kürenin yüzey alanı en büyük dairenin çapı ile doğru orantılı olarak değişir. ç›k›fl Y 3) Kürenin yarıçapını belirleyen daire. yüksekli¤i 20 cm olan dik silindirin içine yar›çap› uzunlu¤u 4 cm olan küre fleklinde toplar konulacakt›r. ç›k›fl D Y D 5) Yarıçapı r olan yarım kürenin yüzey alanı 3π r2 dir. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.3 Yar›çap› uzunlu¤u 1. ç›k›fl 7. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.35 cm olan kürenin yüzey alan›n› yaklafl›k olarak bulunuz (π= 3 al›n›z. a) Bu silindire en fazla kaç adet top konulabilir? b) Toplar›n yüzey alan›n›n. ç›k›fl Y D Y 8. ç›k›fl 32 Çalışma . ç›k›fl 5. kürenin merkezinden geçen dairedir. 2. 2) Kürede bulunan en büyük dairenin yarıçapı kürenin yarıçapının yarısına eşittir. ç›k›fl 3. D Y D 7) Büyük dairenin çapı 10 cm olan kürenin yüzey alanı 1256 cm2 dir. 4 Yar›çap› uzunlu¤u 5 cm. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl.). 6) Küre yüzeyi düz bir yüzey hâline getirilemez. 6.

3 Yanal yüzey alan› 80 cm2 ve yan yüz yüksekli¤i 5 cm olan kare dik piramidin tabanının bir kenar›n›n uzunlu¤u kaç santimetredir? 4 Yandaki yar›m küre ve koniden oluflan cismin yüzey alan›n›n kaç santimetrekare oldu¤unu bulunuz. A 7 Yanda aç›n›m› verilen dik koninin yanal alan›n›n taban alan›na oran›n› bulunuz.730 x 10 km oldu¤una göre Ay’›n ve Dünya’n›n yüzey alanlar›n› yaklafl›k olarak bulunuz. 3 3 6 Yar›çap uzunlu¤u. 6cm 3cm 155 5 Ay’›n çap uzunlu¤u 3. 11 Öz Değerlendirme .476 x10 km.). ç) a=10 cm 2 Yan yüzleri eflkenar üçgensel bölge olan kare dik piramidin yüzey alan›n›n kaç birimkare oldu¤unu harfli olarak ifade ediniz. taban alan› 48 cm2 olan koninin yar›çap uzunlu¤unun 3 kat›na eflit olan kürenin yüzey alan›n› bulunuz (π= 3 al›n›z. B 4cm 4cm C 6π r 8 Yanal alan› 10π cm2 ana do¤rusu 5 cm olan dik koninin taban alan›n› bulunuz. Dünya’n›n çap uzunlu¤u 6.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 a) a= 4 cm b) a=8 cm c) a= 6 cm Piramit. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Yüksekli¤i 6 cm olan ve taban›n›n kenar uzunlu¤u afla¤›da verilen kare dik piramitlerin yüzey alanlar›n› bulunuz.

156 ETK‹NL‹K Kum Piramit Araç ve Gereç •K⤛t •Cetvel •Makas •Bant •Kum Yandaki tabanlar› ve yükseklikleri efl olan kare prizma (üst tabanı olmayan) ve kare piramit aç›n›mlar›n› k⤛da çizelim ve keselim. Tahminizi nas›l yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. Prizmay› doldurma ifllemini kaç kez yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. Piramitteki kumu prizma modelinin içine aktaral›m.83 cm 5 cm . Prizman›n hacminin piramidin hacmine oran›n› tahmin ediniz. Koni ve Kürenin Hacmi Dik Piramidin Hacmi Ülkemizin kongre ve fuar merkezlerinden biri. 4500 m2 taban alan›na sahip olan bu yap›n›n yerden yüksekli¤i 22. Antalya’daki Cam Piramit Kongre ve Fuar Merkezi’dir. Doldurduktan sonra kumu boflaltalım. Noktal› yerlerden içe k›v›r›p kenarlar›n› bantla yap›flt›ral›m. Taban›ndan delik açt›¤›m›z piramidi kum ile doldural›m. Prizma dolana kadar bu iflleme devam edelim.Piramit. Piramit fleklindeki bu yap›n›n hacmini yaklafl›k olarak tahmin ediniz. Renkli ›s›caml› uzay çat› ile örülerek piramit fleklinde infla edilmifltir. Yapt›¤›n›z ifllemlere dayanarak piramit için hacim ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z. 4 cm 6 cm 6 cm 5.76 metredir.

3 157 Dik piramidin hacmi. Taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 8 cm olan eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› hesaplayal›m. yan yüz yüksekli¤i ise 5 cm’dir. . taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u ise 6 cm olan kare dik piramit fleklindeki parfüm fliflesi verilmifl. taban alan› ile yükseklik uzunlu¤unun çarp›m›n›n üçte biridir. fiifle taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 6 cm. Önce eflkenar üçgensel bölgenin yükseklik uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s›’n› kullanarak bulal›m: h2=82-42 h2=64-16 h2=48 h=4 3 cm Taban alan›: a. 2 2 16 3. 8cm h 8cm 4cm 4cm Piramidin hacmi. Bu fliflenin kaç mL parfüm alaca¤›n› bulmam›z isteniyor.15 piramidin hacmi: = 80 3 cm3 bulunur. Taban›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 8 cm yükseklik uzunlu¤u 15 cm. Problemi Anlayal›m Yan yüz yüksekli¤i 5 cm.ÖRNEK Yandaki dik piramidin taban› eflkenar. olan bu piramidin hacmini bulal›m.h = 8. yanal yüzleri ise ikizkenar üçgensel bölgelerden oluflmaktad›r. efl tabana ve efl yüksekli¤e sahip dikdörtgenler prizmas›n›n hacminin üçte biridir. Dik piramidin hacmi: taban alan› x yükseklik 3 Problem Çözelim ve Kural›m Kare dik piramit fleklinde. fiifle yüksekli¤inin yar›s› kapakla örtülü. di¤er yar›s› ise parfümle doludur. Kapak taban›na kadar dolu olan bu fliflenin kaç mililitre parfüm alabilece¤ini bulal›m. yan yüz yüksekli¤inin yar›s›na kadar kapakla örtülmüfl bir parfüm fliflesi tasarlanm›flt›r.4 3 = 16 3 cm2.

3.2 = 6 cm3 3 Parfüm fliflesinin hacmi: 48-6=42 cm3 tür. 4 Dikdörtgen dik piramidin boyutlar›. Plan› Uygulayal›m Pisagor Ba¤›nt›s› kullan›ld›¤›nda yükseklik uzunlu¤u: h2 = 52-32 h2 =16 h = 4 cm bulunur. a = 3. a h b .3 cm.1 cm’dir. taban alan› 144 cm2 oldu¤una göre hacmini bulunuz. yüksekli¤i ise 2 cm’dir. fiekil çizmenin problemin anlafl›lmas›na ve çözümüne sa¤lad›¤› katk›y› aç›klay›n›z. 5cm h 3cm 6cm 6cm Piramidin hacmi: taban alan› x yükseklik = 6. h = 9.042L=42 ml parfüm al›r.6.4 = 48 cm3 3 3 Piramit yar› yüksekli¤ine kadar kapakla örtülü oldu¤undan taban›n›n bir kenar› 3 cm. Tahmininizi buldu¤unuz sonuçla karfl›laflt›r›n›z.8 cm. Kapa¤›n hacmi: 3. UYGULAMA 1 Taban› düzgün alt›gensel bölgeden oluflan dik piramidin cisim yüksekli¤i 10 cm ve bir kenar›n›n uzunlu¤u 5 cm oldu¤una göre hacminin kaç santimetre küp oldu¤unu bulunuz. b = 6. Daha sonra kapak k›sm›n›n ölçülerini bulup hacmini hesaplamal›y›z. Bu piramidin hacmini tahmin ediniz. Hesaplad›¤›m›z bu iki de¤erin fark›n› al›p parfümün hacmini mL cinsinden buluruz. 3 Yükseklik uzunlu¤u taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤unun üç kat› olan kare dik piramidin hacmini harfli ifadeler kullanarak yaz›n›z. 158 Dik piramidin hacmi ile ilgili flekil çizerek çözülebilecek bir problem kurunuz ve problemi çözünüz.042 dm3=0. 2 Bir kare dik piramidin yanal yüzey alan› 192 cm2. fiifle. 42 cm3=0. Kontrol Edelim Problemi tekrar okuyarak verilen çözümü kontrol ediniz.Plan Yapal›m Önce dik piramidin yükseklik uzunlu¤unu bulup hacmini hesaplamal›y›z.

ç›k›fl 5.5 Yandaki flekilde verilen kare dik piramit fleklindeki depoya 300 m3 bu¤day kondu¤unda deponun yar›s› dolmufltur. 6) Hacmi 8 cm3. piramidin yüksekliğinin prizmanın yüksekliğine oranının 6 olduğu sonucuna varılır. ç›k›fl 33 Çalışma . D 5) Taban alanları ve hacimleri aynı olan bir piramit ile bir prizma karşılaştırıldığında. ç›k›fl 7. cm2. 6. 1. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. 4) Tabanı yamuksal bölge olan piramidin hacim hesabı için tabanının yüksekliği ve cisim yüksekliğinin uzunluğu bilinmelidir. ç›k›fl Y 3) Düzgün altıgen piramidin hacmini eşkenar üçgen piramidin hacminden yararlanarak bulabiliriz. Depoda daha önce kaç metre küp bu¤day vard›r? 20 m 15 m 6 Yandaki de¤erleri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl Y D Y 8. ç›k›fl 4. ç›k›fl D Y D Y 159 D Y 1)Taban alanı ile yükseklikleri eş olan piramit ile prizmanın hacimleri aynıdır. D Y D 7) Taban alanı 2 yüksekliği 2 cm olan piramidin hacmi cm3 tür. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 2. a=6 cm h=8 cm 7 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl 3. 2) Taban alanı ve yan yüzleri oluşturan üçgensel bölgelerin yükseklikleri bilinen bir kare piramidin hacmi hesaplanabilir. taban alanı 4 cm2 olan prizmanın yüksekliği 2 cm’dir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r.

Koninin hacim ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z. cetvel ve yap›flt›r›c› kullanarak efl taban ve efl yükseklikte dik dairesel koni ve dik silindir modelleri olufltural›m.(3. Silindirdeki kumdan. efl taban ve efl yüksekli¤e sahip silindirin hacminin üçte biridir.5 = 78. h Koninin hacmi = 3 3 . ferahlamak ve mutlu olmak için kar.14). çeflitli meyveler ve bal kar›fl›m›ndan elde ettikleri bir yiyecekti. Silindirdeki kumla koniyi kaç kez doldurdunuz? Efl taban ve efl yükseklikli koninin hacminin.Dik Dairesel Koninin Hacmi Tarihi çok eski zamanlara dayanan dondurma. ‹çine konan dondurman›n eriyip a¤z›na kadar doldurdu¤u bir dondurma külah›n›n hacmini hesaplayabilir misiniz? ETK‹NL‹K Doldur Boflalt Araç ve Gereç •K⤛t •Pergel •Makas •Cetvel •Yap›flt›r›c› •Kum K⤛t. r2. r = (3. pergel.4 = 2.r r = 5 cm Taban alan› = π .r 31. makas. Günümüzde süt ve meyvelerden haz›rlanan dondurmalar genellikle külahlarla servis edilir. dik silindirin hacmine olan oran›n› bulunuz. insanlar›n serinlemek. Bu koninin hacmini bulal›m: Taban uzunlu¤u = 2π.14).5 cm Koninin hacmi = 2 2 2 21cm O r = (78.5 cm3 3 h O r Bir dik koninin hacmi. koni modelini dolduracak kadar kum aktaral›m.5).21 = 549. silindirin hacmi = π . Silindir modelini kum ile tamamen doldural›m. Nas›l buldu¤unuzu aç›klay›n›z.4 cm olan koninin yüksekli¤i 21 cm’dir. 160 ÖRNEK Taban çevresi 31. Bu iflleme silindir boflal›ncaya kadar devam edelim.

Problem Çözelim ve Kural›m
Ya¤murlu ve karl› havalarda hava s›cakl›¤› 0ºC’nin alt›na düfltü¤ü zaman çat›larda koni fleklinde sark›tlar oluflur. Yanda verilen resimdeki çat›da oluflan üç sark›t›n taban yar›çap uzunlu¤u 6 cm, 7 cm, 9 cm; yükseklikleri ise 20 cm ve 21 cm ile 30 cm’dir. Buzun öz kütlesi (yo¤unlu¤u) 0,918 g/cm3 oldu¤una göre üç sark›t›n a¤›rl›¤›n› bulunuz.

Problemi Anlayal›m Problemde koni fleklindeki sark›tlar›n çaplar› ile yükseklikleri ve sark›t› oluflturan buzun yo¤unlu¤u ile ilgili ölçüler verilmifltir. Bu üç sark›t›n a¤›rl›klar›n› bulmam›z isteniyor. Plan Yapal›m Önce koni fleklindeki sark›tlar›n hacimlerini hesaplar›z. Hesaplad›¤›m›z cm3 cinsinden hacimler ile buzun öz kütlesini çarparak sark›tlar›n a¤›rl›¤›n› buluruz. Plan› Uygulayal›m Koni fleklindeki sark›tlar›n flekilleri, hacimleri ve kütleleri afla¤›dad›r.
r=6cm h = 20cm r=7cm h = 21cm r=9cm h = 30cm

fiekil

161

Hacim

π . r2. h
3

(3,14).62 . 20 3 = 753,6 cm3

(3,14).72 . 21 3 = 1077,02 cm3

(3,14).92 . 30 3 = 2543,4 cm3

Kütle = (753,6) x (0,918) Hacim x yo¤unluk = 691,804 g ≈ 692 g

(1077,02) x (0,918) 2543,4 x (0,918) = 988,70436 g = 2334,8412 g ≈ 989 g ≈ 2335 g

Kontrol Edelim Yap›lan ifllemlerin do¤rulu¤unu strateji kullanarak kontrol ediniz. Sark›tlar›n yar›çaplar› iki kat›na ç›kar›l›r, yükseklikleri yar›ya düflürülürse kütlelerinde ne kadarlık bir de¤iflim olur? Tart›fl›n›z. Külah, çekirdek, 8 cm ve 12 cm ifadelerini kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

UYGULAMA
1 Bir dik koninin taban alan› 25 cm2 ve hacmi 100 cm3 oldu¤una göre yüksekli¤i kaç santimetredir? Bir dik silindirin içine taban çap› ve yüksekli¤inin uzunlu¤u silindirin taban çapının ve yükseklik uzunlu¤unun yar›s› olan bir dik koni yerlefltiriliyor. Koninin hacminin silindirin hacmine olan oran›n› bulunuz. Yüksekli¤i 10 cm, taban yar›çap› uzunlu¤u 5 cm olan dik koni fleklindeki kaba, bir kenar›n›n uzunlu¤u 5 cm olan küp fleklindeki kapla kaç kez su boflalt›l›rsa koni fleklindeki kap dolmufl olur? (π = 3 al›n›z.) Afla¤›da yar›çap› ve yükseklik uzunlukları verilen dik konilerin hacimlerinin oran› hakk›nda ne söyleyebilirsiniz? a) r= 3 cm h= 5 cm 5 6 162 b) r= 5 cm h= 3 cm r= 2,5 cm h= 3,5 cm

2

3

4

Yandaki verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl, yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.

2) Hacimleri eşit olan A ve B konilerinin yarıçap uzunluklarının oranı rA rB = 3 ise yüksekliklerinin hA 1 oranı h = 9 ’dur. B 1)Taban alanları ve yükseklik uzunlukları eşit olan dik koniyle dik silindirin hacimlerinin oranı ’ tür.

4) Yarıçapı uzunluğu 4 cm olan koni ile tabanının bir kenar uzunluğu 8 cm olan bir kare piramidin yükseklikleri uzunluğu eşit ise koninin hacmi daha küçüktür.

1. ç›k›fl D Y

D
5) Aynı tabana ve yüksekliğe sahip silindir ile koninin hacimleri aynıdır.

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y D

D Y

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) Taban yarıçapı uzunluğu 3 cm, yüksekliği 15 cm olan dik koni şeklindeki D yağdanlığa 4,05 cm3 yağ konulur.

6) Koni şeklinde bir hediye en az boşluk kalacak şekilde dikdörtgenler prizması şeklindeki bir kutuya konabilir. 7) Yarıçapı uzunluğu 4 cm ve yükseklik uzunluğu 9 cm olan dik koninin hacmi π, 3 alındığında yaklaşık 432 cm3 tür.

D Y

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl
34
Çalışma

Kürenin Hacmi
Üzüm, sa¤l›k ve flifa kayna¤›d›r. ‹çerisindeki bir çok vitamin ve mineral, ba¤›fl›kl›k sistemimizin güçlenmesinde etkili rol oynamaktad›r. Çap› yaklafl›k 1 cm olan bir üzüm tanesi yaklafl›k 7g gelmektedir. Bu üzüm tanesinin öz kütlesini hesaplayabilir misiniz?

ETK‹NL‹K
Pinpon Topu ve Kutusu Araç ve Gereç •Pinpon topu •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› •Kum Pinpon topuna te¤et olacak flekilde bir silindir modeli olufltural›m. Pinpon topunu delerek kumla doldural›m. Pinpon topundaki kumu art arda silindirin içine boflaltal›m. Pinpon topunun hacminin, silindirin hacminin kaç kat› oldu¤unu tart›fl›n›z. Kürenin hacim ba¤›nt›s›n› oluflturunuz. Bu sonuca nasıl ulafltı¤ınızı aç›klay›n›z.

ÖRNEK
Çap uzunlu¤u 30 cm olan küre fleklindeki bir akvaryumun yar›s›na kadar dolduruldu¤unda alaca¤› suyun kaç litre oldu¤unu bulal›m. Kürenin hacmi: . π . r3 = . (3,14).153 = 14 130 cm3

163

Yar›m kürenin hacmi: 14 130 : 2 = 7065 cm3 = 7,065 dm3 = 7,065 L

Kürenin hacmi:

π . r3 tür.

r

Problem Çözelim ve Kural›m
Camdan yap›lm›fl bir küre hediye olarak al›n›yor. Bir kenar›n›n uzunlu¤u 30 cm olan küp fleklindeki kutuya konuluyor. Kutuda bofl kalan k›s›mlara ise kürenin zarar görmemesi için ambalaj köpükleri dolduruluyor. Kürenin yar›çap uzunlu¤u 12 cm oldu¤una göre ambalaj köpüklerinin hacmini bulal›m.

Problemi Anlayal›m Yar›çap› uzunlu¤u 12 cm olan küre fleklindeki hediye, bir kenar›n›n uzunlu¤u 30 cm olan küp fleklindeki kutuya konmufl. Camdan yap›lm›fl kürenin zarar görmemesi için boflluklar ambalaj köpükleriyle doldurulmufl. Ambalaj köpüklerinin hacmi soruluyor. Plan Yapal›m Ambalaj köpüklerinin hacmini bulmak için küp fleklindeki kutunun hacminden kürenin hacmini ç›karmam›z yeterlidir. Plan› Uygulayal›m πr3 = Kürenin hacmi: . (3,14) . (12)3 = 7234,56 cm3

Küpün hacmi: (30)3 = 27 000 cm3 Ambalaj köpüklerinin hacmi: 27000-7234,56=19765,44 cm3 Kontrol Edelim Yap›lan ifllemin do¤rulu¤unu kontrol ediniz. “Kubbe, 20 m, alan, hacim” verilerini kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

UYGULAMA
1 Büyük çemberinin çevre uzunlu¤u 66 m olan bir kürenin hacmini ve yüzey alan›n› bulunuz (π = 3 al›n›z.). 164 2 Yandaki yar›çap› 5 cm, yüksekli¤i 34 cm uzunlu¤unda olan dik silindir fleklindeki fanusa, büyük dairesinin yar›çap› 4 cm olan dört adet küre fleklinde mavi bilye yerlefltiriliyor. Fanus içinde kalan bofllu¤a ise beyaz renkli boncuklardan doldurularak masa süsü oluflturulmak isteniyor. Beyaz boncuklar kaç santimetreküp yere yerleflecektir (π = 3 al›n›z.)?

3

r1= 4 cm r2= 8 cm

Yandaki verilere uygun bir problem kurarak çözümünü yap›n›z.

4

Yanda ayn› kalitede küre fleklindeki elmalar›n boyutlar› ve her gruba ödenecek tutar yaz›lm›flt›r. Kârl› bir al›flverifl yapmak aç›s›ndan hangi elma grubunu tercih edersiniz? Neden?

r
1 TL

r

r

3,5 cm

a a

a a

1 TL 3 cm

ç›k›fl D Y D 5) Bir kürenin yarıçap uzunluğu biliniyorsa hacmi hesaplanabilir. ç›k›fl 35 Çalışma . ç›k›fl 7. Yar›m kavun flekilde gösterildi¤i gibi tepesinden 200 lik açılarla dilimlere ayrılacaktır. oranı 6) Kürenin hacmi. ç›k›fl Y D Y 8. D Y D 4.5 Yandaki resimde küre fleklindeki bir kavunun yar›s›na ait kesit verilmifltir. hacimleri oranı ise ’ dir. 6. ç›k›fl 5. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. yarıçap uzunluğu ile doğru orantılı olarak artar ya da azalır. ç›k›fl 165 Y 1) n tane koninin hacminden hareket ederek kürenin hacmini bulabiliriz. kabu¤u soyuldu¤unda ise yar›çap› uzunlu¤u 10 cm’ dir. Her bir do¤ru/yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 4) İki kürenin yarıçap uzunlukları oranı 2) Küreyi oluşturan eş konilerin yarıçapı aynı zamanda kürenin de yarıçapını oluşturur. D Y D 7) Birinin yarıçap uzunluğu diğerinin yarıçap uzunluğunun 3 katı olan kürelerin hacimleri farkı 7’ dir. Kavunun kabuklu iken yar›çap› uzunlu¤u 11 cm.). 1. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. a) Yar›m kavun kaç dilime ayr›lm›fl olur? b) Yar›m kavunun hacmini bulunuz. Buna göre (π = 3 al›n›z. ç›k›fl Y 3) Yarıçapları aynı olan bir silindir ile kürenin hacimleri ’dir. ç) Bu kavun tüm olsayd› kabuklar› kaç cm3 olurdu? 6 Yar›çaplar› oran› olan iki kürenin hacimlerinin oran›n› bulunuz. c) Kabuksuz servis edilen bir kavun diliminin hacmini hesaplay›n›z. 7 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 2. ç›k›fl 3.

k›sa kenar›nın uzunlu¤undan 5 cm fazlad›r. ‹çinde bir miktar süt bulunan silindir fleklindeki bir tencerenin içine. yüksekli¤i 20 cm oldu¤una göre cam küre konulmadan önce tencerede bulunan sütün hacmi kaç santimetreküptür (π = 3 al›n›z. Yar›çap› 3 cm olan bu cam küre. Koni ve Kürenin Hacmi Bir piramidin hacmi 50 m3 tür. Verilen de¤erlere göre karpuzun kabuk kısmının hacmi ne olur? 15cm 14cm 5 Yükseklikleri ayn› olan iki piramidin hacim hesaplamaları ayn› olmas›na ra¤men sonucun farkl› olmas›n›n sebebini aç›klay›n›z.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Piramit. tencerenin içine konuldu¤unda tencere tam olarak doluyor. Tencerenin yar›çap› 10 cm.)? 12 Öz Değerlendirme 6 . Yandaki ölçüleri verilen eflkenar dörtgen piramidin yüksekli¤i 5 cm oldu¤una göre bu piramidin hacmini hesaplay›n›z. Bir dikdörtgen dik piramidin taban›n›n uzun kenar›nın uzunlu¤u. Yüksekli¤i ve taban› bu piramitle ayn› olan prizman›n hacmini bulunuz. sütün kaynarken taflmas›n› engellemek amac›yla bir cam küre konuyor. Yüksekli¤i 7 cm ise hacmini k›sa kenara ba¤l› olarak bulunuz. Soruda fazla veri var m›d›r? Varsa hangisidir? 2 3 2cm 3cm a 166 4 Küre fleklindeki bir karpuzun yarısının resmi yanda verilmifltir.

Arkada sakl› duran di¤er dikey ve yatay do¤ru parçalar›n›. dikdörtgene paralel olacak flekilde yatay bir do¤ru çizelim. dikdörtgenin dört köflesinden. K⤛t düzlemine paralel olan kutuya önden bakmak yerine sa¤dan veya soldan bakarsan›z kutunun hangi yüzleri görünür? Bu görünümlerin perspektif çizimini nas›l yapars›n›z? Tart›fl›n›z. Perspektifte. ön yüzü ile üst taban› görünecek flekilde yerlefltirelim. Fazlal›klar› silerek çizimi tamamlayal›m. cisimler bizden uzaklaflt›kça küçülmüfl ve renkleri solmufl gibi görünür. Kutuya.‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler Perspektif Çizimi Geometrik cisimlerin herkes taraf›ndan kolayca anlafl›labilmesi için genel olarak üç yüzünü birden gösteren perspektif çizimler yap›l›r. k⤛t düzlemine bir dikdörtgen çizelim. noktal› olarak çizelim. Noktal› do¤ru parçalar› aras›nda kalacak ve yatay do¤ruya paralel olacak flekilde do¤ru parças› çizip kutunun üst taban ayr›tlar›n› olufltural›m. Dikdörtgenin taban›n›n orta noktas› hizas›nda olacak flekilde. gözümüzden uzaklaflt›kça birlefliyormufl gibi görünen çizgilere “kaybolunan do¤rular”. 167 Belirledi¤imiz noktaya. Kutunun ön yüzü için. kaybolunan do¤rular›n birlefliyormufl gibi göründü¤ü noktaya da “kaybolunan nokta” denir. kaybolunan do¤rular ve kaybolunan noktay› gösteriniz. gökyüzüyle birleflen çizgiye “ufuk çizgisi”. . do¤ru üzerinde bir nokta belirleyelim. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Dikdörtgen prizmas› fleklindeki kutu •Cetvel •K⤛t •Kalem Bir Nokta Perspektifi Perspektif çizimini yapaca¤›m›z kutuyu. Verilen resmi inceleyerek ufuk çizgisi. Anahtar Kavramlar • Perspektif • Ufuk çizgisi • Kaybolunan nokta • Kaybolunan do¤ru Zeminin bitti¤i yerde. ön yüzü ile alt taban› görünecek biçimde bakarsan›z perspektif çizimini nas›l yapman›z gerekir? Tart›fl›n›z. noktal› do¤ru parçalar› çizelim. Dikdörtgenin üst taraf›na.

Bu durum. Dikdörtgenin köflelerinden kaybolunan noktaya do¤ru parçalar› (kaybolunan do¤ru) çizeriz. Buna göre çizim afla¤›daki gibidir. kaybolunan nokta ise sol tarafa al›n›r. Kaybolunan nokta Ufuk çizgisi Kaybolunan do¤rular II ve III. resmin (çizimin) düzlemine paralel olarak yap›l›yorsa bu perspektif çizim tipine “bir nokta perspektifi” denir. kutu III. . kutunun çizimleri ise afla¤›daki gibi yap›l›r. prizmaya sa¤dan bak›ld›¤›nda ufuk çizgisi üzerinde ve prizman›n sa¤›nda. Kaybolunan nokta. III. Do¤runun üzerinde. kutu II. Prizma modelinin ön yüzü. dikdörtgenin sa¤ taraf›nda bir nokta (kaybolunan nokta) seçeriz. soldan bak›ld›¤›nda ise solundad›r. Ufuk çizgisi çizimin alt›nda. kutunun sa¤ üstten görünümü verilmifltir. 168 II. kutu Kutuya önden bak›lmaktad›r. Kutunun ön yüzü için bir dikdörtgen çizeriz. I. sayfa düzlemine paralel olan kutunun farkl› aç›lardan görünümleri verilmifltir. kutu Yukar›da. Ufuk çizgisi çizimin üstünde. kutu Kutuya sol alttan bak›lmaktad›r. Üst taban ile sa¤ yan yüz ve arkada kalan ayr›tlar› belirleyip fazlal›klar› silerek çizimi afla¤›daki aflamalarla tamamlar›z. Kutunun bu görünümlere göre perspektif çizimini yapal›m. Buna göre çizim afla¤›daki gibidir. kaybolunan nokta ise ortadan al›n›r. Dikdörtgenin üst taraf›nda bir do¤ru (ufuk çizgisi) belirleriz.ÖRNEK I. prizmaya alttan veya üstten bak›ld›¤›nda de¤iflmez.

k⤛t düzlemine paralel olmayan ön yüzündeki ayr›t için dikey bir do¤ru parças› çizelim. Kutunun arkada kalan görünmeyen k›sm›n› belirleyen yok olunan do¤rular› çizelim. Do¤ru parças›n›n üst taraf›na yatay bir do¤ru parças› çizip iki kaybolunan nokta belirleyelim. üst taban› yerine. Kutunun. alt taban› ile sa¤ ve sol yan yüzleri görünecek flekilde bakarsan›z çizimi nas›l yapman›z gerekir? Tart›fl›n›z. Kutunun geniflli¤i ve uzunlu¤u için her iki kaybolunan nokta ile kaybolunan do¤rular aras›na dikey do¤ru parçalar› çizelim. 169 Kutuya. Dikey do¤ru parças›n›n uçlar›n›.ETK‹NL‹K ‹ki Nokta Perspektifi Araç ve Gereç •Kare prizma fleklindeki kutu •Cetvel •K⤛t •Kalem Perspektif çizimini yapaca¤›m›z kutuyu. Üst taban› oluflturup fazla çizgileri silerek çizimi tamamlayal›m. ayn› köfleden kesiflen üç yüzünden üst taban ile sa¤ ve sol yan yüzü görünecek flekilde yerlefltirelim. . kaybolunan do¤rularla birlefltirelim. her iki kaybolunan noktaya.

Prizma modelinin ön yüzü (sa¤ ve sol yüzlerin kesiflti¤i dikey ayr›t) çizimin düzlemine paralel de¤ilse perspektif çiziminde iki kaybolunan nokta vard›r. Üzerinde iki kaybolunan nokta bulunan do¤ru. Bu tekni¤e “iki nokta perspektifi” ad› verilir. Buna göre perspektif çizim afla¤›daki gibi olur. .ÖRNEK Yandaki küpün perspektif çizimini ad›m ad›m yapal›m. 170 Küpe dikey ayr›t› önde olacak flekilde bakarsak alt taban ile sa¤ ve sol yan ay›rtlar› görünür. Yani küpün ön yüzünü oluflturan dikey ayr›t. Küpün üst taban› ile sa¤ ve sol yan ayr›tlar› görünmektedir. Bu durumda perspektif çizimi iki kaybolunan nokta ile afla¤›daki gibi yap›l›r. k⤛t düzlemine paralel de¤ildir. küpün alt taraf›nda olur.

cisme sağdan bakıldığında sağda. “Bir nokta perspektifi” ve “iki nokta perspektifi” tekniklerinin hangi durumlarda kullan›ld›¤›n› aç›klay›n›z. D 5) Perspektif çizimde kaybolunan nokta. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› 171 ç›k›fllara ulaflt›r›r. Perspektif çizimi ad›m ad›m anlat›n›z. 6) Cisme önden bakılarak yapılan perspektif çiziminde. ç›k›fl 3. 4) Düz bir yolda giderken yolun çok ilerde daralarak bir noktadan ibaret olduğunun görünmesi kaybolunan nokta ve doğruya örnek verebilir. ç›k›fl D Y 2) Perspektif çizim için ön yüz ve ön yüze paralel altta ya da üstte bir doğru çizmek yeterlidir. ön yüz ile taban yüzlerinden biri hariç diğer hiçbir yüz görülemez. Yandaki flekilde. 1. ç›k›fl 5. Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. 2. bir binan›n önden ve yandan görünümü verilmifltir. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. ç›k›fl 7. ç›k›fl Y D D Y 4. ç›k›fl Y 3) Kaybolunan nokta kaybolunan doğrunun herhangi bir yerinde olabilir. ç›k›fl 36 Çalışma . kaybolunan noktan›n ise sa¤da oldu¤u dikdörtgenler prizmas› fleklinde bir kutunun perspektif görünümünü çiziniz. ç›k›fl Y D Y 8. Bu binan›n belli bir mesafeden görünümünü çiziniz. 1) Bir küpün ya da bir prizmanın farklı mesafelerden görünümlerinin perspektif çizimleri de farklıdır. soldan bakıldığında soldadır. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 3 4 5 6 Ufuk çizgisinin çizimin alt›nda. D Y D 7) Bir perspektifte kaybolunan nokta iki adet ise buna iki nokta perspektifi denir. 6.UYGULAMA 1 2 Yaln›zca ön ve üst yüzü görünen bir küpe hangi aç›dan bak›lmaktad›r? Aç›klay›n›z. Bir üçgen dik prizman›n ön ve sa¤ yan görünümünün perspektif çizimini yap›n›z.

Elmas ile p›rlanta ayn› tafl›n farkl› kesim flekilleridir. 172 ÖRNEK Bir dik koni. taban›na paralel olacak flekilde kesildi¤inde afla¤›daki gibi iki parça elde edilir. Dik koni. yüz say›s› 12 ile 37 aras›nda de¤iflmektedir. tafl yontma ve delme ifllemleri için kullan›l›r. cam kesmek. silindir. Daha ince iflçili¤e sahip p›rlantan›n alt k›sm› kubbe gibi. modelleri olufltural›m. Her bir kesimde oluflan ara kesitlerin ne tür bölgeler oldu¤unu tart›fl›n›z. Yukar›daki veriler göz önünde bulunduruldu¤unda elmas m› yoksa p›rlanta m› daha parlakt›r? Elmas P›rlanta ETK‹NL‹K Araç ve Gereç Kesik Cisimler •Patates •Maket b›ça¤› Maket b›ça¤› ile patateslerden prizma.Çok Yüzlüler ve Ara Kesitleri P›rlantan›n ifllenmeden önceki ham hâline elmas denir. eksenlerden geçecek flekilde kesip ikiye ay›ral›m. . Elmas. yüz say›s› ise genellikle 57’dir. Dayan›kl›l›¤›ndan ve ›fl›¤› çok iyi k›rmas›ndan dolay› mücevher yap›m›nda da kullan›lmaktad›r. taban›na paralel olacak biçimde kesildi¤inde ara kesitini inceleyelim. Ara kesit görüldü¤ü gibi dairedir. koni vb. Oluflturdu¤umuz geometrik cisimleri çeflitli k›s›mlar›ndan (tabanlara paralel olacak. Elmas›n alt k›sm› düz. küre. sertli¤inden dolay› endüstride.

GÖREV Çok yüzlülerin köfle. köfle ve ayr›tlar› aç›s›ndan karfl›laflt›r›n›z. C C D h C D C h h h A r B A r B A r B A r B Dik üçgen h dik kenar› etraf›nda döndürüldü¤ünde oluflan flekil konidir.ÖRNEK Dik üçgenin ve dikdörtgenin dik kenarlar›ndan birinin etraf›nda 360º döndürülmesiyle oluflacak yüzey örneklerini inceleyelim. “befl yüzlü” fleklinde isimlendirilir. . Seçti¤imiz bir modeli. Bir çok yüzlünün yüzeyi. yüzleri ile ayr›tlar›n›n birlefliminden oluflur. maket b›ça¤› yard›m› ile piramit ve prizma modelleri olufltural›m. Dikdörtgen h dik kenar› etraf›nda döndürüldü¤ünde oluflan flekil silindirdir. Ayr›t ve köfleleri ise bu çokgensel bölgelerin kenar ve köfleleridir. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Patates •Maket b›ça¤› Kaç Yüzlü? Patateslerden. Çok yüzlüler yüz say›lar›na göre “dört yüzlü”. yüz ve ayr›t say›lar› aras›ndaki iliflkiyi belirten “Euler (Öyler) Formülü”nü araflt›r›p s›n›fa sununuz. Dikdörtgen piramit Befl yüzlü Taban› dikdörtgen Yanal yüzleri üçgensel bölge Kesik piramit Alt› yüzlü Tabanlar› dikdörtgen Yanal yüzleri yamuksal bölge Bir çok yüzlünün yüzleri birer çokgensel bölgedir. 173 ÖRNEK Yandaki dikdörtgen piramit ile tabana paralel olacak biçimde üst k›sm› kesilip ç›kart›lm›fl piramit fleklini karfl›laflt›ral›m. Keserek oluflturdu¤unuz geometrik cisim ile kesilmeden önceki fleklini. maket b›ça¤› ile bir veya daha fazla düzlem boyunca keselim. Her bir modelin kaç yüzü oldu¤unu ve bu yüzlerin hangi çokgensel bölgelerden olufltu¤unu aç›klay›n›z. yüz.

Üzerinde ald›¤›m›z herhangi iki noktay› birlefltiren bütün do¤ru parçalar› prizman›n içinde veya yüzeyinde kald›¤›ndan d›flbükeydir. II. GÖREV Bu cisimlere neden “platonik cisimler” dendi¤ini araflt›r›n›z. bir dikdörtgen prizman›n iki farkl› düzlem boyunca kesilip ç›kart›lm›fl flekli olup 8 yüzü vard›r.ÖRNEK A B I II Yukar›daki I. düzgün alt› yüzlü. çok yüzlü. UYGULAMA 1 2 Bir düzlemle kesildi¤i zaman ara kesiti dikdörtgensel bölge olan cisimlere iki tane örnek veriniz. . Üzerinde al›nan A ve B noktalar›n› birlefltiren do¤ru parças›n›n bir k›sm› çok yüzlünün içinde kalmad›¤›ndan içbükeydir. aksi hâlde içbükeydir. düzgün on iki yüzlü ve düzgün yirmi yüzlüdür. Çokgenlerde oldu¤u gibi çok yüzlülerde de iç bükey ve d›fl bükeylik durumlar› vard›r. 174 ÖRNEK Tüm yüzleri ve tüm ayr›tlar› efl olan çok yüzlülere “düzgün çok yüzlü” denir. Yukar›daki çok yüzlüler s›ras›yla düzgün dört yüzlü. Bir düzlem ile kesildi¤inde ara kesiti dairesel bölge olan üç cismi çiziniz. çok yüzlü ise bir kare prizmad›r ve 6 yüzü vard›r. Bu cisimler “platonic (platonik) cisimler” olarak adland›r›l›r. düzgün sekiz yüzlü. Dışbükey İçbükey Çok yüzlünün herhangi iki noktas›n› birlefltiren do¤ru parças›n›n tamam› çok yüzlünün yüzeyinde (bir yüzünde) veya içinde kal›yorsa d›flbükey.

175 7 A 15 cm Yandaki ABC dik üçgeni afla¤›da verilen kenarlar› etraf›nda 360º döndürülüyor. a a a 5 Hipotenüs uzunlu¤u 13 cm. Oluflan cisimlerin yüzey alan›n› bulunuz. b) Bu geometrik cismin hangi geometrik cisimlerden olufltu¤unu bulunuz. dik kenarlar›ndan birinin uzunlu¤u 12 cm olan bir dik üçgen. Oluflan cismin taban alan›n› ve yanal alan›n› bulunuz. geometrik cismin kaç yüzlü oldu¤unu bulunuz. iki farkl› geometrik cismin tabanlarının birlefltirilmesiyle oluflmufltur. a) Bu geometrik cismin kaç yüzlü oldu¤unu bulunuz.3 Bir düzlemle farkl› flekillerde kesildi¤inde ara kesiti üçgensel ya da dairesel bölge olan cismi çizerek gösteriniz. 12 cm’lik dik kenar› etraf›nda 360º döndürülüyor. a) 180º b) 360º r O A r . a) [BC] b) [AB] 9 cm B C A 8 Yandaki ABC dik üçgeni [AB] dik kenar› etraf›nda 180º döndürüldü¤ünde oluflan cismin hacmi kaç santimetre küptür? B 15cm 12cm C B 9 Yandaki flekil [OB] kenar› etraf›nda afla¤›da verilen aç› ölçüleri ile döndürüldü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z. 6 Yandaki geometrik cisim. a 4 Yanda hangi cismin görünüflünün verildi¤ini.

4) Küp tam ortadan bir düzlemle kesildiğinde ara kesiti tabanlara dik olacak şekilde bir karesel bölgedir. ç›k›fl Y 3) Bütün yüzleri ve ayrıtları eş olan çok yüzlülere düzgün çok yüzlü denir. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz.10 Aşağıda verilen çok yüzlülerin içbükey mi dışbükey mi olduğunu belirleyiniz. ç›k›fl 7. a) b) c) ç) 11 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. ç›k›fl D Y D 5) Bir dik koni tabana paralel olacak şekilde herhangi bir yerden kesildiğinde ara kesit üçgensel bölge şeklindedir. 1. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl 37 Çalışma . ç›k›fl Y 7) Çok yüzlüler sadece içbükey olabilirler. D Y 8. 6) Çok yüzlülerin yüzleri çokgensel bölge şeklindedir. 176 2) Herhangi iki noktasını birleştiren doğru parçasının tamamı çok yüzlünün yüzeyinde veya içinde kalıyorsa çok yüzlü iç bükeydir. D Y 4. ç›k›fl 3. D Y D 6. ç›k›fl Y D 1) Çok yüzlüler ayrıt sayılarına göre isimlendirilir. 2. ç›k›fl 5.

. (.” ifadesindeki bofllu¤a hangi sayı yazılmalıdır? E O U 13 Öz Değerlendirme . (....) d) Çok küplüler kullan›larak bir çok yüzlü oluflturulabilir..) b) Dik üçgen prizma bir içbükey çok yüzlüdür.... (. 6 “Çap uzunlu¤u 20 birim olan yandaki O merkezli çeyrek daire [OU] etrafında 360º döndürüldü¤ünde elde edilen geometrik cismin yüzey 2 alanı .. yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z.... (.) c) Koni bir çok yüzlüdür...) a) Bütün yüzleri ve bütün ayr›tlar› efl olan çok yüzlülere düzgün çok yüzlü denir. tabanlara dik kesildi¤inde ise ara kesiti dikdörtgensel bölge olan cisim nedir? 4 Yandaki cisim hangi geometrik cisimlerin bilefliminden oluflmufltur? 177 5 Afla¤›da verilen ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”. (.......KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler Yandaki flekilde verilen süt kutusu.. Bu süt kutusunun soldan ve alttan görünümünün perspektif çizimini yap›n›z.) ç) Piramit bir düzlemle kesildi¤inde yine bir çok yüzlü elde edilir.. br olur.. cam sehpa üzerine konuyor........ SÜT 2 Biz düzlem boyunca kesildi¤inde ara kesiti de¤iflmeyen cisim nedir? 3 Bir düzlem ile tabana paralel olarak kesildi¤inde ara kesiti karesel bölge.

III.)? A) 784 cm2 B) 860 cm2 C) 864 cm2 D) 868 cm2 h=6cm 2cm 4cm 6 7 Yandaki piramidin hacmi kaç metreküptür? A) 8 B) 16 C) 20 D) 32 8 Yanda aç›n›m› verilmifl olan geometrik cisim afla¤›dakilerden hangisidir? A) Üçgen piramit C) Üçgen prizma B) Kare piramit D) Kare prizma . Taban alan› IV.V B) I. Cisim yükseklik uzunlu¤u III. taban› ve yan yüz alanlar› eflkenar üçgensel bölgeden oluflan üçgen dik piramidin taban›n›n çevre uzunlu¤u kaç birimdir? A) 3 3 B) 9 3 C) 12 D) 16 2 3 Dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için afla¤›daki verilerden en az hangilerine ihtiyaç vard›r? I. IV.IV C) I.V D) I.II. Taban yar›çap›nın uzunlu¤u II. Yan yüzey yar›çap›nın uzunlu¤u V. Yan yüzey alan› 178 4 A) I.III.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Yaflam›m›zdaki Matematik Taban alan› 36 cm2 ve yanal yüzleri eflkenar üçgenden oluflan kare piramidin yüksekli¤i afla¤ıdakilerden hangisidir? A) 2 3 B) 3 2 C) 3 3 D) 6 3 Yan yüz yüksekli¤i 2 3 birim olan.II. V Yanal yüzeyinin aç›n›m›nda yarıçap uzunlu¤u 6 cm olan yar›m daireden oluflan dik koninin taban alan› afla¤›dakilerden hangisidir? A) 3π cm2 B) 6π cm2 C) 9π cm2 D) 12π cm2 5 Bir kürenin çap› 3 kat›na ç›kar›ld›¤›nda yeni kürenin yüzey alan› ilk kürenin yüzey alan›n›n kaç kat› olur? A) 3 B) 6 C) 9 D) 12 Yar›çap› uzunlu¤u 12 cm olan küre fleklindeki bir voleybol topunun yar›s›n›n yüzey alan› afla¤›dakilerden hangisidir (π = 3 al›n›z.

)? A) 6000 B) 8000 C) 12 000 D) 16 000 11 Silindir biçimindeki kutuya alttan. üstten ve yanlardan de¤ecek flekilde çapı uzunlu¤u 6 cm olan 3 tenis topu yerlefltirildi¤inde kutuda kalan bofllu¤un hacmini bulunuz.5 cm C B 10 Hacmi 0.09 B) 0. BC kenar› etraf›nda 360º döndürüldü¤ünde oluflan cismin hacmi kaç santimetreküp olur? A) 0. ABC üçgeni.4π D) 98π A E 6cm 3 cm D 3. A) 54π cm3 B) 108π cm3 C) 162π cm3 D) 270π cm3 179 12 Hacmi 972π cm3 olan kürenin yar›çap uzunlu¤u kaç metredir? A) 0.04 m3 ve yüksekli¤i 10 cm olan dik koninin taban alan› kaç santimetre karedir (π = 3 al›n›z.9 C) 9 D) 90 13 Afla¤›dakilerden hangisi dikdörtgenler prizmas›n›n sol alttan bak›ld›¤›ndaki perspektif çizimidir? A) B) C) D) .9 Yandaki flekilde ABC ile EDC benzer üçgenler oldu¤una göre.84π C) 84π B) 8.

III. V A) I. 5 yüzlü 4 yüzlü Üçgensel bölge Dikdörtgensel bölge Yamuksal bölge B) II. III. III. IV 38 Çalışma . V. V D) II. IV C) I. III. III.14 Yandaki silindir. alt ve üst tabana paralel olacak flekilde bir düzlemle kesildi¤inde prizman›n ara kesiti afla¤›dakilerden hangisi olur? A) B) C) D) 180 16 Afla¤›dakilerden hangisi dört yüzlü bir cisimdir? A) Üçgen piramit C) Dikdörtgen piramit B) Kare piramit D) Eflkenar dörtgen piramit 17 Yandaki üçgen prizman›n yüz say›s› ve yüzlerinde bulunan çokgensel bölgelerin adlar› afla¤›dakilerden hangisidir? I. IV. II. alt ve üst tabanlar›na dik bir düzlemle kesildi¤inde silindirin ara kesiti afla¤›dakilerden hangisi olur? A) B) C) D) 15 Yandaki kare prizma.

Ulaşım sektöründe. hayatımızın her alanında önemli bir yer tutabilmektedir. merdivenlerde.BAfiLANGIÇ VE B‹T‹fi NOKTASI: GEOMETR‹ Geometrik Cisimler ve Simetri Do¤runun ‹ncelenmesi Dik Üçgendeki Oranlar Eğim. Altyapıda ise su kanallarında. Eğlence sektöründe. su parkları ve çocuk bahçesindeki kaydıraklarda. haberleşme ve iletişim sektöründe ise uzaya gönderilen bir uydunun atmosfere girerken yaptığı eğim hayati bir önem taşımaktadır. yolların eğimi. 181 . Siz de çevrenizde eğimin önemli olduğu modelleri belirleyiniz ve bu modellerde eğimin neden önemli olduğunu tartışınız. uçakların güvenli kalkış ve iniş yapması için gereken eğim önemli bir yer tutar. su borularındaki eğime çok dikkat edilir.

Oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çiziniz. Yapıların görünümlerini izometrik kâğıda çizip kodları belirleyelim. ÖRNEK Çok küplüler ile yapılar oluşturalım. inşa edilecek bir evin maketi verilmiştir. ETK‹NL‹K Çok Küplülerle Yap› Olufltural›m Araç ve Gereç •Çok küplüler tak›m› •‹zometrik k⤛t 182 Çok küplüler takımından bir çok küplü seçelim. Ayrı ayrı üç farklı çok küplü alıp her bir çok küplünün görünümünü farklı izometrik kâğıtlara çiziniz. Maketi verilen bir evin üç boyutlu cisimleri yapılırken nelere dikkat edilmelidir? Tartışınız. Seçtiğimiz çok küplünün görünümünü izometrik kâğıda çizelim. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu D’dir. Bunun yanında evin maketi de oluşturulabilir.Geometrik Cisimler ve Simetri Müteahhitler bir evi inşa etmeden önce mimarlara evin projesini çizdirirler. . Yanda. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu L’dir. İki çok küplü seçerek bu çok küplülerle bir yapı oluşturalım. Görünümü izometrik kâğıtta çizilmiş yapıları oluşturunuz.

Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 2’dir. 183 Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 1’dir. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu V’dir.Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu Z’dir. Yapının görünümünü çizersek Yapının kodu : DL elde ederiz. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 3’tür. . Çok küplülerden oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çizelim ve kodunu belirleyelim.

Yapının görünümünü çizersek Yapının kodu : LLZ elde ederiz. Yapının kodu: DZ2 184 Yapının kodu: VL1 Siz de çok küplüler ile yapılar oluşturarak izometrik kâğıda görünümlerini çiziniz. .Çok küplülerden oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çizelim ve kodunu belirleyelim. İzometrik kâğıtta çizimleri verilen yapıları oluşturalım ve kodlarını belirleyelim.

karşılıklı iki yüzlerinin paralel olan kenarlarının orta dikmelerinden ve paralel olan yüz köşegenlerinden geçen düzlemlere göre simetriklerdir. 185 Küp. Küpün ekseninin hangi doğrular olabileceğini belirleyiniz. Dairesel silindir ekseninden geçen düzlemlere ve ekseni dik olarak ortalayan düzleme göre simetriktir. ikizkenar üçgen. Küpün bir simetri düzlemi olup olmadığını tartışınız. Şekillerinden de görüldüğü gibi küp ve dikdörtgenler prizması. kare. eşkenar üçgen. Ayrıca ekseni etrafındaki her bir dönmede değişmez kalır. Bir dikdörtgenler prizması için aynı işlemleri tekrar ediniz. Dairesel silindiri hangi doğru etrafında döndürürsek duruş şekli değişmez? Açıklayınız.ETK‹NL‹K Geometrik Cisimlerin Simetrileri Araç ve Gereç •Geometrik Cisimler Geometrik cisimlerden küpü inceleyelim. Küpün ekseni etrafında kaç derecelik dönmesinde değişmez kaldığını bulunuz. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen piramitlerin simetri düzlemlerini belirleyiniz. Geometrik cisimlerden dairesel silindiri ele alalım. Eğer varsa kaç tane simetri düzlemi olduğunu tartışınız. Dairesel silindirin simetri düzlemlerini belirleyiniz. ÖRNEK Önce geometrik cisimlerin simetri düzlemlerini belirleyelim. Belirtilen geometrik cisimlerin hangi doğrular etrafında döndürüldüğünde değişmez kaldıklarını bulunuz. . Dikdörtgenler prizması ise karşılıklı yüzlerin merkezlerinden geçen doğrular ve her bir köşegenleri etrafındaki 180º lik dönmelerde değişmez kalır. Dönel dairesel koninin. kürenin. ekseni etrafındaki her bir 90º lik dönme ile değişmez kalır.

her bir çapından geçen düzlemlere göre simetriktir ve her bir çapı etrafındaki dönmede değişmez kalır. ikizkenar üçgen. UYGULAMA 1 Çok küplülerle kodu LZZ olan yapıyı oluşturunuz. ekseninden geçen her bir düzleme göre simetriktir. 186 Eşkenar üçgen. Ayrıca ekseni etrafında her bir dönmede değişmez kalır. . Yapının görünümünün çizimini izometrik kâğıda çiziniz.Dönel dairesel koni. Küre. Ayrıca eksenleri etrafında dönmelerinde değişmezler kalırlar. kare. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen piramitler simetrik düzlemlerdir.

7 Öykü. bir kürede bir simetri düzlemi olabileceğini. Soner ise kürede sayısız simetri düzlemi olabileceğini söylüyor. a) Öykü. 5 187 Yukarıdaki geometrik cisimlerden cisim köşegenleri etrafında 180º lik dönmelerde değişmez kalanları belirleyiniz. a) D1L2 b) LLL c) ZL1 ç) DDD2 4 En fazla 4 çok küplü kullanarak bir yapı oluşturunuz. Oluşturduğunuz yapının görünümünü izometrik kâğıda çiziniz.2 Yanda görünümünün çizimi verilen ve kodu ZZZL olan yapıyı oluşturunuz. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. Sizce kim haklıdır? Nedenini açıklayınız. Belirtilen yapıları oluşturunuz. 3 Aşağıda kodları verilen yapıların kaç tane çok küplüden oluştuğunu bulunuz. 6 Sevil. verilen açınıma göre yandaki küpü 90º döndürdüğünde hangi renkler görünür? b) görünümünü görünümü getirmek için küpü kaç derece döndürmek gerekir? 39 Çalışma . yanda açınımı verilen karton küpü yapar. Yapının kodunu belirleyiniz.

KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Yanda görünümünün çizimi verilen yapıyı oluşturunuz ve inceleyiniz. kodu ZLL olan yatay ve dikey 2 farklı yapı oluşturunuz. 8 ve 12 kez küpü döndürdüğünüzde üste gelen şekilleri karşılaştırınız ve sonucu yorumlayınız. 4. Bir küpü önce 4 kez. Oluşturduğunuz yapıların görünümlerini izometrik kâğıda çiziniz. a) Yapının kodunu yazınız. 3 Çok küplülerle. Simetri eksenlerinin ortak özelliklerini yazınız. Dairesel silindir ve dönel dairesel koninin simetri eksenlerini belirleyiniz.). Bir geometrik cismin simetri düzlemini çizerken nelere dikkat etmemiz gerektiği ile ilgili bir paragraf yazınız. Bir küp yapınız ve küpün her bir yüzüne ayrı bir şekil çiziniz. b) Yapıdaki yatay ve dikey duran çok küplüleri belirleyiniz. 4 5 188 6 14 Öz Değerlendirme . Geometrik Cisimler ve Simetri 2 Çok küplülerle oluşturulan yapının görünümünün çiziminin nasıl yapıldığı ve kodunun nasıl belirlendiği hakkında bir paragraf yazınız. sonra sırasıyla 8 ve 12 kez aynı yönde döndürünüz (Her bir döndürmede üst yüze gelen şekil değişsin.

Dikey uzunluğun.Do¤runun ‹ncelenmesi E¤imle Tan›flal›m Trafik işaretleri. Hangi yokuşa tırmanmanın daha zor olduğu ile bu oranlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. Anahtar Kavramlar •Eğim •Kat sayı •Çözüm kümesi •Doğrusal denklem •Eşitsizlik Resimlerdeki gibi bir trafik levhası hiç gördünüz mü? Bu levhalar yokuşlarda seyahat eden sürücülere eğim olduğunu uyarmak için kullanılır. Bu yokuşların hangisine tırmanmak daha zordur? Neden? Her bir üçgenin kenar uzunluğunu kullanarak aşağıdaki tabloyu dolduralım. üçgen 3. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Noktalı kağıt E¤imi Keflfedelim 189 Yukarıda araba ve yokuş modelleri verilmiştir. Bu yüzden trafik işaretlerinden oluşan bu ortak dili doğru ve yerinde kullanmak trafik güvenliği açısından önemlidir. 1. Dikey Uzunluk Eğim = m = Yatay Uzunluk . Arabanın her bir yokuşu tırmandığını düşünelim. trafik ortamında bulunan sürücü. yatay uzunluğa oranı “eğim” olarak adlandırılır. üçgen 5. Eğim “m” harfi ile gösterilir. üçgen Tablodaki (dikey uzunluk) ÷ (yatay uzunluk) oranlarını karşılaştırınız. Siz de günlük yaşamda karşılaştığınız eğime model olabilecek durumlara örnekler veriniz. üçgen 4. üçgen Dikey uzunluk Yatay uzunluk Dikey : Yatay 2 5 2:5 2. yaya ve yolcuların ortak dilidir.

pozitif eğim olarak düşünülebilir. 3200 m .5’ tir. m= 2 2 Yanda verilen şekildeki gibi doğru eğimi. 6400 m m= = Dikey Uzunluk Yatay Uzunluk 3200 m 6400 m = 1 olarak bulunur. m=9 = -0. 2 Eğim yüzde cinsinden veya ondalık kesirle ifade edilebilir. 1 1 = %50 veya m = = 0. 190 Eğim = m = 1 = %20 5 m= 1 5 Şekildeki gibi doğru eğimi ise negatif eğim olarak düşünülebilir.9 10 m=9 10 Siz de yatay bir doğru modelinin eğimini bulunuz.ÖRNEK Aşağıda verilen kırmızı doğru modelinin eğimini bulalım.

Grafiğin eğimini bulunuz.Yandaki grafikte verilen doğrunun eğimini bulalım. y x y Doğru üzerinde A ve B noktalarını alalım. B noktasından 5 birim yukarı. O hâlde bu doğrunun eğimi: m= B x 3br A 191 5br Dikey uzunluk Yatay uzunluk 5 3 = y = -x + 2 doğrusunun grafiğini çiziniz. . 3 birim sağa gidilirse A noktasına ulaşılır.

. y A 0 (0.4 doğru denkleminin grafiğini çizmeden doğrunun eğimini bulunuz. x = 0 için y = -2.1) ve B(1. 1 y = -2x + 2 doğru denklemindeki x’in kat sayısı ile doğrunun eğimi arasındaki ilişkiyi bulalım: x’in kat sayısı: -2 Eğim: -2 m= y = 5x .1) x B (1-1) Dikey Uzunluk Yatay Uzunluk 2 m== -2 olarak buluruz. Do¤runun denklemi y= x Do¤runun e¤imi Denklemdeki x’in kat say›s› y = -x + 2 Tablodan yararlanarak bir doğrunun eğimi ile denklemlerdeki x’in kat sayısı arasındaki ilişkiyi belirleyiniz. ÖRNEK 192 y = -2 x + 1 doğru denkleminin eğimini inceleyelim.ETK‹NL‹K E¤imi Belirlemenin K›sa Yolu Araç ve Gereç •Noktal› ka¤›t Noktalı kâğıda 2 farklı koordinat sistemi çizelim.0 + 1 = 0 + 1 =1 x = 1 için y = -2. Denklemin grafiğini çizerken A(0. Doğru grafiğinden yararlanarak eğimi. Önce y = -2 x + 1 doğru denkleminin grafiğini çizelim.1 + 1 = -2 + 1 = -1 Grafiğin y eksenini kestiği nokta: (0.-1) sıralı ikililerinden yararlanırız. Her bir grafikteki doğrunun eğimini bularak aşağıdaki tabloyu doldurunuz.1)’dir. y= x ve y = -x + 2 doğru denklemlerinin grafiğini ayrı koordinat sistemlerine çizelim.

) y-x-5+x+5=x+5 y=x+5 (Doğru denklemi y = ax + b biçimine dönüştürülür. Kesişim noktasını oluşturan koordinatlar her iki denklemi de sağlar mı? Açıklayınız. ÖRNEK y . Önce doğru denklemini y = a x + b biçimine dönüştürmeliyiz.5 = 0 doğru denkleminin eğimini bulalım. y . Grafiklerin kesim noktasının koordinatlarını belirleyelim. Grafiklerin kesişimleriyle oluşan taralı üçgenin alanını bulunuz.x . Dikey uzunluk 4 m= = = 2 olarak bulunur.) (Parantezler kaldırılır.4) 4 birim 2 O (0. y x y=x+1 ve y=2x-4 doğrusal denklemlerin grafiklerini çiziniz. Yatay uzunluk 2 3y . 4) noktasından geçen doğrunun eğimini bulalım: Doğrunun geçtiği noktaları koordinat sisteminde işaretleyerek doğruyu çizelim.0) 2 birim x 193 ETK‹NL‹K Koordinat Sisteminde ‹ki Grafik Koordinat sistemindeki grafikleri inceleyelim. Denklem sisteminin çözüm kümesi ile doğruların kesişim noktası arasındaki ilişkiyi açıklayınız.5 + (x + 5) = 0 + (x + 5) (Her iki taraf x + 5 ile toplanır.y = ax + b biçimindeki bir doğru denkleminde x’ in kat sayısı doğrunun eğimini verir.x . Grafikten yararlanarak doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesini bulunuz.5= 0 y . Bu doğrunun eğimi.x = 4 denkleminin belirttiği doğrunun eğimini bulunuz.) y = x + 5 doğru denkleminde x’ in kat sayısı 1 olduğu için eğim 1 olarak bulunur.x . . 4 A (2. Grafikleri verilen doğru denklemlerinin oluşturduğu denklem sisteminin çözüm kümesini bulunuz. y Orijinden ve A(2.

ÖRNEK
y = 2x y = 3-x Yukarıda verilen denklem sisteminin çözüm kümesini önce cebirsel yolla sonra grafikten yararlanarak bulalım: y = 2x ................. 1 denklem sisteminin çözüm kümesini yerine koyma metodu ile bulalım. y = 3-x ................ 2 2. denklemde y yerine 2x yazalım. 2x = 3 - x (Her iki taraf x ile toplanır.) 2x + x = 3 - x + x (Benzer terimler toplanır.) 3 3x = 3 3 x = 1 bulunur.

Bulduğumuz x = 1 değerini 1. denklemde yerine yazalım: y=2x y=2.1 y=2 olarak bulunur. Bu durumda denklem sisteminin çözüm kümesi {(1,2)} olur.
y

194

Şimdi denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten faydalanarak bulalım. Grafikten iki doğrunun kesim noktası, A(1,2) olarak bulunur. Buradan bir doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesinin, denklem sistemindeki iki doğru grafiğinin kesim noktası olduğu anlaşılmaktadır.

y = 2x

A(1,2)

x

y = 3-x

y = ax + b y = cx + d

doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesi varsa bu, doğruların grafiklerinin kesim noktasının koordinatlarıdır.

UYGULAMA
1

1,1 m 22 m

Bir şirket ağır iş makineleri satmaktadır. Sattıkları iş makinelerini kamyonlara yüklemek için ise yukarıdaki gibi bir rampa inşa etmektedir. Rampanın eğimi yüzde kaçtır?

2

Kitaplıktaki mavi rafların eğimleri için ne söylenebilir?

195

3

Ahmet’in evi

Kaan’›n evi

Ahmet, kış mevsiminde yağan karın kendi evlerinin çatısından hemen düşeceğini söylüyor. Kaan ise evinin çatısından karın durmasının daha zor olduğunu savunuyor. Sizce Kaan’ın savunduğu görüş doğru mudur? Açıklayınız.

4

Yandaki merdivenin eğimini bulunuz.

0,2m 0,3m

5

y

y

x

x

Yukarıda kırmızı ile gösterilen doğru modellerinden negatif eğime sahip olanları belirleyiniz. 6 y= x + 4 denkleminin eğiminin 1 ile 4 arasında (1 ve 4 hariç) olabilmesi için “ kaç farklı tam sayı yazılabilir? ” yerine

196

7
2 Eğim = 5

Yanda üçgen modeli verilmiştir. Eğimi, kırmızı doğrunun eğimine eşit olan doğru denklemini çözüm yapmadan bulunuz. 1. Doğru Denklemi: 5y + 2x = 4 2. Doğru Denklemi: y = 3. Doğru Denklemi: x+3 y=x+4

8 9

Orijinden ve K(-3,0) noktalarından geçen doğru ve bu doğrunun eğimi için ne söylenebilir? 1. doğru 2y - 2 x = 1 2. doğru y- 2x=1

Yukarıda denklemleri verilen 1. doğrunun eğiminin, 2. doğrunun eğimine oranını bulunuz. 10 Yiğitcan, eğimi 0 olan bir doğru denklemi yazdığını söylüyor. Yiğitcan’ın yazdığı doğru denklemi ne olabilir? Hangi doğruların eğimi sıfırdır? Koordinat sistemi üzerinde çizerek gösteriniz. y = 3x -1 doğru denklemini koordinat sisteminde çiziniz. Bu doğru ile doğrunun y eksenine göre simetrisinin oluşturduğu denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten yararlanarak bulunuz.

11 12

y

13

Yandaki sıralı ikililerden hangisi, belirtilen denklem sisteminin çözüm kümesidir? Tartışınız.
D(0, )

B( 0 A(0, )

,

) x

14

2y = 4x - 8 doğru denklemine göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Doğrunun y noktasını kestiği noktayı bulunuz. b) Doğrunun eğimini bulunuz. c) Yukarıdaki doğru denklemi ile y = -2x doğru denklemi ve bir denklem sistemi oluşturunuz. Bu denklem sisteminin çözüm kümesini grafik çizerek bulunuz.

15

A(2,5) sıralı ikilisinin yandaki denklem sisteminin çözüm kümesi olup olmadığını grafik çizerek bulunuz.

2x + y = 9 4x - y = 3

16

Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Şemadaki cümlelerin belirttiği 197 yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 0.5m 1m
2) Üçgende kırmızı doğru modelinin eğimi ’tir. 4) ay + bx + c = 0 denkleminin belirttiği doğrunun D ’dır. eğimi

1. ç›k›fl

D
5) y = 3x ile 3y = x doğru denklemlerinin belirttiği doğruların eğimleri oranı 1’dir.

Y D Y

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y
1) Bir doğrunun eğimi, dikey uzunluğun yatay uzunluğa oranı ile bulunur.

D

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) Eğimi -1 olan doğru denkleminde x’in kat sayısı her zaman -1’dir.

6) Paralel iki doğrunun eğimleri oranı 1’dir.

D Y

D
7) Bir denklem sisteminin çözüm kümesi doğru grafiklerinin kesim noktasıdır.

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl

40
Çalışma

ETK‹NL‹K Terazide Denge ve Dengesizlik Terazinin kefelerinden birine iki tane 2 kg’lık ve bir tane 1 kg’lık. sol kefesine 1 tane 2 kg’l›k kütle koyal›m. 2 veya 3 tane kahverengi kütle konulabilir. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini nasıl yazabilirsiniz? Tartışınız. .Eflitsizlikler Yanda tekvando müsabakasından bir an görülmektedir. Terazinin kefelerinden istediğiniz birine 2 kg’lık bir kütle daha koyalım. Her iki kefeden 2 kg’l›k kütleler ç›kararak bu durumu gösteren matematik cümlesini yaz›n›z. Yazd›¤›n›z matematik cümlesinin do¤ru olmas› için bilinmeyene hangi de¤erler verilebilir? Tart›fl›n›z. diğerine ise bir tane 2 kg’lık ve üç tane 1 kg’lık kütle koyalım. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. Terazinin dengede olmama durumunu eflitsizlik cümlesi ile ifade edelim: x+3 7 Yazd›¤›m›z do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesini bulal›m: x+3-3 7-3 x 4 Buna göre bilinmeyen kütlenin yerine1. yeflil kütle ise bilinmeyen kütleyi göstermektedir. Terazinin her iki kefesinden 1 kg’lık birer kütle çıkaralım. Maçın sonunda her iki taraf da eşit puan almış ve berabere kalmıştır. ÖRNEK Afla¤›daki terazi modelinde kahverengi kütleler 1 kg’l›k kütleyi. Terazinin her iki kefesine 2 kg’lık birer tane daha kütle koyalım. Terazinin denge durumu hakk›nda ne söylenebilir? Bu duruma ait matematik cümlesini yaz›n›z. Hangi durumda maçı taraflardan biri kazanırdı? Bunu matematik cümlesiyle nasıl ifade edersiniz? Arkadaşlarınızla tartışınız. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. bir tane 1 kg’l›k kütle. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. Buna göre modelin bozulmamas› için bilinmeyen kütle yerine kaç tane kahverengi kütle konulabilece¤ini bulal›m. Terazinin sol kefesindeki kütlelerin daha büyük olmas› için bu kefeye konmas› gereken kütle miktar›n› bilinmeyen kabul ederek bu durumu gösteren matematik cümlesini yaz›n›z. 198 ETK‹NL‹K Dengesizlik Terazinin sa¤ kefesine iki tane 2 kg’l›k.

Ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim.2 x 6 Eflitsizli¤in çözüm kümesini 6’dan büyük say›lar oluflturur. Ç = { x I x 6 .) -5 -4 -3 -1 -2 -1 0 1 2 “Yar›s› 3’ten büyük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim. Bu eflitsizli¤in her iki taraf›na ayn› say› eklenir veya her iki taraf›ndan ayn› say› ç›kar›l›rsa eflitsizlik bozulmaz. ≤. Ç = { x I x ≤ 5. Eflitsizli¤in her iki taraf› negatif bir say› ile çarp›l›r veya bölünürse eflitsizlik yön de¤ifltirir. x ∈ IR } -1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ‹çinde say›lar ve “ . Bu say›lar› kümelerdeki ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim.1 -3x ≥ 6 ≤ x ≤ -2 Eflitsizli¤in çözüm kümesini -2 veya -2’den küçük say›lar oluflturur. x ∈ IR } 199 (Eflitsizli¤in her iki taraf› negatif bir say› ile çarp›l›r veya bölünürse eflitsizlik yön de¤ifltirir. . . 3.1 ≥ 7 . x ∈ IR } -2 -1 0 1 2 3 4 5 6 7 “ -3 kat›n›n 1 fazlas› 7 veya 7’den büyük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim: -3x + 1 ≥ 7 -3x + 1 . ≥ ” sembollerinden birini içeren cebirsel ifadeler eflitsizlik olarak adland›r›l›r. 3 2.“2 eksi¤i 3 veya 3’ten küçük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim. x-2≤3 x-2+2≤3+2 x≤5 Eflitsizli¤in çözüm kümesini 5 veya 5’ten küçük say›lar oluflturur. Bu say›lar› kümelerdeki ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim: Ç = { x I x ≤ -2 .

-1) s›ral› ikilisinin 3x . (3.y = 4 do¤ru denkleminden yararlanarak nas›l çizebilirsiniz? Tart›fl›n›z.y = 3 yani 3x . x = 1 olarak bulunur.5) y 3x .y ≥ 4 eflitsizli¤ini sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n› belirleyiniz. 3x .3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤ini çizelim: x = 0 için. .4 -(-2) ≥ 3 12 + 2 ≥ 3 14 ≥ 3 oldu¤undan dolay› A(4. ÖRNEK 200 3x-y ≥ 3 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤ini çizelim.y ≥ 3 3. 3x . -2) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak.(-3) .y . (4. -2) s›ral› ikilisinin oldu¤u taraf taran›r. 3x . B(-3.5 ≥ 3 -14 ≥ 3 eflitsizli¤i do¤ru olmad›¤›ndan. 3x .5 ≥ 3 -9 . B(-3.3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤i koordinat sistemini 2 parçaya ay›r›r. (4. y = -3 y = 0 için.y . Önce 3x .2) ve (1.y .3 = 0 x A(4.5) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak.5) s›ral› ikilisinin denklemi sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n› tart›fl›n›z.y . 3x-y ≥ 3 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken 3x .3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤inden yararlan›r›z.-1) s›ral› ikililerini koordinat sisteminde göstererek s›ral› ikililer ile do¤ru grafi¤inin konumlar›n› tart›fl›n›z.-2) A(4. 3x . -2) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lar.y ≥ 3 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken A(4.y ≥ 3 3.ETK‹NL‹K Eflitsizlik Grafi¤ini Çizelim Araç ve Gereç •Noktal› ka¤›t 3x .y ≥ 4 eflitsizli¤inin grafi¤ini 3x .5) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lamaz.2) ve (1. B(-3.y = 4 do¤ru denkleminin grafi¤ini noktal› k⤛da çizelim.

L(3.-3) yerine yazarsak y-x<5 -3 . “ y<ax + b” veya “ y>ax + b” do¤rusal eflitsizliklerin grafikleri çizilirken aynı yol takip edilir.x .3 < 5 -6 < 5 eflitsizli¤i do¤ru oldu¤undan dolay› L(3. çözüm kümesine dâhil de¤ildir ve grafi¤i kesik çizgi ile çizilir. y . y . y ≥ ax + b x y≤ ax + b GÖREV Gazete ve dergilerden aralar›nda eflitsizlik iliflkisi bulunan veriler bulunuz.x = 5 yani y .-3) s›ral› ikilisini eflitsizlikte L(3. Sonra do¤runun ay›rd›¤› bölgelerden birer s›ral› ikili seçilip eflitsizlikte yerine yaz›l›r. 201 y “ y ax + b” veya “ y ≥ ax + b” do¤rusal eflitsizliklerin grafikleri çizilirken önce y = ax + b do¤rusunun grafi¤i çizilir.x . 5x + 7y >12 eflitsizli¤inin grafi¤ini çiziniz.y .4) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lamaz. Veriler aras›ndaki iliflkiyi gösteren matematik cümlesini yaz›n›z.x < 5 eflitsizli¤in grafi¤ini çizerken L(3.x .x < 5 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken y . Önce y . çözüm kümesine dâhildir ve grafi¤i düz çizgi ile çizilir.5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤i koordinat sistemini 2 parçaya ay›r›r.5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤inden yararlan›r›z. Do¤rusal eflitsizlikte “ ” veya “≥” sembolleri oldu¤unda do¤ru. Verilerle grafik oluflturunuz.-3) s›ral› ikilisinin oldu¤u taraf taran›r.4) y-x<5 4 -(-5 )< 5 4+5<5 x 9 < 5 eflitsizli¤i do¤ru olmad›¤›ndan dolay› K(-5. Ancak do¤ru. Do¤runun üzerindeki noktalar eflitsizli¤i sa¤lamaz. Eflitsizli¤i sa¤layan s›ral› ikilinin oldu¤u taraf taran›r. . K(-5.x < 5 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizelim.5 = 0 x = 0 için y = 5 y = 0 için x = -5 olarak bulunur. y .-3) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lar. Bu durumda do¤ru kesik çizgi ile çizilir.5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤ini çizelim: y y-x .4) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak K(-5.

Bilinmeyen kütle 1 kg’l›k kütle 2 kg’l›k kütle 5 kg’l›k kütle .UYGULAMA 1 Afla¤›daki terazi modellerinde. 3 Afla¤›daki terazi modelindeki do¤rusal eflitsizlik durumunun bozulmamas› için bilinmeyen kütlenin alabilece¤i de¤erleri bulunuz. b) Ülkemizde cumhurbaflkanl›¤›na aday olma yafl› en az 25’tir. Daha sonra say› do¤rusunda gösteriniz. 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle Bilinmeyen kütle Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle 202 5 kg’l›k kütle Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle 2 Afla¤›daki durumlara uygun do¤rusal eflitsizlikleri yaz›n›z. dengede olmama durumlar›n› do¤rusal eflitsizlik olarak ifade ediniz. a) Ülkemizde örgün e¤itimin ilk kademesinden yararlanma yafl› en fazla 14’tür.

7 x . -2 -1 0 1 2 3 4 203 8 Afla¤›da verilen do¤rusal eflitsizlikleri say› do¤rusundaki gösterimleri ile efllefltiriniz. a) ‹fadeyi belirten do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Aysel’in paras›n› do¤rusal eflitsizlik kullanarak ifade ediniz. 15 gün sonra ise kumbaray› aç›p sayd›¤›nda 25 TL’si oldu¤unu görüyor. Recep’in paras› ise Aysel’den az ve 2 TL’dir. Bu grafikte 3 noktas›n›n farkl› gösterilmesinin nedeni ne olabilir? Aç›klay›n›z. b) fiükran’›n 8 yafl›nda oldu¤u düflünülürse babas› en az kaç yafl›ndad›r? .1 2 do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesi afla¤›daki say› do¤rusunda gösterilmifltir.” ifadesine göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. Afla¤›daki ifadelere uygun do¤rusal eflitsizlikleri yaz›n›z.4 Aykut. Bu durumda Cem’in 15 günde kumbaraya en fazla kaç adet 1 TL’lik atm›fl olabilece¤ini bulunuz. Eflitsizlikler 1) x 1 2) y 2 3) z ≤ 1 4) t 0 5) k ≥ -1 a) b) c) ç) d) e) -3 -2 -1 0 1 2 3 -3 -3 -3 -3 -3 -2 -2 -2 -2 -2 Say› do¤rusu -1 -1 -1 -1 -1 0 0 0 0 0 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 3 3 3 3 3 9 Çözüm kümesi afla¤›daki say› do¤rusunda gösterilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. a) 3 eksi¤i 11’den küçük olan say›lar b) fazlas› ’den büyük olan say›lar 5 c) 11 eksi¤i 6’dan büyük ve 11’den küçük say›lar 6 Cem. Recep ve Aysel üç arkadaflt›r. -4 -2 0 2 4 10 “Babas›n›n yafl› fiükran’›n yafl›n›n 5 kat›n›n 2 eksi¤inden büyüktür. 15 gün önce kumbaras›nda en az 17 tane 1 TL’lik oldu¤unu hat›rl›yor. Aykut’un 7 TL’si vard›r ve en çok paras› olan Aykut’tur. kumbaras›nda sadece 1 TL’lik biriktiriyor.

11

Yanda grafi¤i verilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Do¤rusal eflitsizli¤i yazarken nelere dikkat etti¤inizi aç›klay›n›z.

y

x

12

Çözüm kümesi afla¤›daki sayı do¤rusunda verilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Yazd›¤›n›z do¤rusal eflitsizli¤in grafi¤ini çiziniz. -1 0 1 2 3 4 Emel, 2x + y ≤ -1 do¤rusal eflitsizli¤ini A(3,0) noktas›n›n, Kemal ise B(-7,-1) noktas›n›n sa¤lad›¤›n› söylüyor. Sizce hangisi do¤ru söylüyor? Neden? Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklerin grafiklerinin hangilerinde do¤ru grafi¤inin kesik çizgili oldu¤unu grafik çizmeden belirleyerek sonuçlarla ilgili bir paragraf yaz›n›z. a) x - y > 5 ç) 13x ≤ 14 b) 3x - 2y ≥ 4 d) 2 + 4y - x > 0 c) x + 5y - 4 < 0

13 14

204

15

Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.
4) x = - 3 sayısı x - 7 ≤ 5 doğrusal eşitsizliğini sağlar. 2) (2, 1) sıralı ikilisi x + y - 1 < 2 doğrusal eşitsizliğini sağlar.

1. ç›k›fl D Y

D
5) 2y - x ≤ 0 grafiğini çizmek için 2y - x = 0 doğru denkleminden yararlanılır.

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y
1) y - 2x > 8 ifadesi bir doğrusal eşitsizliktir.

D Y

D

1

2

3

4 5

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) “3 katının 2 eksiği 5’ten küçük sayılar” ifadesini 2x - 3 ≤ 5 eşitsizliği belirtir.

6) Yukarıda sayı doğrusunda verilen doğrusal eşitsizliğin çözüm kümesine 3 sayısı dâhildir.

D Y

D
7) 2y - 3x ≤ 5 doğrusal eşitsizliğinin grafiğindeki doğru kesik çizgidir.

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl
41
Çalışma

KONU DE⁄ERLEND‹RME
1 Ogan her sabah spor yapar. Sabah sporunun bir bölümünde yandaki gibi omuz ve kar›n kaslar›n› gelifltirir. Ogan’ın bulundu¤u konumda dikey uzunluk ile yatay uzunluk birbirine eflittir. Yatay uzunluk ile dikey uzunluk 5’er kat›na ç›kar›ld›¤›nda e¤imde de¤ifliklik olur mu? Model üzerinde gösteriniz.

Do¤runun ‹ncelenmesi

2

E¤imi gösterebilece¤iniz 3 model oluflturunuz. Her bir modelin baz› uzunluklar›na de¤erler vererek e¤imlerini hesaplay›n›z. Sevil, yandaki do¤runun e¤imini hesaplamak için afla¤›daki ad›mlar› izler. 1. Ad›m: E¤im = m = 4+2 2+0 6 3. Ad›m: m = 2 2. Ad›m: m = 4. Ad›m: m = 3 Sevil’in kaç›nc› ad›mda ilk hatayı yapt›¤›n› belirleyiniz. Hatay› düzeltip do¤ru e¤imi bulunuz. Dikey uzunluk Yatay uzunluk
A(2,4) B(0,2) 0 x

3

y

205

4

Selçuk, bir do¤ru denkleminden do¤runun e¤imini ad›m ad›m bulur. Afla¤›da bofl b›rak›lan ad›mlar› tamamlayarak Selçuk’un e¤imi bulmas›na yard›mc› olunuz. Do¤ru denklemi: -y - 5x - 4 = 0 1. ad›m: 2. ad›m: (-1)(-y)=(-1)(5x+4) 3. ad›m: 4. ad›m: E¤im: m= -5 (y, eflitli¤in solunda yaln›z b›rak›l›r.) (Her iki taraf (-1) ile çarp›l›r.) (Parantezler kald›r›l›r.) (E¤im x’in kat say›s› olur.)

5

A(-1,4) ve B(0,0) noktalar›ndan geçen grafi¤i çiziniz. Do¤runun denklemini belirleyiniz. Do¤ru denkleminden yararlanarak e¤imi bulunuz.

6

3y = 6x - 2

-5y =

x+4

x + y = -7 ”yerine

Yukar›daki do¤ru denklemlerinin belirtti¤i do¤rular›n e¤imleri eflittir. Buna göre “ hangi say›lar›n yaz›lmas› gerekti¤ini bulunuz.

7

Yandaki grafiklerin belirtti¤i denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten yararlanarak nas›l bulursunuz? Aç›klay›n›z.

y

1 2 x+ y= 4
x
x= 22y

8 206 -2

1 1 4 0 1 3 7 5 2 3 8

2 6 5 4 8

3

Yanda verilen kutucuklara göre afla¤›daki soruları cevaplay›n›z.

6
y

1 9 2

a) Yandaki do¤runun e¤imi hangi kutucuklarda olabilir? b) x eksenine paralel bir do¤runun e¤imi hangi kutucukta verilmifltir? c) Dikey ve yatay de¤iflimi ayn› olan bir do¤runun e¤imi hangi kutucuktad›r? ç) y+ ’ dir. x + 4 = 0 denkleminin belirtti¤i do¤runun e¤imi yerine 3. kutucuktaki say› yaz›l›rsa yerine

x

hangi kutucuktaki say› gelmelidir? d) Dikey de¤iflim 8. kutucuktaki say›, yatay de¤iflim 6. kutucuktaki say› olan bir do¤ru modelinin e¤imini bulunuz.

9

Afla¤›daki ifadeyi denklem sistemine dönüfltürünüz ve grafikle çözünüz. “‹ki say›n›n toplamlar› 10’dur. Büyük say›n›n 2 kat›ndan küçük say›n›n 3 kat› ç›kar›ld›¤›nda fark 5’tir.”

A

10

Yanda verilen dar aç›n›n ölçüsü a + 23º dir. Buna göre a’n›n alabilece¤i de¤erleri bulunuz.

B

(a + 23º) C

11

Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklere uygun birer durum belirleyerek bu eflitsizliklerin çözüm kümesini bulunuz. a) 11t + 20 > 42 b) a - 5 ≤ 10 c) 7 + 7t > 0 ç) k ≥10

12

Mehmet Bey, bankadaki paras›ndan üç hafta üst üste 550 TL çekmifltir. Bu durumda 207 bankada en az 2200 TL’si varsa Mehmet Bey’in bafllang›çta kaç TL paras› olabilece¤ini bulunuz.

13

Afla¤›daki ifadelere uygun do¤rusal eflitsizlikler yazarak çözüm kümelerini bulunuz. Çözüm kümelerini verilen say› do¤rusundan uygun olan› ile efllefltiriniz. 1) 7 eksi¤i -3’e eflit veya -3’ten büyük olan say›lar 2) 9 ç›kar›l›nca 7’den büyük olmayan say›lar 3) 5 kat›ndan 7 ç›kar›ld›¤›nda -47’den küçük olan say›lar 4) 1’e eflit olmayan say›lar A) B) C) D) E) F)

-12 -8 -4 -5 -3 -4

-4 -2 -3 -6 -6 -4

0 -1

4 0

8 1 0 0 0 2

12 2 1 2 2 4

16 3 2 4 4 6 8 4 3 4 5

-2 -1 4 4 -2 2 2 0

-10 -8 -10 -8 -8 -6

5 ≥ y B) y ≥ 2x .y ≥ 5 ve y ≥ x + 7 do¤rusal eflitsizliklerinin grafiklerini ayn› koordinat sisteminde çiziniz.4) s›ral› ikilisinin eflitsizli¤i sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n›.5 D) y > 2x . 208 18 x .” Yukar›daki ifadeye uygun do¤rusal eflitsizlik afla¤›dakilerden hangisidir? A) 2x .5 C) y < 2x . b) Do¤rusal eflitsizli¤in grafi¤ini çiziniz. grafikten yararlanarak bulunuz.4 < 8 do¤rusal eflitsizli¤inin çözüm kümesinde yer al›r? b) 4x .5 17 “Bir say›n›n 2 kat› ile baflka bir say›n›n 5 fazlas›n›n toplam› 15’ten küçüktür. 19 1 -7 4 3 7 5 2 0 5 1 8 2 3 2 6 4 9 8 Yandaki kutucuklarda verilen sayılara göre afla¤›daki soruları cevaplay›n›z. a) Hangi kutucuklardaki say›lar 3x .4 ≥ -9 III) x + 5 ≥ 0 IV) 3x + 4 > -5 A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) III ve IV 16 “x’in 4 de¤erine karfl›l›k y’nin alabilece¤i en büyük de¤er 3’tür.3 do¤rusal eflitsizli¤ini sa¤lar? A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 15 Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklerden hangilerinin çözüm kümesi x + 3 ≥ -2 do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesi ile ayn›d›r. c) (-1.37 > -7 do¤rusal eflitsizli¤inde a’n›n alabilece¤i en küçük tam sayı de¤eri hangi kutucuktad›r? 15 Öz Değerlendirme .2 ≤ 18 do¤rusal eflitsizli¤inde x’in alabilece¤i en büyük tam sayı de¤eri hangi kutucukta verilmifltir? c) 10a . I) 2x + 3 ≥ -5 II) x .14 Afla¤›daki x de¤erlerinden hangisi 4 < x .” a) ‹fadeye uygun do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. ‹ki eflitsizli¤i de sa¤layan bir nokta olup olmad›¤›n› grafiklerden faydalanarak bulunuz.

A aç›s› için IBCI .. cosA = 4 ’fleklinde gösterilir. M›s›rl›lar ve Babilliler.. Bu oran A ’n›n tanjant›d›r. • Komflu olan dik kenar›n uzunlu¤unun bu aç›n›n karfl›s›ndaki dik kenar›n uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z. Yunanca üçgen (trigon) ve ölçüm (metrio) sözcüklerinin birlefliminden oluflur.. IACI ... IACI oranlar›n› bulal›m: IABI IABI IACI IBCI B a = 3cm C b = 4cm c = 5cm A IBCI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u a 3 = = c 5 Hipotenüs uzunlu¤u IABI ..... astronomide ve günefl saatinde trigonometriden yararlanm›fllard›r... Bu oran A ’n›n kosinüsüdür... 4 . 5 IACI = Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 = = Hipotenüs uzunlu¤u IABI c 5 IBCI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u a 3 = = IACI Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 ... Anahtar Kavramlar • Trigonometri • Sinüs (sin) • Kosinüs (cos) • Tanjant (tan) • Kotanjant (cot) ETK‹NL‹K Trigonometrik Oranlar Araç ve Gereç •Kareli k⤛t •Cetvel •Kalem Kareli k⤛da kenar uzunluklar› 6 birim.. Üçgenin A aç›s›n›n. 209 ÖRNEK Yanda verilen dik üçgendeki dar aç›lar›n oranlar›n› bulal›m. tanA = ... 8 birim ve 10 birim olan bir dik üçgen çizerek aç›lar›n› flekildeki gibi isimlendirelim.. A 6 birim 10 birim 8 birim B C • Karfl›s›ndaki dik kenar›n›n uzunlu¤unun hipotenüs uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z... Ayn› oranlar› C aç›s› için de bulunuz..Dik Üçgendeki Oranlar Trigonometri sözcü¤ü. sinA = 3 fleklinde gösterilir. Bu oran A ’n›n sinüsüdür. • Karfl›s›ndaki dik kenar›n uzunlu¤unun bu aç›ya komflu olan dik kenar›n uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z. yap›larda. 5 3 fleklinde gösterilir. A ve C aç›lar› için buldu¤unuz oranlar aras›nda bir birine eflit olanlar var m›d›r? Oranlar aras›nda nas›l bir iliflki oldu¤unu aç›klay›n›z... Üçgenlerin kenarlar› ile aç›lar› aras›ndaki iliflkileri oluflturmak amac›yla kullan›l›r. IBCI ... • Komflu olan dik kenar›n›n uzunlu¤unun hipotenüs uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z....... arazi ölçümlerinde...

....... 3 IBCI = Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 = = .. Bu oran B aç›s›n›n tanjant›d›r....... B aç›s› için ... ............. sinA = cosB. cotA = tanB dir... 5 IBCI = Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 = = .. 4 cotA = fleklinde gösterilir... IACI Karfl› dik kenar uzunlu¤u b 4 3 cotB = fleklinde gösterilir..Bu oran B aç›s›n›n kosinüsüdür. = = Hipotenüs uzunlu¤u IABI c 5 4 sinB = fleklinde gösterilir.. IBCI Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 4 tanB = fleklinde gösterilir........ cosA = sinB. 3 Buldu¤umuz oranlar› inceledi¤imizde A aç›s›n›n tanjant ve kotanjant de¤erleri çarpma ifllemine göre birbirinin tersi oldu¤unu görürüz....... oranlar›n› bulal›m: IACI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u b 4 ..... Bu oran B aç›s›n›n sinüsüdür. . 4 Birbirinin tümleri olan A ve B aç›lar›n›n trigonometrik oranlar›n› karfl›laflt›ral›m: 3 5 4 cosA= 5 3 tanA= 4 4 cotA= 3 sinA= 4 5 3 cosB= 5 4 tanB= 3 3 cotB= 4 sinB= 210 Yukar›da da görüldü¤ü gibi birbirinin tümleri olan A ve B aç›lar› için..... A aç›s›n›n sinüs ve cosünüs de¤erlerini oranlayarak hangi de¤erlere ulaflt›¤›n›z› aç›klay›n›z.. tanA = cotB.. Bu oran B aç›s›n›n kotanjant›d›r. Ayn› ifllemleri A aç›s›n›n tümleri olan B aç›s› için yapal›m. IABI Hipotenüs uzunlu¤u c 5 3 cosB = fleklinde gösterilir.. Bu oran A n›n kotanjant›d›r.................... 5 IACI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = b = 4 ..IACI = Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 = = IBCI a 3 Karfl› dik kenar uzunlu¤u ......... .

211 B 60º 1br D 60º 1br A C ABD dik üçgeninde AD uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan bulal›m: IADI2 = IABI2. IBDI 1 = IABI 2 IADI = IABI IBDI = cos60º = IABI IADI tan60º = = IBDI sin60º = cot60º = 3 2 1 2 3 = 3 1 30º 3br sin30º = IADI 3 = cos30º = IABI 2 tan30º = cot30º = IBDI = 1 IADI 3 IADI 3 = = 3 IBDI 1 B 60º 1br D IBDI 1 olur.sinA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = IBCI = a Hipotenüs uzunlu¤u IACI b cosA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = IABI = c Hipotenüs uzunlu¤u IACI b tanA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = IBCI = a Komflu dik kenar uzunlu¤u IABI c cotA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = IABI = c Karfl› dik kenar uzunlu¤u IBCI a Bu oranlara A aç›s›n›n “trigonometrik oranlar›” denir.12 IADI2 = 3 IADI = 3 birim 2br ABD dik üçgeninde s(A) = 30º ve s(B) = 60ºdir.IBDI2 IADI2 = 22. = IADI 3 . A c b B a C Dar aç›lar›n ölçüleri 30º ve 60º olan dik üçgendeki trigonometrik oranlar› bulal›m. A 30º 30º 2br 2br IABI=IACI=IBCI=2 birim Eflkenar üçgende yükseklik hem aç›ortay hem de kenarortay oldu¤undan IBDI=IDCI=1 birimdir. Bu dik üçgeni. bir kenar uzunlu¤u 2 br olan eflkenar üçgenden yararlanarak oluflturabiliriz.

çubuk ile 27º aç› yapacak flekilde 30 m aç›lm›fl. a) Yerden yüksekli¤i kaç metredir? b) Uçurtma havada ve günefl tam tepede iken uçurtman›n gölgesi. ‹lk olarak uçurtman›n yerden yüksekli¤i. Yere saplanan çubuk ile 27º aç› yapan uçurtman›n. yere saplanan çubu¤a 22. Bu üçgeni. Dik üçgendeki trigonometrik oranlar› kullanarak uçurtman›n yerden yüksekli¤ini hesaplar›z. ILMI2=IKLI2+IKMI2 1br 1br ILMI2=12+12 ILMI2=2 45º 45º ILMI= 2 birimdir.7 m uzakl›kta ise ip kaç metre aç›lm›flt›r? Problemi Anlayal›m Uçurtma flenliklerine kat›lan Sezin’in uçurtma ipi. ikinci olarak da uçurtman›n gölgesi ile yere saplanan çubuk aras›ndaki uzakl›ktan yararlanarak ayn› aç›yla uçan uçurtman›n kaç m aç›ld›¤› soruluyor. uçurtma flenliklerine kat›lm›flt›r.Ölçüsü 45ºlik aç›n›n trigonometrik oranlar›n› bulal›m. Bir dar aç›sın›n ölçüsü 45º olan dik üçgenin di¤er dar aç›s›nın da ölçüsü 45º dir. K IKLI=IKMI=1 birimdir. Pisagor ba¤›nt›s›ndan LM uzunlu¤unu bulal›m. durumu ifade eden dik üçgenin trigonometrik oranlar› kullanarak bulunuz. Plan Yapal›m a) Uçurtman›n yerden yüksekli¤i için önce yer ile yapt›¤› aç›n›n ölçüsünü bulup durumu gösteren dik üçgeni çizmemiz gerekir. Bu üçgen ikizkenar dik üçgendir. L M LKM dik üçgeninde s( L)=45ºdir. ikizkenarlar›n›n uzunluklar› 1 birim olan dik üçgenden yararlanarak oluflturabiliriz. . K 1br 45º 2 br 1br 45º L M IKMI 1 = ILMI 2 IKLI = 1 cos45º= ILMI 2 IKMI 1 = =1 tan45º= IKLI 1 IKLI 1 cot45º= = =1 IKMI 1 sin45º= Problem Çözelim ve Kural›m 212 Sezin. b) ‹p uzunlu¤unu. Rüzgâr›n h›z›yla uçurtma ipi 30 m aç›lm›flt›r.

cos63º = Komflu dik kenar uzunlu¤u Hipotenüs uzunlu¤u 63º y cos63º= 0.7 m olan uçurtma ipi 50 m aç›l›r.4540’t›r.7 m bulunur. . yer ile 90º-27º=63ºlik aç› yapar. Sa¤ sütundaki 63º ile alt sat›rdaki sinüs x denkleminden x = 0. Ölçüsü 63º olan aç›ya komflu olan dik uzakl›k biliniyor.43 m bulunur.4540 bulunuz.7m 213 Kontrol Edelim Günefl tam tepede iken gölgesinin uzunlu¤u 22. b) Günefl tam tepede iken uçurtman›n gölgesi yere dik aç› ile düfler. 0. Hesap makinesinde cos63º = 0. Siz de trigonometrik oranlar› kullanaca¤›n›z bir problem kurup hesap makinesi veya trigonometri tablosu yard›m› ile çözünüz. Dik üçgende hipotenüs uzunlu¤u biliniyor.7 denkleminden y= 0. Bunun için ölçüsü 63º olan aç›n›n sinüs de¤eri ile oranlad›¤›m›z uzunluklar› eflitleriz.7 Trigonometri tablosunda 63º lik aç›n›n kosinüsü 0. ‹pin gölgesi 22. y 22. 30 sütununun kesiflimindeki de¤er 0.9810’dur.7 m’dir.7 22.4540 = 63º a Uçurtman›n ayn› aç›yla 33 m yükselebilmesi için ipin kaç m daha aç›lmas› gerekti¤ini bulunuz.4540= 22.9810 = 30 ve uçurtma ipinin uzunlu¤u x=29. sin63º = Karfl› dik kenar uzunlu¤u Hipotenüs uzunlu¤u x sin63º = 30 x 30m 27º 63º Sayfa 217’deki trigonometri tablosundan ölçüsü 63º olan aç›n›n sinüsünü bulal›m. 8910 . Trigonometri tablosunda 63º sa¤ sütundad›r. 22. a denkleminden a = 22. Buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu.4540 y y=50 m bulunur. 63º lik aç›n›n 50 kosinüsü için 63 yaz›p cosx yazan tufla basmak yeterlidir.Plan› Uygulayal›m a) Çubuk ile 27º aç› yapan ip. cos63º = a fonksiyonlu hesap makinesinde. hesap makinesi kullanarak geriye do¤ru stratejisi kullanarak kontrol edelim. Hipotenüs uzunlu¤unu bulmal›y›z. 50 50m 0. Bunun için ölçüsü 63º olan aç›n›n kosinüs de¤erini oranlar›z.

Komflu dik kenar uzunlu¤u 4 214 Ölçüleri 30º. cotA ve tanA de¤erlerini bulal›m. Buldu¤unuz sonuçlar› karfl›laflt›r›n›z ve ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z.c” harflerine ba¤l› olarak bulunuz. tan45º A 1 B 3 D 1 E 45º 60º 2 30º cos30º = 3 2 C sin60º = 3 2 cos30º + sin60º = tan45º 3 + 3 2 2 1 2 45º tan45º = 1 = 1 1 F = 2 3 = 3 bulunur. 2 1 A UYGULAMA 1 Yandaki ABC dik üçgeninde. 5 A 3 olacak flekilde bir dik üçgen çizelim. F G D E B C A b 2 Yandaki dik üçgene göre cosA . 45º ve 60º olan dar aç›lar›n trigonometrik oranlar›ndan faydalanarak cos30º + sin60º de¤erini hesaplayal›m. tanA ve cotA de¤erlerini “a. c B a C . B a C A Bu dik üçgene göre. b. 5 Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan bu üçgenin uzunlu¤u bilinmeyen a kenar›. 3 5 a2 + 32 = 52 a2 + 9 = 25 a2 = 16 a = 4 olarak bulunur. 5 3 cosA= Komflu dik kenar uzunlu¤u 4 = 5 Hipotenüs uzunlu¤u cotA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = 4 3 Karfl› dik kenar uzunlu¤u B 4 C tanA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u 3 = olur. sinA .ÖRNEK sinA = sinA = 3 ise cosA. [BC] [DE] [FG] dir. Trigonometrik oranlar›n. üçgenlerin ölçülerine göre de¤iflip de¤iflmedi¤ini yandaki üçgeni kullanarak aç›klay›n›z.

ç›k›fl Y 1) Bir dik üçgende bir dar açıya göre kenarların oranları trigonometrik oranlar olarak isimlendirilir. ç›k›fl Y 3) Bir dik üçgende bir dar açının tanjantı ile kotanjantının değerleri çarpımı -1’dir. D Y D 7) Bir dik üçgende bir dar açının ölçüsü arttıkça kosinüsünün değeri azalır. D Y D 4. 2) Bir dik üçgende iki dar açıdan birinin sinüsü diğerinin kosinüsüne eşittir. Bu çad›r›n yerden yüksekli¤ini bulunuz. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. 4) Bir dik üçgende bir dar açının sinüsünün değerinin. b = 5 m . ç›k›fl D Y D 5) Bir dik üçgende bir dar açının sinüsüne ait oran biliniyorsa kosinüsü. ç›k›fl . yerden 20º lik sabit aç›yla 30 m yol ald›¤›nda yerden kaç metre yukar›dad›r? Problemi modelleyerek çözünüz. 9 1. kuflun yerden yüksekli¤i kaç metredir? (cos 33º = 0. Klinometreyi kullanarak bir cismin yüksekli¤ini hesaplay›n›z. Bir model uçak. 6.6494) 80m 33º 4 5 Bir dar aç›n›n sinüsü ve kosinüsü hangi de¤erler aras›nda yer almaktad›r? Trigonometri tablosundan yararlanarak belirtiniz. geniflli¤i ise 4 m’dir. ç›k›fl 7. 30m 20º x 6 7 Afla¤›da verilenleri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. ç›k›fl Y 42 Çalışma D Y 8. 2. a = 3 m . Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. tanjantı ve kotanjantı bulunabilir. 215 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. ç›k›fl 3. kosinüsünün değerine oranı o açının kontenjantını verir.8387 ve tan33º = 0. 6) 0º ile 90º arasındaki dar açıların tanjantları 0 ile 1 değerleri arasındadır. oyun park› 8 Klinometre (Clinometer)nin ne oldu¤unu ve ne amaçla kullan›ld›¤›n› araflt›r›n›z. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl 5. ‹kizkenar fleklindeki bir çad›r›n tepe aç›s› 90º.3 Yandaki flekilde.

9004 oldu¤una göre x. c) Buldu¤unuz de¤erleri kendi aran›zda karfl›laflt›r›n›z ve ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z. merdiven yerden kaç metre yukarıda ve duvardan kaç metre uzakta bulunmaktad›r? 16 Öz Değerlendirme . tanz = 0. AFG. Ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z. cota = 0.3090 .KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Dik Üçgendeki Oranlar 1) Yandaki ABC dik üçgeninde s(ABC) = 90º ve [CB] [ED] [GF] [KH] olarak verilmifltir. b fl›kk›nda buldu¤unuz sonuçlarla karfl›laflt›r›n›z. cot45º 6 Bir inflaat ustas› ulaflamad›¤› yerlere s›va yapmak için merdiven kullanacakt›r. E C G A K H F D B A 2 cot55º=0. Buna göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. ADE ve ABC dik üçgenlerinde cotA’n›n de¤erini bulunuz. z. 270mm 216 35º B x C 3 cotx = ise tanx’in de¤erini bulunuz. ç) cotA’n›n de¤erini trigonometrik oranlar tablosundan bularak.9848 . y. a aç›lar›n›n ölçülerini trigonometrik oranlar tablosundan bulunuz. 5 tan45º+cos60º+sin30º iflleminin sonucunu bulunuz.7002 oldu¤una göre yanda verilen üçgende x’in de¤erini bulunuz. 4 cosx = 0. 3 m’lik merdiveni 63º lik aç› ile duvara dayad›¤›nda.5317 . a) A açısının ölçüsünü ve üçgenlerin kenar uzunluklar›n› aç› ölçer ve cetvel kullanarak bulunuz. siny = 0. b) AHK.

1045 0.8391 0.3007 11.0503 1.4067 0.9511 0.4226 0.5399 1.1154 6.6249 0.9848 0.TR‹GONOMETR‹ TABLOSU Aç› (Derece) 0 sin 0.8829 0.6691 0.5150 0.1944 0.2924 0.9903 0.5592 0.4751 2.7880 0.7314 0.2126 0.9703 0.7431 0. Ölçüsü bulunacak aç› 1º ile 45º aras›nda ise üst sat›rda yaz›l› olan trigonometrik oran sütunu ile sol tarafta yaz›l› olan aç›n›n kesiflti¤i de¤er al›n›r (Örne¤in 38º lik aç›n›n tanjant› tan38º=0.1445 2.1051 0.1106 1.9976 0.2900 28.9563 0.5878 0.8040 1.2756 0.1918 1. cos72º=0.9986 0.7265 0.7986 0.7071 sin 90 89 88 87 86 85 84 83 82 81 80 79 78 77 76 75 74 73 72 71 70 69 68 67 66 65 64 63 62 61 60 59 58 57 56 55 54 53 52 51 50 49 48 47 46 45 Aç› 217 “Trigonometri Tablosu” dar aç›lar›n trigonometrik oranlar›n› bulmak amac›yla kullan›l›r.1908 0.3839 0.8098 0. Ölçüsü bulunacak aç› 45º ile 90º aras›nda ise alt sat›rda yaz›l› trigonometrik oran ile sa¤ tarafta yaz›l› aç›n›n kesiflti¤i de¤er al›n›r (Örne¤in 72º lik aç›n›n kosinüsü.2349 1.6561 0.4540 0.0875 0.5000 0.6745 0.1000 cot Å 57.3090 0.0175 0.9626 1.6009 0.0000 cot cos Aç› 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 Aç› 0.0811 14.0000 0.1228 0.9455 0. 45º den 90º ye kadar olan aç›lar ise afla¤›dan yukar›ya do¤ru gösterilmifltir.3764 1.).6713 5.9657 0.7771 0.8387 0.8090 0.4877 0.2250 0. .9336 0.1564 0.1405 0.1443 7.1584 0.3640 0.5774 0.3443 0.9816 0.0698 0.2867 0.9042 2.7046 4.1446 4.9613 0.2460 2.5144 8.3420 0.5095 0.7321 3.8988 0.9205 0.3746 0.8480 0.2419 0.9781 0.9135 0.7536 0.2709 3.9998 0.0777 2.7813’tür.7813 0.4300 9.7193 0.0699 0.9925 0.6293 0.5317 0.6428 0.7321 1.4281 1.4826 1.8746 0.8660 0.6643 1.9744 0.4452 0.9962 0.3270 1.8807 1.4040 0.2079 0.2679 0.4695 0.5446 0.6018 0.9659 0.6362 19.8290 0.9877 0.0000 tan 1.3559 2.7002 0.6947 0.1763 0.3315 4.2493 0.6820 0.0175 0.3907 0.6157 0.4663 0.0000 tan 0.0724 1.3057 0.4245 0.1392 0.0108 3.1504 1. Ölçüleri 1º den 45º ye kadar olan aç›lar yukar›dan afla¤›ya do¤ru.2799 1.7547 0.9004 0.4874 3.9994 0.9063 0.0875 0.5299 0.8572 0.9397 0.8693 0.5543 0.0349 0.0524 0.7071 cos 0.6003 1.2588 0.2309 0.3584 0.7475 2.9272 0.0349 0.3256 0.6494 0.9945 0.9810 0.4384 0.3090’d›r.0355 1.1736 0.4848 0.5736 0.8192 0.).3138 5.0523 0.3249 0.7660 0.6051 2.1219 0.9325 0.

....ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 A) B) C) Bafllang›ç ve Bitifl Noktas›: GEOMETR‹ Kodu DD1 olan yap›n›n görünümünün çizimi afla¤›dakilerden hangisidir? D) 2 Yandaki yap›n›n kodu afla¤›dakilerden hangisidir? A) LZ1 B) LZ2 C) ZZ1 D) L21 218 3 Bir geometrik cisim seçiniz.. b) E¤imi 0 olan do¤runun denklemi ..... ..........2 = 0 denkleminin belirtti¤i do¤runun e¤imi ...... 200 metrelik yatay uzunlu¤a kaç metre yükseklik karfl›l›k gelir? A) 12 B) 24 C) 100 D) 120 6 Bir do¤runun e¤imi 0...... do¤rulard›r.... yatay de¤iflim 5 kat art›r›l›yor..... . olabilir... say›s›d›r.. %12’dir.... Seçti¤iniz geometrik cismin görünümünü çiziniz ve simetri düzlemlerini belirleyiniz..8’dir. c) E¤imleri çarp›m› -1 olan do¤rular. Do¤rudaki dikey de¤iflim 2 kat.............. E¤imdeki de¤iflim yüzde kaç olur? A) 20 B) 24 C) 48 D) 50 7 Afla¤›daki ifadelerde verilen boflluklar› tamamlay›n›z..... Bir düzgün alt›geni ekseni etraf›nda en az kaç derece çevirirsek görünümü de¤iflmez kal›r? A) 30 B) 60 C) 90 D) 120 4 5 Yandaki flekilde e¤im.. a) -2x + y .

Tablo: Do¤ru Denklemi ve Do¤runun E¤imi y’nin x’nin E¤im kat say›s› (a) kat say›s› (b) (m) t k 698 102 -18 -2t 3 0 E¤im yoktur. Terazinin sol kefesine 2 kg’l›k bir kütle konuldu¤unda. 219 a) Denklemlerle iliflkilendirebilece¤iniz bir problem kurunuz ve çözünüz. y ekseni.8 ay=bx+2 do¤ru denklemine göre yandaki tabloyu tamamlay›n›z. y=2 do¤rusu ve x+y=5 do¤rusunun s›n›rlad›¤› yamuksal bölgenin alan› kaç birimkaredir? A) 6 B) 8 C) 9 D) 10 10 y = 2x x = y-8 denklem sistemine göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. -4 ≤ x < 3 eflitsizli¤inin çözüm kümesinin say› do¤rusunda gösterilmifl hâlidir? A) -4 B) -4 C) -4 D) -4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 12 Yandaki terazi modeli dengededir. b) Yukar›da verilen denklem sistemini grafik kullanarak çözünüz. 9 x ekseni. 11 Afla¤›dakilerden hangisi. terazi modelinin son durumuna uygun eflitsizlik ifadesi afla¤›dakilerden hangisidir? A) x+6>8 B) x+8≥6 C) x+6<8 D) x+8≤6 Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 5 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle .

A kümesinin alt kümesidir.2 do¤rusal eflitsizli¤inin çözüm kümesi x . D) A kümesinin sonsuz eleman› vard›r.13 A= B= x .” Yukar›daki ifadenin belirtti¤i do¤rusal eflitsizlik afla¤›dakilerden hangisidir? A) -x+4<3 B) -x-7<-4 C) x≤-3 D) x≥-2 15 Afla¤›daki grafiklerden hangisi -x A) y y<0 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤idir? C) y B) y D) y x x x x 220 16 Afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? A) sin20º = cos70º C) tan7º = º º B) tan35º = cot55º D) cot12º = A 17 Yandaki ABC dik üçgeninde. 14 “x’in alabilece¤i en küçük de¤er -2’dir.sin45º + 3.2 do¤rusal denkleminin çözüm kümesi Yukar›da verilen kümeler için seçeneklerden hangisi do¤rudur? A) B kümesi.cos60º -sin30º iflleminin sonucu afla¤›dakilerden hangisidir? 43 A) B) 2-1 C) 2+1 D) 2( 2+1) Çalışma . s(ABC)=90º s(ACB)=30º IACI=15 cm oldu¤una göre x’in de¤eri afla¤›dakilerden hangisidir? A) 30 cm B) cm B 30º C X 15 cm C) cm D) 30 3 cm 18 2.4 = .4 < . C) A kümesi ile B kümesinin eleman say›s› eflittir. B) A kümesi ile B kümesinin birleflimi reel say›lar kümesini verir.

C cebirsel ifade: Sayıların bilinmeyenle temsil edildiği matematik cümlesi. >. a R ve n Z). n bilimsel gösterim: Bir sayının a. deneysel olas›l›k: Bir olayın olma olasılığını deneyerek bulma. daire dilimi: Bir dairede. benzer terim: Bir cebirsel ifadede kuvvetleri aynı olan bir değişkenin aynı veya farklı kat sayılara sahip terimleri.SÖZLÜK A ana do¤ru: Konide tepe noktası ve tabanın kenarı olan çemberin herhangi bir noktasından geçen doğrulardan her biri. daire grafi¤i: Bir bütünün parçaları hakkında bilgi sunmada kullanılan daire şeklindeki grafik türü. do¤rusal iliflki: İki değişkenden oluşan ax+by+c=0 biçimindeki cebirsel ifade. eflitsizlik: İçinde <. B ba¤›ml› olay: İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesinin bir birine bağlı olması. Ç çap: Çemberin merkezinden geçen ve uç noktaları çember üzerinde bulunan doğru parçası. dönme aç›s›: Bir şeklin dönme merkezi etrafında döndürüldüğü açı. eflitlik: İçinde “=” sembolü bulunan matematik cümlesi. çember parças›: Çemberin iki noktası arasında kalan parçası. ≤. etkisiz eleman: İşlemde etkisi olmayan eleman. bir olayın sonucunun diğer olayın sonucunu etkilememesi. sektör. do¤ru orant›: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artan ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda azalan çokluklar arasındaki orantı çeşidi. denklem: İçinde en az bir bilinmeyenin bulunduğu eşitlik. çember yayı. bir olayın sonucunun diğer olayın sonucunu etkilemesi. ≥ veya ≠ sembollerinden en az birinin bulunduğu matematik cümlesi. ba¤›ms›z olay: İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesinin bir birine bağlı olmaması. çevre aç›: Köşesi ve uç noktaları çember üzerinde olan açı. bilinmeyen: Bir eşitliği sağlayan sayılara karşılık gelen sembol ya da harf. dik kenar: Bir dik üçgende dik açıyı oluşturan kenarlardan her biri. de¤iflken: Sayıları temsil eden harf. d›flbükey çokgen: Köşegenlerinin bazılarının çokgenin dışında kalmasıyla oluşan çokgen. 221 . doğuran. aritmetik dizi: Bir sayıya başka bir sayının ardışık eklenmesi veya çıkarılmasıyla oluşan örüntü.10 şeklinde yazılması (1≤a<10. çember: Düzlemde bir noktaya eşit uzaklıkta bulunan noktalar kümesi. eksen: Dairesel silindirde birbirine eş ve paralel iki daire olan tabanları birleştiren doğru. E e¤im: Bir doğruda y koordinatındaki uzunluk değişiminin x koordinatındaki uzunluk değişimine oranı. d›fl ters aç›: Herhangi iki doğruyu üçüncü bir doğru kestiğinde bu doğruların arasında olmayan ve kesenin her iki tarafında komşu olmayan açılar. D daire: Çember ile iç bölgesinin birleşimi. merkez açının iç bölgesiyle gördüğü yay arasında kalan kısmı.

N negatif kuvvet: a ifadesindeki n sayısının negatif olması (a bir rasyonel sayı). koni: Tabanı daire şeklinde olan ve bir tane tepe noktası bulunan geometrik cisim. uç noktaları çember üzerinde olan açı. P permütasyon: Sıranın önemli olduğu bir listeleme veya diziliş biçimi. Ö ötelemeli yans›ma: Bir şeklin önce ötelenmesi sonra ötelenen şeklin yansıması. pozitif kuvvet: an ifadesindeki n sayısının pozitif olması. kirifl: Uç noktaları çember üzerinde bulunan doğru parçası. mod: Tepe değer. minör yay: Merkez açının çemberi kestiği noktalar arasında kalan küçük çember yayı. G geometrik dizi: Bir sayıyla başka bir sayının ardışık çarpılması veya bölünmesiyle oluşan örüntü. kartezyen koordinat sistemi: Düzlemde. n 222 O ortanca de¤er (medyan): Bir veri grubu küçükten büyüğe doğru sıralandığında terim sayısı tek ise ortadaki sayı. birbirine dik iki doğrunun 0 noktasında kesişerek oluşturduğu sistem. merkez aç›: Köşesi merkezde. irrasyonel say›lar: İki tam sayının birbirine bölümü şeklinde yazılamayan sayılar. küre: Uzayda bir noktadan eşit uzaklıkta bulunan noktaların kümesini oluşturduğu geometrik cisim. K karekök alma: Verilen bir sayının hangi sayının karesi olduğunu bulma. öznel olas›l›k: Bir olayın olma olasılığının kişiden kişiye göre değişmesi. iç ters aç›: Herhangi iki doğruyu üçüncü bir doğru kestiğinde bu doğruların arasında ve kesenin her iki tarafında komşu olmayan açılar. kombinasyon: Sıranın önemli olmadığı bir listeleme biçimi. fraktal: Bir şeklin ardışık olarak aynı oranda küçültülmesi veya büyütülmesiyle inşa edilen örüntü. merkezil dönme: Noktaya göre simetri. ‹ içbükey çokgen: Köşegenlerinin tamamının çokgenin iç bölgesinde kalmasıyla oluşan çokgen. piramit: Tabanı bir çokgensel bölgeye. M majör yay: Merkez açının çemberi kestiği noktalar arasında kalan büyük çember yayı.F faktöriyel: 1'den n'ye kadar (veya n'den geriye doğru 1'e kadar) olan doğal sayıların çarpımı. özdefllik: İçerdiği değişkene verilen bütün değerler için her iki yanında aynı sonucun elde edildiği eşitlik. medyan: Ortanca değer. . çift ise ortadaki iki sayının toplamının yarısı. gerçek say› kümesi: Rasyonel ile irrasyonel sayı kümelerinin birleşimi ile oluşan sayı kümesi. yanal yüzleri üçgensel bölge olan ve bir tepe noktasına sahip geometrik cisim.

standart sapma: Verilerin aritmetik ortalamadan ne kadar saptıklarını gösteren bir merkezî yayılma ölçüsü. 223 Y y ekseni: Kartezyen koordinat sistemindeki dikey eksen.R rasyonel say›: a bir tam sayı. gördüğü yay arasında kalan kısmı.r) ABC B IN Z . terim: Bir cebirsel ifadede bir veya birden fazla değişken ile bir sayının çarpımı. tepe de¤er: Veri grubunda en çok tekrar eden sayı. sektör: Bir dairede. b sıfırdan farklı bir tam sayı olmak üzere biçimindeki sayılar. S s›ral› ikili: Kartezyen koordinat sisteminde bir noktanın yerini belirlemek için kullanılan sayı çifti. Ü üçgen eflitsizli¤i: Bir üçgende iki kenar uzunluğunun toplamının. yay: Çemberde farklı iki nokta arasındaki çember parçası. yans›ma: Bir şeklin doğruya göre simetrisi. X x ekseni: Kartezyen koordinat sistemindeki yatay eksen. KISALTMA VE SEMBOLLER [AB] [AB AB doğru parçası AB ışını Paralellik Diklik Benzerlik veya yaklaşık değer Eşlik ABC açısı B açısı Doğal sayılar kümesi Tam sayılar kümesi % Q Yüzde Rasyonel sayılar kümesi AB yayı AB yayının ölçüsü Küçük eşit Büyük eşit Pi sayısı n faktöriyel n’nin r’li permütasyonlarının sayısı Kesişim Birleşim AB s(AB) ≤ ≥ π n! P(n. merkez açının iç bölgesiyle. daire dilimi. T te¤et: Çember ile yalnızca bir ortak noktası olan doğru. ters orant›: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda azalan ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda artan çokluklar arasındaki orantı çeşidi. süsleme kodu: Bir süslemede. her köşedeki düzgün çokgensel bölgelerin kenar sayısı. üçüncü kenarın uzunluğundan küçük ve iki kenar uzunluğunun farkının üçüncü kenarın uzunluğundan büyük olması.

Bursa. L.H. 2005. B. ‹lkö¤retim Matematik Ö¤retimi. Boston. HAESE. SCHULZE. . 2002. 2001. Ernst Klett Verlag GmbH. Matematik Terimleri Sözlü¤ü. Middle Grades Mathematics An Interactive Approach. LICHTENBERG. Millî E¤itim Bakanl›¤› Yay›nlar›. JOHN. fi.. Mathematics. Glencoe/McGraw-Hill. Haese Harris Publications. Schnittpunkt 6. ‹lkö¤retimde Matematik Ö¤retimi. Ankara. HAESE. Prentice Hall Pre-Algebra. S. Course 2. 1995.. Houghton Mifflin Company. MARSHA. Durmufl Ali ÖZÇEL‹K. RAYNER. 2004. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›. Prentice Hall. Pagem Yay›nc›l›k.. K›ran K›rana Zekâ Sorular›. Achim Olpp. 1998.. Mathematics For Elementary School Teachers.. 6-8. Ankara. Wadsworth. 2005. CHAPIN. Belmont. TROUTMAN. HAESE. BAYKUL. Türkçe Sözlük.. Glencoe/McGraw-Hill. BASSAREAR. Australia. 1994... Ernst Klett Schulbuchverlag GmbH. Haese Harris Publications. BARBARA. Tom. Ankara. Australia. Busbridge. Pulgies. URAL. A Paramount Comminications. S. Stuttgart. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›. A. 1997. Ankara. Tübitak Yay›nlar›. K. TDK. DIETER. MEB. R. DAVID. Stuttgart. Matemati¤in Ayd›nl›k Dünyas›. New Jersey. TimaflYay›nlar›. M. Mathematics For Year 7. Y. S. 2003. Alfa Yay›nlar›. 1991. Ankara. Schnittpunkt 8. 1999. Matematik Ö¤retimi. 2000. P. ‹stanbul. Yaz›m K›lavuzu. Mathematics... New York. Mathematics A Good Beginning. 2004. W. B. S. Ankara. 2005. B. Schnittpunkt 6. 2005.KAYNAKÇA ALTUN. YÖK. R. Mathematics For Year 8. 1997. HAESE.. Stuttgart. TDK.. 224 LEHMANN. 2006. K. S. M. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›. Moraska. S›n›flar ‹lkö¤retim Matematik Dersi Ö¤retim Program› ve K›lavuzu. 1997. SERTÖZ. Ernst Klett Verlag GmbH. Columbus.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->