‹LKÖ⁄RET‹M

MATEMAT‹K

8
DERS K‹TABI
YAZARLAR
Serpil Çiçek AYGÜN Nurhayat AYNUR Nurdan COfiKUNTÜRK Sema Seher ÇUHA U¤ur KARAMAN Ufuk ÖZÇEL‹K Mutlu ULUBAY Nevzat ÜNSAL

DEVLET K‹TAPLARI BEfi‹NC‹ BASKI ..........., 2012

M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I.........................................................................................................: 4507 DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹.......................................................................................................: 1289 12.?.Y.002.3688

Her hakk› sakl›d›r ve Millî E¤itim Bakanl›¤›na aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir surette al›n›p yay›mlanamaz.

ED‹TÖR Doç. Dr. Soner DURMUfi D‹L UZMANI Turgut BA⁄RIAÇIK ÖLÇME VE DE⁄ERLEND‹RME UZMANI Fatma DURAN GÖRSEL TASARIM Kezban UÇAK Sevim YILMAZ ‹hsan TÜRK REHBERL‹K UZMANI Zeki AYDIN PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI Melek AY

ISBN: 978-975-11-3012-9

Millî E¤itim Bakanl›¤›, Talim ve Terbiye Kurulunun 14.02.2008 gün ve 113 say›l› karar› ile ders kitab› olarak kabul edilmifl, Destek Hizmetleri Genel Müdürlü¤ünün 19.03.2012 gün ve 3398 say›l› yaz›s› ile beflenci defa 237.259 adet bas›lm›flt›r.

.

.

......................................................................................................................................................................................62 KONU DE⁄ERLEND‹RME .............................................................................................................................................................................................................................................. ÜN‹TE: KURALLI fiEK‹LLERDEN KURALLI SAYILARA ...............14 Yans›yan...........28 Tam Say›lar›n ve Ondal›k Kesirlerin Kuvvetleri..........................17 KONU DE⁄ERLEND‹RME.........................................................53 Gerçek Say›lar..................................................................32 KONU DE⁄ERLEND‹RME.......................................................................................................................57 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..............................................................................66 ...................................................‹Ç‹NDEK‹LER 1.........14 Fraktallar...... Dönen ve Ötelenen fiekiller............28 Üslü Say›larla ‹fllemler............................................................................................................................................................................................................................................46 Kareköklü Say›lar....... Yans›yan..................................................................................................................................................................................................36 7 2............................42 KONU DE⁄ERLEND‹RME ....................................................................................................................................................................................................................... ‹STAT‹ST‹K VE SAYILAR...........................................................................................................................................................................................................13 Tekrar Eden............................................65 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ......40 Olas›l›k Çeflitleri........................27 Üslü Say›lar›n Kuvvetleri.................................................................................24 Histogram Olufltural›m...........................................................................................................................................................................................................................35 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME...........................................24 KONU DE⁄ERLEND‹RME..............................................................................................................................................................................23 Verilerden Ç›kan Sonuçlar................................................................................................................................................................................................................. Dönen ve Ötelenen fiekiller ....................................................39 Olas›l›k ve Olay Çeflitleri.............................40 Olay Çeflitleri......................... ÜN‹TE: OLASILIK...............................................47 Kareköklü Say›larla Toplama ve Ç›karma ‹fllemleri...............................................................................47 Kareden Kareköke....................................................60 Standart Sapma...........51 Kareköklü Say›larla Çarpma ve Bölme ‹fllemleri.........................................

...................................................................................................................................96 KONU DE⁄ERLEND‹RME .....70 Üçgenler.............................................86 Say› Örüntüleri.......................................................................... Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik................................................................................................................................................................................................................................................................................. ÜN‹TE: MATEMAT‹KTE YOLCULUK....69 Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s›..............109 Üçgenlerde Efllik ve Benzerlik..........................................ÜN‹TE: ÜÇGENLER VE CEB‹R...................................................................................................................................................................................................................................................120 Geometrik Cisimler.....................................................................113 KONU DE⁄ERLEND‹RME ................102 4.........................................................................................................................................................................................................106 Denklem Sistemleri......................................................100 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ............152 KONU DE⁄ERLEND‹RME .............................................75 Pisagor Ba¤›nt›s›............................................3........................................................ ÜN‹TE: GEOMETR‹K C‹S‹MLERDE ÖLÇME VE PERSPEKT‹F..........................................................................................................................................................80 KONU DE⁄ERLEND‹RME ...................................................................................................................................................................................................................................................................... Koni ve Küre.............................................................................................................................................................................................................138 5.........148 Kürenin Yüzey Alan›...............136 ÜN‹TE DE⁄ERLAND‹RME ..................155 .........................................................................................142 Dik Dairesel Koninin Yüzey Alan›......................................................................86 Özdefllikler.................................................................................89 Çarpanlara Ay›rma...........................................................................................................................105 Kombinasyon................................................................................................................................................................................................................127 Piramit.........................................................................................................................92 Rasyonel ‹fadeler........122 Prizmalar› Tan›yal›m ............................132 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..............................................................................................142 Dik Piramidin Yüzey Alan›................................................... Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar›..................................................84 Say› Örüntüleri ve Özdefllikler................................................................................106 8 Kombinasyon.....................................................................................................................................70 Üçgenin Kenarlar› Aras›ndaki Ba¤›nt›lar..........................................................................................................................................122 Prizmalar›n Yüzey Alanları ve Hacimleri ............................................141 Piramit.............

................................................................................................................................................................................................................182 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..............................................................................................................167 Çok Yüzlüler ve Ara Kesitleri..............................221 KISALTMA VE SEMBOLLER ......156 Dik Dairesel Koninin Hacmi.......................................................................................................................................................... ÜN‹TE: BAfiLANGIÇ VE B‹T‹fi NOKTASI: GEOMETR‹.............................................................................................................................................................224 9 .........163 KONU DE⁄ERLEND‹RME ...............................................................................................................189 Eflitsizlikler.........................223 KAYNAKÇA ...........................189 E¤imle Tan›flal›m.............................................218 SÖZLÜK ..... Koni ve Kürenin Hacmi.........................160 Kürenin Hacmi.......................................................................................Piramit......................166 ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler.........167 Perspektif Çizimi.............................................................................................................188 Do¤runun ‹ncelenmesi.............................................................................................................................................................................................................................................................................156 Dik Piramidin Hacmi...........................................177 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ..................................................................................................................................................................................172 KONU DE⁄ERLEND‹RME ................................................198 KONU DE⁄ERLEND‹RME .............................................................................................................................................................................................................................209 KONU DE⁄ERLEND‹RME .....................................................181 Geometrik Cisimler ve Simetri...............................................................................................................................................................................................................................................................178 6.................................................................................................................................................................................................................216 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ........................................................................................................................................................................................................................205 Dik Üçgendeki Oranlar.

Bu bölümün rengi üniteye göre değişmektedir. belirtmektedir. Etkinliğin amacına yönelik soruları gösteren semboldür. Ünitede geçen kavramları bu kutuda görebilirsiniz. Etkinlik aşamalarını gösteren semboldür.KİTABIMIZI TANIYALIM Merhaba. Dönen ve Ötelenen fiekiller Bu başlık. Tekrar Eden. grupla da yapabileceğiniz etkinlikleri bu bölümde bulabilirsiniz. ETK‹NL‹K İşleyeceğiniz konuyu keşfederek ve yaparak öğreneceğiniz. KURALLI ŞEKİLLERDEN KURALLI SAYILARA Bu bölümde ünite girişlerinde ve ünitede yer alan konular. ünite ile ilgili fotoğraf ve açıklamalar yer almaktadır. Araç ve Gereç •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› Etkinlikte kullanılacak araç ve gereçleri göstermektedir. Bu kitap ile matematiği eğlenerek ve keşfederek öğreneceksiniz. 10 gösterimi birinci ünitenin birinci konusunu Anahtar Kavramlar Ders Kitabı’ndaki sayfa numarasını göstermektedir. Böylece hayatınızı ve çevrenizi daha iyi anlamlandıracak ve yorumlayacaksınız. . Aşağıda. kitapta yer alan bölüm ve başlıklar tanıtılmıştır. konu girişlerinde yer almaktadır. Yans›yan.

Örnek Etkinlik veya problem sonlarında öğrendiklerinizi pekiştirmeye yönelik soruları gösteren semboldür. etkinliklerdeki keşfettiğimiz konunun açıklamaları yer almaktadır. . GÖREV Görevler. Çalışma Kitabı’ndaki çalışma numarasını göstermektedir. Konu sonlarında bulunan bu sembol Çalışma Kitabı’nın kaç numaralı “Öz Değerlendirme Formu”nu doldurmanız gerektiğini göstermektedir. Dönen ve Ötelenen Şekiller Bu bölümde. Etkinlikler ve örnekler ile öğrendiklerinizin özeti bu bölümde yer almaktadır. Yansıyan. öğrendiklerinizi uygulamanızı ve pekiştirmenizi sağlayacak alıştırma ve problemlere yer verilmiştir. UYGULAMA Bu bölümde. öğrendiklerinizi uygulama şansı bulacağınız küçük araştırma çalışmalarıdır. Çalışma sembolündeki sayı. 3 Çalışma 11 3 Bu sembol Çalışma Kitabı’na geçmeniz gerektiğini göstermektedir. işlenen konunun ne kadar öğrenildiği değerlendirilmektedir. Örnek 2. işleyeceğiniz konu ile ilgili çözümlü ve açıklamalı uygulamaları bulabileceksiniz. Örnek 3. ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME Kurallı Şekillerden Kurallı Sayılara Ünite sonlarında yer alan bu bölüm ise öğrendiklerinizi kontrol etmeniz amacıyla farklı soru tiplerinin verildiği bölümdür. KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Öz Değerlendirme Tekrar Eden. Örneklerde.ÖRNEK Bu başlık altında. Öğrendiklerinizi farklı durumlarda kullanabilmeniz için hazırlanmış akıl yürütmeyi geliştirici ilginç problem veya bilgilerin bulunduğu bölümdür. 1.

.

kendini giderek küçülen/büyüyen boyutta yineler. matematiksel olarak fraktallarla açıklanır. Eğrelti otundaki fraktalın nasıl olduğunu açıklayınız. doğanın geometrisi olarak bilinir. Geometri ile tanımlanamayan doğadaki nesneler. Bu nedenle geometrik fraktalın bir bölümü büyütüldüğünde 13 veya küçültüldüğünde tam olarak aslına benzer. Geometrik fraktal. Herhangi bir parçası aslına benzerdir.KURALLI ŞEKİLLERDEN KURALLI SAYILARA Tekrar Eden. . Dönen ve Ötelenen fiekiller Verilerden Ç›kan Sonuçlar Üslü Say›lar›n Kuvvetleri Fraktallar. fraktal yinelemenin iyi bir örneğidir. Yans›yan. Eğrelti otu.

Dönen ve Ötelenen Şekiller Fraktallar Anahtar Kavramlar • Fraktal ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Noktalı kâğıt •Boya kalemleri •Cetvel 14 Doğru. .Tekrar Eden. ÖRNEK Aşağıda bir eşkenar üçgenin kenarlarının modeli verilmiştir. Yansıyan. oranında küçültülmesiyle oluşturulan örüntü Şekillerdeki örüntü modelini açıklayınız. çokgen ve çember modelleri. Devam Eden Kareler Noktalı kâğıt üzerine kenar uzunluğu 9 birim olan bir kare çizelim. Siz de bir dikdörtgenle aynı ilişkiyi içeren bir örüntü oluşturunuz. Örüntüyü bir adım daha devam ettiriniz. Karenin her bir kenarını 3 eş parçaya bölerek 9 küçük kare elde edelim. Oluşan şekil ile önceki şekiller arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Bir şeklin orantılı olarak küçültülmüş ya da büyütülmüşleri ile inşa edilen örüntüler “fraktal” olarak adlandırılır. kilim ve duvar kâğıdı desenleri oluşturmada sıkça kullanılır. Ortadaki kareyi boyayalım. halı. Boyanmamış kareler için aynı işlemleri tekrar edelim. Yanda verilen halı desenlerini oluşturan şekillerdeki örüntüler nelerdir? Açıklayınız.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Bir Süsleme Örneği Bir çember çizilir. 1. Bu işlem devam ettirildiğinde 3. Aşağıda bir fraktal örneği verilmiştir.ÖRNEK Kare ve doğrular yardımıyla oluşturulan aşağıdaki şekli inceleyelim: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 Bu örüntü. 1. şekil 3. Çember üzerinde eşit aralıklarla 12 nokta belirlenir. Noktalar üçer üçer 15 birleştirilerek eşkenar üçgenler oluşturulur. şekil 2. şekil elde edilir. şekilde bir eşkenar üçgen çizilmiştir. Bu üçgenin her kenarı üç eş parçaya ayrılıp her birinin ortasındaki parçadan dışarıya doğru bakan eşkenar üçgen çizilmiştir. . şekil GÖREV Doğada yer alan fraktal örneklerini bulup sınıfta sergileyiniz. kare üzerine yazılan sayılardan aynı olanların birleştirilmesiyle oluşturulmuştur.

.UYGULAMA 1 Aşağıdaki fraktal örneğini bir adım daha devam ettiriniz. .. 2 Aşağıdaki örüntüyü devam ettiriniz. Aşağıda karesel bölge kullanılarak oluşturulan iki farklı örüntü verilmiştir. Bu örüntülerden fraktal olanları belirleyiniz. 16 4 Yandaki şekillerin eş veya benzerlerini kullanarak farklı örüntüler oluşturunuz. Örüntülerin benzer ve farklı özelliklerini açıklayınız. 3 Aşağıdaki örüntü devam ettirildiğinde oluşan şekli açıklayınız. 1 Çalışma . 5 6 Aşağıdaki örüntünün fraktal olup olmadığını belirleyiniz.

Adım atmak için yere bastığınız anda ayağınız kuma dalar ve her adımda ayak iziniz kalır.3).-3) (3. ABC ve A´B´C´ üçgenlerinin köşe noktalarının y koordinatlarını yazalım: A B C O C´ B´ A´ ’nin köşeleri A(2. Dönen ve Ötelenen fiekiller Kumsalda yürümenin keyfi bir başkadır. Simetri aynasını y ekseni üzerine yerleştirerek KLMN dörtgeninin yansıması olan K´´L´´M´´N´´ dörtgenini çizelim.-1) x Köşe noktalarının koordinatları verilen bir şeklin x eksenine göre yansıması altındaki görüntüsü bulunurken şeklin ordinatları (-1) ile çarpılır. Simetri aynasını x ekseni üzerine yerleştirerek KLMN dörtgeninin yansıması olan K´L´M´N´ dörtgenini çizelim.3. B(3. KLMN dörtgeninin köşeleri ile görüntüsünün köşelerinin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız.1) Ordinatların -1 ile çarpımı (2. KLMN dörtgenini x ekseni boyunca 1 birim sağa.(-1)) nin köşeleri (2.2) C(1. Yandaki resimde ayak izlerinin oluşturduğu örüntüyü fark ettiniz mi? ETK‹NL‹K Koordinat Düzleminde Yans›ma ve Öteleme Araç ve Gereç •Kareli kâğıt •Cetvel •Simetri aynası Kareli kâğıda koordinat düzlemi çizelim.Yans›yan.2.y) (x.1. ÖRNEK Köşe noktalarının koordinatları A(2.-2) (1. x ve y’nin pozitif olduğu bölgeye bir KLMN paralelkenarı çizelim.1) olan üçgenin x eksenine göre yansıma altındaki görüntüsünü çizelim. .2) ve C(1. y N K L M x 17 KLMN ve K´´L´´M´´N´´ dörtgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarındaki değişimi açıklayınız.-y) şeklinde gösterilir.(-1)) (1.3) B(3.(-1)) (3. Bu durum cebirsel olarak (x. y ekseni boyunca 2 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz. KLMN ve K´L´M´N´ dörtgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarındaki değişimi açıklayınız.

ABC üçgenini saatin tersi yönünde 90° döndürüp ABC üçgeni ile yeni oluşan şeklin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız.2) -4 B´(7. C(7.0) C(4. x A •Cetvel Köşe noktalarının koordinatları A(4. y ekseninde 4 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çizelim: y D A O D´ A´ C B C´ B´ x ABCD yamuğunun ve A´B´C´D´ yamuğunun koordinatlarını yazalım: +2 A´(3.0).2) ve D(2.-2) Ötelemede ABCD yamuğunun köşe noktasının apsisine 2 eklenir.y+ (-4)) şeklinde ifade edilir. 18 ETK‹NL‹K Şeklimizi Döndürelim Araç ve Gereç y Kareli kâğıda bir koordinat düzlemi C B çizelim.2) olarak verilen bir yamuğu x ekseninde 2 birim sağa. ordinatından 4 çıkarılır. B(5. C(4. •Kareli kâğıt B(4. ABC üçgeni kaç derece döndürülürse A˝B˝C˝ üçgeni elde edilir? ABC ve A˝B˝C˝ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarını karşılaştırınız. bütün noktalar paralel ötelenir. .0) B(5.3) olan bir ABC üçgeni çizelim. Çizdiğimiz üçgeni orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim ve oluşan şekli A´B´C´ şeklinde adlandıralım.3). A´B´C´ üçgenini orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim ve oluşan şekli A˝B˝C˝ şeklinde adlandıralım.2) D(2.-4) A(1. A´B´C´D´ yamuğuna eş mi yoksa benzer midir? Doğruya göre öteleme yapılırken x ve y eksenleri boyunca belirtilen yönde ve belirtilen birim kadar. ABC ve A´B´C´ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarını karşılaştırınız. Bu durum cebirsel olarak (x.-4) C´(6.0).y) (x+2.Köşe noktalarının koordinatları A(1. Koordinatlar arasındaki ilişkiyi açıklayınız. İki üçgenin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız. ABCD yamuğu.0).-2) D´(4.

0) U´(0. . dönme A˝(2.4) 1. dönme B˝ A˝ 2.-6) C˝(-2. N(3.b) koordinatı değişmez. Bu durumda x=-(-2).0). Şekil orijin etrafında döndürüldüğünden D noktasının koordinatları değişmez. dönme x Şekli. (0.-2) 2.-4) B˝(0.-3) M˝ N˝ U(2.-3) M´(2.2) ve N(3. M(5.4) (2.b) koordinatı (b.y) olsun. dönme U´(0.2) N(3.-2) N´(4. A(-2. dönme U´M´N´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarından faydalanarak U˝M˝N˝ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulalım: U´(0.-5) 2.-4) 3.ÖRNEK y Yandaki şekli orijin etrafında saat yönünde üç defa 90° döndürelim. dönme A´(4.-a).0) C´(4.-2) B˝´(-6. UMN ile U˝M˝N˝ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatları arasındaki ilişkiyi bulunuz.b) olan bir şekli. Dönme hareketi sonucunda oluşan yeni şeklin köşe noktalarının koordinatlarını belirleyelim. Geometrik şekillerin döndürülmesi ile yandaki gibi süsleme modelleri oluşturabiliriz.2) 1. orijin etrafında saat yönünde üç defa 90° döndürdüğümüzde yandaki şekli elde ederiz. dönme A˝´(-4. x U˝ U(2. 180º döndürdüğümüzde (a. b) koordinatı (-b.4) U´M´N´ üçgeni ile UMN üçgeninin koordinatM(5. 360º döndürdüğümüzde ise (a.4) x B A C´´´ D B´´´ A´´´ C˝ 3.0) C˝´(-4.b) koordinatı (-a. dönme C´ B´ C A´ 1.-5) N´(4.4) 1. Oluşan şekillerin koordinatları arasındaki ilişkiyi inceleyelim.6) (-2.-2) M´(2.2) B´(6. dönme larını karşılaştıralım.4) olan üçgeni.0) M(5. M˝ ve N˝ noktalarının koordinatlarını bulunuz. y UMN üçgenini saat yönünde orijin etrafında 90° döndürdüğümüzde U´M´N´ üçgeni oluşur. Şeklin döndürülmesiyle koordinatlarının nasıl değiştiğini inceleyelim: Şeklin D noktası orijin üzerinde bulunmaktadır.-2) ve U˝(x. Köşe noktalarının koordinatları U(2. a) olur. orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim.4) B(0. orijin etrafında saat yönünde 90° döndürdüğümüzde (a. y=0 olduğundan U˝(2.-b) 270º döndürdüğümüzde (a.0) olur.6) C(2.2) 19 Koordinatlarından biri (a.

ETK‹NL‹K Öteleme ve Yansıma Araç ve Gereç •Cetvel •Noktalı kâğıt Noktalı kâğıda yukarıdaki gibi bir doğru ve bu doğru üzerine herhangi bir şekil çizelim. daha sonra yukarıdaki gibi doğru boyunca ötelemesi çizildiğinde son durumda oluşan şekil değişir mi? Tartışınız. Ötemeli yansımada hiçbir nokta ve yansıma doğrusundan başka hiçbir doğru sabit kalmaz. ÖRNEK Aşağıdaki şekli d doğrusu boyunca üç birim sağa öteleyip yansımasını çizelim. bir doğru boyunca yansımasından sonra ötelenmesi ile ötelenmesinden sonra yansıması aynıdır. Şekli doğru boyunca dört birim sağa öteleyip doğruya göre yansımasını çizelim. Çizdiğimiz şekil için aynı işlemi tekrarlayalım. 20 d Aşağıya ise şeklin önce d doğrusuna göre yansımasını çizip daha sonra doğru boyunca üç birim sağa öteleyelim. . Şeklin önce doğruya göre yansıması. d Bir şeklin.

Köşe noktalarının koordinatları M(-4.-3) ve P(-2.-1) olarak verilen bir üçgeni x ekseni boyunca 7 birim sola. İki üçgen arasındaki ilişkiyi açıklayınız. y 5 4 3 2 -5 -4 -3 -2 -11 0 -1 -2 -3 -4 -5 x 2 Köşe noktalarının koordinatları A(6.0) olarak verilen MNOP dikdörtgeni x ekseni boyunca 5 birim sağa ve y ekseni boyunca 2 birim aşağıya ötelendiğinde oluşan M´N´O´P´ dikdörtgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. Y(5. B(5.8) olarak verilen XYZ üçgeninin x eksenine göre yansıması olan X´Y´Z´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.-3).3).4).1) ve Z(5. L(0.UYGULAMA 1 Köşe noktalarının koordinatları A(2.1).3) ve M(-2. O(-2.1) ve C(-1.3) ve C(3. B(-7. y 6 5 4 3 2 -6 -5 -4 -3 -2 -11 0 -1 -2 -3 -4 -5 -6 x 6 3 Aşağıdaki grafiklerden hangisinde öteleme. N(-4.4) olarak verilen bir üçgenin y eksenine göre yansıması altındaki görüntüsünü çiziniz.0). y ekseni boyunca 4 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz. Aynı düzlemde köşe ’nin köşe noktalarının ni x y 5 6 noktalarının koordinatları koordinatlarının (-1) ile çarpımına eşit olan çiziniz. a) y b) y c) y 21 x x 0 x 4 Köşe noktalarının koordinatları X(1. Köşe noktalarının koordinatları A(-7.-2). .1) olan ’ni çiziniz. hangisinde yansıma olduğunu belirleyiniz.

b) ve D´(2.-3)’tür. Yeni oluşan U´V´Z´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını belirtiniz. ABC üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. V(3. 14 Aşağıdaki süsleme nasıl oluşturulmuş olabilir? Açıklayınız. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. y R´ U´ O G´ x 10 11 DMT üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° dönme altındaki görüntüsü D´M´T´ üçgenidir.y) ise x-y farkı kaçtır? y 12 22 Yandaki şekle göre KRM üçgeninin hangi yönde ve kaç birim ötelenerek K´R´M´ üçgeninin elde edildiğini bulunuz.7 Yandaki OİK üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° döndürülmesiyle oluşan OAB üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. O K M M´ R´ x K´ R 13 Aşağıdaki şeklin ötelemeli yansımasını doğru boyunca çizerek devam ettiriniz. a) D(3.-2) ve C´(-1. Oluşan üçgenin köşe noktalarının koordinatları A´(-3.-1). 2 Çalışma .a) ise a+b toplamı kaçtır? b) M(3. B´(0.5). ABC üçgeni orijin etrafında saatin tersi yönünde 90° döndürülüyor. RGU üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° dönme altındaki görüntüsü R´G´U´ üçgenidir.4) ve Z(0.0) olan UVZ üçgeni orijin etrafında180° döndürülüyor. y i O K x 8 9 Köşe noktalarının koordinatları U(2.0) ve M´(x. RGU üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.

KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Tekrar Eden. a) Bu oyunda hangi tür yer değiştirmeler vardır? b) Tahta üzerindeki atın hareketini yazınız... Örüntünün sonraki adımını çiziniz.1) 5 Aşağıdaki şekillerin ötelemeli yansımasını doğru boyunca çizerek devam ettiriniz. K(4. . adım 4.-2) L(0... Yans›yan.1) olan STR üçgeninin orijin etrafında 180° dönmesi sonucu oluşan S´T´R´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.-2) ve R(-1. 1..7) M´(6. 6 Köşe noktalarının koordinatları S(-1... adım 3 2.. aşağıya veya yukarıya ya da köşegen boyunca hareket eder. adım Aşağıdaki örüntünün beşinci adımında olması gereken şekli çiziniz.. . Bu iki üçgen arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız...-2) L´(0. T(-2.. Dönen ve Ötelenen fiekiller Aşağıdaki örüntüde doğru parçaları üç eş parçaya bölünüp ortadaki parçadan dışarıya eşkenar üçgen çizilerek oluşturulmuştur. adım 3........ 4. 5.7) M(-6.... adım 1. sağa ya da sola... 23 4 Yanda tabloda iki üçgenin köşe noktalarının koordinatları verilmiştir.4). 1 Öz Değerlendirme .1) K´(-4.. adım ... adım Satranç oyununda taşlar... adım 2 2. adım 3..

16. 37. 41. 55. Gruplandırılmış verilerle bir grafik oluşturunuz. Bu zorlukları ortadan kaldırmak için verileri gruplandıralım. 55. 25. 33. 52. 50. Birçok fotoğraf makinesinde. 12. 47. 16. Veri sayısının fazla olmasının tablo ve grafik oluşturmadaki zorlukları nelerdir? Tartışınız. 51. 46. 33. 44. 10.Verilerden Çıkan Sonuçlar Histogram Oluşturalım Son teknolojiyle üretilen fotoğraf makinelerinde yeni bir özellik dikkat çekiyor. 22. Yukarıdaki fotoğraf makinesinde fotoğraf çekilirken ekranda beliren histogramlar görülüyor. 48. 59-10=49 16 32 49 58 . 25 Bu verileri grafikte gösterelim. 42. 15. 50. Bu kişilerden maketin aynısını yapmaları istenir. Veri grubunun açıklığını bulalım. 54. 35. 11. 49. 21. 21. 32. 58. 33. fotoğraf çekenlere yardımcı bir araç olarak “histogram” özelliği kullanılıyor. 51. 57. 59. 49. 21. Grafiği oluştururken nelere dikkat ettiğinizi açıklayınız. 57. 13. 44. 40. 35. 52. 34. 23. 23. 17. 31. 45. 43. Histogram. 57. ÖRNEK Bir fabrikaya. 10. 45. 55. 14. Fotoğraf ve grafiklerde neler ilginizi çekiyor? ETK‹NL‹K Fazla Verilerle Tablo ve Grafik Oluşturalım Beden eğitimi dersinde öğrenciler arasında 400 metre koşusu yapılmış ve koşu sonuçları aşağıda saniye cinsinden verilmiştir. 20. 12. fotoğrafın ton dağılımını gösteren grafiktir. Verileri gruplandırırken nelere dikkat edilmelidir? Açıklayınız. 51. 46. 23. 48. 53. 24 Banu Salih Kutlu Mehmet Melih Melek 82 87 87 84 86 62 Semih Nazan Ahmet Sabri Serap Sedat 79 91 85 83 78 69 Süleyman Pınar Mustafa Ali Metin Seda 81 84 92 79 81 71 Jale Osman İsmail Faruk Abdullah Mahmut 80 83 76 85 88 65 Dursun Sabiha Emre Davut Mert Ayla 89 88 87 89 87 73 Verileri tabloda gösterelim. 26. 22. 15. iş başvurusunda bulunan kişilerin el becerilerini ölçmek için onlara birer maket verilir. 10. 15. 18 . 22. 15. 36. 50. 11.19. 24. 36. Aşağıda iş başvurusu yapan kişilerin maketi yapma süreleri dakika cinsinden verilmiştir: 10. 38. 20. 36. 27. 39. 56. 15. 56.

Bulunan sayıya en yakın büyük tek sayı grup genişliği olarak alınır. 149. 156. Grup genişliği bulunurken açıklık. Grafik: Maket Yapma Süresi Kişi sayısı 16 14 12 10 8 6 4 2 0 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Tablo: Maket Yapma Süresi Maket yapma süresi (dakika) 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Kişi sayısı 10 11 11 4 8 7 7 10 10 11 Süre (dakika) Grafikte. 165. 143. 175.140 = 36 bulunur. 166. Bu durumda veri grup genişliği 5 olarak bulunur. 159. 176. 176. 9 4 sayısına en yakın büyük tek sayı 5’ tir. 176. 160. 170. Açıklık: 176 . 174. 170. Verileri 9 gruba ayırarak grup genişliğini bulalım. 142. 168. Grup genişliği = 36 = 4 olur. 176. 146 Bu verileri grafikte gösterelim. 169. 149. 171. 168. 163. 162. Veri grubunun açıklığını bulalım. öğrencilerden ormanlar hakkında araştırma yapıp. 163. 169. 176.9 sayısına en yakın tek sayı olan 5 alınır. . 170. 142. 152.Veri grubunun açıklığı 49’dur. 164. Öğrenci raporlarındaki kelime sayıları aşağıda verilmiştir: 149. 144. 140. 175. 157. 164. 147. Verileri 10 gruba ayırarak grup genişliğini bulalım. 175. 163. 149. 166. 155. 156. 143. 153. araştırma sonuçlarını raporlaştırmalarını ister. yatay eksen. 167. 176. 153. 156. 153. 176. 160. 150. 171. 170. 156. 1-10 aralığında hiç veri olmadığından yanlış yorumlara yol açmamak içi “zikzak” kullanılmıştır. 140. 173. 49 10 açıklık 4. 158. 149.9 ≈ 5 istenilen grup sayısı Bu veri grubunun genişliği 4. 162. 154. 150. 173. 154. 25 GÖREV Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) İnternet sitesinden yararlanarak histogram oluşturulabilecek verilere örnekler bulunuz. 143. 154. 163. 173. 153. 170. ÖRNEK Seda Öğretmen. 170. 147. 159. istenilen grup sayısına bölünür. 169. 150. 170. 165. 143. 164.

bu süreleri kadın ve erkek sürücülere göre ayırıp yandaki tabloyu oluşturmuşlardır. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. 26 Tablo: Elma Ağaçlarının Verdikleri Elmalar Toplanan elmaların Ağaç sayısı kütlesi (kg) 51-59 5 60-68 7 69-77 13 78-86 10 87-95 20 96-104 22 105-113 18 114-122 5 Tablo: Sürücülerin Park Etme Süreleri Park etme Kadın sürücü Erkek sürücü süreleri(saniye) sayısı sayısı 20-30 2 4 31-41 10 15 42-52 25 20 53-63 7 10 64-74 4 4 Tablo: Öğrencilerin Yarışmadaki Doğru Cevap Sayıları Doğru cevap sayıları 1-19 20-38 39-57 58-76 77-95 Öğrenci sayısı 84 90 150 120 35 2 İki öğrenci bir parkta sürücülerin arabalarını park etme sürelerini kaydetmiş. 3 Çalışma .Tablo: Raporlardaki Kelime Sayıları Kelime sayısı 140-144 145-149 150-154 155-159 160-164 165-169 170174 175-179 180-184 Öğrenci sayısı 9 8 11 9 11 10 13 10 - Grafik: Raporlardaki Kelime Sayıları Kişi sayısı 14 12 10 8 6 4 2 0 140-144 145-149 150-154 155-159 160-164 165-169 170-174 175-179 180-184 Kelime Sayısı UYGULAMA 1 Bir çiftlikteki elma ağaçlarının bir yılda verdiği elma miktarlarının aralığı yandaki tabloda verilmiştir. 3 Bir matematik yarışmasına katılan öğrencilerin verdikleri doğru cevaplar yandaki tabloda verilmiştir.

02 16.00 12. Süre (dakika:saniye) 10. 08. ölçüm sonuçlarını aşağıdaki gibi yazmıştır: 55 50 54 51 47 59 49 58 46 54 48 36 55 42 59 51 48 38 45 48 59 50 43 39 59 52 48 41 47 41 52 45 49 52 48 56 56 48 48 42 46 51 39 38 43 43 43 48 41 38 52 45 54 47 56 37 43 44 49 50 a) Yukarıdaki verilerle oluşturulan yandaki tabloyu tamamlayınız.00-12.55 ile 09. c) Verilerden yararlanarak uzunlukları 45-49 mm arasında olan kuşların yüzdesini yaklaşık olarak bulunuz.02-16.04 20. Elde edilen verilerle yandaki tablo oluşturuluyor. Grafiğe göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. Tablo: Kuşların Uzunlukları Uzunluk (mm) Kuş Sayısı 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 27 3 Yandaki grafikte öğrencilerin okula geliş saatleri verilmiştir.01-14. b) Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz.05 saatleri arasında kaç öğrenci gelmiştir? Grafik: Öğrencilerin Okula Geliş Saatleri Öğrenci sayısı 80 60 40 20 0 08:11 08:21 08:22 08:32 08:33 08:43 08:44 08:54 08:55 09:05 09:06 09:16 Zaman 2 Öz Değerlendirme .05 Koşucu sayısı 6 2 2 Bir bilim adamı 60 sinek kuşunun uzunluklarını milimetre cinsinden ölçmüş.03 18.05-22.04-20.01 14. a) Okulda kaç öğrenci vardır? b) Okula.03-18.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Histogram Olufltural›m Tablo: Koşuyu Bitirme Süreleri Bir ilde yapılan geleneksel koşu yarışmasında koşucuların belli bir mesafeyi koşma süreleri kaydedilmiştir. Tablodaki boşlukları siz doldurunuz ve histogram oluşturunuz.

2..a.a a a3 a. 2n = 2. 2 sayısının negatif kuvvetleri ile pozitif kuvvetlerinin gösterimini karşılaştırınız. a sıfırdan farklı bir tam sayı ve n doğal sayı olmak üzere a’nın negatif kuvvetleri aşağıdaki şekilde yazılır.... .2. . -3 = 1 = 1 a .2 = 4 21 = 2 = 2 20 = 1 = 1 2-1 = 2-2 = 2-3 = 2-n = = = = = 1 2.. a-2 = 2 = a. 1 1 1 1 .a a . 2 n tane 23 = 2.2 n tane 2 2 2 Bir üslü ifade.2. . .2. . a-n = n a-1 = a . paydan paydaya ya da paydadan paya alındığında üssünün işareti değişir.2 = 8 22 = 2.2.Üslü Sayıların Kuvvetleri Tam Say›lar›n ve Ondal›k Kesirlerin Kuvvetleri Anahtar Kavramlar • Negatif kuvvet • Çok büyük sayılar • Çok küçük sayılar • Bilimsel gösterim Güneş’e en yakın yıldız olan Alfa Centauri’nin Güneş’e uzaklığı 37 900 000 000 000 km’dir. Bu sayıyı daha kısa biçimde yazabilir miyiz? ETK‹NL‹K Negatif Kuvvetler 28 Yandaki örüntüyü inceleyelim... Bir tam sayının negatif kuvvetini bulmak için neler yapılması gerektiğini açıklayınız. Her bir adım arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. 21 sayısından 2-2 sayısına ulaşabilmek için ne yapmanız gerekir? Tartışınız.

1 + 1 x 0.01 + 0 x 0.x(-3) -1 1 101 1 102 1 103 1 10n 1 10 0.00001 105 100 000 1 2 2x 1 2x10-1 2 x 0.0001 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 1 + 3 x 1 + 0 x 1 + 8 x 1 100 1000 10 000 10 1 1 1 1 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 1 + 3 x 2 + 0 x 3 + 8 x 10 10 104 10 = 2 x 101 + 6 x 100 + 0 x 10-1 + 3 x 10-2 + 0 x 10-3 + 8 x 10-4 17x(17)-1 17 x Çözümlemesi 5 x 103 + 7 x 101 + 2 x 100 + 4 x 10-1 + 1 x 10-3 + 9 x 10-4 olan rasyonel sayıyı bulalım: 5 x 103 + 7 x 101 + 2 x 100 + 4 x 10-1 + 1 x 10-3 + 9 x 10-4 = 5 x 1000 + 7 x 10 + 2 x 1 + 4 x 0..0308 ondalık kesrini 10 sayısının kuvvetlerini kullanarak çözümleyelim: 26.x10 n tane 1 -27 ..1 3 (-3)1 1 1 1 9 (-3)2 (-3)x(-3) 1 1 3 (-3) (-3)x(-3)x(-3) 1 1 (-3)n (-3)x.2 10 10 101 1 1 4x 1 4x(-2)-4 4 x 0. 4x(-2)-4..25 16 4 (-2)4 -5 29 1 17 x 1 1 1 17 17 26.0009 = 5072 + 0. 2x10 .4 + 0..001 + 9 x 0.01 10x10 100 1 1 0.0308 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 0.1 + 3 x 0.1 27 n tane 10 . 10 ve -3 sayılarının negatif kuvvetlerini bulalım: 4 sayısının negatif kuvvetleri 10 sayısının negatif kuvvetleri 10-1 10-2 10-3 10-n n tane -3 sayısının negatif kuvvetleri (-3)-1 (-3)-2 (-3)-3 (-3)-n 1 . 17x(17)-1 sayılarının değerini bulalım: 1 1 10-5 0.4019 .1 1 1 0.001 10x10x10 1000 1 10x10x10x.001 + 8 x 0.0001 = 5000 + 70 + 2 + 0.001 + 0.ÖRNEK 4.4019 = 5072.

(-2). 2 = 2 = 2 4 = 16 81 3 3 3 3 3 3 4 (-3)4 ç) -3 . Negatif tam sayının çift kuvvetleri ile sonuçlarının işaretleri arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.4)= (-0. kuvvet 4. kuvvet 5.4). kuvvet 3.(-0. çift ise sonuç pozitif tam sayı olur. kuvvetlerini hesaplayıp yazalım.(-3).3)= (0. Geliştirdiğiniz bu kural negatif tam sayının negatif kuvvetleri için de geçerli midir? ÖRNEK 30 Aşağıdaki işlemlerle sonuçlarının işaretlerini inceleyelim: a) (-2)3= (-2). Aşağıdaki tabloya belirlediğimiz tam sayının 1. -3 = -3 = 4 = 81 4 4 4 4 4 256 4 . 2 .ETK‹NL‹K Sonuç Negatif mi. -3 .(0.4)3=-0.(-0. kuvvetleri ile 2. Negatif bir tam sayının kuvveti tek ise sonuç negatif tam sayı.(-3)=81 c) (-2)-2= ç) (-3)-3= (sonucun işareti negatif) (sonucun işareti pozitif) (sonucun işareti pozitif) (sonucun işareti negatif) Pozitif bir tam sayının tek ve çift kuvvetlerinin sonucu pozitiftir. 3 ve 5. kuvvet 6. Negatif tam sayının kuvvetleri 1. 2 .(-3). kuvvet Sonuç Tabloya göre negatif tam sayının tek kuvvetleri ile sonuçlarının işaretleri arasındaki ilişki nedir? Açıklayınız. kuvvet Sonuç Negatif tam sayının kuvvetleri 2. Negatif tam sayının tek ve çift kuvvetlerinin sonuçlarının işaretleri arasındaki ilişkiyi gösteren bir kural geliştiriniz.064 4 4 c) 2 . Pozitif mi? Negatif bir tam sayı belirleyelim.4).3). 4 ve 6.3)2=0. -3 .09 b) (-0.(-2)=-8 b) (-3)4= (-3). ÖRNEK Tekrarlı çarpımları verilen ondalık kesir ve rasyonel sayıları üslü olarak yazalım ve değerlerini belirleyelim: a) (0.

1 . 25 b) (-2)5 . 210 f) 52 .II D) I. (-3)-4 = III. 3 10 10 10 g) (-0. 22 .5). a) 1 . a) (-5)3 2 b) (-3)-3 c) 2-5 ç) 10-4 d) (-10)1 Emre (-3)-1 sayısının (3) sayısına eşit olduğunu söylüyor.. 1 . 1 ...5) B= 1 . b) 625 = 5 ç) 1 = 49 e) 8-2 = g) -2 3 1 2 = 1 f) 25. 2-1 . 1 . < .5).. (-5)-2 = II.16) 5 Aşağıdaki örüntüde boş bırakılan yerlere hangi sayılar yazılmalıdır? . 23 8 1 c) 5-2 . =” sembollerinden uygun olanını yazınız.(-0.III Çalışma .UYGULAMA 1 Aşağıdaki sayıların değerlerini bulunuz.. (-0.4). 1 = 3 6 6 6 6 6 4 1 = 1 1024 2 =2 Aşağıdaki boşluklara “>. ( )-5 = 32 oranı kaçtır? 7 Yandaki eşitliklerden hangisi ya da hangileri doğrudur? 4 A) Yalnız I B) Yalnız II C) I. 1 2 2 2 2 I. 3 .(-0. (2)-3 2 31 e) 3 . 1 . 25 d) 102 . 1 ...(-0. Sizce bu tartışmada kim haklıdır? Neden? Aşağıdaki eşitliklerde “ a) 2-2 = c) d) 1 = 3 9 1 =10 100 000 1 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz... Serap ise bu fikre karşı çıkıyor.(-0.. 1 .. 4 ... (2)-5 ç) 1 2 3 ..4) .. 1 .5). 8 6 Aşağıdaki ifadelere göre A= (-0..

. tabanı 2 alarak tekrar düzenleyiniz.10 10 . 8 12 20 10 .10 10 .. Tablo: Bölme Tablosu Bölme 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 6 6 5 6 5 4 3 2 1 1 1 1 1 2 2 3 Bölüm 10 100 .. Metrenin milyarda biri ölçüsüne sahip nanometre birimiyle ölçülen bir saç telinin kalınlığı ortalama 50 000 nanometredir. “Nano” sözcüğü Latince “cüce”.10 10 .. 115 10 sayısını hangi sayı ile çarparsak sonuç 120 10 olur? Çarpma 10 . Her bir çarpma işlemi ile çarpımın üslü gösterimi arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.10 3 3 2 2 1 1 1 1 1 1 2 3 4 5 3 4 4 5 Çarpım 100 1000 .10 10 .10 10 . 43 27 10 sayısını hangi sayıya bölersek sonuç 10 olur? Yandaki tabloyu.10 10 ..10 çarpımı ile 10 üslü gösterimi için ne söylenebilir? Üslü sayılarla çarpma işlemi ve çarpımın üslü gösterimini ifade eden bir kural geliştiriniz.. nanoteknoloji sayesinde mümkündür.Üslü Say›larla ‹fllemler Bir ansiklopedinin tamamının iğne başı büyüklüğündeki bir alana yazılabilmesi sizce mümkün müdür? Evet.. 30 5 25 10 :10 bölme işlemi ile 10 üslü gösterimi için ne söylenebilir? Üslü sayılarla bölme işlemini ifade eden bir kural geliştiriniz. Bu durumda bir saç telinin kalınlığı kaç milimetre olur? ETK‹NL‹K Tablo: Çarpma Tablosu Çarpımın Üslü Gösterimi Yandaki tabloyu inceleyelim ve boşlukları dolduralım. Bölümün üslü gösterimi 10 10 1 2 .10 10 .10 10 .. . 32 ETK‹NL‹K Bölümün Üslü Gösterimi Yandaki tabloyu inceleyelim ve boşlukları dolduralım. Her bir bölme işlemi ile bölümün üslü gösterimi arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. nanoteknoloji de “çok küçük maddelerin teknolojisi” anlamına gelmektedir. Çarpımın üslü gösterimi 10 10 2 3 .

Tablo: Bazı Gezegenler ve Bunların Güneş’e Olan Uzaklıkları Bazı Güneş’e olan gezegenler uzaklıkları (km) Merkür Dünya Mars Satürn Neptün 57.3 x 108 44. Tablolardaki örneklere göre boş yerleri dolduralım. Payın üssü ile paydanın üssü toplanarak ortak tabana üs olarak yazılır. Tablo: Bazı Parçacıklar ve Bunların Yaklaşık Kütleleri Maddeyi oluşturan kısımlar Elektron Proton Nötron Atom Yaklaşık Bilimsel kütleleri (kg) gösterim (kg) 91. GÖREV Bilimsel gösterim nerelerde ve hangi amaçla kullanılmaktadır? Araştırınız ve araştırma sonuçlarını sınıfa sununuz.9 x 108 Uzaklığın bilimsel gösterimi (km) 5.6 x 106 22. . Payın üssünden paydanın üssü çıkarılarak ortak tabana üs olarak yazılır.79 x 107 1.a = a k a =ak-n n a ETK‹NL‹K Çok Büyükler ve Çok Küçükler Aşağıdaki tabloları inceleyelim. Tablo’daki maddeyi oluşturan kısımların kütleleri ile bilimsel gösterimi arasındaki ilişkiyi tartışınız.6 x 10-28 9. Tablo’da ise maddeyi oluşturan kısımların kütleleri verilmiştir.2 x 10-28 16. Tablo’daki her bir gezegenin Güneş’e olan uzaklığı ile aynı uzaklığın bilimsel gösterimi birbirine eşit midir? Aralarındaki ilişkiyi tartışınız. 2. Tabloları doldurduktan sonra tekrar inceleyiniz.ÖRNEK Aşağıdaki çarpma işlemlerinin nasıl yapıldığını inceleyelim: a) 104 . 1. Tabanları aynı olan üslü ifadeler ile bölme işlemi yapılırken ortak taban bölüme taban olarak yazılır. 1.72 x 10-28 16.1 x 10-32 167.11 x 10-31 33 1. 3-12 = (32)5 .7 x 107 14. 2-3 = 24+(-3) = 21 b) 313 . 102 = 104+2 = 106 c) 24 . 2.496 x 108 2. 3-12 = 310 . a . Bilimsel gösterimde nelere dikkat edilmesi gerektiğini tartışınız.9 x 106 149. 36 = 313+6 = 319 ç) 95 . Tablo’da güneş sistemindeki bazı gezegenler ve Güneş’e olan uzaklıkları. 3-12 = 310+(-12) = 3-2 Aşağıdaki bölme işlemlerinin nasıl yapıldığını inceleyelim: a) 27 : 23 = 27-3 = 24 c) = 6-5-(-2) = 6-3 b) = 310-2 = 38 -10 3 ç) 1 : 1 25 5 = 1 3 : 52 1 5 -10 = (5-2) : (5-1) 3 -10 = 5-6: 510 = 5-6-10 = 5-16 k n k+n Tabanları aynı olan üslü ifadeler ile çarpma işlemi yapılırken ortak taban çarpıma taban olarak yazılır.

•Ay ile Dünya arasındaki uzaklık: 384 400 000 m = 3. B ifadesinin kaç katıdır? 6 -7 a= 3.1x10-4 mm olarak bilimsel gösterimleri yapmış oluruz.00011 mm = 1.10 b= 10 c= 10 Yukarıdaki ifadelere göre aşağıdaki ifadelerin sonuçlarını bulunuz.9x109 km •AIDS virüsünün uzunluğu: 0.2 ve B= 7 2 4 7 olduğuna göre A ifadesi.844x108 m •Pluton’un Güneş’e olan uzaklığı: 5.2 2 4 7 b) 3 . 5 Çalışma 7 . diğeri 10’un kuvveti olacak şekilde.b d) a.4 A= 2 . İnsan vücudunda günde 200 milyar alyuvar parçalanır.c 2 a. a) 4 000 000 000 b) 9 000 000 000 000 000 e) a b. Bir günde parçalanan alyuvar sayısını bilimsel gösterimle yazınız.c 5 6 Türkiye’de yapılan son nüfus sayımına göre 70 milyon olan nüfusu bilimsel gösterimle yazınız. Buna göre. b) a.b a) a. b) 3 .2 =2 .00011 mm Yukarıdaki sayısal verileri bilimsel gösterimle ifade edelim.000 000 001 kg = 1x10-9 kg’dır. a) 2 .c c) 1 ç) a. Bir sayıyı bilimsel gösterimle ifade edebilmek için o sayıyı.) Kitabımızdaki bir “i” harfinin noktasını koymak için gerekli mürekkebin kütlesi 0. çarpanlardan biri 1 ile 10 arasında (1 dâhil). Bir sayının bilimsel gösterimi ax10n şeklindedir.5 12 17 10 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz.2 3 d) e) 3 .c c c b Aşağıdaki sayıları bilimsel gösterimle yazınız.b. 7 12 7 -8 4 =5 =7 3 4 7 9 42.b.ÖRNEK •Ay ile Dünya arasındaki uzaklık: 384 400 000 m •Pluton’un Güneş’e olan uzaklığı: 5 900 000 000 km •AIDS virüsünün uzunluğu: 0.3 -7 10 Aşağıdaki ifadelerde “ a) 2 c) 5 . 34 UYGULAMA 1 Aşağıdaki ifadelerin değerinin üslü gösterimini yazınız. iki sayının çarpımı şeklinde yazmamız gerekir. (a sayısı 1 ≤ a < 10 olacak şekilde bir rasyonel sayı.3 9 -7 c) ç) 4. 3 = 3 ç) 7 . n ise bir tam sayıdır.

ç›k›fl D Y D 1) 3 ifadesinin değeri -34 tür.) 5 sayısının negatif kuvvetleri pozitiftir.1). yandaki sayıların değerlerinin negatif olduğunu..(0. 12 7 (. D Y 4. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.05050550 ç) 51 230 000 3 4 5 6 7 8 9 K›rm›z› kan hücresinin çap› 0. ç›k›fl 3 Öz Değerlendirme .. kuvveti alınırsa sonuç negatif olur.001’dir. a) 3752 b) 20 051 c) 0.1) işleminin sonucu 0.. K›rm›z› kan hücresinin çap›n› bilimsel gösterimle yaz›n›z. y yerine 5 yazarak sonucu bulunuz. D Y D 7) ifadesinin 6.222x10 -3 c) 3. D Y 8. ç›k›fl 5. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl.) (0.1). ’e 6) (-109)1218 sayısının işareti (+)’dır.4404x10 Afla¤›daki say›lar› bilimsel gösterimle yaz›n›z. Sizce kim haklıdır? Neden? Yandaki ifadelere göre oranı kaçtır? A= 1 4 B= 0.00704 d) 42 573 e) 0. 1 1218 Pelin. ç›k›fl Y 3) 2-7 ifadesi eşittir. -4 5) Bir negatif tam sayının tüm kuvvetleri pozitiftir.. 35 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. Yiğitcan 22 10 (-0. ç›k›fl D Y 2. (. ç›k›fl 7. ç›k›fl 3.9) . 4) ifadesinin değeri -1’dir. Ifl›k h›z›yla hareket eden bir araçla seyahat edilece¤i düflünülürse bu uzunluk yaklafl›k ne kadar sürede al›n›r (Ifl›k 1 sn’de 5 3x10 km yol al›r.)? Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların önüne “D”.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 2 Afla¤›daki say›lar› ondal›k kesir olarak yaz›n›z.) (-1) +(-1) işleminin sonucu 2’dir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. a) 7.(0. 4 ise pozitif olduğunu savunuyor. 1.) (-7) sayısının 17.. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.00074 cm’dir. 2) 24 sayısı. (. (. ç›k›fl Y değeri 2’dir.0001 f) 0. 2-2 sayısının 26 katıdır.. (-2) .777x10 3 Üslü Say›lar›n Kuvvetleri -2 b) 6..xy ifadesinde x yerine 2. yanlış olanların önüne “Y” yazınız..25 3. 4 Ekvator'un çevresinin uzunlu¤u yaklafl›k 4x10 km’dir.

ç›k›fl D Y Y D 7) Bir şeklin ötelemeli yansıma hareketi bulunabilir. ç›k›fl Y D D Y Örüntüsü fraktal oluşturur.3). ç›k›fl 3. 2 birim yukarıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz.2) noktası bulunan şekil 3 birim sağa ötelenirse A'(3.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Aşağıdaki örüntülerden hangisi fraktaldır? A) B) C) Kurall› Say›lardan Kurall› ‹fllemlere D) 2 Yandaki örüntünün sonraki iki adımı aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) D) 3 Koordinatları A(1. ç›k›fl D Y D 5) A(0.4) noktasının x eksenine göre yansıması (2. y A B C x 36 4 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 2) Her fraktal bir şeklin oranında küçültülmesiyle oluşur.5) noktası olur. 4) (2. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 7.1) olarak verilen bir üçgeni 4 birim sağa. 6) Bir şekil 2 birim aşağıya ötelenirse şeklin y ekseninin koordinatları 2 azaltılır. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl.-4) noktasıdır.1) ve C(4. ç›k›fl Y D Y 8. 3) Bir eşkenar üçgenle hiçbir zaman fraktal oluşturulamaz. 2. ç›k›fl . ç›k›fl 5. 4. 1) 1. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 6. B(1.

Bu hatalar nedir? c) Sınıfa sonradan 1 kişi daha katılmıştır. a) Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. Bu kişinin boyu 148 cm’dir.5 Sakarya İlköğretim Okulunda bir günde kaç dakika kitap okunduğunu belirlemek için öğrencilere anket yapılır. Grafiği çizerken iki tane hata yapmıştır. Uzunluk (cm) 121-129 130-138 139-147 148-156 Kişi sayısı Tablo: Boy Uzunlukları Uzunluk (cm) 121-124 125-129 130-133 134-138 139-142 143-147 148-151 152-156 Kişi sayısı 2 5 8 14 11 9 3 1 37 b) Ayhan tablodaki verilerin grafiğini çizmiştir. Ayhan’ın tablosunu siz tamamlayınız. Bu kişi Ayhan’ın belirlediği aralıklardan hangisine dâhil olur? Kişi sayısı 25 20 15 10 5 0 Boy uzunluğu (cm) 121-129 130-138 139-147 148-156 . b) Günde 10 ile 34 dakika arasındaki sürede kitap okuyan kaç öğrenci vardır? Tablo: Kitap Okuma Süreleri Okuma Süresi (dakika) 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Öğrenci Sayısı 10 12 11 4 8 7 7 10 10 11 6 Yandaki tabloda bir sınıftaki öğrencilerin boy uzunlukları verilmiştir. Anket sonuçları yandaki tabloda verilmiştir. a) Ayhan bu verileri 9 cm’lik aralıklarla kaydederek yeni bir tablo oluşturmuştur.

1 = 3 3 3 3 3 d) 1 = 64 -3 .3) . 1 .3) = (0. -7 -6 -10 -4 b) 10 c) 10 ç) 10 a) 10 10 Aşağıdaki sayıları bilimsel gösterimle yazınız.000000007 11 Aşağıdaki işlemlerden hangisinin sonucu diğerlerinden farklıdır? A) 10 .8 Aşağıdaki eşitliklerde “ a) 5-3 = ç) 64 = . (0. 2 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz. a) 38 000 000 b) 482 000 000 000 c) 0. 10 2 2 D) 10 -1 10 3 38 6 Çalışma . (0. b) 1 . 1 . 10 -7 -3 B) 10 4 10 8 C) 10 . c) 100 000 = 5 e) (0.3) .3) 9 Aşağıdaki üslü sayıları işlem yapmadan ondalık kesir olarak yazınız.0000003 ç) 0.

medyan.OLASILIK. İSTATİSTİK VE SAYILAR Olas›l›k ve Olay Çeflitleri Kareköklü Say›lar Standart Sapma Tablo: Nevflehir ‹li Kütüphane Verileri Y›llar 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Toplam kitap say›s› 328 690 334 510 344 392 355 875 368 352 377 944 382 210 391 067 Yararlanan kifli say›s› Ödünç al›nan kitap say›s› 415 490 138 035 460 343 148 319 509 022 147 283 520 517 142 325 497 718 137 135 480 784 136 996 377 345 130 498 283 883 104 596 600 000 500 000 400 000 300 000 200 000 100 000 0 Grafik: Nevflehir ‹li Kütüphane Verileri 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 39 Toplam kitap say›s› Yararlanan kifli say›s› Ödünç al›nan kitap say›s› Türkiye ‹statistik Kurumunun Nevflehir ilindeki kütüphanelere ait verileri yukar›da tablo ve grafik fleklinde verilmifltir. 2007 y›l›nda kütüphanelerden en verimli flekilde yararlanabilmek amac›yla toplam kitap say›s›. yararlanan kifli say›s› ve ödünç al›nan kitap say›s›n›n tahmin edilmesi gerekiyor. En iyi tahmin için mod. aritmetik ortalama ve aç›kl›k hesaplar› yeterli midir? .

Parayı 50 kez havaya atarak kaç kez yazı veya tura geldiğine ait çetele tablosu oluşturalım. Bulduğunuz olasılık değerlerini karşılaştırınız. Tura gelme olasılık değeri. Yani 10000 6 . s(B) 1 E={1. Hesaplayarak bulduğumuz bu olasılık “Teorik Olasılık” olarak adlandırılır. hilesiz bir zar atarak üst yüzünde 5 gelme olasılığını hesaplamak istiyor. Para atıldığında tura gelme olasılığı kaçtır? •Madenî para Bu olasılığı nasıl hesapladığınızı açıklayınız. tablolardan hesapladığınız hangi olasılık değerine daha yakındır? Karşılaştırarak nedenini açıklayınız.4. 100 6 1659 1 oluyor. 63 1 Bulduğu olasılık değeri oluyor.2. Çetele tablosundan yararlanarak tura gelme olasılığını bulunuz. 40 ÖRNEK Hilesiz bir zar atıldığında üst yüzünde 5 gelme olasılığını hesaplayalım. Koliden alınan bir kutunun içinden siyah ayakkabı çifti çıkmama olasılığı kaçtır? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç Yazı mı Tura mı? Bir madenî para alalım. herhangi bir deneme ya da hesap yapmadan 1 olursa bu olasılık nasıl adlandırılabilir? Tartışınız. Teorik olasılık. Kolideki eş büyüklükteki her bir kutuda bir çift ayakkabı bulunmaktadır. Mete. Kolideki 100 kutuda 45 çift siyah. Zarı 100 kez atıyor ve 63 tanesi 5 geliyor. Mete zarı 10 000 kez attığında üst yüzünde 1659 kez 5 geliyor.6} O(B)= = s(E) 6 B={5} Bulduğumuz olasılık değeri ’dır. 40 çift kahverengi ve 15 çift bordo ayakkabı vardır. İlk olasılık değeri. yukarıda olduğu gibi her bir çıktının eş olumlu olması durumunda hesaplanır. Diğer grup arkadaşlarınızın çetele tablo sonuçlarını ortak bir tabloda birleştirerek tura gelme olasılığını hesaplayınız. Olasılık değerleri ile deneme sayıları arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.5.3.Olasılık ve Olay Çeşitleri Olasılık Çeşitleri Anahtar Kavramlar •Deneysel Olasılık •Teorik Olasılık •Öznel Olasılık Bir ayakkabı mağazasına bir ayakkabı kolisi gelmiştir.

4) Deneysel olasılık değerinin teorik olasılık değerine yakın olabilmesi için bir deneme yeterlidir. Bunun için yandaki tabloyu kullanarak yüz birinci müşterinin 100 TL verme olasılığını hesaplayınız. ç›k›fl 7. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. deneysel. ç›k›fl D Y D 7) 1000 deneme. 6. gerçek olasılık değerine 100 denemeden daha yakındır. UYGULAMA 1 Bir cam kâsenin içinde 20 adet kırmızı. a) Kırmızı gelme olasılığı kaçtır? b) Mavi gelme olasılığı kaçtır? c) Beyaz gelme olasılığı kaçtır? Bir kasiyer. kırmızı. Yapılan bu kişisel olasılık değerleri “Öznel Olasılık” olarak adlandırılır. D Y D Y 3) Bir tane hilesiz zar atıldığında üst yüze 4 gelme olasılığını teorik olarak hesaplayamayız. Siz de bir zar atıp aynı deneyi yaparak bulduğunuz olasılık değerlerini karşılaştırınız. hilesiz bir zar attığında üst yüzünde 5 gelme olasılığının %50. ç›k›fl 3. Celal ve Canan’ın bulduğu olasılık değerlerinin neden farklı olduğunu açıklayınız.Mete’nin deneyerek yaptığı bu olasılık hesabı “Deneysel Olasılık” olarak adlandırılır. 1. bilyeler vardır. 15 adet sarı. mavi. teorik ve öznel olarak üç çeşittir. teorik olasılık değerine yaklaşmaktadır. ç›k›fl Y D Y 8. 5 TL 10 TL 20 TL 50 TL 100 TL 6 adet 10 adet 21 adet 35 adet 28 adet 2 3 4 23’ten 33’e kadar olan sayıların (23 ve 33 dâhil) yazılarak atıldığı bir torbadan 3’e ve 2’ye tam bölünebilen bir sayıyı çekme olasılığını teorik olarak bulunuz. 2. ç›k›fl Y 1) Olasılık çeşitleri. kasaya ödeme yapan ilk yüz müşterinin ne kadar para verdiğini not alarak yüz birinci müşterinin 100 TL verme olasılığını deneysel olarak bulmak istiyor. 6) Bir kavanozda çeşitli sayılarda yeşil. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. Deneydeki her bir çıktının eş olasılıklı olmadığı durumlarda deneysel olasılıktan yararlanılır. 5 adet yeşil ve 3 adet beyaz bilye bulunmaktadır. Deneme sayısı arttıkça deneysel olasılık değeri. Rastgele bir bilye alındığında aşağıdaki renklerin gelme olasılıklarını teorik olarak hesaplayınız. 12 adet mavi. ç›k›fl D Y 2) Hilesiz bir madenî parayı 100 kez atarak tura gelme olasılığını hesaplamak deneysel olasılıktır. Canan ise %70 olduğunu söylüyor. ç›k›fl 7 Çalışma . ç›k›fl 5. Celal. Rastgele seçilen bir bilyenin kırmızı gelme olasılığı ’ tür. 41 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 4. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. D 5) Öznel olasılık değeri kişiden kişiye değişmez.

sınıf” yazılı kâğıtların biri azalmaktadır. Kulüp üyelerinin 6’sı 6. sınıf” yazılı kağıt çekilmiştir. 8 adet “8. 42 ÖRNEK 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı tören resimlerini çekmek üzere 21 üyeli fotoğrafçılık kulübünden 2 öğrenci seçilecektir. Yukarıdaki kâğıt çekme olaylarının hangilerinin sonucu bir başka olaya bağlıdır? Bu olasılıkları nasıl adlandırabilirsiniz? Tartışınız. sınıf öğrencisidir. sınıf. beşi ise 2004 modeldir. Duraktan iki taksi çağıran müşteriye 2006 model taksi yollanma olasılığı kaçtır? Durakta her seferinde 20 taksinin beklediğini düşünürsek iki gün üst üste taksi çağıran müşteriye 2006 model taksi yollanma olasılığı kaçtır? ETK‹NL‹K Kâğıt Çekelim Kâğıdı eş büyüklüklerde 12 parçaya bölelim.sınıf”. ikinci seçimde. Yani ilk seçimin sonucu ikinci seçimin sonucunu etkilemektedir. sınıf. İlk seçimden sonra “8. dördüne dörtgen. Yani ilk seçimin sonucu. Bu durumda torbadaki kâğıt sayılarında herhangi bir değişiklik olmamaktadır.sınıf” yazılı kâğıdı torbaya atmayalım. Bir torbanın içerisine 6 adet “6. 7 adet “7. yedisi 2005. ikinci seçimi etkilememektedir.sınıf”. beşine de beşgen çizelim ve bunları katlayarak torbaya atalım. Bu durumda torbada “8. . •Torba • K⤛t Torbadan bir kâğıt çekelim. İlk olarak “8.sınıf” yazılı kâğıdı torbaya atalım. Kâğıtta çizili çokgeni tekrar torbaya atarak mı yoksa atmadan mı çekerseniz aynı çokgeni çekme olasılığınız daha fazla olur? Gerekçeleriyle açıklayınız. sınıf yazılı kâğıdın gelme olayını etkiler mi? İnceleyelim: İlk seçimden sonra “8. 7’si 7. • Makas Çektiğiniz ilk kâğıdı torbaya atmadan ikinci bir kâğıt çekerseniz ilk çektiğiniz kâğıtta çizili olan çokgenin aynısından çekme olasılığınız hakkında ne söyleyebilirsiniz? Tartışınız.Olay Çeflitleri Anahtar Kavramlar •Bağımlı Olay •Bağımsız Olay Bir taksi durağında bekleyen 20 taksinin sekizi 2006.sınıf” yazılı eş özellikli kağıtlar atılarak seçim yapılacaktır. 8’i de 8. Araç ve Gereç Kâğıtların üçüne üçgen. 8. Çekilen kâğıdı torbaya tekrar atmak veya atmamak.

7 = 77 18 17 306 7 .İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesi birbirine bağlıysa yani bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkiliyorsa böyle olaylara “bağımlı olaylar” denir. Hangisinde aynı rengi çekme olasılığı daha fazladır? Açıklayınız. 11 = 121 18 18 324 11 . 7 = 49 18 18 324 B AB BA A AA 11 . Durum (Bağımlı Olay): 1. Bulduğunuz iki olasılık değerini karşılaştırınız. çekiliş Çıktılar Olasılıkları 11 18 11 18 A 7 18 11 18 B 7 18 B BB 7 . Torbadan bir kalem çekelim. keseye koyduğu 18 adet çeyrek altının 7’si 2008. 11 = 77 18 17 306 11 18 7 18 A 7 18 A . 1. çekiliş 2. Çektiğiniz kalemi torbaya atarak ikinci kez kalem çektiğinizde ilk kalemle aynı renkte olma olasılığı kaçtır? Hesaplayınız. Durum (Bağımsız Olay): 1. 10 = 110 18 17 306 11 . 7 = 77 18 18 324 7 . keseye atılmadan ikinci altın çekilecektir. 11 = 77 18 18 324 II. çekilişten sonra çıkan altın tekrar keseye atılacak ve ikinci altın çekilecektir. geri kalanı 2009 tarihlidir. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Torba • Eflit büyüklüklerde 4 k›rm›z›. 6 = 42 18 17 306 B AB BA A AA 11 . Keseden rastgele iki altın çekiliyor. 7 mavi kalem Torbadaki Kalemler Kalemleri torbaya koyalım. Bu durumları aşağıdaki gibi ağaç diyagramlarında gösterelim. 1. 2008 tarihli altın A 2009 tarihli altın B 43 I. İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesi birbirine bağlı değilse yani bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkilemiyorsa böyle olaylara “bağımsız olaylar” denir. Çektiğiniz kalemi torbaya atmadan ikinci kalemi çektiğinizde ikinci kalemin ilk kalemle aynı renkte olma olasılığı kaçtır? Hesaplayınız. ÖRNEK Serhat Kuyumcusu’nun. çekiliş 2. çekilişten sonra çıkan altın. çekiliş Çıktılar Olasılıkları 10 17 A 7 17 11 17 B 6 17 B BB 7 . Altınların çekilişi iki farklı durumda yapılabilir.

Bu öğrencinin.P(B) = 11 . P(A ve B)= P(A). sonra başkan yardımcısı seçilecektir. Çekilen ismin yazılı olduğu kâğıt. okula yürüyerek. Bu seçim ne tür bir olaydır? Bu olaya göre aşağıdaki olasılıkları hesaplayınız. otobüsle ya da taksiyle gidebilmektedir.P (A’ya bağlı B) Yukarıdaki örnekteki AB çıktılarını inceleyelim. A’ya bağlı) P(A ve B) = P(A). spora yürüyerek ya da otobüsle gidebilmektedir. başkan yardımcısının erkek öğrenci olması c) Başkanın erkek. a) Başkan ve başkan yardımcısının kız öğrenci olması b) Başkanın kız. a) Kalemi torbaya atmadan ikinci bir kalem çekme b) Çekilen kalemi tekrar torbaya atarak ikinci bir kalem çekme 2 Bir öğrenci. 7 = 77 ’tür. okula yürüyerek gitme ve okuldan sonra otobüsle spora gitme olasılığı kaçtır? Bir sınıftaki öğrencilerden bir başkan ve bir başkan yardımcısı seçilecektir. başkan yardımcısının kız öğrenci olması ç) Başkan ve başkan yardımcısının erkek öğrenci olması 3 .A ve B olayları. P(A)= 11 (18 altının 11’i A olayı) 18 P(B)= 7 17 (Kesede kalan 17 altının 7’si B olayı) P(A ve B)= P(A). Adayların isimlerinin yazılı olduğu kâğıtlar bir torbaya atılmıştır.P(B) • Bağımlı ise (B.P(B) = 11 . I. 7 = 77 olur. 18 18 324 II. 18 17 306 44 UYGULAMA 1 Bir torbadan kalem çekme olayı için aşağıda verilen olayların bağımlı mı bağımsız mı olduğunu belirleyiniz. torbaya geri atılmamak kaydıyla önce başkan. durumdaki bağımsız olayın olma olasılığı. • Bağımsız ise P(A ve B)=P(A).durumdaki bağımlı (B olayı A’ya bağlı) olayın olma olasılığı. 4 kız ve 8 erkek öğrenci aday olmuştur. Okul dönüşü.

L. O harflerini yazalım. 4 portakallı şeker bulunan kutudan rastgele alınan iki şekerin de limonlu olma olasılığı ’dir. A. 45 4) Bir madenî parayı iki kez attığımızda ikisinin de tura ’ dir. a) P(A)= 1 3 b) P(A)= 2 5 c) P(A)= 1 4 ç) P(A)= 3 4 ve P(B)= 1 5 ve P(B)= 3 8 ve P(B)= 4 9 ve P(B)= 4 7 P(A ve B)=? P(A ve B)=? P(A ve B)=? P(A ve B)=? 6 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. gelme olasılığı 1. ç›k›fl 4. ç›k›fl 8 Çalışma . 22. bir çarkı da 6 eş bölüme ayırarak her bir bölüme K. E. D Y D Y 7) İçerisinde aynı biçimde 3 limonlu. 18. 4 portakallı şeker bulunan kutudan rastgele alınan iki şekerden birincisinin limonlu ikincisinin ise portakallı olma olasılığı ’dur. Küpü attığımızda ve çarkı çevirdiğimizde aşağıdaki olayların olma olasılığını hesaplayınız. 6) Bir madenî parayı iki kez attığımızda ikisinin de tura gelme olasılığı ’tür. 1) Bağımlı veya bağımsız olayların olasılık değerleri. ç›k›fl 3. olayların olasılık değerleri toplanarak bulunur. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl D Y D Y 2) Aynı anda gerçekleşen bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkiliyorsa bağımlı olaydır. 2. ç›k›fl D Y 8.4 Bir küpün üzerine 15. D Y D 5) İçerisinde eş büyüklükte 3 limonlu. a) 10 ile 20 arasında bir sayı ve sessiz harf gelmesi b) 20’den büyük 2 ile tam bölünebilen sayı ve kalın sesli harf gelmesi c) 20 ile 30 arasında 3 ile tam bölünebilen sayı ve ince sesli harf gelmesi 5 A ve B’nin bağımsız olaylar olduğunu düşünerek aşağıdaki olasılıkları hesaplayınız. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 6. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl 5. 25. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl 7. 30 sayılarını. 21. J. ç›k›fl Y 3) Aynı anda gerçekleşen bir olayın sonucu diğerini etkilemiyorsa bağımsız olaydır.

a) Rastgele alınan sandviçin tavuklu ve meyve suyunun portakallı olması b) Rastgele alınan 2 sandviçin sırasıyla tavuklu. Buna göre aşağıda verilen olayların olma olasılığını bulunuz. a) Asal ve 3 ile tam bölünebilen bir sayı gelmesi b) Asal veya 3 ile tam bölünebilen bir sayı gelmesi c) 2’ye ve 5’e tam bölünebilen bir sayı gelmesi ç) 2’ye veya 5’e tam bölünebilen bir sayı gelmesi d) 4’e tam bölünebilen bir sayı gelmemesi Yandaki eş parçalara bölünmüş çark iki kere döndürüldüğünde aşağıdaki olayların olma olasılığını hesaplayarak türünü belirtiniz. a) Önce A sonra C’yi göstermesi b) Önce B sonra A’yı göstermesi c) Önce C sonra B’yi göstermesi A B A C A A B C 2 3 46 4 Bir zar ve madenî para aynı anda atılıyor. Okun. Sandviç ve meyve suyu çeşitleri yandaki tabloda verilmiştir. 5 Bir okul gezisinde öğrencilere öğle yemeği olarak bir sandviç ve bir de meyve suyu verilecektir. a) Sarı b) Yeşil c) Mavi 10 ile 25 arasındaki doğal sayılar küçük birer kâğıda yazılarak bir torbaya atılıyor. madenî paranın ise tura gelme olasılığını hesaplayınız.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Olas›l›k ve Olay Çeflitleri Yanda bulunan eş parçalara bölünmüş çark döndürüldüğü zaman okun aşağıdaki renklerin üzerine gelme olasılığını hesaplayınız. sosisli ve iki meyve suyunun sırasıyla şeftalili ve kayısılı olması c) Rastgele alınan sandviçin peynirli ve meyve suyunun vişneli olması Tablo: Öğle Yemeği Tavuklu Sandviç Sosisli Sandviç Peynirli Sandviç Portakal Suyu Şeftali Suyu Vişne Suyu Kayısı Suyu 10 adet 15 adet 20 adet 12 adet 18 adet 14 adet 8 adet 4 Öz Değerlendirme . Zarın 3. Torbadan rastgele bir sayı çekildiğinde aşağıdaki seçeneklerin olma olasılığını teorik olarak hesaplayınız.

Siz olsaydınız. (-8)x(-8)=64’ tür. 64 = 8 cm Verilen sayının. Pozitif karekök “ 2 ifadesi “karekök iki” olarak okunur. Modellediğiniz karesel bölge. Buna göre. Alanı 64 cm2 olan bir karesel bölgenin bir kenar uzunluğu için 64’ün karekökü bulunur. Bu nedenle “Hangi sayının kendisiyle çarpımı 64’e eşittir?” sorusunun cevabını bulmamız gerekir. bir kenar uzunluğunun kendisi ile çarpımına eşittir. kaç adet küçük karesel bölgeden oluşmaktadır? Karesel bölgenin kenar uzunluğunu kullanarak alanını veren eşitliği yazınız. . alanı 64 cm olan karenin bir kenar uzunluğu olabilir mi? Tartışınız. negatif karekök “ ” sembolü ile gösterilir. 64 ifadesi. Anahtar Kavramlar •Karekök •Tam kare “ ” sembolünden önce bir sayının karekökü için “kök” ve “kenar” sözcükleri kullanılmaktaydı. bir karesel bölge modelleyelim. 2 (-8) sayısı. ” sembolü ile. 64 = 82 = 8 x 8 eşitliğini yazabiliriz. karekök almaktır. ÖRNEK Alanı 64 cm2 olan karesel bölge şeklindeki not kâğıdının bir kenarının uzunluğunu bulalım: Karesel bölgenin alanı. Alanı 121 br2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu hesaplayınız. Kendisi ile çarpıldığında 64 sayısı elde edilen başka bir sayı var mıdır? Bulalım. bu sembol ve karekök sözcüğü yerine ne kullanırdınız? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç • Kareli k⤛t Karesel Bölgenin Alanı ile Kenarı Kareli kâğıda. 1525 yılında kullanmıştır. hangi sayının karesi olduğunu bulma işlemi. 47 Bir karesel bölgenin alanı verilmişse bir kenar uzunluğunu nasıl bulursunuz? Açıklayınız.Kareköklü Say›lar Kareden Kareköke ” sembolünü ilk kez Alman “ matematikçi Christoff Rudolff (Kristof Rudolf 1499-1545) “Die Coss” kitabında. karesi 64 olan pozitif sayıyı bulma işlemidir.

Araç ve Gereç Belirlediğiniz sayıya en yakın iki tane tam kare sayı bulunuz. bir kenar uzunluğunun karesini alarak bulabiliriz. bir sayının pozitif karekökünü bulmak için kullanırız.. 16. 2 2 3 br olan karesel bölgenin alanı 3x3 = 3 = 9 br . Belirlediğiniz sayının karekökünün yakın olduğu tam sayıyı dikkate alarak en yakın onda birliğe kadar tahmin ediniz ve tahmininizi sayı doğrusunda gösteriniz. 2 alanı 4 br olan karesel bölgenin bir kenarı 4 = 2 br. hesap makinesiyle bulduğunuz karekök değeri ile karşılaştırınız. 25. . •Hesap Bu üç sayıyı küçükten büyüğe doğru sembol makinesi kullanarak sıralayınız. Bulduğumuz sonuçların tam sayı olduğunu görüyoruz. 2 alanı 9 br olan karesel bölgenin bir kenarı 9 = 3 br. 2 2 br olan karesel bölgenin alanı 2x2 = 22 = 4 br . Yaptığınız sıralamadan yararlanarak belirlediğiniz sayının karekökünün hangi iki tam sayı arasında olduğunu tahmin ediniz. Aynı sıralamayı bu sayıların karekökleri için de yapınız. O hâlde alanını bildiğimiz bir karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulabilmek için karesel bölgenin alanının karekökünü almalıyız: 48 alanı 1 br olan karesel bölgenin bir kenarı 1 = 1 br. tam kare sayılar olarak adlandırılır. 4.. . 2 alanı 16 br olan karesel bölgenin bir kenarı 16 = 4 br olur. 2 2 4 br olan karesel bölgenin alanı 4x4 = 4 = 16 br olur. Yaptığınız tahmin sonucunu. Bir kenar uzunluğu.“ ” sembolünü.). Karekökleri tam sayı olan doğal sayılar (1. 9. 36. Kenar uzunlukları: 1 br 2 Alanlar : 1 br 2 br 2 4 br 3 br 2 9 br 4 br 2 16 br Bir karenin alanını. Yani bir sayının karekökü pozitif bir sayıdır. Aşağıda noktalı kâğıt üzerinde oluşturulan kare modellerinin alanları ve kenarları arasındaki ilişkiyi bulalım. 2 2 1 br olan karesel bölgenin alanı 1x1 = 1 = 1 br . 2 ETK‹NL‹K Karekök Tahmini Tam kare olmayan bir sayı belirleyiniz.

49 UYGULAMA 1 2 3 4 Hangi sayıların kareleri 36 sayısını verir? 28 adet birim karesel bölge ile yeni bir karesel bölge oluşturabilir miyiz? Açıklayınız. Sıraladığımız sayıların kareköklerini alalım. 28’in 5 ile 6 arasında bir sayı olduğunu söyleyebiliriz. 25’e 36’dan daha yakın olduğundan 28’ i 5.09 olduğundan 28 5. Bu sayıları 25 < 28 < 36 şeklinde sıralayabiliriz. a) 75 b) 80 c) 82 ç) 110 6 Negatif bir sayının karesini ve karekökünü almak mümkün müdür? Açıklayınız.2) =27. 28 5. a)230 5 b) 156 c)196 ç) 0 Aşağıda verilen kareköklü sayıların hangi iki tam sayının arasında olduğunu bulunuz. Buradan 5 < 28 < 6 yazabiliriz.3 olarak tahmin edebiliriz.3 olur.291502622 (5.ÖRNEK 28 sayısını en yakın onda birliğe kadar tahmin edelim: 28 sayısına en yakın tam kare sayılar 25 ve 36’dır. hesap makinesi kullanarak kontrol edelim: Bunun için hesap makinesine 28 yazıp tuşuna basmamız yeterlidir. 28 5. 25 < 28 < 36 olur. 39 sayısının karekökü bir tam sayı mıdır? Açıklayınız. 28-25=3 36-28=8 2 28 sayısı.3) =28.2 veya 5. 28’i en yakın onda birliğe kadar tahmin edebilmek için 28’in 25 ve 36 sayılarına olan uzaklığına bakalım.291502622 olarak buluruz. Aşağıda verilen sayıların tam kare olup olmadığını açıklayınız. .04 2 28’i sayı doğrusunda gösterelim: 5 28 6 Yaptığımız tahmini. (5.

yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. 16. 8. D 6. D Y 8. ç›k›fl Y 1) Karekök alma. verilen sayının hangi sayının karesi olduğunu bulma işlemidir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 10. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 4) 4. D Y D 50 4. D Y Y 3) Bir sayının karekökünün karesi o sayının kendisini verir. 1. D Y D 5) Herhangi bir sayının karekökü pozitif iki tam sayı arasındadır. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 8 Aşağıdaki eşitliklere uygun model yapınız. ç›k›fl Y 7) Pozitif bir tam sayının karekökü pozitiftir. 20 sayıları tam kare sayılardır.7 40 sayısını en yakın onda birliğe kadar tahmin ediniz. ç›k›fl 6) Negatif bir sayının karesi yine negatif bir sayıdır. ç›k›fl 7. 2. ç›k›fl 9 Çalışma . ç›k›fl 3. 2) Her tam sayının bir karekökü vardır. 5. ç›k›fl 5. a) 3 =9 2 b) 10 =100 2 9 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir.

Kareköklü sayılarla toplama işleminde vardığınız sonuç. Bunun için gerekli çerçevelerin uzunluklarını bulunuz. Arkadaşlarınızla tartışarak kareköklü sayılarla toplama işlemine ait bir genellemeye varınız. bu yapbozları çerçeveletmek istemektedir. . Küçük yaştakiler için büyük ve sayısı az olan parçalarla tasarlanan yapbozlar. Alanı 400 cm2 ve 2 m2 olan iki ayrı karesel bölge şeklindeki yapbozu tamamlayan Özlem. ETK‹NL‹K Çokgenlerin Çevre Uzunlukları Aşağıdaki çokgenleri inceleyelim.Kareköklü Say›larla Toplama ve Ç›karma ‹fllemleri 51 Yapboz (puzzle). ilerleyen yaşlar için küçük ve daha fazla sayıda parçadan oluşturulur. 2 cm 3 3m 3m 2 3m 5 2m 5 cm 3 2 cm Kenar uzunlukları verilen çokgenlerin çevre uzunluklarını bulunuz. Nasıl bulduğunuzu ve nelere dikkat ettiğinizi açıklayınız. iç içe geçebilen küçük parçaların renk ve şekil uyumu içinde birleştirilerek bir bütün oluşturmasıdır. çıkarma işlemi için de geçerli olur mu? Tartışınız.

....... eş uzunluktaki 6 kenarının toplamına eşittir....6 ).. sonuç bulunur...... Dikdörtgenin içinde yeşil çizgilerle verilen uzunluğu bulunuz.. UYGULAMA 1 2 Kenar uzunluğu br olan eşkenar dörtgenin çevre uzunluğunu bulunuz.. Çalışma ..4 ) + (2 ... Paralelkanarın çevre uzunluğu ise karşılıklı kenar uzunluklarının toplamıdır.. Ç1= + + + + + =6 cm buluruz. Hatalıysa doğru çözümü yapınız...... = (7-4) +(2-6) .. uzun Yukarıda verilen bir kenarı cm olan düzgün altıgen ile. 6 2 br 10 3 br 3 a) 2 b) 5 -3+ 3 -5 +4 -2 -2 +8 =6 =3 Yandaki işlemlerin doğru olup olmadığını kontrol ediniz......... + + + = 2 +2 = 2( 3 + 7 )cm olur.......... ortak kök aynen yazılır..... 10 -4 - işlemini yapınız.. kök içleri aynı olan terimlerin kat sayıları toplanır.... Ç2 = Kareköklü sayılarla toplama işlemi yapılırken kök içleri aynı olan terimlerin kat sayıları toplanır.. = 3 -4 ... 4 5 işleminin sonucunu bulunuz...... kök içleri aynı olan terimler gruplanır.... kısa kenarı cm olan paralelkenarın çevre uzunluklarını bulalım: kenarı Düzgün altıgenin çevre uzunluğu.......... 7 52 +2 -4 -6 işlemini yapalım: (7 ........ÖRNEK 3 cm 2 cm 7 cm cm.. Bu özellik kareköklü sayılarla çıkarma işlemi için de geçerlidir..........

u ise çevre uzunluğunun yarısıdır. =4 . Bunlardan biri. . Nasıl bulduğunuzu açıklayınız.(u-c) şeklindeki bağıntıdır. Nasıl bulduğunuzu açıklayınız.2 = 16 . . c üçgenin kenar uzunlukları. say›s›n› iki kareköklü say›n›n çarp›m› Çarpma iflleminin özelli¤inden yararlanarak fleklinde yazal›m. Alanı verilen bu karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulunuz. üçgenin alanını veren u. işlemini yapınız. a) . a) b) 4 c) 8 . Yapt›¤›n›z ifllemleri aç›klayan bir paragraf yaz›n›z.2 53 Kareköklü sayılarla çarpma işleminde kat sayılar kendi aralarında. Kenar uzunlukları Bu karesel bölgenin alanını bulunuz. ETK‹NL‹K Farklı Gösterim say›s›n› ele alal›m. = 4. c) 8 . 2 = 8. karekök içindeki sayılar da kendi aralarında çarpılır. b. say›s›n› farkl› bir biçimde nas›l gösterebilirsiniz? Aç›klay›n›z. m ve m olan dikdörtgensel bölgeyi ele alalım.(u-b). b) 4 = = . ÖRNEK Aşağıdaki çarpma işlemlerini yapalım.(u-a). Kareköklü sayılarla çarpma işlemiyle ilgili bir kural geliştirebilir misiniz? Tartışınız. 20 say›s›n› çarpanlara ay›rarak biri tam kare olacak flekilde çarpanlar›n çarp›m› biçiminde yaz›n›z. Burada a. u = a+b+c 2 b c ETK‹NL‹K Kareköklü Sayılarla Çarpma İşlemi 3m A= 3 m2 2m B a C Alanı 3 m2 olan karesel bölgeyi ele alalım. kareköklü ifadeler içeren birçok bağıntı kullanılmaktadır. Tam kare olan terimin de¤erini bularak çarpma ifllemini yap›n›z.Kareköklü Say›larla Çarpma ve Bölme ‹fllemleri A Farklı alanlarda. Bu bağıntıyı farklı şekillerde yazabilir misiniz? Tartışınız.

16 işlemini yapalım: 0.4 = 28 bulunur. Kareköklü sayılarla bölme işleminin nasıl yapıldığını açıklayınız.ÖRNEK Alanı 75 cm2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulalım: Alanı 75 cm2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğu 75 sayısını çarpanlara ayıralım: 75 25 5 1 3 5 5 75 = 3. Tablı: Sayı Örüntüsü 1) 2) 3) 4) 16 = 16 = 4 7 49 49 25 = 25 = 5 8 64 64 36 = 36 = 6 9 81 81 0. işleminin sonucunu bulunuz.5 = 5 3 cm’dir.16 = 0... Rasyonel sayı olarak ifade ettiğiniz ondalık kesrin karekökünü nasıl bulacağınızı tartışınız. 54 ÖRNEK 16 işlemini yapalım: 81 Karekök sembolünü pay ve paydaya ayrı ayrı uygulayalım: 16 = 16 81 81 Pay ve paydanın karekökünü alıp sonucumuzu bulalım: 16 = 16 = 4 9 81 81 0. satırındaki ondalık kesrin karekökünü ele alalım. kareköklü say›s›nda kat say› olan 2’yi kök içine alal›m: 2 7 = 7. Yandaki örüntünün 4.22 = 7. Gerekli işlemleri yaparak bulduğunuz kesri.52 75 = 3. . Ondalık kesri.16 = 16 Bölme işleminin özelliğinden yararlanarak sonucu bulalım: 100 16 = 16 = 4 = 0. rasyonel sayı olarak nasıl ifade edersiniz? Açıklayınız. ondalık kesir olarak ifade ediniz.52 = 3 . 52 = 3 . ETK‹NL‹K Kareköklü Sayılarla Bölme İşlemi Yandaki örüntünün ilk üç satırını inceleyelim.49 = = .4 100 100 10 Aynı karekök içindeki sayılar pay ve paydada ayrı ayrı köklerde yazılarak bölme işlemi yapılabilir.

a) 3( 5 + 2 ) b) 3 ( 3 . c) 75 fleklinde yaz›n›z. 10 . a) . b>0 ve c>0).32 c) 4 .24 b) 2 8 .5 ) c) 5 ( 2 . 5 c) 2 5 + 2 6 ç) 3.3 ) ç) 5 ( 2 + 3 ) 10 br2 2 3 Aşağıdaki işlemlerin sonuçlarını bularak bu işlemlere uygun birer model oluşturunuz. a) 3 . 2 2 . -2 3 9 Afla¤›daki ifllemlerin sonucunu en sade biçimde yaz›n›z.32 10 Afla¤›da a a) 3 2 fleklinde verilen say›lar› b) -2 7 fleklinde yaz›n›z. 3 say›s›n› iki kareköklü say›n›n çarp›m› fleklinde yaz›n›z.6 . Alan› 80 m2 olan bir karesel bölgenin bir kenar›n›n uzunlu¤unu cebir ile iliflkilendirerek bulunuz.124 b) -3 10 8 Afla¤›daki say›lar› büyükten küçü¤e do¤ru s›ralay›n›z. c) 4 5 ç) 12 10 11 Afla¤›daki kareköklü ifadeleri en sade biçimde yaz›n›z (a>0. .15 . 3 b) 2 .UYGULAMA 1 Yanda alanı verilen dikdörtgensel bölgenin kenar uzunluklarını tahmin ediniz. 12 . . a) 4a2b2 b) 25a2b2c c) 27a6b4c2 ç) 48a4b6 12 kareköklü say›s›n› en sade biçimde yaz›n›z. Afla¤›daki kareköklü say›lar› a a) 125 b) 50 fleklinde yaz›n›z. c) 7 2 ç) 6 2 55 ç) 32 4 5 6 7 Afla¤›daki kareköklü say›lar› a) . -4 . Aşağıdaki işlemleri yapınız.

ç›k›fl Y 56 1) Kareköklü sayıların çarpılması için kökün içindeki sayıların aynı olması gerekir. ç›k›fl 7.2 4. ç›k›fl D Y D Y D 2. )a cm ve ( ) a cm olan dikdörtgensel bölgenin alan›n› 15 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 4) Kareköklü sayılarla bölme işleminde bazen şeklinde.004 = 0. ç›k›fl 5. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl Y 6) Ondalık kesirlerin karekökünü alırken kesirlerden yararlanırız. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. D Y D 6. 3) Her a şeklindeki şeklinde sayıyı yazabiliriz. 2) Her kareköklü sayıyı a şeklinde yazabiliriz. 1. ç›k›fl 11 Çalışma . ç›k›fl Y 7) 12 > 2 3 D Y 8. 14 Kenarlar›n›n uzunlukları ( bulunuz. D 5) 0. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 3.13 iflleminin sonucunu en sade biçimde yaz›n›z. bazen de şeklinde işlem yaparız.

0101 . 0. 57 ÖRNEK Aşağıdaki sayılardan hangilerinin irrasyonel sayı olduğunu belirleyelim. Bu yetersizliği gidermek için yeni bir sayı sistemi kurmak gerekliydi...333. Kenar uzunluğu 1 br olan karenin köşegen uzunluğunun bir rasyonel sayı olmadığı anlaşıldıktan sonra bu inanışa olan güven azaldı....3 ondalık kesirlerini iki tam sayının oranı şeklinde yazalım.333. devirli ondalık kesri. Bu sayıların oluşturduğu küme irrasyonel sayılar kümesidir.01020301.333.7.. Yeni kurulan bu sayı sistemi neydi acaba? 1 br 1 br ? 1 br ETK‹NL‹K 1 br Her Ondalık Kesir Rasyonel Sayı mıdır? 0.333.. x= 4.0101030405 ondalık kesirlerinden hangilerinin rasyonel sayı olarak yazılabileceğini tartışınız.. -2..9 ve -4. Dolayısıyla bu sayı irrasyonel sayıdır. Bu iki eşitliği taraf tarafa çıkaralım: 10x= 43. şeklinde yazılabildiğinden b) 2..33. 14.. iki tam sayının oranı olarak rasyonel sayıdır. Rasyonel sayıların oranları ve paylaşımları ölçmede yeterli olmasına rağmen uzunlukları ifade etmek konusunda yetersiz olduğu ortaya çıktı. 0... şeklinde sonsuza kadar düzensiz bir şekilde devam eden sayılar iki tam sayının oranı şeklinde yazılamaz. devirli ondalık kesrini iki tam sayının oranı olarak yazabiliriz. Devreden 3 sayısını yok edebilmek için eşitliğin her iki tarafını 10 ile çarpalım: 10x=43.Gerçek Say›lar Anahtar Kavramlar •İrrasyonel sayılar •Gerçek sayılar Eskiden geometrik ifadelerin her zaman rasyonel sayılar biçiminde gösterilebileceğine inanılıyordu.. a) 4.. x= 4. olur. Aradığımız oran x olsun. sayısı.16. Rasyonel sayı olarak yazılamayan sayılara ne ad verilebilir? Tartışınız. .. rasyonel sayı mıdır? İki tam sayının oranı şeklinde yazılamayan sayılar irrasyonel sayı olarak adlandırılır. 9x= 39 x= 39 = 13 3 9 4..333.

doğal. bölüm her zaman bir tam sayı mıdır? Açıklayınız. Venn şemasında gösterdiğiniz sayı kümelerini alt küme veya kapsama sembolüyle belirterek karşılaştırınız. tam sayılar (Z). tam.123105626. Bir sayma sayısından kendisini çıkardığınızda bulduğunuz sayı bir sayma sayısı mıdır? Tartışınız. Rasyonel sayılarla irrasyonel sayılar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. Yani iki tam sayının oranı biçiminde gösterilemez. Belirttiğiniz tüm sayı kümelerini kapsayan bir küme var mıdır? Tartışınız. İki tam sayı birbirine bölündüğünde. 58 ÖRNEK Sayı kümelerini inceleyelim: Sayma sayıları (S). Aynı zamanda S = N+ olur. İrrasyonel sayılar (I). İki doğal sayının farkı her zaman bir doğal sayı mıdır? Tartışınız. Sayı kümelerinin her birinin sayı doğrusunu ne ölçüde doldurduğunu tartışınız. Gerçek sayılarla. doğal sayılar (N). Gerçek sayılar Rasyonel sayılar Tam sayılar Doğal sayılar İrrasyonel sayılar . sayısı devirli sayı şeklinde yazılamaz. rasyonel ve irrasyonel sayıları Venn şemasında gösteriniz. ETK‹NL‹K Sayı Kümeleri Sayı kümelerini ele alalım. Rasyonel sayılar kümesi ile irrasyonel sayılar kümesinin birleşimi gerçek sayılar kümesini oluşturur... Gerçek sayılar kümesi R sembolü ile gösterilir. Rasyonel sayılar kümesinde kök alma işlemi yapılabilir mi? Nedenini tartışınız. Sayma sayılarını. Dolayısıyla bu kümeler ayrıktır. Siz de irrasyonel sayılara örnekler veriniz. rasyonel sayılar kümesini kapsamaz. sayı doğrusundaki tüm noktalara bir sayı sistemi karşılık gelmiş olur. rasyonel sayılar (Q) olup aralarında şeklinde alt küme ilişkisi vardır. Sayma sayılar kümesinin elemanlarını belirtiniz. Bu sebeple sayısı irrasyoneldir. Yani gerçek sayılar kümesi sayı doğrusunu tam olarak doldurur. GÖREV π sayısının virgülden sonraki basamakları hakkında araştırma yaparak sınıfa sununuz.c) = 4. Gerçek sayılar kümesinin diğer sayı kümeleriyle ilişkisini aşağıdaki şekilde gösterebiliriz.

2. ç›k›fl Y D Y 8. 8 sayılarını sayı doğrusunda gösteriniz. Aşağıdaki sayılardan rasyonel ve irrasyonel olanları belirleyiniz.. ç›k›fl 3. ç›k›fl 7. D Y 4. ç›k›fl 12 Çalışma . ç›k›fl 5. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 59 1. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. Rasyonel ve irrasyonel sayı kümeleri arasındaki ilişkiyi belirtiniz. 6 . 6) irrasyonel sayısı iki rasyonel sayı arasındadır.02 d) 0. D Y D 7) Rasyonel sayılarla irrasyonel sayıların birleşim kümesi gerçek sayılar kümesidir. ç›k›fl Y D 1) Gerçek sayılar. a) b) -2 c) +2 ç)1. e) -2 5 6 7 8 9 D Y D 5) Devirli ondalık kesirler aynı zamanda bir rasyonel sayıdır. Sizce bu tartışmada kim haklıdır? Bir arkadaşınız rasyonel sayılar ile irrasyonel sayılar arasındaki farkı merak ediyor. Bir rasyonel sayı ile bir irrasyonel sayı çarpıldığında sonucun hangi sayı kümesine ait olacağını tartışınız. sayı doğrusunu tam olarak doldurur. Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl 4) Her rasyonel sayının bir ondalık gösterimi vardır. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. herhangi iki rasyonel sayı arasında bir başka rasyonel sayının olabileceğini iddia ediyor. 2) İki rasyonel sayı arasında mutlaka bir tam sayı vardır. ç›k›fl Y 3) sayısı bir rasyonel sayısıdır. 6. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r.. Gülay ise bu fikre karşı çıkıyor. Bu sayılar arasındaki farkı anlatan bir açıklama yazınız.4949. 5 . N ∪ Z ∪ Q ∪ I hangi kümeyi oluşturur? 3 . Bir irrasyonel sayı ile bir tam sayının toplamı rasyonel bir sayı mıdır? Açıklayınız.UYGULAMA 1 2 3 4 Hasan.

. ( 3 + 2 )br 2 br z 3 br k 2 3 br 3 br y t 3 br x 10 -2 3 (2 3 . 3 25 7 Çevre uzunluğu 4 cm olan iki kare birleştirilerek bir dikdörtgen elde edilecektir. 8 27 + 72 - 48 + 50 işleminin sonucunu bulunuz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Kareköklü Sayılar Alanı 196 m2 olan karesel bölge biçimindeki bir duvarın kenar uzunluğu kaç metredir? 2 152 işlemini.20 . Oluşan dikdörtgenin kenar uzunluklarını ve çevre uzunluğunu bulunuz. k ve t harfleriyle isimlendirilmiş dikdörtgensel bölgelerin alanlarını bulunuz. 5 39 sayısının karekökünün hangi tam sayılar arasında olduğunu bulunuz. z. . 6 60 Aşağıdaki sayıları sayı doğrusunda gösteriniz. alanı 23 birim kareden az olmamak şartıyla mümkün olan en küçük karesel bölgeyi çiziniz.3 . y. . 3 br 9 Yandaki x. 2 10 . 4 Bir kareli kâğıda. hesap makinesinde x2 tuşunu kullanmadan nasıl hesaplayacağınızı açıklayınız. alanı 23 birim kareden fazla olmamak şartıyla mümkün olan en büyük karesel bölgeyi çiziniz.5 . 3 Bir kareli kâğıda.5 ) işleminin sonucunu bulunuz. .

. -π fark›.89 ile 1..) Kareköklü her bir say› bir irrasyonel say›d›r.. 61 16 Aşağıdaki işlemlerin sonucunun hangi sayı kümesine ait olduğunu sembol kullanarak yazınız.11 Aşağıdaki kareköklü sayıları en sade biçimde yazınız.3 .28 4 3 b) .) 28 say›s› bir rasyonel say›d›r.16 .15 5 4 ç) ( 2 + 1) ( 2 .. 15 1....... bir irrasyonel say›d›r. (. (... cm ve cm olan dikdörtgensel bölgenin çevre 14 Afla¤›daki ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”. (.4 + 4 a) c) 20 + 3 ..025 ç) 48 a) 24 75 12 Alanı 32 br2 olan karesel bölgenin kenar uzunluğunun alanı 40 br2 olan karesel bölgenin kenar uzunluğuna oranı kaçtır? 13 Kenar uzunlukları uzunluğunu bulunuz. yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z.12 ondal›k kesri rasyonel say› belirtir... b) 1.21 c) 0.) (..1) d) 2 + 12 + 8 3 2+2 3 5 Öz Değerlendirme .) 0.9 ondal›k kesirleri aras›nda olan 3 tane rasyonel say› yaz›n›z.... 3 + 2 ..

I.. •Bulunan toplam. a2. Bu veri grubunun standart sapması aşağıdaki formül ile hesaplanır.aort)2 + . Standart sapma = (a1. Borsada iki durumdan hangisinin riskinin daha küçük olduğunu anlayabilmek için standart sapmadan yararlanılır.. Riskin analiz edilmesi standart sapma kullanılarak gerçekleşir. grup 10 50 80 90 90 100 70 70 60 80 İki grup üyelerinin aldığı sınav sonuçları II. Bu değerler veri gruplarının üst ve alt bölgelerinde yer alan ve verilerin yayılımını etkileyen değerler hakkında tam olarak bilgi vermeyebilir.Standart Sapma Bir ülkenin ekonomisini belirleyen etkenlerden birisi de borsadır.aort)2 + (a2. •Bulunan sonuç veri grubunun standart sapmasını belirler..744 38...aort)2 n-1 . Açıklık. Standart sapması küçük olan durum için sapma ve risk az.644 ETK‹NL‹K 62 Standart Sapma İki farklı gruba ortak bir sınav uygulanıyor.998 38. + (an.824 39. Sizin de çevrenizdeki riskleri belirlemede kullandığınız ölçütler var mıdır? Tartışınız. büyük olan durum için ise sapma ve risk yüksektir. a3. veri sayısının bir eksiğine bölünerek bölümün karekökü alınır. grup 70 70 70 60 50 90 80 70 70 70 tabloda verilmiştir. Her iki gruptaki verilerin aritmetik ortalamasını hesaplayalım. mod ve medyan değerlerine ayrı ayrı bakarak hangi grubun daha başarılı olduğu söylenebilir? Tartışınız.457 EKİM 16 17 18 19 20 26 39.591 39. Bu durumda merkezî yayılma ölçüsünün açıklığına veya çeyrekler açıklığına bakılır. Aritmetik ortalamaya bakarak hangi grubun daha başarılı olduğu söylenebilir? Neden? Her iki grup için açıklık. Anahtar Kavramlar •Standart sapma •Merkezî eğilim ölçüleri •Merkezî yayılma ölçüleri BORSA ENDEKSİNDE SON HAFTA 40. •Her bir verinin aritmetik ortalama ile farkının karelerinin toplamı bulunur. Borsada kazanabilmek için riskin iyi bir şekilde analiz edilmesi gerekir. . mod ve medyan değerlerini hesaplayalım. İki grubu başarıları açısından karşılaştırmak için farklı bir yol bulunabilir mi? Tartışınız. a1. an veri grubunun aritmetik ortalaması aort olsun. Aritmetik ortalamaları birbirine yakın veya eşit olan iki veri grubundaki çok büyük veya çok küçük değerler verilerin dağılımını etkiler. Bir veri grubunun standart sapmasını bulmak için aşağıdaki aşamalar uygulanır: •Veri grubunun aritmetik ortalaması bulunur. Böylesi durumlarda merkezî yayılma ölçüsü olarak standart sapma kullanılır.

ÖRNEK
Aşağıdaki tabloda iki farklı şehirde bir hafta boyunca her gün gerçekleşen trafik kazalarının sayısı verilmiştir.
Pazartesi Sal› Çarflamba Perflembe Cuma Cumartesi Pazar

I. flehir II. flehir

1 8

13 8

2 7

10 6

15 9

8 8

7 10

Bu verilerin aritmetik ortalamasını ve standart sapmasını bularak hangi şehirde trafik kazası riskinin daha az olduğunu belirleyelim: I. flehirdeki kaza say›s›n›n aritmetik ortalamas› = 1+13+2+10+15+8+7 = 8 7 II. flehirdeki kaza say›s›n›n aritmetik ortalamas› = 8+8+7+6+9+8+10 = 8 7 I ve II. flehirlerdeki kaza say›lar›n›n aritmetik ortalaması ayn› oldu¤undan hangi flehirdeki kaza riskinin daha az oldu¤unu bilemeyiz. Bu nedenle iki flehirdeki kaza say›lar›n›n standart sapmas›n› bulal›m: I. flehirde gerçekleflen kaza sayılarının oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmasını bulalım. (1-8)2+(13-8)2+(2-8)2+(10-8)2+(15-8)2+(8-8)2+(7-8)2 7-1 = (-7)2+52+(-6)2+22+72+02+(-1)2 6 49+25+36+4+49+0+1 6 164 6 27,33 5,23 bulunur. 63

=

=

Ayn› yöntemle II. flehirde gerçekleflen kaza say›lar›n›n oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmas› yaklafl›k 1,3 olarak bulunur. II. flehirde gerçekleflen kaza say›larının oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmas› daha düflüktür (1,3 < 5,23). Bu durumda I. flehirdeki kaza riski daha azd›r. 5, 10, 20, 30, 35 say›lar›ndan oluflan veri grubunun standart sapmas›n› hesaplayal›m. Aritmetik ortalama = 5+10+20+30+35 = 20 5 Standart sapma = (5-20)2+(10-20)2+(20-20)2+(30-20)2+(35-20)2 5-1 650 4 = 162,5 12,75

=

400, 400, 1400, 400, 1100, 1000, 400, 900, 400, 400, verilerini kullanarak merkezî e¤ilim ve yay›lma ölçülerini bulal›m: Verileri küçükten büyü¤e do¤ru s›ralayal›m. 400, 400, 400, 400, 400, 400, 900, 1000, 1100, 1400 Verilerin ortas›ndaki de¤er: ortanca (medyan) 400’ dür. En fazla tekrar eden de¤er 400 oldu¤undan tepe de¤er (mod) 400’dür. Açıklık = 1400-400 = 1000’ dir. Aritmetik ortalama: 400 + 400 + 400 + 400 + 400 + 400 + 900 + 1000 + 1100 + 1400 = 680 10

Standart sapma:

382,4 9 Standart sapman›n veri grubundaki en küçük de¤ere yak›n olmas› aç›kl›¤›n büyük oldu¤unu göstermektedir. Aritmetik ortalama, ortanca (medyan), tepe değeri (mod), “merkezî eğilim”; açıklık, çeyrekler açıklığı ve standart sapma ise “merkezî yayılma” ölçüleridir.

ÖRNEK
Marketlerdeki değişik markalara ait ürünlerin fiyatları arasındaki farklılıklarla ilgili bir araştırma yapıp araştırma sonuçlarınızı sınıfa sununuz. 64

UYGULAMA
1 2 Afla¤›daki verilerin standart sapmas›n› bulunuz. 52, 52, 48, 50, 47, 48, 49, 55, 52, 55, 53 8A ve 8B s›n›f›na ortak bir s›nav yap›lm›fl, s›n›ftaki ö¤rencilerin ald›klar› notlar tabloda verilmifltir. S›n›f Notlar 8A 76 52 10 27 34 53 72 64 55 67 42 45 91 28 52 61 70 34 96 15 8B 43 52 61 55 72 36 37 53 62 71 32 25 74 67 69 55 57 43 62 70 Hangi s›n›f daha baflar›l›d›r? Neden? Hangi durumlarda standart sapma 0’a eflit olur? Örnek vererek aç›klay›n›z. 3 4 Aritmetik ortalamas› 70 olan bir veri grubuna 55 say›s› eklenirse standart sapmada nas›l bir de¤ifliklik olur? Okan, bir kamera almak istemifl ve farkl› marka ve modeldeki kameralar›n fiyatlar›n› araflt›rm›flt›r. Elde etti¤i fiyatlar afla¤›da verilmifltir. Okan, merkezî e¤ilim ölçülerini kullanarak alaca¤› kameraya karar vermek istiyor. 100 TL, 105 TL, 100 TL, 115 TL, 120 TL, 110 TL, 115 TL, 105 TL 100 TL, 120 TL, 120 TL, 120 TL Okan hangi merkezî e¤ilim ölçüsünü kullan›rsa fiyatı en uygun kameray› al›r? Neden? 5 Aç›kl›k, aritmetik ortalama, çeyrekler aç›klı¤ı, mod, medyan, standart sapma terimlerinden hangileri merkezî yay›lma ölçüsüdür?
13
Çalışma

KONU DE⁄ERLEND‹RME
1 A B C 51, 56, 51, 49, 53, 63, 49 71, 76, 71, 69, 73, 82, 55 102, 112, 102, 98, 106, 124, 126

Standart Sapma

a) Tablodaki her bir veri grubunun aritmetik ortalamasını ve standart sapmasını bulunuz. b) Elde ettiğiniz sonuçlara göre veri gruplarını birbirleriyle karşılaştırarak yorumlayınız.

2

Aşağıdaki veri gruplarının hangisinin standart sapmasının düşük olduğunu tahmin ediniz. Tahmin ederken kullandığınız yöntemi açıklayınız. a) 10, 11, 12, 13, 14 b) 5, 6, 12, 18, 19 c) 6, 8, 10, 12, 14

3

Yanda verilen grafik İngilizce seviye belirleme sınavında öğrencilerin aldığı notları belirtmektedir. Grafikteki verilere göre öğrencilerin seviyeleri için neler söylenebilir? Bunu yaparken hangi merkezî eğilim veya yayılma ölçüsünden yararlandınız? Açıklayınız.

Grafik : Seviye Belirleme Sınavında Alınan Notlar Öğrenci sayısı 45 40 65

30

20

10 5 Alınan notlar 40 45 50 55 60 65 70 75 80

4

Aşağıda verilen durumlar için mod, medyan, açıklık, çeyrekler açıklığı ve standart sapma gibi merkezî eğilim ve yayılma ölçülerinden hangisinin kullanılmasının daha uygun olacağını belirleyiniz. a) Öğrencilerin en sevdikleri spor dalı b) Şubat ayı boyunca hava sıcaklığı

6
Öz Değerlendirme

ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME

Olas›l›k, ‹statistik ve Say›lar

Atatürk İlköğretim Okulunda 120 öğrenci bulunmaktadır. Bu okulda hafta sonları açılan kurslardan matematik kursuna 50 öğrenci, fen ve teknoloji kursuna 45 öğrenci katılmıştır. 45 öğrenci de hiçbir kursa devam etmemiştir.

Yukarıdaki bilgilere göre aşağıdaki 1, 2 ve 3. soruların cevabını teorik olarak bulunuz. 1 Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin her iki kursa da devam eden öğrenci olma olasılığı nedir?

2 66 3

Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin hiçbir kursa katılmama olasılığı nedir?

Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin sadece matematik kursuna katılan öğrenci olma olasılığı nedir?

4

Ayşe’nin çorap çekmecesinde 6 kırmızı, 4 mavi çorap bulunmaktadır. Buna göre aşağıdaki soruları yanıtlayınız. a) Ayşe art arda iki çorap aldığında, çoraplardan ilkinin kırmızı diğerinin mavi gelme olasılığı nedir? b) Ayşe’nin çekmeceden aldığı iki çorabın da kırmızı gelme olasılığı nedir? c) Ayşe’nin çekmeceden aldığı iki çorabın da mavi gelme olasılığı nedir?

5

11 adet birim karoya en az kaç karo eklenirse büyük bir karesel bölge oluşturabilir? A) 2 B) 5 C) 14 D) 36

56 0.16 D) 5. 44. 5.0256 işleminin sonucu kaçtır? B) 0. 9. 36.6 18 adet birim karodan en az kaç karo çıkarılırsa bir karesel bölge oluşturulamaz? A) 4 B) 9 C) 14 D) 17 7 1. 18. 16.20 C)4. 3. 52 sayılarından kaç tanesi tam kare sayıdır? A) 6 B) 7 C) 9 D) 10 8 A) + B) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? + C) D) 9 Kenar uzunluğu A) B) br olan karesel bölgenin alanı aşağıdakilerden hangisidir? C) D) 27 10 A) - + 3 B) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? C) D) 67 11 kareköklü sayısı hangisine eşit olur? A) B) şeklinde yazıldığında aşağıdakilerden C) D) 12 A) -4 işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? B) 4 C) D) 2 13 0. 25. 8.6 . 49.16 + A) 0.

Gerçek sayılar kümesi A) I B) I. 20. Alparslan daha sonra sınava katılmış ve 75 almıştır. Aynı şartlarda. 26. Alparslan matematik dersi sınavına o günkü rahatsızlığından dolayı katılamamıştır. a) Sınıfın matematik dersi sınav notlarının aritmetik ortalamasını. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. 12. Rasyonel sayılar kümesi II. 9 22. 23. x ve y gübresi ile yetiştirilen domates miktarları tabloda verilmiştir. Doğal sayılar kümesi V. II. Alparslan’ın sınav notunu da dâhil ederek tekrar hesaplayınız. V 16 Bir firma iki tür gübre denemektedir. İrrasyonel sayılar kümesi IV. b) Alparslan’ın notunun dâhil edildiği ve edilmediği durumlardaki standart sapmayı karşılaştırabilir misiniz? Tartışınız. II. 17 68 Sizce gübrelerden hangisi daha kalitelidir? Neden? 17 Alparslan 20 kişilik bir sınıfta eğitim görmektedir. IV C) III D) I. 30. Sınıfın matematik dersi sınav notunun aritmetik ortalaması 65’tir. 20. 14 Çalışma . 18. Tam sayılar kümesi III. 19. x gübresi (kg) y gübresi (kg) 25. 19.14 Aşağıdaki çarpma işlemlerinden hangisinin sonucu rasyonel sayıdır? A) B) C) D) 15 işleminin sonucu aşağıdaki sayı kümelerinden hangisi ya da hangilerinin elemanıdır? I. 21. 17. 22.

Uydudan alınan görüntüler incelendiğinde Dünya yüzeyindeki birçok oluşumun üçgensel bölgeye benzediği dikkat çekmektedir. .ÜÇGENLER VE CEB‹R Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Günümüzde farklı amaçlarla kullanılmak üzere Dünya çevresine birçok uydu yerleştirilmiştir.usgs. Ayers Kayas›.gov). Aşağıda buna örnek olabilecek uydu görüntüleri verilmiştir. Avustralya 69 Arjantin’de bir göl Kanada’da bir göl Türkistan’da bir göl Bahama’da bir su alt› oluflumu Çin’de bir su alt› oluflumu Bir üçgensel bölgenin oluşması için sizce hangi şartların sağlanması gerekir? Kenar uzunluklarının ve açılarının bilinmesi önemli midir? Tartışınız (Kaynak: http://edc.

Hangi üçgeni elde ettiniz? Bu üçgenin kenar uzunluklarını yazınız. Bu yayın diğer yayla B kesiştiği noktayı C olarak isimlendirelim. Kitapta yer alan ve günümüzde de kullanılmakta olan pek çok terim Atatürk tarafından türetilmiştir. Elde ettiğiniz üçgenin kenar uzunluklarını ve açı ölçülerini yazınız. Siz de kenar uzunlukları 7 cm. Sayı: 180). “müselles”in karşılığı olarak üçgen gibi Türkçe yeni terimler kullanarak birtakım geometri konularını anlatmıştır (Kaynak: Bilim ve Teknik. Üç kenarı bilinen bir üçgeni kaç farklı şekilde çizebilirsiniz? Açıklayınız. Benzer şekilde ölçüsü 55° olan ’nı D oluşturalım. 1971’de ise ikinci baskısı Türk Dil Kurumu tarafından yapılmıştır. “dılı” karşılığı olarak kenar. Tebeşiri eline alan Ata. tahtada çizimlerle “zaviye”nin karşılığı olarak açı. Açıölçeri kullanarak ölçüsü 45° olan ’nı oluşturalım. Atatürk. A ve B noktaları ile birleştirelim. Atatürk’ün 1936-1937 yıllarının kış aylarında yazdığı ve geometri öğretiminde yol gösterici olarak tasarlanan bir geometri kitabıyla atılmıştır. •Cetvel A noktasını merkez alarak pergelle 6 cm yarıçaplı bir yay çizelim. Bu iki açının kollarını üçgen oluşturacak şekilde uzatarak birleştirelim. Bir Kenar ‹ki Aç› Araç ve Gereç •Aç›ölçer •Cetvel F 6 cm uzunluğunda bir [DE] çizelim. Kasım 1982. Bu üçgen başka hangi iki açısının ölçüsü ile kenar uzunluğu verilseydi çizilebilirdi? E .Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Üçgenler Bilimsel terimlerin Türkçeleştirilmesinde ilk adım. Sivas Kongresi’nin toplandığı Sivas Lisesinde Hendese (Geometri) dersi vermiştir. Cetvel kullanarak C noktasını. Bu derste tahtaya kaldırdığı bir kız öğrenci açıların Arapça adlarını söylemekte zorluk çekip yanlışlıklar yapınca durumdan etkilenen Atatürk tepki göstermiştir. C B noktasını merkez alarak pergelle 5 cm A •Pergel yarıçaplı bir yay çizelim. Nasıl çizdiğinizi açıklayan bir paragraf yazınız. Kitap 1937’de Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayınlanmış. 70 ETK‹NL‹K Üç Kenar Araç ve Gereç 4 cm uzunluğunda bir [AB] çizelim. 3 cm ve 6 cm olan bir üçgen çiziniz.

70º K 5 birim L Siz de bu üçgenin ML kenarının uzunluğunu.B. İlk yayı kesen bir yay çizelim. . A 4 cm B Daha sonra pergelin açıklığını 2 cm olarak ayarlayıp sivri ucu bu kez A noktasına koyalım. IKMI = 4 birim ve s(LKM) = 70º olan bir KLM üçgeni çizelim. K Uzunluğu 4 birim olan [KM]’ nı çizelim. kenar uzunlukları 6 cm ve 8 cm. Kenar uzunlukları IABI = 4 cm. noktasını ikişer ikişer birleştirelim. açıölçer ve pergel kullanılarak çizilebilir.C. bu kenarlar arasındaki açının ölçüsü 90º olan üçgen çiziniz. Önce [KL]’nı çizelim. 71 Önce [AB] yi çizelim. A 2 cm 3 cm B 4 cm Siz de. iki kenar uzunluğu ile bu kenarlar arasındaki açının ölçüsü veya bir kenarının uzunluğu ile iki açısının ölçüsü verilen bir üçgen cetvel. Üç kenar uzunluğu. 4birim 70º K 5 birim M L M 4birim M ve L noktalarını bir doğru parçasıyla birleştirelim ve KLM üçgenini elde edelim. IACI = 2 cm ve IBCI = 3 cm olan ABC üçgenini çizelim. Sonra pergelin açıklığını 3 cm olarak ayarlayıp sivri ucu B noktasına koyarak bir yay çizelim. L ve M açılarının ölçüsünü bulunuz. A B 4 cm C Kesim noktasına C diyerek cetvelimizle A. K 5 birim L 70º 5 birim L K noktasını merkez alarak açıölçerle ölçüsü 70º olan LKM’nı çizelim.ÖRNEK IKLI= 5 birim.

Bu dikmelerle ilgili ne söylenebilir? Üçgenlerin her bir köşesinden karşısında bulunan kenara dikme indirelim. B H 4 cm IAEI= IEBI= 1. kırmızı ve yeşil renkli kalemlerle çizilen doğru parçaları arasındaki benzerlik ve farklılıkları açıklayınız. c) AB kenarına ait kenarortayı ve kenar orta dikmeyi çizelim. Her bir üçgen için köşelerden inilen bu dikmeleri bir noktada kesiştirelim. Siz de ’ nde diğer açıortay. Üçgenlerde Yükseklik Araç ve Gereç •Cetvel •Gönye Bir dar açılı. 1. Kesişim noktası üçgenin hangi bölgesindedir? A 72 ÖRNEK için. IAEI= IEBI= 1. Üçgenlerin herhangi bir köşesinden geçen ve bu köşenin karşısında bulunan kenara paralel olan bir doğru çizelim. Dikmelerin uzunluğunu bulunuz. a) [BF].ETK‹NL‹K Üçgenin Elemanlar› Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Cetvel •K›rm›z› kalem •Mavi ve yeflil kalem A4 kâğıdını keserek istediğimiz boyutta bir üçgensel bölge elde edelim. karşısındaki kenarla birleşecek şekilde mavi kalemle çizelim.5cm b) geniş açılı üçgen olduğundan [AH] yüksekliği üçgenin E dış bölgesindedir. Yanda verilen a) B köşesine ait açıortayı. Bu orta dikmeler noktadaş mıdır? Mavi.5 cm ve d ⊥ [AB]’dır. F 6 cm C . Köşelerden inilen dikmelerin üçgenin hangi bölgesinde kaldığını belirleyiniz. B açısının açıortayıdır. kenarortay ve yükseklikleri çiziniz. Her bir orta noktayı cetvel ve kırmızı kalem kullanarak karşısındaki köşeyle birleştirelim. Bu şekilde kaç doğru parçası elde ettiniz? Bu doğru parçaları noktadaş mıdır? Kâğıt katlama yoluyla (veya açıölçer ile) her bir açının açıortayını. s( )= s( )= 59° 6 cm 3 cm 118° B 4 cm C A d 1. AB kenarına ait kenarortaydır. b) BC kenarına ait yüksekliği. Kâğıt katlama yoluyla kenarların orta noktasını belirleyelim. bir de geniş açılı üçgen çizelim.5cm 59º 59º c) [CE]. Bu şekilde çizilen doğru parçaları noktadaş mıdır? Her bir kenara ait orta dikmeyi cetvel ve yeşil kalem kullanarak çizelim. Her bir üçgen için çizdiğimiz doğru üzerinde noktalar belirleyerek bu doğrunun karşısındaki kenara dikmeler indirelim.5 cm’dir d doğrusu ise AB kenarına ait kenar orta dikmedir.

4 cm. Açıortay bir köşedeki açıyı iki eş parçaya ayıran doğru parçasıdır. s( b) IPSI = 6 cm. 73 UYGULAMA 1 Açıölçer ve cetvel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. a) IABI = 6 cm.3 cm D 6. IFGI = 8 cm ve IEGI = 6 cm b) IKLI = 5. D S K H L K L E P H M F R M Üçgende yükseklik bir köşenin karşısındaki kenara uzaklığı veya köşeden bu kenara inilen dikmedir. ILMI = 4. a) IABI = 8 cm.A A 86° E 6. Dar açılı SRP’nde yükseklikler üçgenin içinde noktadaş. bir köşeyi karşı kenarın ortasına birleştiren doğru parçasıdır.6 cm Açıölçer. s( 2 ) = 40° ve s( ) = 48° ve s( ) = 54° ) = 47° Cetvel ve pergel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. geniş açılı üçgenlerde ise üçgenin dışında noktadaştır. geniş açılı DEF’nde ise yüksekliklerin uzantıları üçgenin dışında noktadaştır.9 cm I G 86° E 6.3 cm D B 44° 9 cm 50° C B 44° K 50° 9 cm C Üçgende kenarortay.6 cm ve IKMI = 4. kenar orta dikme ve açıortaylar üçgenin içinde noktadaştır. s( b) IDEI = 8 cm. Bir üçgende kenarortay. Kenar orta dikme ise bir kenarı dik olarak iki eş parçaya böler. Kenar orta dikmeler dik ve dar açılı üçgenlerde üçgenin içinde. cetvel ve pergel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. a) IEFI = 10 cm. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız.9 cm 6. s( ) = 85° ve IBCI = 7 cm ) = 78° ve IDFI = 7 cm A 3 4 Yandaki üçgene eş bir üçgen çiziniz. C B .

IEBI= 4 cm ise A( ) kaç santimetrekaredir? E A D B C 9 10 Bir dik üçgen çizerek yüksekliklerin kesim noktasını belirleyiniz.5 Tuğba’dan. kenarortay ve açıortay olanları belirleyiniz. 15 42° Çalışma . R K L M N P A 70° D E F 7 Yanda verilen ABC üçgeninin iç bölgesindeki doğru parçalarından hangisi B açısının açıortayıdır? Açıklayınız. bir kenar uzunluğu 5 cm ve bu kenara ait açılardan birisinin ölçüsü 50° olan bir üçgen çizmesi isteniyor. Tuğba’nın bu üçgeni çizebilmesi için başka hangi bilgiye ihtiyacı vardır? Açıklayınız. Bu binanın yüksekliğini ölçekli şekil çizerek bulunuz. Bu nokta nasıl adlandırılabilir? Bir binanın 50 m gölgesi oluştuğunda güneşi görme açısı 42° oluyor. 74 B 50° C 8 Yandaki şekilde EBCD bir karesel bölgedir. 50° 5 cm 6 S Yanda verilen SRP üçgeninin iç bölgesindeki doğru parçalarından yükseklik.

. Ayırdığımız uzunluğu değiştirerek diğer iki kenar için de bu işlemleri tekrarlayalım. Bir arazi sahibi. Sizce arazi sahibi bu ölçümlerde hata yapmış olabilir mi? Neden? ETK‹NL‹K Üçgen Oluflur mu? Bir çubuk makarnayı üçgen oluşturabilecek şekilde üç parçaya bölerek uzunluklarını ölçelim. üçgensel bölge şeklindeki arazisinin kenar uzunluklarını 100 m. b ve c birim olsaydı bu uzunluklar için yazılabilecek eşitsizlikler neler olurdu? Açıklayınız. Bu uzunluklardan birini ayırıp diğer iki uzunluğu toplayalım ve çıkaralım (Çıkarma işleminde büyük kenarın uzunluğundan küçük kenarın uzunluğunu çıkaralım. •Çubuk makarna Bu uzunluklardan birini ayırıp diğer iki uzunluğu toplayalım ve çıkaralım •Cetvel (Çıkarma işleminde büyük kenarın uzunluğundan küçük kenarın uzunluğunu çıkaralım.Üçgenin Kenarlar› Aras›ndaki Ba¤›nt›lar İlk Çağda Nil Nehri’nin taşmasından sonra arazi sahiplerinin her yıl tarlalarını yeniden ölçmeleri gerekirdi. üçgen oluşturmayan uzunluklar için geçerli midir? Açıklayınız. ad›m [KL]'nı ele alalım: |KL| = 6 cm |PR|-|MN| = 5-3 = 2 cm |PR|+|MN| = 5+3 = 8 cm 2 < 6 < 8 olduğundan |PR|-|MN| < |KL| < |PR| + |MN|’dur. Araç ve Gereç 75 ÖRNEK K M P 3 cm 5 cm 6 cm N R L Yanda uzunlukları verilen doğru parçalarından bir üçgen oluşturulup oluşturulmayacağını belirleyelim. Bunun için tarlaların köşelerine yerleştirdikleri kazıklardan düğümlü ipler geçirirlerdi. Elde ettiğiniz sonuçları ayırdığımız çubuğun uzunluğuyla karşılaştırınız.). Ölçülen uzunluklar a.). İncelemeyi üç adımda yapalım. 1. Bu kez çubuk makarnayı. Ayırdığımız uzunluğu değiştirerek diğer iki kenar için de bu işlemleri tekrarlayalım. Üçgen oluşturan uzunluklarla yazılan ilişki. 400 m ve 200 m olarak ölçüyor. Bulduğunuz ilişkiyi eşitsizlik kullanarak ifade ediniz. üçgen oluşturmayacak şekilde üç parçaya bölerek uzunluklarını ölçelim.

ad›m [BU]'nı ele alalım: |BU| = 7 cm |FG|-|KL| = 4-2 = 2 cm |FG|+|KL| = 4+2 = 6 cm 2. 3 adımda da herhangi bir kenarı ele aldığımızda bu kenarın uzunluğunun diğer iki kenarın uzunlukları toplamından küçük ve farkından büyük olmadığı görülür. 4 < 5 < 9 olduğundan |FG| < |BU|-|KL| < |BU| + |KL|’dur. 76 1. |KL|+|PR| = 6+5 = 11 cm 3. Bundan dolayı bu doğru parçalarıyla bir üçgen oluşturulamaz. |KL|+|MN| = 6+3 = 9 cm 3 adımda da herhangi bir kenarı ele aldığımızda. Aşağıda uzunlukları verilen doğru parçalarından bir üçgen oluşturulup oluşturulmayacağını belirleyelim. ad›m [KL]'nı ele alalım: |KL| = 2cm |BU|-|FG| = 7-4 = 3 cm |BU|+|FG| = 7+4 = 11 cm 3. . 7 cm 2 cm L 4 cm B K F U G İncelemeyi üç adımda yapalım.2. Bundan dolayı bu doğru parçalarıyla bir üçgen oluşturulabilir. 2 < 3 <11 olduğundan |KL| < |BU|-|FG| < |BU|+|FG|’dur. ad›m [PR]'nı ele alalım: |PR| = 5 cm 3 < 5 < 9 olduğundan |KL|-|MN| = 6-3 = 3 cm |KL|-|MN| < |PR| < |KLI < |MN|’dur. ad›m [FG]'nı ele alalım: |FG| = 4 cm |BU|-|KL| = 7-2 = 5 cm |BU|+|KL| = 7+2 = 9 cm 2 < 6 < 7 olduğundan |FG|-|KL| < |FG|+|KL| < |BU|’dur. ad›m [MN]'nı ele alalım: |MN| = 3 cm 1 < 3 < 11 olduğundan |KL|-|PR| = 6-5 = 1 cm |KL|-|PR| < |MN| < |KL| + |PR|’dur. bu kenarın uzunluğunun diğer iki kenarın uzunlukları toplamından küçük ve farkından büyük olduğu görülür.

Bir üçgende. üçüncü kenar uzunluğundan küçüktür. Bu sıralamalara göre. Bu bağıntı üçgen eşitsizliği olarak isimlendirilir. büyük aç› karfl›s›nda uzun kenar. Üçgenin açılarını açıölçerle. Siz de bir ikizkenar üçgen çizerek açı ölçüleriyle kenar uzunlukları arasındaki ilişkiyi bulunuz. Siz de diğer kenarlar arasındaki ilişkiyi yazınız. kenarlarını cetvelle ölçerek aşağıdaki gibi bir tablo oluşturalım. Üçgendeki iç açıların ölçüsü (derece) Açıların karşısındaki kenarların uzunluğu (cm) s( ) = s( ) = s( ) = |BC| = |AC| = |AB| = 77 Önce açıları büyükten küçüğe doğru. ÖRNEK Aşağıdaki üçgenin kenar uzunluklarını ve iç açılarını ölçerek açı ölçüleriyle kenar uzunlukları arasındaki ilişkiyi bulalım. A ’ nin a kenarı için üçgen eşitsizliği Yanda verilen |b-c|<a<b+c şeklindedir. . B c b a C ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Cetvel •Aç›ölçer Katlay›p Ölçelim Bir çeşitkenar üçgeni çizelim. s(A ) > s(B ) > s(C ) 'nde en uzun kenar a. üçüncü kenar uzunluğundan büyük ve iki kenarın uzunlukları farkı.Bir üçgende iki kenarın uzunlukları toplamı. en büyük açı ise bu kenar karşısındaki ’ dır. daha sonra kenarları büyükten küçüğe doğru sıralayınız. a>b>c 'nin iç açılarını ölçülerine göre sıralayalım. küçük aç› karfl›s›nda k›sa kenar bulunur. A c B b C |BC| = a = 6 cm |AC| = b = 4 cm |AB| = c = 3 cm s(A ) = 120° s(B ) = 35° s(C ) = 25° a 'nin kenarlarını uzunluklarına göre sıralayalım. üçgenin iç açıları ve bu açıların karşısındaki kenarlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız.

R N 'nin açılarının ölçülerine göre sıralaması s( ) > s( ) > s( )’dır. Bu doğru parçalarını isimlendirip uzunluklarını ölçünüz. SRP üçgenindeki en uzun kenarı ölçmeden bulabileceğini söylüyor. Bir dik üçgen olan 30° p kenarlard›r. |AU| = 7 cm ise |AS|’nun alabileceği en büyük tam sayı değeri kaçtır? S U 6 Üç kenar uzunluğu eşit olan bir üçgenin kenarları ile açıları arasındaki bağıntıyı inceleyiniz. Sizce Fatma haklı mıdır? R 54° 62° 8 P . S ) = 62°. Bir KLM üçgeninde |KL| = 7 cm. İç açılarının ölçüleri 45°. Bir dik üçgende hipotenüsün uzunluğu dik kenar uzunluklarından büyüktür. 16 cm ve 15 cm olan 3 doğru parçası ile üçgen çizilebilir mi? Nedenleriyle açıklayınız. UYGULAMA 78 1 Uzunlukları 32 cm. |LM| = 9 cm ise |KM| değeri 8 cm olabilir mi? Neden? Üçgen oluşturmayan 3 doğru parçası belirleyiniz. Yandaki SRP üçgeninde s( Fatma. Birbirlerine eş üç doğru parçası her zaman bir üçgen oluşturabilir mi? Neden? A 2 3 4 5 Yandaki ASU üçgeninde. |SU| = 4 cm. 7 s( ) = 45°. Üçgenin hangi kenarının en büyük olduğunu tahmin ediniz. Büyük açı karşısında uzun kenar bulunduğundan |PR| > |NR| > |PN| ya da n > p > r’dir. s( ) = 54º dir.ÖRNEK P 60° r n Yandaki s( ) = 90° olan ’ nin kenar uzunluklarını ’nde [PN] ve [NR] dik inceleyelim. Daha sonra kenarların uzunluklarını ölçerek tahmininizle karşılaştırınız. 'nın karşısında bulunan ve en uzun kenar olan [PR] ise hipotenüstür. s( ) = 65° olan bir ABC üçgeni çiziniz. Neden üçgen oluşturamazlar? Açıklayınız. 45° ve 90° olan bir üçgen çizerek bu üçgenin kenar uzunluklarını inceleyiniz.

10 cm uzunluğundaki üç kibrit çöpünün uçları bir araya getirilirse üçgen oluşturulamaz. 5 cm G D cm 3 cm 1. çıkış 5. çıkış 7. 2. 3) Üçgende büyük açının karşısında kısa kenar bulunur. 79 2) Üçgende iki kenarın uzunlukları toplamı üçüncü kenarın uzunluğuna eşittir. 5. çıkış Y 6) Eşkenar üçgende hipotenüs bulunur. 4. çıkış 16 Çalışma . Sizce bu üçgenin en uzun kenarı hangisidir? Neden? T U S V 10 Yandaki SUN üçgeninde |SU| = 6 cm. 1.5 cm ve |NU| = 4. 6. Buna göre verilen çıkışlardan birine ulaşınız. |SN| = 5. çıkış D Y 8. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. çıkış D Y D 1) Herhangi üç doğru parçası ile bir üçgen oluşturulabilir. D Y D Y 7) Bir dik üçgende dik kenarlardan biri en uzun kenar olabilir.9 Yandaki TUV üçgeninde bir geniş açıdır. 8 cm . çıkış D Y D Y 5) 6 cm. SUN üçgeninin iç açılarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız. Her bir Doğru / Yanlış kararı sizi farklı çıkışlara ulaştırır. N B U 11 Yanda uzunlukları verilen doğru parçaları ile oluşturulabilecek üçgenleri çiziniz. 4) Üçgenlerde iki kenar uzunluklarının toplamının ve farkının üçüncü kenar uzunluğu ile olan bağıntısına üçgen eşitsizliği denir.5 cm E F 2 A C H 12 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. çıkış 3.5 cm’dir.

dik üçgenin kenarları boyunca eş olan kenarlar üst üste gelecek şekilde yerleştirelim. telin kısalmasıyla çıkardığı sesin inceldiğini keşfetmiştir. 80 Bir dik üçgende. Bu ilişkiden yararlanarak üçgenin kenar uzunlukları arasında bir ilişki bulunuz. Karesel bölgeleri. 580-M. adıyla anılan Pisagor Teoremi’dir. Pisagor müzik ile de uğraşmış. dik kenarların uzunluklarının karelerinin toplamı hipotenüs uzunluğunun karesine eşittir. Yandaki üçgen için Pisagor Bağıntısı a2+ b2= c2 şeklindedir. En iyi bilinen teoremi. Bulduğunuz ilişkiyi kullanarak dik kenar uzunlukları 6 cm ve 8 cm olan bir dik üçgenin hipotenüs uzunluğunu hesaplayınız.Ö. Karesel bölgeleri kenarları boyunca keselim.Ö. Uzunluğu 15 m olan bir elektrik direği 25 m uzağından sabitlenmek isteniyor. 15 m 25 m 25 m . 4 cm ve 5 cm olan üç farklı karesel bölge çizelim. Santimetre karelik kâğıt üzerinde kenar uzunlukları 3 cm. Bunun için kaç metre çelik halat kullanılacağını bulalım. Üçgenin hipotenüs uzunluğunu ölçelim. 500 tarihleri arasında yaşamıştır. Her bir karesel bölgenin alanını bulunuz.Pisagor Ba¤›nt›s› “Sayıların babası” olarak bilinen Pythagoras (Pisagor). M. Yaklaşık 2500 yıl önce yaşamasına rağmen çalışmaları günümüzde hâlâ kullanılan Pisagor gibi bildiğiniz başka matematikçiler var mı? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Santimetre karelik k⤛t •Cetvel •Makas Pisagor Ba¤›nt›s›’n› Olufltural›m Santimetre karelik kâğıda dik kenar uzunlukları 4 cm ve 3 cm olan bir üçgen çizelim ve üçgeni kenarları boyunca keselim. Karesel bölgelerin alanları arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız. Doğum yeri olan Sisam Adası’ndan Güney İtalya’ya göç ederek burada bir okul kurmuştur. Bir dik üçgenin kenar uzunlukları arasındaki bağıntıyı harfli ifade olarak yazınız. a c b ÖRNEK Bazı elektrik direkleri güvenlik amacıyla iki tarafından çelik halatlar kullanılarak yanda verilen çizimdeki gibi sabitlenir.

Yandaki üçgende Pisagor Bağıntısı. Pisagor Bağıntısı’nı kullanarak bilinmeyen kenar uzunluğunu bulalım. 50 cm Problemi Anlayal›m 135 cm Duygu kolunu duvara uzatıyor. Arkadaşı Pınar da.Elektrik direği yere dik konumda olduğundan halatla yere birleştirildiğinde bir dik üçgen oluşur. . Duygu’nun omuz hizasına kadar olan boy uzunluğunu ve kol uzunluğunu ölçüyor. A 50 cm B 135 cm C Kontrol Edelim Dik üçgende BC kenarını bilinmeyen olarak kabul edelim. Plan› Uygulayal›m Oluşan dik üçgen yandaki gibi olur. Bir dik üçgende hipotenüs uzunluğu dik kenarların uzunlukları kullanılarak bulunabilir. IACI’ nu bulalım: |AC|2 = |AB|2 + |BC|2 |AC|2 = (50)2 + (135)2 |AC|2 = 2500 +18 225 IACI = cm Bu uzunluk yaklaşık olarak 143. ÖRNEK Duygu.15 m olarak bulunur. Plan Yapal›m Duygu. Hesap makinesi kullanıldığında IACI yaklaşık 29. Resimde verilen ölçülere göre Duygu’nun sağ el parmak ucu ile sol ayak parmak ucu arasındaki uzaklığı hesaplayalım. yere paralel biçimde kolunu duvara uzatıyor. El ve ayak parmak uçları birleştirildiğinde bir dik üçgen oluşur. Bu durum yandaki şekilde olduğu gibi gösterilebilir. kolunu duvara uzattığında vücudu koluna dik konumda olur. Sağ el parmak ucu ile sol ayak parmak ucu arasındaki uzaklık 81 soruluyor. Duygu’nun omuz hizasına kadar boy uzunluğunu ve kol uzunluğunu biliyoruz.96 cm’dir. |AC| = |AB| +|BC| |AC|2 = 152+252 |AC|2 = 225+625 |AC|2 = 850 2 2 2 A 15 m ? B 25 m C şeklindedir. Bu üçgende el ve ayak parmak uçları arasındaki uzaklık [AC] ile gösterilmiştir. Siz de aynı yöntemi kullanarak el ve ayak parmak uçlarınız arasındaki uzaklığı hesaplayınız. Hipotenüs ve diğer kenar uzunluğunu kullanarak IBCI’nun 135 cm olup olmadığını kontrol edelim: ( |AC|2 = |AB|2 + |BC|2 )2 = (50)2 + IBCI2 20 725 = 2500 + IBCI2 18 225 = IBCI2 IBCI = 135 cm Sonuç [BC]’nın verilen uzunluğu ile aynıdır. Bu üçgenin dik kenarlarının uzunluğu biliniyor.

Sizce hangisi doğrudur? Neden? Aylin 42+x2 = 102 Emre 42+102 = x2 x 10 m 4m 4 Yandaki resimde verilen ağaç yıldırım çarpması sonucu devrilmiştir. UYGULAMA 1 Aşağıdaki dik üçgenlerde verilmeyen kenar uzunluklarını Pisagor Bağıntı’sını kullanarak bulunuz. . a) 82 b) 6 cm x 5 cm 12 cm 6 cm 8 cm 12 cm 5 cm x c) x ç) x 5 2 cm 2 3 Kısa kenarı 4 cm. Yandaki dik üçgende verilmeyen kenar uzunluğunun bulunabilmesi için Aylin ve Emre’nin yazdıkları bağıntılar aşağıdaki gibidir. Resimde verilenlere göre ağacın devrilmeden önceki boyu yaklaşık olarak kaç metredir? 5m 12 m 5 Bir ayrıtının uzunluğu 4 cm olan küpün cisim köşegeninin uzunluğunu hesaplayınız. Aşağıdaki resimlerde gösterilen televizyonların ekran boyutlarını hesaplayalım. 35 cm 12 2 cm 12 cm x 12 2 cm y x2 = 122 + 352 x2 = 144 + 1225 x2 = 1369 x = 37 cm bulunur. uzun kenarı 8 cm olan bir dikdörtgenin köşegen uzunluğunu hesaplayınız.ÖRNEK Bir televizyonun ekran boyutu köşegen uzunluğu ile ifade edilir. y2 = (12 2 )2 + (12 2 )2 y2 = 288 + 288 y2 = 576 y = 24 cm olarak bulunur.

13 cm A h 13 cm S H 10 cm N 7 Aşağıdaki şekillerde verilmeyen x uzunluklarını hesaplayınız. ipler ise 3 m uzunluğunda olduğuna göre ağacın gövdesi kaç metredir? 83 3m 1m 10 Yandaki yelkenlide yelkenin yapılmasında kullanılan kumaşın kaç metrekare olduğunu hesaplayınız. E 12 cm 9 cm D A 8 cm 17 B C Çalışma . 20 m 10 m 11 Yandaki şekilde verilenleri kullanarak ABCD dikdörtgeninin köşegen uzunluğunu hesaplayınız. Kazıklar ağaçtan 1 m uzaklıkta.6 Yanda verilen SAN üçgeninin yükseklik uzunluğunu bulunuz. a) b) c) 6 br 100 br2 x x x 4 br 169 br2 12 br 20 br2 8 Yükseklik uzunluğu 9 cm olan eşkenar üçgenin alanını hesaplayınız. 9 Mustafa Amca. meyve bahçesindeki ağaçları eğilmemesi için kalın ipler ve kazıklar yardımıyla resimdeki gibi bağlıyor.

. |TU| ve |US| aynı kalmak koşuluyla. s( ) = 55°. |BC|'nun alabileceği en büyük tam sayı değeri 30 cm ise |AC|’ nun en büyük değeri kaçtır? cm C 84 6 geniş açı olursa TUS dik üçgeninde |TS| =13 cm’dir. |TS|'nun alabileceği en küçük tam sayı değeri kaç santimetre olur? T U S 7 K T Yandaki şekilde [KT]//[FS]. Ayşenur ise bunun doğru olmadığını söylüyor.2 cm |BC| 4 cm 3 Levent. s( ) = 47°. IEDI = 6. üç iç açısının ölçüsü bilinen bir tane üçgen çizilebileceğini iddia ediyor.4 cm |AC| 3. Tabloda verilen bilgilerden istediğiniz üçünü kullanarak bu üçgeni çiziniz. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. 4 A 5 B 15 Yandaki ABC üçgeninde |AB| =15 cm’dir. Bir kenarının uzunluğu 4 cm olan eşkenar üçgeni çiziniz. F M S 8 Yandaki şekilde karesel bölgelerin arasında oluşan üçgen dik üçgen midir? Açıklayınız.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Yandaki tabloda ’nin açı ölçüleri ve kenar uzunlukları verilmiştir. Sizce kim haklı? Neden? ICDI = 5 cm. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. 2 Tablo: ABC Üçgeni 90° s(A ) 53° s(B ) 37° s(C ) |AB| 2.5 cm olan çiziniz. s(MTK) = 35° ise MFS üçgeninin en uzun kenar uzunluğunu ölçüm yapmadan bulunuz.

7) ve (6.5 m 2m 12 Yanda verilen ABCD yamuksal bölgesinin alanını hesaplayınız. c. Kenar uzunlukları arasında nasıl bir örüntü vardır? Açıklayınız.5 m uzunluğunda olduğuna göre Ahmet bu merdiven ile kaç metre yükseğe çıkabilir? 85 3. d. Yandaki şekle göre Vildan ile uçurtma arasındaki uzaklık kaç metredir? 170 m ? 150 m 10 Yandaki şekilde a. 7 Öz Değerlendirme . e ve f kenarlarının uzunluklarını hesaplayınız. (2. D 8 cm C 17 cm A 13 16 cm B Köşelerinin koordinatları (2. b.1) olan üçgenin kenar uzunluklarını hesaplayınız. Uçurtmanın ipi 170 m’dir.1).9 Vildan ve Kemal birbirlerine 150 m uzaklıkta duruyorlar ve Kemal uçurtma uçuruyor. Merdiven 3. 1 cm 1 cm b a 1 cm 1 cm c 1 cm 1 cm d e f 1 cm 11 Ahmet merdiveni duvardan 2 m uzağa gelecek şekilde dayıyor.

satır... Ortaya çıkan örüntüyü açıklayınız.. 1.. satır. 1 3 1 3 iki terimin toplamıdır....... Dizinin en ilgi çekici yönü ise terimlerinin doğada beklenmedik yerlerde karşımıza çıkmasıdır. şeklinde devam etmektedir........ çiçek yaprakları ve kozalaklarda bu sayılara rastlamak mümkündür. 1 4 4 6 1 .. Bu nedenle bu sayı üçgeni genellikle “Pascal Üçgeni” olarak bilinmektedir. 2br.. yüzyılda yaşamış bir İtalyan matematikçidir. 4. 1 1. 1 1 Pascal Üçgeni’nde satırların başında ve 2... •Kareli kâğıt 3br. Yukarıdaki bitkilerde Fibonacci sayı dizisinin terimleri nasıl elde edilir? Tartışınız.... Fransız matematikçi Blaise Pascal’ın bu sayı üçgeni üzerinde birçok çalışması vardır... . ÖRNEK Yandaki sayı üçgeni MS 1300 yılında Çin’de bulunmuştur.. 3. Bu sayı dizisi 1. Ortadaki terimler ise üstteki 3.. 13. Mimar Sinan’ın eserlerinde.. Fibonacci en ünlü eseri olan Liber Abaci adlı kitabında Fibonacci dizisini tanıtmıştır.. Üçgendeki sayılar arasındaki örüntüleri Blaise Pascal 1653 sayfalık bir çalışmada anlatmıştır. Sayı örüntüsündeki terimlerin her birini tek sayıların toplamı olarak yazınız....... ETK‹NL‹K Araç ve Gereç 86 Karesel Say›lar Kareli kâğıda kenar uzunlukları 1br..... 2 3 4 1 1 1 1 Pascal üçgenindeki örüntülerden bazılarını inceleyelim: ....... Bulduğunuz kuralı harfli ifade olarak yazınız. 1 1 2 sonunda 1 bulunur.... Leonardo Da Vinci’nin resimlerinde de karşımıza çıkmaktadır. bitki tohumları. 5.. 2... 8.. .. satır. Ayrıca bu sayılar Pascal üçgeninde. olan yanyana karesel bölgeler çizelim.. Örneğin bitki yaprakları.. 1 1 1 1 1 1 5 4 10 3 6 ... •Cetvel Karesel bölgelerin alanlarını hesaplayıp altlarına yazalım. satır.Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Say› Örüntüleri Anahtar Kavramlar •Özdeşlikler Leonardo Fibonacci (Leonardo Fibonaçi) 13. Karesel bölgelerin alanlarının oluşturduğu sayı örüntüsündeki kuralı açıklayınız....

satırlardaki terimlerini yazınız.. terim . 1 1 6 1 1 1 5 15 4 1 1 2 3 6 10 20 1 1 1 1 3 3 1+1 5 1+2 1 + 3 1+ 3 1+4+ 6+1 1 1+5+ 1 4 1 5 15 6 1 1 2 8 13 10 1 Fibonacci sayı dizisini oluşturan 1. sayıları arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.Siz de Pascal Üçgeni’nin 5 ve 6. 4-(2+2+. 87 ÖRNEK 4 sayısından 2 sayısını ardışık bir şekilde çıkararak bir sayı örüntüsü oluşturalım. Elde ettiğiniz iki farklı sayı örüntüsünü açıklayınız. İlk belirlediğimiz sayı ile ikincisini art arda çarpalım. x 3. 3. 13... 1. 2. 3 1. . ÖRNEK 3 sayısını 2 sayısına ardışık bir şekilde bölerek veya oluşturalım.. İlk belirlediğimiz sayıya ikincisini art arda ekleyelim. Aritmetik dizide ardışık iki terimin farkı eklenen veya çıkarılan sayıdır ve bu sayıya “dizinin ortak farkı” denir. 5. 8. terim ... terim 3x 2.. Her bir eklemede elde ettiğimiz sonucu sırayla yazarak bir sayı örüntüsü oluşturalım. Pascal Üçgeni’nden yararlanarak Fibonacci sayı dizisini yandaki yöntemle elde edebilirsiniz. Her bir çarpma sonucunu sırayla yazarak bir başka sayı örüntüsü oluşturalım.. +2) Bir sayıya belirlenen başka bir sayının art arda eklenmesi veya çıkarılması ile elde edilen sayıların oluşturduğu örüntü aritmetik dizi olarak adlandırılır. terim 4-(2+2) 3. terim 4-2 2. 4 1. sayısıyla çarparak bir sayı örüntüsü 3x x x .. Bu sayı örüntülerinin kurallarını yazınız.. ETK‹NL‹K Say› Dizileri Birbirinden farklı iki sayı belirleyelim. terim 3x x .

... 0.. 16.. 8. a) 3. ... Sayı dizilerinin sonraki üç terimini yazınız. 1.. . Örüntüyü oluşturan sayıların özelliği nedir? Açıklayınız. c) 0... . -11. 2. Belirlediğiniz kuralı açıklayıp harfli ifade olarak yazınız.. 13. 6 7 8 İlk terimi 2. 8. .. -7. -15.. hangilerinin geometrik dizi olduğunu belirleyiniz. ortak farkı 5 olan bir aritmetik dizinin 6.001. 1 . 5... 1. 27.0001. geometrik dizi olanların ortak çarpanını yazınız. ... 3. 1 1 1 1 1 4 Yandaki örüntüye karşılık gelen sayı örüntüsünü bulunuz..Bir sayı ile belirlenen başka bir sayının art arda çarpılması veya bölünmesi sonucu elde edilen sayıların oluşturduğu örüntü geometrik dizi olarak adlandırılır. . . . ortak çarpanı olan bir geometrik dizinin ilk dört teriminin 3 toplamı kaçtır? 18 Çalışma . -1. 12. 2. ç) 1 .. 27. 32. UYGULAMA 1 1. -4..1.... . terimi kaçtır? 2 İlk terimi 3. 0. 5. 81. . 4. 4 10 5 3 3 1 1 1 3 88 5 Bir kural belirleyip bir sayı örüntüsünü oluşturunuz.. 9. 6.. Fibonacci dizisinde noktalı yerlere gelmesi gereken sayıları bulunuz.. 3. 2 Aşağıdaki sayı dizilerinin kurallarını bulunuz.. 9. ardışık çarpılan veya bölünen sayıdır ve bu sayıya “dizinin ortak çarpanı” denir. . Geometrik dizide ardışık iki terimin oranı.. Yukarıda verilen sayı örüntülerinden hangilerinin aritmetik dizi. 20.. b) 2... Aritmetik dizi olanların ortak farkını. 2187. 3 9 1 Yandaki Pascal Üçgeni’nde boş bırakılan kutulara gelmesi 1 1 gereken sayıları bulunuz. 2. 21. ... . -3.

içerdikleri değişkenlere verilecek bütün gerçek sayılar için.x = x+x2 Özdeşlikler. x=-2 için -2. yandaki terazide modellenen eşitliği sağlayan x değerini bulmaya çalışıyor.Özdefllikler Seda.(1+(-2))=-2+(-2)2 -2. Birden fazla x değeri ile sağlanan eşitliklerin diğer eşitliklerden farkını açıklayınız. Eşitlik 2x-4=8 2(x+3)=2x+6 x+7=7+x 2x+x=3x 8x+4=16 3-x=2x 89 Eşitliği sağlayan x değeri ÖRNEK x(1+x)= x+x2 eşitliğini sağlayan x değerlerini deneme-yanılma yoluyla bulalım: x=1 için 1(1+1)= 1+12 1. Fakat bir problemle karşı karşıya olduğunun farkında değil. Sizce bu problem nedir? Açıklayınız. denklemler ise bazı gerçek sayı veya sayılar için doğrudur. Siz de aşağıdaki eşitliklerden hangilerinin özdeşlik hangilerinin denklem olduğunu belirleyiniz.2= 1+1 2= 2 3(1+3)= 3+32 3. x +1 ETK‹NL‹K Fark Ne? Yandaki tabloda verilen eşitlikleri sağlayan x değerlerini bularak tabloda belirtilen sütuna yazalım.4= 3+9 12= 12 eşitliğinin sol tarafı düzenlendiğinde eşitliğin sağ tarafındaki ifade elde edilir. Eşitlikleri sağlayan farklı x değerleri olup olmadığını araştırınız. • 3x+5= -2x+7 • 2(2a+3)= 4a+6 • 4-2x= x . Bu nedenle eşitlik x değişkenine verilecek bütün gerçek sayılar için sağlanır.(-1)= -2+4 +2= +2 x=3 için x(1+x)= x+x2 x+x.

2 . Benzer geometrik modeller kullanarak (a-b)2 = a2.ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Kareli kâğıt •Cetvel (a+b)2 =? Kareli kâğıda kenar uzunluğu (a+b)br olan bir karesel bölge çizelim. alanı b2 olan küçük karenin alanını çıkararak da bulabiliriz.3)2 = (2x)2 . alanı a2 olan büyük karenin alanından. (a+b)” özdeşliğini model kullanarak elde edelim.(2a + 3b) . Kareyi.(a+b) özdeşliğinden yararlanarak 4a2 . Aynı alanı.2ab+b2 özdeşliğini elde ediniz. (a-b)2= a2 . 3) + 32 = 4x2 -12x + 9 ifadesi elde edilir. b b a a-b a-b a 90 Kalan parçayı köşesinden kesip elde ettiğimiz parçaları birleştirerek yandaki gibi bir dikdörtgen elde edebiliriz. Elde ettiğiniz eşitliğin özelliklerini tartışınız.(a+b)’dir.2ab+b2 özdeşliğinden yararlanarak (2x . (2x .(a+b)’dir.9b2 ye eşit olan ifadeyi bulalım: 4a2 . Başlangıçta çizdiğiniz karesel bölgenin alanını veren iki farklı ifade yazınız. a a-b b a-b b a Oluşan dikdörtgenin alanı (a-b). a= 2x b= 3 alındığında. b a a b b a a a b a a b b b a b ÖRNEK “a2-b2= (a-b). Kenar uzunluğu “a” olan bir karenin bir köşesinden kenar uzunluğu “b” olan başka bir kare çizelim. (2x . a2 . a2-b2= (a-b). karşılıklı kenarları üzerindeki noktaları birleştirerek dört bölgeye ayıralım.3b). O hâlde. Oluşan her bir bölgenin alanını veren ifadeyi o bölgenin içine yazınız.3)2 ifadesine eşit olan ifadeyi bulalım.(3b)2 =(2a .b2 = (a-b).9b2= (2a)2 .

c a 20 x2 5x 4x 2a b c 4 Aşağıdaki ifadeleri özdeşlik oluşturacak şekilde eşleştiriniz. Bu sayı kaçtır?” Yukarıdaki problem çözülebilir mi? Neden? Aşağıdaki eşitliklerden hangilerinin denklem hangilerinin özdeşlik olduğunu belirleyerek denklem olanları çözünüz.).10x + 25 b) (2a -1)2 ç) 121-16x2 e) 9a2 . a + 11 (2x .25 (a+b)2= a2+2ab+b2 (a-b)2= a2-2ab+b2 a2-b2= (a+b). a) b) a a a2 a2 a 2 c) a a.12x + 9 3(a + 3) .(x + 2) (a + 4)2 a2 + 8a + 16 x2 .2). b) a(a + 5)= 3a2 +15a ç) (4 + m)2 = 16 + m + m2 7 b Yandaki şekil üzerinde verilenleri kullanarak Pisagor Bağıntısı’nı elde ediniz (İpucu: Üçgenlerin ve yamuğun alan bağıntısını kullanabilirsiniz. a) 4x-7=2x+1 b) 4x+8= 4(x+2) c) a2-6a+9= (a-3)2 ç) 2(m-2)+m+1= 3(m-1) d) 3(a+3)+4(a-1)=2(a-2)+2(2a-1) 3 Aşağıdaki modellerden elde edilebilecek özdeşlikleri yazınız. c a c b 19 Çalışma .3)2 (x .)2 = x2 -6x + 9 y2 c) x2 -(2y)2 = x2 a ” yerine gelmesi gereken sayıları bulunuz. a) ( + 7y)2 c) (x .4 4x2 .(a-b) 91 5 6 Aşağıda verilen özdeşliklerde “ a) (x.(x + 2) d) x2 .UYGULAMA 1 “Bir sayının iki katının altı fazlası aynı sayının üç fazlasının iki katına eşittir.2(a -1) a2 + 4a +16 Yandaki özdeşliklerden yararlanarak aşağıdaki ifadelerin eşitlerini yazınız.2).b a.

ÖRNEK 4x+6 ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım. Yol 4x+6 ifadesine karşılık gelen parçalar. Elde ettiğimiz parçalardan. Benzer yöntemle 2x2+5x+3 ifadesinin çarpanlarını bulunuz. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Karton •Makas •Cetvel Harfli ‹fadelerin Çarpanlar› 1 x x x2 x x 1 1 1 92 x2+3x+2 ifadesinin çarpanlarını belirlemek üzere ifadeye karşılık gelen parçalar elde edelim. 1. kenar uzunluğu 1 cm olan iki adet kare keselim. Bunun için kartondan kenar uzunluğu x ile temsil edilen bir adet kare. kısa kenarı 1 cm olan üç adet dikdörtgen.Çarpanlara Ay›rma Halı üreticisi bir firma ürettiği bir modelde halıları uzunlukları genişliklerinden 3 metre daha fazla olacak şekilde tasarlıyor. Oluşturulan dikdörtgensel bölgenin kenar uzunluklarını küçük parçaların kenar uzunlukları cinsinden yazalım. uzun kenarı x. en büyük parçalar sol üst köşede olacak şekilde bir dikdörtgensel bölge oluşturalım. Bu parçaları kullanarak dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+3 2 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 4x+6 ifadesinin çarpanlarıdır.(2x+3) . Dikdörtgensel bölgenin alanını nasıl ifade edersiniz? Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları ile x2+3x+2 arasındaki ilişkiyi tartışınız. 4x+6= 2. 1 1 x 1 şeklinde olur. Bu halıların kenar uzunluklarını ve alanlarını harflerle nasıl ifade edersiniz? Tartışınız.

2x2+3x+1= (x+1).2.1+x.3 4x+6= 2. Yol 2x2+3x+1 ifadesine karşılık gelen parçalarla dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+1 93 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarıdır.x+2. çapraz çarpımlarının toplamı ortadaki terimi verecek şekilde altlarına yazalım: 2x2+3x+1 2x2 + 3x + 1 2x x 1 1 2x.2.1 Çarpanlardan ortak olanları belirleyerek parantezin önüne yazalım: 4x2+2x= 2x.(2x+1) x+1 2.2.3 Bütün terimlerdeki ortak olan çarpanı belirleyerek parantezin önüne yazalım: 4x+6= 2.(2x+1) 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım: 1.x+2.(2x+3) 4x2+2x ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım.x.x+2. Yol 4x+6 ifadesindeki terimlerin çarpanlarını yazalım: 4x+6= 2. Yol 4x2+2x ifadesine karşılık gelen parçalarla dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+1 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 4x +2x ifadesinin çarpanlarıdır.2. 2 2x 4x2+2x= 2x(2x+1) 2.1= 3x . Yol 4x2+2x ifadesindeki terimlerin çarpanlarını yazalım: 4x2+2x= 2. Yol İfadedeki terimleri kuvvetlerine göre büyükten küçüğe doğru sıralayalım: Baştaki ve sondaki terimlerin çarpanlarını.x. 1.

(x-2) + 3. (2y+3) Çarpanlara ayıracağımız ifadeyi gruplandıralım. Harfli ifadelerin çarpanları aşağıdaki yöntemlerden uygun olan kullanılarak bulunur.3x2=12x3 b) 4. (2xy-4y) + (3x-6) = 2y. x2 x 1 a) b) c) 2 Aşağıdaki ifadelerde verilmeyen çarpanları bulunuz. Gruplardaki terimleri ortak çarpan parantezine alalım. 2xy-6 + 3x-4y ifadesini çarpanlara ayıralım. • Ortak çarpan parantezine alma • Gruplandırma • Baştaki ve sondaki terimin çarpanlarından yararlanma • Özdeşliklerden yararlanma UYGULAMA 94 1 Aşağıda modellenen cebirsel ifadeleri ve bu ifadelerin çarpanlarını yazınız. =16b =3ab c) 2y. 2x2+3x+1= (2x+1).Yazılan çarpanların karşılıklı toplamları 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarını oluşturur.(x+1) bulunur. d)a. =30y2 =14x3y 3 Aşağıdaki ifadeleri çarpanlarına ayırınız. (x-2) ortak çarpan parantezine alalım. ç) =6a . a) 3a+9 d) 25+20b b) 15-5x e) 16x-24 c) xy-yz f) 13x-39y ç) 4b-12 g) 10+25y . a) 6.(x-2) = (x-2) . e) 7x2.

Örnek a) 2 2x+8 x+4 6x-18 b) x2+x c) 3x2-6x 5 Yanda bir cebirsel ifadenin çarpanları. Dikdörtgensel bölgelerin olası kenar uzunluklarını örnekteki gibi bulunuz. 95 7 Aşağıdaki cebirsel ifadelerin çarpanlarını bulunuz. d) 4x3-4x2 -8x = 4x. a) x2-3x+2= c) 2x2-2x-4= .(x+2 2) 9 x+5x-m ifadesinin çarpanlarından biri (x-1) olduğuna göre m kaçtır? 10 (10 001)2-(10 000)2 işleminin sonucunu bulunuz.(x-2). .(a+b)2 = 8 ise a.(x-4) .(2+x). a) x2-16y2 b) 4x2+4x+1 c) 49-9a2 ç) 16-8a+a2 8 Aşağıdaki ifadelerde boş kutulara gelmesi gereken cebirsel ifadeleri bulunuz. Nasıl bulduğunuzu açıklayınız. (x+1) b) ç) 3a2-15a+12= =(x+1). çarpan ağacı yöntemi ile bulunmuştur. Aynı cebirsel ifade farklı bir şekilde modellenebilir mi? Araştırınız. e) x4 .b çarpımının değerini bulunuz.4x 20x-5x3 20-5x2 5 4-x2 2+x 3 2-x 20x-5x = x. Aşağıdaki ifadelerin çarpanlarını örnekteki gibi bulunuz. (a-b)2.5.4 Aşağıdaki dikdörtgensel bölgelerin alanları. 20 Çalışma 11 . cebirsel ifade olarak iç bölgelerine yazılmıştır.64 = (x-2 2). x a) 3x+6x2 c) 6x-3x2 b) 21a2+7a ç) 6x2 .(2-x) 6 Yanda modellenen cebirsel ifadeyi ve çarpanlarını bulunuz.

x .Rasyonel ‹fadeler Oya ve Murat birlikte ders çalışıyorlar. ETK‹NL‹K Sadelefltirme rasyonel ifadesinin pay ve paydasında bulunan cebirsel ifadeleri çarpanlarına ayıralım. Aynı adımları . 96 Elde ettiğiniz sonuçları karşılaştırınız. harfli ifadeler içeren kesirler söylerse Oya nasıl cevap vermelidir? Tartışınız. . Pay ve paydada kalan çarpanları rasyonel ifade şeklinde yazınız. Elde ettiğimiz çarpanları pay ve payda için farklı renkte kalemler kullanarak küçük birer kâğıda yazalım. x + 5x + 6 2 Pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım ve aynı olan çarpanları sadeleştirelim: x . Hangi ifadeyi elde ettiniz? Arkadaşlarınızla karşılaştırınız.3 . y = = 3x 6. x . Murat bir kesir söylüyor ve Oya o kesrin sadeleştirilmiş şeklini buluyor. ÖRNEK ifadesini sadeleştirelim. (x+2) x+3 . Murat. Bunun için önce pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım ve aynı olan çarpanları sadeleştirelim: = 3x 6 .y 1 x2 + 2x ifadesini sadeleştirelim. (x+2) = x (x+3) .x. rasyonel ifadeleri için tekrarlayınız. Bu çarpanlardan pay ve paydada aynı olan çarpanları eşleştirerek ayıralım.

2a . 2 .x. 2a2 + 4a ifadesini en sade biçimde yazalım.(x-1) = 2x2 + 2x .2) = a. (a + 2) .2). adım 3.(a -1) .2) Kesirlerde yapılan çarpma işlemine benzer şekilde pay ile payı.1 ETK‹NL‹K Rasyonel ‹fadelerle ‹fllemler Yandaki tablonun birinci satırında yapılan işlemi inceleyelim. (a . Tablo: ‹fllemler 1. (a .1 (x .(x-1). a .1) .(x .(a -1) .2).(x-1).(x+1) x.1) 2a . 2 . (a .1). adım 2. (x + 1). x-1 x -1 x +x Toplama ve çıkarma işlemlerini yapabilmek için önce paydaları eşitleyelim.1 x . a . payda ile paydayı çarpalım ve aynı olan çarpanları sadeleştirerek sonucu bulalım: (a .2 Pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım: (a .3a + 2 . İşlem basamaklarında yapılan işlemleri açıklayınız.4 2a2 + 3a .(x+1). (x + 1) x. Bunun için paydadaki ifadelerin çarpanlarını bulalım: Paydaların eşit olması için ifadelerin pay ve paydasının hangi ifade ile çarpılması gerektiğini belirleyelim: 2 3 1 + x .(x + 1) x-1 x (x-1) x. adım 4. adım 1 1 1 2 2 12x 1+12x + + + 6x2 x 6x2 x 6x2 6x2 6x2 (6x) 3a 2b 5b 3a x 2x : 6yz 3yz a 1 : a+1 a2+a 97 ÖRNEK 2 3 1 .(x + 1) 3 1 2 + (x .(x+1) Belirlediğimiz ifadelerle pay ve paydaları çarparak toplama ve çıkarma işlemlerini yapalım: 3.1) 2x2 .1).3x + x . (2a -1) .a2 .(x-1) x. Belirlediğiniz adımları uygulayarak diğer satırlardaki işlemlerin sonuçlarını bulunuz.1 = x .(x+1). Diğer satırlardaki işlemlerin sonuçlarını bulmak için hangi işlemler yapılmalı? Tartışınız.(x+1) x.2 + 2 işleminin sonucunu bulalım. (2a -1) 2 . (a + 2) 2 . (x + 1).(x . (a + 2) (a + 2) .(x+1) + = x. (x + 1) x.x x-1 2x(x+1)-3x+x-1 2.

2 2ab + 2b = 2x + 1 x+1 = a-1 2a (.6x .4b2 b2 . 2 (..x .2 x2 .2xy + 1 2xy .( a + 2) a.2x .3a + 6 : a2 + 3a + 2 işleminin sonucunu gerekli sadeleştirmeleri yaparak bulalım: a2 a2 + a 3a + 6 : a2 + 3a + 2 = 3 (a + 2) : (a +1).4by2 y2 . yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z.a a.x ..(a + 1) a2 a2 + a = = a 3 (a + 2) .) a) 2x + 2x + 1 = x + 2 x+1 x2 + 2x + 1 (.a (a + 2) 3 a UYGULAMA 1 Aşağıdaki ifadelerden birbirine eş olanları örnekteki gibi eşleştiriniz.2 e) 2x2 + 2y2 3x2 + 3y2 3 Afla¤›daki eflitliklerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”...3 2x2 + 2x 2 c) 2a + 5a .1) x + 2x ..1 2x2 + x .) b) (.4b + 4 b2 + 4b + 4 b) x2 .) c) 3x2 .2 x x-2 3 4x x+1 x-1 4a2 6a2 Aşağıdaki ifadeleri en sade biçimde yazınız.. a.3 a2 + 6a + 9 ç) 2 2 d) x y .9 3(x + 1) = 2 (x ..1 a2 + a .) ç) 4x2 .. Sonucu en sade biçimde yazınız.3x + 2 2 98 a) 3x 4x2 3 x+3 3x + 3 x + 4x + 3 2 x2 + x x2 . 2by2 . 1 1 + y x x+y x-y a) b) x+y x-y x+y 2x c) 3x 3x + 1 + 2 4 ç) : 5 .3 4 ifadesi sadeleştirilebildiğine göre a tam sayısı kaçtır? Aşağıdaki işlemleri yapınız. 2 3 x2 .

13 + 3 16 13 .(x + y .2x + 1 ifadesinin değerini bulunuz.z)2 z-y ifadesini en sade biçimde yaz›n›z.6 iflleminin sonucunu bulunuz 7 iflleminin sonucunu bulunuz 8 (x . 3. 9 Ezgi ve Özge yandaki ifllemi yapmaya çal›fl›yorlar.2 15y + 5 10 10 15y + 5 . 10 iflleminin sonucunu bulunuz.1 + 1 1 . Ezgi verilen ifllemi afla¤›daki gibi yap›yor.1 4 = -0=2 2 5 2 Ayn› flekilde Ezgi’nin buldu¤u sonucun y=1 için alaca¤› de¤eri hesapl›yor. Ezgi’nin yapt›¤› ifllemlerde hata oldu¤unu düflünüyor. 11 x= 5 + 1 ise x2 .y + z)2 . 21 Çalışma . 1 + 3 = = 10 10 10 Sonuçlar birbirine eflit olmad›¤›ndan Özge.2 10 13y + 3 10 Özge y-1 3y + 1 =? 5 2 ifadesinin 99 y=1 olduğunda alacağı değeri hesaplıyor.2y . = = = Ezgi’nin ifllemlerini inceleyerek yapt›¤› hatay› bulunuz. y-1 3y + 1 5 2 y-1 3y + 1 = 5 2 (2) (5) = 5 (3y + 1) 2 (y-1) 10 10 2y .

.x)2 16x2 + 24x + 9 7x .. Boyalı alan 80 br2... 3x .b = 4 br olduğuna göre a + b toplamının değerini bulunuz.4(1 .KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Esra.x2 ( 5 . Elde edilen sayı ilk sayıdan çıkarılıyor.2 5 x + 5 4 100 Yandaki modelden elde edilebilecek özdeflli¤i yaz›n›z. 3 Aşağıdaki ifadeleri özdeşlik oluşturacak şekilde eşleştiriniz.1 = 1000 . 8 . yandaki sayı örüntüsünün kuralının ardışık doğal sayıların üçüncü kuvvetlerinin alınarak oluşturulduğunu söylüyor. 6y x x a 5 Kenar uzunlukları a ve b olan iki karesel bölge şekildeki gibi yerleştiriliyor.x).. . 1 ... Oluşan yeni sayı seçeneklerde verilenlerden hangisiyle kesinlikle tam bölünemez? A) 11 B) 12 C) 15 D) Rakamlarının farkı 7 9992 . 2 İlk terimi 5. x ise x kaçtır? . 64 ..4 (5 . Siz de tek sayıları ve toplama işlemini kullanarak bu sayı örüntüsü için farklı bir kural bulunuz.. 27 .x) (3 + 4x)2 25 ..(5 + x) -x-4 x2 . ortak farkı 3 olan aritmetik diziyi yazınız. a . Bu diziye uygun bir şekil örüntüsü oluşturunuz.. b 6 İki basamaklı bir sayının rakamları yer değiştiriliyor.

8 x2 .ax ax . İkinci sütundaki ifadelerin birinci sütundaki hangi ifadeye eş olduğunu bulduktan sonra. x + 6 ifadesini en sade biçimde yazınız. 10 Birinci sütundaki ifadelerden her biri. I a 2b 3c a3b2c 4a3b-16ab3 4a2b-8ab2 A) B) a b b-1 b-a II C) a + 1 1 1 b -1 III : a b ab IV a3x . ifadenin önündeki harfi birinci sütundaki ilgili ifadenin solunda ayrılan çizgiye yazınız. x-6 x2 .1 b F) a 101 11 ifadesini en sade biçimde yazınız. 8 Öz Değerlendirme .a2x D) a + 2b E) -a .12x + 36 . ikinci sütundaki ifadelerden birine eşittir.36 9 a-12 ifadesini en sade biçimde yazınız.

(. 3 102 K 4 Yandaki şekilde verilenlere göre ILNI’nun en küçük tam sayı değeri kaç santimetredir? A) 4 B) 5 C) 6 D) 7 L 13cm 7cm N 5 E ) > 90º . CFH.) Bir üçgende kenarortay ve açıortaylar daima üçgenin iç bölgesinde kesişir.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 A B C D k Üçgenler ve Cebir Yandaki şekilde k ve l doğruları paraleldir... (.. BEG. DKF üçgenlerinin alanlarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız l E 2m F 3m G 4m 2 H 5m K Bir üçgenin çizilebilmesi için bütün açı ölçülerinin ve kenar uzunluklarının bilinmesi gerekir mi? Neden? Açıklayınız... Buna göre AEH.) Bir dik üçgende yükseklikler dik açının köşesinde kesişir. (. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D ”.) Bir eşkenar üçgen. bir kenar uzunluğunun verilmesiyle çizilebilir.. yanlış olanların başına “Y” yazıp cümleyi yanlış yapan kısmın altını çizerek doğrusunu yazınız... üç açısının ölçüsünün verilmesiyle çizilebilir. (. Bu şekilde [BH] ve [HC] doğru parçalarının özellikleri nelerdir? A H D B .) Bir üçgen. s ( ) = 90º ise Yandaki şekilde s ( en uzun kenar aşağıdakilerden hangisidir? A) [EB] B) [AB] C) [EA] D) [AL] A C B L 6 IABI = IBDI = 4 cm ve IACI = ICDI = 6 cm uzunluklarını kullanarak yandaki şekli çiziniz. (...) Bir üçgende yükseklikler daima üçgenin iç bölgesinde noktadaştır.

r. III ve IV D) I. Üçgenin devamına gelmesi gereken iki satırı yazınız. Buna göre 19 inçlik bir bilgisayar ekranının yüksekliği 10 inç ise genişliği yaklaşık olarak kaç inçtir? 9 Atletizm yarışmalarına hazırlanan Eda önce 1. p.2 km kuzeye. 1 1 2 1 1 2 4 2 1 1 2 4 6 4 2 1 1 2 4 6 8 6 4 2 1 103 11 Terimleri pozitif sayılardan oluşan 5. uzun çubuğun üzerine düşerse uzun çubuğun hangi noktasına gelir? b) Uzun çubuk kısa çubuğun üzerine düşerse kısa çubuğun hangi noktasına gelir? 8 Bilgisayar ekranlarının büyüklükleri genellikle “inç” biriminde verilir.7 Aralarında 24 cm uzaklık bulunan paralel iki çubuk düz bir zemine dik olarak yerleştirilmiştir. Sayıların oluşturduğu örüntüyü bulunuz. 2(5 + x) + 3x = 5x + 10 a + a = a2 2 .x = (3 + x) 2 . II.9 km doğuya doğru koşuyor.4 5x + 2x = 7x B) II. daha sonra 0.3x . s. 3125 geometrik dizisinde aşağıdakilerden hangisidir? A) B) 1 C) 5 D) 25 ifadesinin değeri 12 Aşağıdaki ifadelerden hangileri özdeşliktir? I. III. Bu büyüklük dikdörtgensel bölge şeklindeki ekranın köşegen uzunluğunu ifade eder. IV. Çubukların uzunlukları 25 cm ve 40 cm olduğuna göre. II ve III A) I ve II . Eda koşuya başladığı noktaya dönmek isterse koşması gereken en kısa mesafe kaç kilometre olur? 10 Yanda oluşturulan sayı üçgenini inceleyiniz. III ve IV C) I. a) Kısa çubuk.

1 a + 1 a + 3a + 2 ifadesinin en sade biçimini bulunuz..1 : 2 a..50y2 17 Yandaki tabloyu tamamlayınız... eşitliğinde noktalı yere hangi ifade gelmelidir? 16 Aşağıdaki ifadeleri çarpanlarına ayırınız...13 Aşağıdaki ifadelerden hangisi 24xy ifadesinin özdeşi değildir? A) 12xy. Kullandığınız yöntemi açıklayınız... Elde edilen sayı başka bir sayının karesi olabilir mi? Açıklayınız..1 b 2 D) a + 2b b2 20 a2 ...... 22 Çalışma .1 ç) 18x2 ..4xy D) 18xy+6xy 14 Bir sayının karesine 8 katı ve 16 sayısı ekleniyor. x+1 x x2+x 3x2+x -2x2 104 x2-x-2 3x2-5x-2 -2x2+4x 18 (10 001)...2 b C) a . a) 4x2 y + 6xy b) 3a + 9b + 18c c) 4x2 . 15 3x2 + 5x -12 = (x + 3) .(9999) çarpımı aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilebilir? A) 104-1 B) 105-1 C) 109-1 D) 1010-1 19 a2 + b2 -b b + 2 ifadesinin en sade şekli aşağıdakilerden hangisidir? b b A) a b B) a .2 B) 12xy+12xy C) 6x...

Evrendeki cisimler ve matematik aras›ndaki iliflki sizin de dikkatinizi çekti mi? Evrenden geometrik cisimlere örnekler verebilir misiniz? . Evren matematik diliyle yaz›lm›flt›r.” demifltir. yy.. Benzer flekilde gezegenler ve uydular› da birer küre modeli olabilir. Koni bulutsusu 1997 y›l›nda keflfedilmifltir ve Dünya’m›za uzakl›¤› 2200 ›fl›k y›l›d›r. Dünyan›n yedi harikas›ndan biri olarak kabul edilen M›s›r Piramitleri insano¤lunun tarihte infla etti¤i en büyük yap›lard›r. harfleri üçgenler. 105 Bir kimyasal elementin özelliklerini tafl›yan en küçük tanecik olan atom da küresel bir yap› olarak kabul edilmektedir. Bunun yan›nda içinde yaflad›¤›m›z Dünya. Ünlü bilim insan› Galileo Galilei: “. Bunlar olmadan tek sözcü¤ü bile anlafl›lamaz. M›s›r Piramitleri’nin yap›lar›n›n günefl ›fl›nlar›na benzetilmeye çal›fl›ld›¤› fleklinde görüfller bulunmaktad›r.MATEMAT‹KTE YOLCULUK Kombinasyon.evren her an gözlemlerimize aç›kt›r ama onun dilini ve bu dilin yaz›ld›¤› harfleri ö¤renmeden ve kavramadan anlafl›lamaz. Atom kavram›n› bugünkü anlamda ilk kullanan bilim insan› 19. daireler ve di¤er geometrik biçimlerdir.. bunlars›z ancak karanl›k bir labirentte dolan›l›r. kutuplardan bas›k olmas›na ra¤men küre olarak kabul edilebilir. Bu piramitlerin say›s›n›n 80 ile 100 aras›nda oldu¤u belirtilmektedir. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Geometrik Cisimler Evrendeki birçok gök cismi geometrik cisimlere benzetilerek adland›r›lmaktad›r. Buna en güzel örneklerden biri koni bulutsusudur (gaz ve tozdan oluflmufl evren bulutu). da yaflam›fl olan John Dalton’dur.

Pide çeşitleri yumurtalı. Bu parçalardan üç elemanlı kaç farklı küme oluşturulabilir? Tartışınız. ÖRNEK Pelin ve arkadaşları lokantaya giderler. Tasarımcı kaç farklı seçim yapabilir? Anahtar Kavramlar • Kombinasyon • Rasyonel denklem • Denklem sistemi 106 ETK‹NL‹K Renk Seçimi Araç ve Gereç •Dört farkl› renkte kalem •K⤛t veya karton •Makas Kâğıttan karesel bölge şeklinde birbirine eş dört parça keselim ve bunları farklı renklere boyayalım. Bunun için yandaki şekillerden ikisini seçmeyi planlıyor. Bu parçalardan herhangi ikisini kaç farklı biçimde seçebiliriz? Olası seçimleri not edelim. Dört farklı pide çeşidinden üçünü seçerek karışık pide yemeye karar verirler. Seçtiğimiz parçalarla iki elemanlı kümeler oluşturalım. kaşarlı ve kuşbaşılı olduğuna göre bu seçim kaç farklı şekilde seçim yapılabileceğini bulalım. kıymalı. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Kombinasyon Bir tasarımcı yeni üretilecek olan bir duvar kâğıdı deseni üzerinde çalışıyor. Kaç farklı küme oluşturdunuz? Oluşan küme sayısı ile olası seçim sayısını karşılaştırıp yorumlayınız. .Kombinasyon.

A. ve IV. C ve D çeşitlerinden üçü ile oluşturulabilecek bütün grupları yazalım: Yumurtalı Kıymalı Kaşarlı Kuşbaşılı A B C D I ABC ACB BCA BAC CAB CBA II ABD ADB BDA BAD DAB DBA III BCD BDC CDB CBD DBC DCB IV ACD ADC DCA DAC CAD CDA Seçme sırası önemli ise A.r) veya (n r ) fleklinde gösterilir. C ve D çeşitlerinden üçü ile 24 grup oluşturulabilir.2. c ve ç seçeneklerinde belirtilen işlemleri yapınız. d) Altı dondurma çeşidinden dört çeşit seçilmesi durumu için a. r! UYGULAMA 1 Bir dondurmacıda beş farklı dondurma çeşidi bulunmaktadır. ABD. P(4. D harfleri ile gösterelim. II. B.r) C(n. Bu sonucu permütasyondan yola çıkarak da aşağıdaki gibi elde edebiliriz. b. 3)= 4! = 4.1 = 24 1! (4-3)! Karışımda sıra önemli olmadığı için bu ölçü gruplardan I. Bu sayıya 4’ün 3’ lü permütasyonu bulunarak da ulaşılabilir. n’nin r’li kombinasyonu C(n. Bu nedenle dört farklı pide çeşidinden oluşturulabilecek farklı üçlü gruplar. ABC. B. Meltem bu seçimi kaç farklı şekilde yapabilir? 2 3 .1 24 = 4 6 107 n elemanl› bir kümenin elemanlar› ile oluflturulacak r elemanl› farkl› gruplar›n say›s› n’nin r’li kombinasyonu olarak adland›r›l›r. B. C. P (4. BCD ve ACD şeklindedir. a) Aylin kaç farklı seçim yapabilir? b) Dondurmaların seçiminde sıranın önemli olması durumunda kaç farklı seçim yapılabilir? c) Sıralamanın önemli olması durumunda üç çeşit dondurma kaç farklı şekilde servis edilebilir? ç) Bulduğunuz sonuçlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. n! P(n. sütundakiler kendi içlerinde aynı durumu belirtmektedir. III.3.Pide çeşitlerini yanda verildiği gibi A.3) = 3! 24 = 3.r)= (n r )= r! = (n-r)! .2. Aylin bu dondurmacıdan üç çeşit dondurma almak istiyor. Altı kişilik bir gruptan üç kişilik bir alt grup kaç farklı yolla oluşturulabilir? Meltem 20’lik bir CD kutusundan 4 tane CD seçmek istiyor.

.................. Toplam kaç tokalaşma olmuştur? 11 Aşağıdaki şekilde yer alan noktaların birleştirilmesi ile kaç farklı üçgen oluşturulabilir? 23 Çalışma ......... Öğrenciler cevaplayacakları soruları kaç farklı şekilde seçebilir? 5 Yandaki çember üzerinde 10 nokta işaretlenmiştir.............. Yapılan başvurulardan 21 farklı seçim yapılabileceğine göre bu iş için kaç kişi başvuruda bulunmuştur? 8 20 kişilik bir sınıftan bir geziye katılmak için 4 kişi seçilecektir....3) c) C(10........ a) C(14.......... e) 6 farklı tatlı çeşidinin bulunduğu bir menüden 2 tatlının seçilmesi................ c) 16 kişilik bir takımdan 11 kişi seçilmesi............ b) 30 kişilik bir sınıftan sırayla bir başkan ve başkan yardımcısı seçilmesi.... 2....................... ç) “0...5) ç) P (9. Öğrencilerinden kendi belirledikleri 4 soruya cevap vermelerini istemektedir......... Bu noktaların herhangi ikisi kullanılarak kaç farklı doğru parçası çizilebilir? 6 Aşağıdaki durumların permütasyon veya kombinasyondan hangisine örnek olabileceğini ifadelerin yanlarındaki noktalı yerlere sembolle göstererek yazınız.2) b) P(12................................... .. a) 20 kişilik sınıftan herhangi iki kişinin seçilmesi... 1.....6) 10 Bayram ziyaretinde buluşan 15 kişilik grupta herkes birbiriyle tokalaşmıştır.. 108 7 Bir şirket 2 muhasebeciyi işe alacaktır.4 Çetin Öğretmen hazırladığı sınavda 8 soru sormuştur. d) Dört arkadaşın birlikte yan yana kaç farklı biçimde fotoğraf çektirebileceğinin bulunması.... 3” rakamları ile yazılabilecek birbirinden farklı üç basamaklı sayıların kaç tane olduğunun bulunması............. Seçilecek dört kişiden biri başkan diğeri başkan yardımcısı olacağına göre bu dört kişi kaç farklı biçimde seçilebilir? 9 Aşağıda verilen permütasyon ve kombinasyon hesaplamalarını yapınız........

2x. 2x Eşitliğin her iki tarafını 2x ile çarpalım (Böylece paydayı ortadan kaldırmış oluruz.Denklem Sistemleri Büyüme çağında olan çocukların bir günde uyumaları gereken süre yaşlarına göre değişir. Yukarıdaki probleme uygun denklemi yazalım. Bir günde 12 saat uyuması gereken bir çocuk kaç yaşında olabilir? ETK‹NL‹K Denklem Çözelim “Bir sayının 2 eksiğinin çarpmaya göre tersi ile ’ün toplamı 2’ ye eşittir. çocuğun yaşını belirtmektedir.). Bu sayıyı bulunuz. a) Bu süre ile yaş arasındaki bağıntı (17 şeklindedir. .2x 2x x + 15 = 16 x 15 15x = 15 15 x = 1 elde ederiz. . Bulduğumuz değeri denklemde x yerine yazarak çözümün doğruluğunu kontrol edelim: x + 15 =8 2x 1 + 15 ? =8 x = 1 için 2.1 ? 16 = 8 2 8=8 Eşitlik sağlandığından bulduğumuz değer doğrudur. Denklemi çözmeden denklemi sağlayan değer için ne söylenebilir? Tartışınız. Burada “a”. x + 15 =8. Denklemin çözümü için öncelikle hangi işlem yapılmalıdır? Denklemi çözdükten sonra çözümün doğruluğunu nasıl kontrol edebilirsiniz? 109 ÖRNEK x + 15 = 8 denklemini sağlayan x değerini bulalım.

5) 20x .10 + x-5 110 6 = 10 x-5 5 = 10 0 olur.4x .10 + 6 5 5-5 10 + 6 = 10 5 0 0 Buldu¤umuz x de¤eri denklemde baz› rasyonel ifadelerin paydas›n› “0” yapmakt›r. (4x . . O hâlde bu denklemin çözüm kümesi bofl kümedir. Bu ilişkiden yararlanarak 2. Tek değişken içeren denklemi çözünüz. 5 .20 =x-5 6 5 6 5 6 5 5 .10 = x-5 4x . 4kg 4kg 4kg Denklemlerdeki değişkenler arasındaki ilişkiyi açıklayınız.100 = -6x + 30 26x = 130 x = 5 elde ederiz.20) = (-6) . (x . Bulduğunuz değerlerin doğruluğunu kontrol ediniz. Buldu¤umuz de¤eri denklemde yerine yazarak çözümün do¤rulu¤unu kontrol edelim: 4x . x = 5 için 4 . Elde ettiğiniz sonuçtan yararlanarak diğer değişkeni bulunuz. Terazilerde modellenen denklemleri yazalım. : y’ yi temsil etmektedir.10 = x-5 x-5 4x . ETK‹NL‹K ‹ki De¤iflkenli Denklemler Yanda denge durumunda olan terazi modellerindeki : x’ i .10 + x-5 6 = 5 10 x-5 denklemini sağlayan x değerini bulalım: İşlem kolaylığı sağlamak amacıyla payları eşit olan ifadeleri bir araya getirelim: 4x . terazide tek değişkenin yer almasını nasıl sağlayabilirsiniz? Tartışınız. Bu nedenle x = 5 de¤eri denklemin çözümü olamaz.10 .10 .

y) yazarak y değerini bulabiliriz.ÖRNEK 16 soruluk bir testte 5 ve 10 puanlık sorular bulunmaktadır. Bu denklem sisteminden bilinmeyenleri bulmak için iki farklı yol izleyebiliriz. x + 4 = 16 x = 12 elde edilir. 1. yol: (Yok Etme Yöntemi) Bu yöntemde eşitliğin her iki yanındaki ifadelerin taraf tarafa toplanması veya çıkarılmasıyla bilinmeyenlerden biri yok edilir. Do¤rusal denklem sistemlerinin çözümünde.12 + 10. yol: (Yerine Koyma Yöntemi) 1.5y + 10y = 100 5y = 20 y=4 x + y = 16 denkleminde y yerine 4 yazarak x değerini bulalım. Buna göre.5y + 10y = -80 + 100 5y = 20 y=4 x + y = 16 denkleminde y yerine 4 yazarak x değerini bulalım: x + 4 = 16 x = 12 elde edilir. Ayn› de¤iflkenleri içeren iki do¤rusal denklem “do¤rusal denklem sistemi” oluflturur. 2. 111 (1) x + y = 16 (2) 5x + 10y = 100 . denklemden x = 16 . (1) x + y = 16 (2) 5x + 10y = 100 5. 10 puanlık soruların sayısı y olsun. Böylece iki eşitliği taraf tarafa topladığımızda x bilinmeyenini yok etmiş oluruz.y) + 10. Bunun için 1. yerine koyma veya yok etme yöntemi kullan›l›r. -5x . x + y = 16 5x + 10y = 100 şeklinde iki bilinmeyenli iki denklem elde edilir. denklemde x yerine (16 .4 = 60 + 40 = 100 2. (16 .y eşitliğini yazabiliriz. denklemi -5 ile çarpalım. Bulduğumuz x ve y değerlerinin her iki denklemi de sağlaması gerekmektedir. x+y= 12 + 4 = 16 5x + 10y = 100 5.5y = -80 5x + 10y = 100 + -5x + 5x . Sistemin çözümü olan s›ral› ikili her iki denklemi sa¤lamal›d›r. Soruların tamamı doğru cevaplandığında 100 puan alındığına göre testte 5 ve 10 puanlık sorulardan kaçar tane olduğunu bulalım: Problemde verilen durumlara uygun denklemleri yazalım. 5 puanlık soruların sayısı x .y = 100 80 .

3 1 2 = x-2 x-3 7 denklemini çözünüz.15 = 22 3 Arzu : 2 (x . okul korosundaki kız ve erkek öğrencilerin sayısının birbirine 3 eşit olmasını ister. 2 ’ si kadardır. İkisinin boyları toplamı 2. İlk hafta 12 TL’ye kitap alıyor ve o hafta için elinde 40 TL kaldığını görüyor.95 m ise 3 9 10 11 Toplamları 74 farkları 18 olan iki sayıdan büyük olan› kaçtır? Aşağıdaki denklemleri çözünüz. 8 Müzik öğretmeni Başak Hanım.80 = 20 denklemine uygun bir problem kurunuz. Korodaki kız öğrencilerin sayısını bulunuz. 4 5 x .3 = 2n 2n . Zehra’nın aylık harçlığı kaç TL’ dir? Denklem kurarak çözünüz ve çözümde kullandığınız stratejiyi açıklayınız. a) x . a) 2x + y = 3 x + 2y = -12 b) a + 3b = 8 2 b . “15 eksiğinin ’si 22 olan sayı kaçtır? ” Bu sorunun çözümü için Banu ve Arzu aşağıdaki Banu : 2x . Bu testte kaç soru vardır? Ardışık üç çift sayının toplamının yarısı 12’ dir Bu sayılardan en büyü¤ü kaçtır? Aşağıdaki denklemleri gerçek sayılar kümesinde çözünüz. bir testte bulunan soruları 5 kişiden oluşan bir grup öğrenciye çözmeleri için eşit olarak paylaştırıyor. Mesut’un boyu babasının boyunun Mesut’un boy uzunluğunu bulunuz.3 = 2 5 4 112 6 b) 2y -y + 1 3y + = 4 2 5 c) 2x + 6 = x 8 5 2 gibi iki farklı denklem kuruyor. aylık harçlığını her hafta için eşit harcamak üzere 4’e bölüyor.k = 7 24 Çalışma .a = 12 c) 2k .15) = 22 3 3 Ahmet Öğretmen. Korodaki erkek öğrencilerin sayısı kız öğrencilerin sayısının 5 ’ ü kadardır ve koroya 12 erkek öğrenci katıldığında kız ve erkek öğrencilerin sayısı eşit olmaktadır.UYGULAMA 1 Zehra. Gruba bir öğrenci daha katıldığında her öğrenciye düşen soru sayısı 3 azalıyor. Hangi denklemin doğru olduğunu bularak çözümünü yapınız.

Çizdiğimiz üçgenlerin herbirini kenarları boyunca keserek kağıttan ayıralım ve üst üste çakıştıralım. s(ACB) = s(KML) ve IBCI = ILMI olacak şekilde bir KLM çizelim. Örneğin. O devirlerden kalma kitaplarda bu ölçümlerin çubuklar veya ağaçlar yardımıyla nasıl yapılacağı anlatılır. 113 ÖRNEK A D Yanda verilen üçgenlerin eş olduklarını gösterelim. IABI = IDEI .Üçgenlerde Efllik ve Benzerlik Çok eski devirlerden beri eş ve benzer üçgenler uzaklık ve yükseklik ölçümleri için kullanılmaktadır. Elde ettiğiniz sonuçları tartışınız. IACI = IDFI ve s(ABC) = s(DEF) olacak şekilde bir DEF çizelim. Üçgenlerin bilinmeyen kenar uzunluklarını ve açı ölçülerini belirleyiniz. C ile F ve AC ile DF eştir. IABI = ISRI. ETK‹NL‹K Üçgenleri Karfl›laflt›ral›m Araç ve Gereç •Cetvel •Aç›ölçer •Makas Herhangi bir ABC üçgeni çizelim. Sizce bu ölçümü yapabilmek için hangi bilgilere ihtiyacınız vardır? Tartışınız. Bunu sembolle ABC DEF şeklinde gösterebiliriz. Bu üçgenler eş midir? Tartışınız. eş üçgenlerdir. Bu nedenle ABC ile DEF. Cetvel ve açıölçer kullanarak bu üçgenin kenar uzunluklarını ve açılarını ölçüp not edelim. bir dağın yakınlarındaki bir ağacı kullanarak dağın yüksekliğini binlerce yıllık bir yöntemle ölçebilirsiniz. s(ABC) = s(KLM) . 5 cm 100o B 6 cm C E 6 cm 100o F 5 cm IBCI = IEFI = 6 cm s( C ) = s( F ) = 100º IACI = IDFI = 5 cm olduğundan [BC] ile [EF] . . IBCI = IRPI ve IACI = ISPI olacak şekilde bir SRP çizelim.

Bu efllik flartlar› s›ras›yla. IPTI = IRSI ve [TR] iki üçgenin de kenar› oldu¤undan PRT ile STR’nin kenarlar› efltir. • Kenar-Aç›-Aç› (KAA) fleklinde adland›r›l›r. Bu nedenle UYZ ile ACB. a) K s( L ) = s( N ) = 90º ILMI = IMNI = 4 cm L M 4 cm 4 cm N s(KML) = s(OMN) (ters açılar) olduğundan L ile N. • ‹ki aç›s› ile bu aç›lar›n karfl›s›ndaki kenarlardan herhangi biri efl ise bu üçgenler efltir. Bu nedenle KLM ile ONM. • Aç›-Kenar-Aç› (AKA).‹ki üçgenin. • Kenar-Kenar-Kenar (KKK). efllik flart›n› belirleyerek gösterelim. Bu nedenle PRT ve STR. • Kenarlar›. C 75o Y 8 cm Z B 8 cm 75o . 114 O Açı-Kenar-Açı (AKA) eşlik şartına göre eş üçgenlerdir. • ‹ki aç›s› ve dahil ettikleri kenar. • ‹ki kenar› ve dahil ettikleri aç›. • Kenar-Aç›-Kenar (KAK). ÖRNEK Afla¤›da verilen üçgenlerin efl olduklar›n›. T S c) U 55o 55 A o s( U ) = s ( A ) = 55º s( Y ) = s( C ) = 75º IYZI = IBCI = 8 cm oldu¤undan U ile A. LM ile MN ve KML ile NMO eştir. Y ile C ve [YZ] ile [BC] efltir. KKK efllik flart›na göre efl üçgenlerdir. P R b) IPRI = ITSI . KAA efllik flart›na göre efl üçgenlerdir.

. Açılar arasındaki ilişkiyi tartışınız.5 cm F İki üçgenin karşılıklı kenarlarını oranlayalım: = = = = = İki üçgenin karşılıklı kenarlarının oranı aynı olduğundan ABC ve DFE benzer üçgenlerdir. ABG ve CDB üçgenlerinin hipotenüs A B C uzunluklarını oranlayınız. Bu üçgenler eş midir. Yukarıdaki iki adımı ABG ile FEG ve BCD ile GFE için de uygulayınız. ABC’nin kenar uzunlukları. ’ si oranında küçültülmüşüdür. benzer midir? Tartışınız. Üçgenlerin açılarını ve kenar uzunluklarını ölçelim. DFE’nin kenar uzunluklarının Bu nedenle benzerlik oranı ’ tür. F G D E ÖRNEK Aşağıda verilen üçgenlerin benzer olup olmadıklarını inceleyelim: A D 115 2 cm B 4 cm 6 cm 3 cm 3 cm C E 4.ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Aç›ölçer •Cetvel Efl mi? Benzer mi? A4 kâğıdının herhangi bir köşesini kısa kenarı üzerine katlayalım ve oluşan üçgenleri isimlendirelim. kenarları ve bu oran arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız. Aynı oran dik kenarlar arasında da bulunabilir mi? Bu iki üçgenin açıları.

. KAK benzerlik flart›na göre benzer üçgenlerdir. Bu aç›y› oluflturan kenarlar›n uzunluklar›n› oranlayal›m: = = = = Üçgenlerin iki kenar› karfl›l›kl› olarak orant›l› ve bu kenarlar›n aras›ndaki aç›lar efl oldu¤undan KLM ve SRP . • Karfl›l›kl› iki kenar›n›n orant›l› ve dahil ettikleri aç›lar›n efl olmalar› durumunda bu üçgenler benzerdir. • Kenar-Aç›-Kenar (KAK) fleklinde adland›r›l›r. • ‹kifler aç›lar›n›n efl. • Aç›-Aç› (AA). ÖRNEK Afla¤›da verilen üçgenlerin benzer olduklar›n›.‹ki üçgenin. • Karfl›l›kl› kenarlar›n›n orant›l›. benzerlik flart›n› belirleyerek gösterelim: S 50o K 50o 116 L 4 cm 3 cm 8 cm 6 cm M R P s( K ) = s( S ) = 50º oldu¤undan verilen iki üçgenin birer aç›lar› efltir. Benzerlik flartlar› s›ras›yla. • Kenar-Kenar-Kenar (KKK). Benzerlik oran› ise ’dir.

IABI. ECD ve BCA ters aç›lar oldu¤undan efltir. ICDI ICDI = 256 m Sonuç [CD]’n›n verilen uzunlu¤u ile ayn›d›r. 110 m B 156 m 12 8 m Kontrol Edelim ICDI’ nu bilinmeyen olarak kabul edelim. Bu benzerli¤i kullanarak IEDI’nu bulal›m. Büyük üçgende IEDI soruluyor. 312 = 156 . x = 256 . IACI ve IEDI’nu kullanarak ICBI’nun 256 m olup olmad›¤›n› kontrol edelim. 12 8 m C 110 m B A 156 m Plan Yapal›m Yap›lan ölçmelerde E ve B aç›lar› efl verilmifltir. = 128 156 = ICDI 312 128 . A Siz de E ve C noktaları arasındaki uzaklığı bulunuz. 25 6 m 25 6 m . Küçük üçgenin üç kenar uzunlu¤u da biliniyor. B ile E noktalar› birlefltirildi¤inde iki tane üçgen oluflmufl. 156 = 156 x C E x D x = 312 m olur. Bu uzunlu¤un kaç metre oldu¤unu bulal›m.Tünel çal›flmalar› yapan bir ekip yanda resmi verilen da¤›n yerle birleflti¤i uzunlu¤u hesaplamak istiyor ve resim üzerinde verilen ölçümleri yap›yor. Bu nedenle ECD ve BCA üçgenlerinde AA benzerli¤i vard›r. E x D Problemi Anlayal›m A ile D. ECD ~ BCA = 128 . 117 Plan› Uygulayal›m Benzerlik için “ ~ ” sembolünü kullanal›m.

Sizce kim haklıdır? Neden? A I. C 5 Yanda verilen flekilde [SR] [TP] ve [ST] [RP]’d›r. IABI = IBCI IADI = IDCI s(BDC ) = s(ADB) B D Yandaki flekilde ABD ile CBD’nin efl oldu¤unu göstermek için yukar›da verilen bilgilerden hangisine gerek yoktur? Efllik flart›n› belirterek aç›klay›n›z. Lale ise benzer olduğunu iddia ediyor. 50m P 38m B 38m C 50m 42m D 3 118 4 Betül. Bunun için resim üzerinde verilen ölçümleri yapıyor. Bu iki üçgen efl midir? Neden? . II. D ile E ’nın ölçüleri toplam› 100º ise K ’n›n ölçüsünü bulunuz. IEFI = IHKI ve IDFI = IGKI’ dur. IDEI = IGHI. Sizce oluşan üçgenler eş midir? Neden? A 2 Mühendis Erol Bey. Buna göre ISRI = ITPI oldu¤unu gösteriniz. yalnızca açı ölçüleri eş olan iki üçgenin eş üçgenler olduğunu. VYZ dik üçgeninki ise 12 cm ve 13 cm’dir. karesel bölge şeklindeki bir kâğıdı köşegeni boyunca ikiye katlıyor.UYGULAMA 1 Yiğit. Buna göre IABI kaç metredir? Açıklayınız. S R T P 6 DEF ile GHK efl üçgenlerdir. III. 7 KLM dik üçgeninin dik kenar uzunluklar› 5 cm ve 12 cm’dir. yanda resmi verilen gölün A ve B noktaları arasındaki uzaklığı ölçmek istiyor.

L 24cm A K 12 12cm 16cm Yanda verilen flekilde [AH] [BC]. IMLI = 12 cm. 9 cm ve 14 cm dir. a¤ac›n gölgesinin uzunlu¤u ise 744 cm’dir. Buna göre DEF’nin çevre uzunlu¤unu bulunuz. Buna göre A ile B noktalar› aras›ndaki uzakl›¤› bulunuz. INKI = 15 cm ve ILKI = 24 cm ise [HN] ve [MN]’n›n uzunluklar›n› bulunuz. Buna göre a¤ac›n uzunlu¤unu bulunuz. 119 B 80m 32m D 48m E 11 8cm M 12cm H N 15cm Yanda verilen flekilde [MN] [LK]. bir a¤ac›n yak›n›nda durdu¤unda gölgesinin bitti¤i yer ile a¤ac›n gölgesinin bitti¤i yer ayn› nokta oluyor. ABC ile benzer olan DEF’nin ise en k›sa kenar› 3 cm’ dir. IHMI = 8 cm. Bunun için flekildeki gibi dik üçgenler ve ölçümlerden yararlan›l›yor. 9 ABC’nin kenar uzunluklar› 6 cm.8 Boyu 155 cm olan Onur. Yanda modellenen bu durumda Onur’un gölgesinin uzunlu¤u 248 cm. IABI = 12 cm ve IACI = 16 cm [BA] ise IAHI kaç santimetredir? 25 B H C Çalışma . [AC]. 10 A Yandaki resimde verilen nehir üzerinde. A ile B noktalar›n› birlefltiren bir köprü yap›lmak isteniyor.

y değerini hesaplayınız. a) (x . 8 farklı tabağı kaç farklı şekilde dizebilir? 2 3 200 metre koşusunda 8 yarışmacı yarışmaktadır. Yanda verilen bölme işleminde bölen ile bölünenin toplamı 63 olduğuna göre x . Bu seçimi kaç farklı biçimde yapabilir? b) Burcu misafirleri için masa hazırlıyor. . Aşağıda verilen denklemleri çözünüz.3) + = b) = 8 9 Bir ikizkenar üçgende eş olan kenarlara ait yükseklikler arasındaki ilişkiyi şekil çizerek gösteriniz. yeni bir kazak örmek için 10 farklı desenden 4’ünü kullanmak istiyor.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Kombinasyon.4 y+3 120 B 10cm C 5 Bir kesrin payı ile paydasının toplamı 26’dır. bir top kumaşın yarısını alır. ABC üçgeninin çevre uzunluğu 42 cm olduğuna göre x ve y değerlerini bulunuz. toplam 3 m kumaş aldığına göre bir top kumaşın kaç metre olduğunu bulunuz. Bütün yarışmacıların kazanma şanslarının eşit olduğu düşünülürse altın. 6 x y 5 3 7 Esma Hanım. 2x . Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Sınıf kitaplığına 5 yeni kitap alan Şükran Öğretmen bu kitapları 5 farklı öğrenciye her birine birer kitap verilmek üzere kaç değişik biçimde dağıtabilir? Aşağıda verilen iki sorunun çözümleri arasındaki farkları açıklayınız. Aldığı kumaşın yetmeyeceğini düşünerek kalan kumaşın yarısını daha alır. a) Emel Hanım. Esma Hanım. gümüş ve bronz madalyanın sahipleri için kaç farklı durum vardır? Bu problemin çözümü için gereksiz olan bilgi nedir? A 4 Yanda verilen ABC üçgeni ikizkenar üçgendir. Kesrin payının 2 katı ile paydasının 3 katının toplamı 67 olduğuna göre bu kesri bulunuz.

D. Yasemin ise Y noktasında başlayıp L noktasında bitiriyor. Gül. ’tir. IACI = 12 cm. P noktasında bulunan pastane her iki başlangıç noktasına eşit uzaklıkta olduğuna göre hangi koşucu daha uzun koşmuştur? Neden? G 72º P 72º Y K L 12 Benzer iki üçgenin alanlarının oranı nedir? Açıklayınız. koşmaya G noktasında başlayıp K noktasında bitiriyor. Bu iki üçgenin karşılıklı kenarlarının oranı 121 A 13 Yanda verilen şekilde IDFI = 8 cm. [AC]’ nın orta noktası ise IBFI kaç santimetredir? cm 12 D E C B F 9 Öz Değerlendirme .10 Yanda verilen şekilde s( R ) = s( T ) ve S noktası [RT]’nın orta noktasıdır. Verilenlere göre PRS ve VTS üçgenleri eş midir? Neden? P T S R V PASTANE 11 Gül ve Yasemin koşu yaptıkları mesafeleri yandaki gibi çiziyorlar.

Yandaki foto¤raflarda bu olay modellenmifltir. Ifl›k havadan farkl› bir ortama geçti¤inde. ayr›t. efl ve paralel üçgensel bölge olan iki taban renklendirilmifltir. Üç dikdörtgensel bölgenin birlefltirilmesiyle elde edilen yüzey ise yanal yüzeydir. Yandaki prizmada. Bu açınımı makasla kenarları boyunca keselim ve kapatarak prizmamızı oluşturalım. prizmanın hangi elemanlarıdır? Tartışınız. ›fl›¤›n bu prizman›n hangi yüzlerinden geçti¤ini tart›fl›n›z. Sizce böyle bir prizma nas›l oluflturulabilir? Anahtar Kavramlar • Dönel koni • Ana do¤ru • Büyük çemberler • Dik prizma • E¤ik prizma ETK‹NL‹K 122 Araç ve Gereç •Karton •Makas •Cetvel •Yap›flt›r›c› Üçgen Prizma Olufltural›m Aşağıdaki prizma açınımını kartona çizelim. Bu iki taban aras›ndaki uzakl›k. Foto¤raflar› inceleyerek. Aynı renkle çizilmiş kenarların uzunluklarının eş olmasına dikkat edelim. ortam›n k›rma etkisiyle renklerine ayr›fl›r. prizman›n yüksekli¤idir. Üçgen prizmanın kaç tane ayrıtı. Ifl›k. Ünlü fizikçi Newton. Fakat gerçekte bir çok rengin kar›fl›m›ndan oluflur. bu yüzler arasındaki uzaklık ve üç dikdörtgensel bölgenin birleştirilmesi ile elde edilen yüzey. ›fl›¤›n bu özelli¤ini camdan yap›lm›fl bir üçgen prizma kullanarak incelemifltir. kaç tane köşesi vardır? Bu ayrıtlardan hangileri eştir? Neden? Açınımdaki dikdörtgensel bölgelerden üçü paralelkenarsal bölge olarak çizilirse prizmanın şekli ve duruşu değişir mi? Tartışınız. köfle ve yüksekliktir. beyaz gibi görünür. taban yanal yüzey yükseklik taban . bu prizman›n yüzlerinden geçti¤inde. renkler farkl› miktarda k›r›lmaya u¤rar ve k›rm›z›dan mora de¤iflen bir renk kufla¤› ortaya ç›kar.Geometrik Cisimler Prizmaları Tanıyalım Ifl›k. Üçgensel bölge şeklindeki yüzler. Üçgen prizman›n temel elemanlar› taban. yan yüz.

. eğik ise eğik prizma olarak adlandırılır.ÖRNEK Aşağıda verilen üçgen prizma modellerinden hangisinin dik. Prizmamızı bu eksen etrafında iki kez 60º lik açı ile döndürelim. 10 cm 10 cm 10 cm 20 cm Eşkenar üçgen dik prizmanın tabanlarının merkezinden geçen doğru “eksen” dir. Yanda verilen eşkenar üçgen dik prizmanın dönme simetrisine sahip olup olmadığını belirleyelim. Yanda verilen düzgün altıgen dik prizmanın yüzey açınımını çizelim ve prizmayı inceleyelim. eğik prizmaların yan yüzleri paralelkenarsal bölgedir. Siz de yukarıda verilen prizmaların temel elemanlarını belirleyiniz. Dik prizmaların yan yüzleri dikdörtgensel bölge. Buna göre ilk prizma dik. Üçgen prizmanın tabanlarının karşılıklı köşelerini birleştiren ayrıtlar tabanlara dik ise dik prizma. hangisinin eğik olduğunu belirleyelim. ikincisi ise eğik prizmadır. 123 Yukarıda yüzey açınımı verilen prizmanın tabanları düzgün altıgensel bölgeler olduğu için düzgün altıgen dik prizmadır.

düzgün altıgen dik prizma ekseni etrafında her 60º lik. düzgün sekizgen dik prizma ekseni etrafında her 45º lik açıyla dönmelerde değişmez kalır. Bundan dolayı bu prizmalar dönme simetrisine sahiptirler. 124 Yukarıdaki düzgün beşgen. .60º lik dönme 120º lik dönme Eşkenar üçgen dik prizma ekseni etrafında 120º lik açı ile döndürüldüğünde değişmez kaldığından dönme simetrisine sahiptir. Düzgün beşgen dik prizma ekseni etrafında her 72º lik. Siz de eşkenar üçgen prizmanın neden 120º lik açıda dönme simetrisine sahip olduğunu açıklayınız. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen dik prizmaların dönme simetrisine sahip olup olmadıklarını belirleyelim.

UYGULAMA 1 Aşağıda her bir seçenek için verilen çokgenlerle üçgen prizma oluşturulup oluşturulamayacağını belirleyiniz. a) c) 3 cm 4 cm 3 cm 4 cm 5 cm 3 cm 4 cm 6 cm 6 cm 6 cm b) ç) 3 cm 5 cm 3 cm 125 2 cm 5 cm 2 cm 5 cm 3 cm 2 cm 5 cm 5 cm 5 cm 2 Aşağıda verilen dik ve eğik prizmaların temel elemanlarını işaretleyiniz. .

Oluşan üçgen prizmayı çizerek ayrıt uzunluklarını bulunuz. 26 Çalışma . Deniz çokgensel bölgelerden bazılarını fazladan çizdiğini fark eder. 6 Ayrıt uzunluğu 8 cm olan bir küp. Deniz’in fazladan çizdiği çokgensel bölgeleri ayırarak düzgün beşgen dik prizmaların yüzey açınımını çiziniz. bir düzgün beşgen dik prizmanın yüzey açınımında bulunan çokgensel bölgeleri aşağıdaki gibi çizer. tabanının köşegeni boyunca kesilerek iki tane üçgen prizma elde ediliyor. 8cm 9cm 10cm 4cm 5cm 6cm 4 Yanda kareli kâğıtta verilen üçgen prizma dönme simetrisine sahip midir? Neden? 126 5 Deniz.3 Aşağıda verilen üçgen dik prizma ve düzgün altıgen dik prizmanın açınımını çiziniz.

Üçgensel bölgenin alan›: 21. Çat› kat›n› da düflünerek bir evin hacmini ve yüzey alan›n› nas›l hesaplars›n›z? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Dik üçgen prizma modeli •Kareli k⤛t •Makas Dik Üçgen Prizman›n Yüzey Alan› Üçgen dik prizma modelinin tabanlar›n› k⤛t üzerine koyarak çevresi boyunca çizelim. kare prizma ve dikdörtgenler prizmas›n›n yüzey alan›n› veren ba¤›nt›lardan yararlanarak üçgen dik prizman›n yüzey alan›n› veren bir ba¤›nt› yaz›n›z. K⤛d›n taflan k›s›mlar›n› keserek yanal yüzün tam olarak kaplanmas›na dikkat edelim. 127 ÖRNEK 21cm 28cm 35cm 20cm Yanda verilen üçgen prizman›n yüzey alan›n› bulal›m. Prizman›n yanal yüzünü k⤛tla kaplayal›m.28 = 294 cm2 olur. Yüzey alan›n› bulmak için iki üçgensel bölgenin alan› ile dikdörtgensel bölgenin alan›n› hesaplay›p bu alanlar› toplayal›m.Prizmaların Yüzey Alanları ve Hacimleri Evlerin çat›lar›na dikkat ettiniz mi? Genelde üçgen prizma fleklinde olur. Bunun için önce üçgen prizman›n aç›n›m›n› çizelim: Aç›n›mda tabanlar üçgensel bölge yanal yüz ise dikdörtgensel bölge fleklindedir. Yanal yüzün ve üçgensel bölgelerin alanlar›n› nas›l bulabilece¤inizi tart›fl›n›z. 20 = 1680 cm2. Küp. 2 21cm 28cm üçgenin çevre uzunlu¤u 20cm 35cm 21cm 28cm Dikdörtgensel bölgenin alan›: (21 + 28 + 35) . Oluflan üçgensel bölgeleri keserek k⤛ttan ay›ral›m. . prizman›n yüzey alan›: 2 . Yanal yüzü kaplad›¤›m›z k⤛d› ve üçgensel bölgeleri kullanarak üçgen prizman›n aç›n›m›n› elde edelim. Baz› evlerde çat› katlar› oda olarak kullan›l›r. 294 + 1680 = 2268 cm2 olur. Yanal yüzün üçgensel bölge ile birleflen kenar uzunlu¤u ile üçgensel bölgenin çevre uzunlu¤u aras›ndaki iliflkiyi aç›klay›n›z.

10) . (Yükseklik) 300 = (5. 5 cm 10 cm . Oluflturdu¤umuz modelin tabanındaki üçgensel bölgenin alan›n› kullanarak dik prizmalardaki hacim ba¤›nt›s› yard›m›yla üçgen prizman›n hacminin nas›l hesaplanabilece¤ini tart›fl›n›z. (32) + (3. Prizman›n yüzey alan›= 2 . Hacim = taban alan› .h h = 6 cm olarak bulunur. = 2 . 7 = 63 br3 bulunur.(Yükseklik) Y. taban›n›n kenar uzunluklar› 5 cm ve 10 cm olan dikdörtgenler prizmas›n›n yüksekli¤ini bulal›m h Dikdörtgenler prizmas›n›n hacmi = (Taban alan›) . Hacmi = (Taban alan›) . 50 50 Siz de dikdörtgenler prizmas›n›n yüzey alan›n› hesaplay›n›z. Prizmaların hacmi. (Yükseklik) = (32) .(Taban alan›)+(Taban›n çevre uzunlu¤u). 7 = 2 . h 300 = 50. 7 br 3 br Kare prizma iki efl karesel bölge ve dört efl dikdörtgensel bölgeden oluflur. Üçgensel bölgeleri üst üste koyarak üçgen prizma modeli olufltural›m. taban alanı ile yüksekli¤inin çarp›m›d›r. (yükseklik) ETK‹NL‹K Dik Üçgen Prizman›n Hacmi Araç ve Gereç •Kal›n karton •Cetvel •Makas Kartondan birbirine efl üçgensel bölgeler elde edelim.4) . 9 + 12 . yükseklik ÖRNEK 128 Taban›n›n bir kenar uzunlu¤u 3 birim ve yüksekli¤i 7 birim olan kare prizman›n yüzey alan›n› ve hacmini hesaplayal›m. (taban alan›) + (taban çevresinin uzunlu¤u) .A. Hacmi 300 cm3.Prizmaların yüzey alanları dikdörtgenler prizmas›nda oldu¤u gibi yanal yüz ile taban alanlar›n›n toplam›na eflittir. 7 br 3 br 3 br Yüzey alan› = 2. 7 = 102 br2 bulunur.

a . Yanal alan = 6. = 41 129 Yanal alan düzgün altıgensel bölgenin çevre uzunlu¤u ile prizmanın yükseklik uzunlu¤unun çarpımına eflittir. 12 = 2304 3 cm3 tür. h=12cm a=8cm Bir prizmanın yüzey alanı. 6 . yanal yüz ile taban alanlarının toplamına eflittir.64. Düzgün altıgensel dik prizmanın hacmi. 3 = 3. .a. Taban alanlar› ise altıgensel bölgenin alanının iki katına eflittir. 3 4 12 . Prizmanın tabanı düzgün altıgensel bölgedir.Yanda ölçüleri verilen düzgün altıgen dik prizmanın yüzey alanı ve hacmini hesaplayalım. 3 = 192 3 cm2 olur. Düzgün altıgensel bölgenin alanı flekildeki gibi altı tane eflkenar üçgensel bölgenin alanlarının toplamına eflittir.h = 6.12 = 576 cm2 bulunur 3 Prizmanın yüzey alanı = Taban alanı + Yanal alan = 192 3 + 576 = 192 ( 3 + 3) cm2 dir. Prizmanın hacmi = Taban alanı . 1 6 5 4 2 3 2 Taban alanları = 2 . Yükseklik = 192 3 . taban alanı ile yükseklik uzunlu¤unun çarpımıdır. 82.8.

” ifadesindeki bofllu¤a hangi sayı yazılmalıdır? h 2cm 3 Yi¤itcan. 8 cm 10 cm 12 cm 10 cm 2 “Yanda verilen düzgün altıgen dik prizmanın taban ayrıtının uzunlu¤u 2 cm.. Prizmanın yükseklik uzunlu¤u . Verilen ölçülere göre ah›r›n hacmini hesaplay›n›z...UYGULAMA 7 cm 1 Hazar. 2..4m 3m 6.. yanda boyutlar› verilen kutunun yan yüzlerini k⤛tla kaplayarak süslemek istiyor. Hazar’›n oluflturdu¤u üçgen prizman›n yüzey alan›n› bulunuz.2m 12m . üçgen prizma oluflturmak için karton üzerine yandaki çizimi yap›yor. cm’dir. yanal alanı 12 3 cm2 dir. Yi¤itcan’›n bu ifl için kaç santimetre kare k⤛da ihtiyac› vard›r? 12 cm 12 cm 12 cm 25 cm 130 15 cm 12 cm 4 Yanda ayr›t uzunluklar› verilen peynir diliminin hacmi kaç santimetre küptür? 10 cm 5 Y›ld›r›m çiftli¤inde bulunan ah›rlardan birinin önden görünüflü afla¤›daki gibidir...

Yanda ölçüleri verilen modellerin her birinin yarısını kumla doldurur. 22 cm 7 Yanda üçgen prizma fleklinde tahtadan yap›lm›fl bir araç takozu verilmifltir. a = 4 cm h = 6 cm h = 2 cm a = 8 cm 27 Çalışma . Bu prizma taban›n›n köflegeni boyunca ikiye ayr›larak k›rm›z› ile boyal› cisim elde ediliyor. Bu takozun hacmini ve görünen iki yüzünün alan›n› bulunuz. 40cm 30cm 65cm 8 Tabloda bazı düzgün altıgen dik prizmalar ve ölçüleri verilmifltir.8cm 6 Yanda kare prizma fleklindeki bir tahta parças› verilmifltir. Bu cismin yüzey alan›n› ve hacmini hesaplay›n›z. Tablo: Düzgün Altıgen Dik Prizmalar Taban ayrıtı (cm) 1 2 6 3 Taban alanı (cm2) Yükseklik Hacim(cm3) uzunlu¤u (cm) 2 3 3 3 3 3 9 131 9 Zeynep. Buna göre tablodaki bofllukları uygun sayılarla doldurunuz. bir proje ödevinde müzik aletleri hazırlamak için düzgün altıgen ve eflkenar üçgen dik prizma modelleri oluflturur. Modellerdeki kum miktarlarının oranını bulunuz.

Koni ve Küre Yaklafl›k 5000 y›l önce yap›lan M›s›r’daki piramitlerden 30 kadar› günümüze kadar kalm›flt›r. Koni fleklinde çat›s› olan kule günümüzde ‹stanbul manzaras› seyretmek için eflsiz bir yerdir. yan yüzleri boyunca tabana paralel olmayan ve tabanı kesmeyen bir düzlemle kesildi¤inde elde edilen parçalar hakk›nda ne söylenebilir? Tart›fl›n›z. B. Kenarlar›n orta noktalar›n› bulal›m ve A. ayr›tlar›n›. Bu noktalar› karfl›l›kl› olarak birer do¤ru parças› ile birlefltirelim. kare ile ortak kenarlar› boyunca katlayal›m ve di¤er kenarlar› bantla yap›flt›rarak piramidi olufltural›m. Oluflan flekli üçgenin kenarlar› boyunca keselim. Bu ad›m› B. G ve H olarak isimlendirelim. Piramit. yan yüzlerini. Piramidin taban›n›. D olarak isimlendirelim. ‹stanbul’da bulunan Galata Kulesi. A. [AE]’na dik olan 4 cm uzunlu¤unda bir do¤ru parças› çizelim. 1349 y›l›nda Cenoval›larca Galata’y› çevreleyen s›n›rlar›n bafl kulesi olarak infla edilmifltir. tepe noktas›n› ve yüksekli¤ini belirleyebilir misiniz? Tart›fl›n›z. B. Bu ad›m› F. C ve D noktalar›n›. D H G F B C A E D H G F B C . Atomium. A D C A E B Bu do¤ru parças› üzerinde A noktas›ndan 4 cm uzakl›kta bir E noktas› iflaretleyelim. Di¤er noktalar› da F. Çevrenizdeki yap›larda hangi geometrik cisimler dikkatinizi çekiyor? Tart›fl›n›z. Piramitler M›s›r krallar›n›n ölünce içlerine gömülmeleri için yap›lm›flt›r. E noktas›ndan geçen. 1958’de Brüksel’de yap›lan Dünya Fuar›’n›n sembolü “Atomium” binas› olmufltur. 132 ETK‹NL‹K Piramit Olufltural›m Araç ve Gereç •Karton •Cetvel •Makas •Yap›flt›r›c› Kartona kenar uzunlu¤u 12 cm olan bir kare çizelim. her birinin çap› 18 m olan 9 tane küreden oluflmaktad›r ve bir demir kristalinin 150 trilyon kez büyütülmüfl modelidir. C ve D noktalar› için de uygulayal›m. G ve H noktalar› için de uygulayal›m. oluflan karenin en yak›n iki köflesi ile birlefltirerek birer üçgen elde edelim. Üçgenleri. C.Piramit.

yüksekli¤ini. Koninin taban›n›. piramidin tabanındaki çokgensel bölge. yüksekli¤ini taban›n› ve ayr›tlar›n› belirleyelim: I tepe noktas› yükseklik yan yüz taban taban Kare piramit Üçgen piramit II tepe noktas› yan yüz yükseklik Her iki piramitte de ayr›tlar k›rm›z› ile iflaretlenmifltir. I. ayr›tlar›n›.ÖRNEK Yanda verilen iki piramidin tepe noktas›n›. taban›. Siz de afla¤›da verilen piramitlerin taban›n›. Bu daireyi külah›n aç›k k›sm›n› kapatacak flekilde yap›flt›rarak koniyi elde edelim. yan yüzlerini. Çevre uzunlu¤u daire diliminin yay uzunlu¤una eflit olan bir çember çizelim. Bu daire diliminin yay›n›n uzunlu¤unu bulal›m. Piramidin tepe noktas›n› taban merkezine (a¤›rl›k merkezi) birlefltiren do¤ru parças› tabana dik ise dik piramit. II. yan yüzleri. Çemberi keserek k⤛ttan ay›ral›m ve bir daire elde edelim. Koni dönme simetrisine sahip midir? Tart›fl›n›z. Piramitte yükseklik tepe noktas›n›n taban düzlemine olan uzakl›¤›d›r. ayr›tlar› ve yüksekli¤idir. tepe noktas›n› ve yan yüzlerini gösteriniz. piramidin tabanındaki çokgensel bölge üçgensel bölge oldu¤u için “üçgen piramit” olarak isimlendirilir. ETK‹NL‹K Koni Olufltural›m Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Makas •Aç›ölçer •Pergel •Yap›flt›r›c› K⤛ttan yar›çap› uzunlu¤u 9 cm olan bir daire elde edelim. . tepe noktas›n› ve eksenini belirleyiniz. Bu daireden merkez aç›s›n›n ölçüsü 120º olan bir daire dilimi keselim. yanal yüzeyini. karesel bölge oldu¤u için “kare piramit”. 133 Piramidin temel elemanlar› tepe noktas›. Daire dilimini iki yar›çap boyunca birlefltirip yap›flt›rarak bir külah elde edelim. e¤ik ise e¤ik piramit olarak adland›r›l›r.

Oluflturdu¤unuz modeli veya portakal. Bu modelle kürenin merkezini. Kürenin merkezinden geçen düzlemlerle küre yüzeyinin ara kesiti hangi geometrik flekli oluflturur? ÖRNEK Yanda verilen portakal› küre modeli olarak ele alal›m. modelleri çeflitli düzenlemelerle keserek gözlemleyiniz. tepe noktas›n› ve eksenini belirleyip aç›n›m›n› çizelim. yanal yüzey tepe noktas› yanal yüzey eksen ana do¤ru taban Koninin temel elemanlar›. Dik koniler.ÖRNEK Yanda verilen koninin taban›n›. bir dairesel bölge olan “taban”. eksen etraf›ndaki dönmelerde dönme simetrisine sahiptir. elma vb. yar›çap›n› ve yüzeyini gösterebilir misiniz? Tart›fl›n›z. yanal yüzeyini. 134 ETK‹NL‹K Küre Olufltural›m Araç ve Gereç •Oyun hamuru •Portakal •Elma Bir parça oyun hamurunu avuç içlerimizle yuvarlayarak bir küre modeli elde edelim. tepe noktas›n› taban merkezine birlefltiren do¤ru parças› olan “eksen”. taban›n d›fl›nda bir “tepe noktas›”. tepeden geçen ve taban›n kenar› olan çembere dayanan “ana do¤ru” ve bu do¤runun süpürdü¤ü “yanal yüzey”dir. Ekseni tabana dik olan koni “dik koni” veya “dönel koni”. e¤ik olan ise “e¤ik koni” olarak adland›r›l›r. yüzey merkez çap . Bu model üzerinde kürenin merkezini. yar›çap›n› ve yüzeyini belirleyelim.

taban› kesmeyen ve tepe noktas›ndan geçmeyen düzlemle kesildi¤inde tepenin bulundu¤u parça hangi geometrik cisme modeldir? Neden? Taban yar›çap›n›n uzunlu¤u 4 cm olan bir koninin aç›n›m›n› çiziniz. Piramitlerden birinin yüksekli¤i 3 cm. 135 7 8 Taban› düzgün alt›gensel bölge olan bir dik piramitin kaç tane efl yüzü vard›r? 28 Çalışma . yar›çap› uzunlu¤u 8 cm olan bir daireden merkez aç›s› 90º olan bir dilim keserek koni oluflturmak istiyor. 3 4 5 6 Tabanlar› efl ve üçgensel bölge olan iki piramit tabanlar›ndan birbirine yap›flt›r›l›yor. Bu flekilde oluflan dairenin çap› ise kürenin çap›d›r.Kürenin temel elemanlar›. di¤erininki ise 5 cm’dir. Berna. Yanda verilen basketbol topunu küreye model olarak düflününüz ve modeli çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz.). UYGULAMA 1 Yandaki foto¤rafta Antalya’da bulunan “Cam Piramit” verilmifltir. 2 Taban› karesel bölge fleklinde olan yandaki piramidin aç›n›m›n› kareli k⤛da çiziniz. Bu koninin taban›n›n yar›çap› uzunlu¤u kaç cm olur? Taban›n fleklini çizerek gösteriniz ( π = 3 al›n›z. merkezi. Bir dik piramit tabana paralel olmayan. Oluflan flekli çiziniz. Merkezden geçen düzlemlerle küre yüzeyinin ara kesitine büyük çemberler denir. yar›çapı ve yüzeyidir. Bu piramidi çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz.

c) Ortadan boyuna ikiye bölündü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z 6 Yanda verilen aç›n›m ile bir koni oluflturabilir mi? Aç›klay›n›z. Eflkenar üçgenin kenarlar›n›n uzunlu¤u 12 cm. düzgün alt›genin kenarlar›n›n uzunlu¤u 6 cm ve her iki prizman›n da yüksekli¤i 14 cm oldu¤una göre bu prizmalar›n hacimlerini hesaplayarak karfl›laflt›r›n›z. Hacmi 240 cm3 olan üçgen prizma fleklindeki bir tahta parças›n›n taban›n›n alan› 80 cm2 dir. Geometrik Cisimler 2 Bir üçgen prizma çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. Buna göre afla¤ıdaki soruları cevaplayınız. a) Hangi geometrik cisimlerden oluflmufltur? b) Ortadan enine ikiye bölündü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z. 120º 3r r .KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Yanda verilen aç›n›mla bir eflkenar üçgen prizma oluflturabilmek için hangi kenarlar›n efl olmas› gerekir? ‹flaretleyerek gösteriniz. Afla¤›da eflkenar üçgen prizma ve düzgün alt›gen prizma verilmifltir. 3 4 136 5 Yanda verilen geometrik cisim. Bu prizman›n yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulunuz. iki efl geometrik cismin tabanlarının birlefltirilmesiyle oluflmufltur.

çap›n›. yüzeyini ve merkezini uygun terimleri kullanarak ifade ediniz. Foto¤raf› inceleyerek geometrik cisimlere modeller bulunuz.) c) Bir kürenin temel elemanlar› merkezi. büyük çemberini. 8 Afla¤›da verilen ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”... yüzeyi ve büyük çemberleridir. (.. yanl›fl olanlar›n bafl›na”Y” yaz›n›z..) b) Bir kare piramit infla etmek için 4 efl üçgensel bölgeye ihtiyaç vard›r.) d) Taban› üçgensel bölge fleklinde olan bir piramidin 4 tane yüzü vard›r..) ç) Bir üçgen prizman›n 6 köflesi vard›r. (. yar›çap›. Buna göre bu modelin eksenini...) a) Bir koninin iki taban› vard›r.. 11 Afla¤›da Topkap› Saray›’n›n farkl› yönlerden çekilmifl foto¤raflar› verilmifltir. (... 9 Taban› alt›gensel bölge fleklinde olan bir piramidin köfle.. (. 137 10 Öz Değerlendirme . ayr›t ve yüz say›s›n› bulunuz. (.) e) Taban alan› 64 cm2 ve yüksekli¤i 8 cm olan bir üçgen prizman›n hacmi 512 cm3 tür. 10 Dünyay› küreye bir model olarak kabul ediniz. (.7 Piramitler ve prizmalar aras›ndaki benzerlikleri ve farkl›l›klar› aç›klay›n›z..

4) = 15 5 Bir tiyatro oyununa girifl biletleri. Bu 3 doktor kaç farkl› biçimde fleçilebilir? 3 4 I.5) B) C (7. bir miktar sütün 1 ’ini pasta.5) D) P(7. O¤uz. yapt›¤› bir s›navda 16 soru sorar ve ö¤rencilerden bu sorulardan 12’sini seçerek cevaplamalar›n› ister.3)= C(4. C(4. IAKI = IKDI IBKI =IKCI ise bu havuzu oluflturan üçgensel bölgeler efl midir? Neden? A K D .III. çocuklar için 4 TL. 4 Geriye 0. Say›n›n basamaklar›ndaki rakamlar yer de¤ifltirildi¤inde say› 45 azald›¤›na göre bu say› kaçt›r? 6 7 A) -4 = 1 denkleminde a afla¤›dakilerden hangisidir? B) C) D) 9 8 Ahmet Bey.IV 138 IV. II C) I.5) C) P(5. ‹ki basamakl› bir say›n›n rakamlar› toplam› 9’dur. III D) III.5) 2 Ebru Han›m. S›navdaki ilk iki sorunun mutlaka cevaplanmas› gerekti¤ine göre ö¤renciler cevaplayacaklar› sorular› kaç farkl› flekilde seçebilirler? Genç Osman ‹lkö¤retim Okulunda düzenlenen kariyer günlerine kat›lmak için bir sa¤l›k merkezinde çal›flan 6 doktordan üç kiflilik bir grup oluflturulmak isteniyor. yetiflkinler için 7 TL’dir. C(6. befl farkl› tiflörtünü antrenman yapt›¤› befl gün için kaç farkl› flekilde seçer?” Yukar›daki problemin çözümü için seçeneklerde verilenlerden hangisi hesaplanmal›d›r? A) C(5.IV B) II. = Yanda verilen eflitliklerden hangileri do¤rudur? A) I.75 L süt kald›¤›na göre bafllang›çta kaç litre süt vard›r? B C 9 Yanda bir otelde bulunan havuzun üstten görünümü verilmifltir.3) II. Bu oyunu 388 kifli izlemifl ve 2110 TL kazan›lm›flt›r.4)= 4 III. haftada 5 kez yapt›klar› antrenmanlarda farkl› birer tiflört giymektedir. kalan›n yar›s›n› da tatl› yapmak için kullan›r.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Matematikte Yolculuk “Basketbol tak›m›nda oynayan O¤uz. Bu oyunu izleyen çocuk say›s›n› bulunuz. P(4.

50cm 50cm 60cm 10cm . A ve B ile C ve D aras›ndaki yollar birbirine paralel. Bu iki üçgen benzer midir? Neden? 13 Afla¤›dakilerden hangisi bir üçgen prizman›n aç›n›m› olamaz? A) b c a a d a b c a b b d 139 12cm B) 15cm 9cm 9cm 15cm 12cm 15cm 9cm 9cm 15cm 12cm 12cm 4cm 6cm 3cm 3cm 3cm 3cm 4cm 4cm 2cm C) 3cm D) a a a a a a a a a a a 3cm 14 Yanda verilen üçgen prizman›n temel elemanlar›n› gösteriniz ve aç›n›m›n› çiziniz. A B 12 km 4 km C R 3 km D 11 Yanda verilen flekilde IABI. KLM’nin ise 85º ve 20º dir. A ve D ile C ve B aras›ndaki yollar ise birbirine diktir.10 Yandaki flekilde A ve B noktalar›nda bulunan iki park aras›ndaki yollar çizilmifltir. ICRI = 4 km . IRBI = 12 km ve IRDI = 3 km ise iki park aras›ndaki uzakl›g› bulunuz. [DE] [BC] oldu¤una göre oran› kaçt›r? D A E A) B) C) D) B C 12 ABC’nin iki iç aç›s›nın ölçüleri 20º ve 75º. IADI’nun 2 kat›d›r.

C) Aç›n›m› daire fleklindedir.III ve V B) I ve III C) III ve V D) IV ve V 29 Çalışma . Küre Yukar›da verilen geometrik cisimlerden hangilerinin bir tane taban› vard›r? A) I. tabanlar›ndan birinin çevre uzunlu¤u 32 cm ve taban alan› 48 cm2 ise bu prizman›n yüzey alan›n› ve hacmini bulunuz. Koni II. yar›çap› ve yüzeyidir. Piramit IV. kartontan taban ayrıtının uzunlu¤u 10 cm ve yükseklik uzunlu¤u 20 cm olan bir düzgün altıgen dik prizma modeli oluflturur ve yüzeyini kırmızıya boyar. merkezi.2m 2. Öykü’nün yanlıfllıkla k›rm›z›ya boyadı¤ı alan kaç cm2 dir? h=20 cm a=10 cm 16 Bir üçgen prizman›n yüksekli¤i 15 cm.1m 140 18 Afla¤›da verilen geometrik cisimler hangi geometrik cisimlerin birlefltirilmesiyle oluflturulmufltur? 19 Küre ile ilgili olarak afla¤›da verilenlerden hangisi yanl›flt›r? A) Temel elemanlar›. Al›flverifl merkezlerinde bulunan merdivenlerin yan›na eflya tafl›mak amac›yla genelde üçgen prizma fleklinde olan rampalar yap›l›r. 20 I. Ancak modelin yan yüzlerini maviye boyaması gerekti¤ini hatırlar. Silindir V.8m 1. B) Merkezden geçen düzlemlerle kürenin ara kesiti dairedir. Üçgen prizma III.15 Öykü. Afla¤›da resmi verilen böyle bir rampay› yapmak için kaç santimetreküp çimento kullan›lmal›d›r? 17 1. D) Büyük çemberlerin yar›çap› kürenin yap›çap›d›r.

Ay ve Dünya’n›n hacimlerini karfl›laflt›r›n›z. Dünya’n›n yar›çap› uzunlu¤u yaklafl›k 6370 km. Koni ve Kürenin Hacmi ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler 141 Dünya’m›z. uydusu olan Ay’›n yar›çap› uzunlu¤u ise yaklafl›k 1740 km’ dir. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Piramit. Karalar›n alan› kaç kilometre karedir? .GEOMETR‹K C‹S‹MLERDE ÖLÇME VE PERSPEKT‹F Piramit. Yer yüzeyinin yaklafl›k %71’i sularla kapl›d›r. 8 gezegeni kapsayan günefl sistemi içerisinde yer almaktad›r.

Piramitlerden her birinin yüzey aç›n›m›n› çiziniz. MÖ 2800 y›llar›na do¤ru hüküm süren firavunlardan Keops’un mezar›d›r. 52 900 m2 alan› kapsayan bu kare piramidin yüzey alan›n› hesaplayabilir misiniz? Keops Piramidi’nin taban çevre uzunlu¤u yükseklik uzunlu¤unun iki kat›na bölünürse π say›s›n›n elde edildi¤ini biliyor muydunuz? 142 ETK‹NL‹K Piramidin Yüzey Alan›n› Bulal›m Yandaki dik piramitleri inceleyelim.Piramit. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Dik Piramidin Yüzey Alan› M›s›r’daki Keops Piramidi (Büyük Piramit). günümüze kadar ulaflan önemli eserlerden biridir. 2 tondan 70 000 tona kadar olan 2 300 000 adet blok tafl üst üste y›¤›larak oluflturulmufltur. Piramitlerin yüzey aç›n›mlar›nda hangi çokgensel bölgelerin kullan›ld›¤›n› aç›klay›n›z. Bu eser. Bu isimlendirmeyi neye göre yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. . Piramitlerin isimlerini belirtiniz. Piramitlerin yüzey alan›n› bulabilmek için genel bir ba¤›nt› oluflturabilir misiniz? Tart›fl›n›z. Tepeden 10 m kadar afl›nan bu piramidin gerçek yüksekli¤i yaklafl›k 146 m’dir. Bu çokgensel bölgeleri kullanarak her bir piramidin yüzey alanlar›n›n nas›l bulunaca¤›n› tart›fl›n›z.

Piramidin taban› karesel bölge oldu¤undan taban alan›: a . Elde etti¤iniz sonuçla tahmininizi karfl›laflt›r›n›z. taban alan› ile yanal yüzlerinin alanlar› toplam› oldu¤undan bu kare dik piramit için yüzey alan ba¤›nt›s› a2 + 2. Silginizin boyunu ölçünüz. Bu dik piramidin yüzey alan›n› bulalım. ’dir. Piramidi oluflturan yan yüzlerdeki bir üçgensel bölgenin alan›: Kare dik piramidin üçgensel bölge olan 4 yan yüzü oldu¤undan = 2.a. Bir kare dik piramidin yüzey aç›n›m› yanda verilmifltir. .ÖRNEK Yandaki kare dik piramidin yüzey alan ba¤›nt›s›n› olufltural›m. Piramidin tüm yüzleri eflkenar üçgen oldu¤u için bir eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› bulup 4 ile çarpal›m. Silginizin boyunun ölçüsünden hareketle piramidin yüzey alan›n› tahmin ediniz. Piramidin yüzey alan›= taban alan› + yanal yüzeyinin alan› ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Çeflitli piramit modelleri •Cetvel •Silgi Alan› Tahmin Edelim Bir dik piramit modelini elimize alal›m.a.h olur. 143 ÖRNEK Yanda taban› ve yan yüzleri eflkenar üçgenlerden oluflan ve bir ayr›t›n›n uzunlu¤u 19 cm olan bir dik piramit verilmifltir. a = a2 dir.h’dir. yanal yüzeyinin alan› 4. Cetvelle ölçüm yaparak piramidin yüzey alan›n› bulunuz. h a a a h a Piramidin yüzey alan›.

bir kenar›n›n uzunlu¤u 19 cm olan eflkenar üçgenlerden oluflan 20 .27 cm 2 Piramidin alan› tahminen: 680 cm dir. 2 piramidin alan›n› tahmin edelim. h = 192 . Çat›n›n yüksekli¤i verilmifl oldu¤undan yüzeyini kaplamak için gerekli sac miktar›n› bulmam›z isteniyor. Bu verilerden yararlanarak bir yan yüzün alan›n› hesaplar›z. 3 4 2 Yüksekli¤i h = 19 3 cm 2 cm. . 4 = 361 3 2 625.a=19 cm a=19 cm Bir kenar uzunlu¤u 19 cm olan eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› hesaplayabilmek için yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulmal›y›z. Çat›n›n yan yüzeyini kaplamak için kaç metrekare saca ihtiyaç vard›r? Problemi Anlayal›m Piramit fleklindeki çat›n›n taban› karesel bölgedir.( h 19 cm 19 cm 2 2 a = 19 cm 2 2 a = 19 cm 2 2 ) 2 h = 361 - 2 = = 19 . . 2 Piramidin alan› : 625. sacla kaplanacakt›r. Piramidin alan›: . piramidi oluflturan yan yüzler eflkenar üçgensel bölgedir. Piramidin ayr›t uzunluklar› birbirine eflit oldu¤undan. Pisagor Ba¤›nt›s›’n› kullanarak hesaplayal›m. fiimdi ifllem yaparak tahminimizle karfl›laflt›ral›m. 144 Problem Çözelim ve Kural›m Yanda çizimi verilen kare piramit fleklindeki çat›n›n d›fl yüzeyi. 17 2 = 170 cm olur.27 cm dir. Yanal yüzey alan›n›n 4 kat›n› alarak gerekli sac miktar›n› buluruz. Plan Yapal›m Çat›n›n yüksekli¤ini kullanarak piramidin bir ayr›t›n›n uzunlu¤unu ve yan yüz yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulmal›y›z. Ayr›t uzunluklar› birbirine eflit olan çat›n›n tepe noktas› tabandan 4 m yüksekliktedir. a 20 cm ve h 17 cm olan üçgensel bölgenin alan›: 2 Piramidin alan›: 170 x 4 = 680 cm olarak tahmin edilebilir.

Kontrol Edelim fiimdi buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu geriye do¤ru çal›flma stratejisiyle kontrol edelim. Toplam sac miktar›ndan hareketle piramidin yüksekli¤i olan 4 m’ye ulaflal›m. 2 6 2 2 2 = 8 3 cm Piramidin yan yüzlerini kaplamak için gerekli sac miktar›.Plan› Uygulayal›m Bir kenar› a metre olan eflkenar üçgenin yüksekli¤inin uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s› yard›m›yla a cinsinden bulal›m. y = Dik üçgende Pisagor Ba¤ıntısı yard›m›yla de¤erini bulal›m: 2 Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan. 8 3= 4 2. 4. . Yukar›daki piramit ayn› özelliklere sahip üçgen dik piramit olsayd› kaç metrekare saca ihtiyaç olurdu? Hesaplay›n›z.8 2 h = 16 h = 4 m bulunur. 4 4 2 4 2.3 a = + 16 4 4 3 2 a a a = 16 = 16 a = 4 2 cm’dir. 8 3 = 32 3 cm dir. 32 3 : 4 = 8 3 cm Taban› 4 2 cm.y 2 y= 4 3 cm 2 2 2 2 2 145 y= 4 3 cm 2 h Yandaki dik üçgende Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan 2 2 a 2 ) h =y -( 2 h = 2 a = 2 2 cm 2 4 3 4 2 2 2 2 2 h = 2 2 - h = 24 .y = 1 . 2 a 3 2 2 =( ) +4 2 2 a . alan› 8 3 cm olan üçgensel bölgenin yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulalım. 2 Piramidi oluflturan yan yüzlerden birinin alan›. 4 2 . a. 3 Buradan y = a 3 = = 2 6 cm olur. 2 2 Piramidin yan yüzünü oluflturan bir üçgensel bölgenin alan›: 1 . a y 4 a a y a 2 a 2 a a y = a -( a 2 a 2 2 2 2 ) =a ise y= 2 2 = olur.

UYGULAMA 1 2 Piramitler isimlendirilirken nelere dikkat edilmelidir? Açıklayınız. 5 Yüzey alan› (54 + 8 5 ) cm2 olan yandaki dik piramidin cisim yüksekli¤ini bulunuz. 7 A = 1250 m2 a = 10 cm b = 15 cm Yandaki verilere uygun bir problem kurunuz ve problemin çözümünü yap›n›z. Bu piramidin yüzey aç›n›m›n› çiziniz. 4 146 Yüksekli¤i 4 cm ayr›t uzunluklar› birbirine eflit ve 6 cm olan kare dik piramit fleklindeki yap›t›n yüzey alan›n›n kaç santimetrekare oldu¤unu bulunuz. . 52 900 m2 alan› kapsayan bu kare dik piramidin yüzey alan›n› hesap makinesi kullanarak hesaplay›n›z. 2 cm . Bu soruyu çözmek için verilen bilgilerden hangisine ya da hangilerine gerek yoktur? 4 cm 6 cm 2 5 cm 5 cm 6 Keops Piramidi’nin yüksekli¤i 146 m’dir. yüksekli¤i ise 4 cm’dir. Yandaki kare piramidin yüzey alan›n› harfli olarak ifade ediniz. h a 3 Taban› dikdörtgensel bölge olan dik piramidin taban›n›n kenar uzunluklar› 6 cm.

6) Kare dik piramitlerin yan yüzlerini oluşturan üçgensel bölgeler eşkenar üçgensel bölgelerdir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 4) Dik piramitler tabanlarında bulunan çokgensel bölgelerle adlandırılır. ç›k›fl 5. yüksekliği. ç›k›fl D 5) Yan yüzlerin alanını bulmak için piramidin yükseklik uzunluğunun bilinmesi yeterlidir. 6. tepe noktası. ç›k›fl 7. tabanı. kare dik prizmanın yüzey alanları eşittir. 1. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 3. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. 2) Piramidin temel elemanları.8 Kare dik piramit fleklinde tasarlanm›fl yak›t deposunun flekli afla¤›da verilmifltir. yan yüzleri ve ayrıtlarıdır. Bu deponun yan yüzlerinde çelik levhalar kullan›lacakt›r. ç›k›fl Y D Y 8. Y D D Y 4. D Y D 7) Yükseklikleri ve taban alanları eş olan kare dik piramitle. 1) Piramidin tepe noktasını taban merkezine (ağırlık merkezi) birleştiren doğru parçası tabana dik ise dik piramittir. ç›k›fl Y 3) Dik piramidin yüzey alanını bulmak için taban ve yan yüzlerin alanını bilmek gerekir. ç›k›fl 30 Çalışma . fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 25m 20m 20m 9 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. %5 fire verece¤i düflünülerek en az kaç metrekare çelik levha siparifl edilece¤ini hesaplay›n›z. ç›k›fl D Y 147 2.

taban alan + yanal alan = π r2 + π a2 . r .56 cm2 Koninin yüzey alan›: 50. bir kubbesi bulunmaktad›r. Caminin dört minaresi.28 m’dir. = 3.82. 22 = 12 cm2 Koninin yüzey alan›n›: 48 + 12 = 60 cm2 olarak tahmin edebiliriz.56 = 62.a2 . fiimdi de π’yi 3.8 cm2 Aç›n›m› verilen koninin yüzey alan›. a ba¤›ntısı ile bulunur. Koninin yüzey alan›n› tahmin edelim. kubbesinin çap› ise 31. Tahminde π’yi yaklafl›k olarak 3 alal›m.14.14.14 alarak koninin alan›n› hesaplayal›m. Daire kesmesi (sektör) çeyrek dairedir.24 + 12. Dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için hangi uzunluklar gereklidir? Tart›fl›n›z.Dik Dairesel Koninin Yüzey Alan› Osmanl›-Türk mimarisinin en büyük eserlerinden biri olan Selimiye Camisi Mimar Sinan taraf›ndan zaman›n baflkenti olan Edirne’de yap›lm›flt›r. ÖRNEK a=8cm Yanda aç›n›m› ve ölçüleri verilen dik koninin yüzey alan›n› hesaplayal›m. Koniyi oluflturan parçalar›n aç›n›mlar› hangi geometrik flekillerden oluflmaktad›r? Aç›klay›n›z. Daire kesmesinin alan›: π.89 m. Minarenin bölümlerinden biri olan en üstteki koni biçimindeki k›sm› minarenin çat›s›d›r ve kurflun kaplamad›r. = 50. Bu çeyrek dairenin alan› = 48 cm2 olur. 148 Dik dairesel koni için yüzey alan ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z. Her minarenin yüksekli¤i 79.8 cm2 Tahmin: 60 cm2 Koninin alan›: 62. 22 = 12. Bu kurflun kapl› bölgelerin alanlar›n› bulabilmek için hangi bilgilere ihtiyaç vard›r? ETK‹NL‹K Dik Koninin Alan› Araç ve Gereç •K⤛ttan dik dairesel koni modeli •Makas Koni modelinin taban› ile yanal yüzeyini keserek birbirinden ay›ral›m.24 cm2 Dairenin alan›: πr2 = 3.r2 = 3. Yanal yüzeyi tabandan tepe noktasına kadar keselim. r=2cm = Dairenin alan›: π.

r = 2 . 300 360 2 2 6 5 149 = 78. 300 360 6 1 6. 6 . 2.a.).14 .2 = 172. r = 31. fiekildeki trafik konisinin yüksekli¤i 48 cm. Dairenin çevre uzunlu¤u koninin yanal yüzünün taban›n›n çevre uzunlu¤una eflittir.28 .14 . Koninin içi bofl ve taban› oluflturan çemberin çevresinde kare fleklinde ç›k›nt› vard›r.14 . Plan Yapal›m Problemi çözmek için önce trafik konisinin yanal alan›n› hesaplamal›y›z. = 3. Koninin yüzey alan› = Taban alan› + Yanal alan› = π r2 + π a2 .5 + 94. Bunlardan biri de “trafik konisi”dir. Koninin içi bofl oldu¤undan karesel bölgenin alan›ndan koninin taban alan›n› ç›kar›r›z. ‹çi bofl olan bu konilerden üretmek istersek bir trafik konisi için kaç santimetre kare plastik malzemeye ihtiyaç duyar›z? Bulal›m (π = 3 alal›m. 5 + 3. . yüksekli¤i ise 48 cm verilmifl. Kesilen kartonun kenarlar› bir birine uç uca yap›flt›r›larak dik dairesel koninin yanal yüzeyi elde edilmifl ve taban›na yap›flt›r›lan dairesel bölge ile bir koni oluflturulmufltur. 6 .π. Bu karesel bölgenin bir kenar› ise 36 cm verilmifltir. Karesel bölge fleklindeki taban›n›n bir kenar› 36 cm. Oluflan koninin yüzey alan›n› bulal›m. Problem Çözelim ve Kural›m Trafikte sürücüleri uyarmak için çeflitli uyar› iflaretleri kullan›l›r.7 cm2’dir.8º dir. Bir trafik konisini üretmek için kaç santimetre kare plastik malzeme gerekti¤i soruluyor.A T 300º T a = 6 cm a = 6 cm A B B Yar›çap› 6 cm olan daire biçimindeki bir kartondan merkez aç›s›n›n ölçüsü 300º olan bir daire dilimi kesilmifltir.r = 2. 3. Dairenin çevre uzunlu¤u Koninin yanal yüzünün taban›n›n çevre uzunlu¤u 5 1 2 .14 . Taban ç›k›nt›s›n›n alan› ile koninin yanal alan›n› toplayarak gerekli plastik malzeme miktar›n› bulmufl oluruz. 3.4 r = 5 cm olarak bulunur. Buna göre.π. Sonra taban› oluflturan karesel bölgenin alan›n› buluruz. koninin yanal yüzeyini oluflturan daire kesmesine ait merkez aç›n›n ölçüsü = 100. taban içindeki çemberin çap uzunlu¤u ise 28 cm’dir. Problemi Anlayal›m Trafik konisinin taban çap uzunlu¤u 28 cm.

π . = 3 . 2100 cm2 dir. a = 6 cm 240º .588 = 708 cm2 36 cm Trafik konisi için 2100 + 708 = 2808 cm2 plastik malzemeye ihtiyaç vard›r. 3.8 = 2100 cm2. a = 50 cm 150 “Taban›n›n çap uzunlu¤u 20 cm.” Bu verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. Kontrol Edelim fiimdi buldu¤umuz yanal alan de¤erinin do¤rulu¤unu kontrol edelim. r2 = 588 cm2 Taban ç›k›nt›s› alan›: 1296 . Karesel bölgenin alan› : 362 = 1296 cm2 Koninin taban alan›: π .π .Plan› Uygulayal›m Taban çemberinin çap› uzunlu¤u 28 cm olan koninin yar›çap uzunlu¤u 14 cm’dir. UYGULAMA 1 Yan yüzeyi flekilde verilen dik dairesel koninin yanal alan›n› bulunuz (π = 3 al›n›z.14 . 14 = 2 . 3. r . 14 . koninin yanal alan›. Koninin aç›n›m›n› çizerek yanal yüzey alan›n› bulal›m. Çözümümüz do¤rudur. Yanal yüzeyi oluflturan daire kesmesine ait merkez açısının ölçüsünü bulal›m: 2 . yüksekli¤i 30 cm olan dik dairesel koni fleklinde bir flapkan›z var. Yüksekli¤i 48 cm olan koninin ana do¤rusu (a) Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan.8º Buldu¤umuz de¤er soruda verilen aç›yla ayn›d›r. a 48 cm a = 50 cm = 100. 100. (502) .). 360 36 cm r=14 cm Koninin taban ç›k›nt›s›n›n alan›n› bulal›m. a2 =142+ 482 a2 = 2500 a = 50 cm olarak bulunur. 50 = 100. πr2 . = 2 .8º 14 cm 14 cm Daire kesmesinin alan›. a . 2 .

ç›k›fl 7. 1. Bu verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. 6) Dik koninin yanal yüzeyini oluşturan sektör yayının uzunluğu. 4) Bir dik koninin yanal yüzeyinin alanı taban alanının her zaman iki katıdır. koninin tabanındaki çemberin çevre uzunluğuna eşittir. 6. Yanda bir dik dairesel koninin yüzey aç›n›m› verilmifltir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. merkez aç› = 180º ve dik dairesel koninin yüzey alan› 81 cm2 oldu¤una göre ITBI = a uzunlu¤u kaç cm’dir? T 3 A T 180º a B O r = 3 cm a 4 Yanda verilen dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için baflka hangi veriye ihtiyaç vard›r? A B O A 5 Yüksekli¤i 10 cm. B C 151 6 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 4. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl D Y D 7)Dik koninin ana doğrusunun uzunluğu aynı zamanda koninin yüksekliğinin uzunluğuna eşittir. 2. D Y Y 3) Bir dik koninin açınımında tepe açısının ölçüsü büyüdükçe taban alanı da büyür. ç›k›fl Y D 1) Dik dairesel bir koni bir daire ve bir daire diliminden oluşur. ç›k›fl . fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl D Y 2) Bir dik koninin yanal yüzey alanını bulabilmek için açınımdaki sektörün merkez açısının ölçüsünü bilmemiz yeterlidir. ç›k›fl 5. D 5) Koninin yüzey alanı taban ve yanal alanların çarpımına eşittir. ç›k›fl Y 31 Çalışma D Y 8.2 Bir dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için hangi veriler gereklidir? Dik dairesel koni modeli üzerinde bu verileri gösteriniz. Bu dik dairesel konide r = 3 cm. ç›k›fl 3. taban yar›çap uzunlu¤u 6 cm olan ve [AB] ekseni boyunca kesilerek oluflturulan yar›m koninin yüzey alan›n› bulunuz. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.

Jimnastik topunun yar›çap uzunlu¤unu bulal›m: Ç = 2.r r = 32. kar. Nas›l oluflturdu¤unuzu aç›klay›n›z.(32. Afl›r› so¤uk iklimlerde. en büyük dairesinin alan›n›n 4 kat›d›r.32665 m2 1. 152 Yar›çap› r olan kürenin yüzey alan›.1 = 2. Yap›flt›rd›¤›n›z daire dilimlerinin kürenin yaklafl›k olarak ne kadar›n› kaplad›¤›n› tahmin ediniz.(π . Çap uzunlu¤u yaklafl›k 3 m olan bir iglonun yüzey alan›n› tahmin ediniz.5 cm2 = 1. Kürenin yüzey alan ba¤›nt›s›n› oluflturunuz.Kürenin Yüzey Alan› Do¤ada yaflam mücadelesinde olan insanlar ya¤mur. Kürenin yüzey alan›: 4. kürenin yüzeyine birlefltirerek yap›flt›ral›m. rüzgâr veya güneflten korunmak için bar›naklara ihtiyaç duyarlar.r 204.14).(3.5 cm Jimnastik topunun yüzey alan›: 4π r2 = 4.14).(3. ETK‹NL‹K Küreyi Kaplayal›m Araç ve Gereç •Küre modeli •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› Küre modelinin en büyük dairesini k⤛t üzerine çizip k⤛d› keselim.1 cm olan jimnastik topunun yüzey alan›n› hesaplayal›m (π = 3. Kesti¤imiz sektörleri.π.14 alal›m. Eskimolar evlerini bu sebeple buzdan kubbe fleklinde yaparak “iglo” olarak adland›rm›fllard›r.5)2 = 13266.3 m2 dir. r2) ÖRNEK Büyük çemberinin çevre uzunlu¤u 204. Bu daireyi sekiz efl sektöre ay›r›p tekrar keselim. . yani kutuplarda ya¤an karlar donarak sertleflir ve dirençleri artar.).

5 cm olan futbol topunun çap› ise 12.19625 m2 lik deri kullan›l›r.5) = 588750 cm2 = 58. derinin metrekare fiyat› 20 TL verilmifl.875 m2 dir.5 cm’dir.(3. geriye do¤ru çal›flma stratejisiyle kontrol edelim. UYGULAMA 1 Büyük dairesinin alan› 258 cm2 olan kürenin yüzey alan›n› bulunuz (π= 3 al›n›z.875:300 = 0.5 cm2 olan futbol topunun yar›çap uzunlu¤u bulal›m: r2 = 156.14).50 TL sonucunun do¤rulu¤unu oldu¤unu kontrol etmifl olduk.5)2 = 1962. Bir futbol topunun yüzey alan›: 4πr2 = 4. 0.5 cm2 dir. 1 m2 deri 20 TL oldu¤una göre.5 cm2 dir. Kontrol Edelim Buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu.19625 m2 =1962.). 58.25 4. Böylece buldu¤umuz 1177. 58. 2 Taban› kürenin büyük dairesinde olmak üzere kürenin içine taban yar›çap› ve yüksekli¤i eflit ve ana do¤rusu 9 2 cm olan bir koni yerlefltiriliyor. Derinin metrekaresi 20 TL oldu¤una göre çap uzunlu¤u 25 cm olan futbol toplar›n›n yüzeyini kaplamak için kaç Türk Lirası deri kullanmak gerekir? Problemi Anlayal›m Çap uzunlu¤u 25 cm olan futbol toplar›ndan 300 adet üretilece¤i belirtilmifl.875 m2 lik deri 300 adet top için kullan›ld›¤›na göre bir adet futbol topu için.(1962. .r2 = 1962.875 m2 deri için (58. Yar›çap› uzunlu¤u12.(3. 153 Tüm toplar› kaplamak için 1177. a) Kürenin yar›çap› uzunlu¤u bulunuz.(12. 300 adet futbol topu için kaç TL’lik deri gerekti¤i soruluyor. Metrekare fiyat› 20 TL olan derilerden kaç m2 kullan›ld›¤›n› bulal›m: 1177.5 cm’dir.875)x20 =1177.5x2 = 25 cm’dir.14). b) Kürenin yüzey alan›n› bulunuz. Plan› Uygulayal›m Bir futbol topunun çap uzunlu¤u 25 cm oldu¤una göre yar›çap› uzunlu¤u 12.875 m2 lik deri kullan›lm›fl.50:20 = 58.5 ise r = 12. Plan Yapal›m Problemi çözmek için önce bir futbol topunun yüzey alan›n› bularak 300 adet futbol topu için kaç m2 lik deri kullan›laca¤›n› hesaplamal›y›z. Elde etti¤imiz sonuçla 20 TL’lik de¤eri çarparak futbol toplar›n›n yüzeyini kaplamak için kaç liral›k deri gerekti¤ini ö¤renmifl oluruz. 300 adet futbol topunun yüzey alan›: 300.50 TL’lik deri gerekiyor. 58. Yüzey alan› 1962.Problem Çözelim ve Kural›m Spor malzemeleri üreten bir firmaya 300 adet futbol topu siparifli verilmifltir.50 TL gerekir.

D Y D 7) Büyük dairenin çapı 10 cm olan kürenin yüzey alanı 1256 cm2 dir.35 cm olan kürenin yüzey alan›n› yaklafl›k olarak bulunuz (π= 3 al›n›z. 2. silindirin yüzey alan›na oran› nedir? c) Bu silindire çap› uzunlu¤u 4 cm olan toplardan en fazla kaç adet s›¤ar? 5 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 4) Yüzey alanları oranı kürenin yarıçapları oranı da ’ tür. a) Bu silindire en fazla kaç adet top konulabilir? b) Toplar›n yüzey alan›n›n. ç›k›fl 5. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. kürenin merkezinden geçen dairedir. ç›k›fl 3. 2) Kürede bulunan en büyük dairenin yarıçapı kürenin yarıçapının yarısına eşittir. 4 Yar›çap› uzunlu¤u 5 cm. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl D Y D 5) Yarıçapı r olan yarım kürenin yüzey alanı 3π r2 dir.). 6) Küre yüzeyi düz bir yüzey hâline getirilemez. olan 1. ç›k›fl Y 3) Kürenin yarıçapını belirleyen daire. yüksekli¤i 20 cm olan dik silindirin içine yar›çap› uzunlu¤u 4 cm olan küre fleklinde toplar konulacakt›r. ç›k›fl 7. ç›k›fl Y D Y 8. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 32 Çalışma . ç›k›fl Y 154 1) Kürenin yüzey alanı en büyük dairenin çapı ile doğru orantılı olarak değişir. D Y D 4. 6.3 Yar›çap› uzunlu¤u 1.

). 11 Öz Değerlendirme . 3 3 6 Yar›çap uzunlu¤u. B 4cm 4cm C 6π r 8 Yanal alan› 10π cm2 ana do¤rusu 5 cm olan dik koninin taban alan›n› bulunuz. taban alan› 48 cm2 olan koninin yar›çap uzunlu¤unun 3 kat›na eflit olan kürenin yüzey alan›n› bulunuz (π= 3 al›n›z. 3 Yanal yüzey alan› 80 cm2 ve yan yüz yüksekli¤i 5 cm olan kare dik piramidin tabanının bir kenar›n›n uzunlu¤u kaç santimetredir? 4 Yandaki yar›m küre ve koniden oluflan cismin yüzey alan›n›n kaç santimetrekare oldu¤unu bulunuz. A 7 Yanda aç›n›m› verilen dik koninin yanal alan›n›n taban alan›na oran›n› bulunuz. 6cm 3cm 155 5 Ay’›n çap uzunlu¤u 3.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 a) a= 4 cm b) a=8 cm c) a= 6 cm Piramit.730 x 10 km oldu¤una göre Ay’›n ve Dünya’n›n yüzey alanlar›n› yaklafl›k olarak bulunuz.476 x10 km. ç) a=10 cm 2 Yan yüzleri eflkenar üçgensel bölge olan kare dik piramidin yüzey alan›n›n kaç birimkare oldu¤unu harfli olarak ifade ediniz. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Yüksekli¤i 6 cm olan ve taban›n›n kenar uzunlu¤u afla¤›da verilen kare dik piramitlerin yüzey alanlar›n› bulunuz. Dünya’n›n çap uzunlu¤u 6.

Renkli ›s›caml› uzay çat› ile örülerek piramit fleklinde infla edilmifltir.83 cm 5 cm . Koni ve Kürenin Hacmi Dik Piramidin Hacmi Ülkemizin kongre ve fuar merkezlerinden biri.Piramit. Tahminizi nas›l yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. Noktal› yerlerden içe k›v›r›p kenarlar›n› bantla yap›flt›ral›m.76 metredir. Doldurduktan sonra kumu boflaltalım. Antalya’daki Cam Piramit Kongre ve Fuar Merkezi’dir. Prizmay› doldurma ifllemini kaç kez yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. 4500 m2 taban alan›na sahip olan bu yap›n›n yerden yüksekli¤i 22. 4 cm 6 cm 6 cm 5. Taban›ndan delik açt›¤›m›z piramidi kum ile doldural›m. Piramitteki kumu prizma modelinin içine aktaral›m. Yapt›¤›n›z ifllemlere dayanarak piramit için hacim ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z. Piramit fleklindeki bu yap›n›n hacmini yaklafl›k olarak tahmin ediniz. 156 ETK‹NL‹K Kum Piramit Araç ve Gereç •K⤛t •Cetvel •Makas •Bant •Kum Yandaki tabanlar› ve yükseklikleri efl olan kare prizma (üst tabanı olmayan) ve kare piramit aç›n›mlar›n› k⤛da çizelim ve keselim. Prizman›n hacminin piramidin hacmine oran›n› tahmin ediniz. Prizma dolana kadar bu iflleme devam edelim.

Taban›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 8 cm yükseklik uzunlu¤u 15 cm. 3 157 Dik piramidin hacmi. taban alan› ile yükseklik uzunlu¤unun çarp›m›n›n üçte biridir. 8cm h 8cm 4cm 4cm Piramidin hacmi. Dik piramidin hacmi: taban alan› x yükseklik 3 Problem Çözelim ve Kural›m Kare dik piramit fleklinde. 2 2 16 3. yanal yüzleri ise ikizkenar üçgensel bölgelerden oluflmaktad›r.ÖRNEK Yandaki dik piramidin taban› eflkenar. olan bu piramidin hacmini bulal›m. . fiifle yüksekli¤inin yar›s› kapakla örtülü.4 3 = 16 3 cm2. yan yüz yüksekli¤inin yar›s›na kadar kapakla örtülmüfl bir parfüm fliflesi tasarlanm›flt›r. Kapak taban›na kadar dolu olan bu fliflenin kaç mililitre parfüm alabilece¤ini bulal›m. Bu fliflenin kaç mL parfüm alaca¤›n› bulmam›z isteniyor. Problemi Anlayal›m Yan yüz yüksekli¤i 5 cm. efl tabana ve efl yüksekli¤e sahip dikdörtgenler prizmas›n›n hacminin üçte biridir. fiifle taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 6 cm. di¤er yar›s› ise parfümle doludur. Önce eflkenar üçgensel bölgenin yükseklik uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s›’n› kullanarak bulal›m: h2=82-42 h2=64-16 h2=48 h=4 3 cm Taban alan›: a. taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u ise 6 cm olan kare dik piramit fleklindeki parfüm fliflesi verilmifl. yan yüz yüksekli¤i ise 5 cm’dir.h = 8.15 piramidin hacmi: = 80 3 cm3 bulunur. Taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 8 cm olan eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› hesaplayal›m.

Plan› Uygulayal›m Pisagor Ba¤›nt›s› kullan›ld›¤›nda yükseklik uzunlu¤u: h2 = 52-32 h2 =16 h = 4 cm bulunur. Tahmininizi buldu¤unuz sonuçla karfl›laflt›r›n›z. taban alan› 144 cm2 oldu¤una göre hacmini bulunuz. a h b .8 cm.1 cm’dir. 42 cm3=0. b = 6.6. 3 Yükseklik uzunlu¤u taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤unun üç kat› olan kare dik piramidin hacmini harfli ifadeler kullanarak yaz›n›z. UYGULAMA 1 Taban› düzgün alt›gensel bölgeden oluflan dik piramidin cisim yüksekli¤i 10 cm ve bir kenar›n›n uzunlu¤u 5 cm oldu¤una göre hacminin kaç santimetre küp oldu¤unu bulunuz. fiifle.4 = 48 cm3 3 3 Piramit yar› yüksekli¤ine kadar kapakla örtülü oldu¤undan taban›n›n bir kenar› 3 cm. Bu piramidin hacmini tahmin ediniz. yüksekli¤i ise 2 cm’dir. 2 Bir kare dik piramidin yanal yüzey alan› 192 cm2. fiekil çizmenin problemin anlafl›lmas›na ve çözümüne sa¤lad›¤› katk›y› aç›klay›n›z.042L=42 ml parfüm al›r. Daha sonra kapak k›sm›n›n ölçülerini bulup hacmini hesaplamal›y›z.042 dm3=0. Hesaplad›¤›m›z bu iki de¤erin fark›n› al›p parfümün hacmini mL cinsinden buluruz. 158 Dik piramidin hacmi ile ilgili flekil çizerek çözülebilecek bir problem kurunuz ve problemi çözünüz. 4 Dikdörtgen dik piramidin boyutlar›. Kontrol Edelim Problemi tekrar okuyarak verilen çözümü kontrol ediniz.3 cm. h = 9. a = 3.Plan Yapal›m Önce dik piramidin yükseklik uzunlu¤unu bulup hacmini hesaplamal›y›z.3. 5cm h 3cm 6cm 6cm Piramidin hacmi: taban alan› x yükseklik = 6.2 = 6 cm3 3 Parfüm fliflesinin hacmi: 48-6=42 cm3 tür. Kapa¤›n hacmi: 3.

ç›k›fl 5. a=6 cm h=8 cm 7 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 2) Taban alanı ve yan yüzleri oluşturan üçgensel bölgelerin yükseklikleri bilinen bir kare piramidin hacmi hesaplanabilir. D Y D 7) Taban alanı 2 yüksekliği 2 cm olan piramidin hacmi cm3 tür. taban alanı 4 cm2 olan prizmanın yüksekliği 2 cm’dir. ç›k›fl D Y D Y 159 D Y 1)Taban alanı ile yükseklikleri eş olan piramit ile prizmanın hacimleri aynıdır. 6. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. piramidin yüksekliğinin prizmanın yüksekliğine oranının 6 olduğu sonucuna varılır. Depoda daha önce kaç metre küp bu¤day vard›r? 20 m 15 m 6 Yandaki de¤erleri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r.5 Yandaki flekilde verilen kare dik piramit fleklindeki depoya 300 m3 bu¤day kondu¤unda deponun yar›s› dolmufltur. cm2. 6) Hacmi 8 cm3. ç›k›fl 7. 1. D 5) Taban alanları ve hacimleri aynı olan bir piramit ile bir prizma karşılaştırıldığında. ç›k›fl 4. ç›k›fl 33 Çalışma . ç›k›fl 3. 4) Tabanı yamuksal bölge olan piramidin hacim hesabı için tabanının yüksekliği ve cisim yüksekliğinin uzunluğu bilinmelidir. ç›k›fl Y D Y 8. 2. ç›k›fl Y 3) Düzgün altıgen piramidin hacmini eşkenar üçgen piramidin hacminden yararlanarak bulabiliriz.

pergel.14). 160 ÖRNEK Taban çevresi 31. ‹çine konan dondurman›n eriyip a¤z›na kadar doldurdu¤u bir dondurma külah›n›n hacmini hesaplayabilir misiniz? ETK‹NL‹K Doldur Boflalt Araç ve Gereç •K⤛t •Pergel •Makas •Cetvel •Yap›flt›r›c› •Kum K⤛t. efl taban ve efl yüksekli¤e sahip silindirin hacminin üçte biridir. cetvel ve yap›flt›r›c› kullanarak efl taban ve efl yükseklikte dik dairesel koni ve dik silindir modelleri olufltural›m. Bu iflleme silindir boflal›ncaya kadar devam edelim. r = (3. çeflitli meyveler ve bal kar›fl›m›ndan elde ettikleri bir yiyecekti.Dik Dairesel Koninin Hacmi Tarihi çok eski zamanlara dayanan dondurma. ferahlamak ve mutlu olmak için kar.5). makas. Bu koninin hacmini bulal›m: Taban uzunlu¤u = 2π. koni modelini dolduracak kadar kum aktaral›m. Silindir modelini kum ile tamamen doldural›m. Silindirdeki kumdan. h Koninin hacmi = 3 3 . insanlar›n serinlemek.14). dik silindirin hacmine olan oran›n› bulunuz.4 = 2.5 cm Koninin hacmi = 2 2 2 21cm O r = (78. silindirin hacmi = π .4 cm olan koninin yüksekli¤i 21 cm’dir. Nas›l buldu¤unuzu aç›klay›n›z.r 31.21 = 549.5 cm3 3 h O r Bir dik koninin hacmi.(3. Günümüzde süt ve meyvelerden haz›rlanan dondurmalar genellikle külahlarla servis edilir. Koninin hacim ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z. Silindirdeki kumla koniyi kaç kez doldurdunuz? Efl taban ve efl yükseklikli koninin hacminin.r r = 5 cm Taban alan› = π . r2.5 = 78.

Problem Çözelim ve Kural›m
Ya¤murlu ve karl› havalarda hava s›cakl›¤› 0ºC’nin alt›na düfltü¤ü zaman çat›larda koni fleklinde sark›tlar oluflur. Yanda verilen resimdeki çat›da oluflan üç sark›t›n taban yar›çap uzunlu¤u 6 cm, 7 cm, 9 cm; yükseklikleri ise 20 cm ve 21 cm ile 30 cm’dir. Buzun öz kütlesi (yo¤unlu¤u) 0,918 g/cm3 oldu¤una göre üç sark›t›n a¤›rl›¤›n› bulunuz.

Problemi Anlayal›m Problemde koni fleklindeki sark›tlar›n çaplar› ile yükseklikleri ve sark›t› oluflturan buzun yo¤unlu¤u ile ilgili ölçüler verilmifltir. Bu üç sark›t›n a¤›rl›klar›n› bulmam›z isteniyor. Plan Yapal›m Önce koni fleklindeki sark›tlar›n hacimlerini hesaplar›z. Hesaplad›¤›m›z cm3 cinsinden hacimler ile buzun öz kütlesini çarparak sark›tlar›n a¤›rl›¤›n› buluruz. Plan› Uygulayal›m Koni fleklindeki sark›tlar›n flekilleri, hacimleri ve kütleleri afla¤›dad›r.
r=6cm h = 20cm r=7cm h = 21cm r=9cm h = 30cm

fiekil

161

Hacim

π . r2. h
3

(3,14).62 . 20 3 = 753,6 cm3

(3,14).72 . 21 3 = 1077,02 cm3

(3,14).92 . 30 3 = 2543,4 cm3

Kütle = (753,6) x (0,918) Hacim x yo¤unluk = 691,804 g ≈ 692 g

(1077,02) x (0,918) 2543,4 x (0,918) = 988,70436 g = 2334,8412 g ≈ 989 g ≈ 2335 g

Kontrol Edelim Yap›lan ifllemlerin do¤rulu¤unu strateji kullanarak kontrol ediniz. Sark›tlar›n yar›çaplar› iki kat›na ç›kar›l›r, yükseklikleri yar›ya düflürülürse kütlelerinde ne kadarlık bir de¤iflim olur? Tart›fl›n›z. Külah, çekirdek, 8 cm ve 12 cm ifadelerini kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

UYGULAMA
1 Bir dik koninin taban alan› 25 cm2 ve hacmi 100 cm3 oldu¤una göre yüksekli¤i kaç santimetredir? Bir dik silindirin içine taban çap› ve yüksekli¤inin uzunlu¤u silindirin taban çapının ve yükseklik uzunlu¤unun yar›s› olan bir dik koni yerlefltiriliyor. Koninin hacminin silindirin hacmine olan oran›n› bulunuz. Yüksekli¤i 10 cm, taban yar›çap› uzunlu¤u 5 cm olan dik koni fleklindeki kaba, bir kenar›n›n uzunlu¤u 5 cm olan küp fleklindeki kapla kaç kez su boflalt›l›rsa koni fleklindeki kap dolmufl olur? (π = 3 al›n›z.) Afla¤›da yar›çap› ve yükseklik uzunlukları verilen dik konilerin hacimlerinin oran› hakk›nda ne söyleyebilirsiniz? a) r= 3 cm h= 5 cm 5 6 162 b) r= 5 cm h= 3 cm r= 2,5 cm h= 3,5 cm

2

3

4

Yandaki verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl, yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.

2) Hacimleri eşit olan A ve B konilerinin yarıçap uzunluklarının oranı rA rB = 3 ise yüksekliklerinin hA 1 oranı h = 9 ’dur. B 1)Taban alanları ve yükseklik uzunlukları eşit olan dik koniyle dik silindirin hacimlerinin oranı ’ tür.

4) Yarıçapı uzunluğu 4 cm olan koni ile tabanının bir kenar uzunluğu 8 cm olan bir kare piramidin yükseklikleri uzunluğu eşit ise koninin hacmi daha küçüktür.

1. ç›k›fl D Y

D
5) Aynı tabana ve yüksekliğe sahip silindir ile koninin hacimleri aynıdır.

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y D

D Y

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) Taban yarıçapı uzunluğu 3 cm, yüksekliği 15 cm olan dik koni şeklindeki D yağdanlığa 4,05 cm3 yağ konulur.

6) Koni şeklinde bir hediye en az boşluk kalacak şekilde dikdörtgenler prizması şeklindeki bir kutuya konabilir. 7) Yarıçapı uzunluğu 4 cm ve yükseklik uzunluğu 9 cm olan dik koninin hacmi π, 3 alındığında yaklaşık 432 cm3 tür.

D Y

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl
34
Çalışma

Kürenin Hacmi
Üzüm, sa¤l›k ve flifa kayna¤›d›r. ‹çerisindeki bir çok vitamin ve mineral, ba¤›fl›kl›k sistemimizin güçlenmesinde etkili rol oynamaktad›r. Çap› yaklafl›k 1 cm olan bir üzüm tanesi yaklafl›k 7g gelmektedir. Bu üzüm tanesinin öz kütlesini hesaplayabilir misiniz?

ETK‹NL‹K
Pinpon Topu ve Kutusu Araç ve Gereç •Pinpon topu •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› •Kum Pinpon topuna te¤et olacak flekilde bir silindir modeli olufltural›m. Pinpon topunu delerek kumla doldural›m. Pinpon topundaki kumu art arda silindirin içine boflaltal›m. Pinpon topunun hacminin, silindirin hacminin kaç kat› oldu¤unu tart›fl›n›z. Kürenin hacim ba¤›nt›s›n› oluflturunuz. Bu sonuca nasıl ulafltı¤ınızı aç›klay›n›z.

ÖRNEK
Çap uzunlu¤u 30 cm olan küre fleklindeki bir akvaryumun yar›s›na kadar dolduruldu¤unda alaca¤› suyun kaç litre oldu¤unu bulal›m. Kürenin hacmi: . π . r3 = . (3,14).153 = 14 130 cm3

163

Yar›m kürenin hacmi: 14 130 : 2 = 7065 cm3 = 7,065 dm3 = 7,065 L

Kürenin hacmi:

π . r3 tür.

r

Problem Çözelim ve Kural›m
Camdan yap›lm›fl bir küre hediye olarak al›n›yor. Bir kenar›n›n uzunlu¤u 30 cm olan küp fleklindeki kutuya konuluyor. Kutuda bofl kalan k›s›mlara ise kürenin zarar görmemesi için ambalaj köpükleri dolduruluyor. Kürenin yar›çap uzunlu¤u 12 cm oldu¤una göre ambalaj köpüklerinin hacmini bulal›m.

Problemi Anlayal›m Yar›çap› uzunlu¤u 12 cm olan küre fleklindeki hediye, bir kenar›n›n uzunlu¤u 30 cm olan küp fleklindeki kutuya konmufl. Camdan yap›lm›fl kürenin zarar görmemesi için boflluklar ambalaj köpükleriyle doldurulmufl. Ambalaj köpüklerinin hacmi soruluyor. Plan Yapal›m Ambalaj köpüklerinin hacmini bulmak için küp fleklindeki kutunun hacminden kürenin hacmini ç›karmam›z yeterlidir. Plan› Uygulayal›m πr3 = Kürenin hacmi: . (3,14) . (12)3 = 7234,56 cm3

Küpün hacmi: (30)3 = 27 000 cm3 Ambalaj köpüklerinin hacmi: 27000-7234,56=19765,44 cm3 Kontrol Edelim Yap›lan ifllemin do¤rulu¤unu kontrol ediniz. “Kubbe, 20 m, alan, hacim” verilerini kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

UYGULAMA
1 Büyük çemberinin çevre uzunlu¤u 66 m olan bir kürenin hacmini ve yüzey alan›n› bulunuz (π = 3 al›n›z.). 164 2 Yandaki yar›çap› 5 cm, yüksekli¤i 34 cm uzunlu¤unda olan dik silindir fleklindeki fanusa, büyük dairesinin yar›çap› 4 cm olan dört adet küre fleklinde mavi bilye yerlefltiriliyor. Fanus içinde kalan bofllu¤a ise beyaz renkli boncuklardan doldurularak masa süsü oluflturulmak isteniyor. Beyaz boncuklar kaç santimetreküp yere yerleflecektir (π = 3 al›n›z.)?

3

r1= 4 cm r2= 8 cm

Yandaki verilere uygun bir problem kurarak çözümünü yap›n›z.

4

Yanda ayn› kalitede küre fleklindeki elmalar›n boyutlar› ve her gruba ödenecek tutar yaz›lm›flt›r. Kârl› bir al›flverifl yapmak aç›s›ndan hangi elma grubunu tercih edersiniz? Neden?

r
1 TL

r

r

3,5 cm

a a

a a

1 TL 3 cm

kabu¤u soyuldu¤unda ise yar›çap› uzunlu¤u 10 cm’ dir. ç›k›fl 165 Y 1) n tane koninin hacminden hareket ederek kürenin hacmini bulabiliriz. ç›k›fl Y D Y 8. Buna göre (π = 3 al›n›z. D Y D 4. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.5 Yandaki resimde küre fleklindeki bir kavunun yar›s›na ait kesit verilmifltir. 7 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 2. Her bir do¤ru/yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 35 Çalışma . 6. 4) İki kürenin yarıçap uzunlukları oranı 2) Küreyi oluşturan eş konilerin yarıçapı aynı zamanda kürenin de yarıçapını oluşturur. ç) Bu kavun tüm olsayd› kabuklar› kaç cm3 olurdu? 6 Yar›çaplar› oran› olan iki kürenin hacimlerinin oran›n› bulunuz.). a) Yar›m kavun kaç dilime ayr›lm›fl olur? b) Yar›m kavunun hacmini bulunuz. oranı 6) Kürenin hacmi. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. D Y D 7) Birinin yarıçap uzunluğu diğerinin yarıçap uzunluğunun 3 katı olan kürelerin hacimleri farkı 7’ dir. Yar›m kavun flekilde gösterildi¤i gibi tepesinden 200 lik açılarla dilimlere ayrılacaktır. yarıçap uzunluğu ile doğru orantılı olarak artar ya da azalır. hacimleri oranı ise ’ dir. ç›k›fl 7. Kavunun kabuklu iken yar›çap› uzunlu¤u 11 cm. ç›k›fl Y 3) Yarıçapları aynı olan bir silindir ile kürenin hacimleri ’dir. c) Kabuksuz servis edilen bir kavun diliminin hacmini hesaplay›n›z. ç›k›fl 5. ç›k›fl 3. 1. ç›k›fl D Y D 5) Bir kürenin yarıçap uzunluğu biliniyorsa hacmi hesaplanabilir.

Yüksekli¤i 7 cm ise hacmini k›sa kenara ba¤l› olarak bulunuz. Koni ve Kürenin Hacmi Bir piramidin hacmi 50 m3 tür. tencerenin içine konuldu¤unda tencere tam olarak doluyor. sütün kaynarken taflmas›n› engellemek amac›yla bir cam küre konuyor. yüksekli¤i 20 cm oldu¤una göre cam küre konulmadan önce tencerede bulunan sütün hacmi kaç santimetreküptür (π = 3 al›n›z. Yar›çap› 3 cm olan bu cam küre. Verilen de¤erlere göre karpuzun kabuk kısmının hacmi ne olur? 15cm 14cm 5 Yükseklikleri ayn› olan iki piramidin hacim hesaplamaları ayn› olmas›na ra¤men sonucun farkl› olmas›n›n sebebini aç›klay›n›z. k›sa kenar›nın uzunlu¤undan 5 cm fazlad›r. Yandaki ölçüleri verilen eflkenar dörtgen piramidin yüksekli¤i 5 cm oldu¤una göre bu piramidin hacmini hesaplay›n›z. ‹çinde bir miktar süt bulunan silindir fleklindeki bir tencerenin içine.)? 12 Öz Değerlendirme 6 .KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Piramit. Soruda fazla veri var m›d›r? Varsa hangisidir? 2 3 2cm 3cm a 166 4 Küre fleklindeki bir karpuzun yarısının resmi yanda verilmifltir. Bir dikdörtgen dik piramidin taban›n›n uzun kenar›nın uzunlu¤u. Yüksekli¤i ve taban› bu piramitle ayn› olan prizman›n hacmini bulunuz. Tencerenin yar›çap› 10 cm.

Kutuya. Arkada sakl› duran di¤er dikey ve yatay do¤ru parçalar›n›. ön yüzü ile alt taban› görünecek biçimde bakarsan›z perspektif çizimini nas›l yapman›z gerekir? Tart›fl›n›z. noktal› olarak çizelim. Fazlal›klar› silerek çizimi tamamlayal›m. Noktal› do¤ru parçalar› aras›nda kalacak ve yatay do¤ruya paralel olacak flekilde do¤ru parças› çizip kutunun üst taban ayr›tlar›n› olufltural›m. k⤛t düzlemine bir dikdörtgen çizelim. Dikdörtgenin üst taraf›na. Anahtar Kavramlar • Perspektif • Ufuk çizgisi • Kaybolunan nokta • Kaybolunan do¤ru Zeminin bitti¤i yerde. cisimler bizden uzaklaflt›kça küçülmüfl ve renkleri solmufl gibi görünür. do¤ru üzerinde bir nokta belirleyelim. 167 Belirledi¤imiz noktaya. ön yüzü ile üst taban› görünecek flekilde yerlefltirelim. dikdörtgene paralel olacak flekilde yatay bir do¤ru çizelim. .‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler Perspektif Çizimi Geometrik cisimlerin herkes taraf›ndan kolayca anlafl›labilmesi için genel olarak üç yüzünü birden gösteren perspektif çizimler yap›l›r. kaybolunan do¤rular›n birlefliyormufl gibi göründü¤ü noktaya da “kaybolunan nokta” denir. gökyüzüyle birleflen çizgiye “ufuk çizgisi”. Dikdörtgenin taban›n›n orta noktas› hizas›nda olacak flekilde. dikdörtgenin dört köflesinden. kaybolunan do¤rular ve kaybolunan noktay› gösteriniz. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Dikdörtgen prizmas› fleklindeki kutu •Cetvel •K⤛t •Kalem Bir Nokta Perspektifi Perspektif çizimini yapaca¤›m›z kutuyu. noktal› do¤ru parçalar› çizelim. K⤛t düzlemine paralel olan kutuya önden bakmak yerine sa¤dan veya soldan bakarsan›z kutunun hangi yüzleri görünür? Bu görünümlerin perspektif çizimini nas›l yapars›n›z? Tart›fl›n›z. Verilen resmi inceleyerek ufuk çizgisi. gözümüzden uzaklaflt›kça birlefliyormufl gibi görünen çizgilere “kaybolunan do¤rular”. Perspektifte. Kutunun ön yüzü için.

Ufuk çizgisi çizimin alt›nda. I. Kaybolunan nokta. 168 II. Bu durum. sayfa düzlemine paralel olan kutunun farkl› aç›lardan görünümleri verilmifltir. Do¤runun üzerinde. kutu III. kutu Kutuya sol alttan bak›lmaktad›r. Kutunun bu görünümlere göre perspektif çizimini yapal›m. resmin (çizimin) düzlemine paralel olarak yap›l›yorsa bu perspektif çizim tipine “bir nokta perspektifi” denir. . prizmaya alttan veya üstten bak›ld›¤›nda de¤iflmez. Dikdörtgenin üst taraf›nda bir do¤ru (ufuk çizgisi) belirleriz. III. kutunun sa¤ üstten görünümü verilmifltir. Üst taban ile sa¤ yan yüz ve arkada kalan ayr›tlar› belirleyip fazlal›klar› silerek çizimi afla¤›daki aflamalarla tamamlar›z. kaybolunan nokta ise ortadan al›n›r. prizmaya sa¤dan bak›ld›¤›nda ufuk çizgisi üzerinde ve prizman›n sa¤›nda. Buna göre çizim afla¤›daki gibidir. Prizma modelinin ön yüzü. kaybolunan nokta ise sol tarafa al›n›r.ÖRNEK I. kutunun çizimleri ise afla¤›daki gibi yap›l›r. Buna göre çizim afla¤›daki gibidir. kutu II. soldan bak›ld›¤›nda ise solundad›r. Kaybolunan nokta Ufuk çizgisi Kaybolunan do¤rular II ve III. Kutunun ön yüzü için bir dikdörtgen çizeriz. Ufuk çizgisi çizimin üstünde. Dikdörtgenin köflelerinden kaybolunan noktaya do¤ru parçalar› (kaybolunan do¤ru) çizeriz. kutu Yukar›da. kutu Kutuya önden bak›lmaktad›r. dikdörtgenin sa¤ taraf›nda bir nokta (kaybolunan nokta) seçeriz.

Dikey do¤ru parças›n›n uçlar›n›. Kutunun arkada kalan görünmeyen k›sm›n› belirleyen yok olunan do¤rular› çizelim. . k⤛t düzlemine paralel olmayan ön yüzündeki ayr›t için dikey bir do¤ru parças› çizelim.ETK‹NL‹K ‹ki Nokta Perspektifi Araç ve Gereç •Kare prizma fleklindeki kutu •Cetvel •K⤛t •Kalem Perspektif çizimini yapaca¤›m›z kutuyu. Üst taban› oluflturup fazla çizgileri silerek çizimi tamamlayal›m. kaybolunan do¤rularla birlefltirelim. her iki kaybolunan noktaya. Kutunun. 169 Kutuya. üst taban› yerine. ayn› köfleden kesiflen üç yüzünden üst taban ile sa¤ ve sol yan yüzü görünecek flekilde yerlefltirelim. Do¤ru parças›n›n üst taraf›na yatay bir do¤ru parças› çizip iki kaybolunan nokta belirleyelim. Kutunun geniflli¤i ve uzunlu¤u için her iki kaybolunan nokta ile kaybolunan do¤rular aras›na dikey do¤ru parçalar› çizelim. alt taban› ile sa¤ ve sol yan yüzleri görünecek flekilde bakarsan›z çizimi nas›l yapman›z gerekir? Tart›fl›n›z.

Buna göre perspektif çizim afla¤›daki gibi olur. k⤛t düzlemine paralel de¤ildir. küpün alt taraf›nda olur. Bu tekni¤e “iki nokta perspektifi” ad› verilir. . Prizma modelinin ön yüzü (sa¤ ve sol yüzlerin kesiflti¤i dikey ayr›t) çizimin düzlemine paralel de¤ilse perspektif çiziminde iki kaybolunan nokta vard›r. Üzerinde iki kaybolunan nokta bulunan do¤ru.ÖRNEK Yandaki küpün perspektif çizimini ad›m ad›m yapal›m. Bu durumda perspektif çizimi iki kaybolunan nokta ile afla¤›daki gibi yap›l›r. 170 Küpe dikey ayr›t› önde olacak flekilde bakarsak alt taban ile sa¤ ve sol yan ay›rtlar› görünür. Küpün üst taban› ile sa¤ ve sol yan ayr›tlar› görünmektedir. Yani küpün ön yüzünü oluflturan dikey ayr›t.

ön yüz ile taban yüzlerinden biri hariç diğer hiçbir yüz görülemez. ç›k›fl Y D D Y 4. cisme sağdan bakıldığında sağda. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› 171 ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 3. ç›k›fl 5.UYGULAMA 1 2 Yaln›zca ön ve üst yüzü görünen bir küpe hangi aç›dan bak›lmaktad›r? Aç›klay›n›z. Perspektif çizimi ad›m ad›m anlat›n›z. D Y D 7) Bir perspektifte kaybolunan nokta iki adet ise buna iki nokta perspektifi denir. Yandaki flekilde. ç›k›fl D Y 2) Perspektif çizim için ön yüz ve ön yüze paralel altta ya da üstte bir doğru çizmek yeterlidir. kaybolunan noktan›n ise sa¤da oldu¤u dikdörtgenler prizmas› fleklinde bir kutunun perspektif görünümünü çiziniz. 1) Bir küpün ya da bir prizmanın farklı mesafelerden görünümlerinin perspektif çizimleri de farklıdır. 3 4 5 6 Ufuk çizgisinin çizimin alt›nda. 4) Düz bir yolda giderken yolun çok ilerde daralarak bir noktadan ibaret olduğunun görünmesi kaybolunan nokta ve doğruya örnek verebilir. ç›k›fl Y D Y 8. 2. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. 6) Cisme önden bakılarak yapılan perspektif çiziminde. soldan bakıldığında soldadır. “Bir nokta perspektifi” ve “iki nokta perspektifi” tekniklerinin hangi durumlarda kullan›ld›¤›n› aç›klay›n›z. 1. Bu binan›n belli bir mesafeden görünümünü çiziniz. Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. bir binan›n önden ve yandan görünümü verilmifltir. Bir üçgen dik prizman›n ön ve sa¤ yan görünümünün perspektif çizimini yap›n›z. ç›k›fl 36 Çalışma . 6. ç›k›fl 7. ç›k›fl Y 3) Kaybolunan nokta kaybolunan doğrunun herhangi bir yerinde olabilir. D 5) Perspektif çizimde kaybolunan nokta.

Daha ince iflçili¤e sahip p›rlantan›n alt k›sm› kubbe gibi. taban›na paralel olacak biçimde kesildi¤inde ara kesitini inceleyelim. Oluflturdu¤umuz geometrik cisimleri çeflitli k›s›mlar›ndan (tabanlara paralel olacak. cam kesmek. Yukar›daki veriler göz önünde bulunduruldu¤unda elmas m› yoksa p›rlanta m› daha parlakt›r? Elmas P›rlanta ETK‹NL‹K Araç ve Gereç Kesik Cisimler •Patates •Maket b›ça¤› Maket b›ça¤› ile patateslerden prizma. Her bir kesimde oluflan ara kesitlerin ne tür bölgeler oldu¤unu tart›fl›n›z. Elmas ile p›rlanta ayn› tafl›n farkl› kesim flekilleridir. Elmas›n alt k›sm› düz. 172 ÖRNEK Bir dik koni. tafl yontma ve delme ifllemleri için kullan›l›r. Dayan›kl›l›¤›ndan ve ›fl›¤› çok iyi k›rmas›ndan dolay› mücevher yap›m›nda da kullan›lmaktad›r. Ara kesit görüldü¤ü gibi dairedir. modelleri olufltural›m. yüz say›s› 12 ile 37 aras›nda de¤iflmektedir. . Elmas. Dik koni. silindir. sertli¤inden dolay› endüstride.Çok Yüzlüler ve Ara Kesitleri P›rlantan›n ifllenmeden önceki ham hâline elmas denir. küre. yüz say›s› ise genellikle 57’dir. taban›na paralel olacak flekilde kesildi¤inde afla¤›daki gibi iki parça elde edilir. koni vb. eksenlerden geçecek flekilde kesip ikiye ay›ral›m.

C C D h C D C h h h A r B A r B A r B A r B Dik üçgen h dik kenar› etraf›nda döndürüldü¤ünde oluflan flekil konidir. . yüz ve ayr›t say›lar› aras›ndaki iliflkiyi belirten “Euler (Öyler) Formülü”nü araflt›r›p s›n›fa sununuz. 173 ÖRNEK Yandaki dikdörtgen piramit ile tabana paralel olacak biçimde üst k›sm› kesilip ç›kart›lm›fl piramit fleklini karfl›laflt›ral›m. Çok yüzlüler yüz say›lar›na göre “dört yüzlü”. maket b›ça¤› yard›m› ile piramit ve prizma modelleri olufltural›m. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Patates •Maket b›ça¤› Kaç Yüzlü? Patateslerden. Dikdörtgen h dik kenar› etraf›nda döndürüldü¤ünde oluflan flekil silindirdir. Her bir modelin kaç yüzü oldu¤unu ve bu yüzlerin hangi çokgensel bölgelerden olufltu¤unu aç›klay›n›z. yüzleri ile ayr›tlar›n›n birlefliminden oluflur. köfle ve ayr›tlar› aç›s›ndan karfl›laflt›r›n›z.ÖRNEK Dik üçgenin ve dikdörtgenin dik kenarlar›ndan birinin etraf›nda 360º döndürülmesiyle oluflacak yüzey örneklerini inceleyelim. Keserek oluflturdu¤unuz geometrik cisim ile kesilmeden önceki fleklini. Bir çok yüzlünün yüzeyi. Seçti¤imiz bir modeli. Ayr›t ve köfleleri ise bu çokgensel bölgelerin kenar ve köfleleridir. Dikdörtgen piramit Befl yüzlü Taban› dikdörtgen Yanal yüzleri üçgensel bölge Kesik piramit Alt› yüzlü Tabanlar› dikdörtgen Yanal yüzleri yamuksal bölge Bir çok yüzlünün yüzleri birer çokgensel bölgedir. maket b›ça¤› ile bir veya daha fazla düzlem boyunca keselim. GÖREV Çok yüzlülerin köfle. “befl yüzlü” fleklinde isimlendirilir. yüz.

düzgün sekiz yüzlü. çok yüzlü ise bir kare prizmad›r ve 6 yüzü vard›r. Üzerinde al›nan A ve B noktalar›n› birlefltiren do¤ru parças›n›n bir k›sm› çok yüzlünün içinde kalmad›¤›ndan içbükeydir. bir dikdörtgen prizman›n iki farkl› düzlem boyunca kesilip ç›kart›lm›fl flekli olup 8 yüzü vard›r.ÖRNEK A B I II Yukar›daki I. Bu cisimler “platonic (platonik) cisimler” olarak adland›r›l›r. Dışbükey İçbükey Çok yüzlünün herhangi iki noktas›n› birlefltiren do¤ru parças›n›n tamam› çok yüzlünün yüzeyinde (bir yüzünde) veya içinde kal›yorsa d›flbükey. düzgün on iki yüzlü ve düzgün yirmi yüzlüdür. 174 ÖRNEK Tüm yüzleri ve tüm ayr›tlar› efl olan çok yüzlülere “düzgün çok yüzlü” denir. aksi hâlde içbükeydir. GÖREV Bu cisimlere neden “platonik cisimler” dendi¤ini araflt›r›n›z. . Bir düzlem ile kesildi¤inde ara kesiti dairesel bölge olan üç cismi çiziniz. Yukar›daki çok yüzlüler s›ras›yla düzgün dört yüzlü. UYGULAMA 1 2 Bir düzlemle kesildi¤i zaman ara kesiti dikdörtgensel bölge olan cisimlere iki tane örnek veriniz. Üzerinde ald›¤›m›z herhangi iki noktay› birlefltiren bütün do¤ru parçalar› prizman›n içinde veya yüzeyinde kald›¤›ndan d›flbükeydir. çok yüzlü. Çokgenlerde oldu¤u gibi çok yüzlülerde de iç bükey ve d›fl bükeylik durumlar› vard›r. II. düzgün alt› yüzlü.

12 cm’lik dik kenar› etraf›nda 360º döndürülüyor. 6 Yandaki geometrik cisim. dik kenarlar›ndan birinin uzunlu¤u 12 cm olan bir dik üçgen. a) 180º b) 360º r O A r . 175 7 A 15 cm Yandaki ABC dik üçgeni afla¤›da verilen kenarlar› etraf›nda 360º döndürülüyor. geometrik cismin kaç yüzlü oldu¤unu bulunuz. Oluflan cismin taban alan›n› ve yanal alan›n› bulunuz. a 4 Yanda hangi cismin görünüflünün verildi¤ini. a a a 5 Hipotenüs uzunlu¤u 13 cm. iki farkl› geometrik cismin tabanlarının birlefltirilmesiyle oluflmufltur. a) Bu geometrik cismin kaç yüzlü oldu¤unu bulunuz. Oluflan cisimlerin yüzey alan›n› bulunuz. a) [BC] b) [AB] 9 cm B C A 8 Yandaki ABC dik üçgeni [AB] dik kenar› etraf›nda 180º döndürüldü¤ünde oluflan cismin hacmi kaç santimetre küptür? B 15cm 12cm C B 9 Yandaki flekil [OB] kenar› etraf›nda afla¤›da verilen aç› ölçüleri ile döndürüldü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z.3 Bir düzlemle farkl› flekillerde kesildi¤inde ara kesiti üçgensel ya da dairesel bölge olan cismi çizerek gösteriniz. b) Bu geometrik cismin hangi geometrik cisimlerden olufltu¤unu bulunuz.

ç›k›fl D Y D 5) Bir dik koni tabana paralel olacak şekilde herhangi bir yerden kesildiğinde ara kesit üçgensel bölge şeklindedir. D Y 8. 4) Küp tam ortadan bir düzlemle kesildiğinde ara kesiti tabanlara dik olacak şekilde bir karesel bölgedir. 176 2) Herhangi iki noktasını birleştiren doğru parçasının tamamı çok yüzlünün yüzeyinde veya içinde kalıyorsa çok yüzlü iç bükeydir. 6) Çok yüzlülerin yüzleri çokgensel bölge şeklindedir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl Y 3) Bütün yüzleri ve ayrıtları eş olan çok yüzlülere düzgün çok yüzlü denir. ç›k›fl 3. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. D Y D 6. ç›k›fl Y 7) Çok yüzlüler sadece içbükey olabilirler. 2. D Y 4. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. ç›k›fl Y D 1) Çok yüzlüler ayrıt sayılarına göre isimlendirilir.10 Aşağıda verilen çok yüzlülerin içbükey mi dışbükey mi olduğunu belirleyiniz. ç›k›fl 37 Çalışma . ç›k›fl 7. 1. a) b) c) ç) 11 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. ç›k›fl 5.

.... (.... SÜT 2 Biz düzlem boyunca kesildi¤inde ara kesiti de¤iflmeyen cisim nedir? 3 Bir düzlem ile tabana paralel olarak kesildi¤inde ara kesiti karesel bölge... (.... (.) d) Çok küplüler kullan›larak bir çok yüzlü oluflturulabilir...) ç) Piramit bir düzlemle kesildi¤inde yine bir çok yüzlü elde edilir...) b) Dik üçgen prizma bir içbükey çok yüzlüdür.... br olur.... yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z.) c) Koni bir çok yüzlüdür..... cam sehpa üzerine konuyor. (. 6 “Çap uzunlu¤u 20 birim olan yandaki O merkezli çeyrek daire [OU] etrafında 360º döndürüldü¤ünde elde edilen geometrik cismin yüzey 2 alanı .” ifadesindeki bofllu¤a hangi sayı yazılmalıdır? E O U 13 Öz Değerlendirme ... (...KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler Yandaki flekilde verilen süt kutusu. tabanlara dik kesildi¤inde ise ara kesiti dikdörtgensel bölge olan cisim nedir? 4 Yandaki cisim hangi geometrik cisimlerin bilefliminden oluflmufltur? 177 5 Afla¤›da verilen ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”. Bu süt kutusunun soldan ve alttan görünümünün perspektif çizimini yap›n›z.) a) Bütün yüzleri ve bütün ayr›tlar› efl olan çok yüzlülere düzgün çok yüzlü denir.

IV C) I.II. Cisim yükseklik uzunlu¤u III. Taban yar›çap›nın uzunlu¤u II.)? A) 784 cm2 B) 860 cm2 C) 864 cm2 D) 868 cm2 h=6cm 2cm 4cm 6 7 Yandaki piramidin hacmi kaç metreküptür? A) 8 B) 16 C) 20 D) 32 8 Yanda aç›n›m› verilmifl olan geometrik cisim afla¤›dakilerden hangisidir? A) Üçgen piramit C) Üçgen prizma B) Kare piramit D) Kare prizma . IV. III.V D) I.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Yaflam›m›zdaki Matematik Taban alan› 36 cm2 ve yanal yüzleri eflkenar üçgenden oluflan kare piramidin yüksekli¤i afla¤ıdakilerden hangisidir? A) 2 3 B) 3 2 C) 3 3 D) 6 3 Yan yüz yüksekli¤i 2 3 birim olan. Taban alan› IV.II. taban› ve yan yüz alanlar› eflkenar üçgensel bölgeden oluflan üçgen dik piramidin taban›n›n çevre uzunlu¤u kaç birimdir? A) 3 3 B) 9 3 C) 12 D) 16 2 3 Dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için afla¤›daki verilerden en az hangilerine ihtiyaç vard›r? I. Yan yüzey alan› 178 4 A) I.V B) I.III. Yan yüzey yar›çap›nın uzunlu¤u V. V Yanal yüzeyinin aç›n›m›nda yarıçap uzunlu¤u 6 cm olan yar›m daireden oluflan dik koninin taban alan› afla¤›dakilerden hangisidir? A) 3π cm2 B) 6π cm2 C) 9π cm2 D) 12π cm2 5 Bir kürenin çap› 3 kat›na ç›kar›ld›¤›nda yeni kürenin yüzey alan› ilk kürenin yüzey alan›n›n kaç kat› olur? A) 3 B) 6 C) 9 D) 12 Yar›çap› uzunlu¤u 12 cm olan küre fleklindeki bir voleybol topunun yar›s›n›n yüzey alan› afla¤›dakilerden hangisidir (π = 3 al›n›z.

04 m3 ve yüksekli¤i 10 cm olan dik koninin taban alan› kaç santimetre karedir (π = 3 al›n›z. üstten ve yanlardan de¤ecek flekilde çapı uzunlu¤u 6 cm olan 3 tenis topu yerlefltirildi¤inde kutuda kalan bofllu¤un hacmini bulunuz.5 cm C B 10 Hacmi 0.4π D) 98π A E 6cm 3 cm D 3. ABC üçgeni.9 C) 9 D) 90 13 Afla¤›dakilerden hangisi dikdörtgenler prizmas›n›n sol alttan bak›ld›¤›ndaki perspektif çizimidir? A) B) C) D) .84π C) 84π B) 8. BC kenar› etraf›nda 360º döndürüldü¤ünde oluflan cismin hacmi kaç santimetreküp olur? A) 0. A) 54π cm3 B) 108π cm3 C) 162π cm3 D) 270π cm3 179 12 Hacmi 972π cm3 olan kürenin yar›çap uzunlu¤u kaç metredir? A) 0.09 B) 0.9 Yandaki flekilde ABC ile EDC benzer üçgenler oldu¤una göre.)? A) 6000 B) 8000 C) 12 000 D) 16 000 11 Silindir biçimindeki kutuya alttan.

III. V D) II. IV 38 Çalışma . alt ve üst tabanlar›na dik bir düzlemle kesildi¤inde silindirin ara kesiti afla¤›dakilerden hangisi olur? A) B) C) D) 15 Yandaki kare prizma. V A) I. alt ve üst tabana paralel olacak flekilde bir düzlemle kesildi¤inde prizman›n ara kesiti afla¤›dakilerden hangisi olur? A) B) C) D) 180 16 Afla¤›dakilerden hangisi dört yüzlü bir cisimdir? A) Üçgen piramit C) Dikdörtgen piramit B) Kare piramit D) Eflkenar dörtgen piramit 17 Yandaki üçgen prizman›n yüz say›s› ve yüzlerinde bulunan çokgensel bölgelerin adlar› afla¤›dakilerden hangisidir? I. II. V.14 Yandaki silindir. IV. IV C) I. III. III. III. 5 yüzlü 4 yüzlü Üçgensel bölge Dikdörtgensel bölge Yamuksal bölge B) II. III.

hayatımızın her alanında önemli bir yer tutabilmektedir.BAfiLANGIÇ VE B‹T‹fi NOKTASI: GEOMETR‹ Geometrik Cisimler ve Simetri Do¤runun ‹ncelenmesi Dik Üçgendeki Oranlar Eğim. Eğlence sektöründe. Siz de çevrenizde eğimin önemli olduğu modelleri belirleyiniz ve bu modellerde eğimin neden önemli olduğunu tartışınız. haberleşme ve iletişim sektöründe ise uzaya gönderilen bir uydunun atmosfere girerken yaptığı eğim hayati bir önem taşımaktadır. uçakların güvenli kalkış ve iniş yapması için gereken eğim önemli bir yer tutar. su parkları ve çocuk bahçesindeki kaydıraklarda. Altyapıda ise su kanallarında. Ulaşım sektöründe. merdivenlerde. 181 . yolların eğimi. su borularındaki eğime çok dikkat edilir.

ETK‹NL‹K Çok Küplülerle Yap› Olufltural›m Araç ve Gereç •Çok küplüler tak›m› •‹zometrik k⤛t 182 Çok küplüler takımından bir çok küplü seçelim. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu L’dir. Maketi verilen bir evin üç boyutlu cisimleri yapılırken nelere dikkat edilmelidir? Tartışınız. Seçtiğimiz çok küplünün görünümünü izometrik kâğıda çizelim.Geometrik Cisimler ve Simetri Müteahhitler bir evi inşa etmeden önce mimarlara evin projesini çizdirirler. Ayrı ayrı üç farklı çok küplü alıp her bir çok küplünün görünümünü farklı izometrik kâğıtlara çiziniz. Görünümü izometrik kâğıtta çizilmiş yapıları oluşturunuz. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu D’dir. inşa edilecek bir evin maketi verilmiştir. ÖRNEK Çok küplüler ile yapılar oluşturalım. Oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çiziniz. Yapıların görünümlerini izometrik kâğıda çizip kodları belirleyelim. İki çok küplü seçerek bu çok küplülerle bir yapı oluşturalım. . Yanda. Bunun yanında evin maketi de oluşturulabilir.

. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 2’dir. Yapının görünümünü çizersek Yapının kodu : DL elde ederiz. 183 Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 1’dir. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 3’tür. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu V’dir.Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu Z’dir. Çok küplülerden oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çizelim ve kodunu belirleyelim.

.Çok küplülerden oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çizelim ve kodunu belirleyelim. İzometrik kâğıtta çizimleri verilen yapıları oluşturalım ve kodlarını belirleyelim. Yapının kodu: DZ2 184 Yapının kodu: VL1 Siz de çok küplüler ile yapılar oluşturarak izometrik kâğıda görünümlerini çiziniz. Yapının görünümünü çizersek Yapının kodu : LLZ elde ederiz.

Dairesel silindir ekseninden geçen düzlemlere ve ekseni dik olarak ortalayan düzleme göre simetriktir.ETK‹NL‹K Geometrik Cisimlerin Simetrileri Araç ve Gereç •Geometrik Cisimler Geometrik cisimlerden küpü inceleyelim. Geometrik cisimlerden dairesel silindiri ele alalım. Bir dikdörtgenler prizması için aynı işlemleri tekrar ediniz. . Küpün bir simetri düzlemi olup olmadığını tartışınız. Eğer varsa kaç tane simetri düzlemi olduğunu tartışınız. Dairesel silindiri hangi doğru etrafında döndürürsek duruş şekli değişmez? Açıklayınız. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen piramitlerin simetri düzlemlerini belirleyiniz. Küpün ekseni etrafında kaç derecelik dönmesinde değişmez kaldığını bulunuz. 185 Küp. kare. Dönel dairesel koninin. kürenin. Dairesel silindirin simetri düzlemlerini belirleyiniz. ÖRNEK Önce geometrik cisimlerin simetri düzlemlerini belirleyelim. Küpün ekseninin hangi doğrular olabileceğini belirleyiniz. eşkenar üçgen. Ayrıca ekseni etrafındaki her bir dönmede değişmez kalır. karşılıklı iki yüzlerinin paralel olan kenarlarının orta dikmelerinden ve paralel olan yüz köşegenlerinden geçen düzlemlere göre simetriklerdir. Şekillerinden de görüldüğü gibi küp ve dikdörtgenler prizması. ekseni etrafındaki her bir 90º lik dönme ile değişmez kalır. Dikdörtgenler prizması ise karşılıklı yüzlerin merkezlerinden geçen doğrular ve her bir köşegenleri etrafındaki 180º lik dönmelerde değişmez kalır. ikizkenar üçgen. Belirtilen geometrik cisimlerin hangi doğrular etrafında döndürüldüğünde değişmez kaldıklarını bulunuz.

UYGULAMA 1 Çok küplülerle kodu LZZ olan yapıyı oluşturunuz. Ayrıca ekseni etrafında her bir dönmede değişmez kalır. ikizkenar üçgen. Yapının görünümünün çizimini izometrik kâğıda çiziniz. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen piramitler simetrik düzlemlerdir.Dönel dairesel koni. ekseninden geçen her bir düzleme göre simetriktir. . kare. Küre. Ayrıca eksenleri etrafında dönmelerinde değişmezler kalırlar. 186 Eşkenar üçgen. her bir çapından geçen düzlemlere göre simetriktir ve her bir çapı etrafındaki dönmede değişmez kalır.

Oluşturduğunuz yapının görünümünü izometrik kâğıda çiziniz. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. bir kürede bir simetri düzlemi olabileceğini. 3 Aşağıda kodları verilen yapıların kaç tane çok küplüden oluştuğunu bulunuz. Soner ise kürede sayısız simetri düzlemi olabileceğini söylüyor. yanda açınımı verilen karton küpü yapar.2 Yanda görünümünün çizimi verilen ve kodu ZZZL olan yapıyı oluşturunuz. Belirtilen yapıları oluşturunuz. 6 Sevil. Yapının kodunu belirleyiniz. 5 187 Yukarıdaki geometrik cisimlerden cisim köşegenleri etrafında 180º lik dönmelerde değişmez kalanları belirleyiniz. a) Öykü. Sizce kim haklıdır? Nedenini açıklayınız. 7 Öykü. verilen açınıma göre yandaki küpü 90º döndürdüğünde hangi renkler görünür? b) görünümünü görünümü getirmek için küpü kaç derece döndürmek gerekir? 39 Çalışma . a) D1L2 b) LLL c) ZL1 ç) DDD2 4 En fazla 4 çok küplü kullanarak bir yapı oluşturunuz.

sonra sırasıyla 8 ve 12 kez aynı yönde döndürünüz (Her bir döndürmede üst yüze gelen şekil değişsin.). kodu ZLL olan yatay ve dikey 2 farklı yapı oluşturunuz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Yanda görünümünün çizimi verilen yapıyı oluşturunuz ve inceleyiniz. b) Yapıdaki yatay ve dikey duran çok küplüleri belirleyiniz. Bir geometrik cismin simetri düzlemini çizerken nelere dikkat etmemiz gerektiği ile ilgili bir paragraf yazınız. Oluşturduğunuz yapıların görünümlerini izometrik kâğıda çiziniz. Dairesel silindir ve dönel dairesel koninin simetri eksenlerini belirleyiniz. Bir küp yapınız ve küpün her bir yüzüne ayrı bir şekil çiziniz. a) Yapının kodunu yazınız. 3 Çok küplülerle. Simetri eksenlerinin ortak özelliklerini yazınız. 4. 4 5 188 6 14 Öz Değerlendirme . 8 ve 12 kez küpü döndürdüğünüzde üste gelen şekilleri karşılaştırınız ve sonucu yorumlayınız. Bir küpü önce 4 kez. Geometrik Cisimler ve Simetri 2 Çok küplülerle oluşturulan yapının görünümünün çiziminin nasıl yapıldığı ve kodunun nasıl belirlendiği hakkında bir paragraf yazınız.

Hangi yokuşa tırmanmanın daha zor olduğu ile bu oranlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. Dikey uzunluğun. yatay uzunluğa oranı “eğim” olarak adlandırılır. Eğim “m” harfi ile gösterilir.Do¤runun ‹ncelenmesi E¤imle Tan›flal›m Trafik işaretleri. Anahtar Kavramlar •Eğim •Kat sayı •Çözüm kümesi •Doğrusal denklem •Eşitsizlik Resimlerdeki gibi bir trafik levhası hiç gördünüz mü? Bu levhalar yokuşlarda seyahat eden sürücülere eğim olduğunu uyarmak için kullanılır. trafik ortamında bulunan sürücü. üçgen 4. yaya ve yolcuların ortak dilidir. Bu yüzden trafik işaretlerinden oluşan bu ortak dili doğru ve yerinde kullanmak trafik güvenliği açısından önemlidir. Dikey Uzunluk Eğim = m = Yatay Uzunluk . Arabanın her bir yokuşu tırmandığını düşünelim. üçgen 5. üçgen 3. Bu yokuşların hangisine tırmanmak daha zordur? Neden? Her bir üçgenin kenar uzunluğunu kullanarak aşağıdaki tabloyu dolduralım. üçgen Tablodaki (dikey uzunluk) ÷ (yatay uzunluk) oranlarını karşılaştırınız. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Noktalı kağıt E¤imi Keflfedelim 189 Yukarıda araba ve yokuş modelleri verilmiştir. Siz de günlük yaşamda karşılaştığınız eğime model olabilecek durumlara örnekler veriniz. üçgen Dikey uzunluk Yatay uzunluk Dikey : Yatay 2 5 2:5 2. 1.

m= 2 2 Yanda verilen şekildeki gibi doğru eğimi. 6400 m m= = Dikey Uzunluk Yatay Uzunluk 3200 m 6400 m = 1 olarak bulunur.5’ tir. pozitif eğim olarak düşünülebilir. 190 Eğim = m = 1 = %20 5 m= 1 5 Şekildeki gibi doğru eğimi ise negatif eğim olarak düşünülebilir. 1 1 = %50 veya m = = 0. 3200 m .ÖRNEK Aşağıda verilen kırmızı doğru modelinin eğimini bulalım. m=9 = -0.9 10 m=9 10 Siz de yatay bir doğru modelinin eğimini bulunuz. 2 Eğim yüzde cinsinden veya ondalık kesirle ifade edilebilir.

B noktasından 5 birim yukarı. O hâlde bu doğrunun eğimi: m= B x 3br A 191 5br Dikey uzunluk Yatay uzunluk 5 3 = y = -x + 2 doğrusunun grafiğini çiziniz. y x y Doğru üzerinde A ve B noktalarını alalım. . Grafiğin eğimini bulunuz.Yandaki grafikte verilen doğrunun eğimini bulalım. 3 birim sağa gidilirse A noktasına ulaşılır.

Doğru grafiğinden yararlanarak eğimi. y= x ve y = -x + 2 doğru denklemlerinin grafiğini ayrı koordinat sistemlerine çizelim.ETK‹NL‹K E¤imi Belirlemenin K›sa Yolu Araç ve Gereç •Noktal› ka¤›t Noktalı kâğıda 2 farklı koordinat sistemi çizelim.0 + 1 = 0 + 1 =1 x = 1 için y = -2. Her bir grafikteki doğrunun eğimini bularak aşağıdaki tabloyu doldurunuz. y A 0 (0. 1 y = -2x + 2 doğru denklemindeki x’in kat sayısı ile doğrunun eğimi arasındaki ilişkiyi bulalım: x’in kat sayısı: -2 Eğim: -2 m= y = 5x .1) x B (1-1) Dikey Uzunluk Yatay Uzunluk 2 m== -2 olarak buluruz. Önce y = -2 x + 1 doğru denkleminin grafiğini çizelim. Denklemin grafiğini çizerken A(0.1) ve B(1. Do¤runun denklemi y= x Do¤runun e¤imi Denklemdeki x’in kat say›s› y = -x + 2 Tablodan yararlanarak bir doğrunun eğimi ile denklemlerdeki x’in kat sayısı arasındaki ilişkiyi belirleyiniz. . ÖRNEK 192 y = -2 x + 1 doğru denkleminin eğimini inceleyelim.1)’dir.4 doğru denkleminin grafiğini çizmeden doğrunun eğimini bulunuz. x = 0 için y = -2.-1) sıralı ikililerinden yararlanırız.1 + 1 = -2 + 1 = -1 Grafiğin y eksenini kestiği nokta: (0.

y Orijinden ve A(2. Önce doğru denklemini y = a x + b biçimine dönüştürmeliyiz.0) 2 birim x 193 ETK‹NL‹K Koordinat Sisteminde ‹ki Grafik Koordinat sistemindeki grafikleri inceleyelim. Grafiklerin kesim noktasının koordinatlarını belirleyelim.x .4) 4 birim 2 O (0. 4) noktasından geçen doğrunun eğimini bulalım: Doğrunun geçtiği noktaları koordinat sisteminde işaretleyerek doğruyu çizelim.5= 0 y . Dikey uzunluk 4 m= = = 2 olarak bulunur. Grafikten yararlanarak doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesini bulunuz.) y-x-5+x+5=x+5 y=x+5 (Doğru denklemi y = ax + b biçimine dönüştürülür.5 = 0 doğru denkleminin eğimini bulalım. 4 A (2. Yatay uzunluk 2 3y . Denklem sisteminin çözüm kümesi ile doğruların kesişim noktası arasındaki ilişkiyi açıklayınız. y . Bu doğrunun eğimi. Grafikleri verilen doğru denklemlerinin oluşturduğu denklem sisteminin çözüm kümesini bulunuz. . ÖRNEK y .x .x = 4 denkleminin belirttiği doğrunun eğimini bulunuz.5 + (x + 5) = 0 + (x + 5) (Her iki taraf x + 5 ile toplanır. y x y=x+1 ve y=2x-4 doğrusal denklemlerin grafiklerini çiziniz.) (Parantezler kaldırılır.x .y = ax + b biçimindeki bir doğru denkleminde x’ in kat sayısı doğrunun eğimini verir. Grafiklerin kesişimleriyle oluşan taralı üçgenin alanını bulunuz.) y = x + 5 doğru denkleminde x’ in kat sayısı 1 olduğu için eğim 1 olarak bulunur. Kesişim noktasını oluşturan koordinatlar her iki denklemi de sağlar mı? Açıklayınız.

ÖRNEK
y = 2x y = 3-x Yukarıda verilen denklem sisteminin çözüm kümesini önce cebirsel yolla sonra grafikten yararlanarak bulalım: y = 2x ................. 1 denklem sisteminin çözüm kümesini yerine koyma metodu ile bulalım. y = 3-x ................ 2 2. denklemde y yerine 2x yazalım. 2x = 3 - x (Her iki taraf x ile toplanır.) 2x + x = 3 - x + x (Benzer terimler toplanır.) 3 3x = 3 3 x = 1 bulunur.

Bulduğumuz x = 1 değerini 1. denklemde yerine yazalım: y=2x y=2.1 y=2 olarak bulunur. Bu durumda denklem sisteminin çözüm kümesi {(1,2)} olur.
y

194

Şimdi denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten faydalanarak bulalım. Grafikten iki doğrunun kesim noktası, A(1,2) olarak bulunur. Buradan bir doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesinin, denklem sistemindeki iki doğru grafiğinin kesim noktası olduğu anlaşılmaktadır.

y = 2x

A(1,2)

x

y = 3-x

y = ax + b y = cx + d

doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesi varsa bu, doğruların grafiklerinin kesim noktasının koordinatlarıdır.

UYGULAMA
1

1,1 m 22 m

Bir şirket ağır iş makineleri satmaktadır. Sattıkları iş makinelerini kamyonlara yüklemek için ise yukarıdaki gibi bir rampa inşa etmektedir. Rampanın eğimi yüzde kaçtır?

2

Kitaplıktaki mavi rafların eğimleri için ne söylenebilir?

195

3

Ahmet’in evi

Kaan’›n evi

Ahmet, kış mevsiminde yağan karın kendi evlerinin çatısından hemen düşeceğini söylüyor. Kaan ise evinin çatısından karın durmasının daha zor olduğunu savunuyor. Sizce Kaan’ın savunduğu görüş doğru mudur? Açıklayınız.

4

Yandaki merdivenin eğimini bulunuz.

0,2m 0,3m

5

y

y

x

x

Yukarıda kırmızı ile gösterilen doğru modellerinden negatif eğime sahip olanları belirleyiniz. 6 y= x + 4 denkleminin eğiminin 1 ile 4 arasında (1 ve 4 hariç) olabilmesi için “ kaç farklı tam sayı yazılabilir? ” yerine

196

7
2 Eğim = 5

Yanda üçgen modeli verilmiştir. Eğimi, kırmızı doğrunun eğimine eşit olan doğru denklemini çözüm yapmadan bulunuz. 1. Doğru Denklemi: 5y + 2x = 4 2. Doğru Denklemi: y = 3. Doğru Denklemi: x+3 y=x+4

8 9

Orijinden ve K(-3,0) noktalarından geçen doğru ve bu doğrunun eğimi için ne söylenebilir? 1. doğru 2y - 2 x = 1 2. doğru y- 2x=1

Yukarıda denklemleri verilen 1. doğrunun eğiminin, 2. doğrunun eğimine oranını bulunuz. 10 Yiğitcan, eğimi 0 olan bir doğru denklemi yazdığını söylüyor. Yiğitcan’ın yazdığı doğru denklemi ne olabilir? Hangi doğruların eğimi sıfırdır? Koordinat sistemi üzerinde çizerek gösteriniz. y = 3x -1 doğru denklemini koordinat sisteminde çiziniz. Bu doğru ile doğrunun y eksenine göre simetrisinin oluşturduğu denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten yararlanarak bulunuz.

11 12

y

13

Yandaki sıralı ikililerden hangisi, belirtilen denklem sisteminin çözüm kümesidir? Tartışınız.
D(0, )

B( 0 A(0, )

,

) x

14

2y = 4x - 8 doğru denklemine göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Doğrunun y noktasını kestiği noktayı bulunuz. b) Doğrunun eğimini bulunuz. c) Yukarıdaki doğru denklemi ile y = -2x doğru denklemi ve bir denklem sistemi oluşturunuz. Bu denklem sisteminin çözüm kümesini grafik çizerek bulunuz.

15

A(2,5) sıralı ikilisinin yandaki denklem sisteminin çözüm kümesi olup olmadığını grafik çizerek bulunuz.

2x + y = 9 4x - y = 3

16

Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Şemadaki cümlelerin belirttiği 197 yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 0.5m 1m
2) Üçgende kırmızı doğru modelinin eğimi ’tir. 4) ay + bx + c = 0 denkleminin belirttiği doğrunun D ’dır. eğimi

1. ç›k›fl

D
5) y = 3x ile 3y = x doğru denklemlerinin belirttiği doğruların eğimleri oranı 1’dir.

Y D Y

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y
1) Bir doğrunun eğimi, dikey uzunluğun yatay uzunluğa oranı ile bulunur.

D

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) Eğimi -1 olan doğru denkleminde x’in kat sayısı her zaman -1’dir.

6) Paralel iki doğrunun eğimleri oranı 1’dir.

D Y

D
7) Bir denklem sisteminin çözüm kümesi doğru grafiklerinin kesim noktasıdır.

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl

40
Çalışma

Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini nasıl yazabilirsiniz? Tartışınız.Eflitsizlikler Yanda tekvando müsabakasından bir an görülmektedir. Terazinin dengede olmama durumunu eflitsizlik cümlesi ile ifade edelim: x+3 7 Yazd›¤›m›z do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesini bulal›m: x+3-3 7-3 x 4 Buna göre bilinmeyen kütlenin yerine1. ETK‹NL‹K Terazide Denge ve Dengesizlik Terazinin kefelerinden birine iki tane 2 kg’lık ve bir tane 1 kg’lık. bir tane 1 kg’l›k kütle. Terazinin kefelerinden istediğiniz birine 2 kg’lık bir kütle daha koyalım. Yazd›¤›n›z matematik cümlesinin do¤ru olmas› için bilinmeyene hangi de¤erler verilebilir? Tart›fl›n›z. . yeflil kütle ise bilinmeyen kütleyi göstermektedir. Hangi durumda maçı taraflardan biri kazanırdı? Bunu matematik cümlesiyle nasıl ifade edersiniz? Arkadaşlarınızla tartışınız. Terazinin her iki kefesine 2 kg’lık birer tane daha kütle koyalım. Buna göre modelin bozulmamas› için bilinmeyen kütle yerine kaç tane kahverengi kütle konulabilece¤ini bulal›m. sol kefesine 1 tane 2 kg’l›k kütle koyal›m. Terazinin her iki kefesinden 1 kg’lık birer kütle çıkaralım. Terazinin denge durumu hakk›nda ne söylenebilir? Bu duruma ait matematik cümlesini yaz›n›z. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. Maçın sonunda her iki taraf da eşit puan almış ve berabere kalmıştır. diğerine ise bir tane 2 kg’lık ve üç tane 1 kg’lık kütle koyalım. 2 veya 3 tane kahverengi kütle konulabilir. 198 ETK‹NL‹K Dengesizlik Terazinin sa¤ kefesine iki tane 2 kg’l›k. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. Terazinin sol kefesindeki kütlelerin daha büyük olmas› için bu kefeye konmas› gereken kütle miktar›n› bilinmeyen kabul ederek bu durumu gösteren matematik cümlesini yaz›n›z. Her iki kefeden 2 kg’l›k kütleler ç›kararak bu durumu gösteren matematik cümlesini yaz›n›z. ÖRNEK Afla¤›daki terazi modelinde kahverengi kütleler 1 kg’l›k kütleyi.

x ∈ IR } -1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ‹çinde say›lar ve “ . ≥ ” sembollerinden birini içeren cebirsel ifadeler eflitsizlik olarak adland›r›l›r. Eflitsizli¤in her iki taraf› negatif bir say› ile çarp›l›r veya bölünürse eflitsizlik yön de¤ifltirir. Bu eflitsizli¤in her iki taraf›na ayn› say› eklenir veya her iki taraf›ndan ayn› say› ç›kar›l›rsa eflitsizlik bozulmaz.) -5 -4 -3 -1 -2 -1 0 1 2 “Yar›s› 3’ten büyük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim. . Ç = { x I x ≤ 5.1 -3x ≥ 6 ≤ x ≤ -2 Eflitsizli¤in çözüm kümesini -2 veya -2’den küçük say›lar oluflturur. 3 2. x ∈ IR } 199 (Eflitsizli¤in her iki taraf› negatif bir say› ile çarp›l›r veya bölünürse eflitsizlik yön de¤ifltirir.“2 eksi¤i 3 veya 3’ten küçük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim.1 ≥ 7 .2 x 6 Eflitsizli¤in çözüm kümesini 6’dan büyük say›lar oluflturur. x-2≤3 x-2+2≤3+2 x≤5 Eflitsizli¤in çözüm kümesini 5 veya 5’ten küçük say›lar oluflturur. Bu say›lar› kümelerdeki ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim. Ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim. x ∈ IR } -2 -1 0 1 2 3 4 5 6 7 “ -3 kat›n›n 1 fazlas› 7 veya 7’den büyük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim: -3x + 1 ≥ 7 -3x + 1 . . ≤. 3. Bu say›lar› kümelerdeki ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim: Ç = { x I x ≤ -2 . Ç = { x I x 6 .

5) s›ral› ikilisinin denklemi sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n› tart›fl›n›z.5) y 3x .-2) A(4. .-1) s›ral› ikililerini koordinat sisteminde göstererek s›ral› ikililer ile do¤ru grafi¤inin konumlar›n› tart›fl›n›z. 3x . B(-3.y .5 ≥ 3 -9 . -2) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lar.3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤ini çizelim: x = 0 için.2) ve (1. 3x .5 ≥ 3 -14 ≥ 3 eflitsizli¤i do¤ru olmad›¤›ndan. Önce 3x .ETK‹NL‹K Eflitsizlik Grafi¤ini Çizelim Araç ve Gereç •Noktal› ka¤›t 3x .y ≥ 3 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken A(4. -2) s›ral› ikilisinin oldu¤u taraf taran›r. -2) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak.5) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak. 3x .y ≥ 3 3. B(-3. (3. (4.2) ve (1. x = 1 olarak bulunur.y . y = -3 y = 0 için. ÖRNEK 200 3x-y ≥ 3 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤ini çizelim.3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤inden yararlan›r›z.4 -(-2) ≥ 3 12 + 2 ≥ 3 14 ≥ 3 oldu¤undan dolay› A(4.y . 3x .y ≥ 4 eflitsizli¤inin grafi¤ini 3x .3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤i koordinat sistemini 2 parçaya ay›r›r. (4.y = 3 yani 3x .-1) s›ral› ikilisinin 3x .y ≥ 4 eflitsizli¤ini sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n› belirleyiniz.(-3) .3 = 0 x A(4.y ≥ 3 3.y = 4 do¤ru denkleminin grafi¤ini noktal› k⤛da çizelim.y = 4 do¤ru denkleminden yararlanarak nas›l çizebilirsiniz? Tart›fl›n›z. 3x-y ≥ 3 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken 3x .y . 3x . B(-3.5) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lamaz.

x < 5 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken y .5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤ini çizelim: y y-x .x . Bu durumda do¤ru kesik çizgi ile çizilir. Önce y . çözüm kümesine dâhil de¤ildir ve grafi¤i kesik çizgi ile çizilir.-3) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lar. y . K(-5. y ≥ ax + b x y≤ ax + b GÖREV Gazete ve dergilerden aralar›nda eflitsizlik iliflkisi bulunan veriler bulunuz.3 < 5 -6 < 5 eflitsizli¤i do¤ru oldu¤undan dolay› L(3. L(3. y . 5x + 7y >12 eflitsizli¤inin grafi¤ini çiziniz.5 = 0 x = 0 için y = 5 y = 0 için x = -5 olarak bulunur.x .5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤i koordinat sistemini 2 parçaya ay›r›r. Verilerle grafik oluflturunuz.-3) s›ral› ikilisini eflitsizlikte L(3.x < 5 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizelim. Sonra do¤runun ay›rd›¤› bölgelerden birer s›ral› ikili seçilip eflitsizlikte yerine yaz›l›r. Do¤runun üzerindeki noktalar eflitsizli¤i sa¤lamaz. Do¤rusal eflitsizlikte “ ” veya “≥” sembolleri oldu¤unda do¤ru.x < 5 eflitsizli¤in grafi¤ini çizerken L(3.x .4) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lamaz.x = 5 yani y .-3) yerine yazarsak y-x<5 -3 . 201 y “ y ax + b” veya “ y ≥ ax + b” do¤rusal eflitsizliklerin grafikleri çizilirken önce y = ax + b do¤rusunun grafi¤i çizilir.5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤inden yararlan›r›z.-3) s›ral› ikilisinin oldu¤u taraf taran›r.4) y-x<5 4 -(-5 )< 5 4+5<5 x 9 < 5 eflitsizli¤i do¤ru olmad›¤›ndan dolay› K(-5. “ y<ax + b” veya “ y>ax + b” do¤rusal eflitsizliklerin grafikleri çizilirken aynı yol takip edilir.y . çözüm kümesine dâhildir ve grafi¤i düz çizgi ile çizilir. Ancak do¤ru. y . . Veriler aras›ndaki iliflkiyi gösteren matematik cümlesini yaz›n›z. Eflitsizli¤i sa¤layan s›ral› ikilinin oldu¤u taraf taran›r.4) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak K(-5.

b) Ülkemizde cumhurbaflkanl›¤›na aday olma yafl› en az 25’tir. 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle Bilinmeyen kütle Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle 202 5 kg’l›k kütle Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle 2 Afla¤›daki durumlara uygun do¤rusal eflitsizlikleri yaz›n›z. dengede olmama durumlar›n› do¤rusal eflitsizlik olarak ifade ediniz. Daha sonra say› do¤rusunda gösteriniz. a) Ülkemizde örgün e¤itimin ilk kademesinden yararlanma yafl› en fazla 14’tür. Bilinmeyen kütle 1 kg’l›k kütle 2 kg’l›k kütle 5 kg’l›k kütle . 3 Afla¤›daki terazi modelindeki do¤rusal eflitsizlik durumunun bozulmamas› için bilinmeyen kütlenin alabilece¤i de¤erleri bulunuz.UYGULAMA 1 Afla¤›daki terazi modellerinde.

Afla¤›daki ifadelere uygun do¤rusal eflitsizlikleri yaz›n›z. a) 3 eksi¤i 11’den küçük olan say›lar b) fazlas› ’den büyük olan say›lar 5 c) 11 eksi¤i 6’dan büyük ve 11’den küçük say›lar 6 Cem.1 2 do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesi afla¤›daki say› do¤rusunda gösterilmifltir. Eflitsizlikler 1) x 1 2) y 2 3) z ≤ 1 4) t 0 5) k ≥ -1 a) b) c) ç) d) e) -3 -2 -1 0 1 2 3 -3 -3 -3 -3 -3 -2 -2 -2 -2 -2 Say› do¤rusu -1 -1 -1 -1 -1 0 0 0 0 0 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 3 3 3 3 3 9 Çözüm kümesi afla¤›daki say› do¤rusunda gösterilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Recep ve Aysel üç arkadaflt›r. b) fiükran’›n 8 yafl›nda oldu¤u düflünülürse babas› en az kaç yafl›ndad›r? . 15 gün sonra ise kumbaray› aç›p sayd›¤›nda 25 TL’si oldu¤unu görüyor. 15 gün önce kumbaras›nda en az 17 tane 1 TL’lik oldu¤unu hat›rl›yor. Aykut’un 7 TL’si vard›r ve en çok paras› olan Aykut’tur.” ifadesine göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. a) ‹fadeyi belirten do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. -2 -1 0 1 2 3 4 203 8 Afla¤›da verilen do¤rusal eflitsizlikleri say› do¤rusundaki gösterimleri ile efllefltiriniz. Bu durumda Cem’in 15 günde kumbaraya en fazla kaç adet 1 TL’lik atm›fl olabilece¤ini bulunuz. 7 x . Recep’in paras› ise Aysel’den az ve 2 TL’dir. kumbaras›nda sadece 1 TL’lik biriktiriyor. Bu grafikte 3 noktas›n›n farkl› gösterilmesinin nedeni ne olabilir? Aç›klay›n›z.4 Aykut. Aysel’in paras›n› do¤rusal eflitsizlik kullanarak ifade ediniz. -4 -2 0 2 4 10 “Babas›n›n yafl› fiükran’›n yafl›n›n 5 kat›n›n 2 eksi¤inden büyüktür.

11

Yanda grafi¤i verilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Do¤rusal eflitsizli¤i yazarken nelere dikkat etti¤inizi aç›klay›n›z.

y

x

12

Çözüm kümesi afla¤›daki sayı do¤rusunda verilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Yazd›¤›n›z do¤rusal eflitsizli¤in grafi¤ini çiziniz. -1 0 1 2 3 4 Emel, 2x + y ≤ -1 do¤rusal eflitsizli¤ini A(3,0) noktas›n›n, Kemal ise B(-7,-1) noktas›n›n sa¤lad›¤›n› söylüyor. Sizce hangisi do¤ru söylüyor? Neden? Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklerin grafiklerinin hangilerinde do¤ru grafi¤inin kesik çizgili oldu¤unu grafik çizmeden belirleyerek sonuçlarla ilgili bir paragraf yaz›n›z. a) x - y > 5 ç) 13x ≤ 14 b) 3x - 2y ≥ 4 d) 2 + 4y - x > 0 c) x + 5y - 4 < 0

13 14

204

15

Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.
4) x = - 3 sayısı x - 7 ≤ 5 doğrusal eşitsizliğini sağlar. 2) (2, 1) sıralı ikilisi x + y - 1 < 2 doğrusal eşitsizliğini sağlar.

1. ç›k›fl D Y

D
5) 2y - x ≤ 0 grafiğini çizmek için 2y - x = 0 doğru denkleminden yararlanılır.

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y
1) y - 2x > 8 ifadesi bir doğrusal eşitsizliktir.

D Y

D

1

2

3

4 5

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) “3 katının 2 eksiği 5’ten küçük sayılar” ifadesini 2x - 3 ≤ 5 eşitsizliği belirtir.

6) Yukarıda sayı doğrusunda verilen doğrusal eşitsizliğin çözüm kümesine 3 sayısı dâhildir.

D Y

D
7) 2y - 3x ≤ 5 doğrusal eşitsizliğinin grafiğindeki doğru kesik çizgidir.

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl
41
Çalışma

KONU DE⁄ERLEND‹RME
1 Ogan her sabah spor yapar. Sabah sporunun bir bölümünde yandaki gibi omuz ve kar›n kaslar›n› gelifltirir. Ogan’ın bulundu¤u konumda dikey uzunluk ile yatay uzunluk birbirine eflittir. Yatay uzunluk ile dikey uzunluk 5’er kat›na ç›kar›ld›¤›nda e¤imde de¤ifliklik olur mu? Model üzerinde gösteriniz.

Do¤runun ‹ncelenmesi

2

E¤imi gösterebilece¤iniz 3 model oluflturunuz. Her bir modelin baz› uzunluklar›na de¤erler vererek e¤imlerini hesaplay›n›z. Sevil, yandaki do¤runun e¤imini hesaplamak için afla¤›daki ad›mlar› izler. 1. Ad›m: E¤im = m = 4+2 2+0 6 3. Ad›m: m = 2 2. Ad›m: m = 4. Ad›m: m = 3 Sevil’in kaç›nc› ad›mda ilk hatayı yapt›¤›n› belirleyiniz. Hatay› düzeltip do¤ru e¤imi bulunuz. Dikey uzunluk Yatay uzunluk
A(2,4) B(0,2) 0 x

3

y

205

4

Selçuk, bir do¤ru denkleminden do¤runun e¤imini ad›m ad›m bulur. Afla¤›da bofl b›rak›lan ad›mlar› tamamlayarak Selçuk’un e¤imi bulmas›na yard›mc› olunuz. Do¤ru denklemi: -y - 5x - 4 = 0 1. ad›m: 2. ad›m: (-1)(-y)=(-1)(5x+4) 3. ad›m: 4. ad›m: E¤im: m= -5 (y, eflitli¤in solunda yaln›z b›rak›l›r.) (Her iki taraf (-1) ile çarp›l›r.) (Parantezler kald›r›l›r.) (E¤im x’in kat say›s› olur.)

5

A(-1,4) ve B(0,0) noktalar›ndan geçen grafi¤i çiziniz. Do¤runun denklemini belirleyiniz. Do¤ru denkleminden yararlanarak e¤imi bulunuz.

6

3y = 6x - 2

-5y =

x+4

x + y = -7 ”yerine

Yukar›daki do¤ru denklemlerinin belirtti¤i do¤rular›n e¤imleri eflittir. Buna göre “ hangi say›lar›n yaz›lmas› gerekti¤ini bulunuz.

7

Yandaki grafiklerin belirtti¤i denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten yararlanarak nas›l bulursunuz? Aç›klay›n›z.

y

1 2 x+ y= 4
x
x= 22y

8 206 -2

1 1 4 0 1 3 7 5 2 3 8

2 6 5 4 8

3

Yanda verilen kutucuklara göre afla¤›daki soruları cevaplay›n›z.

6
y

1 9 2

a) Yandaki do¤runun e¤imi hangi kutucuklarda olabilir? b) x eksenine paralel bir do¤runun e¤imi hangi kutucukta verilmifltir? c) Dikey ve yatay de¤iflimi ayn› olan bir do¤runun e¤imi hangi kutucuktad›r? ç) y+ ’ dir. x + 4 = 0 denkleminin belirtti¤i do¤runun e¤imi yerine 3. kutucuktaki say› yaz›l›rsa yerine

x

hangi kutucuktaki say› gelmelidir? d) Dikey de¤iflim 8. kutucuktaki say›, yatay de¤iflim 6. kutucuktaki say› olan bir do¤ru modelinin e¤imini bulunuz.

9

Afla¤›daki ifadeyi denklem sistemine dönüfltürünüz ve grafikle çözünüz. “‹ki say›n›n toplamlar› 10’dur. Büyük say›n›n 2 kat›ndan küçük say›n›n 3 kat› ç›kar›ld›¤›nda fark 5’tir.”

A

10

Yanda verilen dar aç›n›n ölçüsü a + 23º dir. Buna göre a’n›n alabilece¤i de¤erleri bulunuz.

B

(a + 23º) C

11

Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklere uygun birer durum belirleyerek bu eflitsizliklerin çözüm kümesini bulunuz. a) 11t + 20 > 42 b) a - 5 ≤ 10 c) 7 + 7t > 0 ç) k ≥10

12

Mehmet Bey, bankadaki paras›ndan üç hafta üst üste 550 TL çekmifltir. Bu durumda 207 bankada en az 2200 TL’si varsa Mehmet Bey’in bafllang›çta kaç TL paras› olabilece¤ini bulunuz.

13

Afla¤›daki ifadelere uygun do¤rusal eflitsizlikler yazarak çözüm kümelerini bulunuz. Çözüm kümelerini verilen say› do¤rusundan uygun olan› ile efllefltiriniz. 1) 7 eksi¤i -3’e eflit veya -3’ten büyük olan say›lar 2) 9 ç›kar›l›nca 7’den büyük olmayan say›lar 3) 5 kat›ndan 7 ç›kar›ld›¤›nda -47’den küçük olan say›lar 4) 1’e eflit olmayan say›lar A) B) C) D) E) F)

-12 -8 -4 -5 -3 -4

-4 -2 -3 -6 -6 -4

0 -1

4 0

8 1 0 0 0 2

12 2 1 2 2 4

16 3 2 4 4 6 8 4 3 4 5

-2 -1 4 4 -2 2 2 0

-10 -8 -10 -8 -8 -6

5 17 “Bir say›n›n 2 kat› ile baflka bir say›n›n 5 fazlas›n›n toplam› 15’ten küçüktür.5 ≥ y B) y ≥ 2x .5 D) y > 2x .3 do¤rusal eflitsizli¤ini sa¤lar? A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 15 Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklerden hangilerinin çözüm kümesi x + 3 ≥ -2 do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesi ile ayn›d›r. ‹ki eflitsizli¤i de sa¤layan bir nokta olup olmad›¤›n› grafiklerden faydalanarak bulunuz. c) (-1.37 > -7 do¤rusal eflitsizli¤inde a’n›n alabilece¤i en küçük tam sayı de¤eri hangi kutucuktad›r? 15 Öz Değerlendirme . grafikten yararlanarak bulunuz. 208 18 x . 19 1 -7 4 3 7 5 2 0 5 1 8 2 3 2 6 4 9 8 Yandaki kutucuklarda verilen sayılara göre afla¤›daki soruları cevaplay›n›z.4 ≥ -9 III) x + 5 ≥ 0 IV) 3x + 4 > -5 A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) III ve IV 16 “x’in 4 de¤erine karfl›l›k y’nin alabilece¤i en büyük de¤er 3’tür.4 < 8 do¤rusal eflitsizli¤inin çözüm kümesinde yer al›r? b) 4x .2 ≤ 18 do¤rusal eflitsizli¤inde x’in alabilece¤i en büyük tam sayı de¤eri hangi kutucukta verilmifltir? c) 10a . b) Do¤rusal eflitsizli¤in grafi¤ini çiziniz.5 C) y < 2x .” a) ‹fadeye uygun do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z.” Yukar›daki ifadeye uygun do¤rusal eflitsizlik afla¤›dakilerden hangisidir? A) 2x . I) 2x + 3 ≥ -5 II) x .4) s›ral› ikilisinin eflitsizli¤i sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n›.y ≥ 5 ve y ≥ x + 7 do¤rusal eflitsizliklerinin grafiklerini ayn› koordinat sisteminde çiziniz. a) Hangi kutucuklardaki say›lar 3x .14 Afla¤›daki x de¤erlerinden hangisi 4 < x .

Bu oran A ’n›n tanjant›d›r. Ayn› oranlar› C aç›s› için de bulunuz..... 4 . 5 3 fleklinde gösterilir... yap›larda. arazi ölçümlerinde... M›s›rl›lar ve Babilliler... 209 ÖRNEK Yanda verilen dik üçgendeki dar aç›lar›n oranlar›n› bulal›m. Yunanca üçgen (trigon) ve ölçüm (metrio) sözcüklerinin birlefliminden oluflur.... Bu oran A ’n›n sinüsüdür.. • Komflu olan dik kenar›n›n uzunlu¤unun hipotenüs uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z.. 5 IACI = Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 = = Hipotenüs uzunlu¤u IABI c 5 IBCI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u a 3 = = IACI Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 ..... IACI ...... Üçgenin A aç›s›n›n. cosA = 4 ’fleklinde gösterilir. astronomide ve günefl saatinde trigonometriden yararlanm›fllard›r. IBCI ...... A 6 birim 10 birim 8 birim B C • Karfl›s›ndaki dik kenar›n›n uzunlu¤unun hipotenüs uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z. Üçgenlerin kenarlar› ile aç›lar› aras›ndaki iliflkileri oluflturmak amac›yla kullan›l›r.Dik Üçgendeki Oranlar Trigonometri sözcü¤ü.. A ve C aç›lar› için buldu¤unuz oranlar aras›nda bir birine eflit olanlar var m›d›r? Oranlar aras›nda nas›l bir iliflki oldu¤unu aç›klay›n›z.. IACI oranlar›n› bulal›m: IABI IABI IACI IBCI B a = 3cm C b = 4cm c = 5cm A IBCI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u a 3 = = c 5 Hipotenüs uzunlu¤u IABI .. • Karfl›s›ndaki dik kenar›n uzunlu¤unun bu aç›ya komflu olan dik kenar›n uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z.. Bu oran A ’n›n kosinüsüdür. sinA = 3 fleklinde gösterilir. • Komflu olan dik kenar›n uzunlu¤unun bu aç›n›n karfl›s›ndaki dik kenar›n uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z.. 8 birim ve 10 birim olan bir dik üçgen çizerek aç›lar›n› flekildeki gibi isimlendirelim. tanA = . A aç›s› için IBCI . Anahtar Kavramlar • Trigonometri • Sinüs (sin) • Kosinüs (cos) • Tanjant (tan) • Kotanjant (cot) ETK‹NL‹K Trigonometrik Oranlar Araç ve Gereç •Kareli k⤛t •Cetvel •Kalem Kareli k⤛da kenar uzunluklar› 6 birim.

..... Bu oran B aç›s›n›n sinüsüdür..Bu oran B aç›s›n›n kosinüsüdür.. sinA = cosB.. Ayn› ifllemleri A aç›s›n›n tümleri olan B aç›s› için yapal›m. IBCI Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 4 tanB = fleklinde gösterilir.. . B aç›s› için .......... Bu oran A n›n kotanjant›d›r.. 4 Birbirinin tümleri olan A ve B aç›lar›n›n trigonometrik oranlar›n› karfl›laflt›ral›m: 3 5 4 cosA= 5 3 tanA= 4 4 cotA= 3 sinA= 4 5 3 cosB= 5 4 tanB= 3 3 cotB= 4 sinB= 210 Yukar›da da görüldü¤ü gibi birbirinin tümleri olan A ve B aç›lar› için.. Bu oran B aç›s›n›n kotanjant›d›r. 3 Buldu¤umuz oranlar› inceledi¤imizde A aç›s›n›n tanjant ve kotanjant de¤erleri çarpma ifllemine göre birbirinin tersi oldu¤unu görürüz...... oranlar›n› bulal›m: IACI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u b 4 .............. 5 IBCI = Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 = = ..IACI = Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 = = IBCI a 3 Karfl› dik kenar uzunlu¤u .... IACI Karfl› dik kenar uzunlu¤u b 4 3 cotB = fleklinde gösterilir. 5 IACI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = b = 4 ... cotA = tanB dir.... IABI Hipotenüs uzunlu¤u c 5 3 cosB = fleklinde gösterilir.. ..... cosA = sinB.... 4 cotA = fleklinde gösterilir....... tanA = cotB.. .... Bu oran B aç›s›n›n tanjant›d›r............ 3 IBCI = Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 = = ..... A aç›s›n›n sinüs ve cosünüs de¤erlerini oranlayarak hangi de¤erlere ulaflt›¤›n›z› aç›klay›n›z..... = = Hipotenüs uzunlu¤u IABI c 5 4 sinB = fleklinde gösterilir....

= IADI 3 .sinA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = IBCI = a Hipotenüs uzunlu¤u IACI b cosA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = IABI = c Hipotenüs uzunlu¤u IACI b tanA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = IBCI = a Komflu dik kenar uzunlu¤u IABI c cotA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = IABI = c Karfl› dik kenar uzunlu¤u IBCI a Bu oranlara A aç›s›n›n “trigonometrik oranlar›” denir. Bu dik üçgeni. 211 B 60º 1br D 60º 1br A C ABD dik üçgeninde AD uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan bulal›m: IADI2 = IABI2. A 30º 30º 2br 2br IABI=IACI=IBCI=2 birim Eflkenar üçgende yükseklik hem aç›ortay hem de kenarortay oldu¤undan IBDI=IDCI=1 birimdir.IBDI2 IADI2 = 22. IBDI 1 = IABI 2 IADI = IABI IBDI = cos60º = IABI IADI tan60º = = IBDI sin60º = cot60º = 3 2 1 2 3 = 3 1 30º 3br sin30º = IADI 3 = cos30º = IABI 2 tan30º = cot30º = IBDI = 1 IADI 3 IADI 3 = = 3 IBDI 1 B 60º 1br D IBDI 1 olur.12 IADI2 = 3 IADI = 3 birim 2br ABD dik üçgeninde s(A) = 30º ve s(B) = 60ºdir. A c b B a C Dar aç›lar›n ölçüleri 30º ve 60º olan dik üçgendeki trigonometrik oranlar› bulal›m. bir kenar uzunlu¤u 2 br olan eflkenar üçgenden yararlanarak oluflturabiliriz.

ikizkenarlar›n›n uzunluklar› 1 birim olan dik üçgenden yararlanarak oluflturabiliriz. ikinci olarak da uçurtman›n gölgesi ile yere saplanan çubuk aras›ndaki uzakl›ktan yararlanarak ayn› aç›yla uçan uçurtman›n kaç m aç›ld›¤› soruluyor. L M LKM dik üçgeninde s( L)=45ºdir. çubuk ile 27º aç› yapacak flekilde 30 m aç›lm›fl. Rüzgâr›n h›z›yla uçurtma ipi 30 m aç›lm›flt›r. Bu üçgen ikizkenar dik üçgendir. K 1br 45º 2 br 1br 45º L M IKMI 1 = ILMI 2 IKLI = 1 cos45º= ILMI 2 IKMI 1 = =1 tan45º= IKLI 1 IKLI 1 cot45º= = =1 IKMI 1 sin45º= Problem Çözelim ve Kural›m 212 Sezin. b) ‹p uzunlu¤unu. Bir dar aç›sın›n ölçüsü 45º olan dik üçgenin di¤er dar aç›s›nın da ölçüsü 45º dir. . Yere saplanan çubuk ile 27º aç› yapan uçurtman›n. Pisagor ba¤›nt›s›ndan LM uzunlu¤unu bulal›m.Ölçüsü 45ºlik aç›n›n trigonometrik oranlar›n› bulal›m. Dik üçgendeki trigonometrik oranlar› kullanarak uçurtman›n yerden yüksekli¤ini hesaplar›z. K IKLI=IKMI=1 birimdir. Plan Yapal›m a) Uçurtman›n yerden yüksekli¤i için önce yer ile yapt›¤› aç›n›n ölçüsünü bulup durumu gösteren dik üçgeni çizmemiz gerekir. ILMI2=IKLI2+IKMI2 1br 1br ILMI2=12+12 ILMI2=2 45º 45º ILMI= 2 birimdir. yere saplanan çubu¤a 22. ‹lk olarak uçurtman›n yerden yüksekli¤i. uçurtma flenliklerine kat›lm›flt›r. durumu ifade eden dik üçgenin trigonometrik oranlar› kullanarak bulunuz.7 m uzakl›kta ise ip kaç metre aç›lm›flt›r? Problemi Anlayal›m Uçurtma flenliklerine kat›lan Sezin’in uçurtma ipi. Bu üçgeni. a) Yerden yüksekli¤i kaç metredir? b) Uçurtma havada ve günefl tam tepede iken uçurtman›n gölgesi.

Hipotenüs uzunlu¤unu bulmal›y›z. cos63º = a fonksiyonlu hesap makinesinde.Plan› Uygulayal›m a) Çubuk ile 27º aç› yapan ip.7 m bulunur. 22. Trigonometri tablosunda 63º sa¤ sütundad›r. Ölçüsü 63º olan aç›ya komflu olan dik uzakl›k biliniyor. a denkleminden a = 22. Siz de trigonometrik oranlar› kullanaca¤›n›z bir problem kurup hesap makinesi veya trigonometri tablosu yard›m› ile çözünüz. y 22.7 m olan uçurtma ipi 50 m aç›l›r.9810 = 30 ve uçurtma ipinin uzunlu¤u x=29.4540 bulunuz. 0. cos63º = Komflu dik kenar uzunlu¤u Hipotenüs uzunlu¤u 63º y cos63º= 0. Hesap makinesinde cos63º = 0. Buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu. Dik üçgende hipotenüs uzunlu¤u biliniyor. 30 sütununun kesiflimindeki de¤er 0.7 m’dir.9810’dur. Bunun için ölçüsü 63º olan aç›n›n kosinüs de¤erini oranlar›z. sin63º = Karfl› dik kenar uzunlu¤u Hipotenüs uzunlu¤u x sin63º = 30 x 30m 27º 63º Sayfa 217’deki trigonometri tablosundan ölçüsü 63º olan aç›n›n sinüsünü bulal›m.4540’t›r.7 denkleminden y= 0. hesap makinesi kullanarak geriye do¤ru stratejisi kullanarak kontrol edelim. 8910 . . ‹pin gölgesi 22.4540 = 63º a Uçurtman›n ayn› aç›yla 33 m yükselebilmesi için ipin kaç m daha aç›lmas› gerekti¤ini bulunuz. Sa¤ sütundaki 63º ile alt sat›rdaki sinüs x denkleminden x = 0.4540= 22.7m 213 Kontrol Edelim Günefl tam tepede iken gölgesinin uzunlu¤u 22. 50 50m 0. 63º lik aç›n›n 50 kosinüsü için 63 yaz›p cosx yazan tufla basmak yeterlidir.7 Trigonometri tablosunda 63º lik aç›n›n kosinüsü 0.7 22.43 m bulunur.4540 y y=50 m bulunur. b) Günefl tam tepede iken uçurtman›n gölgesi yere dik aç› ile düfler. Bunun için ölçüsü 63º olan aç›n›n sinüs de¤eri ile oranlad›¤›m›z uzunluklar› eflitleriz. yer ile 90º-27º=63ºlik aç› yapar.

2 1 A UYGULAMA 1 Yandaki ABC dik üçgeninde. Trigonometrik oranlar›n. 5 Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan bu üçgenin uzunlu¤u bilinmeyen a kenar›. 3 5 a2 + 32 = 52 a2 + 9 = 25 a2 = 16 a = 4 olarak bulunur. [BC] [DE] [FG] dir. B a C A Bu dik üçgene göre. 5 3 cosA= Komflu dik kenar uzunlu¤u 4 = 5 Hipotenüs uzunlu¤u cotA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = 4 3 Karfl› dik kenar uzunlu¤u B 4 C tanA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u 3 = olur.ÖRNEK sinA = sinA = 3 ise cosA. c B a C . cotA ve tanA de¤erlerini bulal›m. Buldu¤unuz sonuçlar› karfl›laflt›r›n›z ve ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z. 45º ve 60º olan dar aç›lar›n trigonometrik oranlar›ndan faydalanarak cos30º + sin60º de¤erini hesaplayal›m. b. tan45º A 1 B 3 D 1 E 45º 60º 2 30º cos30º = 3 2 C sin60º = 3 2 cos30º + sin60º = tan45º 3 + 3 2 2 1 2 45º tan45º = 1 = 1 1 F = 2 3 = 3 bulunur. tanA ve cotA de¤erlerini “a. 5 A 3 olacak flekilde bir dik üçgen çizelim. sinA . Komflu dik kenar uzunlu¤u 4 214 Ölçüleri 30º. üçgenlerin ölçülerine göre de¤iflip de¤iflmedi¤ini yandaki üçgeni kullanarak aç›klay›n›z.c” harflerine ba¤l› olarak bulunuz. F G D E B C A b 2 Yandaki dik üçgene göre cosA .

Bu çad›r›n yerden yüksekli¤ini bulunuz. 215 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. kuflun yerden yüksekli¤i kaç metredir? (cos 33º = 0.8387 ve tan33º = 0. ç›k›fl Y 1) Bir dik üçgende bir dar açıya göre kenarların oranları trigonometrik oranlar olarak isimlendirilir. 30m 20º x 6 7 Afla¤›da verilenleri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. 9 1. 6) 0º ile 90º arasındaki dar açıların tanjantları 0 ile 1 değerleri arasındadır. 2) Bir dik üçgende iki dar açıdan birinin sinüsü diğerinin kosinüsüne eşittir. a = 3 m . ç›k›fl . Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 4) Bir dik üçgende bir dar açının sinüsünün değerinin. D Y D 7) Bir dik üçgende bir dar açının ölçüsü arttıkça kosinüsünün değeri azalır. geniflli¤i ise 4 m’dir. ç›k›fl Y 42 Çalışma D Y 8. 6.6494) 80m 33º 4 5 Bir dar aç›n›n sinüsü ve kosinüsü hangi de¤erler aras›nda yer almaktad›r? Trigonometri tablosundan yararlanarak belirtiniz.3 Yandaki flekilde. ç›k›fl 7. b = 5 m . oyun park› 8 Klinometre (Clinometer)nin ne oldu¤unu ve ne amaçla kullan›ld›¤›n› araflt›r›n›z. ‹kizkenar fleklindeki bir çad›r›n tepe aç›s› 90º. ç›k›fl Y 3) Bir dik üçgende bir dar açının tanjantı ile kotanjantının değerleri çarpımı -1’dir. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. tanjantı ve kotanjantı bulunabilir. ç›k›fl D Y D 5) Bir dik üçgende bir dar açının sinüsüne ait oran biliniyorsa kosinüsü. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 5. D Y D 4. kosinüsünün değerine oranı o açının kontenjantını verir. Klinometreyi kullanarak bir cismin yüksekli¤ini hesaplay›n›z. 2. Bir model uçak. yerden 20º lik sabit aç›yla 30 m yol ald›¤›nda yerden kaç metre yukar›dad›r? Problemi modelleyerek çözünüz. ç›k›fl 3.

3 m’lik merdiveni 63º lik aç› ile duvara dayad›¤›nda.7002 oldu¤una göre yanda verilen üçgende x’in de¤erini bulunuz. c) Buldu¤unuz de¤erleri kendi aran›zda karfl›laflt›r›n›z ve ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z. Buna göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. tanz = 0. ç) cotA’n›n de¤erini trigonometrik oranlar tablosundan bularak. 270mm 216 35º B x C 3 cotx = ise tanx’in de¤erini bulunuz. b fl›kk›nda buldu¤unuz sonuçlarla karfl›laflt›r›n›z. cota = 0.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Dik Üçgendeki Oranlar 1) Yandaki ABC dik üçgeninde s(ABC) = 90º ve [CB] [ED] [GF] [KH] olarak verilmifltir. cot45º 6 Bir inflaat ustas› ulaflamad›¤› yerlere s›va yapmak için merdiven kullanacakt›r. y. Ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z. E C G A K H F D B A 2 cot55º=0.9004 oldu¤una göre x. 4 cosx = 0. merdiven yerden kaç metre yukarıda ve duvardan kaç metre uzakta bulunmaktad›r? 16 Öz Değerlendirme . a aç›lar›n›n ölçülerini trigonometrik oranlar tablosundan bulunuz.5317 . a) A açısının ölçüsünü ve üçgenlerin kenar uzunluklar›n› aç› ölçer ve cetvel kullanarak bulunuz.3090 . 5 tan45º+cos60º+sin30º iflleminin sonucunu bulunuz. z. b) AHK. siny = 0. AFG.9848 . ADE ve ABC dik üçgenlerinde cotA’n›n de¤erini bulunuz.

2679 0.9205 0.9325 0.0777 2.8387 0.3907 0.6428 0.8192 0.3640 0.5095 0.2799 1.9455 0. cos72º=0.5543 0.4281 1.9613 0.2588 0.1000 cot Å 57.7321 3.5446 0.8746 0.4826 1.7813’tür.2126 0.0000 cot cos Aç› 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 Aç› 0.0000 0.7986 0.5144 8.8290 0.1908 0.TR‹GONOMETR‹ TABLOSU Aç› (Derece) 0 sin 0.4874 3. 45º den 90º ye kadar olan aç›lar ise afla¤›dan yukar›ya do¤ru gösterilmifltir.7813 0.1446 4.).3249 0.6494 0.6947 0.9903 0.3443 0.1763 0.0175 0.6249 0.2900 28.1584 0.6051 2.9810 0.4663 0.9042 2.6820 0.1736 0.3007 11.8660 0.1918 1.9063 0.7046 4.9336 0.2460 2.9848 0.9563 0.3764 1.8090 0.4067 0.1445 2.7536 0.3057 0.2419 0.9925 0.6691 0.3090 0.0000 tan 0.6009 0.3559 2.0524 0.6362 19.9781 0.2924 0.1443 7.7314 0.0349 0.2309 0.8572 0.9962 0.5299 0.8480 0.5736 0.6018 0.5592 0.9272 0.0875 0.8693 0.5150 0.7431 0.4695 0.5774 0.2493 0.4384 0.2756 0.6293 0.9626 1.2867 0.2250 0.4040 0.6561 0.6745 0.7002 0.3584 0.0175 0.1045 0. .4245 0.7071 sin 90 89 88 87 86 85 84 83 82 81 80 79 78 77 76 75 74 73 72 71 70 69 68 67 66 65 64 63 62 61 60 59 58 57 56 55 54 53 52 51 50 49 48 47 46 45 Aç› 217 “Trigonometri Tablosu” dar aç›lar›n trigonometrik oranlar›n› bulmak amac›yla kullan›l›r. Ölçüsü bulunacak aç› 45º ile 90º aras›nda ise alt sat›rda yaz›l› trigonometrik oran ile sa¤ tarafta yaz›l› aç›n›n kesiflti¤i de¤er al›n›r (Örne¤in 72º lik aç›n›n kosinüsü.6643 1.0349 0.3138 5.9703 0.1228 0.9816 0.9976 0.9744 0.).9659 0.1405 0.2079 0.7265 0.9998 0.7547 0.7193 0.9986 0.3420 0.0503 1.6713 5.5317 0.0875 0.4226 0.1051 0.1504 1.0699 0.0523 0.9657 0.7660 0.0811 14.2349 1.3839 0.1392 0.0000 tan 1.3256 0.7771 0.5399 1.5000 0.3746 0.4540 0.7475 2.7071 cos 0.1564 0.9994 0.4300 9.4877 0.0724 1.1106 1.0108 3.4452 0.9004 0.8988 0.2709 3.3090’d›r.8098 0.9511 0. Ölçüleri 1º den 45º ye kadar olan aç›lar yukar›dan afla¤›ya do¤ru.8391 0.9135 0.8040 1.5878 0.9397 0.6157 0. Ölçüsü bulunacak aç› 1º ile 45º aras›nda ise üst sat›rda yaz›l› olan trigonometrik oran sütunu ile sol tarafta yaz›l› olan aç›n›n kesiflti¤i de¤er al›n›r (Örne¤in 38º lik aç›n›n tanjant› tan38º=0.4848 0.0698 0.6003 1.3315 4.0355 1.4751 2.9945 0.7321 1.8829 0.8807 1.1219 0.7880 0.1944 0.9877 0.1154 6.3270 1.

.......... 200 metrelik yatay uzunlu¤a kaç metre yükseklik karfl›l›k gelir? A) 12 B) 24 C) 100 D) 120 6 Bir do¤runun e¤imi 0. say›s›d›r....ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 A) B) C) Bafllang›ç ve Bitifl Noktas›: GEOMETR‹ Kodu DD1 olan yap›n›n görünümünün çizimi afla¤›dakilerden hangisidir? D) 2 Yandaki yap›n›n kodu afla¤›dakilerden hangisidir? A) LZ1 B) LZ2 C) ZZ1 D) L21 218 3 Bir geometrik cisim seçiniz. b) E¤imi 0 olan do¤runun denklemi . Seçti¤iniz geometrik cismin görünümünü çiziniz ve simetri düzlemlerini belirleyiniz. ..2 = 0 denkleminin belirtti¤i do¤runun e¤imi .......... .8’dir...... c) E¤imleri çarp›m› -1 olan do¤rular.......... E¤imdeki de¤iflim yüzde kaç olur? A) 20 B) 24 C) 48 D) 50 7 Afla¤›daki ifadelerde verilen boflluklar› tamamlay›n›z.. Do¤rudaki dikey de¤iflim 2 kat... do¤rulard›r........ olabilir. yatay de¤iflim 5 kat art›r›l›yor........ Bir düzgün alt›geni ekseni etraf›nda en az kaç derece çevirirsek görünümü de¤iflmez kal›r? A) 30 B) 60 C) 90 D) 120 4 5 Yandaki flekilde e¤im.... a) -2x + y . %12’dir....

y=2 do¤rusu ve x+y=5 do¤rusunun s›n›rlad›¤› yamuksal bölgenin alan› kaç birimkaredir? A) 6 B) 8 C) 9 D) 10 10 y = 2x x = y-8 denklem sistemine göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. 9 x ekseni. Tablo: Do¤ru Denklemi ve Do¤runun E¤imi y’nin x’nin E¤im kat say›s› (a) kat say›s› (b) (m) t k 698 102 -18 -2t 3 0 E¤im yoktur. b) Yukar›da verilen denklem sistemini grafik kullanarak çözünüz. y ekseni. terazi modelinin son durumuna uygun eflitsizlik ifadesi afla¤›dakilerden hangisidir? A) x+6>8 B) x+8≥6 C) x+6<8 D) x+8≤6 Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 5 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle . Terazinin sol kefesine 2 kg’l›k bir kütle konuldu¤unda. 219 a) Denklemlerle iliflkilendirebilece¤iniz bir problem kurunuz ve çözünüz. 11 Afla¤›dakilerden hangisi. -4 ≤ x < 3 eflitsizli¤inin çözüm kümesinin say› do¤rusunda gösterilmifl hâlidir? A) -4 B) -4 C) -4 D) -4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 12 Yandaki terazi modeli dengededir.8 ay=bx+2 do¤ru denklemine göre yandaki tabloyu tamamlay›n›z.

13 A= B= x .2 do¤rusal denkleminin çözüm kümesi Yukar›da verilen kümeler için seçeneklerden hangisi do¤rudur? A) B kümesi.4 < .” Yukar›daki ifadenin belirtti¤i do¤rusal eflitsizlik afla¤›dakilerden hangisidir? A) -x+4<3 B) -x-7<-4 C) x≤-3 D) x≥-2 15 Afla¤›daki grafiklerden hangisi -x A) y y<0 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤idir? C) y B) y D) y x x x x 220 16 Afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? A) sin20º = cos70º C) tan7º = º º B) tan35º = cot55º D) cot12º = A 17 Yandaki ABC dik üçgeninde. B) A kümesi ile B kümesinin birleflimi reel say›lar kümesini verir.4 = . D) A kümesinin sonsuz eleman› vard›r.cos60º -sin30º iflleminin sonucu afla¤›dakilerden hangisidir? 43 A) B) 2-1 C) 2+1 D) 2( 2+1) Çalışma .sin45º + 3. C) A kümesi ile B kümesinin eleman say›s› eflittir. 14 “x’in alabilece¤i en küçük de¤er -2’dir. A kümesinin alt kümesidir. s(ABC)=90º s(ACB)=30º IACI=15 cm oldu¤una göre x’in de¤eri afla¤›dakilerden hangisidir? A) 30 cm B) cm B 30º C X 15 cm C) cm D) 30 3 cm 18 2.2 do¤rusal eflitsizli¤inin çözüm kümesi x .

Ç çap: Çemberin merkezinden geçen ve uç noktaları çember üzerinde bulunan doğru parçası. deneysel olas›l›k: Bir olayın olma olasılığını deneyerek bulma. eflitlik: İçinde “=” sembolü bulunan matematik cümlesi. sektör. de¤iflken: Sayıları temsil eden harf. a R ve n Z). ≤. B ba¤›ml› olay: İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesinin bir birine bağlı olması. daire grafi¤i: Bir bütünün parçaları hakkında bilgi sunmada kullanılan daire şeklindeki grafik türü. etkisiz eleman: İşlemde etkisi olmayan eleman. eksen: Dairesel silindirde birbirine eş ve paralel iki daire olan tabanları birleştiren doğru. C cebirsel ifade: Sayıların bilinmeyenle temsil edildiği matematik cümlesi. doğuran.10 şeklinde yazılması (1≤a<10. çevre aç›: Köşesi ve uç noktaları çember üzerinde olan açı. 221 . do¤rusal iliflki: İki değişkenden oluşan ax+by+c=0 biçimindeki cebirsel ifade. eflitsizlik: İçinde <. do¤ru orant›: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artan ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda azalan çokluklar arasındaki orantı çeşidi. çember: Düzlemde bir noktaya eşit uzaklıkta bulunan noktalar kümesi. D daire: Çember ile iç bölgesinin birleşimi. ≥ veya ≠ sembollerinden en az birinin bulunduğu matematik cümlesi.SÖZLÜK A ana do¤ru: Konide tepe noktası ve tabanın kenarı olan çemberin herhangi bir noktasından geçen doğrulardan her biri. n bilimsel gösterim: Bir sayının a. merkez açının iç bölgesiyle gördüğü yay arasında kalan kısmı. çember yayı. >. denklem: İçinde en az bir bilinmeyenin bulunduğu eşitlik. ba¤›ms›z olay: İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesinin bir birine bağlı olmaması. çember parças›: Çemberin iki noktası arasında kalan parçası. d›flbükey çokgen: Köşegenlerinin bazılarının çokgenin dışında kalmasıyla oluşan çokgen. dik kenar: Bir dik üçgende dik açıyı oluşturan kenarlardan her biri. benzer terim: Bir cebirsel ifadede kuvvetleri aynı olan bir değişkenin aynı veya farklı kat sayılara sahip terimleri. bilinmeyen: Bir eşitliği sağlayan sayılara karşılık gelen sembol ya da harf. dönme aç›s›: Bir şeklin dönme merkezi etrafında döndürüldüğü açı. bir olayın sonucunun diğer olayın sonucunu etkilememesi. d›fl ters aç›: Herhangi iki doğruyu üçüncü bir doğru kestiğinde bu doğruların arasında olmayan ve kesenin her iki tarafında komşu olmayan açılar. E e¤im: Bir doğruda y koordinatındaki uzunluk değişiminin x koordinatındaki uzunluk değişimine oranı. aritmetik dizi: Bir sayıya başka bir sayının ardışık eklenmesi veya çıkarılmasıyla oluşan örüntü. daire dilimi: Bir dairede. bir olayın sonucunun diğer olayın sonucunu etkilemesi.

medyan: Ortanca değer. G geometrik dizi: Bir sayıyla başka bir sayının ardışık çarpılması veya bölünmesiyle oluşan örüntü. piramit: Tabanı bir çokgensel bölgeye. küre: Uzayda bir noktadan eşit uzaklıkta bulunan noktaların kümesini oluşturduğu geometrik cisim. . P permütasyon: Sıranın önemli olduğu bir listeleme veya diziliş biçimi. N negatif kuvvet: a ifadesindeki n sayısının negatif olması (a bir rasyonel sayı).F faktöriyel: 1'den n'ye kadar (veya n'den geriye doğru 1'e kadar) olan doğal sayıların çarpımı. n 222 O ortanca de¤er (medyan): Bir veri grubu küçükten büyüğe doğru sıralandığında terim sayısı tek ise ortadaki sayı. mod: Tepe değer. ‹ içbükey çokgen: Köşegenlerinin tamamının çokgenin iç bölgesinde kalmasıyla oluşan çokgen. irrasyonel say›lar: İki tam sayının birbirine bölümü şeklinde yazılamayan sayılar. merkezil dönme: Noktaya göre simetri. yanal yüzleri üçgensel bölge olan ve bir tepe noktasına sahip geometrik cisim. iç ters aç›: Herhangi iki doğruyu üçüncü bir doğru kestiğinde bu doğruların arasında ve kesenin her iki tarafında komşu olmayan açılar. kirifl: Uç noktaları çember üzerinde bulunan doğru parçası. uç noktaları çember üzerinde olan açı. kartezyen koordinat sistemi: Düzlemde. merkez aç›: Köşesi merkezde. kombinasyon: Sıranın önemli olmadığı bir listeleme biçimi. M majör yay: Merkez açının çemberi kestiği noktalar arasında kalan büyük çember yayı. Ö ötelemeli yans›ma: Bir şeklin önce ötelenmesi sonra ötelenen şeklin yansıması. birbirine dik iki doğrunun 0 noktasında kesişerek oluşturduğu sistem. pozitif kuvvet: an ifadesindeki n sayısının pozitif olması. K karekök alma: Verilen bir sayının hangi sayının karesi olduğunu bulma. çift ise ortadaki iki sayının toplamının yarısı. minör yay: Merkez açının çemberi kestiği noktalar arasında kalan küçük çember yayı. gerçek say› kümesi: Rasyonel ile irrasyonel sayı kümelerinin birleşimi ile oluşan sayı kümesi. koni: Tabanı daire şeklinde olan ve bir tane tepe noktası bulunan geometrik cisim. özdefllik: İçerdiği değişkene verilen bütün değerler için her iki yanında aynı sonucun elde edildiği eşitlik. öznel olas›l›k: Bir olayın olma olasılığının kişiden kişiye göre değişmesi. fraktal: Bir şeklin ardışık olarak aynı oranda küçültülmesi veya büyütülmesiyle inşa edilen örüntü.

223 Y y ekseni: Kartezyen koordinat sistemindeki dikey eksen. b sıfırdan farklı bir tam sayı olmak üzere biçimindeki sayılar. üçüncü kenarın uzunluğundan küçük ve iki kenar uzunluğunun farkının üçüncü kenarın uzunluğundan büyük olması. yans›ma: Bir şeklin doğruya göre simetrisi. KISALTMA VE SEMBOLLER [AB] [AB AB doğru parçası AB ışını Paralellik Diklik Benzerlik veya yaklaşık değer Eşlik ABC açısı B açısı Doğal sayılar kümesi Tam sayılar kümesi % Q Yüzde Rasyonel sayılar kümesi AB yayı AB yayının ölçüsü Küçük eşit Büyük eşit Pi sayısı n faktöriyel n’nin r’li permütasyonlarının sayısı Kesişim Birleşim AB s(AB) ≤ ≥ π n! P(n. T te¤et: Çember ile yalnızca bir ortak noktası olan doğru. terim: Bir cebirsel ifadede bir veya birden fazla değişken ile bir sayının çarpımı. Ü üçgen eflitsizli¤i: Bir üçgende iki kenar uzunluğunun toplamının. sektör: Bir dairede. daire dilimi. süsleme kodu: Bir süslemede. S s›ral› ikili: Kartezyen koordinat sisteminde bir noktanın yerini belirlemek için kullanılan sayı çifti. merkez açının iç bölgesiyle. gördüğü yay arasında kalan kısmı. standart sapma: Verilerin aritmetik ortalamadan ne kadar saptıklarını gösteren bir merkezî yayılma ölçüsü. ters orant›: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda azalan ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda artan çokluklar arasındaki orantı çeşidi.r) ABC B IN Z . her köşedeki düzgün çokgensel bölgelerin kenar sayısı. X x ekseni: Kartezyen koordinat sistemindeki yatay eksen. tepe de¤er: Veri grubunda en çok tekrar eden sayı. yay: Çemberde farklı iki nokta arasındaki çember parçası.R rasyonel say›: a bir tam sayı.

1999. Belmont. BASSAREAR. B. K›ran K›rana Zekâ Sorular›.. Ankara. Mathematics For Year 7. ‹lkö¤retim Matematik Ö¤retimi. Pagem Yay›nc›l›k. 2005. Columbus. Matematik Terimleri Sözlü¤ü. Stuttgart. MEB. B. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›. 2005. Durmufl Ali ÖZÇEL‹K. ‹stanbul. Stuttgart. 2005. S. BARBARA. DIETER. 2004. CHAPIN. TDK. BAYKUL. 1991. 2001. HAESE. Bursa. S.. Course 2. LICHTENBERG. HAESE. Australia. W.. Prentice Hall Pre-Algebra. Haese Harris Publications. URAL. Tübitak Yay›nlar›. R. A Paramount Comminications. 1997. 1997. S. L. Achim Olpp. YÖK. 2002. TROUTMAN. Ankara. Boston. Glencoe/McGraw-Hill. K. Ankara. Moraska. Y.KAYNAKÇA ALTUN. 2005. 2003.. Schnittpunkt 6. . JOHN. Matemati¤in Ayd›nl›k Dünyas›. K. S. SCHULZE. DAVID. HAESE. New Jersey. S›n›flar ‹lkö¤retim Matematik Dersi Ö¤retim Program› ve K›lavuzu.. Türkçe Sözlük. Middle Grades Mathematics An Interactive Approach. Tom. TDK. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›. Ankara. HAESE.. A. ‹lkö¤retimde Matematik Ö¤retimi. Schnittpunkt 8. B. Stuttgart. 1995. Busbridge. 1997. Mathematics. Prentice Hall. New York. MARSHA.. Australia. M. R. Matematik Ö¤retimi. Mathematics For Year 8. Yaz›m K›lavuzu. Ernst Klett Schulbuchverlag GmbH. Houghton Mifflin Company. Ankara. TimaflYay›nlar›.. Ankara. Haese Harris Publications. Wadsworth. Glencoe/McGraw-Hill.. Ernst Klett Verlag GmbH. Mathematics. RAYNER. S. Millî E¤itim Bakanl›¤› Yay›nlar›. Ernst Klett Verlag GmbH. 2004. 1998. Mathematics For Elementary School Teachers.. P. M. 6-8.. Alfa Yay›nlar›. fi. Mathematics A Good Beginning. Schnittpunkt 6.. Pulgies. 224 LEHMANN.H. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›. 1994. 2000. SERTÖZ. 2006.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful