‹LKÖ⁄RET‹M

MATEMAT‹K

8
DERS K‹TABI
YAZARLAR
Serpil Çiçek AYGÜN Nurhayat AYNUR Nurdan COfiKUNTÜRK Sema Seher ÇUHA U¤ur KARAMAN Ufuk ÖZÇEL‹K Mutlu ULUBAY Nevzat ÜNSAL

DEVLET K‹TAPLARI BEfi‹NC‹ BASKI ..........., 2012

M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I.........................................................................................................: 4507 DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹.......................................................................................................: 1289 12.?.Y.002.3688

Her hakk› sakl›d›r ve Millî E¤itim Bakanl›¤›na aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir surette al›n›p yay›mlanamaz.

ED‹TÖR Doç. Dr. Soner DURMUfi D‹L UZMANI Turgut BA⁄RIAÇIK ÖLÇME VE DE⁄ERLEND‹RME UZMANI Fatma DURAN GÖRSEL TASARIM Kezban UÇAK Sevim YILMAZ ‹hsan TÜRK REHBERL‹K UZMANI Zeki AYDIN PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI Melek AY

ISBN: 978-975-11-3012-9

Millî E¤itim Bakanl›¤›, Talim ve Terbiye Kurulunun 14.02.2008 gün ve 113 say›l› karar› ile ders kitab› olarak kabul edilmifl, Destek Hizmetleri Genel Müdürlü¤ünün 19.03.2012 gün ve 3398 say›l› yaz›s› ile beflenci defa 237.259 adet bas›lm›flt›r.

.

.

................................................................................. ÜN‹TE: OLASILIK.........................................47 Kareden Kareköke.......................................51 Kareköklü Say›larla Çarpma ve Bölme ‹fllemleri...............................................................................................................................23 Verilerden Ç›kan Sonuçlar......................................24 Histogram Olufltural›m...................................................................................65 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME .................................................... Dönen ve Ötelenen fiekiller............................................................................................................................................................................................................................................................ Yans›yan............60 Standart Sapma.............................................................................................................................................................13 Tekrar Eden..17 KONU DE⁄ERLEND‹RME........................................................27 Üslü Say›lar›n Kuvvetleri.................................................................................40 Olas›l›k Çeflitleri.......................................................32 KONU DE⁄ERLEND‹RME. ÜN‹TE: KURALLI fiEK‹LLERDEN KURALLI SAYILARA ...........................................................................................66 ..... Dönen ve Ötelenen fiekiller ...........................................24 KONU DE⁄ERLEND‹RME.........40 Olay Çeflitleri.....................................................................................................62 KONU DE⁄ERLEND‹RME ................................................................................................................................................................................................................................................................................47 Kareköklü Say›larla Toplama ve Ç›karma ‹fllemleri................................................................... ‹STAT‹ST‹K VE SAYILAR......................................................................................................................................................................14 Fraktallar...............................................................................‹Ç‹NDEK‹LER 1......................................................42 KONU DE⁄ERLEND‹RME .........................14 Yans›yan.................................................46 Kareköklü Say›lar...................................................................28 Tam Say›lar›n ve Ondal›k Kesirlerin Kuvvetleri........................................39 Olas›l›k ve Olay Çeflitleri...........................................................................................................28 Üslü Say›larla ‹fllemler..............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................35 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME...................................................36 7 2...............57 KONU DE⁄ERLEND‹RME ...........................................................................................................53 Gerçek Say›lar..................................................................................................

...............................................................100 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME .................................................................................................132 KONU DE⁄ERLEND‹RME ...................................................................138 5............3....................142 Dik Piramidin Yüzey Alan›......96 KONU DE⁄ERLEND‹RME ......89 Çarpanlara Ay›rma...........................70 Üçgenler...................................................................................................................... Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar›........................... ÜN‹TE: MATEMAT‹KTE YOLCULUK..............................................................................105 Kombinasyon......................................................................................................69 Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s›................................................................................................................................................................................................................................................................... ÜN‹TE: GEOMETR‹K C‹S‹MLERDE ÖLÇME VE PERSPEKT‹F...............155 ..................................................... Koni ve Küre.........................................................................................................................................................................................................................................................................................................106 Denklem Sistemleri...............................122 Prizmalar›n Yüzey Alanları ve Hacimleri .......................................................................................122 Prizmalar› Tan›yal›m ..............142 Dik Dairesel Koninin Yüzey Alan›.....................................................................................75 Pisagor Ba¤›nt›s›.....................106 8 Kombinasyon..............................................................................................................................................................152 KONU DE⁄ERLEND‹RME ................................................................................................................................................................................................................................................................................................92 Rasyonel ‹fadeler..........................................................................ÜN‹TE: ÜÇGENLER VE CEB‹R..............................................................................................................................................................................................................84 Say› Örüntüleri ve Özdefllikler..................................................................................................................................86 Özdefllikler..................................................................................................................102 4...................................................................................113 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..............................136 ÜN‹TE DE⁄ERLAND‹RME ....................................................................................70 Üçgenin Kenarlar› Aras›ndaki Ba¤›nt›lar...............109 Üçgenlerde Efllik ve Benzerlik.........................................................................................................................86 Say› Örüntüleri..................... Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik......................................................................................80 KONU DE⁄ERLEND‹RME ........................................................................................................................................................................127 Piramit........................................141 Piramit.............................................................................148 Kürenin Yüzey Alan›...............................................................................................................120 Geometrik Cisimler...............................

.............189 Eflitsizlikler................................................................................................................................................................................................................167 Çok Yüzlüler ve Ara Kesitleri...............................................163 KONU DE⁄ERLEND‹RME .................. Koni ve Kürenin Hacmi...........................................................................................................................................................................................................................................................................189 E¤imle Tan›flal›m...................................................167 Perspektif Çizimi.......................................................................................223 KAYNAKÇA .....................................................................188 Do¤runun ‹ncelenmesi...........................................................................................................................................156 Dik Dairesel Koninin Hacmi.181 Geometrik Cisimler ve Simetri........................................................................................................................172 KONU DE⁄ERLEND‹RME .....................................................................................................................................................................................................................................................160 Kürenin Hacmi..............................................198 KONU DE⁄ERLEND‹RME ...................................................................................................221 KISALTMA VE SEMBOLLER .....182 KONU DE⁄ERLEND‹RME ....................................224 9 ......................................................................................................................................................................................................................................156 Dik Piramidin Hacmi.....................................................................................................166 ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler.................................................................................................................................................................................205 Dik Üçgendeki Oranlar.................................................................................................................................................................................................................................................216 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME .... ÜN‹TE: BAfiLANGIÇ VE B‹T‹fi NOKTASI: GEOMETR‹..............................................................218 SÖZLÜK ....................................................................................177 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ........................................Piramit....................................................................................178 6.................................................209 KONU DE⁄ERLEND‹RME .............................................................................................................

Ünitede geçen kavramları bu kutuda görebilirsiniz. Dönen ve Ötelenen fiekiller Bu başlık. grupla da yapabileceğiniz etkinlikleri bu bölümde bulabilirsiniz. ETK‹NL‹K İşleyeceğiniz konuyu keşfederek ve yaparak öğreneceğiniz. Yans›yan. Böylece hayatınızı ve çevrenizi daha iyi anlamlandıracak ve yorumlayacaksınız. ünite ile ilgili fotoğraf ve açıklamalar yer almaktadır. Etkinliğin amacına yönelik soruları gösteren semboldür. KURALLI ŞEKİLLERDEN KURALLI SAYILARA Bu bölümde ünite girişlerinde ve ünitede yer alan konular. Bu bölümün rengi üniteye göre değişmektedir. konu girişlerinde yer almaktadır. 10 gösterimi birinci ünitenin birinci konusunu Anahtar Kavramlar Ders Kitabı’ndaki sayfa numarasını göstermektedir. Aşağıda.KİTABIMIZI TANIYALIM Merhaba. Bu kitap ile matematiği eğlenerek ve keşfederek öğreneceksiniz. Etkinlik aşamalarını gösteren semboldür. belirtmektedir. . kitapta yer alan bölüm ve başlıklar tanıtılmıştır. Araç ve Gereç •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› Etkinlikte kullanılacak araç ve gereçleri göstermektedir. Tekrar Eden.

Öğrendiklerinizi farklı durumlarda kullanabilmeniz için hazırlanmış akıl yürütmeyi geliştirici ilginç problem veya bilgilerin bulunduğu bölümdür. GÖREV Görevler. Etkinlikler ve örnekler ile öğrendiklerinizin özeti bu bölümde yer almaktadır.ÖRNEK Bu başlık altında. Örnek Etkinlik veya problem sonlarında öğrendiklerinizi pekiştirmeye yönelik soruları gösteren semboldür. 3 Çalışma 11 3 Bu sembol Çalışma Kitabı’na geçmeniz gerektiğini göstermektedir. . Örneklerde. Yansıyan. işlenen konunun ne kadar öğrenildiği değerlendirilmektedir. Örnek 3. 1. işleyeceğiniz konu ile ilgili çözümlü ve açıklamalı uygulamaları bulabileceksiniz. KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Öz Değerlendirme Tekrar Eden. ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME Kurallı Şekillerden Kurallı Sayılara Ünite sonlarında yer alan bu bölüm ise öğrendiklerinizi kontrol etmeniz amacıyla farklı soru tiplerinin verildiği bölümdür. Konu sonlarında bulunan bu sembol Çalışma Kitabı’nın kaç numaralı “Öz Değerlendirme Formu”nu doldurmanız gerektiğini göstermektedir. UYGULAMA Bu bölümde. Çalışma Kitabı’ndaki çalışma numarasını göstermektedir. Örnek 2. Dönen ve Ötelenen Şekiller Bu bölümde. öğrendiklerinizi uygulamanızı ve pekiştirmenizi sağlayacak alıştırma ve problemlere yer verilmiştir. öğrendiklerinizi uygulama şansı bulacağınız küçük araştırma çalışmalarıdır. etkinliklerdeki keşfettiğimiz konunun açıklamaları yer almaktadır. Çalışma sembolündeki sayı.

.

. Geometrik fraktal. Bu nedenle geometrik fraktalın bir bölümü büyütüldüğünde 13 veya küçültüldüğünde tam olarak aslına benzer. fraktal yinelemenin iyi bir örneğidir. doğanın geometrisi olarak bilinir. Eğrelti otundaki fraktalın nasıl olduğunu açıklayınız.KURALLI ŞEKİLLERDEN KURALLI SAYILARA Tekrar Eden. Dönen ve Ötelenen fiekiller Verilerden Ç›kan Sonuçlar Üslü Say›lar›n Kuvvetleri Fraktallar. kendini giderek küçülen/büyüyen boyutta yineler. Herhangi bir parçası aslına benzerdir. Geometri ile tanımlanamayan doğadaki nesneler. matematiksel olarak fraktallarla açıklanır. Yans›yan. Eğrelti otu.

Yansıyan. halı. Ortadaki kareyi boyayalım. Boyanmamış kareler için aynı işlemleri tekrar edelim. ÖRNEK Aşağıda bir eşkenar üçgenin kenarlarının modeli verilmiştir. Örüntüyü bir adım daha devam ettiriniz. Siz de bir dikdörtgenle aynı ilişkiyi içeren bir örüntü oluşturunuz. kilim ve duvar kâğıdı desenleri oluşturmada sıkça kullanılır. Dönen ve Ötelenen Şekiller Fraktallar Anahtar Kavramlar • Fraktal ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Noktalı kâğıt •Boya kalemleri •Cetvel 14 Doğru.Tekrar Eden. çokgen ve çember modelleri. . Karenin her bir kenarını 3 eş parçaya bölerek 9 küçük kare elde edelim. Oluşan şekil ile önceki şekiller arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Devam Eden Kareler Noktalı kâğıt üzerine kenar uzunluğu 9 birim olan bir kare çizelim. oranında küçültülmesiyle oluşturulan örüntü Şekillerdeki örüntü modelini açıklayınız. Yanda verilen halı desenlerini oluşturan şekillerdeki örüntüler nelerdir? Açıklayınız. Bir şeklin orantılı olarak küçültülmüş ya da büyütülmüşleri ile inşa edilen örüntüler “fraktal” olarak adlandırılır.

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Bir Süsleme Örneği Bir çember çizilir. Bu üçgenin her kenarı üç eş parçaya ayrılıp her birinin ortasındaki parçadan dışarıya doğru bakan eşkenar üçgen çizilmiştir.ÖRNEK Kare ve doğrular yardımıyla oluşturulan aşağıdaki şekli inceleyelim: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 Bu örüntü. Çember üzerinde eşit aralıklarla 12 nokta belirlenir. Noktalar üçer üçer 15 birleştirilerek eşkenar üçgenler oluşturulur. şekil 3. Aşağıda bir fraktal örneği verilmiştir. kare üzerine yazılan sayılardan aynı olanların birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. 1. 1. şekil elde edilir. Bu işlem devam ettirildiğinde 3. şekilde bir eşkenar üçgen çizilmiştir. şekil 2. . şekil GÖREV Doğada yer alan fraktal örneklerini bulup sınıfta sergileyiniz.

Bu örüntülerden fraktal olanları belirleyiniz. Aşağıda karesel bölge kullanılarak oluşturulan iki farklı örüntü verilmiştir.. 3 Aşağıdaki örüntü devam ettirildiğinde oluşan şekli açıklayınız.. 1 Çalışma . 2 Aşağıdaki örüntüyü devam ettiriniz. 16 4 Yandaki şekillerin eş veya benzerlerini kullanarak farklı örüntüler oluşturunuz.UYGULAMA 1 Aşağıdaki fraktal örneğini bir adım daha devam ettiriniz. Örüntülerin benzer ve farklı özelliklerini açıklayınız. . 5 6 Aşağıdaki örüntünün fraktal olup olmadığını belirleyiniz.

2) ve C(1.2.3. Yandaki resimde ayak izlerinin oluşturduğu örüntüyü fark ettiniz mi? ETK‹NL‹K Koordinat Düzleminde Yans›ma ve Öteleme Araç ve Gereç •Kareli kâğıt •Cetvel •Simetri aynası Kareli kâğıda koordinat düzlemi çizelim.(-1)) nin köşeleri (2. x ve y’nin pozitif olduğu bölgeye bir KLMN paralelkenarı çizelim.1) Ordinatların -1 ile çarpımı (2. y N K L M x 17 KLMN ve K´´L´´M´´N´´ dörtgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarındaki değişimi açıklayınız. KLMN dörtgeninin köşeleri ile görüntüsünün köşelerinin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Adım atmak için yere bastığınız anda ayağınız kuma dalar ve her adımda ayak iziniz kalır. ÖRNEK Köşe noktalarının koordinatları A(2. KLMN ve K´L´M´N´ dörtgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarındaki değişimi açıklayınız.-y) şeklinde gösterilir.3). Simetri aynasını y ekseni üzerine yerleştirerek KLMN dörtgeninin yansıması olan K´´L´´M´´N´´ dörtgenini çizelim. ABC ve A´B´C´ üçgenlerinin köşe noktalarının y koordinatlarını yazalım: A B C O C´ B´ A´ ’nin köşeleri A(2.-1) x Köşe noktalarının koordinatları verilen bir şeklin x eksenine göre yansıması altındaki görüntüsü bulunurken şeklin ordinatları (-1) ile çarpılır. KLMN dörtgenini x ekseni boyunca 1 birim sağa. Simetri aynasını x ekseni üzerine yerleştirerek KLMN dörtgeninin yansıması olan K´L´M´N´ dörtgenini çizelim. B(3.1.3) B(3.Yans›yan.2) C(1.-2) (1. y ekseni boyunca 2 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz. Bu durum cebirsel olarak (x.(-1)) (1.y) (x.-3) (3. Dönen ve Ötelenen fiekiller Kumsalda yürümenin keyfi bir başkadır.1) olan üçgenin x eksenine göre yansıma altındaki görüntüsünü çizelim. .(-1)) (3.

-2) D´(4. ABC üçgeni kaç derece döndürülürse A˝B˝C˝ üçgeni elde edilir? ABC ve A˝B˝C˝ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarını karşılaştırınız. A´B´C´D´ yamuğuna eş mi yoksa benzer midir? Doğruya göre öteleme yapılırken x ve y eksenleri boyunca belirtilen yönde ve belirtilen birim kadar. C(7.y) (x+2. ordinatından 4 çıkarılır. ABCD yamuğu. bütün noktalar paralel ötelenir. Bu durum cebirsel olarak (x. Koordinatlar arasındaki ilişkiyi açıklayınız. İki üçgenin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız. 18 ETK‹NL‹K Şeklimizi Döndürelim Araç ve Gereç y Kareli kâğıda bir koordinat düzlemi C B çizelim.2) D(2. ABC ve A´B´C´ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarını karşılaştırınız. B(5.3).-4) A(1. ABC üçgenini saatin tersi yönünde 90° döndürüp ABC üçgeni ile yeni oluşan şeklin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız.Köşe noktalarının koordinatları A(1.-2) Ötelemede ABCD yamuğunun köşe noktasının apsisine 2 eklenir. A´B´C´ üçgenini orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim ve oluşan şekli A˝B˝C˝ şeklinde adlandıralım. y ekseninde 4 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çizelim: y D A O D´ A´ C B C´ B´ x ABCD yamuğunun ve A´B´C´D´ yamuğunun koordinatlarını yazalım: +2 A´(3.0) C(4.2) -4 B´(7. •Kareli kâğıt B(4. .0).0).0) B(5.2) ve D(2.0). C(4.y+ (-4)) şeklinde ifade edilir.-4) C´(6.3) olan bir ABC üçgeni çizelim. x A •Cetvel Köşe noktalarının koordinatları A(4.2) olarak verilen bir yamuğu x ekseninde 2 birim sağa. Çizdiğimiz üçgeni orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim ve oluşan şekli A´B´C´ şeklinde adlandıralım.

2) 1. a) olur. dönme A˝´(-4.4) B(0. 180º döndürdüğümüzde (a. orijin etrafında saat yönünde üç defa 90° döndürdüğümüzde yandaki şekli elde ederiz.2) N(3.-3) M˝ N˝ U(2.2) B´(6.6) C(2.6) (-2.b) koordinatı (b.b) koordinatı (-a.b) koordinatı değişmez. b) koordinatı (-b. UMN ile U˝M˝N˝ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatları arasındaki ilişkiyi bulunuz.-5) 2. orijin etrafında saat yönünde 90° döndürdüğümüzde (a. dönme C´ B´ C A´ 1. orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim. dönme B˝ A˝ 2.-3) M´(2. y UMN üçgenini saat yönünde orijin etrafında 90° döndürdüğümüzde U´M´N´ üçgeni oluşur. dönme larını karşılaştıralım.4) 1.4) 1.b) olan bir şekli. dönme U´M´N´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarından faydalanarak U˝M˝N˝ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulalım: U´(0. N(3. Bu durumda x=-(-2).-2) N´(4. y=0 olduğundan U˝(2.0) olur. x U˝ U(2.0) C´(4.ÖRNEK y Yandaki şekli orijin etrafında saat yönünde üç defa 90° döndürelim.2) 19 Koordinatlarından biri (a.-2) M´(2. dönme U´(0. dönme A´(4.2) ve N(3.y) olsun.-2) ve U˝(x.-5) N´(4.-4) B˝(0. dönme x Şekli.-6) C˝(-2. dönme A˝(2. Geometrik şekillerin döndürülmesi ile yandaki gibi süsleme modelleri oluşturabiliriz. .4) U´M´N´ üçgeni ile UMN üçgeninin koordinatM(5.4) x B A C´´´ D B´´´ A´´´ C˝ 3. (0. M˝ ve N˝ noktalarının koordinatlarını bulunuz.-2) B˝´(-6.0) M(5.4) (2. 360º döndürdüğümüzde ise (a.0) C˝´(-4.0) U´(0. Dönme hareketi sonucunda oluşan yeni şeklin köşe noktalarının koordinatlarını belirleyelim. M(5.-a). Şekil orijin etrafında döndürüldüğünden D noktasının koordinatları değişmez. Köşe noktalarının koordinatları U(2.4) olan üçgeni.-b) 270º döndürdüğümüzde (a. Oluşan şekillerin koordinatları arasındaki ilişkiyi inceleyelim.0). A(-2.-2) 2. Şeklin döndürülmesiyle koordinatlarının nasıl değiştiğini inceleyelim: Şeklin D noktası orijin üzerinde bulunmaktadır.-4) 3.

d Bir şeklin. ÖRNEK Aşağıdaki şekli d doğrusu boyunca üç birim sağa öteleyip yansımasını çizelim. Çizdiğimiz şekil için aynı işlemi tekrarlayalım. Şekli doğru boyunca dört birim sağa öteleyip doğruya göre yansımasını çizelim.ETK‹NL‹K Öteleme ve Yansıma Araç ve Gereç •Cetvel •Noktalı kâğıt Noktalı kâğıda yukarıdaki gibi bir doğru ve bu doğru üzerine herhangi bir şekil çizelim. Ötemeli yansımada hiçbir nokta ve yansıma doğrusundan başka hiçbir doğru sabit kalmaz. bir doğru boyunca yansımasından sonra ötelenmesi ile ötelenmesinden sonra yansıması aynıdır. daha sonra yukarıdaki gibi doğru boyunca ötelemesi çizildiğinde son durumda oluşan şekil değişir mi? Tartışınız. . Şeklin önce doğruya göre yansıması. 20 d Aşağıya ise şeklin önce d doğrusuna göre yansımasını çizip daha sonra doğru boyunca üç birim sağa öteleyelim.

B(5.1). Y(5.1) ve C(-1.-3).-3) ve P(-2. L(0.-1) olarak verilen bir üçgeni x ekseni boyunca 7 birim sola. y 6 5 4 3 2 -6 -5 -4 -3 -2 -11 0 -1 -2 -3 -4 -5 -6 x 6 3 Aşağıdaki grafiklerden hangisinde öteleme.-2). y 5 4 3 2 -5 -4 -3 -2 -11 0 -1 -2 -3 -4 -5 x 2 Köşe noktalarının koordinatları A(6.4). B(-7. .3) ve C(3.0) olarak verilen MNOP dikdörtgeni x ekseni boyunca 5 birim sağa ve y ekseni boyunca 2 birim aşağıya ötelendiğinde oluşan M´N´O´P´ dikdörtgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. Köşe noktalarının koordinatları M(-4.8) olarak verilen XYZ üçgeninin x eksenine göre yansıması olan X´Y´Z´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. N(-4. Köşe noktalarının koordinatları A(-7.3). Aynı düzlemde köşe ’nin köşe noktalarının ni x y 5 6 noktalarının koordinatları koordinatlarının (-1) ile çarpımına eşit olan çiziniz.3) ve M(-2. O(-2.UYGULAMA 1 Köşe noktalarının koordinatları A(2.1) olan ’ni çiziniz. hangisinde yansıma olduğunu belirleyiniz. y ekseni boyunca 4 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz.1) ve Z(5. a) y b) y c) y 21 x x 0 x 4 Köşe noktalarının koordinatları X(1.0). İki üçgen arasındaki ilişkiyi açıklayınız.4) olarak verilen bir üçgenin y eksenine göre yansıması altındaki görüntüsünü çiziniz.

b) ve D´(2.0) ve M´(x. Oluşan üçgenin köşe noktalarının koordinatları A´(-3.4) ve Z(0.-1). O K M M´ R´ x K´ R 13 Aşağıdaki şeklin ötelemeli yansımasını doğru boyunca çizerek devam ettiriniz.a) ise a+b toplamı kaçtır? b) M(3.5).7 Yandaki OİK üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° döndürülmesiyle oluşan OAB üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. y i O K x 8 9 Köşe noktalarının koordinatları U(2. ABC üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.-2) ve C´(-1. B´(0. V(3.y) ise x-y farkı kaçtır? y 12 22 Yandaki şekle göre KRM üçgeninin hangi yönde ve kaç birim ötelenerek K´R´M´ üçgeninin elde edildiğini bulunuz. a) D(3.0) olan UVZ üçgeni orijin etrafında180° döndürülüyor.-3)’tür. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. y R´ U´ O G´ x 10 11 DMT üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° dönme altındaki görüntüsü D´M´T´ üçgenidir. RGU üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° dönme altındaki görüntüsü R´G´U´ üçgenidir. RGU üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. 14 Aşağıdaki süsleme nasıl oluşturulmuş olabilir? Açıklayınız. 2 Çalışma . ABC üçgeni orijin etrafında saatin tersi yönünde 90° döndürülüyor. Yeni oluşan U´V´Z´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını belirtiniz.

Bu iki üçgen arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız...... 4.... . K(4. Yans›yan.. a) Bu oyunda hangi tür yer değiştirmeler vardır? b) Tahta üzerindeki atın hareketini yazınız.. adım .KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Tekrar Eden.-2) ve R(-1.-2) L´(0.... 6 Köşe noktalarının koordinatları S(-1.... adım 3. adım 3 2.. adım 3. 1 Öz Değerlendirme . adım 4... 5.. T(-2.. adım Satranç oyununda taşlar.1) K´(-4. adım Aşağıdaki örüntünün beşinci adımında olması gereken şekli çiziniz. Örüntünün sonraki adımını çiziniz.4)... Dönen ve Ötelenen fiekiller Aşağıdaki örüntüde doğru parçaları üç eş parçaya bölünüp ortadaki parçadan dışarıya eşkenar üçgen çizilerek oluşturulmuştur. sağa ya da sola. aşağıya veya yukarıya ya da köşegen boyunca hareket eder.. 1.1) olan STR üçgeninin orijin etrafında 180° dönmesi sonucu oluşan S´T´R´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. adım 2 2. .1) 5 Aşağıdaki şekillerin ötelemeli yansımasını doğru boyunca çizerek devam ettiriniz..-2) L(0... adım 1.7) M(-6... 23 4 Yanda tabloda iki üçgenin köşe noktalarının koordinatları verilmiştir..7) M´(6.

57. 58. 59-10=49 16 32 49 58 . 14. 42. 20. 13. 12. 27.19. fotoğraf çekenlere yardımcı bir araç olarak “histogram” özelliği kullanılıyor.Verilerden Çıkan Sonuçlar Histogram Oluşturalım Son teknolojiyle üretilen fotoğraf makinelerinde yeni bir özellik dikkat çekiyor. Veri sayısının fazla olmasının tablo ve grafik oluşturmadaki zorlukları nelerdir? Tartışınız. Histogram. 44. 51. fotoğrafın ton dağılımını gösteren grafiktir. 10. 55. 21. 48. 12. 43. 15. 55. 15. 57. 33. 10. 16. 31. 21. 18 . 44. 46. Veri grubunun açıklığını bulalım. 51. 17. Grafiği oluştururken nelere dikkat ettiğinizi açıklayınız. 54. 15. 49. 57. Aşağıda iş başvurusu yapan kişilerin maketi yapma süreleri dakika cinsinden verilmiştir: 10. 10. 15. 24 Banu Salih Kutlu Mehmet Melih Melek 82 87 87 84 86 62 Semih Nazan Ahmet Sabri Serap Sedat 79 91 85 83 78 69 Süleyman Pınar Mustafa Ali Metin Seda 81 84 92 79 81 71 Jale Osman İsmail Faruk Abdullah Mahmut 80 83 76 85 88 65 Dursun Sabiha Emre Davut Mert Ayla 89 88 87 89 87 73 Verileri tabloda gösterelim. 11. 21. 38. 56. 23. 35. 15. 41. 36. 52. 53. 55. 50. 45. ÖRNEK Bir fabrikaya. 52. 48. 34. 40. Birçok fotoğraf makinesinde. 16. 25 Bu verileri grafikte gösterelim. 45. Yukarıdaki fotoğraf makinesinde fotoğraf çekilirken ekranda beliren histogramlar görülüyor. Bu zorlukları ortadan kaldırmak için verileri gruplandıralım. 47. 36. 46. 23. 35. 59. 24. 32. 25. Gruplandırılmış verilerle bir grafik oluşturunuz. Bu kişilerden maketin aynısını yapmaları istenir. 36. 26. iş başvurusunda bulunan kişilerin el becerilerini ölçmek için onlara birer maket verilir. 22. 39. Fotoğraf ve grafiklerde neler ilginizi çekiyor? ETK‹NL‹K Fazla Verilerle Tablo ve Grafik Oluşturalım Beden eğitimi dersinde öğrenciler arasında 400 metre koşusu yapılmış ve koşu sonuçları aşağıda saniye cinsinden verilmiştir. 37. 22. 49. 33. Verileri gruplandırırken nelere dikkat edilmelidir? Açıklayınız. 50. 56. 22. 33. 20. 11. 23. 51. 50.

9 4 sayısına en yakın büyük tek sayı 5’ tir.Veri grubunun açıklığı 49’dur. 153. Açıklık: 176 . 140. 143. 173. araştırma sonuçlarını raporlaştırmalarını ister. 170. 158. . Grup genişliği bulunurken açıklık. 163. Veri grubunun açıklığını bulalım. 169. 143. 164. Verileri 9 gruba ayırarak grup genişliğini bulalım. 156. Bu durumda veri grup genişliği 5 olarak bulunur. 176. istenilen grup sayısına bölünür. 165. 150. 154. 175. 171. 155. 171. 169. 164. ÖRNEK Seda Öğretmen. 142. 170.9 ≈ 5 istenilen grup sayısı Bu veri grubunun genişliği 4. 149. 170. 153. 142. 168. 159. 156. 159. 147. 170. 147. 156. 149. 149. 166. 150. 143. 163. 175. Grup genişliği = 36 = 4 olur. 176. 176. 176. 163. 143. 175. yatay eksen. 144. 162. 170. 169. 153. 160. 154. 49 10 açıklık 4.9 sayısına en yakın tek sayı olan 5 alınır. 25 GÖREV Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) İnternet sitesinden yararlanarak histogram oluşturulabilecek verilere örnekler bulunuz. 150. Grafik: Maket Yapma Süresi Kişi sayısı 16 14 12 10 8 6 4 2 0 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Tablo: Maket Yapma Süresi Maket yapma süresi (dakika) 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Kişi sayısı 10 11 11 4 8 7 7 10 10 11 Süre (dakika) Grafikte. 164. 140. 168. Verileri 10 gruba ayırarak grup genişliğini bulalım. 162. 165. 160. öğrencilerden ormanlar hakkında araştırma yapıp. Bulunan sayıya en yakın büyük tek sayı grup genişliği olarak alınır. 166. 173. 170. 152. 176. 163. 167. 157. 170. 149. 146 Bu verileri grafikte gösterelim. 173. 174. 156. 176. 154. 1-10 aralığında hiç veri olmadığından yanlış yorumlara yol açmamak içi “zikzak” kullanılmıştır.140 = 36 bulunur. Öğrenci raporlarındaki kelime sayıları aşağıda verilmiştir: 149. 153. 176.

Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. 3 Bir matematik yarışmasına katılan öğrencilerin verdikleri doğru cevaplar yandaki tabloda verilmiştir.Tablo: Raporlardaki Kelime Sayıları Kelime sayısı 140-144 145-149 150-154 155-159 160-164 165-169 170174 175-179 180-184 Öğrenci sayısı 9 8 11 9 11 10 13 10 - Grafik: Raporlardaki Kelime Sayıları Kişi sayısı 14 12 10 8 6 4 2 0 140-144 145-149 150-154 155-159 160-164 165-169 170-174 175-179 180-184 Kelime Sayısı UYGULAMA 1 Bir çiftlikteki elma ağaçlarının bir yılda verdiği elma miktarlarının aralığı yandaki tabloda verilmiştir. bu süreleri kadın ve erkek sürücülere göre ayırıp yandaki tabloyu oluşturmuşlardır. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. 3 Çalışma . 26 Tablo: Elma Ağaçlarının Verdikleri Elmalar Toplanan elmaların Ağaç sayısı kütlesi (kg) 51-59 5 60-68 7 69-77 13 78-86 10 87-95 20 96-104 22 105-113 18 114-122 5 Tablo: Sürücülerin Park Etme Süreleri Park etme Kadın sürücü Erkek sürücü süreleri(saniye) sayısı sayısı 20-30 2 4 31-41 10 15 42-52 25 20 53-63 7 10 64-74 4 4 Tablo: Öğrencilerin Yarışmadaki Doğru Cevap Sayıları Doğru cevap sayıları 1-19 20-38 39-57 58-76 77-95 Öğrenci sayısı 84 90 150 120 35 2 İki öğrenci bir parkta sürücülerin arabalarını park etme sürelerini kaydetmiş.

55 ile 09. Tablo: Kuşların Uzunlukları Uzunluk (mm) Kuş Sayısı 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 27 3 Yandaki grafikte öğrencilerin okula geliş saatleri verilmiştir. 08. Tablodaki boşlukları siz doldurunuz ve histogram oluşturunuz.01-14.00-12.02-16.02 16. b) Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz.04-20. c) Verilerden yararlanarak uzunlukları 45-49 mm arasında olan kuşların yüzdesini yaklaşık olarak bulunuz.03-18.04 20.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Histogram Olufltural›m Tablo: Koşuyu Bitirme Süreleri Bir ilde yapılan geleneksel koşu yarışmasında koşucuların belli bir mesafeyi koşma süreleri kaydedilmiştir. Süre (dakika:saniye) 10. Elde edilen verilerle yandaki tablo oluşturuluyor.03 18.00 12. ölçüm sonuçlarını aşağıdaki gibi yazmıştır: 55 50 54 51 47 59 49 58 46 54 48 36 55 42 59 51 48 38 45 48 59 50 43 39 59 52 48 41 47 41 52 45 49 52 48 56 56 48 48 42 46 51 39 38 43 43 43 48 41 38 52 45 54 47 56 37 43 44 49 50 a) Yukarıdaki verilerle oluşturulan yandaki tabloyu tamamlayınız.05-22.05 Koşucu sayısı 6 2 2 Bir bilim adamı 60 sinek kuşunun uzunluklarını milimetre cinsinden ölçmüş. a) Okulda kaç öğrenci vardır? b) Okula. Grafiğe göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.05 saatleri arasında kaç öğrenci gelmiştir? Grafik: Öğrencilerin Okula Geliş Saatleri Öğrenci sayısı 80 60 40 20 0 08:11 08:21 08:22 08:32 08:33 08:43 08:44 08:54 08:55 09:05 09:06 09:16 Zaman 2 Öz Değerlendirme .01 14.

. 21 sayısından 2-2 sayısına ulaşabilmek için ne yapmanız gerekir? Tartışınız. 1 1 1 1 . a sıfırdan farklı bir tam sayı ve n doğal sayı olmak üzere a’nın negatif kuvvetleri aşağıdaki şekilde yazılır.2 n tane 2 2 2 Bir üslü ifade.Üslü Sayıların Kuvvetleri Tam Say›lar›n ve Ondal›k Kesirlerin Kuvvetleri Anahtar Kavramlar • Negatif kuvvet • Çok büyük sayılar • Çok küçük sayılar • Bilimsel gösterim Güneş’e en yakın yıldız olan Alfa Centauri’nin Güneş’e uzaklığı 37 900 000 000 000 km’dir.2.a a .. a-2 = 2 = a. a-n = n a-1 = a .2 = 8 22 = 2. Her bir adım arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.a a a3 a. Bu sayıyı daha kısa biçimde yazabilir miyiz? ETK‹NL‹K Negatif Kuvvetler 28 Yandaki örüntüyü inceleyelim.2.2. ..2.. 2 n tane 23 = 2. paydan paydaya ya da paydadan paya alındığında üssünün işareti değişir.. .2 = 4 21 = 2 = 2 20 = 1 = 1 2-1 = 2-2 = 2-3 = 2-n = = = = = 1 2. 2n = 2. Bir tam sayının negatif kuvvetini bulmak için neler yapılması gerektiğini açıklayınız..a.2. .. -3 = 1 = 1 a . 2 sayısının negatif kuvvetleri ile pozitif kuvvetlerinin gösterimini karşılaştırınız.. .

1 1 1 0.001 10x10x10 1000 1 10x10x10x. 4x(-2)-4.001 + 8 x 0. 10 ve -3 sayılarının negatif kuvvetlerini bulalım: 4 sayısının negatif kuvvetleri 10 sayısının negatif kuvvetleri 10-1 10-2 10-3 10-n n tane -3 sayısının negatif kuvvetleri (-3)-1 (-3)-2 (-3)-3 (-3)-n 1 .x(-3) -1 1 101 1 102 1 103 1 10n 1 10 0.001 + 0.0308 ondalık kesrini 10 sayısının kuvvetlerini kullanarak çözümleyelim: 26.4 + 0.0009 = 5072 + 0..0308 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 0.1 + 3 x 0.01 10x10 100 1 1 0.25 16 4 (-2)4 -5 29 1 17 x 1 1 1 17 17 26.0001 = 5000 + 70 + 2 + 0.00001 105 100 000 1 2 2x 1 2x10-1 2 x 0.x10 n tane 1 -27 ..1 + 1 x 0. 17x(17)-1 sayılarının değerini bulalım: 1 1 10-5 0.4019 .ÖRNEK 4.0001 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 1 + 3 x 1 + 0 x 1 + 8 x 1 100 1000 10 000 10 1 1 1 1 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 1 + 3 x 2 + 0 x 3 + 8 x 10 10 104 10 = 2 x 101 + 6 x 100 + 0 x 10-1 + 3 x 10-2 + 0 x 10-3 + 8 x 10-4 17x(17)-1 17 x Çözümlemesi 5 x 103 + 7 x 101 + 2 x 100 + 4 x 10-1 + 1 x 10-3 + 9 x 10-4 olan rasyonel sayıyı bulalım: 5 x 103 + 7 x 101 + 2 x 100 + 4 x 10-1 + 1 x 10-3 + 9 x 10-4 = 5 x 1000 + 7 x 10 + 2 x 1 + 4 x 0. 2x10 .1 3 (-3)1 1 1 1 9 (-3)2 (-3)x(-3) 1 1 3 (-3) (-3)x(-3)x(-3) 1 1 (-3)n (-3)x...1 27 n tane 10 .2 10 10 101 1 1 4x 1 4x(-2)-4 4 x 0.001 + 9 x 0.4019 = 5072.01 + 0 x 0.

Negatif bir tam sayının kuvveti tek ise sonuç negatif tam sayı. kuvvet 6.(-0. kuvvet 4.(-2). kuvvet 3. ÖRNEK Tekrarlı çarpımları verilen ondalık kesir ve rasyonel sayıları üslü olarak yazalım ve değerlerini belirleyelim: a) (0. kuvvet 5. 2 .(0. Pozitif mi? Negatif bir tam sayı belirleyelim.(-0.(-3). -3 = -3 = 4 = 81 4 4 4 4 4 256 4 . Negatif tam sayının kuvvetleri 1.4). çift ise sonuç pozitif tam sayı olur.(-2)=-8 b) (-3)4= (-3). kuvvetlerini hesaplayıp yazalım.4)= (-0.4)3=-0. kuvvet Sonuç Negatif tam sayının kuvvetleri 2. kuvvetleri ile 2. kuvvet Sonuç Tabloya göre negatif tam sayının tek kuvvetleri ile sonuçlarının işaretleri arasındaki ilişki nedir? Açıklayınız.3)2=0.ETK‹NL‹K Sonuç Negatif mi.4). Geliştirdiğiniz bu kural negatif tam sayının negatif kuvvetleri için de geçerli midir? ÖRNEK 30 Aşağıdaki işlemlerle sonuçlarının işaretlerini inceleyelim: a) (-2)3= (-2). 2 = 2 = 2 4 = 16 81 3 3 3 3 3 3 4 (-3)4 ç) -3 .3). 4 ve 6. -3 .(-3). -3 . Aşağıdaki tabloya belirlediğimiz tam sayının 1.(-3)=81 c) (-2)-2= ç) (-3)-3= (sonucun işareti negatif) (sonucun işareti pozitif) (sonucun işareti pozitif) (sonucun işareti negatif) Pozitif bir tam sayının tek ve çift kuvvetlerinin sonucu pozitiftir.3)= (0.09 b) (-0. Negatif tam sayının tek ve çift kuvvetlerinin sonuçlarının işaretleri arasındaki ilişkiyi gösteren bir kural geliştiriniz. 3 ve 5. Negatif tam sayının çift kuvvetleri ile sonuçlarının işaretleri arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.064 4 4 c) 2 . 2 .

a) (-5)3 2 b) (-3)-3 c) 2-5 ç) 10-4 d) (-10)1 Emre (-3)-1 sayısının (3) sayısına eşit olduğunu söylüyor.II D) I. 210 f) 52 .. 3 . 1 . 1 . 1 = 3 6 6 6 6 6 4 1 = 1 1024 2 =2 Aşağıdaki boşluklara “>.5).... 3 10 10 10 g) (-0.4) . Sizce bu tartışmada kim haklıdır? Neden? Aşağıdaki eşitliklerde “ a) 2-2 = c) d) 1 = 3 9 1 =10 100 000 1 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz. 1 . 23 8 1 c) 5-2 . 1 . b) 625 = 5 ç) 1 = 49 e) 8-2 = g) -2 3 1 2 = 1 f) 25. 1 .(-0. 1 2 2 2 2 I...5).. 25 d) 102 .. 2-1 .5) B= 1 . 25 b) (-2)5 ..(-0.4).5)..UYGULAMA 1 Aşağıdaki sayıların değerlerini bulunuz.16) 5 Aşağıdaki örüntüde boş bırakılan yerlere hangi sayılar yazılmalıdır? . =” sembollerinden uygun olanını yazınız. ( )-5 = 32 oranı kaçtır? 7 Yandaki eşitliklerden hangisi ya da hangileri doğrudur? 4 A) Yalnız I B) Yalnız II C) I.. (-3)-4 = III. 4 .. < ..(-0.. 8 6 Aşağıdaki ifadelere göre A= (-0.. 1 .(-0.III Çalışma .. (2)-5 ç) 1 2 3 . 1 . Serap ise bu fikre karşı çıkıyor. (2)-3 2 31 e) 3 . 22 . 1 . (-0. a) 1 . (-5)-2 = II.

10 10 .Üslü Say›larla ‹fllemler Bir ansiklopedinin tamamının iğne başı büyüklüğündeki bir alana yazılabilmesi sizce mümkün müdür? Evet.10 10 .10 çarpımı ile 10 üslü gösterimi için ne söylenebilir? Üslü sayılarla çarpma işlemi ve çarpımın üslü gösterimini ifade eden bir kural geliştiriniz. 115 10 sayısını hangi sayı ile çarparsak sonuç 120 10 olur? Çarpma 10 ...10 10 .10 10 . nanoteknoloji sayesinde mümkündür.10 10 .. 30 5 25 10 :10 bölme işlemi ile 10 üslü gösterimi için ne söylenebilir? Üslü sayılarla bölme işlemini ifade eden bir kural geliştiriniz.. Çarpımın üslü gösterimi 10 10 2 3 .10 10 . 8 12 20 10 . tabanı 2 alarak tekrar düzenleyiniz. Her bir çarpma işlemi ile çarpımın üslü gösterimi arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. Tablo: Bölme Tablosu Bölme 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 6 6 5 6 5 4 3 2 1 1 1 1 1 2 2 3 Bölüm 10 100 .. Metrenin milyarda biri ölçüsüne sahip nanometre birimiyle ölçülen bir saç telinin kalınlığı ortalama 50 000 nanometredir. Her bir bölme işlemi ile bölümün üslü gösterimi arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. nanoteknoloji de “çok küçük maddelerin teknolojisi” anlamına gelmektedir.. Bölümün üslü gösterimi 10 10 1 2 . Bu durumda bir saç telinin kalınlığı kaç milimetre olur? ETK‹NL‹K Tablo: Çarpma Tablosu Çarpımın Üslü Gösterimi Yandaki tabloyu inceleyelim ve boşlukları dolduralım... 43 27 10 sayısını hangi sayıya bölersek sonuç 10 olur? Yandaki tabloyu.10 10 . 32 ETK‹NL‹K Bölümün Üslü Gösterimi Yandaki tabloyu inceleyelim ve boşlukları dolduralım.10 3 3 2 2 1 1 1 1 1 1 2 3 4 5 3 4 4 5 Çarpım 100 1000 . “Nano” sözcüğü Latince “cüce”. .10 10 .

Tablo: Bazı Parçacıklar ve Bunların Yaklaşık Kütleleri Maddeyi oluşturan kısımlar Elektron Proton Nötron Atom Yaklaşık Bilimsel kütleleri (kg) gösterim (kg) 91. Payın üssünden paydanın üssü çıkarılarak ortak tabana üs olarak yazılır. 1.496 x 108 2.2 x 10-28 16. Tablo’daki maddeyi oluşturan kısımların kütleleri ile bilimsel gösterimi arasındaki ilişkiyi tartışınız.9 x 106 149. Bilimsel gösterimde nelere dikkat edilmesi gerektiğini tartışınız.3 x 108 44.ÖRNEK Aşağıdaki çarpma işlemlerinin nasıl yapıldığını inceleyelim: a) 104 . a . Tablo: Bazı Gezegenler ve Bunların Güneş’e Olan Uzaklıkları Bazı Güneş’e olan gezegenler uzaklıkları (km) Merkür Dünya Mars Satürn Neptün 57. 1. Tablo’da ise maddeyi oluşturan kısımların kütleleri verilmiştir.9 x 108 Uzaklığın bilimsel gösterimi (km) 5. 2. Payın üssü ile paydanın üssü toplanarak ortak tabana üs olarak yazılır. Tabloları doldurduktan sonra tekrar inceleyiniz. 3-12 = 310+(-12) = 3-2 Aşağıdaki bölme işlemlerinin nasıl yapıldığını inceleyelim: a) 27 : 23 = 27-3 = 24 c) = 6-5-(-2) = 6-3 b) = 310-2 = 38 -10 3 ç) 1 : 1 25 5 = 1 3 : 52 1 5 -10 = (5-2) : (5-1) 3 -10 = 5-6: 510 = 5-6-10 = 5-16 k n k+n Tabanları aynı olan üslü ifadeler ile çarpma işlemi yapılırken ortak taban çarpıma taban olarak yazılır. 3-12 = 310 . 2. GÖREV Bilimsel gösterim nerelerde ve hangi amaçla kullanılmaktadır? Araştırınız ve araştırma sonuçlarını sınıfa sununuz.6 x 106 22.a = a k a =ak-n n a ETK‹NL‹K Çok Büyükler ve Çok Küçükler Aşağıdaki tabloları inceleyelim.79 x 107 1. 36 = 313+6 = 319 ç) 95 .7 x 107 14. Tablo’daki her bir gezegenin Güneş’e olan uzaklığı ile aynı uzaklığın bilimsel gösterimi birbirine eşit midir? Aralarındaki ilişkiyi tartışınız.6 x 10-28 9.72 x 10-28 16.1 x 10-32 167. Tablo’da güneş sistemindeki bazı gezegenler ve Güneş’e olan uzaklıkları. .11 x 10-31 33 1. Tabanları aynı olan üslü ifadeler ile bölme işlemi yapılırken ortak taban bölüme taban olarak yazılır. Tablolardaki örneklere göre boş yerleri dolduralım. 2-3 = 24+(-3) = 21 b) 313 . 3-12 = (32)5 . 102 = 104+2 = 106 c) 24 .

) Kitabımızdaki bir “i” harfinin noktasını koymak için gerekli mürekkebin kütlesi 0.2 3 d) e) 3 .00011 mm Yukarıdaki sayısal verileri bilimsel gösterimle ifade edelim.00011 mm = 1.b d) a. İnsan vücudunda günde 200 milyar alyuvar parçalanır. 3 = 3 ç) 7 . 34 UYGULAMA 1 Aşağıdaki ifadelerin değerinin üslü gösterimini yazınız. (a sayısı 1 ≤ a < 10 olacak şekilde bir rasyonel sayı.4 A= 2 . •Ay ile Dünya arasındaki uzaklık: 384 400 000 m = 3. Bir günde parçalanan alyuvar sayısını bilimsel gösterimle yazınız.5 12 17 10 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz. a) 4 000 000 000 b) 9 000 000 000 000 000 e) a b. 7 12 7 -8 4 =5 =7 3 4 7 9 42. b) 3 .2 ve B= 7 2 4 7 olduğuna göre A ifadesi.3 9 -7 c) ç) 4. B ifadesinin kaç katıdır? 6 -7 a= 3.b a) a.9x109 km •AIDS virüsünün uzunluğu: 0. Bir sayının bilimsel gösterimi ax10n şeklindedir.2 2 4 7 b) 3 .2 =2 .3 -7 10 Aşağıdaki ifadelerde “ a) 2 c) 5 . Bir sayıyı bilimsel gösterimle ifade edebilmek için o sayıyı. diğeri 10’un kuvveti olacak şekilde.000 000 001 kg = 1x10-9 kg’dır.c 5 6 Türkiye’de yapılan son nüfus sayımına göre 70 milyon olan nüfusu bilimsel gösterimle yazınız.b.844x108 m •Pluton’un Güneş’e olan uzaklığı: 5.c c) 1 ç) a. n ise bir tam sayıdır. a) 2 . b) a. iki sayının çarpımı şeklinde yazmamız gerekir. 5 Çalışma 7 .1x10-4 mm olarak bilimsel gösterimleri yapmış oluruz. Buna göre.c c c b Aşağıdaki sayıları bilimsel gösterimle yazınız.c 2 a. çarpanlardan biri 1 ile 10 arasında (1 dâhil).b.10 b= 10 c= 10 Yukarıdaki ifadelere göre aşağıdaki ifadelerin sonuçlarını bulunuz.ÖRNEK •Ay ile Dünya arasındaki uzaklık: 384 400 000 m •Pluton’un Güneş’e olan uzaklığı: 5 900 000 000 km •AIDS virüsünün uzunluğu: 0.

.9) . -4 5) Bir negatif tam sayının tüm kuvvetleri pozitiftir.)? Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların önüne “D”. ç›k›fl D Y 2.0001 f) 0. yanlış olanların önüne “Y” yazınız.25 3. yandaki sayıların değerlerinin negatif olduğunu.. ç›k›fl 3 Öz Değerlendirme . y yerine 5 yazarak sonucu bulunuz. D Y D 7) ifadesinin 6. (.00704 d) 42 573 e) 0.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 2 Afla¤›daki say›lar› ondal›k kesir olarak yaz›n›z. Yiğitcan 22 10 (-0.4404x10 Afla¤›daki say›lar› bilimsel gösterimle yaz›n›z.. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 35 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl D Y D 1) 3 ifadesinin değeri -34 tür. D Y 8. Ifl›k h›z›yla hareket eden bir araçla seyahat edilece¤i düflünülürse bu uzunluk yaklafl›k ne kadar sürede al›n›r (Ifl›k 1 sn’de 5 3x10 km yol al›r. 4) ifadesinin değeri -1’dir.. 1 1218 Pelin. 12 7 (. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. a) 7.777x10 3 Üslü Say›lar›n Kuvvetleri -2 b) 6. ç›k›fl 3. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 2) 24 sayısı. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.) 5 sayısının negatif kuvvetleri pozitiftir.(0. ç›k›fl Y değeri 2’dir.05050550 ç) 51 230 000 3 4 5 6 7 8 9 K›rm›z› kan hücresinin çap› 0.. ç›k›fl Y 3) 2-7 ifadesi eşittir. a) 3752 b) 20 051 c) 0..xy ifadesinde x yerine 2. ’e 6) (-109)1218 sayısının işareti (+)’dır.001’dir.222x10 -3 c) 3.) (-1) +(-1) işleminin sonucu 2’dir. (.1). 4 Ekvator'un çevresinin uzunlu¤u yaklafl›k 4x10 km’dir. (.00074 cm’dir. kuvveti alınırsa sonuç negatif olur. ç›k›fl 5. 2-2 sayısının 26 katıdır...) (-7) sayısının 17. 1.1) işleminin sonucu 0. (-2) . D Y 4.) (0. K›rm›z› kan hücresinin çap›n› bilimsel gösterimle yaz›n›z. Sizce kim haklıdır? Neden? Yandaki ifadelere göre oranı kaçtır? A= 1 4 B= 0.(0.1). ç›k›fl 7. 4 ise pozitif olduğunu savunuyor.

y A B C x 36 4 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir.1) olarak verilen bir üçgeni 4 birim sağa. 1) 1. ç›k›fl D Y D 5) A(0. 2) Her fraktal bir şeklin oranında küçültülmesiyle oluşur. 6) Bir şekil 2 birim aşağıya ötelenirse şeklin y ekseninin koordinatları 2 azaltılır. ç›k›fl 7.-4) noktasıdır. 2. ç›k›fl 5. 4. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 3. 2 birim yukarıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz. 6. ç›k›fl Y D Y 8. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. B(1. 3) Bir eşkenar üçgenle hiçbir zaman fraktal oluşturulamaz. 4) (2.4) noktasının x eksenine göre yansıması (2. ç›k›fl .1) ve C(4. ç›k›fl Y D D Y Örüntüsü fraktal oluşturur.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Aşağıdaki örüntülerden hangisi fraktaldır? A) B) C) Kurall› Say›lardan Kurall› ‹fllemlere D) 2 Yandaki örüntünün sonraki iki adımı aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) D) 3 Koordinatları A(1. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.5) noktası olur. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r.3).2) noktası bulunan şekil 3 birim sağa ötelenirse A'(3. ç›k›fl D Y Y D 7) Bir şeklin ötelemeli yansıma hareketi bulunabilir.

Bu kişi Ayhan’ın belirlediği aralıklardan hangisine dâhil olur? Kişi sayısı 25 20 15 10 5 0 Boy uzunluğu (cm) 121-129 130-138 139-147 148-156 .5 Sakarya İlköğretim Okulunda bir günde kaç dakika kitap okunduğunu belirlemek için öğrencilere anket yapılır. Bu kişinin boyu 148 cm’dir. b) Günde 10 ile 34 dakika arasındaki sürede kitap okuyan kaç öğrenci vardır? Tablo: Kitap Okuma Süreleri Okuma Süresi (dakika) 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Öğrenci Sayısı 10 12 11 4 8 7 7 10 10 11 6 Yandaki tabloda bir sınıftaki öğrencilerin boy uzunlukları verilmiştir. Uzunluk (cm) 121-129 130-138 139-147 148-156 Kişi sayısı Tablo: Boy Uzunlukları Uzunluk (cm) 121-124 125-129 130-133 134-138 139-142 143-147 148-151 152-156 Kişi sayısı 2 5 8 14 11 9 3 1 37 b) Ayhan tablodaki verilerin grafiğini çizmiştir. Grafiği çizerken iki tane hata yapmıştır. a) Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. Anket sonuçları yandaki tabloda verilmiştir. Ayhan’ın tablosunu siz tamamlayınız. a) Ayhan bu verileri 9 cm’lik aralıklarla kaydederek yeni bir tablo oluşturmuştur. Bu hatalar nedir? c) Sınıfa sonradan 1 kişi daha katılmıştır.

3) = (0. 10 2 2 D) 10 -1 10 3 38 6 Çalışma .3) 9 Aşağıdaki üslü sayıları işlem yapmadan ondalık kesir olarak yazınız.3) . 1 . b) 1 . -7 -6 -10 -4 b) 10 c) 10 ç) 10 a) 10 10 Aşağıdaki sayıları bilimsel gösterimle yazınız.0000003 ç) 0. (0. a) 38 000 000 b) 482 000 000 000 c) 0.000000007 11 Aşağıdaki işlemlerden hangisinin sonucu diğerlerinden farklıdır? A) 10 . 1 = 3 3 3 3 3 d) 1 = 64 -3 . 1 . 2 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz. c) 100 000 = 5 e) (0.3) .8 Aşağıdaki eşitliklerde “ a) 5-3 = ç) 64 = . (0. 10 -7 -3 B) 10 4 10 8 C) 10 .

aritmetik ortalama ve aç›kl›k hesaplar› yeterli midir? . yararlanan kifli say›s› ve ödünç al›nan kitap say›s›n›n tahmin edilmesi gerekiyor.OLASILIK. İSTATİSTİK VE SAYILAR Olas›l›k ve Olay Çeflitleri Kareköklü Say›lar Standart Sapma Tablo: Nevflehir ‹li Kütüphane Verileri Y›llar 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Toplam kitap say›s› 328 690 334 510 344 392 355 875 368 352 377 944 382 210 391 067 Yararlanan kifli say›s› Ödünç al›nan kitap say›s› 415 490 138 035 460 343 148 319 509 022 147 283 520 517 142 325 497 718 137 135 480 784 136 996 377 345 130 498 283 883 104 596 600 000 500 000 400 000 300 000 200 000 100 000 0 Grafik: Nevflehir ‹li Kütüphane Verileri 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 39 Toplam kitap say›s› Yararlanan kifli say›s› Ödünç al›nan kitap say›s› Türkiye ‹statistik Kurumunun Nevflehir ilindeki kütüphanelere ait verileri yukar›da tablo ve grafik fleklinde verilmifltir. En iyi tahmin için mod. 2007 y›l›nda kütüphanelerden en verimli flekilde yararlanabilmek amac›yla toplam kitap say›s›. medyan.

Parayı 50 kez havaya atarak kaç kez yazı veya tura geldiğine ait çetele tablosu oluşturalım. Mete zarı 10 000 kez attığında üst yüzünde 1659 kez 5 geliyor. Tura gelme olasılık değeri. hilesiz bir zar atarak üst yüzünde 5 gelme olasılığını hesaplamak istiyor. 63 1 Bulduğu olasılık değeri oluyor. Diğer grup arkadaşlarınızın çetele tablo sonuçlarını ortak bir tabloda birleştirerek tura gelme olasılığını hesaplayınız.3. Yani 10000 6 . Zarı 100 kez atıyor ve 63 tanesi 5 geliyor. 40 ÖRNEK Hilesiz bir zar atıldığında üst yüzünde 5 gelme olasılığını hesaplayalım.4. s(B) 1 E={1. 40 çift kahverengi ve 15 çift bordo ayakkabı vardır.2.5. Hesaplayarak bulduğumuz bu olasılık “Teorik Olasılık” olarak adlandırılır. Mete. Teorik olasılık. Kolideki eş büyüklükteki her bir kutuda bir çift ayakkabı bulunmaktadır. yukarıda olduğu gibi her bir çıktının eş olumlu olması durumunda hesaplanır. İlk olasılık değeri. Para atıldığında tura gelme olasılığı kaçtır? •Madenî para Bu olasılığı nasıl hesapladığınızı açıklayınız.Olasılık ve Olay Çeşitleri Olasılık Çeşitleri Anahtar Kavramlar •Deneysel Olasılık •Teorik Olasılık •Öznel Olasılık Bir ayakkabı mağazasına bir ayakkabı kolisi gelmiştir. Koliden alınan bir kutunun içinden siyah ayakkabı çifti çıkmama olasılığı kaçtır? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç Yazı mı Tura mı? Bir madenî para alalım.6} O(B)= = s(E) 6 B={5} Bulduğumuz olasılık değeri ’dır. 100 6 1659 1 oluyor. Bulduğunuz olasılık değerlerini karşılaştırınız. Kolideki 100 kutuda 45 çift siyah. Olasılık değerleri ile deneme sayıları arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. herhangi bir deneme ya da hesap yapmadan 1 olursa bu olasılık nasıl adlandırılabilir? Tartışınız. Çetele tablosundan yararlanarak tura gelme olasılığını bulunuz. tablolardan hesapladığınız hangi olasılık değerine daha yakındır? Karşılaştırarak nedenini açıklayınız.

kırmızı. Yapılan bu kişisel olasılık değerleri “Öznel Olasılık” olarak adlandırılır. mavi. Rastgele bir bilye alındığında aşağıdaki renklerin gelme olasılıklarını teorik olarak hesaplayınız. 15 adet sarı. 1. 4. ç›k›fl 7. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. Canan ise %70 olduğunu söylüyor. 12 adet mavi. 5 TL 10 TL 20 TL 50 TL 100 TL 6 adet 10 adet 21 adet 35 adet 28 adet 2 3 4 23’ten 33’e kadar olan sayıların (23 ve 33 dâhil) yazılarak atıldığı bir torbadan 3’e ve 2’ye tam bölünebilen bir sayıyı çekme olasılığını teorik olarak bulunuz. 6. 41 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. teorik olasılık değerine yaklaşmaktadır. D 5) Öznel olasılık değeri kişiden kişiye değişmez. ç›k›fl 7 Çalışma . 2. Celal ve Canan’ın bulduğu olasılık değerlerinin neden farklı olduğunu açıklayınız. gerçek olasılık değerine 100 denemeden daha yakındır. ç›k›fl 5. teorik ve öznel olarak üç çeşittir. UYGULAMA 1 Bir cam kâsenin içinde 20 adet kırmızı. 4) Deneysel olasılık değerinin teorik olasılık değerine yakın olabilmesi için bir deneme yeterlidir. Celal.Mete’nin deneyerek yaptığı bu olasılık hesabı “Deneysel Olasılık” olarak adlandırılır. a) Kırmızı gelme olasılığı kaçtır? b) Mavi gelme olasılığı kaçtır? c) Beyaz gelme olasılığı kaçtır? Bir kasiyer. deneysel. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl Y D Y 8. ç›k›fl Y 1) Olasılık çeşitleri. kasaya ödeme yapan ilk yüz müşterinin ne kadar para verdiğini not alarak yüz birinci müşterinin 100 TL verme olasılığını deneysel olarak bulmak istiyor. Siz de bir zar atıp aynı deneyi yaparak bulduğunuz olasılık değerlerini karşılaştırınız. Bunun için yandaki tabloyu kullanarak yüz birinci müşterinin 100 TL verme olasılığını hesaplayınız. 5 adet yeşil ve 3 adet beyaz bilye bulunmaktadır. ç›k›fl D Y D 7) 1000 deneme. Deneme sayısı arttıkça deneysel olasılık değeri. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl D Y 2) Hilesiz bir madenî parayı 100 kez atarak tura gelme olasılığını hesaplamak deneysel olasılıktır. D Y D Y 3) Bir tane hilesiz zar atıldığında üst yüze 4 gelme olasılığını teorik olarak hesaplayamayız. Rastgele seçilen bir bilyenin kırmızı gelme olasılığı ’ tür. bilyeler vardır. hilesiz bir zar attığında üst yüzünde 5 gelme olasılığının %50. ç›k›fl 3. Deneydeki her bir çıktının eş olasılıklı olmadığı durumlarda deneysel olasılıktan yararlanılır. 6) Bir kavanozda çeşitli sayılarda yeşil.

sınıf” yazılı kâğıtların biri azalmaktadır.sınıf” yazılı kâğıdı torbaya atmayalım. beşine de beşgen çizelim ve bunları katlayarak torbaya atalım. Bir torbanın içerisine 6 adet “6. 8’i de 8. 8. Yukarıdaki kâğıt çekme olaylarının hangilerinin sonucu bir başka olaya bağlıdır? Bu olasılıkları nasıl adlandırabilirsiniz? Tartışınız. sınıf yazılı kâğıdın gelme olayını etkiler mi? İnceleyelim: İlk seçimden sonra “8. •Torba • K⤛t Torbadan bir kâğıt çekelim. Çekilen kâğıdı torbaya tekrar atmak veya atmamak. ikinci seçimde.sınıf”. . ikinci seçimi etkilememektedir.sınıf” yazılı eş özellikli kağıtlar atılarak seçim yapılacaktır. 7’si 7. 7 adet “7. yedisi 2005. sınıf” yazılı kağıt çekilmiştir. 42 ÖRNEK 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı tören resimlerini çekmek üzere 21 üyeli fotoğrafçılık kulübünden 2 öğrenci seçilecektir. beşi ise 2004 modeldir. Duraktan iki taksi çağıran müşteriye 2006 model taksi yollanma olasılığı kaçtır? Durakta her seferinde 20 taksinin beklediğini düşünürsek iki gün üst üste taksi çağıran müşteriye 2006 model taksi yollanma olasılığı kaçtır? ETK‹NL‹K Kâğıt Çekelim Kâğıdı eş büyüklüklerde 12 parçaya bölelim. Bu durumda torbadaki kâğıt sayılarında herhangi bir değişiklik olmamaktadır.Olay Çeflitleri Anahtar Kavramlar •Bağımlı Olay •Bağımsız Olay Bir taksi durağında bekleyen 20 taksinin sekizi 2006. Yani ilk seçimin sonucu. Bu durumda torbada “8. • Makas Çektiğiniz ilk kâğıdı torbaya atmadan ikinci bir kâğıt çekerseniz ilk çektiğiniz kâğıtta çizili olan çokgenin aynısından çekme olasılığınız hakkında ne söyleyebilirsiniz? Tartışınız. Kulüp üyelerinin 6’sı 6. sınıf öğrencisidir. Araç ve Gereç Kâğıtların üçüne üçgen. İlk olarak “8. Yani ilk seçimin sonucu ikinci seçimin sonucunu etkilemektedir. dördüne dörtgen. Kâğıtta çizili çokgeni tekrar torbaya atarak mı yoksa atmadan mı çekerseniz aynı çokgeni çekme olasılığınız daha fazla olur? Gerekçeleriyle açıklayınız.sınıf” yazılı kâğıdı torbaya atalım.sınıf”. İlk seçimden sonra “8. sınıf. 8 adet “8. sınıf.

çekiliş 2. 11 = 121 18 18 324 11 . çekiliş Çıktılar Olasılıkları 10 17 A 7 17 11 17 B 6 17 B BB 7 . 6 = 42 18 17 306 B AB BA A AA 11 . Torbadan bir kalem çekelim. 2008 tarihli altın A 2009 tarihli altın B 43 I. 10 = 110 18 17 306 11 . 7 mavi kalem Torbadaki Kalemler Kalemleri torbaya koyalım. çekiliş 2. Çektiğiniz kalemi torbaya atmadan ikinci kalemi çektiğinizde ikinci kalemin ilk kalemle aynı renkte olma olasılığı kaçtır? Hesaplayınız.İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesi birbirine bağlıysa yani bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkiliyorsa böyle olaylara “bağımlı olaylar” denir. Bu durumları aşağıdaki gibi ağaç diyagramlarında gösterelim. 1. Hangisinde aynı rengi çekme olasılığı daha fazladır? Açıklayınız. Durum (Bağımlı Olay): 1. Bulduğunuz iki olasılık değerini karşılaştırınız. geri kalanı 2009 tarihlidir. 1. 7 = 77 18 17 306 7 . ÖRNEK Serhat Kuyumcusu’nun. çekilişten sonra çıkan altın tekrar keseye atılacak ve ikinci altın çekilecektir. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Torba • Eflit büyüklüklerde 4 k›rm›z›. 11 = 77 18 18 324 II. çekiliş Çıktılar Olasılıkları 11 18 11 18 A 7 18 11 18 B 7 18 B BB 7 . Keseden rastgele iki altın çekiliyor. 7 = 77 18 18 324 7 . Altınların çekilişi iki farklı durumda yapılabilir. İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesi birbirine bağlı değilse yani bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkilemiyorsa böyle olaylara “bağımsız olaylar” denir. Çektiğiniz kalemi torbaya atarak ikinci kez kalem çektiğinizde ilk kalemle aynı renkte olma olasılığı kaçtır? Hesaplayınız. 7 = 49 18 18 324 B AB BA A AA 11 . 11 = 77 18 17 306 11 18 7 18 A 7 18 A . çekilişten sonra çıkan altın. keseye koyduğu 18 adet çeyrek altının 7’si 2008. Durum (Bağımsız Olay): 1. keseye atılmadan ikinci altın çekilecektir.

sonra başkan yardımcısı seçilecektir. okula yürüyerek gitme ve okuldan sonra otobüsle spora gitme olasılığı kaçtır? Bir sınıftaki öğrencilerden bir başkan ve bir başkan yardımcısı seçilecektir.P(B) • Bağımlı ise (B. okula yürüyerek. Bu öğrencinin. Okul dönüşü. 4 kız ve 8 erkek öğrenci aday olmuştur.P (A’ya bağlı B) Yukarıdaki örnekteki AB çıktılarını inceleyelim. a) Kalemi torbaya atmadan ikinci bir kalem çekme b) Çekilen kalemi tekrar torbaya atarak ikinci bir kalem çekme 2 Bir öğrenci. P(A)= 11 (18 altının 11’i A olayı) 18 P(B)= 7 17 (Kesede kalan 17 altının 7’si B olayı) P(A ve B)= P(A). 7 = 77 ’tür. • Bağımsız ise P(A ve B)=P(A).A ve B olayları. 18 17 306 44 UYGULAMA 1 Bir torbadan kalem çekme olayı için aşağıda verilen olayların bağımlı mı bağımsız mı olduğunu belirleyiniz.P(B) = 11 . durumdaki bağımsız olayın olma olasılığı. spora yürüyerek ya da otobüsle gidebilmektedir. otobüsle ya da taksiyle gidebilmektedir.P(B) = 11 . Bu seçim ne tür bir olaydır? Bu olaya göre aşağıdaki olasılıkları hesaplayınız.durumdaki bağımlı (B olayı A’ya bağlı) olayın olma olasılığı. I. 18 18 324 II. 7 = 77 olur. başkan yardımcısının kız öğrenci olması ç) Başkan ve başkan yardımcısının erkek öğrenci olması 3 . Çekilen ismin yazılı olduğu kâğıt. Adayların isimlerinin yazılı olduğu kâğıtlar bir torbaya atılmıştır. A’ya bağlı) P(A ve B) = P(A). a) Başkan ve başkan yardımcısının kız öğrenci olması b) Başkanın kız. torbaya geri atılmamak kaydıyla önce başkan. başkan yardımcısının erkek öğrenci olması c) Başkanın erkek. P(A ve B)= P(A).

ç›k›fl 5. 45 4) Bir madenî parayı iki kez attığımızda ikisinin de tura ’ dir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 4. gelme olasılığı 1. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. O harflerini yazalım. a) 10 ile 20 arasında bir sayı ve sessiz harf gelmesi b) 20’den büyük 2 ile tam bölünebilen sayı ve kalın sesli harf gelmesi c) 20 ile 30 arasında 3 ile tam bölünebilen sayı ve ince sesli harf gelmesi 5 A ve B’nin bağımsız olaylar olduğunu düşünerek aşağıdaki olasılıkları hesaplayınız. 21. ç›k›fl 7. L. 2. ç›k›fl D Y 8. a) P(A)= 1 3 b) P(A)= 2 5 c) P(A)= 1 4 ç) P(A)= 3 4 ve P(B)= 1 5 ve P(B)= 3 8 ve P(B)= 4 9 ve P(B)= 4 7 P(A ve B)=? P(A ve B)=? P(A ve B)=? P(A ve B)=? 6 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl Y 3) Aynı anda gerçekleşen bir olayın sonucu diğerini etkilemiyorsa bağımsız olaydır. 22. ç›k›fl 8 Çalışma . 18. 4 portakallı şeker bulunan kutudan rastgele alınan iki şekerden birincisinin limonlu ikincisinin ise portakallı olma olasılığı ’dur. J. 4 portakallı şeker bulunan kutudan rastgele alınan iki şekerin de limonlu olma olasılığı ’dir. olayların olasılık değerleri toplanarak bulunur. bir çarkı da 6 eş bölüme ayırarak her bir bölüme K.4 Bir küpün üzerine 15. D Y D Y 7) İçerisinde aynı biçimde 3 limonlu. 6) Bir madenî parayı iki kez attığımızda ikisinin de tura gelme olasılığı ’tür. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. 30 sayılarını. Küpü attığımızda ve çarkı çevirdiğimizde aşağıdaki olayların olma olasılığını hesaplayınız. ç›k›fl 3. 1) Bağımlı veya bağımsız olayların olasılık değerleri. 6. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. D Y D 5) İçerisinde eş büyüklükte 3 limonlu. E. 25. A. ç›k›fl D Y D Y 2) Aynı anda gerçekleşen bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkiliyorsa bağımlı olaydır.

a) Rastgele alınan sandviçin tavuklu ve meyve suyunun portakallı olması b) Rastgele alınan 2 sandviçin sırasıyla tavuklu. madenî paranın ise tura gelme olasılığını hesaplayınız. Zarın 3. Sandviç ve meyve suyu çeşitleri yandaki tabloda verilmiştir. Buna göre aşağıda verilen olayların olma olasılığını bulunuz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Olas›l›k ve Olay Çeflitleri Yanda bulunan eş parçalara bölünmüş çark döndürüldüğü zaman okun aşağıdaki renklerin üzerine gelme olasılığını hesaplayınız. Okun. a) Asal ve 3 ile tam bölünebilen bir sayı gelmesi b) Asal veya 3 ile tam bölünebilen bir sayı gelmesi c) 2’ye ve 5’e tam bölünebilen bir sayı gelmesi ç) 2’ye veya 5’e tam bölünebilen bir sayı gelmesi d) 4’e tam bölünebilen bir sayı gelmemesi Yandaki eş parçalara bölünmüş çark iki kere döndürüldüğünde aşağıdaki olayların olma olasılığını hesaplayarak türünü belirtiniz. a) Önce A sonra C’yi göstermesi b) Önce B sonra A’yı göstermesi c) Önce C sonra B’yi göstermesi A B A C A A B C 2 3 46 4 Bir zar ve madenî para aynı anda atılıyor. Torbadan rastgele bir sayı çekildiğinde aşağıdaki seçeneklerin olma olasılığını teorik olarak hesaplayınız. 5 Bir okul gezisinde öğrencilere öğle yemeği olarak bir sandviç ve bir de meyve suyu verilecektir. sosisli ve iki meyve suyunun sırasıyla şeftalili ve kayısılı olması c) Rastgele alınan sandviçin peynirli ve meyve suyunun vişneli olması Tablo: Öğle Yemeği Tavuklu Sandviç Sosisli Sandviç Peynirli Sandviç Portakal Suyu Şeftali Suyu Vişne Suyu Kayısı Suyu 10 adet 15 adet 20 adet 12 adet 18 adet 14 adet 8 adet 4 Öz Değerlendirme . a) Sarı b) Yeşil c) Mavi 10 ile 25 arasındaki doğal sayılar küçük birer kâğıda yazılarak bir torbaya atılıyor.

alanı 64 cm olan karenin bir kenar uzunluğu olabilir mi? Tartışınız.Kareköklü Say›lar Kareden Kareköke ” sembolünü ilk kez Alman “ matematikçi Christoff Rudolff (Kristof Rudolf 1499-1545) “Die Coss” kitabında. Buna göre. 64 = 82 = 8 x 8 eşitliğini yazabiliriz. 1525 yılında kullanmıştır. Alanı 64 cm2 olan bir karesel bölgenin bir kenar uzunluğu için 64’ün karekökü bulunur. bir karesel bölge modelleyelim. 64 = 8 cm Verilen sayının. Modellediğiniz karesel bölge. bir kenar uzunluğunun kendisi ile çarpımına eşittir. Anahtar Kavramlar •Karekök •Tam kare “ ” sembolünden önce bir sayının karekökü için “kök” ve “kenar” sözcükleri kullanılmaktaydı. Siz olsaydınız. hangi sayının karesi olduğunu bulma işlemi. (-8)x(-8)=64’ tür. bu sembol ve karekök sözcüğü yerine ne kullanırdınız? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç • Kareli k⤛t Karesel Bölgenin Alanı ile Kenarı Kareli kâğıda. . negatif karekök “ ” sembolü ile gösterilir. ÖRNEK Alanı 64 cm2 olan karesel bölge şeklindeki not kâğıdının bir kenarının uzunluğunu bulalım: Karesel bölgenin alanı. ” sembolü ile. Bu nedenle “Hangi sayının kendisiyle çarpımı 64’e eşittir?” sorusunun cevabını bulmamız gerekir. kaç adet küçük karesel bölgeden oluşmaktadır? Karesel bölgenin kenar uzunluğunu kullanarak alanını veren eşitliği yazınız. Alanı 121 br2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu hesaplayınız. 2 (-8) sayısı. 64 ifadesi. Kendisi ile çarpıldığında 64 sayısı elde edilen başka bir sayı var mıdır? Bulalım. 47 Bir karesel bölgenin alanı verilmişse bir kenar uzunluğunu nasıl bulursunuz? Açıklayınız. Pozitif karekök “ 2 ifadesi “karekök iki” olarak okunur. karekök almaktır. karesi 64 olan pozitif sayıyı bulma işlemidir.

4. 2 2 br olan karesel bölgenin alanı 2x2 = 22 = 4 br . 16. 2 alanı 16 br olan karesel bölgenin bir kenarı 16 = 4 br olur. Yaptığınız sıralamadan yararlanarak belirlediğiniz sayının karekökünün hangi iki tam sayı arasında olduğunu tahmin ediniz. O hâlde alanını bildiğimiz bir karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulabilmek için karesel bölgenin alanının karekökünü almalıyız: 48 alanı 1 br olan karesel bölgenin bir kenarı 1 = 1 br. . Karekökleri tam sayı olan doğal sayılar (1. Kenar uzunlukları: 1 br 2 Alanlar : 1 br 2 br 2 4 br 3 br 2 9 br 4 br 2 16 br Bir karenin alanını. tam kare sayılar olarak adlandırılır.). Aynı sıralamayı bu sayıların karekökleri için de yapınız. Bulduğumuz sonuçların tam sayı olduğunu görüyoruz. Belirlediğiniz sayının karekökünün yakın olduğu tam sayıyı dikkate alarak en yakın onda birliğe kadar tahmin ediniz ve tahmininizi sayı doğrusunda gösteriniz. hesap makinesiyle bulduğunuz karekök değeri ile karşılaştırınız. 36. 2 alanı 4 br olan karesel bölgenin bir kenarı 4 = 2 br. Aşağıda noktalı kâğıt üzerinde oluşturulan kare modellerinin alanları ve kenarları arasındaki ilişkiyi bulalım. 2 ETK‹NL‹K Karekök Tahmini Tam kare olmayan bir sayı belirleyiniz.“ ” sembolünü. bir kenar uzunluğunun karesini alarak bulabiliriz. 25. bir sayının pozitif karekökünü bulmak için kullanırız... . 2 alanı 9 br olan karesel bölgenin bir kenarı 9 = 3 br. •Hesap Bu üç sayıyı küçükten büyüğe doğru sembol makinesi kullanarak sıralayınız. 2 2 3 br olan karesel bölgenin alanı 3x3 = 3 = 9 br . 2 2 1 br olan karesel bölgenin alanı 1x1 = 1 = 1 br . 2 2 4 br olan karesel bölgenin alanı 4x4 = 4 = 16 br olur. Bir kenar uzunluğu. Yani bir sayının karekökü pozitif bir sayıdır. Araç ve Gereç Belirlediğiniz sayıya en yakın iki tane tam kare sayı bulunuz. 9. Yaptığınız tahmin sonucunu.

3 olarak tahmin edebiliriz. 28 5. a)230 5 b) 156 c)196 ç) 0 Aşağıda verilen kareköklü sayıların hangi iki tam sayının arasında olduğunu bulunuz. hesap makinesi kullanarak kontrol edelim: Bunun için hesap makinesine 28 yazıp tuşuna basmamız yeterlidir.2 veya 5.3) =28. a) 75 b) 80 c) 82 ç) 110 6 Negatif bir sayının karesini ve karekökünü almak mümkün müdür? Açıklayınız. 28 5.ÖRNEK 28 sayısını en yakın onda birliğe kadar tahmin edelim: 28 sayısına en yakın tam kare sayılar 25 ve 36’dır.3 olur. Bu sayıları 25 < 28 < 36 şeklinde sıralayabiliriz. .2) =27. 49 UYGULAMA 1 2 3 4 Hangi sayıların kareleri 36 sayısını verir? 28 adet birim karesel bölge ile yeni bir karesel bölge oluşturabilir miyiz? Açıklayınız. 28’i en yakın onda birliğe kadar tahmin edebilmek için 28’in 25 ve 36 sayılarına olan uzaklığına bakalım. 39 sayısının karekökü bir tam sayı mıdır? Açıklayınız.291502622 olarak buluruz. 28-25=3 36-28=8 2 28 sayısı.291502622 (5. Buradan 5 < 28 < 6 yazabiliriz.04 2 28’i sayı doğrusunda gösterelim: 5 28 6 Yaptığımız tahmini. 25 < 28 < 36 olur. 28’in 5 ile 6 arasında bir sayı olduğunu söyleyebiliriz. Sıraladığımız sayıların kareköklerini alalım. Aşağıda verilen sayıların tam kare olup olmadığını açıklayınız.09 olduğundan 28 5. 25’e 36’dan daha yakın olduğundan 28’ i 5. (5.

ç›k›fl Y 1) Karekök alma. 5. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. 2) Her tam sayının bir karekökü vardır. ç›k›fl 3. 8 Aşağıdaki eşitliklere uygun model yapınız. D 6. D Y D 5) Herhangi bir sayının karekökü pozitif iki tam sayı arasındadır. 20 sayıları tam kare sayılardır. D Y Y 3) Bir sayının karekökünün karesi o sayının kendisini verir. 10. a) 3 =9 2 b) 10 =100 2 9 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. verilen sayının hangi sayının karesi olduğunu bulma işlemidir. D Y 8.7 40 sayısını en yakın onda birliğe kadar tahmin ediniz. 1. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 4) 4. D Y D 50 4. ç›k›fl 6) Negatif bir sayının karesi yine negatif bir sayıdır. 16. 8. ç›k›fl 9 Çalışma . Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl 5. ç›k›fl 7. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 2. ç›k›fl Y 7) Pozitif bir tam sayının karekökü pozitiftir.

Küçük yaştakiler için büyük ve sayısı az olan parçalarla tasarlanan yapbozlar. . Arkadaşlarınızla tartışarak kareköklü sayılarla toplama işlemine ait bir genellemeye varınız. çıkarma işlemi için de geçerli olur mu? Tartışınız.Kareköklü Say›larla Toplama ve Ç›karma ‹fllemleri 51 Yapboz (puzzle). iç içe geçebilen küçük parçaların renk ve şekil uyumu içinde birleştirilerek bir bütün oluşturmasıdır. bu yapbozları çerçeveletmek istemektedir. Nasıl bulduğunuzu ve nelere dikkat ettiğinizi açıklayınız. ilerleyen yaşlar için küçük ve daha fazla sayıda parçadan oluşturulur. Alanı 400 cm2 ve 2 m2 olan iki ayrı karesel bölge şeklindeki yapbozu tamamlayan Özlem. Kareköklü sayılarla toplama işleminde vardığınız sonuç. 2 cm 3 3m 3m 2 3m 5 2m 5 cm 3 2 cm Kenar uzunlukları verilen çokgenlerin çevre uzunluklarını bulunuz. ETK‹NL‹K Çokgenlerin Çevre Uzunlukları Aşağıdaki çokgenleri inceleyelim. Bunun için gerekli çerçevelerin uzunluklarını bulunuz.

... uzun Yukarıda verilen bir kenarı cm olan düzgün altıgen ile.. Dikdörtgenin içinde yeşil çizgilerle verilen uzunluğu bulunuz.. Hatalıysa doğru çözümü yapınız.... sonuç bulunur.. kök içleri aynı olan terimler gruplanır.. 4 5 işleminin sonucunu bulunuz...... 7 52 +2 -4 -6 işlemini yapalım: (7 ... Ç1= + + + + + =6 cm buluruz.4 ) + (2 ..... Paralelkanarın çevre uzunluğu ise karşılıklı kenar uzunluklarının toplamıdır.. 10 -4 - işlemini yapınız.........6 ). Bu özellik kareköklü sayılarla çıkarma işlemi için de geçerlidir...... + + + = 2 +2 = 2( 3 + 7 )cm olur......... 6 2 br 10 3 br 3 a) 2 b) 5 -3+ 3 -5 +4 -2 -2 +8 =6 =3 Yandaki işlemlerin doğru olup olmadığını kontrol ediniz.... eş uzunluktaki 6 kenarının toplamına eşittir. ortak kök aynen yazılır..... Ç2 = Kareköklü sayılarla toplama işlemi yapılırken kök içleri aynı olan terimlerin kat sayıları toplanır......... kök içleri aynı olan terimlerin kat sayıları toplanır....... Çalışma ... UYGULAMA 1 2 Kenar uzunluğu br olan eşkenar dörtgenin çevre uzunluğunu bulunuz.ÖRNEK 3 cm 2 cm 7 cm cm........ = (7-4) +(2-6) ..... kısa kenarı cm olan paralelkenarın çevre uzunluklarını bulalım: kenarı Düzgün altıgenin çevre uzunluğu.............. = 3 -4 .

a) b) 4 c) 8 . . m ve m olan dikdörtgensel bölgeyi ele alalım. ETK‹NL‹K Farklı Gösterim say›s›n› ele alal›m. Bunlardan biri. üçgenin alanını veren u. c üçgenin kenar uzunlukları.(u-c) şeklindeki bağıntıdır.(u-a). kareköklü ifadeler içeren birçok bağıntı kullanılmaktadır. Nasıl bulduğunuzu açıklayınız.2 53 Kareköklü sayılarla çarpma işleminde kat sayılar kendi aralarında.(u-b). işlemini yapınız. u = a+b+c 2 b c ETK‹NL‹K Kareköklü Sayılarla Çarpma İşlemi 3m A= 3 m2 2m B a C Alanı 3 m2 olan karesel bölgeyi ele alalım. Bu bağıntıyı farklı şekillerde yazabilir misiniz? Tartışınız. 2 = 8. c) 8 . Alanı verilen bu karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulunuz. Nasıl bulduğunuzu açıklayınız. ÖRNEK Aşağıdaki çarpma işlemlerini yapalım. = 4. say›s›n› iki kareköklü say›n›n çarp›m› Çarpma iflleminin özelli¤inden yararlanarak fleklinde yazal›m. Kareköklü sayılarla çarpma işlemiyle ilgili bir kural geliştirebilir misiniz? Tartışınız. a) . =4 . Kenar uzunlukları Bu karesel bölgenin alanını bulunuz. b. 20 say›s›n› çarpanlara ay›rarak biri tam kare olacak flekilde çarpanlar›n çarp›m› biçiminde yaz›n›z. say›s›n› farkl› bir biçimde nas›l gösterebilirsiniz? Aç›klay›n›z.Kareköklü Say›larla Çarpma ve Bölme ‹fllemleri A Farklı alanlarda. . b) 4 = = . u ise çevre uzunluğunun yarısıdır. karekök içindeki sayılar da kendi aralarında çarpılır. Yapt›¤›n›z ifllemleri aç›klayan bir paragraf yaz›n›z. Tam kare olan terimin de¤erini bularak çarpma ifllemini yap›n›z. Burada a.2 = 16 .

16 işlemini yapalım: 0. Tablı: Sayı Örüntüsü 1) 2) 3) 4) 16 = 16 = 4 7 49 49 25 = 25 = 5 8 64 64 36 = 36 = 6 9 81 81 0. satırındaki ondalık kesrin karekökünü ele alalım.5 = 5 3 cm’dir. işleminin sonucunu bulunuz. Rasyonel sayı olarak ifade ettiğiniz ondalık kesrin karekökünü nasıl bulacağınızı tartışınız.16 = 16 Bölme işleminin özelliğinden yararlanarak sonucu bulalım: 100 16 = 16 = 4 = 0. .. 52 = 3 . ondalık kesir olarak ifade ediniz. ETK‹NL‹K Kareköklü Sayılarla Bölme İşlemi Yandaki örüntünün ilk üç satırını inceleyelim. Kareköklü sayılarla bölme işleminin nasıl yapıldığını açıklayınız.4 100 100 10 Aynı karekök içindeki sayılar pay ve paydada ayrı ayrı köklerde yazılarak bölme işlemi yapılabilir.52 = 3 . Yandaki örüntünün 4.ÖRNEK Alanı 75 cm2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulalım: Alanı 75 cm2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğu 75 sayısını çarpanlara ayıralım: 75 25 5 1 3 5 5 75 = 3.16 = 0. 54 ÖRNEK 16 işlemini yapalım: 81 Karekök sembolünü pay ve paydaya ayrı ayrı uygulayalım: 16 = 16 81 81 Pay ve paydanın karekökünü alıp sonucumuzu bulalım: 16 = 16 = 4 9 81 81 0.22 = 7.49 = = .. Gerekli işlemleri yaparak bulduğunuz kesri. Ondalık kesri. kareköklü say›s›nda kat say› olan 2’yi kök içine alal›m: 2 7 = 7.4 = 28 bulunur. rasyonel sayı olarak nasıl ifade edersiniz? Açıklayınız.52 75 = 3.

3 say›s›n› iki kareköklü say›n›n çarp›m› fleklinde yaz›n›z. -4 .5 ) c) 5 ( 2 . 5 c) 2 5 + 2 6 ç) 3. 12 . Aşağıdaki işlemleri yapınız. 3 b) 2 . 2 2 . a) 3( 5 + 2 ) b) 3 ( 3 . . a) 4a2b2 b) 25a2b2c c) 27a6b4c2 ç) 48a4b6 12 kareköklü say›s›n› en sade biçimde yaz›n›z. c) 4 5 ç) 12 10 11 Afla¤›daki kareköklü ifadeleri en sade biçimde yaz›n›z (a>0.24 b) 2 8 .15 .32 c) 4 . -2 3 9 Afla¤›daki ifllemlerin sonucunu en sade biçimde yaz›n›z.6 . Afla¤›daki kareköklü say›lar› a a) 125 b) 50 fleklinde yaz›n›z. c) 7 2 ç) 6 2 55 ç) 32 4 5 6 7 Afla¤›daki kareköklü say›lar› a) . c) 75 fleklinde yaz›n›z.3 ) ç) 5 ( 2 + 3 ) 10 br2 2 3 Aşağıdaki işlemlerin sonuçlarını bularak bu işlemlere uygun birer model oluşturunuz.124 b) -3 10 8 Afla¤›daki say›lar› büyükten küçü¤e do¤ru s›ralay›n›z. . a) . 10 . a) 3 .UYGULAMA 1 Yanda alanı verilen dikdörtgensel bölgenin kenar uzunluklarını tahmin ediniz.32 10 Afla¤›da a a) 3 2 fleklinde verilen say›lar› b) -2 7 fleklinde yaz›n›z. b>0 ve c>0). Alan› 80 m2 olan bir karesel bölgenin bir kenar›n›n uzunlu¤unu cebir ile iliflkilendirerek bulunuz.

2) Her kareköklü sayıyı a şeklinde yazabiliriz. ç›k›fl Y 56 1) Kareköklü sayıların çarpılması için kökün içindeki sayıların aynı olması gerekir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 1. D Y D 6. )a cm ve ( ) a cm olan dikdörtgensel bölgenin alan›n› 15 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 4) Kareköklü sayılarla bölme işleminde bazen şeklinde. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 11 Çalışma .004 = 0. ç›k›fl 3.13 iflleminin sonucunu en sade biçimde yaz›n›z. ç›k›fl Y 7) 12 > 2 3 D Y 8. ç›k›fl Y 6) Ondalık kesirlerin karekökünü alırken kesirlerden yararlanırız. ç›k›fl D Y D Y D 2. ç›k›fl 7. D 5) 0. ç›k›fl 5. 14 Kenarlar›n›n uzunlukları ( bulunuz. 3) Her a şeklindeki şeklinde sayıyı yazabiliriz.2 4. bazen de şeklinde işlem yaparız. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.

şeklinde yazılabildiğinden b) 2. x= 4.7.. Bu yetersizliği gidermek için yeni bir sayı sistemi kurmak gerekliydi.0101030405 ondalık kesirlerinden hangilerinin rasyonel sayı olarak yazılabileceğini tartışınız.. x= 4..333.Gerçek Say›lar Anahtar Kavramlar •İrrasyonel sayılar •Gerçek sayılar Eskiden geometrik ifadelerin her zaman rasyonel sayılar biçiminde gösterilebileceğine inanılıyordu.... -2.. Devreden 3 sayısını yok edebilmek için eşitliğin her iki tarafını 10 ile çarpalım: 10x=43. devirli ondalık kesri. 57 ÖRNEK Aşağıdaki sayılardan hangilerinin irrasyonel sayı olduğunu belirleyelim.. a) 4. devirli ondalık kesrini iki tam sayının oranı olarak yazabiliriz.. Dolayısıyla bu sayı irrasyonel sayıdır. Kenar uzunluğu 1 br olan karenin köşegen uzunluğunun bir rasyonel sayı olmadığı anlaşıldıktan sonra bu inanışa olan güven azaldı.9 ve -4.. 9x= 39 x= 39 = 13 3 9 4.33.. olur.16. Bu iki eşitliği taraf tarafa çıkaralım: 10x= 43.0101 .. sayısı. 14. Aradığımız oran x olsun... Rasyonel sayı olarak yazılamayan sayılara ne ad verilebilir? Tartışınız. Bu sayıların oluşturduğu küme irrasyonel sayılar kümesidir.3 ondalık kesirlerini iki tam sayının oranı şeklinde yazalım.333. 0. rasyonel sayı mıdır? İki tam sayının oranı şeklinde yazılamayan sayılar irrasyonel sayı olarak adlandırılır.333.333.. Rasyonel sayıların oranları ve paylaşımları ölçmede yeterli olmasına rağmen uzunlukları ifade etmek konusunda yetersiz olduğu ortaya çıktı. şeklinde sonsuza kadar düzensiz bir şekilde devam eden sayılar iki tam sayının oranı şeklinde yazılamaz..01020301. Yeni kurulan bu sayı sistemi neydi acaba? 1 br 1 br ? 1 br ETK‹NL‹K 1 br Her Ondalık Kesir Rasyonel Sayı mıdır? 0.333. iki tam sayının oranı olarak rasyonel sayıdır. 0. ..

tam sayılar (Z). İki tam sayı birbirine bölündüğünde. Gerçek sayılarla. doğal. rasyonel ve irrasyonel sayıları Venn şemasında gösteriniz. sayısı devirli sayı şeklinde yazılamaz. İki doğal sayının farkı her zaman bir doğal sayı mıdır? Tartışınız. Bir sayma sayısından kendisini çıkardığınızda bulduğunuz sayı bir sayma sayısı mıdır? Tartışınız.123105626. tam. İrrasyonel sayılar (I). bölüm her zaman bir tam sayı mıdır? Açıklayınız. Dolayısıyla bu kümeler ayrıktır. sayı doğrusundaki tüm noktalara bir sayı sistemi karşılık gelmiş olur. Sayma sayılar kümesinin elemanlarını belirtiniz.. Gerçek sayılar kümesinin diğer sayı kümeleriyle ilişkisini aşağıdaki şekilde gösterebiliriz. rasyonel sayılar (Q) olup aralarında şeklinde alt küme ilişkisi vardır. doğal sayılar (N). Rasyonel sayılarla irrasyonel sayılar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. Gerçek sayılar kümesi R sembolü ile gösterilir. Yani gerçek sayılar kümesi sayı doğrusunu tam olarak doldurur. Belirttiğiniz tüm sayı kümelerini kapsayan bir küme var mıdır? Tartışınız. ETK‹NL‹K Sayı Kümeleri Sayı kümelerini ele alalım.c) = 4. Sayı kümelerinin her birinin sayı doğrusunu ne ölçüde doldurduğunu tartışınız. Rasyonel sayılar kümesinde kök alma işlemi yapılabilir mi? Nedenini tartışınız. Yani iki tam sayının oranı biçiminde gösterilemez. Rasyonel sayılar kümesi ile irrasyonel sayılar kümesinin birleşimi gerçek sayılar kümesini oluşturur. Gerçek sayılar Rasyonel sayılar Tam sayılar Doğal sayılar İrrasyonel sayılar . Venn şemasında gösterdiğiniz sayı kümelerini alt küme veya kapsama sembolüyle belirterek karşılaştırınız.. 58 ÖRNEK Sayı kümelerini inceleyelim: Sayma sayıları (S). Siz de irrasyonel sayılara örnekler veriniz. Sayma sayılarını. GÖREV π sayısının virgülden sonraki basamakları hakkında araştırma yaparak sınıfa sununuz. Aynı zamanda S = N+ olur. Bu sebeple sayısı irrasyoneldir. rasyonel sayılar kümesini kapsamaz.

fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 3. 5 . N ∪ Z ∪ Q ∪ I hangi kümeyi oluşturur? 3 . 6. ç›k›fl 5. ç›k›fl Y D Y 8. herhangi iki rasyonel sayı arasında bir başka rasyonel sayının olabileceğini iddia ediyor.4949. 6 . 8 sayılarını sayı doğrusunda gösteriniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r.. Bu sayılar arasındaki farkı anlatan bir açıklama yazınız. Sizce bu tartışmada kim haklıdır? Bir arkadaşınız rasyonel sayılar ile irrasyonel sayılar arasındaki farkı merak ediyor. Bir irrasyonel sayı ile bir tam sayının toplamı rasyonel bir sayı mıdır? Açıklayınız. e) -2 5 6 7 8 9 D Y D 5) Devirli ondalık kesirler aynı zamanda bir rasyonel sayıdır. Aşağıdaki sayılardan rasyonel ve irrasyonel olanları belirleyiniz. 2. ç›k›fl 4) Her rasyonel sayının bir ondalık gösterimi vardır. ç›k›fl Y D 1) Gerçek sayılar. a) b) -2 c) +2 ç)1. D Y 4.. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.UYGULAMA 1 2 3 4 Hasan. Gülay ise bu fikre karşı çıkıyor. Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 6) irrasyonel sayısı iki rasyonel sayı arasındadır. ç›k›fl Y 3) sayısı bir rasyonel sayısıdır. 59 1. ç›k›fl 7. 2) İki rasyonel sayı arasında mutlaka bir tam sayı vardır. ç›k›fl 12 Çalışma .02 d) 0. D Y D 7) Rasyonel sayılarla irrasyonel sayıların birleşim kümesi gerçek sayılar kümesidir. sayı doğrusunu tam olarak doldurur. Bir rasyonel sayı ile bir irrasyonel sayı çarpıldığında sonucun hangi sayı kümesine ait olacağını tartışınız. Rasyonel ve irrasyonel sayı kümeleri arasındaki ilişkiyi belirtiniz. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.

.5 ) işleminin sonucunu bulunuz. 6 60 Aşağıdaki sayıları sayı doğrusunda gösteriniz.3 . 5 39 sayısının karekökünün hangi tam sayılar arasında olduğunu bulunuz. hesap makinesinde x2 tuşunu kullanmadan nasıl hesaplayacağınızı açıklayınız. ( 3 + 2 )br 2 br z 3 br k 2 3 br 3 br y t 3 br x 10 -2 3 (2 3 . 3 Bir kareli kâğıda. . .20 . Oluşan dikdörtgenin kenar uzunluklarını ve çevre uzunluğunu bulunuz. . 4 Bir kareli kâğıda. 3 br 9 Yandaki x. alanı 23 birim kareden fazla olmamak şartıyla mümkün olan en büyük karesel bölgeyi çiziniz. 3 25 7 Çevre uzunluğu 4 cm olan iki kare birleştirilerek bir dikdörtgen elde edilecektir. 2 10 .KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Kareköklü Sayılar Alanı 196 m2 olan karesel bölge biçimindeki bir duvarın kenar uzunluğu kaç metredir? 2 152 işlemini. alanı 23 birim kareden az olmamak şartıyla mümkün olan en küçük karesel bölgeyi çiziniz. z. y. 8 27 + 72 - 48 + 50 işleminin sonucunu bulunuz.5 . k ve t harfleriyle isimlendirilmiş dikdörtgensel bölgelerin alanlarını bulunuz.

. yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z.89 ile 1.... bir irrasyonel say›d›r..) 0... (. 3 + 2 .4 + 4 a) c) 20 + 3 .. 15 1.11 Aşağıdaki kareköklü sayıları en sade biçimde yazınız.28 4 3 b) .. (.3 ...21 c) 0..) 28 say›s› bir rasyonel say›d›r.025 ç) 48 a) 24 75 12 Alanı 32 br2 olan karesel bölgenin kenar uzunluğunun alanı 40 br2 olan karesel bölgenin kenar uzunluğuna oranı kaçtır? 13 Kenar uzunlukları uzunluğunu bulunuz..15 5 4 ç) ( 2 + 1) ( 2 ..16 .. b) 1. -π fark›...9 ondal›k kesirleri aras›nda olan 3 tane rasyonel say› yaz›n›z... (.12 ondal›k kesri rasyonel say› belirtir.1) d) 2 + 12 + 8 3 2+2 3 5 Öz Değerlendirme .) (. 61 16 Aşağıdaki işlemlerin sonucunun hangi sayı kümesine ait olduğunu sembol kullanarak yazınız. cm ve cm olan dikdörtgensel bölgenin çevre 14 Afla¤›daki ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”..) Kareköklü her bir say› bir irrasyonel say›d›r.

744 38. Bu durumda merkezî yayılma ölçüsünün açıklığına veya çeyrekler açıklığına bakılır. Böylesi durumlarda merkezî yayılma ölçüsü olarak standart sapma kullanılır. Bu veri grubunun standart sapması aşağıdaki formül ile hesaplanır..998 38... mod ve medyan değerlerini hesaplayalım. Riskin analiz edilmesi standart sapma kullanılarak gerçekleşir.824 39. Her iki gruptaki verilerin aritmetik ortalamasını hesaplayalım. Sizin de çevrenizdeki riskleri belirlemede kullandığınız ölçütler var mıdır? Tartışınız. I. + (an.aort)2 n-1 . a1. Aritmetik ortalamaya bakarak hangi grubun daha başarılı olduğu söylenebilir? Neden? Her iki grup için açıklık.. •Bulunan sonuç veri grubunun standart sapmasını belirler. •Bulunan toplam. Standart sapma = (a1. Bu değerler veri gruplarının üst ve alt bölgelerinde yer alan ve verilerin yayılımını etkileyen değerler hakkında tam olarak bilgi vermeyebilir. Açıklık. Borsada kazanabilmek için riskin iyi bir şekilde analiz edilmesi gerekir.aort)2 + . Anahtar Kavramlar •Standart sapma •Merkezî eğilim ölçüleri •Merkezî yayılma ölçüleri BORSA ENDEKSİNDE SON HAFTA 40. Standart sapması küçük olan durum için sapma ve risk az.457 EKİM 16 17 18 19 20 26 39. grup 70 70 70 60 50 90 80 70 70 70 tabloda verilmiştir. İki grubu başarıları açısından karşılaştırmak için farklı bir yol bulunabilir mi? Tartışınız. a3.644 ETK‹NL‹K 62 Standart Sapma İki farklı gruba ortak bir sınav uygulanıyor. a2. Borsada iki durumdan hangisinin riskinin daha küçük olduğunu anlayabilmek için standart sapmadan yararlanılır. büyük olan durum için ise sapma ve risk yüksektir.Standart Sapma Bir ülkenin ekonomisini belirleyen etkenlerden birisi de borsadır.aort)2 + (a2.. mod ve medyan değerlerine ayrı ayrı bakarak hangi grubun daha başarılı olduğu söylenebilir? Tartışınız. an veri grubunun aritmetik ortalaması aort olsun. •Her bir verinin aritmetik ortalama ile farkının karelerinin toplamı bulunur. grup 10 50 80 90 90 100 70 70 60 80 İki grup üyelerinin aldığı sınav sonuçları II. Bir veri grubunun standart sapmasını bulmak için aşağıdaki aşamalar uygulanır: •Veri grubunun aritmetik ortalaması bulunur. . veri sayısının bir eksiğine bölünerek bölümün karekökü alınır. Aritmetik ortalamaları birbirine yakın veya eşit olan iki veri grubundaki çok büyük veya çok küçük değerler verilerin dağılımını etkiler.591 39.

ÖRNEK
Aşağıdaki tabloda iki farklı şehirde bir hafta boyunca her gün gerçekleşen trafik kazalarının sayısı verilmiştir.
Pazartesi Sal› Çarflamba Perflembe Cuma Cumartesi Pazar

I. flehir II. flehir

1 8

13 8

2 7

10 6

15 9

8 8

7 10

Bu verilerin aritmetik ortalamasını ve standart sapmasını bularak hangi şehirde trafik kazası riskinin daha az olduğunu belirleyelim: I. flehirdeki kaza say›s›n›n aritmetik ortalamas› = 1+13+2+10+15+8+7 = 8 7 II. flehirdeki kaza say›s›n›n aritmetik ortalamas› = 8+8+7+6+9+8+10 = 8 7 I ve II. flehirlerdeki kaza say›lar›n›n aritmetik ortalaması ayn› oldu¤undan hangi flehirdeki kaza riskinin daha az oldu¤unu bilemeyiz. Bu nedenle iki flehirdeki kaza say›lar›n›n standart sapmas›n› bulal›m: I. flehirde gerçekleflen kaza sayılarının oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmasını bulalım. (1-8)2+(13-8)2+(2-8)2+(10-8)2+(15-8)2+(8-8)2+(7-8)2 7-1 = (-7)2+52+(-6)2+22+72+02+(-1)2 6 49+25+36+4+49+0+1 6 164 6 27,33 5,23 bulunur. 63

=

=

Ayn› yöntemle II. flehirde gerçekleflen kaza say›lar›n›n oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmas› yaklafl›k 1,3 olarak bulunur. II. flehirde gerçekleflen kaza say›larının oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmas› daha düflüktür (1,3 < 5,23). Bu durumda I. flehirdeki kaza riski daha azd›r. 5, 10, 20, 30, 35 say›lar›ndan oluflan veri grubunun standart sapmas›n› hesaplayal›m. Aritmetik ortalama = 5+10+20+30+35 = 20 5 Standart sapma = (5-20)2+(10-20)2+(20-20)2+(30-20)2+(35-20)2 5-1 650 4 = 162,5 12,75

=

400, 400, 1400, 400, 1100, 1000, 400, 900, 400, 400, verilerini kullanarak merkezî e¤ilim ve yay›lma ölçülerini bulal›m: Verileri küçükten büyü¤e do¤ru s›ralayal›m. 400, 400, 400, 400, 400, 400, 900, 1000, 1100, 1400 Verilerin ortas›ndaki de¤er: ortanca (medyan) 400’ dür. En fazla tekrar eden de¤er 400 oldu¤undan tepe de¤er (mod) 400’dür. Açıklık = 1400-400 = 1000’ dir. Aritmetik ortalama: 400 + 400 + 400 + 400 + 400 + 400 + 900 + 1000 + 1100 + 1400 = 680 10

Standart sapma:

382,4 9 Standart sapman›n veri grubundaki en küçük de¤ere yak›n olmas› aç›kl›¤›n büyük oldu¤unu göstermektedir. Aritmetik ortalama, ortanca (medyan), tepe değeri (mod), “merkezî eğilim”; açıklık, çeyrekler açıklığı ve standart sapma ise “merkezî yayılma” ölçüleridir.

ÖRNEK
Marketlerdeki değişik markalara ait ürünlerin fiyatları arasındaki farklılıklarla ilgili bir araştırma yapıp araştırma sonuçlarınızı sınıfa sununuz. 64

UYGULAMA
1 2 Afla¤›daki verilerin standart sapmas›n› bulunuz. 52, 52, 48, 50, 47, 48, 49, 55, 52, 55, 53 8A ve 8B s›n›f›na ortak bir s›nav yap›lm›fl, s›n›ftaki ö¤rencilerin ald›klar› notlar tabloda verilmifltir. S›n›f Notlar 8A 76 52 10 27 34 53 72 64 55 67 42 45 91 28 52 61 70 34 96 15 8B 43 52 61 55 72 36 37 53 62 71 32 25 74 67 69 55 57 43 62 70 Hangi s›n›f daha baflar›l›d›r? Neden? Hangi durumlarda standart sapma 0’a eflit olur? Örnek vererek aç›klay›n›z. 3 4 Aritmetik ortalamas› 70 olan bir veri grubuna 55 say›s› eklenirse standart sapmada nas›l bir de¤ifliklik olur? Okan, bir kamera almak istemifl ve farkl› marka ve modeldeki kameralar›n fiyatlar›n› araflt›rm›flt›r. Elde etti¤i fiyatlar afla¤›da verilmifltir. Okan, merkezî e¤ilim ölçülerini kullanarak alaca¤› kameraya karar vermek istiyor. 100 TL, 105 TL, 100 TL, 115 TL, 120 TL, 110 TL, 115 TL, 105 TL 100 TL, 120 TL, 120 TL, 120 TL Okan hangi merkezî e¤ilim ölçüsünü kullan›rsa fiyatı en uygun kameray› al›r? Neden? 5 Aç›kl›k, aritmetik ortalama, çeyrekler aç›klı¤ı, mod, medyan, standart sapma terimlerinden hangileri merkezî yay›lma ölçüsüdür?
13
Çalışma

KONU DE⁄ERLEND‹RME
1 A B C 51, 56, 51, 49, 53, 63, 49 71, 76, 71, 69, 73, 82, 55 102, 112, 102, 98, 106, 124, 126

Standart Sapma

a) Tablodaki her bir veri grubunun aritmetik ortalamasını ve standart sapmasını bulunuz. b) Elde ettiğiniz sonuçlara göre veri gruplarını birbirleriyle karşılaştırarak yorumlayınız.

2

Aşağıdaki veri gruplarının hangisinin standart sapmasının düşük olduğunu tahmin ediniz. Tahmin ederken kullandığınız yöntemi açıklayınız. a) 10, 11, 12, 13, 14 b) 5, 6, 12, 18, 19 c) 6, 8, 10, 12, 14

3

Yanda verilen grafik İngilizce seviye belirleme sınavında öğrencilerin aldığı notları belirtmektedir. Grafikteki verilere göre öğrencilerin seviyeleri için neler söylenebilir? Bunu yaparken hangi merkezî eğilim veya yayılma ölçüsünden yararlandınız? Açıklayınız.

Grafik : Seviye Belirleme Sınavında Alınan Notlar Öğrenci sayısı 45 40 65

30

20

10 5 Alınan notlar 40 45 50 55 60 65 70 75 80

4

Aşağıda verilen durumlar için mod, medyan, açıklık, çeyrekler açıklığı ve standart sapma gibi merkezî eğilim ve yayılma ölçülerinden hangisinin kullanılmasının daha uygun olacağını belirleyiniz. a) Öğrencilerin en sevdikleri spor dalı b) Şubat ayı boyunca hava sıcaklığı

6
Öz Değerlendirme

ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME

Olas›l›k, ‹statistik ve Say›lar

Atatürk İlköğretim Okulunda 120 öğrenci bulunmaktadır. Bu okulda hafta sonları açılan kurslardan matematik kursuna 50 öğrenci, fen ve teknoloji kursuna 45 öğrenci katılmıştır. 45 öğrenci de hiçbir kursa devam etmemiştir.

Yukarıdaki bilgilere göre aşağıdaki 1, 2 ve 3. soruların cevabını teorik olarak bulunuz. 1 Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin her iki kursa da devam eden öğrenci olma olasılığı nedir?

2 66 3

Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin hiçbir kursa katılmama olasılığı nedir?

Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin sadece matematik kursuna katılan öğrenci olma olasılığı nedir?

4

Ayşe’nin çorap çekmecesinde 6 kırmızı, 4 mavi çorap bulunmaktadır. Buna göre aşağıdaki soruları yanıtlayınız. a) Ayşe art arda iki çorap aldığında, çoraplardan ilkinin kırmızı diğerinin mavi gelme olasılığı nedir? b) Ayşe’nin çekmeceden aldığı iki çorabın da kırmızı gelme olasılığı nedir? c) Ayşe’nin çekmeceden aldığı iki çorabın da mavi gelme olasılığı nedir?

5

11 adet birim karoya en az kaç karo eklenirse büyük bir karesel bölge oluşturabilir? A) 2 B) 5 C) 14 D) 36

0256 işleminin sonucu kaçtır? B) 0. 3. 18. 8. 49.20 C)4.16 D) 5. 9.56 0. 52 sayılarından kaç tanesi tam kare sayıdır? A) 6 B) 7 C) 9 D) 10 8 A) + B) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? + C) D) 9 Kenar uzunluğu A) B) br olan karesel bölgenin alanı aşağıdakilerden hangisidir? C) D) 27 10 A) - + 3 B) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? C) D) 67 11 kareköklü sayısı hangisine eşit olur? A) B) şeklinde yazıldığında aşağıdakilerden C) D) 12 A) -4 işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? B) 4 C) D) 2 13 0.16 + A) 0. 36. 5. 44. 16. 25.6 .6 18 adet birim karodan en az kaç karo çıkarılırsa bir karesel bölge oluşturulamaz? A) 4 B) 9 C) 14 D) 17 7 1.

20. Alparslan matematik dersi sınavına o günkü rahatsızlığından dolayı katılamamıştır. Rasyonel sayılar kümesi II. IV C) III D) I. II. 12. b) Alparslan’ın notunun dâhil edildiği ve edilmediği durumlardaki standart sapmayı karşılaştırabilir misiniz? Tartışınız. 14 Çalışma . Tam sayılar kümesi III. II. 30. 21. Aynı şartlarda. Gerçek sayılar kümesi A) I B) I. 26. V 16 Bir firma iki tür gübre denemektedir. 19. 18. 9 22. Doğal sayılar kümesi V. 17. x gübresi (kg) y gübresi (kg) 25. a) Sınıfın matematik dersi sınav notlarının aritmetik ortalamasını. 19. 22. 23. Alparslan daha sonra sınava katılmış ve 75 almıştır. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. 20. Sınıfın matematik dersi sınav notunun aritmetik ortalaması 65’tir. x ve y gübresi ile yetiştirilen domates miktarları tabloda verilmiştir.14 Aşağıdaki çarpma işlemlerinden hangisinin sonucu rasyonel sayıdır? A) B) C) D) 15 işleminin sonucu aşağıdaki sayı kümelerinden hangisi ya da hangilerinin elemanıdır? I. Alparslan’ın sınav notunu da dâhil ederek tekrar hesaplayınız. 17 68 Sizce gübrelerden hangisi daha kalitelidir? Neden? 17 Alparslan 20 kişilik bir sınıfta eğitim görmektedir. İrrasyonel sayılar kümesi IV.

usgs.ÜÇGENLER VE CEB‹R Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Günümüzde farklı amaçlarla kullanılmak üzere Dünya çevresine birçok uydu yerleştirilmiştir. . Avustralya 69 Arjantin’de bir göl Kanada’da bir göl Türkistan’da bir göl Bahama’da bir su alt› oluflumu Çin’de bir su alt› oluflumu Bir üçgensel bölgenin oluşması için sizce hangi şartların sağlanması gerekir? Kenar uzunluklarının ve açılarının bilinmesi önemli midir? Tartışınız (Kaynak: http://edc. Ayers Kayas›.gov). Uydudan alınan görüntüler incelendiğinde Dünya yüzeyindeki birçok oluşumun üçgensel bölgeye benzediği dikkat çekmektedir. Aşağıda buna örnek olabilecek uydu görüntüleri verilmiştir.

“müselles”in karşılığı olarak üçgen gibi Türkçe yeni terimler kullanarak birtakım geometri konularını anlatmıştır (Kaynak: Bilim ve Teknik. Nasıl çizdiğinizi açıklayan bir paragraf yazınız. Siz de kenar uzunlukları 7 cm. C B noktasını merkez alarak pergelle 5 cm A •Pergel yarıçaplı bir yay çizelim. Elde ettiğiniz üçgenin kenar uzunluklarını ve açı ölçülerini yazınız. Sivas Kongresi’nin toplandığı Sivas Lisesinde Hendese (Geometri) dersi vermiştir. Bu iki açının kollarını üçgen oluşturacak şekilde uzatarak birleştirelim. A ve B noktaları ile birleştirelim. Açıölçeri kullanarak ölçüsü 45° olan ’nı oluşturalım. Kitap 1937’de Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayınlanmış. Atatürk’ün 1936-1937 yıllarının kış aylarında yazdığı ve geometri öğretiminde yol gösterici olarak tasarlanan bir geometri kitabıyla atılmıştır. Bu üçgen başka hangi iki açısının ölçüsü ile kenar uzunluğu verilseydi çizilebilirdi? E . Bir Kenar ‹ki Aç› Araç ve Gereç •Aç›ölçer •Cetvel F 6 cm uzunluğunda bir [DE] çizelim. Cetvel kullanarak C noktasını. 3 cm ve 6 cm olan bir üçgen çiziniz. tahtada çizimlerle “zaviye”nin karşılığı olarak açı. “dılı” karşılığı olarak kenar. Bu derste tahtaya kaldırdığı bir kız öğrenci açıların Arapça adlarını söylemekte zorluk çekip yanlışlıklar yapınca durumdan etkilenen Atatürk tepki göstermiştir. Bu yayın diğer yayla B kesiştiği noktayı C olarak isimlendirelim. Kitapta yer alan ve günümüzde de kullanılmakta olan pek çok terim Atatürk tarafından türetilmiştir. •Cetvel A noktasını merkez alarak pergelle 6 cm yarıçaplı bir yay çizelim. Sayı: 180). Kasım 1982. Benzer şekilde ölçüsü 55° olan ’nı D oluşturalım. 1971’de ise ikinci baskısı Türk Dil Kurumu tarafından yapılmıştır. Atatürk. Üç kenarı bilinen bir üçgeni kaç farklı şekilde çizebilirsiniz? Açıklayınız. Hangi üçgeni elde ettiniz? Bu üçgenin kenar uzunluklarını yazınız. 70 ETK‹NL‹K Üç Kenar Araç ve Gereç 4 cm uzunluğunda bir [AB] çizelim. Tebeşiri eline alan Ata.Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Üçgenler Bilimsel terimlerin Türkçeleştirilmesinde ilk adım.

IACI = 2 cm ve IBCI = 3 cm olan ABC üçgenini çizelim.ÖRNEK IKLI= 5 birim. A B 4 cm C Kesim noktasına C diyerek cetvelimizle A. L ve M açılarının ölçüsünü bulunuz. noktasını ikişer ikişer birleştirelim. Kenar uzunlukları IABI = 4 cm. 70º K 5 birim L Siz de bu üçgenin ML kenarının uzunluğunu. İlk yayı kesen bir yay çizelim. IKMI = 4 birim ve s(LKM) = 70º olan bir KLM üçgeni çizelim. 71 Önce [AB] yi çizelim. Önce [KL]’nı çizelim. . bu kenarlar arasındaki açının ölçüsü 90º olan üçgen çiziniz. A 2 cm 3 cm B 4 cm Siz de. K Uzunluğu 4 birim olan [KM]’ nı çizelim. iki kenar uzunluğu ile bu kenarlar arasındaki açının ölçüsü veya bir kenarının uzunluğu ile iki açısının ölçüsü verilen bir üçgen cetvel. kenar uzunlukları 6 cm ve 8 cm. A 4 cm B Daha sonra pergelin açıklığını 2 cm olarak ayarlayıp sivri ucu bu kez A noktasına koyalım. Üç kenar uzunluğu. açıölçer ve pergel kullanılarak çizilebilir. 4birim 70º K 5 birim M L M 4birim M ve L noktalarını bir doğru parçasıyla birleştirelim ve KLM üçgenini elde edelim. Sonra pergelin açıklığını 3 cm olarak ayarlayıp sivri ucu B noktasına koyarak bir yay çizelim.C.B. K 5 birim L 70º 5 birim L K noktasını merkez alarak açıölçerle ölçüsü 70º olan LKM’nı çizelim.

Bu dikmelerle ilgili ne söylenebilir? Üçgenlerin her bir köşesinden karşısında bulunan kenara dikme indirelim. Her bir üçgen için köşelerden inilen bu dikmeleri bir noktada kesiştirelim. Kesişim noktası üçgenin hangi bölgesindedir? A 72 ÖRNEK için. kırmızı ve yeşil renkli kalemlerle çizilen doğru parçaları arasındaki benzerlik ve farklılıkları açıklayınız. Siz de ’ nde diğer açıortay. F 6 cm C . bir de geniş açılı üçgen çizelim. Bu orta dikmeler noktadaş mıdır? Mavi. 1. Kâğıt katlama yoluyla kenarların orta noktasını belirleyelim. Üçgenlerde Yükseklik Araç ve Gereç •Cetvel •Gönye Bir dar açılı. Yanda verilen a) B köşesine ait açıortayı.5cm 59º 59º c) [CE]. B H 4 cm IAEI= IEBI= 1. AB kenarına ait kenarortaydır.5 cm ve d ⊥ [AB]’dır. Üçgenlerin herhangi bir köşesinden geçen ve bu köşenin karşısında bulunan kenara paralel olan bir doğru çizelim. B açısının açıortayıdır. a) [BF]. Dikmelerin uzunluğunu bulunuz. kenarortay ve yükseklikleri çiziniz. Her bir üçgen için çizdiğimiz doğru üzerinde noktalar belirleyerek bu doğrunun karşısındaki kenara dikmeler indirelim.ETK‹NL‹K Üçgenin Elemanlar› Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Cetvel •K›rm›z› kalem •Mavi ve yeflil kalem A4 kâğıdını keserek istediğimiz boyutta bir üçgensel bölge elde edelim. Her bir orta noktayı cetvel ve kırmızı kalem kullanarak karşısındaki köşeyle birleştirelim. b) BC kenarına ait yüksekliği.5 cm’dir d doğrusu ise AB kenarına ait kenar orta dikmedir. IAEI= IEBI= 1. Bu şekilde kaç doğru parçası elde ettiniz? Bu doğru parçaları noktadaş mıdır? Kâğıt katlama yoluyla (veya açıölçer ile) her bir açının açıortayını. s( )= s( )= 59° 6 cm 3 cm 118° B 4 cm C A d 1. Bu şekilde çizilen doğru parçaları noktadaş mıdır? Her bir kenara ait orta dikmeyi cetvel ve yeşil kalem kullanarak çizelim. karşısındaki kenarla birleşecek şekilde mavi kalemle çizelim. c) AB kenarına ait kenarortayı ve kenar orta dikmeyi çizelim. Köşelerden inilen dikmelerin üçgenin hangi bölgesinde kaldığını belirleyiniz.5cm b) geniş açılı üçgen olduğundan [AH] yüksekliği üçgenin E dış bölgesindedir.

ILMI = 4. s( ) = 85° ve IBCI = 7 cm ) = 78° ve IDFI = 7 cm A 3 4 Yandaki üçgene eş bir üçgen çiziniz.9 cm 6. kenar orta dikme ve açıortaylar üçgenin içinde noktadaştır. Bir üçgende kenarortay. D S K H L K L E P H M F R M Üçgende yükseklik bir köşenin karşısındaki kenara uzaklığı veya köşeden bu kenara inilen dikmedir. 73 UYGULAMA 1 Açıölçer ve cetvel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. s( b) IDEI = 8 cm.6 cm ve IKMI = 4.3 cm D B 44° 9 cm 50° C B 44° K 50° 9 cm C Üçgende kenarortay. a) IEFI = 10 cm. cetvel ve pergel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. geniş açılı üçgenlerde ise üçgenin dışında noktadaştır. bir köşeyi karşı kenarın ortasına birleştiren doğru parçasıdır. IFGI = 8 cm ve IEGI = 6 cm b) IKLI = 5. Dar açılı SRP’nde yükseklikler üçgenin içinde noktadaş. Açıortay bir köşedeki açıyı iki eş parçaya ayıran doğru parçasıdır. Kenar orta dikmeler dik ve dar açılı üçgenlerde üçgenin içinde.A A 86° E 6.6 cm Açıölçer. s( b) IPSI = 6 cm. Kenar orta dikme ise bir kenarı dik olarak iki eş parçaya böler. s( 2 ) = 40° ve s( ) = 48° ve s( ) = 54° ) = 47° Cetvel ve pergel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. a) IABI = 6 cm. C B .9 cm I G 86° E 6. geniş açılı DEF’nde ise yüksekliklerin uzantıları üçgenin dışında noktadaştır.4 cm. a) IABI = 8 cm.3 cm D 6.

IEBI= 4 cm ise A( ) kaç santimetrekaredir? E A D B C 9 10 Bir dik üçgen çizerek yüksekliklerin kesim noktasını belirleyiniz. Bu binanın yüksekliğini ölçekli şekil çizerek bulunuz. kenarortay ve açıortay olanları belirleyiniz. Tuğba’nın bu üçgeni çizebilmesi için başka hangi bilgiye ihtiyacı vardır? Açıklayınız. Bu nokta nasıl adlandırılabilir? Bir binanın 50 m gölgesi oluştuğunda güneşi görme açısı 42° oluyor.5 Tuğba’dan. 50° 5 cm 6 S Yanda verilen SRP üçgeninin iç bölgesindeki doğru parçalarından yükseklik. R K L M N P A 70° D E F 7 Yanda verilen ABC üçgeninin iç bölgesindeki doğru parçalarından hangisi B açısının açıortayıdır? Açıklayınız. 74 B 50° C 8 Yandaki şekilde EBCD bir karesel bölgedir. bir kenar uzunluğu 5 cm ve bu kenara ait açılardan birisinin ölçüsü 50° olan bir üçgen çizmesi isteniyor. 15 42° Çalışma .

Elde ettiğiniz sonuçları ayırdığımız çubuğun uzunluğuyla karşılaştırınız. . b ve c birim olsaydı bu uzunluklar için yazılabilecek eşitsizlikler neler olurdu? Açıklayınız.). üçgen oluşturmayan uzunluklar için geçerli midir? Açıklayınız. Bu uzunluklardan birini ayırıp diğer iki uzunluğu toplayalım ve çıkaralım (Çıkarma işleminde büyük kenarın uzunluğundan küçük kenarın uzunluğunu çıkaralım. Bunun için tarlaların köşelerine yerleştirdikleri kazıklardan düğümlü ipler geçirirlerdi. Ölçülen uzunluklar a.). 1. •Çubuk makarna Bu uzunluklardan birini ayırıp diğer iki uzunluğu toplayalım ve çıkaralım •Cetvel (Çıkarma işleminde büyük kenarın uzunluğundan küçük kenarın uzunluğunu çıkaralım. İncelemeyi üç adımda yapalım. Bulduğunuz ilişkiyi eşitsizlik kullanarak ifade ediniz. Üçgen oluşturan uzunluklarla yazılan ilişki. üçgensel bölge şeklindeki arazisinin kenar uzunluklarını 100 m.Üçgenin Kenarlar› Aras›ndaki Ba¤›nt›lar İlk Çağda Nil Nehri’nin taşmasından sonra arazi sahiplerinin her yıl tarlalarını yeniden ölçmeleri gerekirdi. Bu kez çubuk makarnayı. Sizce arazi sahibi bu ölçümlerde hata yapmış olabilir mi? Neden? ETK‹NL‹K Üçgen Oluflur mu? Bir çubuk makarnayı üçgen oluşturabilecek şekilde üç parçaya bölerek uzunluklarını ölçelim. Ayırdığımız uzunluğu değiştirerek diğer iki kenar için de bu işlemleri tekrarlayalım. üçgen oluşturmayacak şekilde üç parçaya bölerek uzunluklarını ölçelim. 400 m ve 200 m olarak ölçüyor. ad›m [KL]'nı ele alalım: |KL| = 6 cm |PR|-|MN| = 5-3 = 2 cm |PR|+|MN| = 5+3 = 8 cm 2 < 6 < 8 olduğundan |PR|-|MN| < |KL| < |PR| + |MN|’dur. Ayırdığımız uzunluğu değiştirerek diğer iki kenar için de bu işlemleri tekrarlayalım. Araç ve Gereç 75 ÖRNEK K M P 3 cm 5 cm 6 cm N R L Yanda uzunlukları verilen doğru parçalarından bir üçgen oluşturulup oluşturulmayacağını belirleyelim. Bir arazi sahibi.

ad›m [FG]'nı ele alalım: |FG| = 4 cm |BU|-|KL| = 7-2 = 5 cm |BU|+|KL| = 7+2 = 9 cm 2 < 6 < 7 olduğundan |FG|-|KL| < |FG|+|KL| < |BU|’dur.2. ad›m [PR]'nı ele alalım: |PR| = 5 cm 3 < 5 < 9 olduğundan |KL|-|MN| = 6-3 = 3 cm |KL|-|MN| < |PR| < |KLI < |MN|’dur. ad›m [KL]'nı ele alalım: |KL| = 2cm |BU|-|FG| = 7-4 = 3 cm |BU|+|FG| = 7+4 = 11 cm 3. Aşağıda uzunlukları verilen doğru parçalarından bir üçgen oluşturulup oluşturulmayacağını belirleyelim. 3 adımda da herhangi bir kenarı ele aldığımızda bu kenarın uzunluğunun diğer iki kenarın uzunlukları toplamından küçük ve farkından büyük olmadığı görülür. . Bundan dolayı bu doğru parçalarıyla bir üçgen oluşturulamaz. 76 1. ad›m [MN]'nı ele alalım: |MN| = 3 cm 1 < 3 < 11 olduğundan |KL|-|PR| = 6-5 = 1 cm |KL|-|PR| < |MN| < |KL| + |PR|’dur. |KL|+|MN| = 6+3 = 9 cm 3 adımda da herhangi bir kenarı ele aldığımızda. 2 < 3 <11 olduğundan |KL| < |BU|-|FG| < |BU|+|FG|’dur. ad›m [BU]'nı ele alalım: |BU| = 7 cm |FG|-|KL| = 4-2 = 2 cm |FG|+|KL| = 4+2 = 6 cm 2. |KL|+|PR| = 6+5 = 11 cm 3. bu kenarın uzunluğunun diğer iki kenarın uzunlukları toplamından küçük ve farkından büyük olduğu görülür. Bundan dolayı bu doğru parçalarıyla bir üçgen oluşturulabilir. 7 cm 2 cm L 4 cm B K F U G İncelemeyi üç adımda yapalım. 4 < 5 < 9 olduğundan |FG| < |BU|-|KL| < |BU| + |KL|’dur.

üçüncü kenar uzunluğundan küçüktür. Bu sıralamalara göre. büyük aç› karfl›s›nda uzun kenar. Bir üçgende. üçgenin iç açıları ve bu açıların karşısındaki kenarlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız. Üçgenin açılarını açıölçerle. Siz de bir ikizkenar üçgen çizerek açı ölçüleriyle kenar uzunlukları arasındaki ilişkiyi bulunuz. üçüncü kenar uzunluğundan büyük ve iki kenarın uzunlukları farkı. Üçgendeki iç açıların ölçüsü (derece) Açıların karşısındaki kenarların uzunluğu (cm) s( ) = s( ) = s( ) = |BC| = |AC| = |AB| = 77 Önce açıları büyükten küçüğe doğru. Siz de diğer kenarlar arasındaki ilişkiyi yazınız. Bu bağıntı üçgen eşitsizliği olarak isimlendirilir. . ÖRNEK Aşağıdaki üçgenin kenar uzunluklarını ve iç açılarını ölçerek açı ölçüleriyle kenar uzunlukları arasındaki ilişkiyi bulalım. en büyük açı ise bu kenar karşısındaki ’ dır. A c B b C |BC| = a = 6 cm |AC| = b = 4 cm |AB| = c = 3 cm s(A ) = 120° s(B ) = 35° s(C ) = 25° a 'nin kenarlarını uzunluklarına göre sıralayalım. A ’ nin a kenarı için üçgen eşitsizliği Yanda verilen |b-c|<a<b+c şeklindedir. kenarlarını cetvelle ölçerek aşağıdaki gibi bir tablo oluşturalım. B c b a C ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Cetvel •Aç›ölçer Katlay›p Ölçelim Bir çeşitkenar üçgeni çizelim. daha sonra kenarları büyükten küçüğe doğru sıralayınız. a>b>c 'nin iç açılarını ölçülerine göre sıralayalım. küçük aç› karfl›s›nda k›sa kenar bulunur.Bir üçgende iki kenarın uzunlukları toplamı. s(A ) > s(B ) > s(C ) 'nde en uzun kenar a.

Bir dik üçgen olan 30° p kenarlard›r. 7 s( ) = 45°. 16 cm ve 15 cm olan 3 doğru parçası ile üçgen çizilebilir mi? Nedenleriyle açıklayınız. UYGULAMA 78 1 Uzunlukları 32 cm. S ) = 62°. Neden üçgen oluşturamazlar? Açıklayınız. Bir dik üçgende hipotenüsün uzunluğu dik kenar uzunluklarından büyüktür. Bu doğru parçalarını isimlendirip uzunluklarını ölçünüz. Sizce Fatma haklı mıdır? R 54° 62° 8 P . Üçgenin hangi kenarının en büyük olduğunu tahmin ediniz. 'nın karşısında bulunan ve en uzun kenar olan [PR] ise hipotenüstür. s( ) = 54º dir. Yandaki SRP üçgeninde s( Fatma. İç açılarının ölçüleri 45°. |LM| = 9 cm ise |KM| değeri 8 cm olabilir mi? Neden? Üçgen oluşturmayan 3 doğru parçası belirleyiniz. R N 'nin açılarının ölçülerine göre sıralaması s( ) > s( ) > s( )’dır. Daha sonra kenarların uzunluklarını ölçerek tahmininizle karşılaştırınız.ÖRNEK P 60° r n Yandaki s( ) = 90° olan ’ nin kenar uzunluklarını ’nde [PN] ve [NR] dik inceleyelim. Büyük açı karşısında uzun kenar bulunduğundan |PR| > |NR| > |PN| ya da n > p > r’dir. Birbirlerine eş üç doğru parçası her zaman bir üçgen oluşturabilir mi? Neden? A 2 3 4 5 Yandaki ASU üçgeninde. SRP üçgenindeki en uzun kenarı ölçmeden bulabileceğini söylüyor. |SU| = 4 cm. s( ) = 65° olan bir ABC üçgeni çiziniz. |AU| = 7 cm ise |AS|’nun alabileceği en büyük tam sayı değeri kaçtır? S U 6 Üç kenar uzunluğu eşit olan bir üçgenin kenarları ile açıları arasındaki bağıntıyı inceleyiniz. Bir KLM üçgeninde |KL| = 7 cm. 45° ve 90° olan bir üçgen çizerek bu üçgenin kenar uzunluklarını inceleyiniz.

9 Yandaki TUV üçgeninde bir geniş açıdır. D Y D Y 7) Bir dik üçgende dik kenarlardan biri en uzun kenar olabilir. Her bir Doğru / Yanlış kararı sizi farklı çıkışlara ulaştırır. 8 cm . 10 cm uzunluğundaki üç kibrit çöpünün uçları bir araya getirilirse üçgen oluşturulamaz. çıkış D Y D Y 5) 6 cm. 5 cm G D cm 3 cm 1. 4) Üçgenlerde iki kenar uzunluklarının toplamının ve farkının üçüncü kenar uzunluğu ile olan bağıntısına üçgen eşitsizliği denir. 5. |SN| = 5. 79 2) Üçgende iki kenarın uzunlukları toplamı üçüncü kenarın uzunluğuna eşittir. çıkış 16 Çalışma .5 cm E F 2 A C H 12 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Buna göre verilen çıkışlardan birine ulaşınız. Sizce bu üçgenin en uzun kenarı hangisidir? Neden? T U S V 10 Yandaki SUN üçgeninde |SU| = 6 cm.5 cm ve |NU| = 4. SUN üçgeninin iç açılarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız. 1.5 cm’dir. çıkış 7. çıkış 5. 6. 3) Üçgende büyük açının karşısında kısa kenar bulunur. N B U 11 Yanda uzunlukları verilen doğru parçaları ile oluşturulabilecek üçgenleri çiziniz. çıkış Y 6) Eşkenar üçgende hipotenüs bulunur. 4. çıkış D Y 8. çıkış D Y D 1) Herhangi üç doğru parçası ile bir üçgen oluşturulabilir. çıkış 3. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. 2.

dik üçgenin kenarları boyunca eş olan kenarlar üst üste gelecek şekilde yerleştirelim. Karesel bölgeleri.Ö. a c b ÖRNEK Bazı elektrik direkleri güvenlik amacıyla iki tarafından çelik halatlar kullanılarak yanda verilen çizimdeki gibi sabitlenir. 580-M.Ö. Bunun için kaç metre çelik halat kullanılacağını bulalım. Bu ilişkiden yararlanarak üçgenin kenar uzunlukları arasında bir ilişki bulunuz. Karesel bölgelerin alanları arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız. adıyla anılan Pisagor Teoremi’dir. 80 Bir dik üçgende. Bir dik üçgenin kenar uzunlukları arasındaki bağıntıyı harfli ifade olarak yazınız. Karesel bölgeleri kenarları boyunca keselim. 4 cm ve 5 cm olan üç farklı karesel bölge çizelim. telin kısalmasıyla çıkardığı sesin inceldiğini keşfetmiştir. M. Bulduğunuz ilişkiyi kullanarak dik kenar uzunlukları 6 cm ve 8 cm olan bir dik üçgenin hipotenüs uzunluğunu hesaplayınız. Santimetre karelik kâğıt üzerinde kenar uzunlukları 3 cm. Doğum yeri olan Sisam Adası’ndan Güney İtalya’ya göç ederek burada bir okul kurmuştur. 15 m 25 m 25 m . dik kenarların uzunluklarının karelerinin toplamı hipotenüs uzunluğunun karesine eşittir. Üçgenin hipotenüs uzunluğunu ölçelim. 500 tarihleri arasında yaşamıştır.Pisagor Ba¤›nt›s› “Sayıların babası” olarak bilinen Pythagoras (Pisagor). Pisagor müzik ile de uğraşmış. En iyi bilinen teoremi. Yaklaşık 2500 yıl önce yaşamasına rağmen çalışmaları günümüzde hâlâ kullanılan Pisagor gibi bildiğiniz başka matematikçiler var mı? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Santimetre karelik k⤛t •Cetvel •Makas Pisagor Ba¤›nt›s›’n› Olufltural›m Santimetre karelik kâğıda dik kenar uzunlukları 4 cm ve 3 cm olan bir üçgen çizelim ve üçgeni kenarları boyunca keselim. Her bir karesel bölgenin alanını bulunuz. Uzunluğu 15 m olan bir elektrik direği 25 m uzağından sabitlenmek isteniyor. Yandaki üçgen için Pisagor Bağıntısı a2+ b2= c2 şeklindedir.

Plan› Uygulayal›m Oluşan dik üçgen yandaki gibi olur. 50 cm Problemi Anlayal›m 135 cm Duygu kolunu duvara uzatıyor. Bu üçgenin dik kenarlarının uzunluğu biliniyor. Plan Yapal›m Duygu. A 50 cm B 135 cm C Kontrol Edelim Dik üçgende BC kenarını bilinmeyen olarak kabul edelim. Duygu’nun omuz hizasına kadar olan boy uzunluğunu ve kol uzunluğunu ölçüyor.15 m olarak bulunur. yere paralel biçimde kolunu duvara uzatıyor. kolunu duvara uzattığında vücudu koluna dik konumda olur. Hesap makinesi kullanıldığında IACI yaklaşık 29. Sağ el parmak ucu ile sol ayak parmak ucu arasındaki uzaklık 81 soruluyor. Pisagor Bağıntısı’nı kullanarak bilinmeyen kenar uzunluğunu bulalım. Bu üçgende el ve ayak parmak uçları arasındaki uzaklık [AC] ile gösterilmiştir.96 cm’dir. |AC| = |AB| +|BC| |AC|2 = 152+252 |AC|2 = 225+625 |AC|2 = 850 2 2 2 A 15 m ? B 25 m C şeklindedir. Resimde verilen ölçülere göre Duygu’nun sağ el parmak ucu ile sol ayak parmak ucu arasındaki uzaklığı hesaplayalım. Siz de aynı yöntemi kullanarak el ve ayak parmak uçlarınız arasındaki uzaklığı hesaplayınız. Hipotenüs ve diğer kenar uzunluğunu kullanarak IBCI’nun 135 cm olup olmadığını kontrol edelim: ( |AC|2 = |AB|2 + |BC|2 )2 = (50)2 + IBCI2 20 725 = 2500 + IBCI2 18 225 = IBCI2 IBCI = 135 cm Sonuç [BC]’nın verilen uzunluğu ile aynıdır.Elektrik direği yere dik konumda olduğundan halatla yere birleştirildiğinde bir dik üçgen oluşur. IACI’ nu bulalım: |AC|2 = |AB|2 + |BC|2 |AC|2 = (50)2 + (135)2 |AC|2 = 2500 +18 225 IACI = cm Bu uzunluk yaklaşık olarak 143. Bir dik üçgende hipotenüs uzunluğu dik kenarların uzunlukları kullanılarak bulunabilir. Duygu’nun omuz hizasına kadar boy uzunluğunu ve kol uzunluğunu biliyoruz. Bu durum yandaki şekilde olduğu gibi gösterilebilir. . El ve ayak parmak uçları birleştirildiğinde bir dik üçgen oluşur. Yandaki üçgende Pisagor Bağıntısı. ÖRNEK Duygu. Arkadaşı Pınar da.

a) 82 b) 6 cm x 5 cm 12 cm 6 cm 8 cm 12 cm 5 cm x c) x ç) x 5 2 cm 2 3 Kısa kenarı 4 cm.ÖRNEK Bir televizyonun ekran boyutu köşegen uzunluğu ile ifade edilir. y2 = (12 2 )2 + (12 2 )2 y2 = 288 + 288 y2 = 576 y = 24 cm olarak bulunur. UYGULAMA 1 Aşağıdaki dik üçgenlerde verilmeyen kenar uzunluklarını Pisagor Bağıntı’sını kullanarak bulunuz. Yandaki dik üçgende verilmeyen kenar uzunluğunun bulunabilmesi için Aylin ve Emre’nin yazdıkları bağıntılar aşağıdaki gibidir. Aşağıdaki resimlerde gösterilen televizyonların ekran boyutlarını hesaplayalım. Sizce hangisi doğrudur? Neden? Aylin 42+x2 = 102 Emre 42+102 = x2 x 10 m 4m 4 Yandaki resimde verilen ağaç yıldırım çarpması sonucu devrilmiştir. . uzun kenarı 8 cm olan bir dikdörtgenin köşegen uzunluğunu hesaplayınız. 35 cm 12 2 cm 12 cm x 12 2 cm y x2 = 122 + 352 x2 = 144 + 1225 x2 = 1369 x = 37 cm bulunur. Resimde verilenlere göre ağacın devrilmeden önceki boyu yaklaşık olarak kaç metredir? 5m 12 m 5 Bir ayrıtının uzunluğu 4 cm olan küpün cisim köşegeninin uzunluğunu hesaplayınız.

9 Mustafa Amca. a) b) c) 6 br 100 br2 x x x 4 br 169 br2 12 br 20 br2 8 Yükseklik uzunluğu 9 cm olan eşkenar üçgenin alanını hesaplayınız. 20 m 10 m 11 Yandaki şekilde verilenleri kullanarak ABCD dikdörtgeninin köşegen uzunluğunu hesaplayınız. ipler ise 3 m uzunluğunda olduğuna göre ağacın gövdesi kaç metredir? 83 3m 1m 10 Yandaki yelkenlide yelkenin yapılmasında kullanılan kumaşın kaç metrekare olduğunu hesaplayınız. 13 cm A h 13 cm S H 10 cm N 7 Aşağıdaki şekillerde verilmeyen x uzunluklarını hesaplayınız. E 12 cm 9 cm D A 8 cm 17 B C Çalışma . Kazıklar ağaçtan 1 m uzaklıkta. meyve bahçesindeki ağaçları eğilmemesi için kalın ipler ve kazıklar yardımıyla resimdeki gibi bağlıyor.6 Yanda verilen SAN üçgeninin yükseklik uzunluğunu bulunuz.

5 cm olan çiziniz. . |TU| ve |US| aynı kalmak koşuluyla. Tabloda verilen bilgilerden istediğiniz üçünü kullanarak bu üçgeni çiziniz. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. F M S 8 Yandaki şekilde karesel bölgelerin arasında oluşan üçgen dik üçgen midir? Açıklayınız. |TS|'nun alabileceği en küçük tam sayı değeri kaç santimetre olur? T U S 7 K T Yandaki şekilde [KT]//[FS]. Ayşenur ise bunun doğru olmadığını söylüyor. üç iç açısının ölçüsü bilinen bir tane üçgen çizilebileceğini iddia ediyor. Sizce kim haklı? Neden? ICDI = 5 cm. s(MTK) = 35° ise MFS üçgeninin en uzun kenar uzunluğunu ölçüm yapmadan bulunuz. 2 Tablo: ABC Üçgeni 90° s(A ) 53° s(B ) 37° s(C ) |AB| 2.4 cm |AC| 3. s( ) = 47°. s( ) = 55°.2 cm |BC| 4 cm 3 Levent. |BC|'nun alabileceği en büyük tam sayı değeri 30 cm ise |AC|’ nun en büyük değeri kaçtır? cm C 84 6 geniş açı olursa TUS dik üçgeninde |TS| =13 cm’dir. Bir kenarının uzunluğu 4 cm olan eşkenar üçgeni çiziniz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Yandaki tabloda ’nin açı ölçüleri ve kenar uzunlukları verilmiştir. IEDI = 6. 4 A 5 B 15 Yandaki ABC üçgeninde |AB| =15 cm’dir. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız.

7) ve (6. Yandaki şekle göre Vildan ile uçurtma arasındaki uzaklık kaç metredir? 170 m ? 150 m 10 Yandaki şekilde a. Uçurtmanın ipi 170 m’dir. 7 Öz Değerlendirme .1). 1 cm 1 cm b a 1 cm 1 cm c 1 cm 1 cm d e f 1 cm 11 Ahmet merdiveni duvardan 2 m uzağa gelecek şekilde dayıyor.9 Vildan ve Kemal birbirlerine 150 m uzaklıkta duruyorlar ve Kemal uçurtma uçuruyor. b.5 m 2m 12 Yanda verilen ABCD yamuksal bölgesinin alanını hesaplayınız. d. e ve f kenarlarının uzunluklarını hesaplayınız.1) olan üçgenin kenar uzunluklarını hesaplayınız. D 8 cm C 17 cm A 13 16 cm B Köşelerinin koordinatları (2.5 m uzunluğunda olduğuna göre Ahmet bu merdiven ile kaç metre yükseğe çıkabilir? 85 3. (2. Kenar uzunlukları arasında nasıl bir örüntü vardır? Açıklayınız. c. Merdiven 3.

. Karesel bölgelerin alanlarının oluşturduğu sayı örüntüsündeki kuralı açıklayınız.. Ortadaki terimler ise üstteki 3. 2br. 2 3 4 1 1 1 1 Pascal üçgenindeki örüntülerden bazılarını inceleyelim: .. •Kareli kâğıt 3br.. satır... olan yanyana karesel bölgeler çizelim........ Mimar Sinan’ın eserlerinde.. satır.. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç 86 Karesel Say›lar Kareli kâğıda kenar uzunlukları 1br. •Cetvel Karesel bölgelerin alanlarını hesaplayıp altlarına yazalım.. çiçek yaprakları ve kozalaklarda bu sayılara rastlamak mümkündür...... 5. Leonardo Da Vinci’nin resimlerinde de karşımıza çıkmaktadır. bitki tohumları. 2.. yüzyılda yaşamış bir İtalyan matematikçidir. Örneğin bitki yaprakları. 1 1 Pascal Üçgeni’nde satırların başında ve 2.. 13.... Ayrıca bu sayılar Pascal üçgeninde.. ÖRNEK Yandaki sayı üçgeni MS 1300 yılında Çin’de bulunmuştur.... Yukarıdaki bitkilerde Fibonacci sayı dizisinin terimleri nasıl elde edilir? Tartışınız.. Üçgendeki sayılar arasındaki örüntüleri Blaise Pascal 1653 sayfalık bir çalışmada anlatmıştır... 1 1. 8.... Bu sayı dizisi 1. Dizinin en ilgi çekici yönü ise terimlerinin doğada beklenmedik yerlerde karşımıza çıkmasıdır.Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Say› Örüntüleri Anahtar Kavramlar •Özdeşlikler Leonardo Fibonacci (Leonardo Fibonaçi) 13. 4.. 1. Fransız matematikçi Blaise Pascal’ın bu sayı üçgeni üzerinde birçok çalışması vardır. 1 1 1 1 1 1 5 4 10 3 6 ......... Bulduğunuz kuralı harfli ifade olarak yazınız... şeklinde devam etmektedir.... Ortaya çıkan örüntüyü açıklayınız. satır. . ... 1 4 4 6 1 . satır.. Fibonacci en ünlü eseri olan Liber Abaci adlı kitabında Fibonacci dizisini tanıtmıştır..... Bu nedenle bu sayı üçgeni genellikle “Pascal Üçgeni” olarak bilinmektedir. 3.. 1 1 2 sonunda 1 bulunur.. 1 3 1 3 iki terimin toplamıdır.. Sayı örüntüsündeki terimlerin her birini tek sayıların toplamı olarak yazınız..

Pascal Üçgeni’nden yararlanarak Fibonacci sayı dizisini yandaki yöntemle elde edebilirsiniz.. +2) Bir sayıya belirlenen başka bir sayının art arda eklenmesi veya çıkarılması ile elde edilen sayıların oluşturduğu örüntü aritmetik dizi olarak adlandırılır. İlk belirlediğimiz sayıya ikincisini art arda ekleyelim. Her bir çarpma sonucunu sırayla yazarak bir başka sayı örüntüsü oluşturalım. 87 ÖRNEK 4 sayısından 2 sayısını ardışık bir şekilde çıkararak bir sayı örüntüsü oluşturalım. sayısıyla çarparak bir sayı örüntüsü 3x x x . Her bir eklemede elde ettiğimiz sonucu sırayla yazarak bir sayı örüntüsü oluşturalım. 4 1. 13.. . terim 3x x . terim 3x 2. sayıları arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. 8. İlk belirlediğimiz sayı ile ikincisini art arda çarpalım.. x 3. 3 1. terim .. Elde ettiğiniz iki farklı sayı örüntüsünü açıklayınız.. ETK‹NL‹K Say› Dizileri Birbirinden farklı iki sayı belirleyelim... Aritmetik dizide ardışık iki terimin farkı eklenen veya çıkarılan sayıdır ve bu sayıya “dizinin ortak farkı” denir.. 1.Siz de Pascal Üçgeni’nin 5 ve 6. terim 4-2 2. 2. terim ... 5. 1 1 6 1 1 1 5 15 4 1 1 2 3 6 10 20 1 1 1 1 3 3 1+1 5 1+2 1 + 3 1+ 3 1+4+ 6+1 1 1+5+ 1 4 1 5 15 6 1 1 2 8 13 10 1 Fibonacci sayı dizisini oluşturan 1. ÖRNEK 3 sayısını 2 sayısına ardışık bir şekilde bölerek veya oluşturalım. 3. 4-(2+2+. Bu sayı örüntülerinin kurallarını yazınız. satırlardaki terimlerini yazınız. terim 4-(2+2) 3.

... -4. Aritmetik dizi olanların ortak farkını.. 1.. a) 3.. Belirlediğiniz kuralı açıklayıp harfli ifade olarak yazınız.. .... 4. 3. 8...... . 21. 2 Aşağıdaki sayı dizilerinin kurallarını bulunuz. Örüntüyü oluşturan sayıların özelliği nedir? Açıklayınız. 9. -7.... 5. 5. 81. 3 9 1 Yandaki Pascal Üçgeni’nde boş bırakılan kutulara gelmesi 1 1 gereken sayıları bulunuz.. 0. -11. 13. . b) 2.0001. geometrik dizi olanların ortak çarpanını yazınız. . 1. 16. 2... 9. ortak çarpanı olan bir geometrik dizinin ilk dört teriminin 3 toplamı kaçtır? 18 Çalışma . 6 7 8 İlk terimi 2. . 27.001. . 0. UYGULAMA 1 1. . Fibonacci dizisinde noktalı yerlere gelmesi gereken sayıları bulunuz. .Bir sayı ile belirlenen başka bir sayının art arda çarpılması veya bölünmesi sonucu elde edilen sayıların oluşturduğu örüntü geometrik dizi olarak adlandırılır. 4 10 5 3 3 1 1 1 3 88 5 Bir kural belirleyip bir sayı örüntüsünü oluşturunuz. 12. -1.. 3. 2.. 20.1.. Geometrik dizide ardışık iki terimin oranı. ç) 1 . 8.. 2187. 2. Sayı dizilerinin sonraki üç terimini yazınız. -15. hangilerinin geometrik dizi olduğunu belirleyiniz. . 1 1 1 1 1 4 Yandaki örüntüye karşılık gelen sayı örüntüsünü bulunuz.. c) 0. . ortak farkı 5 olan bir aritmetik dizinin 6. 1 .... terimi kaçtır? 2 İlk terimi 3. -3. ardışık çarpılan veya bölünen sayıdır ve bu sayıya “dizinin ortak çarpanı” denir. .. 32.. 6. .... Yukarıda verilen sayı örüntülerinden hangilerinin aritmetik dizi. 27.

Eşitlikleri sağlayan farklı x değerleri olup olmadığını araştırınız. Bu nedenle eşitlik x değişkenine verilecek bütün gerçek sayılar için sağlanır. Birden fazla x değeri ile sağlanan eşitliklerin diğer eşitliklerden farkını açıklayınız. • 3x+5= -2x+7 • 2(2a+3)= 4a+6 • 4-2x= x .2= 1+1 2= 2 3(1+3)= 3+32 3. Sizce bu problem nedir? Açıklayınız.4= 3+9 12= 12 eşitliğinin sol tarafı düzenlendiğinde eşitliğin sağ tarafındaki ifade elde edilir.x = x+x2 Özdeşlikler. denklemler ise bazı gerçek sayı veya sayılar için doğrudur. Siz de aşağıdaki eşitliklerden hangilerinin özdeşlik hangilerinin denklem olduğunu belirleyiniz.(-1)= -2+4 +2= +2 x=3 için x(1+x)= x+x2 x+x. x +1 ETK‹NL‹K Fark Ne? Yandaki tabloda verilen eşitlikleri sağlayan x değerlerini bularak tabloda belirtilen sütuna yazalım. içerdikleri değişkenlere verilecek bütün gerçek sayılar için. Eşitlik 2x-4=8 2(x+3)=2x+6 x+7=7+x 2x+x=3x 8x+4=16 3-x=2x 89 Eşitliği sağlayan x değeri ÖRNEK x(1+x)= x+x2 eşitliğini sağlayan x değerlerini deneme-yanılma yoluyla bulalım: x=1 için 1(1+1)= 1+12 1.(1+(-2))=-2+(-2)2 -2.Özdefllikler Seda. yandaki terazide modellenen eşitliği sağlayan x değerini bulmaya çalışıyor. x=-2 için -2. Fakat bir problemle karşı karşıya olduğunun farkında değil.

a a-b b a-b b a Oluşan dikdörtgenin alanı (a-b). Kenar uzunluğu “a” olan bir karenin bir köşesinden kenar uzunluğu “b” olan başka bir kare çizelim. karşılıklı kenarları üzerindeki noktaları birleştirerek dört bölgeye ayıralım.3)2 ifadesine eşit olan ifadeyi bulalım.(2a + 3b) .9b2 ye eşit olan ifadeyi bulalım: 4a2 . Başlangıçta çizdiğiniz karesel bölgenin alanını veren iki farklı ifade yazınız.(a+b) özdeşliğinden yararlanarak 4a2 . Benzer geometrik modeller kullanarak (a-b)2 = a2.2ab+b2 özdeşliğinden yararlanarak (2x . a2 .9b2= (2a)2 .2ab+b2 özdeşliğini elde ediniz. alanı b2 olan küçük karenin alanını çıkararak da bulabiliriz.(3b)2 =(2a . Oluşan her bir bölgenin alanını veren ifadeyi o bölgenin içine yazınız. 3) + 32 = 4x2 -12x + 9 ifadesi elde edilir. (a+b)” özdeşliğini model kullanarak elde edelim.(a+b)’dir. b a a b b a a a b a a b b b a b ÖRNEK “a2-b2= (a-b).(a+b)’dir.3b). (2x . b b a a-b a-b a 90 Kalan parçayı köşesinden kesip elde ettiğimiz parçaları birleştirerek yandaki gibi bir dikdörtgen elde edebiliriz. (2x . O hâlde. Aynı alanı. a= 2x b= 3 alındığında.2 . (a-b)2= a2 .3)2 = (2x)2 . a2-b2= (a-b).ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Kareli kâğıt •Cetvel (a+b)2 =? Kareli kâğıda kenar uzunluğu (a+b)br olan bir karesel bölge çizelim. Kareyi. alanı a2 olan büyük karenin alanından. Elde ettiğiniz eşitliğin özelliklerini tartışınız.b2 = (a-b).

(x + 2) d) x2 .(a-b) 91 5 6 Aşağıda verilen özdeşliklerde “ a) (x.).b a.2).10x + 25 b) (2a -1)2 ç) 121-16x2 e) 9a2 .3)2 (x .c a 20 x2 5x 4x 2a b c 4 Aşağıdaki ifadeleri özdeşlik oluşturacak şekilde eşleştiriniz. a) b) a a a2 a2 a 2 c) a a.UYGULAMA 1 “Bir sayının iki katının altı fazlası aynı sayının üç fazlasının iki katına eşittir. Bu sayı kaçtır?” Yukarıdaki problem çözülebilir mi? Neden? Aşağıdaki eşitliklerden hangilerinin denklem hangilerinin özdeşlik olduğunu belirleyerek denklem olanları çözünüz. c a c b 19 Çalışma .4 4x2 .2). a) 4x-7=2x+1 b) 4x+8= 4(x+2) c) a2-6a+9= (a-3)2 ç) 2(m-2)+m+1= 3(m-1) d) 3(a+3)+4(a-1)=2(a-2)+2(2a-1) 3 Aşağıdaki modellerden elde edilebilecek özdeşlikleri yazınız. a + 11 (2x . b) a(a + 5)= 3a2 +15a ç) (4 + m)2 = 16 + m + m2 7 b Yandaki şekil üzerinde verilenleri kullanarak Pisagor Bağıntısı’nı elde ediniz (İpucu: Üçgenlerin ve yamuğun alan bağıntısını kullanabilirsiniz.2(a -1) a2 + 4a +16 Yandaki özdeşliklerden yararlanarak aşağıdaki ifadelerin eşitlerini yazınız.12x + 9 3(a + 3) . a) ( + 7y)2 c) (x .(x + 2) (a + 4)2 a2 + 8a + 16 x2 .)2 = x2 -6x + 9 y2 c) x2 -(2y)2 = x2 a ” yerine gelmesi gereken sayıları bulunuz.25 (a+b)2= a2+2ab+b2 (a-b)2= a2-2ab+b2 a2-b2= (a+b).

en büyük parçalar sol üst köşede olacak şekilde bir dikdörtgensel bölge oluşturalım.Çarpanlara Ay›rma Halı üreticisi bir firma ürettiği bir modelde halıları uzunlukları genişliklerinden 3 metre daha fazla olacak şekilde tasarlıyor. ÖRNEK 4x+6 ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım. kısa kenarı 1 cm olan üç adet dikdörtgen. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Karton •Makas •Cetvel Harfli ‹fadelerin Çarpanlar› 1 x x x2 x x 1 1 1 92 x2+3x+2 ifadesinin çarpanlarını belirlemek üzere ifadeye karşılık gelen parçalar elde edelim. Benzer yöntemle 2x2+5x+3 ifadesinin çarpanlarını bulunuz. Bu parçaları kullanarak dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+3 2 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 4x+6 ifadesinin çarpanlarıdır. uzun kenarı x. Oluşturulan dikdörtgensel bölgenin kenar uzunluklarını küçük parçaların kenar uzunlukları cinsinden yazalım. 1 1 x 1 şeklinde olur.(2x+3) . Bunun için kartondan kenar uzunluğu x ile temsil edilen bir adet kare. 1. 4x+6= 2. Elde ettiğimiz parçalardan. kenar uzunluğu 1 cm olan iki adet kare keselim. Bu halıların kenar uzunluklarını ve alanlarını harflerle nasıl ifade edersiniz? Tartışınız. Dikdörtgensel bölgenin alanını nasıl ifade edersiniz? Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları ile x2+3x+2 arasındaki ilişkiyi tartışınız. Yol 4x+6 ifadesine karşılık gelen parçalar.

çapraz çarpımlarının toplamı ortadaki terimi verecek şekilde altlarına yazalım: 2x2+3x+1 2x2 + 3x + 1 2x x 1 1 2x.x.2. Yol 2x2+3x+1 ifadesine karşılık gelen parçalarla dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+1 93 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarıdır.(2x+1) 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım: 1.1= 3x .2.x. Yol 4x+6 ifadesindeki terimlerin çarpanlarını yazalım: 4x+6= 2.3 4x+6= 2.3 Bütün terimlerdeki ortak olan çarpanı belirleyerek parantezin önüne yazalım: 4x+6= 2. 2 2x 4x2+2x= 2x(2x+1) 2.1+x.x+2. 1. Yol 4x2+2x ifadesindeki terimlerin çarpanlarını yazalım: 4x2+2x= 2. Yol 4x2+2x ifadesine karşılık gelen parçalarla dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+1 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 4x +2x ifadesinin çarpanlarıdır. Yol İfadedeki terimleri kuvvetlerine göre büyükten küçüğe doğru sıralayalım: Baştaki ve sondaki terimlerin çarpanlarını.(2x+1) x+1 2.x+2.x+2.(2x+3) 4x2+2x ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım.1 Çarpanlardan ortak olanları belirleyerek parantezin önüne yazalım: 4x2+2x= 2x.2.2. 2x2+3x+1= (x+1).

• Ortak çarpan parantezine alma • Gruplandırma • Baştaki ve sondaki terimin çarpanlarından yararlanma • Özdeşliklerden yararlanma UYGULAMA 94 1 Aşağıda modellenen cebirsel ifadeleri ve bu ifadelerin çarpanlarını yazınız.(x-2) + 3.(x+1) bulunur.3x2=12x3 b) 4. e) 7x2.(x-2) = (x-2) . d)a. =30y2 =14x3y 3 Aşağıdaki ifadeleri çarpanlarına ayırınız. =16b =3ab c) 2y. Harfli ifadelerin çarpanları aşağıdaki yöntemlerden uygun olan kullanılarak bulunur. ç) =6a . 2xy-6 + 3x-4y ifadesini çarpanlara ayıralım. a) 3a+9 d) 25+20b b) 15-5x e) 16x-24 c) xy-yz f) 13x-39y ç) 4b-12 g) 10+25y . (2y+3) Çarpanlara ayıracağımız ifadeyi gruplandıralım. Gruplardaki terimleri ortak çarpan parantezine alalım. x2 x 1 a) b) c) 2 Aşağıdaki ifadelerde verilmeyen çarpanları bulunuz.Yazılan çarpanların karşılıklı toplamları 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarını oluşturur. 2x2+3x+1= (2x+1). a) 6. (2xy-4y) + (3x-6) = 2y. (x-2) ortak çarpan parantezine alalım.

4x 20x-5x3 20-5x2 5 4-x2 2+x 3 2-x 20x-5x = x.b çarpımının değerini bulunuz. . Nasıl bulduğunuzu açıklayınız. (x+1) b) ç) 3a2-15a+12= =(x+1).5.(2+x). a) x2-16y2 b) 4x2+4x+1 c) 49-9a2 ç) 16-8a+a2 8 Aşağıdaki ifadelerde boş kutulara gelmesi gereken cebirsel ifadeleri bulunuz. Aynı cebirsel ifade farklı bir şekilde modellenebilir mi? Araştırınız. a) x2-3x+2= c) 2x2-2x-4= . 20 Çalışma 11 .64 = (x-2 2). Aşağıdaki ifadelerin çarpanlarını örnekteki gibi bulunuz. çarpan ağacı yöntemi ile bulunmuştur. d) 4x3-4x2 -8x = 4x. x a) 3x+6x2 c) 6x-3x2 b) 21a2+7a ç) 6x2 . cebirsel ifade olarak iç bölgelerine yazılmıştır. 95 7 Aşağıdaki cebirsel ifadelerin çarpanlarını bulunuz.4 Aşağıdaki dikdörtgensel bölgelerin alanları.(a+b)2 = 8 ise a.(2-x) 6 Yanda modellenen cebirsel ifadeyi ve çarpanlarını bulunuz.(x-2).(x+2 2) 9 x+5x-m ifadesinin çarpanlarından biri (x-1) olduğuna göre m kaçtır? 10 (10 001)2-(10 000)2 işleminin sonucunu bulunuz. e) x4 . (a-b)2.(x-4) . Örnek a) 2 2x+8 x+4 6x-18 b) x2+x c) 3x2-6x 5 Yanda bir cebirsel ifadenin çarpanları. Dikdörtgensel bölgelerin olası kenar uzunluklarını örnekteki gibi bulunuz.

Bu çarpanlardan pay ve paydada aynı olan çarpanları eşleştirerek ayıralım. x . Pay ve paydada kalan çarpanları rasyonel ifade şeklinde yazınız.3 . ETK‹NL‹K Sadelefltirme rasyonel ifadesinin pay ve paydasında bulunan cebirsel ifadeleri çarpanlarına ayıralım. x .Rasyonel ‹fadeler Oya ve Murat birlikte ders çalışıyorlar. rasyonel ifadeleri için tekrarlayınız. x + 5x + 6 2 Pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım ve aynı olan çarpanları sadeleştirelim: x . y = = 3x 6. (x+2) = x (x+3) . Murat. harfli ifadeler içeren kesirler söylerse Oya nasıl cevap vermelidir? Tartışınız. . Hangi ifadeyi elde ettiniz? Arkadaşlarınızla karşılaştırınız. (x+2) x+3 .x. Bunun için önce pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım ve aynı olan çarpanları sadeleştirelim: = 3x 6 . ÖRNEK ifadesini sadeleştirelim. Elde ettiğimiz çarpanları pay ve payda için farklı renkte kalemler kullanarak küçük birer kâğıda yazalım.y 1 x2 + 2x ifadesini sadeleştirelim. Murat bir kesir söylüyor ve Oya o kesrin sadeleştirilmiş şeklini buluyor. Aynı adımları . 96 Elde ettiğiniz sonuçları karşılaştırınız.

(a -1) . 2 .1) .(x-1) x.1 x .2).(x+1) x. (a + 2) (a + 2) .2 + 2 işleminin sonucunu bulalım.1 (x .(x+1). adım 3. (a . Belirlediğiniz adımları uygulayarak diğer satırlardaki işlemlerin sonuçlarını bulunuz. adım 1 1 1 2 2 12x 1+12x + + + 6x2 x 6x2 x 6x2 6x2 6x2 (6x) 3a 2b 5b 3a x 2x : 6yz 3yz a 1 : a+1 a2+a 97 ÖRNEK 2 3 1 .(x .(x+1) + = x.(x+1).(x-1) = 2x2 + 2x .4 2a2 + 3a .(x . Bunun için paydadaki ifadelerin çarpanlarını bulalım: Paydaların eşit olması için ifadelerin pay ve paydasının hangi ifade ile çarpılması gerektiğini belirleyelim: 2 3 1 + x .2 Pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım: (a . (x + 1) x.2) = a. adım 2.1 = x . (2a -1) . 2 .1) 2x2 .x.(x + 1) x-1 x (x-1) x. (a + 2) .2) Kesirlerde yapılan çarpma işlemine benzer şekilde pay ile payı.1). a . (x + 1). payda ile paydayı çarpalım ve aynı olan çarpanları sadeleştirerek sonucu bulalım: (a .(x-1). (a .x x-1 2x(x+1)-3x+x-1 2. x-1 x -1 x +x Toplama ve çıkarma işlemlerini yapabilmek için önce paydaları eşitleyelim. Tablo: ‹fllemler 1. (x + 1) x.1).1 ETK‹NL‹K Rasyonel ‹fadelerle ‹fllemler Yandaki tablonun birinci satırında yapılan işlemi inceleyelim.(a -1) .1) 2a . (a . (a + 2) 2 . adım 4. (x + 1).3a + 2 . İşlem basamaklarında yapılan işlemleri açıklayınız. a .3x + x . 2a . (2a -1) 2 .a2 .(x + 1) 3 1 2 + (x .(x+1) x. Diğer satırlardaki işlemlerin sonuçlarını bulmak için hangi işlemler yapılmalı? Tartışınız.(x-1).2). 2a2 + 4a ifadesini en sade biçimde yazalım.(x+1) Belirlediğimiz ifadelerle pay ve paydaları çarparak toplama ve çıkarma işlemlerini yapalım: 3.

3x + 2 2 98 a) 3x 4x2 3 x+3 3x + 3 x + 4x + 3 2 x2 + x x2 .) b) (.x ...2 e) 2x2 + 2y2 3x2 + 3y2 3 Afla¤›daki eflitliklerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”.3a + 6 : a2 + 3a + 2 işleminin sonucunu gerekli sadeleştirmeleri yaparak bulalım: a2 a2 + a 3a + 6 : a2 + 3a + 2 = 3 (a + 2) : (a +1).) ç) 4x2 .4b2 b2 .3 a2 + 6a + 9 ç) 2 2 d) x y .4b + 4 b2 + 4b + 4 b) x2 .2x .. yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z..1 2x2 + x .a (a + 2) 3 a UYGULAMA 1 Aşağıdaki ifadelerden birbirine eş olanları örnekteki gibi eşleştiriniz.a a. 2 3 x2 ..6x .(a + 1) a2 a2 + a = = a 3 (a + 2) .3 4 ifadesi sadeleştirilebildiğine göre a tam sayısı kaçtır? Aşağıdaki işlemleri yapınız.4by2 y2 . a..( a + 2) a. 1 1 + y x x+y x-y a) b) x+y x-y x+y 2x c) 3x 3x + 1 + 2 4 ç) : 5 ... 2by2 . Sonucu en sade biçimde yazınız.2 2ab + 2b = 2x + 1 x+1 = a-1 2a (.1 a2 + a .) a) 2x + 2x + 1 = x + 2 x+1 x2 + 2x + 1 (.1) x + 2x . 2 (.9 3(x + 1) = 2 (x .3 2x2 + 2x 2 c) 2a + 5a .2 x2 .x .2xy + 1 2xy .) c) 3x2 .2 x x-2 3 4x x+1 x-1 4a2 6a2 Aşağıdaki ifadeleri en sade biçimde yazınız.

Ezgi’nin yapt›¤› ifllemlerde hata oldu¤unu düflünüyor. 3. 21 Çalışma . 10 iflleminin sonucunu bulunuz.y + z)2 .2y . 1 + 3 = = 10 10 10 Sonuçlar birbirine eflit olmad›¤›ndan Özge. Ezgi verilen ifllemi afla¤›daki gibi yap›yor. 13 + 3 16 13 .1 4 = -0=2 2 5 2 Ayn› flekilde Ezgi’nin buldu¤u sonucun y=1 için alaca¤› de¤eri hesapl›yor.(x + y .1 + 1 1 . y-1 3y + 1 5 2 y-1 3y + 1 = 5 2 (2) (5) = 5 (3y + 1) 2 (y-1) 10 10 2y . 9 Ezgi ve Özge yandaki ifllemi yapmaya çal›fl›yorlar. = = = Ezgi’nin ifllemlerini inceleyerek yapt›¤› hatay› bulunuz.6 iflleminin sonucunu bulunuz 7 iflleminin sonucunu bulunuz 8 (x . 11 x= 5 + 1 ise x2 .2x + 1 ifadesinin değerini bulunuz.z)2 z-y ifadesini en sade biçimde yaz›n›z.2 15y + 5 10 10 15y + 5 .2 10 13y + 3 10 Özge y-1 3y + 1 =? 5 2 ifadesinin 99 y=1 olduğunda alacağı değeri hesaplıyor.

. Bu diziye uygun bir şekil örüntüsü oluşturunuz. 2 İlk terimi 5.2 5 x + 5 4 100 Yandaki modelden elde edilebilecek özdeflli¤i yaz›n›z.. 3x . x ise x kaçtır? .1 = 1000 .x)2 16x2 + 24x + 9 7x . 27 .x2 ( 5 .KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Esra.4(1 .. Elde edilen sayı ilk sayıdan çıkarılıyor. b 6 İki basamaklı bir sayının rakamları yer değiştiriliyor. Oluşan yeni sayı seçeneklerde verilenlerden hangisiyle kesinlikle tam bölünemez? A) 11 B) 12 C) 15 D) Rakamlarının farkı 7 9992 ... 6y x x a 5 Kenar uzunlukları a ve b olan iki karesel bölge şekildeki gibi yerleştiriliyor. 3 Aşağıdaki ifadeleri özdeşlik oluşturacak şekilde eşleştiriniz. 1 .x). yandaki sayı örüntüsünün kuralının ardışık doğal sayıların üçüncü kuvvetlerinin alınarak oluşturulduğunu söylüyor.x) (3 + 4x)2 25 . Boyalı alan 80 br2. ortak farkı 3 olan aritmetik diziyi yazınız..(5 + x) -x-4 x2 . a ..b = 4 br olduğuna göre a + b toplamının değerini bulunuz.. Siz de tek sayıları ve toplama işlemini kullanarak bu sayı örüntüsü için farklı bir kural bulunuz.4 (5 . 64 ... . 8 ..

10 Birinci sütundaki ifadelerden her biri.a2x D) a + 2b E) -a . ikinci sütundaki ifadelerden birine eşittir.1 b F) a 101 11 ifadesini en sade biçimde yazınız. ifadenin önündeki harfi birinci sütundaki ilgili ifadenin solunda ayrılan çizgiye yazınız.36 9 a-12 ifadesini en sade biçimde yazınız. x + 6 ifadesini en sade biçimde yazınız. İkinci sütundaki ifadelerin birinci sütundaki hangi ifadeye eş olduğunu bulduktan sonra. 8 Öz Değerlendirme .12x + 36 .8 x2 . I a 2b 3c a3b2c 4a3b-16ab3 4a2b-8ab2 A) B) a b b-1 b-a II C) a + 1 1 1 b -1 III : a b ab IV a3x . x-6 x2 .ax ax .

yanlış olanların başına “Y” yazıp cümleyi yanlış yapan kısmın altını çizerek doğrusunu yazınız. üç açısının ölçüsünün verilmesiyle çizilebilir.) Bir eşkenar üçgen. Buna göre AEH. 3 102 K 4 Yandaki şekilde verilenlere göre ILNI’nun en küçük tam sayı değeri kaç santimetredir? A) 4 B) 5 C) 6 D) 7 L 13cm 7cm N 5 E ) > 90º . DKF üçgenlerinin alanlarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız l E 2m F 3m G 4m 2 H 5m K Bir üçgenin çizilebilmesi için bütün açı ölçülerinin ve kenar uzunluklarının bilinmesi gerekir mi? Neden? Açıklayınız....) Bir üçgen. (. Bu şekilde [BH] ve [HC] doğru parçalarının özellikleri nelerdir? A H D B .. CFH. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D ”.. (. s ( ) = 90º ise Yandaki şekilde s ( en uzun kenar aşağıdakilerden hangisidir? A) [EB] B) [AB] C) [EA] D) [AL] A C B L 6 IABI = IBDI = 4 cm ve IACI = ICDI = 6 cm uzunluklarını kullanarak yandaki şekli çiziniz. (. (. (..ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 A B C D k Üçgenler ve Cebir Yandaki şekilde k ve l doğruları paraleldir..) Bir dik üçgende yükseklikler dik açının köşesinde kesişir...) Bir üçgende kenarortay ve açıortaylar daima üçgenin iç bölgesinde kesişir. bir kenar uzunluğunun verilmesiyle çizilebilir.) Bir üçgende yükseklikler daima üçgenin iç bölgesinde noktadaştır. BEG..

r. IV. II ve III A) I ve II .x = (3 + x) 2 . Eda koşuya başladığı noktaya dönmek isterse koşması gereken en kısa mesafe kaç kilometre olur? 10 Yanda oluşturulan sayı üçgenini inceleyiniz. Çubukların uzunlukları 25 cm ve 40 cm olduğuna göre. III ve IV D) I. Buna göre 19 inçlik bir bilgisayar ekranının yüksekliği 10 inç ise genişliği yaklaşık olarak kaç inçtir? 9 Atletizm yarışmalarına hazırlanan Eda önce 1.2 km kuzeye. 3125 geometrik dizisinde aşağıdakilerden hangisidir? A) B) 1 C) 5 D) 25 ifadesinin değeri 12 Aşağıdaki ifadelerden hangileri özdeşliktir? I. s. 1 1 2 1 1 2 4 2 1 1 2 4 6 4 2 1 1 2 4 6 8 6 4 2 1 103 11 Terimleri pozitif sayılardan oluşan 5. a) Kısa çubuk. II. III. daha sonra 0. Sayıların oluşturduğu örüntüyü bulunuz.9 km doğuya doğru koşuyor.7 Aralarında 24 cm uzaklık bulunan paralel iki çubuk düz bir zemine dik olarak yerleştirilmiştir. Üçgenin devamına gelmesi gereken iki satırı yazınız. Bu büyüklük dikdörtgensel bölge şeklindeki ekranın köşegen uzunluğunu ifade eder.3x . III ve IV C) I. p.4 5x + 2x = 7x B) II. uzun çubuğun üzerine düşerse uzun çubuğun hangi noktasına gelir? b) Uzun çubuk kısa çubuğun üzerine düşerse kısa çubuğun hangi noktasına gelir? 8 Bilgisayar ekranlarının büyüklükleri genellikle “inç” biriminde verilir. 2(5 + x) + 3x = 5x + 10 a + a = a2 2 .

......1 : 2 a..1 ç) 18x2 ...(9999) çarpımı aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilebilir? A) 104-1 B) 105-1 C) 109-1 D) 1010-1 19 a2 + b2 -b b + 2 ifadesinin en sade şekli aşağıdakilerden hangisidir? b b A) a b B) a .... eşitliğinde noktalı yere hangi ifade gelmelidir? 16 Aşağıdaki ifadeleri çarpanlarına ayırınız.1 a + 1 a + 3a + 2 ifadesinin en sade biçimini bulunuz.2 b C) a . a) 4x2 y + 6xy b) 3a + 9b + 18c c) 4x2 .1 b 2 D) a + 2b b2 20 a2 .13 Aşağıdaki ifadelerden hangisi 24xy ifadesinin özdeşi değildir? A) 12xy. 22 Çalışma ..2 B) 12xy+12xy C) 6x. Kullandığınız yöntemi açıklayınız....... Elde edilen sayı başka bir sayının karesi olabilir mi? Açıklayınız. 15 3x2 + 5x -12 = (x + 3) .4xy D) 18xy+6xy 14 Bir sayının karesine 8 katı ve 16 sayısı ekleniyor. x+1 x x2+x 3x2+x -2x2 104 x2-x-2 3x2-5x-2 -2x2+4x 18 (10 001).50y2 17 Yandaki tabloyu tamamlayınız.

bunlars›z ancak karanl›k bir labirentte dolan›l›r. M›s›r Piramitleri’nin yap›lar›n›n günefl ›fl›nlar›na benzetilmeye çal›fl›ld›¤› fleklinde görüfller bulunmaktad›r. harfleri üçgenler.evren her an gözlemlerimize aç›kt›r ama onun dilini ve bu dilin yaz›ld›¤› harfleri ö¤renmeden ve kavramadan anlafl›lamaz. yy.. Buna en güzel örneklerden biri koni bulutsusudur (gaz ve tozdan oluflmufl evren bulutu). kutuplardan bas›k olmas›na ra¤men küre olarak kabul edilebilir. Bunlar olmadan tek sözcü¤ü bile anlafl›lamaz. Bu piramitlerin say›s›n›n 80 ile 100 aras›nda oldu¤u belirtilmektedir. 105 Bir kimyasal elementin özelliklerini tafl›yan en küçük tanecik olan atom da küresel bir yap› olarak kabul edilmektedir. Ünlü bilim insan› Galileo Galilei: “. Dünyan›n yedi harikas›ndan biri olarak kabul edilen M›s›r Piramitleri insano¤lunun tarihte infla etti¤i en büyük yap›lard›r. Koni bulutsusu 1997 y›l›nda keflfedilmifltir ve Dünya’m›za uzakl›¤› 2200 ›fl›k y›l›d›r.MATEMAT‹KTE YOLCULUK Kombinasyon. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Geometrik Cisimler Evrendeki birçok gök cismi geometrik cisimlere benzetilerek adland›r›lmaktad›r. da yaflam›fl olan John Dalton’dur. Bunun yan›nda içinde yaflad›¤›m›z Dünya. daireler ve di¤er geometrik biçimlerdir.. Benzer flekilde gezegenler ve uydular› da birer küre modeli olabilir. Atom kavram›n› bugünkü anlamda ilk kullanan bilim insan› 19.” demifltir. Evren matematik diliyle yaz›lm›flt›r. Evrendeki cisimler ve matematik aras›ndaki iliflki sizin de dikkatinizi çekti mi? Evrenden geometrik cisimlere örnekler verebilir misiniz? .

Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Kombinasyon Bir tasarımcı yeni üretilecek olan bir duvar kâğıdı deseni üzerinde çalışıyor. Dört farklı pide çeşidinden üçünü seçerek karışık pide yemeye karar verirler.Kombinasyon. Pide çeşitleri yumurtalı. ÖRNEK Pelin ve arkadaşları lokantaya giderler. kıymalı. Bu parçalardan herhangi ikisini kaç farklı biçimde seçebiliriz? Olası seçimleri not edelim. Bunun için yandaki şekillerden ikisini seçmeyi planlıyor. Seçtiğimiz parçalarla iki elemanlı kümeler oluşturalım. Bu parçalardan üç elemanlı kaç farklı küme oluşturulabilir? Tartışınız. . kaşarlı ve kuşbaşılı olduğuna göre bu seçim kaç farklı şekilde seçim yapılabileceğini bulalım. Tasarımcı kaç farklı seçim yapabilir? Anahtar Kavramlar • Kombinasyon • Rasyonel denklem • Denklem sistemi 106 ETK‹NL‹K Renk Seçimi Araç ve Gereç •Dört farkl› renkte kalem •K⤛t veya karton •Makas Kâğıttan karesel bölge şeklinde birbirine eş dört parça keselim ve bunları farklı renklere boyayalım. Kaç farklı küme oluşturdunuz? Oluşan küme sayısı ile olası seçim sayısını karşılaştırıp yorumlayınız.

3. BCD ve ACD şeklindedir. III. b. Meltem bu seçimi kaç farklı şekilde yapabilir? 2 3 . B.2. C ve D çeşitlerinden üçü ile oluşturulabilecek bütün grupları yazalım: Yumurtalı Kıymalı Kaşarlı Kuşbaşılı A B C D I ABC ACB BCA BAC CAB CBA II ABD ADB BDA BAD DAB DBA III BCD BDC CDB CBD DBC DCB IV ACD ADC DCA DAC CAD CDA Seçme sırası önemli ise A. a) Aylin kaç farklı seçim yapabilir? b) Dondurmaların seçiminde sıranın önemli olması durumunda kaç farklı seçim yapılabilir? c) Sıralamanın önemli olması durumunda üç çeşit dondurma kaç farklı şekilde servis edilebilir? ç) Bulduğunuz sonuçlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.Pide çeşitlerini yanda verildiği gibi A.r) C(n. ABD. Bu sayıya 4’ün 3’ lü permütasyonu bulunarak da ulaşılabilir. II. 3)= 4! = 4.2. ve IV. P(4. Bu nedenle dört farklı pide çeşidinden oluşturulabilecek farklı üçlü gruplar. A.r)= (n r )= r! = (n-r)! . c ve ç seçeneklerinde belirtilen işlemleri yapınız. Bu sonucu permütasyondan yola çıkarak da aşağıdaki gibi elde edebiliriz. Altı kişilik bir gruptan üç kişilik bir alt grup kaç farklı yolla oluşturulabilir? Meltem 20’lik bir CD kutusundan 4 tane CD seçmek istiyor. C ve D çeşitlerinden üçü ile 24 grup oluşturulabilir. Aylin bu dondurmacıdan üç çeşit dondurma almak istiyor. sütundakiler kendi içlerinde aynı durumu belirtmektedir. C. n’nin r’li kombinasyonu C(n. D harfleri ile gösterelim. r! UYGULAMA 1 Bir dondurmacıda beş farklı dondurma çeşidi bulunmaktadır.1 = 24 1! (4-3)! Karışımda sıra önemli olmadığı için bu ölçü gruplardan I.3) = 3! 24 = 3. B. ABC.r) veya (n r ) fleklinde gösterilir. n! P(n. d) Altı dondurma çeşidinden dört çeşit seçilmesi durumu için a.1 24 = 4 6 107 n elemanl› bir kümenin elemanlar› ile oluflturulacak r elemanl› farkl› gruplar›n say›s› n’nin r’li kombinasyonu olarak adland›r›l›r. P (4. B.

.................................... d) Dört arkadaşın birlikte yan yana kaç farklı biçimde fotoğraf çektirebileceğinin bulunması. 1.......... e) 6 farklı tatlı çeşidinin bulunduğu bir menüden 2 tatlının seçilmesi........... Öğrencilerinden kendi belirledikleri 4 soruya cevap vermelerini istemektedir. a) 20 kişilik sınıftan herhangi iki kişinin seçilmesi......................3) c) C(10.......... Bu noktaların herhangi ikisi kullanılarak kaç farklı doğru parçası çizilebilir? 6 Aşağıdaki durumların permütasyon veya kombinasyondan hangisine örnek olabileceğini ifadelerin yanlarındaki noktalı yerlere sembolle göstererek yazınız... Toplam kaç tokalaşma olmuştur? 11 Aşağıdaki şekilde yer alan noktaların birleştirilmesi ile kaç farklı üçgen oluşturulabilir? 23 Çalışma ..... b) 30 kişilik bir sınıftan sırayla bir başkan ve başkan yardımcısı seçilmesi.2) b) P(12. .... ç) “0.................4 Çetin Öğretmen hazırladığı sınavda 8 soru sormuştur..........5) ç) P (9............. a) C(14. 108 7 Bir şirket 2 muhasebeciyi işe alacaktır..... Yapılan başvurulardan 21 farklı seçim yapılabileceğine göre bu iş için kaç kişi başvuruda bulunmuştur? 8 20 kişilik bir sınıftan bir geziye katılmak için 4 kişi seçilecektir...... c) 16 kişilik bir takımdan 11 kişi seçilmesi.............. Öğrenciler cevaplayacakları soruları kaç farklı şekilde seçebilir? 5 Yandaki çember üzerinde 10 nokta işaretlenmiştir.............. 3” rakamları ile yazılabilecek birbirinden farklı üç basamaklı sayıların kaç tane olduğunun bulunması..6) 10 Bayram ziyaretinde buluşan 15 kişilik grupta herkes birbiriyle tokalaşmıştır... 2......... Seçilecek dört kişiden biri başkan diğeri başkan yardımcısı olacağına göre bu dört kişi kaç farklı biçimde seçilebilir? 9 Aşağıda verilen permütasyon ve kombinasyon hesaplamalarını yapınız.......

.).2x 2x x + 15 = 16 x 15 15x = 15 15 x = 1 elde ederiz. Burada “a”. Bir günde 12 saat uyuması gereken bir çocuk kaç yaşında olabilir? ETK‹NL‹K Denklem Çözelim “Bir sayının 2 eksiğinin çarpmaya göre tersi ile ’ün toplamı 2’ ye eşittir. Bulduğumuz değeri denklemde x yerine yazarak çözümün doğruluğunu kontrol edelim: x + 15 =8 2x 1 + 15 ? =8 x = 1 için 2. .Denklem Sistemleri Büyüme çağında olan çocukların bir günde uyumaları gereken süre yaşlarına göre değişir. 2x. a) Bu süre ile yaş arasındaki bağıntı (17 şeklindedir. Denklemi çözmeden denklemi sağlayan değer için ne söylenebilir? Tartışınız. x + 15 =8. 2x Eşitliğin her iki tarafını 2x ile çarpalım (Böylece paydayı ortadan kaldırmış oluruz. Bu sayıyı bulunuz. çocuğun yaşını belirtmektedir. Yukarıdaki probleme uygun denklemi yazalım. Denklemin çözümü için öncelikle hangi işlem yapılmalıdır? Denklemi çözdükten sonra çözümün doğruluğunu nasıl kontrol edebilirsiniz? 109 ÖRNEK x + 15 = 8 denklemini sağlayan x değerini bulalım.1 ? 16 = 8 2 8=8 Eşitlik sağlandığından bulduğumuz değer doğrudur.

4kg 4kg 4kg Denklemlerdeki değişkenler arasındaki ilişkiyi açıklayınız. : y’ yi temsil etmektedir. Tek değişken içeren denklemi çözünüz.20) = (-6) .10 + x-5 6 = 5 10 x-5 denklemini sağlayan x değerini bulalım: İşlem kolaylığı sağlamak amacıyla payları eşit olan ifadeleri bir araya getirelim: 4x .4x . x = 5 için 4 .100 = -6x + 30 26x = 130 x = 5 elde ederiz.10 = x-5 4x .10 .10 + 6 5 5-5 10 + 6 = 10 5 0 0 Buldu¤umuz x de¤eri denklemde baz› rasyonel ifadelerin paydas›n› “0” yapmakt›r. Elde ettiğiniz sonuçtan yararlanarak diğer değişkeni bulunuz. O hâlde bu denklemin çözüm kümesi bofl kümedir. terazide tek değişkenin yer almasını nasıl sağlayabilirsiniz? Tartışınız.10 + x-5 110 6 = 10 x-5 5 = 10 0 olur. .5) 20x . Bulduğunuz değerlerin doğruluğunu kontrol ediniz. 5 . (x .10 = x-5 x-5 4x . Terazilerde modellenen denklemleri yazalım. Bu ilişkiden yararlanarak 2. (4x . Buldu¤umuz de¤eri denklemde yerine yazarak çözümün do¤rulu¤unu kontrol edelim: 4x . ETK‹NL‹K ‹ki De¤iflkenli Denklemler Yanda denge durumunda olan terazi modellerindeki : x’ i . Bu nedenle x = 5 de¤eri denklemin çözümü olamaz.10 .20 =x-5 6 5 6 5 6 5 5 .

ÖRNEK 16 soruluk bir testte 5 ve 10 puanlık sorular bulunmaktadır. 111 (1) x + y = 16 (2) 5x + 10y = 100 . Bunun için 1.5y + 10y = -80 + 100 5y = 20 y=4 x + y = 16 denkleminde y yerine 4 yazarak x değerini bulalım: x + 4 = 16 x = 12 elde edilir.4 = 60 + 40 = 100 2. Soruların tamamı doğru cevaplandığında 100 puan alındığına göre testte 5 ve 10 puanlık sorulardan kaçar tane olduğunu bulalım: Problemde verilen durumlara uygun denklemleri yazalım. yol: (Yok Etme Yöntemi) Bu yöntemde eşitliğin her iki yanındaki ifadelerin taraf tarafa toplanması veya çıkarılmasıyla bilinmeyenlerden biri yok edilir.y) yazarak y değerini bulabiliriz.12 + 10. Do¤rusal denklem sistemlerinin çözümünde. x+y= 12 + 4 = 16 5x + 10y = 100 5. Sistemin çözümü olan s›ral› ikili her iki denklemi sa¤lamal›d›r. 10 puanlık soruların sayısı y olsun.5y = -80 5x + 10y = 100 + -5x + 5x .y eşitliğini yazabiliriz. yerine koyma veya yok etme yöntemi kullan›l›r. -5x . (16 . yol: (Yerine Koyma Yöntemi) 1. Ayn› de¤iflkenleri içeren iki do¤rusal denklem “do¤rusal denklem sistemi” oluflturur.y) + 10. 1. denklemden x = 16 . x + y = 16 5x + 10y = 100 şeklinde iki bilinmeyenli iki denklem elde edilir.y = 100 80 . denklemde x yerine (16 . Böylece iki eşitliği taraf tarafa topladığımızda x bilinmeyenini yok etmiş oluruz. x + 4 = 16 x = 12 elde edilir. Bu denklem sisteminden bilinmeyenleri bulmak için iki farklı yol izleyebiliriz. 2. Bulduğumuz x ve y değerlerinin her iki denklemi de sağlaması gerekmektedir. 5 puanlık soruların sayısı x .5y + 10y = 100 5y = 20 y=4 x + y = 16 denkleminde y yerine 4 yazarak x değerini bulalım. Buna göre. (1) x + y = 16 (2) 5x + 10y = 100 5. denklemi -5 ile çarpalım.

4 5 x . Gruba bir öğrenci daha katıldığında her öğrenciye düşen soru sayısı 3 azalıyor.15 = 22 3 Arzu : 2 (x . Bu testte kaç soru vardır? Ardışık üç çift sayının toplamının yarısı 12’ dir Bu sayılardan en büyü¤ü kaçtır? Aşağıdaki denklemleri gerçek sayılar kümesinde çözünüz. Korodaki erkek öğrencilerin sayısı kız öğrencilerin sayısının 5 ’ ü kadardır ve koroya 12 erkek öğrenci katıldığında kız ve erkek öğrencilerin sayısı eşit olmaktadır. Hangi denklemin doğru olduğunu bularak çözümünü yapınız. Korodaki kız öğrencilerin sayısını bulunuz.a = 12 c) 2k . Zehra’nın aylık harçlığı kaç TL’ dir? Denklem kurarak çözünüz ve çözümde kullandığınız stratejiyi açıklayınız. İkisinin boyları toplamı 2. 8 Müzik öğretmeni Başak Hanım. aylık harçlığını her hafta için eşit harcamak üzere 4’e bölüyor.3 = 2 5 4 112 6 b) 2y -y + 1 3y + = 4 2 5 c) 2x + 6 = x 8 5 2 gibi iki farklı denklem kuruyor. “15 eksiğinin ’si 22 olan sayı kaçtır? ” Bu sorunun çözümü için Banu ve Arzu aşağıdaki Banu : 2x . Mesut’un boyu babasının boyunun Mesut’un boy uzunluğunu bulunuz. bir testte bulunan soruları 5 kişiden oluşan bir grup öğrenciye çözmeleri için eşit olarak paylaştırıyor. a) x . İlk hafta 12 TL’ye kitap alıyor ve o hafta için elinde 40 TL kaldığını görüyor.3 = 2n 2n .95 m ise 3 9 10 11 Toplamları 74 farkları 18 olan iki sayıdan büyük olan› kaçtır? Aşağıdaki denklemleri çözünüz. a) 2x + y = 3 x + 2y = -12 b) a + 3b = 8 2 b .80 = 20 denklemine uygun bir problem kurunuz. 3 1 2 = x-2 x-3 7 denklemini çözünüz. okul korosundaki kız ve erkek öğrencilerin sayısının birbirine 3 eşit olmasını ister.15) = 22 3 3 Ahmet Öğretmen.UYGULAMA 1 Zehra. 2 ’ si kadardır.k = 7 24 Çalışma .

Cetvel ve açıölçer kullanarak bu üçgenin kenar uzunluklarını ve açılarını ölçüp not edelim. Sizce bu ölçümü yapabilmek için hangi bilgilere ihtiyacınız vardır? Tartışınız. Bu üçgenler eş midir? Tartışınız. IBCI = IRPI ve IACI = ISPI olacak şekilde bir SRP çizelim. IABI = ISRI. . C ile F ve AC ile DF eştir. Bunu sembolle ABC DEF şeklinde gösterebiliriz. bir dağın yakınlarındaki bir ağacı kullanarak dağın yüksekliğini binlerce yıllık bir yöntemle ölçebilirsiniz. Örneğin. s(ABC) = s(KLM) . 5 cm 100o B 6 cm C E 6 cm 100o F 5 cm IBCI = IEFI = 6 cm s( C ) = s( F ) = 100º IACI = IDFI = 5 cm olduğundan [BC] ile [EF] . 113 ÖRNEK A D Yanda verilen üçgenlerin eş olduklarını gösterelim. s(ACB) = s(KML) ve IBCI = ILMI olacak şekilde bir KLM çizelim. Çizdiğimiz üçgenlerin herbirini kenarları boyunca keserek kağıttan ayıralım ve üst üste çakıştıralım. Elde ettiğiniz sonuçları tartışınız. IABI = IDEI . IACI = IDFI ve s(ABC) = s(DEF) olacak şekilde bir DEF çizelim. Bu nedenle ABC ile DEF. eş üçgenlerdir. Üçgenlerin bilinmeyen kenar uzunluklarını ve açı ölçülerini belirleyiniz. ETK‹NL‹K Üçgenleri Karfl›laflt›ral›m Araç ve Gereç •Cetvel •Aç›ölçer •Makas Herhangi bir ABC üçgeni çizelim. O devirlerden kalma kitaplarda bu ölçümlerin çubuklar veya ağaçlar yardımıyla nasıl yapılacağı anlatılır.Üçgenlerde Efllik ve Benzerlik Çok eski devirlerden beri eş ve benzer üçgenler uzaklık ve yükseklik ölçümleri için kullanılmaktadır.

P R b) IPRI = ITSI . • Kenarlar›. • Kenar-Aç›-Kenar (KAK). Bu efllik flartlar› s›ras›yla. • ‹ki aç›s› ile bu aç›lar›n karfl›s›ndaki kenarlardan herhangi biri efl ise bu üçgenler efltir. • Kenar-Aç›-Aç› (KAA) fleklinde adland›r›l›r. IPTI = IRSI ve [TR] iki üçgenin de kenar› oldu¤undan PRT ile STR’nin kenarlar› efltir. • ‹ki kenar› ve dahil ettikleri aç›. Bu nedenle KLM ile ONM. T S c) U 55o 55 A o s( U ) = s ( A ) = 55º s( Y ) = s( C ) = 75º IYZI = IBCI = 8 cm oldu¤undan U ile A. efllik flart›n› belirleyerek gösterelim. 114 O Açı-Kenar-Açı (AKA) eşlik şartına göre eş üçgenlerdir. KKK efllik flart›na göre efl üçgenlerdir. KAA efllik flart›na göre efl üçgenlerdir.‹ki üçgenin. ÖRNEK Afla¤›da verilen üçgenlerin efl olduklar›n›. • Aç›-Kenar-Aç› (AKA). • Kenar-Kenar-Kenar (KKK). a) K s( L ) = s( N ) = 90º ILMI = IMNI = 4 cm L M 4 cm 4 cm N s(KML) = s(OMN) (ters açılar) olduğundan L ile N. LM ile MN ve KML ile NMO eştir. Bu nedenle UYZ ile ACB. C 75o Y 8 cm Z B 8 cm 75o . • ‹ki aç›s› ve dahil ettikleri kenar. Y ile C ve [YZ] ile [BC] efltir. Bu nedenle PRT ve STR.

benzer midir? Tartışınız. ABG ve CDB üçgenlerinin hipotenüs A B C uzunluklarını oranlayınız. Yukarıdaki iki adımı ABG ile FEG ve BCD ile GFE için de uygulayınız. .ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Aç›ölçer •Cetvel Efl mi? Benzer mi? A4 kâğıdının herhangi bir köşesini kısa kenarı üzerine katlayalım ve oluşan üçgenleri isimlendirelim. kenarları ve bu oran arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız. ’ si oranında küçültülmüşüdür. Aynı oran dik kenarlar arasında da bulunabilir mi? Bu iki üçgenin açıları. Bu üçgenler eş midir.5 cm F İki üçgenin karşılıklı kenarlarını oranlayalım: = = = = = İki üçgenin karşılıklı kenarlarının oranı aynı olduğundan ABC ve DFE benzer üçgenlerdir. ABC’nin kenar uzunlukları. Üçgenlerin açılarını ve kenar uzunluklarını ölçelim. Açılar arasındaki ilişkiyi tartışınız. F G D E ÖRNEK Aşağıda verilen üçgenlerin benzer olup olmadıklarını inceleyelim: A D 115 2 cm B 4 cm 6 cm 3 cm 3 cm C E 4. DFE’nin kenar uzunluklarının Bu nedenle benzerlik oranı ’ tür.

. • Kenar-Kenar-Kenar (KKK). • Karfl›l›kl› iki kenar›n›n orant›l› ve dahil ettikleri aç›lar›n efl olmalar› durumunda bu üçgenler benzerdir. • Kenar-Aç›-Kenar (KAK) fleklinde adland›r›l›r. KAK benzerlik flart›na göre benzer üçgenlerdir. ÖRNEK Afla¤›da verilen üçgenlerin benzer olduklar›n›. Benzerlik flartlar› s›ras›yla.‹ki üçgenin. benzerlik flart›n› belirleyerek gösterelim: S 50o K 50o 116 L 4 cm 3 cm 8 cm 6 cm M R P s( K ) = s( S ) = 50º oldu¤undan verilen iki üçgenin birer aç›lar› efltir. • Aç›-Aç› (AA). Bu aç›y› oluflturan kenarlar›n uzunluklar›n› oranlayal›m: = = = = Üçgenlerin iki kenar› karfl›l›kl› olarak orant›l› ve bu kenarlar›n aras›ndaki aç›lar efl oldu¤undan KLM ve SRP . • Karfl›l›kl› kenarlar›n›n orant›l›. • ‹kifler aç›lar›n›n efl. Benzerlik oran› ise ’dir.

156 = 156 x C E x D x = 312 m olur. 312 = 156 .Tünel çal›flmalar› yapan bir ekip yanda resmi verilen da¤›n yerle birleflti¤i uzunlu¤u hesaplamak istiyor ve resim üzerinde verilen ölçümleri yap›yor. B ile E noktalar› birlefltirildi¤inde iki tane üçgen oluflmufl. ICDI ICDI = 256 m Sonuç [CD]’n›n verilen uzunlu¤u ile ayn›d›r. 117 Plan› Uygulayal›m Benzerlik için “ ~ ” sembolünü kullanal›m. 25 6 m 25 6 m . E x D Problemi Anlayal›m A ile D. ECD ~ BCA = 128 . Küçük üçgenin üç kenar uzunlu¤u da biliniyor. 110 m B 156 m 12 8 m Kontrol Edelim ICDI’ nu bilinmeyen olarak kabul edelim. 12 8 m C 110 m B A 156 m Plan Yapal›m Yap›lan ölçmelerde E ve B aç›lar› efl verilmifltir. Bu benzerli¤i kullanarak IEDI’nu bulal›m. Büyük üçgende IEDI soruluyor. IACI ve IEDI’nu kullanarak ICBI’nun 256 m olup olmad›¤›n› kontrol edelim. Bu uzunlu¤un kaç metre oldu¤unu bulal›m. IABI. ECD ve BCA ters aç›lar oldu¤undan efltir. A Siz de E ve C noktaları arasındaki uzaklığı bulunuz. x = 256 . Bu nedenle ECD ve BCA üçgenlerinde AA benzerli¤i vard›r. = 128 156 = ICDI 312 128 .

IDEI = IGHI. D ile E ’nın ölçüleri toplam› 100º ise K ’n›n ölçüsünü bulunuz. Sizce oluşan üçgenler eş midir? Neden? A 2 Mühendis Erol Bey. S R T P 6 DEF ile GHK efl üçgenlerdir. VYZ dik üçgeninki ise 12 cm ve 13 cm’dir. Sizce kim haklıdır? Neden? A I. C 5 Yanda verilen flekilde [SR] [TP] ve [ST] [RP]’d›r. IEFI = IHKI ve IDFI = IGKI’ dur. Bu iki üçgen efl midir? Neden? .UYGULAMA 1 Yiğit. II. Lale ise benzer olduğunu iddia ediyor. 7 KLM dik üçgeninin dik kenar uzunluklar› 5 cm ve 12 cm’dir. IABI = IBCI IADI = IDCI s(BDC ) = s(ADB) B D Yandaki flekilde ABD ile CBD’nin efl oldu¤unu göstermek için yukar›da verilen bilgilerden hangisine gerek yoktur? Efllik flart›n› belirterek aç›klay›n›z. III. Buna göre ISRI = ITPI oldu¤unu gösteriniz. Buna göre IABI kaç metredir? Açıklayınız. Bunun için resim üzerinde verilen ölçümleri yapıyor. yanda resmi verilen gölün A ve B noktaları arasındaki uzaklığı ölçmek istiyor. 50m P 38m B 38m C 50m 42m D 3 118 4 Betül. karesel bölge şeklindeki bir kâğıdı köşegeni boyunca ikiye katlıyor. yalnızca açı ölçüleri eş olan iki üçgenin eş üçgenler olduğunu.

ABC ile benzer olan DEF’nin ise en k›sa kenar› 3 cm’ dir. 10 A Yandaki resimde verilen nehir üzerinde. IMLI = 12 cm. IHMI = 8 cm. 119 B 80m 32m D 48m E 11 8cm M 12cm H N 15cm Yanda verilen flekilde [MN] [LK]. Buna göre DEF’nin çevre uzunlu¤unu bulunuz. Buna göre a¤ac›n uzunlu¤unu bulunuz. Yanda modellenen bu durumda Onur’un gölgesinin uzunlu¤u 248 cm. a¤ac›n gölgesinin uzunlu¤u ise 744 cm’dir.8 Boyu 155 cm olan Onur. [AC]. bir a¤ac›n yak›n›nda durdu¤unda gölgesinin bitti¤i yer ile a¤ac›n gölgesinin bitti¤i yer ayn› nokta oluyor. Bunun için flekildeki gibi dik üçgenler ve ölçümlerden yararlan›l›yor. 9 ABC’nin kenar uzunluklar› 6 cm. IABI = 12 cm ve IACI = 16 cm [BA] ise IAHI kaç santimetredir? 25 B H C Çalışma . 9 cm ve 14 cm dir. L 24cm A K 12 12cm 16cm Yanda verilen flekilde [AH] [BC]. INKI = 15 cm ve ILKI = 24 cm ise [HN] ve [MN]’n›n uzunluklar›n› bulunuz. Buna göre A ile B noktalar› aras›ndaki uzakl›¤› bulunuz. A ile B noktalar›n› birlefltiren bir köprü yap›lmak isteniyor.

KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Kombinasyon. Kesrin payının 2 katı ile paydasının 3 katının toplamı 67 olduğuna göre bu kesri bulunuz. 2x . gümüş ve bronz madalyanın sahipleri için kaç farklı durum vardır? Bu problemin çözümü için gereksiz olan bilgi nedir? A 4 Yanda verilen ABC üçgeni ikizkenar üçgendir.4 y+3 120 B 10cm C 5 Bir kesrin payı ile paydasının toplamı 26’dır. Aldığı kumaşın yetmeyeceğini düşünerek kalan kumaşın yarısını daha alır. Esma Hanım.y değerini hesaplayınız. a) (x . 6 x y 5 3 7 Esma Hanım. Yanda verilen bölme işleminde bölen ile bölünenin toplamı 63 olduğuna göre x . ABC üçgeninin çevre uzunluğu 42 cm olduğuna göre x ve y değerlerini bulunuz. Bu seçimi kaç farklı biçimde yapabilir? b) Burcu misafirleri için masa hazırlıyor. Bütün yarışmacıların kazanma şanslarının eşit olduğu düşünülürse altın. 8 farklı tabağı kaç farklı şekilde dizebilir? 2 3 200 metre koşusunda 8 yarışmacı yarışmaktadır. bir top kumaşın yarısını alır. Aşağıda verilen denklemleri çözünüz. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Sınıf kitaplığına 5 yeni kitap alan Şükran Öğretmen bu kitapları 5 farklı öğrenciye her birine birer kitap verilmek üzere kaç değişik biçimde dağıtabilir? Aşağıda verilen iki sorunun çözümleri arasındaki farkları açıklayınız. yeni bir kazak örmek için 10 farklı desenden 4’ünü kullanmak istiyor. toplam 3 m kumaş aldığına göre bir top kumaşın kaç metre olduğunu bulunuz.3) + = b) = 8 9 Bir ikizkenar üçgende eş olan kenarlara ait yükseklikler arasındaki ilişkiyi şekil çizerek gösteriniz. . a) Emel Hanım.

Yasemin ise Y noktasında başlayıp L noktasında bitiriyor. Gül. Verilenlere göre PRS ve VTS üçgenleri eş midir? Neden? P T S R V PASTANE 11 Gül ve Yasemin koşu yaptıkları mesafeleri yandaki gibi çiziyorlar. IACI = 12 cm. D. koşmaya G noktasında başlayıp K noktasında bitiriyor. Bu iki üçgenin karşılıklı kenarlarının oranı 121 A 13 Yanda verilen şekilde IDFI = 8 cm. ’tir. P noktasında bulunan pastane her iki başlangıç noktasına eşit uzaklıkta olduğuna göre hangi koşucu daha uzun koşmuştur? Neden? G 72º P 72º Y K L 12 Benzer iki üçgenin alanlarının oranı nedir? Açıklayınız. [AC]’ nın orta noktası ise IBFI kaç santimetredir? cm 12 D E C B F 9 Öz Değerlendirme .10 Yanda verilen şekilde s( R ) = s( T ) ve S noktası [RT]’nın orta noktasıdır.

Üçgensel bölge şeklindeki yüzler. renkler farkl› miktarda k›r›lmaya u¤rar ve k›rm›z›dan mora de¤iflen bir renk kufla¤› ortaya ç›kar. Ifl›k havadan farkl› bir ortama geçti¤inde. Yandaki foto¤raflarda bu olay modellenmifltir. Fakat gerçekte bir çok rengin kar›fl›m›ndan oluflur. bu prizman›n yüzlerinden geçti¤inde. Üçgen prizmanın kaç tane ayrıtı. Bu açınımı makasla kenarları boyunca keselim ve kapatarak prizmamızı oluşturalım. ›fl›¤›n bu prizman›n hangi yüzlerinden geçti¤ini tart›fl›n›z. Aynı renkle çizilmiş kenarların uzunluklarının eş olmasına dikkat edelim. Üç dikdörtgensel bölgenin birlefltirilmesiyle elde edilen yüzey ise yanal yüzeydir. kaç tane köşesi vardır? Bu ayrıtlardan hangileri eştir? Neden? Açınımdaki dikdörtgensel bölgelerden üçü paralelkenarsal bölge olarak çizilirse prizmanın şekli ve duruşu değişir mi? Tartışınız. yan yüz. Ifl›k. Foto¤raflar› inceleyerek.Geometrik Cisimler Prizmaları Tanıyalım Ifl›k. Ünlü fizikçi Newton. köfle ve yüksekliktir. Üçgen prizman›n temel elemanlar› taban. Sizce böyle bir prizma nas›l oluflturulabilir? Anahtar Kavramlar • Dönel koni • Ana do¤ru • Büyük çemberler • Dik prizma • E¤ik prizma ETK‹NL‹K 122 Araç ve Gereç •Karton •Makas •Cetvel •Yap›flt›r›c› Üçgen Prizma Olufltural›m Aşağıdaki prizma açınımını kartona çizelim. Bu iki taban aras›ndaki uzakl›k. ayr›t. prizman›n yüksekli¤idir. bu yüzler arasındaki uzaklık ve üç dikdörtgensel bölgenin birleştirilmesi ile elde edilen yüzey. taban yanal yüzey yükseklik taban . Yandaki prizmada. prizmanın hangi elemanlarıdır? Tartışınız. ›fl›¤›n bu özelli¤ini camdan yap›lm›fl bir üçgen prizma kullanarak incelemifltir. efl ve paralel üçgensel bölge olan iki taban renklendirilmifltir. beyaz gibi görünür. ortam›n k›rma etkisiyle renklerine ayr›fl›r.

. Prizmamızı bu eksen etrafında iki kez 60º lik açı ile döndürelim. hangisinin eğik olduğunu belirleyelim. ikincisi ise eğik prizmadır. Dik prizmaların yan yüzleri dikdörtgensel bölge. Buna göre ilk prizma dik. eğik prizmaların yan yüzleri paralelkenarsal bölgedir. 10 cm 10 cm 10 cm 20 cm Eşkenar üçgen dik prizmanın tabanlarının merkezinden geçen doğru “eksen” dir. 123 Yukarıda yüzey açınımı verilen prizmanın tabanları düzgün altıgensel bölgeler olduğu için düzgün altıgen dik prizmadır. Yanda verilen düzgün altıgen dik prizmanın yüzey açınımını çizelim ve prizmayı inceleyelim. Üçgen prizmanın tabanlarının karşılıklı köşelerini birleştiren ayrıtlar tabanlara dik ise dik prizma.ÖRNEK Aşağıda verilen üçgen prizma modellerinden hangisinin dik. Siz de yukarıda verilen prizmaların temel elemanlarını belirleyiniz. Yanda verilen eşkenar üçgen dik prizmanın dönme simetrisine sahip olup olmadığını belirleyelim. eğik ise eğik prizma olarak adlandırılır.

düzgün altıgen dik prizma ekseni etrafında her 60º lik. . düzgün sekizgen dik prizma ekseni etrafında her 45º lik açıyla dönmelerde değişmez kalır. Siz de eşkenar üçgen prizmanın neden 120º lik açıda dönme simetrisine sahip olduğunu açıklayınız. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen dik prizmaların dönme simetrisine sahip olup olmadıklarını belirleyelim. Bundan dolayı bu prizmalar dönme simetrisine sahiptirler. Düzgün beşgen dik prizma ekseni etrafında her 72º lik. 124 Yukarıdaki düzgün beşgen.60º lik dönme 120º lik dönme Eşkenar üçgen dik prizma ekseni etrafında 120º lik açı ile döndürüldüğünde değişmez kaldığından dönme simetrisine sahiptir.

.UYGULAMA 1 Aşağıda her bir seçenek için verilen çokgenlerle üçgen prizma oluşturulup oluşturulamayacağını belirleyiniz. a) c) 3 cm 4 cm 3 cm 4 cm 5 cm 3 cm 4 cm 6 cm 6 cm 6 cm b) ç) 3 cm 5 cm 3 cm 125 2 cm 5 cm 2 cm 5 cm 3 cm 2 cm 5 cm 5 cm 5 cm 2 Aşağıda verilen dik ve eğik prizmaların temel elemanlarını işaretleyiniz.

Oluşan üçgen prizmayı çizerek ayrıt uzunluklarını bulunuz. Deniz çokgensel bölgelerden bazılarını fazladan çizdiğini fark eder. 6 Ayrıt uzunluğu 8 cm olan bir küp. tabanının köşegeni boyunca kesilerek iki tane üçgen prizma elde ediliyor.3 Aşağıda verilen üçgen dik prizma ve düzgün altıgen dik prizmanın açınımını çiziniz. 8cm 9cm 10cm 4cm 5cm 6cm 4 Yanda kareli kâğıtta verilen üçgen prizma dönme simetrisine sahip midir? Neden? 126 5 Deniz. bir düzgün beşgen dik prizmanın yüzey açınımında bulunan çokgensel bölgeleri aşağıdaki gibi çizer. 26 Çalışma . Deniz’in fazladan çizdiği çokgensel bölgeleri ayırarak düzgün beşgen dik prizmaların yüzey açınımını çiziniz.

Oluflan üçgensel bölgeleri keserek k⤛ttan ay›ral›m. prizman›n yüzey alan›: 2 .Prizmaların Yüzey Alanları ve Hacimleri Evlerin çat›lar›na dikkat ettiniz mi? Genelde üçgen prizma fleklinde olur. Yanal yüzü kaplad›¤›m›z k⤛d› ve üçgensel bölgeleri kullanarak üçgen prizman›n aç›n›m›n› elde edelim.28 = 294 cm2 olur. Yüzey alan›n› bulmak için iki üçgensel bölgenin alan› ile dikdörtgensel bölgenin alan›n› hesaplay›p bu alanlar› toplayal›m. 2 21cm 28cm üçgenin çevre uzunlu¤u 20cm 35cm 21cm 28cm Dikdörtgensel bölgenin alan›: (21 + 28 + 35) . Küp. Prizman›n yanal yüzünü k⤛tla kaplayal›m. . Çat› kat›n› da düflünerek bir evin hacmini ve yüzey alan›n› nas›l hesaplars›n›z? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Dik üçgen prizma modeli •Kareli k⤛t •Makas Dik Üçgen Prizman›n Yüzey Alan› Üçgen dik prizma modelinin tabanlar›n› k⤛t üzerine koyarak çevresi boyunca çizelim. Üçgensel bölgenin alan›: 21. kare prizma ve dikdörtgenler prizmas›n›n yüzey alan›n› veren ba¤›nt›lardan yararlanarak üçgen dik prizman›n yüzey alan›n› veren bir ba¤›nt› yaz›n›z. 294 + 1680 = 2268 cm2 olur. 20 = 1680 cm2. 127 ÖRNEK 21cm 28cm 35cm 20cm Yanda verilen üçgen prizman›n yüzey alan›n› bulal›m. Bunun için önce üçgen prizman›n aç›n›m›n› çizelim: Aç›n›mda tabanlar üçgensel bölge yanal yüz ise dikdörtgensel bölge fleklindedir. K⤛d›n taflan k›s›mlar›n› keserek yanal yüzün tam olarak kaplanmas›na dikkat edelim. Yanal yüzün üçgensel bölge ile birleflen kenar uzunlu¤u ile üçgensel bölgenin çevre uzunlu¤u aras›ndaki iliflkiyi aç›klay›n›z. Baz› evlerde çat› katlar› oda olarak kullan›l›r. Yanal yüzün ve üçgensel bölgelerin alanlar›n› nas›l bulabilece¤inizi tart›fl›n›z.

50 50 Siz de dikdörtgenler prizmas›n›n yüzey alan›n› hesaplay›n›z. (yükseklik) ETK‹NL‹K Dik Üçgen Prizman›n Hacmi Araç ve Gereç •Kal›n karton •Cetvel •Makas Kartondan birbirine efl üçgensel bölgeler elde edelim. 7 br 3 br Kare prizma iki efl karesel bölge ve dört efl dikdörtgensel bölgeden oluflur. Oluflturdu¤umuz modelin tabanındaki üçgensel bölgenin alan›n› kullanarak dik prizmalardaki hacim ba¤›nt›s› yard›m›yla üçgen prizman›n hacminin nas›l hesaplanabilece¤ini tart›fl›n›z. Prizman›n yüzey alan›= 2 . 7 br 3 br 3 br Yüzey alan› = 2. = 2 . 7 = 63 br3 bulunur.4) . 7 = 2 . Prizmaların hacmi. 9 + 12 .Prizmaların yüzey alanları dikdörtgenler prizmas›nda oldu¤u gibi yanal yüz ile taban alanlar›n›n toplam›na eflittir.h h = 6 cm olarak bulunur. 7 = 102 br2 bulunur.(Taban alan›)+(Taban›n çevre uzunlu¤u). Hacmi = (Taban alan›) . yükseklik ÖRNEK 128 Taban›n›n bir kenar uzunlu¤u 3 birim ve yüksekli¤i 7 birim olan kare prizman›n yüzey alan›n› ve hacmini hesaplayal›m. (32) + (3.(Yükseklik) Y. Üçgensel bölgeleri üst üste koyarak üçgen prizma modeli olufltural›m. (Yükseklik) = (32) . h 300 = 50.A. (taban alan›) + (taban çevresinin uzunlu¤u) . taban›n›n kenar uzunluklar› 5 cm ve 10 cm olan dikdörtgenler prizmas›n›n yüksekli¤ini bulal›m h Dikdörtgenler prizmas›n›n hacmi = (Taban alan›) . Hacim = taban alan› . Hacmi 300 cm3. taban alanı ile yüksekli¤inin çarp›m›d›r. 5 cm 10 cm . (Yükseklik) 300 = (5.10) .

taban alanı ile yükseklik uzunlu¤unun çarpımıdır. a .64. Taban alanlar› ise altıgensel bölgenin alanının iki katına eflittir. Prizmanın hacmi = Taban alanı . 3 = 192 3 cm2 olur.Yanda ölçüleri verilen düzgün altıgen dik prizmanın yüzey alanı ve hacmini hesaplayalım. = 41 129 Yanal alan düzgün altıgensel bölgenin çevre uzunlu¤u ile prizmanın yükseklik uzunlu¤unun çarpımına eflittir. Yükseklik = 192 3 .12 = 576 cm2 bulunur 3 Prizmanın yüzey alanı = Taban alanı + Yanal alan = 192 3 + 576 = 192 ( 3 + 3) cm2 dir. h=12cm a=8cm Bir prizmanın yüzey alanı. Düzgün altıgensel dik prizmanın hacmi. 82. Yanal alan = 6. 12 = 2304 3 cm3 tür. Prizmanın tabanı düzgün altıgensel bölgedir.h = 6. Düzgün altıgensel bölgenin alanı flekildeki gibi altı tane eflkenar üçgensel bölgenin alanlarının toplamına eflittir. 6 . 3 4 12 . 3 = 3. yanal yüz ile taban alanlarının toplamına eflittir.a. 1 6 5 4 2 3 2 Taban alanları = 2 . .8.

Hazar’›n oluflturdu¤u üçgen prizman›n yüzey alan›n› bulunuz.. yanal alanı 12 3 cm2 dir.. cm’dir. Prizmanın yükseklik uzunlu¤u . 2. Verilen ölçülere göre ah›r›n hacmini hesaplay›n›z..4m 3m 6.2m 12m .” ifadesindeki bofllu¤a hangi sayı yazılmalıdır? h 2cm 3 Yi¤itcan.. 8 cm 10 cm 12 cm 10 cm 2 “Yanda verilen düzgün altıgen dik prizmanın taban ayrıtının uzunlu¤u 2 cm. yanda boyutlar› verilen kutunun yan yüzlerini k⤛tla kaplayarak süslemek istiyor.... üçgen prizma oluflturmak için karton üzerine yandaki çizimi yap›yor. Yi¤itcan’›n bu ifl için kaç santimetre kare k⤛da ihtiyac› vard›r? 12 cm 12 cm 12 cm 25 cm 130 15 cm 12 cm 4 Yanda ayr›t uzunluklar› verilen peynir diliminin hacmi kaç santimetre küptür? 10 cm 5 Y›ld›r›m çiftli¤inde bulunan ah›rlardan birinin önden görünüflü afla¤›daki gibidir.UYGULAMA 7 cm 1 Hazar.

Modellerdeki kum miktarlarının oranını bulunuz. 22 cm 7 Yanda üçgen prizma fleklinde tahtadan yap›lm›fl bir araç takozu verilmifltir. 40cm 30cm 65cm 8 Tabloda bazı düzgün altıgen dik prizmalar ve ölçüleri verilmifltir. bir proje ödevinde müzik aletleri hazırlamak için düzgün altıgen ve eflkenar üçgen dik prizma modelleri oluflturur. Yanda ölçüleri verilen modellerin her birinin yarısını kumla doldurur.8cm 6 Yanda kare prizma fleklindeki bir tahta parças› verilmifltir. a = 4 cm h = 6 cm h = 2 cm a = 8 cm 27 Çalışma . Bu cismin yüzey alan›n› ve hacmini hesaplay›n›z. Bu takozun hacmini ve görünen iki yüzünün alan›n› bulunuz. Tablo: Düzgün Altıgen Dik Prizmalar Taban ayrıtı (cm) 1 2 6 3 Taban alanı (cm2) Yükseklik Hacim(cm3) uzunlu¤u (cm) 2 3 3 3 3 3 9 131 9 Zeynep. Buna göre tablodaki bofllukları uygun sayılarla doldurunuz. Bu prizma taban›n›n köflegeni boyunca ikiye ayr›larak k›rm›z› ile boyal› cisim elde ediliyor.

132 ETK‹NL‹K Piramit Olufltural›m Araç ve Gereç •Karton •Cetvel •Makas •Yap›flt›r›c› Kartona kenar uzunlu¤u 12 cm olan bir kare çizelim. C. yan yüzlerini. 1349 y›l›nda Cenoval›larca Galata’y› çevreleyen s›n›rlar›n bafl kulesi olarak infla edilmifltir. G ve H noktalar› için de uygulayal›m. Atomium. 1958’de Brüksel’de yap›lan Dünya Fuar›’n›n sembolü “Atomium” binas› olmufltur. Piramitler M›s›r krallar›n›n ölünce içlerine gömülmeleri için yap›lm›flt›r. tepe noktas›n› ve yüksekli¤ini belirleyebilir misiniz? Tart›fl›n›z. Kenarlar›n orta noktalar›n› bulal›m ve A. Çevrenizdeki yap›larda hangi geometrik cisimler dikkatinizi çekiyor? Tart›fl›n›z. A D C A E B Bu do¤ru parças› üzerinde A noktas›ndan 4 cm uzakl›kta bir E noktas› iflaretleyelim. ayr›tlar›n›. ‹stanbul’da bulunan Galata Kulesi. Oluflan flekli üçgenin kenarlar› boyunca keselim. B. yan yüzleri boyunca tabana paralel olmayan ve tabanı kesmeyen bir düzlemle kesildi¤inde elde edilen parçalar hakk›nda ne söylenebilir? Tart›fl›n›z. A. Koni fleklinde çat›s› olan kule günümüzde ‹stanbul manzaras› seyretmek için eflsiz bir yerdir. Piramidin taban›n›.Piramit. B. [AE]’na dik olan 4 cm uzunlu¤unda bir do¤ru parças› çizelim. G ve H olarak isimlendirelim. Koni ve Küre Yaklafl›k 5000 y›l önce yap›lan M›s›r’daki piramitlerden 30 kadar› günümüze kadar kalm›flt›r. C ve D noktalar›n›. D H G F B C A E D H G F B C . D olarak isimlendirelim. her birinin çap› 18 m olan 9 tane küreden oluflmaktad›r ve bir demir kristalinin 150 trilyon kez büyütülmüfl modelidir. Bu ad›m› B. oluflan karenin en yak›n iki köflesi ile birlefltirerek birer üçgen elde edelim. Bu noktalar› karfl›l›kl› olarak birer do¤ru parças› ile birlefltirelim. C ve D noktalar› için de uygulayal›m. Piramit. E noktas›ndan geçen. kare ile ortak kenarlar› boyunca katlayal›m ve di¤er kenarlar› bantla yap›flt›rarak piramidi olufltural›m. Üçgenleri. Bu ad›m› F. Di¤er noktalar› da F.

Bu daire diliminin yay›n›n uzunlu¤unu bulal›m. tepe noktas›n› ve eksenini belirleyiniz. . yüksekli¤ini. Çemberi keserek k⤛ttan ay›ral›m ve bir daire elde edelim. Koninin taban›n›. Siz de afla¤›da verilen piramitlerin taban›n›. yüksekli¤ini taban›n› ve ayr›tlar›n› belirleyelim: I tepe noktas› yükseklik yan yüz taban taban Kare piramit Üçgen piramit II tepe noktas› yan yüz yükseklik Her iki piramitte de ayr›tlar k›rm›z› ile iflaretlenmifltir. yan yüzleri. Piramidin tepe noktas›n› taban merkezine (a¤›rl›k merkezi) birlefltiren do¤ru parças› tabana dik ise dik piramit. tepe noktas›n› ve yan yüzlerini gösteriniz. taban›.ÖRNEK Yanda verilen iki piramidin tepe noktas›n›. ayr›tlar›n›. ETK‹NL‹K Koni Olufltural›m Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Makas •Aç›ölçer •Pergel •Yap›flt›r›c› K⤛ttan yar›çap› uzunlu¤u 9 cm olan bir daire elde edelim. Koni dönme simetrisine sahip midir? Tart›fl›n›z. karesel bölge oldu¤u için “kare piramit”. I. piramidin tabanındaki çokgensel bölge. 133 Piramidin temel elemanlar› tepe noktas›. e¤ik ise e¤ik piramit olarak adland›r›l›r. yanal yüzeyini. Bu daireyi külah›n aç›k k›sm›n› kapatacak flekilde yap›flt›rarak koniyi elde edelim. Bu daireden merkez aç›s›n›n ölçüsü 120º olan bir daire dilimi keselim. Daire dilimini iki yar›çap boyunca birlefltirip yap›flt›rarak bir külah elde edelim. II. ayr›tlar› ve yüksekli¤idir. Çevre uzunlu¤u daire diliminin yay uzunlu¤una eflit olan bir çember çizelim. Piramitte yükseklik tepe noktas›n›n taban düzlemine olan uzakl›¤›d›r. yan yüzlerini. piramidin tabanındaki çokgensel bölge üçgensel bölge oldu¤u için “üçgen piramit” olarak isimlendirilir.

Ekseni tabana dik olan koni “dik koni” veya “dönel koni”. tepe noktas›n› taban merkezine birlefltiren do¤ru parças› olan “eksen”. bir dairesel bölge olan “taban”. modelleri çeflitli düzenlemelerle keserek gözlemleyiniz. yüzey merkez çap . eksen etraf›ndaki dönmelerde dönme simetrisine sahiptir. Dik koniler. Kürenin merkezinden geçen düzlemlerle küre yüzeyinin ara kesiti hangi geometrik flekli oluflturur? ÖRNEK Yanda verilen portakal› küre modeli olarak ele alal›m. 134 ETK‹NL‹K Küre Olufltural›m Araç ve Gereç •Oyun hamuru •Portakal •Elma Bir parça oyun hamurunu avuç içlerimizle yuvarlayarak bir küre modeli elde edelim. yar›çap›n› ve yüzeyini belirleyelim.ÖRNEK Yanda verilen koninin taban›n›. Oluflturdu¤unuz modeli veya portakal. yanal yüzey tepe noktas› yanal yüzey eksen ana do¤ru taban Koninin temel elemanlar›. taban›n d›fl›nda bir “tepe noktas›”. elma vb. tepe noktas›n› ve eksenini belirleyip aç›n›m›n› çizelim. Bu modelle kürenin merkezini. Bu model üzerinde kürenin merkezini. yar›çap›n› ve yüzeyini gösterebilir misiniz? Tart›fl›n›z. tepeden geçen ve taban›n kenar› olan çembere dayanan “ana do¤ru” ve bu do¤runun süpürdü¤ü “yanal yüzey”dir. yanal yüzeyini. e¤ik olan ise “e¤ik koni” olarak adland›r›l›r.

yar›çap› uzunlu¤u 8 cm olan bir daireden merkez aç›s› 90º olan bir dilim keserek koni oluflturmak istiyor. Bu flekilde oluflan dairenin çap› ise kürenin çap›d›r. merkezi. Piramitlerden birinin yüksekli¤i 3 cm. yar›çapı ve yüzeyidir.Kürenin temel elemanlar›. 135 7 8 Taban› düzgün alt›gensel bölge olan bir dik piramitin kaç tane efl yüzü vard›r? 28 Çalışma . Yanda verilen basketbol topunu küreye model olarak düflününüz ve modeli çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. Bu koninin taban›n›n yar›çap› uzunlu¤u kaç cm olur? Taban›n fleklini çizerek gösteriniz ( π = 3 al›n›z. UYGULAMA 1 Yandaki foto¤rafta Antalya’da bulunan “Cam Piramit” verilmifltir. 3 4 5 6 Tabanlar› efl ve üçgensel bölge olan iki piramit tabanlar›ndan birbirine yap›flt›r›l›yor. di¤erininki ise 5 cm’dir.). Bu piramidi çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. taban› kesmeyen ve tepe noktas›ndan geçmeyen düzlemle kesildi¤inde tepenin bulundu¤u parça hangi geometrik cisme modeldir? Neden? Taban yar›çap›n›n uzunlu¤u 4 cm olan bir koninin aç›n›m›n› çiziniz. 2 Taban› karesel bölge fleklinde olan yandaki piramidin aç›n›m›n› kareli k⤛da çiziniz. Berna. Bir dik piramit tabana paralel olmayan. Oluflan flekli çiziniz. Merkezden geçen düzlemlerle küre yüzeyinin ara kesitine büyük çemberler denir.

Eflkenar üçgenin kenarlar›n›n uzunlu¤u 12 cm. Bu prizman›n yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulunuz. iki efl geometrik cismin tabanlarının birlefltirilmesiyle oluflmufltur. düzgün alt›genin kenarlar›n›n uzunlu¤u 6 cm ve her iki prizman›n da yüksekli¤i 14 cm oldu¤una göre bu prizmalar›n hacimlerini hesaplayarak karfl›laflt›r›n›z. a) Hangi geometrik cisimlerden oluflmufltur? b) Ortadan enine ikiye bölündü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Yanda verilen aç›n›mla bir eflkenar üçgen prizma oluflturabilmek için hangi kenarlar›n efl olmas› gerekir? ‹flaretleyerek gösteriniz. Buna göre afla¤ıdaki soruları cevaplayınız. 3 4 136 5 Yanda verilen geometrik cisim. Afla¤›da eflkenar üçgen prizma ve düzgün alt›gen prizma verilmifltir. 120º 3r r . c) Ortadan boyuna ikiye bölündü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z 6 Yanda verilen aç›n›m ile bir koni oluflturabilir mi? Aç›klay›n›z. Hacmi 240 cm3 olan üçgen prizma fleklindeki bir tahta parças›n›n taban›n›n alan› 80 cm2 dir. Geometrik Cisimler 2 Bir üçgen prizma çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz.

.) b) Bir kare piramit infla etmek için 4 efl üçgensel bölgeye ihtiyaç vard›r.) ç) Bir üçgen prizman›n 6 köflesi vard›r. çap›n›. 11 Afla¤›da Topkap› Saray›’n›n farkl› yönlerden çekilmifl foto¤raflar› verilmifltir.. 137 10 Öz Değerlendirme ..7 Piramitler ve prizmalar aras›ndaki benzerlikleri ve farkl›l›klar› aç›klay›n›z. Buna göre bu modelin eksenini. yanl›fl olanlar›n bafl›na”Y” yaz›n›z.) d) Taban› üçgensel bölge fleklinde olan bir piramidin 4 tane yüzü vard›r.. (. yar›çap›. (. yüzeyini ve merkezini uygun terimleri kullanarak ifade ediniz. (.. ayr›t ve yüz say›s›n› bulunuz. 9 Taban› alt›gensel bölge fleklinde olan bir piramidin köfle.. Foto¤raf› inceleyerek geometrik cisimlere modeller bulunuz. (.) a) Bir koninin iki taban› vard›r. (.) e) Taban alan› 64 cm2 ve yüksekli¤i 8 cm olan bir üçgen prizman›n hacmi 512 cm3 tür.. yüzeyi ve büyük çemberleridir. (....) c) Bir kürenin temel elemanlar› merkezi. 10 Dünyay› küreye bir model olarak kabul ediniz. büyük çemberini. 8 Afla¤›da verilen ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”...

4) = 15 5 Bir tiyatro oyununa girifl biletleri.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Matematikte Yolculuk “Basketbol tak›m›nda oynayan O¤uz. yetiflkinler için 7 TL’dir.3) II.5) B) C (7.5) C) P(5. Bu oyunu 388 kifli izlemifl ve 2110 TL kazan›lm›flt›r.5) D) P(7.III. II C) I. C(4. = Yanda verilen eflitliklerden hangileri do¤rudur? A) I.75 L süt kald›¤›na göre bafllang›çta kaç litre süt vard›r? B C 9 Yanda bir otelde bulunan havuzun üstten görünümü verilmifltir.4)= 4 III.3)= C(4. yapt›¤› bir s›navda 16 soru sorar ve ö¤rencilerden bu sorulardan 12’sini seçerek cevaplamalar›n› ister. S›navdaki ilk iki sorunun mutlaka cevaplanmas› gerekti¤ine göre ö¤renciler cevaplayacaklar› sorular› kaç farkl› flekilde seçebilirler? Genç Osman ‹lkö¤retim Okulunda düzenlenen kariyer günlerine kat›lmak için bir sa¤l›k merkezinde çal›flan 6 doktordan üç kiflilik bir grup oluflturulmak isteniyor.IV B) II. O¤uz. befl farkl› tiflörtünü antrenman yapt›¤› befl gün için kaç farkl› flekilde seçer?” Yukar›daki problemin çözümü için seçeneklerde verilenlerden hangisi hesaplanmal›d›r? A) C(5. III D) III.IV 138 IV.5) 2 Ebru Han›m. IAKI = IKDI IBKI =IKCI ise bu havuzu oluflturan üçgensel bölgeler efl midir? Neden? A K D . çocuklar için 4 TL. Say›n›n basamaklar›ndaki rakamlar yer de¤ifltirildi¤inde say› 45 azald›¤›na göre bu say› kaçt›r? 6 7 A) -4 = 1 denkleminde a afla¤›dakilerden hangisidir? B) C) D) 9 8 Ahmet Bey. 4 Geriye 0. Bu 3 doktor kaç farkl› biçimde fleçilebilir? 3 4 I. bir miktar sütün 1 ’ini pasta. kalan›n yar›s›n› da tatl› yapmak için kullan›r. ‹ki basamakl› bir say›n›n rakamlar› toplam› 9’dur. P(4. C(6. Bu oyunu izleyen çocuk say›s›n› bulunuz. haftada 5 kez yapt›klar› antrenmanlarda farkl› birer tiflört giymektedir.

IADI’nun 2 kat›d›r. [DE] [BC] oldu¤una göre oran› kaçt›r? D A E A) B) C) D) B C 12 ABC’nin iki iç aç›s›nın ölçüleri 20º ve 75º. KLM’nin ise 85º ve 20º dir. A B 12 km 4 km C R 3 km D 11 Yanda verilen flekilde IABI. 50cm 50cm 60cm 10cm . ICRI = 4 km . Bu iki üçgen benzer midir? Neden? 13 Afla¤›dakilerden hangisi bir üçgen prizman›n aç›n›m› olamaz? A) b c a a d a b c a b b d 139 12cm B) 15cm 9cm 9cm 15cm 12cm 15cm 9cm 9cm 15cm 12cm 12cm 4cm 6cm 3cm 3cm 3cm 3cm 4cm 4cm 2cm C) 3cm D) a a a a a a a a a a a 3cm 14 Yanda verilen üçgen prizman›n temel elemanlar›n› gösteriniz ve aç›n›m›n› çiziniz. A ve B ile C ve D aras›ndaki yollar birbirine paralel. IRBI = 12 km ve IRDI = 3 km ise iki park aras›ndaki uzakl›g› bulunuz. A ve D ile C ve B aras›ndaki yollar ise birbirine diktir.10 Yandaki flekilde A ve B noktalar›nda bulunan iki park aras›ndaki yollar çizilmifltir.

Küre Yukar›da verilen geometrik cisimlerden hangilerinin bir tane taban› vard›r? A) I. Öykü’nün yanlıfllıkla k›rm›z›ya boyadı¤ı alan kaç cm2 dir? h=20 cm a=10 cm 16 Bir üçgen prizman›n yüksekli¤i 15 cm. C) Aç›n›m› daire fleklindedir. Piramit IV. Afla¤›da resmi verilen böyle bir rampay› yapmak için kaç santimetreküp çimento kullan›lmal›d›r? 17 1.III ve V B) I ve III C) III ve V D) IV ve V 29 Çalışma . Al›flverifl merkezlerinde bulunan merdivenlerin yan›na eflya tafl›mak amac›yla genelde üçgen prizma fleklinde olan rampalar yap›l›r. merkezi.15 Öykü. kartontan taban ayrıtının uzunlu¤u 10 cm ve yükseklik uzunlu¤u 20 cm olan bir düzgün altıgen dik prizma modeli oluflturur ve yüzeyini kırmızıya boyar.8m 1. Ancak modelin yan yüzlerini maviye boyaması gerekti¤ini hatırlar. B) Merkezden geçen düzlemlerle kürenin ara kesiti dairedir. Silindir V. D) Büyük çemberlerin yar›çap› kürenin yap›çap›d›r. Koni II. tabanlar›ndan birinin çevre uzunlu¤u 32 cm ve taban alan› 48 cm2 ise bu prizman›n yüzey alan›n› ve hacmini bulunuz. 20 I. yar›çap› ve yüzeyidir. Üçgen prizma III.2m 2.1m 140 18 Afla¤›da verilen geometrik cisimler hangi geometrik cisimlerin birlefltirilmesiyle oluflturulmufltur? 19 Küre ile ilgili olarak afla¤›da verilenlerden hangisi yanl›flt›r? A) Temel elemanlar›.

Koni ve Kürenin Hacmi ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler 141 Dünya’m›z. Ay ve Dünya’n›n hacimlerini karfl›laflt›r›n›z. 8 gezegeni kapsayan günefl sistemi içerisinde yer almaktad›r. Yer yüzeyinin yaklafl›k %71’i sularla kapl›d›r. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Piramit. Dünya’n›n yar›çap› uzunlu¤u yaklafl›k 6370 km.GEOMETR‹K C‹S‹MLERDE ÖLÇME VE PERSPEKT‹F Piramit. Karalar›n alan› kaç kilometre karedir? . uydusu olan Ay’›n yar›çap› uzunlu¤u ise yaklafl›k 1740 km’ dir.

Piramitlerin yüzey alan›n› bulabilmek için genel bir ba¤›nt› oluflturabilir misiniz? Tart›fl›n›z. MÖ 2800 y›llar›na do¤ru hüküm süren firavunlardan Keops’un mezar›d›r. Bu çokgensel bölgeleri kullanarak her bir piramidin yüzey alanlar›n›n nas›l bulunaca¤›n› tart›fl›n›z. Piramitlerin yüzey aç›n›mlar›nda hangi çokgensel bölgelerin kullan›ld›¤›n› aç›klay›n›z. Bu isimlendirmeyi neye göre yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. 52 900 m2 alan› kapsayan bu kare piramidin yüzey alan›n› hesaplayabilir misiniz? Keops Piramidi’nin taban çevre uzunlu¤u yükseklik uzunlu¤unun iki kat›na bölünürse π say›s›n›n elde edildi¤ini biliyor muydunuz? 142 ETK‹NL‹K Piramidin Yüzey Alan›n› Bulal›m Yandaki dik piramitleri inceleyelim. 2 tondan 70 000 tona kadar olan 2 300 000 adet blok tafl üst üste y›¤›larak oluflturulmufltur. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Dik Piramidin Yüzey Alan› M›s›r’daki Keops Piramidi (Büyük Piramit). günümüze kadar ulaflan önemli eserlerden biridir. Piramitlerden her birinin yüzey aç›n›m›n› çiziniz. Bu eser. Tepeden 10 m kadar afl›nan bu piramidin gerçek yüksekli¤i yaklafl›k 146 m’dir. Piramitlerin isimlerini belirtiniz. .Piramit.

Silginizin boyunu ölçünüz. ’dir. Cetvelle ölçüm yaparak piramidin yüzey alan›n› bulunuz. taban alan› ile yanal yüzlerinin alanlar› toplam› oldu¤undan bu kare dik piramit için yüzey alan ba¤›nt›s› a2 + 2. Bir kare dik piramidin yüzey aç›n›m› yanda verilmifltir. 143 ÖRNEK Yanda taban› ve yan yüzleri eflkenar üçgenlerden oluflan ve bir ayr›t›n›n uzunlu¤u 19 cm olan bir dik piramit verilmifltir.a. Piramidin tüm yüzleri eflkenar üçgen oldu¤u için bir eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› bulup 4 ile çarpal›m.h’dir. Piramidin yüzey alan›= taban alan› + yanal yüzeyinin alan› ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Çeflitli piramit modelleri •Cetvel •Silgi Alan› Tahmin Edelim Bir dik piramit modelini elimize alal›m. Piramidin taban› karesel bölge oldu¤undan taban alan›: a .ÖRNEK Yandaki kare dik piramidin yüzey alan ba¤›nt›s›n› olufltural›m. Bu dik piramidin yüzey alan›n› bulalım.a. Piramidi oluflturan yan yüzlerdeki bir üçgensel bölgenin alan›: Kare dik piramidin üçgensel bölge olan 4 yan yüzü oldu¤undan = 2. Silginizin boyunun ölçüsünden hareketle piramidin yüzey alan›n› tahmin ediniz. a = a2 dir. Elde etti¤iniz sonuçla tahmininizi karfl›laflt›r›n›z.h olur. h a a a h a Piramidin yüzey alan›. yanal yüzeyinin alan› 4. .

sacla kaplanacakt›r. fiimdi ifllem yaparak tahminimizle karfl›laflt›ral›m.27 cm dir. Plan Yapal›m Çat›n›n yüksekli¤ini kullanarak piramidin bir ayr›t›n›n uzunlu¤unu ve yan yüz yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulmal›y›z. Pisagor Ba¤›nt›s›’n› kullanarak hesaplayal›m. Bu verilerden yararlanarak bir yan yüzün alan›n› hesaplar›z.( h 19 cm 19 cm 2 2 a = 19 cm 2 2 a = 19 cm 2 2 ) 2 h = 361 - 2 = = 19 . Çat›n›n yan yüzeyini kaplamak için kaç metrekare saca ihtiyaç vard›r? Problemi Anlayal›m Piramit fleklindeki çat›n›n taban› karesel bölgedir. piramidi oluflturan yan yüzler eflkenar üçgensel bölgedir. h = 192 . Yanal yüzey alan›n›n 4 kat›n› alarak gerekli sac miktar›n› buluruz. 3 4 2 Yüksekli¤i h = 19 3 cm 2 cm.a=19 cm a=19 cm Bir kenar uzunlu¤u 19 cm olan eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› hesaplayabilmek için yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulmal›y›z. Piramidin ayr›t uzunluklar› birbirine eflit oldu¤undan. 2 Piramidin alan› : 625. Piramidin alan›: . Ayr›t uzunluklar› birbirine eflit olan çat›n›n tepe noktas› tabandan 4 m yüksekliktedir. 17 2 = 170 cm olur. bir kenar›n›n uzunlu¤u 19 cm olan eflkenar üçgenlerden oluflan 20 . 2 piramidin alan›n› tahmin edelim. Çat›n›n yüksekli¤i verilmifl oldu¤undan yüzeyini kaplamak için gerekli sac miktar›n› bulmam›z isteniyor. 144 Problem Çözelim ve Kural›m Yanda çizimi verilen kare piramit fleklindeki çat›n›n d›fl yüzeyi. . . a 20 cm ve h 17 cm olan üçgensel bölgenin alan›: 2 Piramidin alan›: 170 x 4 = 680 cm olarak tahmin edilebilir.27 cm 2 Piramidin alan› tahminen: 680 cm dir. 4 = 361 3 2 625.

8 3 = 32 3 cm dir. Toplam sac miktar›ndan hareketle piramidin yüksekli¤i olan 4 m’ye ulaflal›m. a. 8 3= 4 2. 2 Piramidi oluflturan yan yüzlerden birinin alan›. Kontrol Edelim fiimdi buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu geriye do¤ru çal›flma stratejisiyle kontrol edelim. 4 2 . alan› 8 3 cm olan üçgensel bölgenin yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulalım.y = 1 .3 a = + 16 4 4 3 2 a a a = 16 = 16 a = 4 2 cm’dir. 2 2 Piramidin yan yüzünü oluflturan bir üçgensel bölgenin alan›: 1 . 2 6 2 2 2 = 8 3 cm Piramidin yan yüzlerini kaplamak için gerekli sac miktar›. 4. 4 4 2 4 2. 32 3 : 4 = 8 3 cm Taban› 4 2 cm. Yukar›daki piramit ayn› özelliklere sahip üçgen dik piramit olsayd› kaç metrekare saca ihtiyaç olurdu? Hesaplay›n›z.y 2 y= 4 3 cm 2 2 2 2 2 145 y= 4 3 cm 2 h Yandaki dik üçgende Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan 2 2 a 2 ) h =y -( 2 h = 2 a = 2 2 cm 2 4 3 4 2 2 2 2 2 h = 2 2 - h = 24 . a y 4 a a y a 2 a 2 a a y = a -( a 2 a 2 2 2 2 ) =a ise y= 2 2 = olur. y = Dik üçgende Pisagor Ba¤ıntısı yard›m›yla de¤erini bulal›m: 2 Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan.Plan› Uygulayal›m Bir kenar› a metre olan eflkenar üçgenin yüksekli¤inin uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s› yard›m›yla a cinsinden bulal›m. . 3 Buradan y = a 3 = = 2 6 cm olur. 2 a 3 2 2 =( ) +4 2 2 a .8 2 h = 16 h = 4 m bulunur.

UYGULAMA 1 2 Piramitler isimlendirilirken nelere dikkat edilmelidir? Açıklayınız. Yandaki kare piramidin yüzey alan›n› harfli olarak ifade ediniz. Bu piramidin yüzey aç›n›m›n› çiziniz. 2 cm . yüksekli¤i ise 4 cm’dir. 5 Yüzey alan› (54 + 8 5 ) cm2 olan yandaki dik piramidin cisim yüksekli¤ini bulunuz. . h a 3 Taban› dikdörtgensel bölge olan dik piramidin taban›n›n kenar uzunluklar› 6 cm. 4 146 Yüksekli¤i 4 cm ayr›t uzunluklar› birbirine eflit ve 6 cm olan kare dik piramit fleklindeki yap›t›n yüzey alan›n›n kaç santimetrekare oldu¤unu bulunuz. 52 900 m2 alan› kapsayan bu kare dik piramidin yüzey alan›n› hesap makinesi kullanarak hesaplay›n›z. Bu soruyu çözmek için verilen bilgilerden hangisine ya da hangilerine gerek yoktur? 4 cm 6 cm 2 5 cm 5 cm 6 Keops Piramidi’nin yüksekli¤i 146 m’dir. 7 A = 1250 m2 a = 10 cm b = 15 cm Yandaki verilere uygun bir problem kurunuz ve problemin çözümünü yap›n›z.

ç›k›fl Y D Y 8.8 Kare dik piramit fleklinde tasarlanm›fl yak›t deposunun flekli afla¤›da verilmifltir. 6. ç›k›fl 5. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 3. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. tepe noktası. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. tabanı. 25m 20m 20m 9 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 1. 2) Piramidin temel elemanları. 1) Piramidin tepe noktasını taban merkezine (ağırlık merkezi) birleştiren doğru parçası tabana dik ise dik piramittir. ç›k›fl Y 3) Dik piramidin yüzey alanını bulmak için taban ve yan yüzlerin alanını bilmek gerekir. D Y D 7) Yükseklikleri ve taban alanları eş olan kare dik piramitle. yüksekliği. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl D 5) Yan yüzlerin alanını bulmak için piramidin yükseklik uzunluğunun bilinmesi yeterlidir. Bu deponun yan yüzlerinde çelik levhalar kullan›lacakt›r. 4) Dik piramitler tabanlarında bulunan çokgensel bölgelerle adlandırılır. Y D D Y 4. kare dik prizmanın yüzey alanları eşittir. 6) Kare dik piramitlerin yan yüzlerini oluşturan üçgensel bölgeler eşkenar üçgensel bölgelerdir. yan yüzleri ve ayrıtlarıdır. ç›k›fl 7. %5 fire verece¤i düflünülerek en az kaç metrekare çelik levha siparifl edilece¤ini hesaplay›n›z. ç›k›fl 30 Çalışma . ç›k›fl D Y 147 2.

Daire kesmesinin alan›: π. Tahminde π’yi yaklafl›k olarak 3 alal›m.8 cm2 Tahmin: 60 cm2 Koninin alan›: 62. Koniyi oluflturan parçalar›n aç›n›mlar› hangi geometrik flekillerden oluflmaktad›r? Aç›klay›n›z. Minarenin bölümlerinden biri olan en üstteki koni biçimindeki k›sm› minarenin çat›s›d›r ve kurflun kaplamad›r. 148 Dik dairesel koni için yüzey alan ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z.24 cm2 Dairenin alan›: πr2 = 3.82.56 = 62. Caminin dört minaresi.14. Yanal yüzeyi tabandan tepe noktasına kadar keselim. a ba¤›ntısı ile bulunur.a2 . kubbesinin çap› ise 31. = 3.56 cm2 Koninin yüzey alan›: 50.28 m’dir. 22 = 12.14.r2 = 3. Bu çeyrek dairenin alan› = 48 cm2 olur.24 + 12. taban alan + yanal alan = π r2 + π a2 .Dik Dairesel Koninin Yüzey Alan› Osmanl›-Türk mimarisinin en büyük eserlerinden biri olan Selimiye Camisi Mimar Sinan taraf›ndan zaman›n baflkenti olan Edirne’de yap›lm›flt›r. ÖRNEK a=8cm Yanda aç›n›m› ve ölçüleri verilen dik koninin yüzey alan›n› hesaplayal›m. = 50. fiimdi de π’yi 3. bir kubbesi bulunmaktad›r.89 m. Bu kurflun kapl› bölgelerin alanlar›n› bulabilmek için hangi bilgilere ihtiyaç vard›r? ETK‹NL‹K Dik Koninin Alan› Araç ve Gereç •K⤛ttan dik dairesel koni modeli •Makas Koni modelinin taban› ile yanal yüzeyini keserek birbirinden ay›ral›m. Her minarenin yüksekli¤i 79. Koninin yüzey alan›n› tahmin edelim.8 cm2 Aç›n›m› verilen koninin yüzey alan›. Dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için hangi uzunluklar gereklidir? Tart›fl›n›z. r . Daire kesmesi (sektör) çeyrek dairedir.14 alarak koninin alan›n› hesaplayal›m. 22 = 12 cm2 Koninin yüzey alan›n›: 48 + 12 = 60 cm2 olarak tahmin edebiliriz. r=2cm = Dairenin alan›: π.

14 . 3. Bunlardan biri de “trafik konisi”dir. 2. . koninin yanal yüzeyini oluflturan daire kesmesine ait merkez aç›n›n ölçüsü = 100. r = 31.14 .r = 2.A T 300º T a = 6 cm a = 6 cm A B B Yar›çap› 6 cm olan daire biçimindeki bir kartondan merkez aç›s›n›n ölçüsü 300º olan bir daire dilimi kesilmifltir. fiekildeki trafik konisinin yüksekli¤i 48 cm.π.14 .14 .5 + 94.28 . r = 2 . Buna göre. Oluflan koninin yüzey alan›n› bulal›m.).8º dir. 5 + 3.4 r = 5 cm olarak bulunur. Kesilen kartonun kenarlar› bir birine uç uca yap›flt›r›larak dik dairesel koninin yanal yüzeyi elde edilmifl ve taban›na yap›flt›r›lan dairesel bölge ile bir koni oluflturulmufltur. 300 360 2 2 6 5 149 = 78. Bu karesel bölgenin bir kenar› ise 36 cm verilmifltir. Koninin içi bofl ve taban› oluflturan çemberin çevresinde kare fleklinde ç›k›nt› vard›r. taban içindeki çemberin çap uzunlu¤u ise 28 cm’dir. 300 360 6 1 6. Problem Çözelim ve Kural›m Trafikte sürücüleri uyarmak için çeflitli uyar› iflaretleri kullan›l›r. = 3. Koninin içi bofl oldu¤undan karesel bölgenin alan›ndan koninin taban alan›n› ç›kar›r›z. Dairenin çevre uzunlu¤u Koninin yanal yüzünün taban›n›n çevre uzunlu¤u 5 1 2 . 6 . Dairenin çevre uzunlu¤u koninin yanal yüzünün taban›n›n çevre uzunlu¤una eflittir. Karesel bölge fleklindeki taban›n›n bir kenar› 36 cm.π. Koninin yüzey alan› = Taban alan› + Yanal alan› = π r2 + π a2 . Sonra taban› oluflturan karesel bölgenin alan›n› buluruz.7 cm2’dir. ‹çi bofl olan bu konilerden üretmek istersek bir trafik konisi için kaç santimetre kare plastik malzemeye ihtiyaç duyar›z? Bulal›m (π = 3 alal›m. Plan Yapal›m Problemi çözmek için önce trafik konisinin yanal alan›n› hesaplamal›y›z.a. yüksekli¤i ise 48 cm verilmifl.2 = 172. Problemi Anlayal›m Trafik konisinin taban çap uzunlu¤u 28 cm. Taban ç›k›nt›s›n›n alan› ile koninin yanal alan›n› toplayarak gerekli plastik malzeme miktar›n› bulmufl oluruz. 6 . 3. Bir trafik konisini üretmek için kaç santimetre kare plastik malzeme gerekti¤i soruluyor.

2100 cm2 dir.588 = 708 cm2 36 cm Trafik konisi için 2100 + 708 = 2808 cm2 plastik malzemeye ihtiyaç vard›r. 3. 2 . UYGULAMA 1 Yan yüzeyi flekilde verilen dik dairesel koninin yanal alan›n› bulunuz (π = 3 al›n›z.8º Buldu¤umuz de¤er soruda verilen aç›yla ayn›d›r. Yanal yüzeyi oluflturan daire kesmesine ait merkez açısının ölçüsünü bulal›m: 2 .8 = 2100 cm2. a . 3. = 2 .π . a 48 cm a = 50 cm = 100. (502) . 100. 50 = 100. a = 50 cm 150 “Taban›n›n çap uzunlu¤u 20 cm. Çözümümüz do¤rudur. Koninin aç›n›m›n› çizerek yanal yüzey alan›n› bulal›m.” Bu verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. Karesel bölgenin alan› : 362 = 1296 cm2 Koninin taban alan›: π . a2 =142+ 482 a2 = 2500 a = 50 cm olarak bulunur. = 3 . 360 36 cm r=14 cm Koninin taban ç›k›nt›s›n›n alan›n› bulal›m.8º 14 cm 14 cm Daire kesmesinin alan›. koninin yanal alan›. Kontrol Edelim fiimdi buldu¤umuz yanal alan de¤erinin do¤rulu¤unu kontrol edelim. 14 . 14 = 2 . a = 6 cm 240º . r2 = 588 cm2 Taban ç›k›nt›s› alan›: 1296 . Yüksekli¤i 48 cm olan koninin ana do¤rusu (a) Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan.Plan› Uygulayal›m Taban çemberinin çap› uzunlu¤u 28 cm olan koninin yar›çap uzunlu¤u 14 cm’dir. π . yüksekli¤i 30 cm olan dik dairesel koni fleklinde bir flapkan›z var.). πr2 . r .14 .

4. ç›k›fl Y 31 Çalışma D Y 8. merkez aç› = 180º ve dik dairesel koninin yüzey alan› 81 cm2 oldu¤una göre ITBI = a uzunlu¤u kaç cm’dir? T 3 A T 180º a B O r = 3 cm a 4 Yanda verilen dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için baflka hangi veriye ihtiyaç vard›r? A B O A 5 Yüksekli¤i 10 cm. ç›k›fl . Bu verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. ç›k›fl D Y D 7)Dik koninin ana doğrusunun uzunluğu aynı zamanda koninin yüksekliğinin uzunluğuna eşittir. 6) Dik koninin yanal yüzeyini oluşturan sektör yayının uzunluğu. 2. ç›k›fl 5. Bu dik dairesel konide r = 3 cm. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. Yanda bir dik dairesel koninin yüzey aç›n›m› verilmifltir. 4) Bir dik koninin yanal yüzeyinin alanı taban alanının her zaman iki katıdır. B C 151 6 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl 3. ç›k›fl 7. ç›k›fl D Y 2) Bir dik koninin yanal yüzey alanını bulabilmek için açınımdaki sektörün merkez açısının ölçüsünü bilmemiz yeterlidir. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. D 5) Koninin yüzey alanı taban ve yanal alanların çarpımına eşittir. D Y Y 3) Bir dik koninin açınımında tepe açısının ölçüsü büyüdükçe taban alanı da büyür.2 Bir dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için hangi veriler gereklidir? Dik dairesel koni modeli üzerinde bu verileri gösteriniz. ç›k›fl Y D 1) Dik dairesel bir koni bir daire ve bir daire diliminden oluşur. taban yar›çap uzunlu¤u 6 cm olan ve [AB] ekseni boyunca kesilerek oluflturulan yar›m koninin yüzey alan›n› bulunuz. 6. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. koninin tabanındaki çemberin çevre uzunluğuna eşittir. 1.

Yap›flt›rd›¤›n›z daire dilimlerinin kürenin yaklafl›k olarak ne kadar›n› kaplad›¤›n› tahmin ediniz. Kürenin yüzey alan›: 4. 152 Yar›çap› r olan kürenin yüzey alan›.14 alal›m. Afl›r› so¤uk iklimlerde. r2) ÖRNEK Büyük çemberinin çevre uzunlu¤u 204.5)2 = 13266. Kesti¤imiz sektörleri. rüzgâr veya güneflten korunmak için bar›naklara ihtiyaç duyarlar. Çap uzunlu¤u yaklafl›k 3 m olan bir iglonun yüzey alan›n› tahmin ediniz.(π . .5 cm2 = 1. en büyük dairesinin alan›n›n 4 kat›d›r.14). kürenin yüzeyine birlefltirerek yap›flt›ral›m. Bu daireyi sekiz efl sektöre ay›r›p tekrar keselim. Nas›l oluflturdu¤unuzu aç›klay›n›z. Eskimolar evlerini bu sebeple buzdan kubbe fleklinde yaparak “iglo” olarak adland›rm›fllard›r. Kürenin yüzey alan ba¤›nt›s›n› oluflturunuz.r r = 32.1 = 2.(3.π.1 cm olan jimnastik topunun yüzey alan›n› hesaplayal›m (π = 3.(32.).32665 m2 1.3 m2 dir.(3. ETK‹NL‹K Küreyi Kaplayal›m Araç ve Gereç •Küre modeli •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› Küre modelinin en büyük dairesini k⤛t üzerine çizip k⤛d› keselim. Jimnastik topunun yar›çap uzunlu¤unu bulal›m: Ç = 2.r 204.Kürenin Yüzey Alan› Do¤ada yaflam mücadelesinde olan insanlar ya¤mur.14).5 cm Jimnastik topunun yüzey alan›: 4π r2 = 4. yani kutuplarda ya¤an karlar donarak sertleflir ve dirençleri artar. kar.

(12.875 m2 deri için (58. b) Kürenin yüzey alan›n› bulunuz. 300 adet futbol topu için kaç TL’lik deri gerekti¤i soruluyor.). Metrekare fiyat› 20 TL olan derilerden kaç m2 kullan›ld›¤›n› bulal›m: 1177.14). Bir futbol topunun yüzey alan›: 4πr2 = 4.19625 m2 =1962.875:300 = 0. 300 adet futbol topunun yüzey alan›: 300.5 cm2 dir.(1962.875 m2 lik deri 300 adet top için kullan›ld›¤›na göre bir adet futbol topu için.50 TL gerekir.875)x20 =1177.Problem Çözelim ve Kural›m Spor malzemeleri üreten bir firmaya 300 adet futbol topu siparifli verilmifltir.5)2 = 1962.5 cm2 dir. 2 Taban› kürenin büyük dairesinde olmak üzere kürenin içine taban yar›çap› ve yüksekli¤i eflit ve ana do¤rusu 9 2 cm olan bir koni yerlefltiriliyor.5) = 588750 cm2 = 58.(3.5 cm’dir.50 TL sonucunun do¤rulu¤unu oldu¤unu kontrol etmifl olduk. 0.875 m2 lik deri kullan›lm›fl.r2 = 1962.(3.25 4.19625 m2 lik deri kullan›l›r. .5 cm olan futbol topunun çap› ise 12.50:20 = 58.5 cm2 olan futbol topunun yar›çap uzunlu¤u bulal›m: r2 = 156.14).5 ise r = 12. Böylece buldu¤umuz 1177. a) Kürenin yar›çap› uzunlu¤u bulunuz. 58. Yar›çap› uzunlu¤u12. 1 m2 deri 20 TL oldu¤una göre. derinin metrekare fiyat› 20 TL verilmifl. UYGULAMA 1 Büyük dairesinin alan› 258 cm2 olan kürenin yüzey alan›n› bulunuz (π= 3 al›n›z. Elde etti¤imiz sonuçla 20 TL’lik de¤eri çarparak futbol toplar›n›n yüzeyini kaplamak için kaç liral›k deri gerekti¤ini ö¤renmifl oluruz. Plan Yapal›m Problemi çözmek için önce bir futbol topunun yüzey alan›n› bularak 300 adet futbol topu için kaç m2 lik deri kullan›laca¤›n› hesaplamal›y›z. Derinin metrekaresi 20 TL oldu¤una göre çap uzunlu¤u 25 cm olan futbol toplar›n›n yüzeyini kaplamak için kaç Türk Lirası deri kullanmak gerekir? Problemi Anlayal›m Çap uzunlu¤u 25 cm olan futbol toplar›ndan 300 adet üretilece¤i belirtilmifl. Kontrol Edelim Buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu.5x2 = 25 cm’dir. Yüzey alan› 1962. Plan› Uygulayal›m Bir futbol topunun çap uzunlu¤u 25 cm oldu¤una göre yar›çap› uzunlu¤u 12. geriye do¤ru çal›flma stratejisiyle kontrol edelim.5 cm’dir.50 TL’lik deri gerekiyor.875 m2 dir. 58. 153 Tüm toplar› kaplamak için 1177. 58.

ç›k›fl 5. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl D Y D 5) Yarıçapı r olan yarım kürenin yüzey alanı 3π r2 dir. ç›k›fl Y 3) Kürenin yarıçapını belirleyen daire. ç›k›fl 7.35 cm olan kürenin yüzey alan›n› yaklafl›k olarak bulunuz (π= 3 al›n›z. 6. ç›k›fl Y 154 1) Kürenin yüzey alanı en büyük dairenin çapı ile doğru orantılı olarak değişir. ç›k›fl Y D Y 8. 4 Yar›çap› uzunlu¤u 5 cm. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl.). silindirin yüzey alan›na oran› nedir? c) Bu silindire çap› uzunlu¤u 4 cm olan toplardan en fazla kaç adet s›¤ar? 5 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. a) Bu silindire en fazla kaç adet top konulabilir? b) Toplar›n yüzey alan›n›n.3 Yar›çap› uzunlu¤u 1. D Y D 4. ç›k›fl 32 Çalışma . ç›k›fl 3. olan 1. 4) Yüzey alanları oranı kürenin yarıçapları oranı da ’ tür. 2) Kürede bulunan en büyük dairenin yarıçapı kürenin yarıçapının yarısına eşittir. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 2. yüksekli¤i 20 cm olan dik silindirin içine yar›çap› uzunlu¤u 4 cm olan küre fleklinde toplar konulacakt›r. kürenin merkezinden geçen dairedir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 6) Küre yüzeyi düz bir yüzey hâline getirilemez. D Y D 7) Büyük dairenin çapı 10 cm olan kürenin yüzey alanı 1256 cm2 dir.

3 Yanal yüzey alan› 80 cm2 ve yan yüz yüksekli¤i 5 cm olan kare dik piramidin tabanının bir kenar›n›n uzunlu¤u kaç santimetredir? 4 Yandaki yar›m küre ve koniden oluflan cismin yüzey alan›n›n kaç santimetrekare oldu¤unu bulunuz. A 7 Yanda aç›n›m› verilen dik koninin yanal alan›n›n taban alan›na oran›n› bulunuz. 3 3 6 Yar›çap uzunlu¤u. ç) a=10 cm 2 Yan yüzleri eflkenar üçgensel bölge olan kare dik piramidin yüzey alan›n›n kaç birimkare oldu¤unu harfli olarak ifade ediniz. Dünya’n›n çap uzunlu¤u 6. 11 Öz Değerlendirme . Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Yüksekli¤i 6 cm olan ve taban›n›n kenar uzunlu¤u afla¤›da verilen kare dik piramitlerin yüzey alanlar›n› bulunuz.730 x 10 km oldu¤una göre Ay’›n ve Dünya’n›n yüzey alanlar›n› yaklafl›k olarak bulunuz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 a) a= 4 cm b) a=8 cm c) a= 6 cm Piramit. B 4cm 4cm C 6π r 8 Yanal alan› 10π cm2 ana do¤rusu 5 cm olan dik koninin taban alan›n› bulunuz. 6cm 3cm 155 5 Ay’›n çap uzunlu¤u 3. taban alan› 48 cm2 olan koninin yar›çap uzunlu¤unun 3 kat›na eflit olan kürenin yüzey alan›n› bulunuz (π= 3 al›n›z.476 x10 km.).

Prizmay› doldurma ifllemini kaç kez yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. Yapt›¤›n›z ifllemlere dayanarak piramit için hacim ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z. Antalya’daki Cam Piramit Kongre ve Fuar Merkezi’dir. Prizma dolana kadar bu iflleme devam edelim. Taban›ndan delik açt›¤›m›z piramidi kum ile doldural›m. 4 cm 6 cm 6 cm 5. Noktal› yerlerden içe k›v›r›p kenarlar›n› bantla yap›flt›ral›m. Prizman›n hacminin piramidin hacmine oran›n› tahmin ediniz.76 metredir. Doldurduktan sonra kumu boflaltalım. 4500 m2 taban alan›na sahip olan bu yap›n›n yerden yüksekli¤i 22. Piramit fleklindeki bu yap›n›n hacmini yaklafl›k olarak tahmin ediniz. Renkli ›s›caml› uzay çat› ile örülerek piramit fleklinde infla edilmifltir.Piramit.83 cm 5 cm . Piramitteki kumu prizma modelinin içine aktaral›m. Tahminizi nas›l yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. 156 ETK‹NL‹K Kum Piramit Araç ve Gereç •K⤛t •Cetvel •Makas •Bant •Kum Yandaki tabanlar› ve yükseklikleri efl olan kare prizma (üst tabanı olmayan) ve kare piramit aç›n›mlar›n› k⤛da çizelim ve keselim. Koni ve Kürenin Hacmi Dik Piramidin Hacmi Ülkemizin kongre ve fuar merkezlerinden biri.

4 3 = 16 3 cm2. Kapak taban›na kadar dolu olan bu fliflenin kaç mililitre parfüm alabilece¤ini bulal›m. fiifle yüksekli¤inin yar›s› kapakla örtülü. yanal yüzleri ise ikizkenar üçgensel bölgelerden oluflmaktad›r. 3 157 Dik piramidin hacmi. olan bu piramidin hacmini bulal›m.15 piramidin hacmi: = 80 3 cm3 bulunur. 8cm h 8cm 4cm 4cm Piramidin hacmi. efl tabana ve efl yüksekli¤e sahip dikdörtgenler prizmas›n›n hacminin üçte biridir. taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u ise 6 cm olan kare dik piramit fleklindeki parfüm fliflesi verilmifl. Önce eflkenar üçgensel bölgenin yükseklik uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s›’n› kullanarak bulal›m: h2=82-42 h2=64-16 h2=48 h=4 3 cm Taban alan›: a. yan yüz yüksekli¤i ise 5 cm’dir.ÖRNEK Yandaki dik piramidin taban› eflkenar. Taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 8 cm olan eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› hesaplayal›m. yan yüz yüksekli¤inin yar›s›na kadar kapakla örtülmüfl bir parfüm fliflesi tasarlanm›flt›r. fiifle taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 6 cm. 2 2 16 3. Problemi Anlayal›m Yan yüz yüksekli¤i 5 cm.h = 8. Taban›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 8 cm yükseklik uzunlu¤u 15 cm. Bu fliflenin kaç mL parfüm alaca¤›n› bulmam›z isteniyor. Dik piramidin hacmi: taban alan› x yükseklik 3 Problem Çözelim ve Kural›m Kare dik piramit fleklinde. di¤er yar›s› ise parfümle doludur. . taban alan› ile yükseklik uzunlu¤unun çarp›m›n›n üçte biridir.

fiifle. 3 Yükseklik uzunlu¤u taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤unun üç kat› olan kare dik piramidin hacmini harfli ifadeler kullanarak yaz›n›z.042L=42 ml parfüm al›r. Bu piramidin hacmini tahmin ediniz. UYGULAMA 1 Taban› düzgün alt›gensel bölgeden oluflan dik piramidin cisim yüksekli¤i 10 cm ve bir kenar›n›n uzunlu¤u 5 cm oldu¤una göre hacminin kaç santimetre küp oldu¤unu bulunuz. Daha sonra kapak k›sm›n›n ölçülerini bulup hacmini hesaplamal›y›z. Plan› Uygulayal›m Pisagor Ba¤›nt›s› kullan›ld›¤›nda yükseklik uzunlu¤u: h2 = 52-32 h2 =16 h = 4 cm bulunur. h = 9. Hesaplad›¤›m›z bu iki de¤erin fark›n› al›p parfümün hacmini mL cinsinden buluruz. 5cm h 3cm 6cm 6cm Piramidin hacmi: taban alan› x yükseklik = 6. a h b . 42 cm3=0. yüksekli¤i ise 2 cm’dir. 158 Dik piramidin hacmi ile ilgili flekil çizerek çözülebilecek bir problem kurunuz ve problemi çözünüz.Plan Yapal›m Önce dik piramidin yükseklik uzunlu¤unu bulup hacmini hesaplamal›y›z. 4 Dikdörtgen dik piramidin boyutlar›. Kapa¤›n hacmi: 3. a = 3.6. Kontrol Edelim Problemi tekrar okuyarak verilen çözümü kontrol ediniz.8 cm.042 dm3=0.4 = 48 cm3 3 3 Piramit yar› yüksekli¤ine kadar kapakla örtülü oldu¤undan taban›n›n bir kenar› 3 cm. b = 6.3. 2 Bir kare dik piramidin yanal yüzey alan› 192 cm2. fiekil çizmenin problemin anlafl›lmas›na ve çözümüne sa¤lad›¤› katk›y› aç›klay›n›z.1 cm’dir.2 = 6 cm3 3 Parfüm fliflesinin hacmi: 48-6=42 cm3 tür. Tahmininizi buldu¤unuz sonuçla karfl›laflt›r›n›z. taban alan› 144 cm2 oldu¤una göre hacmini bulunuz.3 cm.

fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 2. ç›k›fl 5. ç›k›fl Y 3) Düzgün altıgen piramidin hacmini eşkenar üçgen piramidin hacminden yararlanarak bulabiliriz. 6. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. taban alanı 4 cm2 olan prizmanın yüksekliği 2 cm’dir. Depoda daha önce kaç metre küp bu¤day vard›r? 20 m 15 m 6 Yandaki de¤erleri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.5 Yandaki flekilde verilen kare dik piramit fleklindeki depoya 300 m3 bu¤day kondu¤unda deponun yar›s› dolmufltur. 4) Tabanı yamuksal bölge olan piramidin hacim hesabı için tabanının yüksekliği ve cisim yüksekliğinin uzunluğu bilinmelidir. D 5) Taban alanları ve hacimleri aynı olan bir piramit ile bir prizma karşılaştırıldığında. a=6 cm h=8 cm 7 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 6) Hacmi 8 cm3. ç›k›fl 4. ç›k›fl 33 Çalışma . ç›k›fl D Y D Y 159 D Y 1)Taban alanı ile yükseklikleri eş olan piramit ile prizmanın hacimleri aynıdır. ç›k›fl Y D Y 8. piramidin yüksekliğinin prizmanın yüksekliğine oranının 6 olduğu sonucuna varılır. ç›k›fl 3. 2) Taban alanı ve yan yüzleri oluşturan üçgensel bölgelerin yükseklikleri bilinen bir kare piramidin hacmi hesaplanabilir. D Y D 7) Taban alanı 2 yüksekliği 2 cm olan piramidin hacmi cm3 tür. 1. ç›k›fl 7. cm2.

silindirin hacmi = π . Bu iflleme silindir boflal›ncaya kadar devam edelim. Silindir modelini kum ile tamamen doldural›m. cetvel ve yap›flt›r›c› kullanarak efl taban ve efl yükseklikte dik dairesel koni ve dik silindir modelleri olufltural›m.5 = 78.4 cm olan koninin yüksekli¤i 21 cm’dir. koni modelini dolduracak kadar kum aktaral›m. pergel. efl taban ve efl yüksekli¤e sahip silindirin hacminin üçte biridir.21 = 549. makas.5). 160 ÖRNEK Taban çevresi 31.Dik Dairesel Koninin Hacmi Tarihi çok eski zamanlara dayanan dondurma. çeflitli meyveler ve bal kar›fl›m›ndan elde ettikleri bir yiyecekti. Koninin hacim ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z.(3. Silindirdeki kumdan.r r = 5 cm Taban alan› = π . dik silindirin hacmine olan oran›n› bulunuz. ferahlamak ve mutlu olmak için kar. h Koninin hacmi = 3 3 . r2.5 cm3 3 h O r Bir dik koninin hacmi.14). Nas›l buldu¤unuzu aç›klay›n›z.r 31. r = (3.5 cm Koninin hacmi = 2 2 2 21cm O r = (78. Silindirdeki kumla koniyi kaç kez doldurdunuz? Efl taban ve efl yükseklikli koninin hacminin. Günümüzde süt ve meyvelerden haz›rlanan dondurmalar genellikle külahlarla servis edilir. Bu koninin hacmini bulal›m: Taban uzunlu¤u = 2π. ‹çine konan dondurman›n eriyip a¤z›na kadar doldurdu¤u bir dondurma külah›n›n hacmini hesaplayabilir misiniz? ETK‹NL‹K Doldur Boflalt Araç ve Gereç •K⤛t •Pergel •Makas •Cetvel •Yap›flt›r›c› •Kum K⤛t. insanlar›n serinlemek.14).4 = 2.

Problem Çözelim ve Kural›m
Ya¤murlu ve karl› havalarda hava s›cakl›¤› 0ºC’nin alt›na düfltü¤ü zaman çat›larda koni fleklinde sark›tlar oluflur. Yanda verilen resimdeki çat›da oluflan üç sark›t›n taban yar›çap uzunlu¤u 6 cm, 7 cm, 9 cm; yükseklikleri ise 20 cm ve 21 cm ile 30 cm’dir. Buzun öz kütlesi (yo¤unlu¤u) 0,918 g/cm3 oldu¤una göre üç sark›t›n a¤›rl›¤›n› bulunuz.

Problemi Anlayal›m Problemde koni fleklindeki sark›tlar›n çaplar› ile yükseklikleri ve sark›t› oluflturan buzun yo¤unlu¤u ile ilgili ölçüler verilmifltir. Bu üç sark›t›n a¤›rl›klar›n› bulmam›z isteniyor. Plan Yapal›m Önce koni fleklindeki sark›tlar›n hacimlerini hesaplar›z. Hesaplad›¤›m›z cm3 cinsinden hacimler ile buzun öz kütlesini çarparak sark›tlar›n a¤›rl›¤›n› buluruz. Plan› Uygulayal›m Koni fleklindeki sark›tlar›n flekilleri, hacimleri ve kütleleri afla¤›dad›r.
r=6cm h = 20cm r=7cm h = 21cm r=9cm h = 30cm

fiekil

161

Hacim

π . r2. h
3

(3,14).62 . 20 3 = 753,6 cm3

(3,14).72 . 21 3 = 1077,02 cm3

(3,14).92 . 30 3 = 2543,4 cm3

Kütle = (753,6) x (0,918) Hacim x yo¤unluk = 691,804 g ≈ 692 g

(1077,02) x (0,918) 2543,4 x (0,918) = 988,70436 g = 2334,8412 g ≈ 989 g ≈ 2335 g

Kontrol Edelim Yap›lan ifllemlerin do¤rulu¤unu strateji kullanarak kontrol ediniz. Sark›tlar›n yar›çaplar› iki kat›na ç›kar›l›r, yükseklikleri yar›ya düflürülürse kütlelerinde ne kadarlık bir de¤iflim olur? Tart›fl›n›z. Külah, çekirdek, 8 cm ve 12 cm ifadelerini kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

UYGULAMA
1 Bir dik koninin taban alan› 25 cm2 ve hacmi 100 cm3 oldu¤una göre yüksekli¤i kaç santimetredir? Bir dik silindirin içine taban çap› ve yüksekli¤inin uzunlu¤u silindirin taban çapının ve yükseklik uzunlu¤unun yar›s› olan bir dik koni yerlefltiriliyor. Koninin hacminin silindirin hacmine olan oran›n› bulunuz. Yüksekli¤i 10 cm, taban yar›çap› uzunlu¤u 5 cm olan dik koni fleklindeki kaba, bir kenar›n›n uzunlu¤u 5 cm olan küp fleklindeki kapla kaç kez su boflalt›l›rsa koni fleklindeki kap dolmufl olur? (π = 3 al›n›z.) Afla¤›da yar›çap› ve yükseklik uzunlukları verilen dik konilerin hacimlerinin oran› hakk›nda ne söyleyebilirsiniz? a) r= 3 cm h= 5 cm 5 6 162 b) r= 5 cm h= 3 cm r= 2,5 cm h= 3,5 cm

2

3

4

Yandaki verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl, yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.

2) Hacimleri eşit olan A ve B konilerinin yarıçap uzunluklarının oranı rA rB = 3 ise yüksekliklerinin hA 1 oranı h = 9 ’dur. B 1)Taban alanları ve yükseklik uzunlukları eşit olan dik koniyle dik silindirin hacimlerinin oranı ’ tür.

4) Yarıçapı uzunluğu 4 cm olan koni ile tabanının bir kenar uzunluğu 8 cm olan bir kare piramidin yükseklikleri uzunluğu eşit ise koninin hacmi daha küçüktür.

1. ç›k›fl D Y

D
5) Aynı tabana ve yüksekliğe sahip silindir ile koninin hacimleri aynıdır.

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y D

D Y

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) Taban yarıçapı uzunluğu 3 cm, yüksekliği 15 cm olan dik koni şeklindeki D yağdanlığa 4,05 cm3 yağ konulur.

6) Koni şeklinde bir hediye en az boşluk kalacak şekilde dikdörtgenler prizması şeklindeki bir kutuya konabilir. 7) Yarıçapı uzunluğu 4 cm ve yükseklik uzunluğu 9 cm olan dik koninin hacmi π, 3 alındığında yaklaşık 432 cm3 tür.

D Y

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl
34
Çalışma

Kürenin Hacmi
Üzüm, sa¤l›k ve flifa kayna¤›d›r. ‹çerisindeki bir çok vitamin ve mineral, ba¤›fl›kl›k sistemimizin güçlenmesinde etkili rol oynamaktad›r. Çap› yaklafl›k 1 cm olan bir üzüm tanesi yaklafl›k 7g gelmektedir. Bu üzüm tanesinin öz kütlesini hesaplayabilir misiniz?

ETK‹NL‹K
Pinpon Topu ve Kutusu Araç ve Gereç •Pinpon topu •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› •Kum Pinpon topuna te¤et olacak flekilde bir silindir modeli olufltural›m. Pinpon topunu delerek kumla doldural›m. Pinpon topundaki kumu art arda silindirin içine boflaltal›m. Pinpon topunun hacminin, silindirin hacminin kaç kat› oldu¤unu tart›fl›n›z. Kürenin hacim ba¤›nt›s›n› oluflturunuz. Bu sonuca nasıl ulafltı¤ınızı aç›klay›n›z.

ÖRNEK
Çap uzunlu¤u 30 cm olan küre fleklindeki bir akvaryumun yar›s›na kadar dolduruldu¤unda alaca¤› suyun kaç litre oldu¤unu bulal›m. Kürenin hacmi: . π . r3 = . (3,14).153 = 14 130 cm3

163

Yar›m kürenin hacmi: 14 130 : 2 = 7065 cm3 = 7,065 dm3 = 7,065 L

Kürenin hacmi:

π . r3 tür.

r

Problem Çözelim ve Kural›m
Camdan yap›lm›fl bir küre hediye olarak al›n›yor. Bir kenar›n›n uzunlu¤u 30 cm olan küp fleklindeki kutuya konuluyor. Kutuda bofl kalan k›s›mlara ise kürenin zarar görmemesi için ambalaj köpükleri dolduruluyor. Kürenin yar›çap uzunlu¤u 12 cm oldu¤una göre ambalaj köpüklerinin hacmini bulal›m.

Problemi Anlayal›m Yar›çap› uzunlu¤u 12 cm olan küre fleklindeki hediye, bir kenar›n›n uzunlu¤u 30 cm olan küp fleklindeki kutuya konmufl. Camdan yap›lm›fl kürenin zarar görmemesi için boflluklar ambalaj köpükleriyle doldurulmufl. Ambalaj köpüklerinin hacmi soruluyor. Plan Yapal›m Ambalaj köpüklerinin hacmini bulmak için küp fleklindeki kutunun hacminden kürenin hacmini ç›karmam›z yeterlidir. Plan› Uygulayal›m πr3 = Kürenin hacmi: . (3,14) . (12)3 = 7234,56 cm3

Küpün hacmi: (30)3 = 27 000 cm3 Ambalaj köpüklerinin hacmi: 27000-7234,56=19765,44 cm3 Kontrol Edelim Yap›lan ifllemin do¤rulu¤unu kontrol ediniz. “Kubbe, 20 m, alan, hacim” verilerini kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

UYGULAMA
1 Büyük çemberinin çevre uzunlu¤u 66 m olan bir kürenin hacmini ve yüzey alan›n› bulunuz (π = 3 al›n›z.). 164 2 Yandaki yar›çap› 5 cm, yüksekli¤i 34 cm uzunlu¤unda olan dik silindir fleklindeki fanusa, büyük dairesinin yar›çap› 4 cm olan dört adet küre fleklinde mavi bilye yerlefltiriliyor. Fanus içinde kalan bofllu¤a ise beyaz renkli boncuklardan doldurularak masa süsü oluflturulmak isteniyor. Beyaz boncuklar kaç santimetreküp yere yerleflecektir (π = 3 al›n›z.)?

3

r1= 4 cm r2= 8 cm

Yandaki verilere uygun bir problem kurarak çözümünü yap›n›z.

4

Yanda ayn› kalitede küre fleklindeki elmalar›n boyutlar› ve her gruba ödenecek tutar yaz›lm›flt›r. Kârl› bir al›flverifl yapmak aç›s›ndan hangi elma grubunu tercih edersiniz? Neden?

r
1 TL

r

r

3,5 cm

a a

a a

1 TL 3 cm

D Y D 7) Birinin yarıçap uzunluğu diğerinin yarıçap uzunluğunun 3 katı olan kürelerin hacimleri farkı 7’ dir. 2. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 165 Y 1) n tane koninin hacminden hareket ederek kürenin hacmini bulabiliriz. Her bir do¤ru/yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl 35 Çalışma .5 Yandaki resimde küre fleklindeki bir kavunun yar›s›na ait kesit verilmifltir. ç›k›fl Y D Y 8. 7 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. D Y D 4. ç›k›fl 7. yarıçap uzunluğu ile doğru orantılı olarak artar ya da azalır. ç›k›fl D Y D 5) Bir kürenin yarıçap uzunluğu biliniyorsa hacmi hesaplanabilir. ç›k›fl 5.). hacimleri oranı ise ’ dir. a) Yar›m kavun kaç dilime ayr›lm›fl olur? b) Yar›m kavunun hacmini bulunuz. 4) İki kürenin yarıçap uzunlukları oranı 2) Küreyi oluşturan eş konilerin yarıçapı aynı zamanda kürenin de yarıçapını oluşturur. 1. Kavunun kabuklu iken yar›çap› uzunlu¤u 11 cm. oranı 6) Kürenin hacmi. Buna göre (π = 3 al›n›z. ç) Bu kavun tüm olsayd› kabuklar› kaç cm3 olurdu? 6 Yar›çaplar› oran› olan iki kürenin hacimlerinin oran›n› bulunuz. kabu¤u soyuldu¤unda ise yar›çap› uzunlu¤u 10 cm’ dir. ç›k›fl Y 3) Yarıçapları aynı olan bir silindir ile kürenin hacimleri ’dir. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. Yar›m kavun flekilde gösterildi¤i gibi tepesinden 200 lik açılarla dilimlere ayrılacaktır. c) Kabuksuz servis edilen bir kavun diliminin hacmini hesaplay›n›z. 6. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 3.

yüksekli¤i 20 cm oldu¤una göre cam küre konulmadan önce tencerede bulunan sütün hacmi kaç santimetreküptür (π = 3 al›n›z. tencerenin içine konuldu¤unda tencere tam olarak doluyor. sütün kaynarken taflmas›n› engellemek amac›yla bir cam küre konuyor. Yüksekli¤i ve taban› bu piramitle ayn› olan prizman›n hacmini bulunuz. Yüksekli¤i 7 cm ise hacmini k›sa kenara ba¤l› olarak bulunuz. Tencerenin yar›çap› 10 cm. Yandaki ölçüleri verilen eflkenar dörtgen piramidin yüksekli¤i 5 cm oldu¤una göre bu piramidin hacmini hesaplay›n›z. Soruda fazla veri var m›d›r? Varsa hangisidir? 2 3 2cm 3cm a 166 4 Küre fleklindeki bir karpuzun yarısının resmi yanda verilmifltir. Bir dikdörtgen dik piramidin taban›n›n uzun kenar›nın uzunlu¤u. Yar›çap› 3 cm olan bu cam küre. Koni ve Kürenin Hacmi Bir piramidin hacmi 50 m3 tür.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Piramit. Verilen de¤erlere göre karpuzun kabuk kısmının hacmi ne olur? 15cm 14cm 5 Yükseklikleri ayn› olan iki piramidin hacim hesaplamaları ayn› olmas›na ra¤men sonucun farkl› olmas›n›n sebebini aç›klay›n›z. k›sa kenar›nın uzunlu¤undan 5 cm fazlad›r. ‹çinde bir miktar süt bulunan silindir fleklindeki bir tencerenin içine.)? 12 Öz Değerlendirme 6 .

ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Dikdörtgen prizmas› fleklindeki kutu •Cetvel •K⤛t •Kalem Bir Nokta Perspektifi Perspektif çizimini yapaca¤›m›z kutuyu. K⤛t düzlemine paralel olan kutuya önden bakmak yerine sa¤dan veya soldan bakarsan›z kutunun hangi yüzleri görünür? Bu görünümlerin perspektif çizimini nas›l yapars›n›z? Tart›fl›n›z. Fazlal›klar› silerek çizimi tamamlayal›m. Arkada sakl› duran di¤er dikey ve yatay do¤ru parçalar›n›. Dikdörtgenin taban›n›n orta noktas› hizas›nda olacak flekilde. Dikdörtgenin üst taraf›na. do¤ru üzerinde bir nokta belirleyelim. Kutunun ön yüzü için. cisimler bizden uzaklaflt›kça küçülmüfl ve renkleri solmufl gibi görünür. noktal› do¤ru parçalar› çizelim. ön yüzü ile alt taban› görünecek biçimde bakarsan›z perspektif çizimini nas›l yapman›z gerekir? Tart›fl›n›z. . ön yüzü ile üst taban› görünecek flekilde yerlefltirelim. Verilen resmi inceleyerek ufuk çizgisi. kaybolunan do¤rular ve kaybolunan noktay› gösteriniz. 167 Belirledi¤imiz noktaya. Kutuya. kaybolunan do¤rular›n birlefliyormufl gibi göründü¤ü noktaya da “kaybolunan nokta” denir. k⤛t düzlemine bir dikdörtgen çizelim. gözümüzden uzaklaflt›kça birlefliyormufl gibi görünen çizgilere “kaybolunan do¤rular”. noktal› olarak çizelim. Perspektifte. Noktal› do¤ru parçalar› aras›nda kalacak ve yatay do¤ruya paralel olacak flekilde do¤ru parças› çizip kutunun üst taban ayr›tlar›n› olufltural›m. gökyüzüyle birleflen çizgiye “ufuk çizgisi”. dikdörtgenin dört köflesinden.‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler Perspektif Çizimi Geometrik cisimlerin herkes taraf›ndan kolayca anlafl›labilmesi için genel olarak üç yüzünü birden gösteren perspektif çizimler yap›l›r. Anahtar Kavramlar • Perspektif • Ufuk çizgisi • Kaybolunan nokta • Kaybolunan do¤ru Zeminin bitti¤i yerde. dikdörtgene paralel olacak flekilde yatay bir do¤ru çizelim.

.ÖRNEK I. III. kutu Kutuya önden bak›lmaktad›r. kutunun çizimleri ise afla¤›daki gibi yap›l›r. kaybolunan nokta ise sol tarafa al›n›r. Kutunun bu görünümlere göre perspektif çizimini yapal›m. soldan bak›ld›¤›nda ise solundad›r. prizmaya sa¤dan bak›ld›¤›nda ufuk çizgisi üzerinde ve prizman›n sa¤›nda. 168 II. Üst taban ile sa¤ yan yüz ve arkada kalan ayr›tlar› belirleyip fazlal›klar› silerek çizimi afla¤›daki aflamalarla tamamlar›z. Do¤runun üzerinde. Dikdörtgenin köflelerinden kaybolunan noktaya do¤ru parçalar› (kaybolunan do¤ru) çizeriz. prizmaya alttan veya üstten bak›ld›¤›nda de¤iflmez. Buna göre çizim afla¤›daki gibidir. kutu Yukar›da. Bu durum. Ufuk çizgisi çizimin alt›nda. I. kutunun sa¤ üstten görünümü verilmifltir. dikdörtgenin sa¤ taraf›nda bir nokta (kaybolunan nokta) seçeriz. resmin (çizimin) düzlemine paralel olarak yap›l›yorsa bu perspektif çizim tipine “bir nokta perspektifi” denir. Buna göre çizim afla¤›daki gibidir. Dikdörtgenin üst taraf›nda bir do¤ru (ufuk çizgisi) belirleriz. kaybolunan nokta ise ortadan al›n›r. Kaybolunan nokta Ufuk çizgisi Kaybolunan do¤rular II ve III. Prizma modelinin ön yüzü. kutu III. kutu II. sayfa düzlemine paralel olan kutunun farkl› aç›lardan görünümleri verilmifltir. Kutunun ön yüzü için bir dikdörtgen çizeriz. Kaybolunan nokta. kutu Kutuya sol alttan bak›lmaktad›r. Ufuk çizgisi çizimin üstünde.

Kutunun arkada kalan görünmeyen k›sm›n› belirleyen yok olunan do¤rular› çizelim. ayn› köfleden kesiflen üç yüzünden üst taban ile sa¤ ve sol yan yüzü görünecek flekilde yerlefltirelim. Üst taban› oluflturup fazla çizgileri silerek çizimi tamamlayal›m. kaybolunan do¤rularla birlefltirelim. k⤛t düzlemine paralel olmayan ön yüzündeki ayr›t için dikey bir do¤ru parças› çizelim. alt taban› ile sa¤ ve sol yan yüzleri görünecek flekilde bakarsan›z çizimi nas›l yapman›z gerekir? Tart›fl›n›z. üst taban› yerine. Kutunun geniflli¤i ve uzunlu¤u için her iki kaybolunan nokta ile kaybolunan do¤rular aras›na dikey do¤ru parçalar› çizelim. .ETK‹NL‹K ‹ki Nokta Perspektifi Araç ve Gereç •Kare prizma fleklindeki kutu •Cetvel •K⤛t •Kalem Perspektif çizimini yapaca¤›m›z kutuyu. Kutunun. her iki kaybolunan noktaya. 169 Kutuya. Do¤ru parças›n›n üst taraf›na yatay bir do¤ru parças› çizip iki kaybolunan nokta belirleyelim. Dikey do¤ru parças›n›n uçlar›n›.

Bu durumda perspektif çizimi iki kaybolunan nokta ile afla¤›daki gibi yap›l›r. Üzerinde iki kaybolunan nokta bulunan do¤ru.ÖRNEK Yandaki küpün perspektif çizimini ad›m ad›m yapal›m. Yani küpün ön yüzünü oluflturan dikey ayr›t. 170 Küpe dikey ayr›t› önde olacak flekilde bakarsak alt taban ile sa¤ ve sol yan ay›rtlar› görünür. Buna göre perspektif çizim afla¤›daki gibi olur. k⤛t düzlemine paralel de¤ildir. Prizma modelinin ön yüzü (sa¤ ve sol yüzlerin kesiflti¤i dikey ayr›t) çizimin düzlemine paralel de¤ilse perspektif çiziminde iki kaybolunan nokta vard›r. küpün alt taraf›nda olur. Küpün üst taban› ile sa¤ ve sol yan ayr›tlar› görünmektedir. . Bu tekni¤e “iki nokta perspektifi” ad› verilir.

cisme sağdan bakıldığında sağda. 3 4 5 6 Ufuk çizgisinin çizimin alt›nda. ön yüz ile taban yüzlerinden biri hariç diğer hiçbir yüz görülemez. ç›k›fl 3. Bu binan›n belli bir mesafeden görünümünü çiziniz. Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir.UYGULAMA 1 2 Yaln›zca ön ve üst yüzü görünen bir küpe hangi aç›dan bak›lmaktad›r? Aç›klay›n›z. ç›k›fl Y D D Y 4. Perspektif çizimi ad›m ad›m anlat›n›z. “Bir nokta perspektifi” ve “iki nokta perspektifi” tekniklerinin hangi durumlarda kullan›ld›¤›n› aç›klay›n›z. 6) Cisme önden bakılarak yapılan perspektif çiziminde. bir binan›n önden ve yandan görünümü verilmifltir. Bir üçgen dik prizman›n ön ve sa¤ yan görünümünün perspektif çizimini yap›n›z. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. kaybolunan noktan›n ise sa¤da oldu¤u dikdörtgenler prizmas› fleklinde bir kutunun perspektif görünümünü çiziniz. D Y D 7) Bir perspektifte kaybolunan nokta iki adet ise buna iki nokta perspektifi denir. 4) Düz bir yolda giderken yolun çok ilerde daralarak bir noktadan ibaret olduğunun görünmesi kaybolunan nokta ve doğruya örnek verebilir. Yandaki flekilde. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› 171 ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl 7. ç›k›fl D Y 2) Perspektif çizim için ön yüz ve ön yüze paralel altta ya da üstte bir doğru çizmek yeterlidir. ç›k›fl Y 3) Kaybolunan nokta kaybolunan doğrunun herhangi bir yerinde olabilir. D 5) Perspektif çizimde kaybolunan nokta. 6. 2. ç›k›fl 5. 1. soldan bakıldığında soldadır. 1) Bir küpün ya da bir prizmanın farklı mesafelerden görünümlerinin perspektif çizimleri de farklıdır. ç›k›fl Y D Y 8. ç›k›fl 36 Çalışma .

taban›na paralel olacak biçimde kesildi¤inde ara kesitini inceleyelim. .Çok Yüzlüler ve Ara Kesitleri P›rlantan›n ifllenmeden önceki ham hâline elmas denir. Elmas›n alt k›sm› düz. Yukar›daki veriler göz önünde bulunduruldu¤unda elmas m› yoksa p›rlanta m› daha parlakt›r? Elmas P›rlanta ETK‹NL‹K Araç ve Gereç Kesik Cisimler •Patates •Maket b›ça¤› Maket b›ça¤› ile patateslerden prizma. Daha ince iflçili¤e sahip p›rlantan›n alt k›sm› kubbe gibi. koni vb. Elmas ile p›rlanta ayn› tafl›n farkl› kesim flekilleridir. 172 ÖRNEK Bir dik koni. yüz say›s› 12 ile 37 aras›nda de¤iflmektedir. taban›na paralel olacak flekilde kesildi¤inde afla¤›daki gibi iki parça elde edilir. küre. Her bir kesimde oluflan ara kesitlerin ne tür bölgeler oldu¤unu tart›fl›n›z. yüz say›s› ise genellikle 57’dir. Elmas. tafl yontma ve delme ifllemleri için kullan›l›r. Dayan›kl›l›¤›ndan ve ›fl›¤› çok iyi k›rmas›ndan dolay› mücevher yap›m›nda da kullan›lmaktad›r. silindir. eksenlerden geçecek flekilde kesip ikiye ay›ral›m. Ara kesit görüldü¤ü gibi dairedir. Oluflturdu¤umuz geometrik cisimleri çeflitli k›s›mlar›ndan (tabanlara paralel olacak. sertli¤inden dolay› endüstride. modelleri olufltural›m. Dik koni. cam kesmek.

“befl yüzlü” fleklinde isimlendirilir. Dikdörtgen piramit Befl yüzlü Taban› dikdörtgen Yanal yüzleri üçgensel bölge Kesik piramit Alt› yüzlü Tabanlar› dikdörtgen Yanal yüzleri yamuksal bölge Bir çok yüzlünün yüzleri birer çokgensel bölgedir. Seçti¤imiz bir modeli. C C D h C D C h h h A r B A r B A r B A r B Dik üçgen h dik kenar› etraf›nda döndürüldü¤ünde oluflan flekil konidir. Keserek oluflturdu¤unuz geometrik cisim ile kesilmeden önceki fleklini. . yüzleri ile ayr›tlar›n›n birlefliminden oluflur. yüz ve ayr›t say›lar› aras›ndaki iliflkiyi belirten “Euler (Öyler) Formülü”nü araflt›r›p s›n›fa sununuz. Ayr›t ve köfleleri ise bu çokgensel bölgelerin kenar ve köfleleridir. köfle ve ayr›tlar› aç›s›ndan karfl›laflt›r›n›z. Çok yüzlüler yüz say›lar›na göre “dört yüzlü”. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Patates •Maket b›ça¤› Kaç Yüzlü? Patateslerden. Bir çok yüzlünün yüzeyi. maket b›ça¤› ile bir veya daha fazla düzlem boyunca keselim.ÖRNEK Dik üçgenin ve dikdörtgenin dik kenarlar›ndan birinin etraf›nda 360º döndürülmesiyle oluflacak yüzey örneklerini inceleyelim. yüz. Her bir modelin kaç yüzü oldu¤unu ve bu yüzlerin hangi çokgensel bölgelerden olufltu¤unu aç›klay›n›z. maket b›ça¤› yard›m› ile piramit ve prizma modelleri olufltural›m. GÖREV Çok yüzlülerin köfle. 173 ÖRNEK Yandaki dikdörtgen piramit ile tabana paralel olacak biçimde üst k›sm› kesilip ç›kart›lm›fl piramit fleklini karfl›laflt›ral›m. Dikdörtgen h dik kenar› etraf›nda döndürüldü¤ünde oluflan flekil silindirdir.

Bir düzlem ile kesildi¤inde ara kesiti dairesel bölge olan üç cismi çiziniz. GÖREV Bu cisimlere neden “platonik cisimler” dendi¤ini araflt›r›n›z. düzgün on iki yüzlü ve düzgün yirmi yüzlüdür. 174 ÖRNEK Tüm yüzleri ve tüm ayr›tlar› efl olan çok yüzlülere “düzgün çok yüzlü” denir. bir dikdörtgen prizman›n iki farkl› düzlem boyunca kesilip ç›kart›lm›fl flekli olup 8 yüzü vard›r. düzgün alt› yüzlü. Dışbükey İçbükey Çok yüzlünün herhangi iki noktas›n› birlefltiren do¤ru parças›n›n tamam› çok yüzlünün yüzeyinde (bir yüzünde) veya içinde kal›yorsa d›flbükey. . Çokgenlerde oldu¤u gibi çok yüzlülerde de iç bükey ve d›fl bükeylik durumlar› vard›r.ÖRNEK A B I II Yukar›daki I. Üzerinde ald›¤›m›z herhangi iki noktay› birlefltiren bütün do¤ru parçalar› prizman›n içinde veya yüzeyinde kald›¤›ndan d›flbükeydir. UYGULAMA 1 2 Bir düzlemle kesildi¤i zaman ara kesiti dikdörtgensel bölge olan cisimlere iki tane örnek veriniz. düzgün sekiz yüzlü. aksi hâlde içbükeydir. Bu cisimler “platonic (platonik) cisimler” olarak adland›r›l›r. Yukar›daki çok yüzlüler s›ras›yla düzgün dört yüzlü. çok yüzlü ise bir kare prizmad›r ve 6 yüzü vard›r. çok yüzlü. II. Üzerinde al›nan A ve B noktalar›n› birlefltiren do¤ru parças›n›n bir k›sm› çok yüzlünün içinde kalmad›¤›ndan içbükeydir.

a) Bu geometrik cismin kaç yüzlü oldu¤unu bulunuz.3 Bir düzlemle farkl› flekillerde kesildi¤inde ara kesiti üçgensel ya da dairesel bölge olan cismi çizerek gösteriniz. a) [BC] b) [AB] 9 cm B C A 8 Yandaki ABC dik üçgeni [AB] dik kenar› etraf›nda 180º döndürüldü¤ünde oluflan cismin hacmi kaç santimetre küptür? B 15cm 12cm C B 9 Yandaki flekil [OB] kenar› etraf›nda afla¤›da verilen aç› ölçüleri ile döndürüldü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z. geometrik cismin kaç yüzlü oldu¤unu bulunuz. a 4 Yanda hangi cismin görünüflünün verildi¤ini. Oluflan cismin taban alan›n› ve yanal alan›n› bulunuz. a) 180º b) 360º r O A r . 6 Yandaki geometrik cisim. a a a 5 Hipotenüs uzunlu¤u 13 cm. 12 cm’lik dik kenar› etraf›nda 360º döndürülüyor. iki farkl› geometrik cismin tabanlarının birlefltirilmesiyle oluflmufltur. 175 7 A 15 cm Yandaki ABC dik üçgeni afla¤›da verilen kenarlar› etraf›nda 360º döndürülüyor. b) Bu geometrik cismin hangi geometrik cisimlerden olufltu¤unu bulunuz. dik kenarlar›ndan birinin uzunlu¤u 12 cm olan bir dik üçgen. Oluflan cisimlerin yüzey alan›n› bulunuz.

ç›k›fl Y D 1) Çok yüzlüler ayrıt sayılarına göre isimlendirilir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r.10 Aşağıda verilen çok yüzlülerin içbükey mi dışbükey mi olduğunu belirleyiniz. 4) Küp tam ortadan bir düzlemle kesildiğinde ara kesiti tabanlara dik olacak şekilde bir karesel bölgedir. 6) Çok yüzlülerin yüzleri çokgensel bölge şeklindedir. ç›k›fl Y 3) Bütün yüzleri ve ayrıtları eş olan çok yüzlülere düzgün çok yüzlü denir. D Y 4. a) b) c) ç) 11 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. 2. ç›k›fl 7. ç›k›fl 3. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. ç›k›fl 5. 176 2) Herhangi iki noktasını birleştiren doğru parçasının tamamı çok yüzlünün yüzeyinde veya içinde kalıyorsa çok yüzlü iç bükeydir. D Y 8. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. D Y D 6. ç›k›fl 37 Çalışma . ç›k›fl D Y D 5) Bir dik koni tabana paralel olacak şekilde herhangi bir yerden kesildiğinde ara kesit üçgensel bölge şeklindedir. 1. ç›k›fl Y 7) Çok yüzlüler sadece içbükey olabilirler.

...) d) Çok küplüler kullan›larak bir çok yüzlü oluflturulabilir.. 6 “Çap uzunlu¤u 20 birim olan yandaki O merkezli çeyrek daire [OU] etrafında 360º döndürüldü¤ünde elde edilen geometrik cismin yüzey 2 alanı .. yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z.... Bu süt kutusunun soldan ve alttan görünümünün perspektif çizimini yap›n›z...” ifadesindeki bofllu¤a hangi sayı yazılmalıdır? E O U 13 Öz Değerlendirme ... (... tabanlara dik kesildi¤inde ise ara kesiti dikdörtgensel bölge olan cisim nedir? 4 Yandaki cisim hangi geometrik cisimlerin bilefliminden oluflmufltur? 177 5 Afla¤›da verilen ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”..) a) Bütün yüzleri ve bütün ayr›tlar› efl olan çok yüzlülere düzgün çok yüzlü denir. (.. (.... (..) ç) Piramit bir düzlemle kesildi¤inde yine bir çok yüzlü elde edilir.) b) Dik üçgen prizma bir içbükey çok yüzlüdür.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler Yandaki flekilde verilen süt kutusu.... cam sehpa üzerine konuyor... br olur. (..) c) Koni bir çok yüzlüdür..... SÜT 2 Biz düzlem boyunca kesildi¤inde ara kesiti de¤iflmeyen cisim nedir? 3 Bir düzlem ile tabana paralel olarak kesildi¤inde ara kesiti karesel bölge.

Taban alan› IV.V B) I.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Yaflam›m›zdaki Matematik Taban alan› 36 cm2 ve yanal yüzleri eflkenar üçgenden oluflan kare piramidin yüksekli¤i afla¤ıdakilerden hangisidir? A) 2 3 B) 3 2 C) 3 3 D) 6 3 Yan yüz yüksekli¤i 2 3 birim olan. Cisim yükseklik uzunlu¤u III.III. Yan yüzey alan› 178 4 A) I.II. taban› ve yan yüz alanlar› eflkenar üçgensel bölgeden oluflan üçgen dik piramidin taban›n›n çevre uzunlu¤u kaç birimdir? A) 3 3 B) 9 3 C) 12 D) 16 2 3 Dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için afla¤›daki verilerden en az hangilerine ihtiyaç vard›r? I.IV C) I. IV.)? A) 784 cm2 B) 860 cm2 C) 864 cm2 D) 868 cm2 h=6cm 2cm 4cm 6 7 Yandaki piramidin hacmi kaç metreküptür? A) 8 B) 16 C) 20 D) 32 8 Yanda aç›n›m› verilmifl olan geometrik cisim afla¤›dakilerden hangisidir? A) Üçgen piramit C) Üçgen prizma B) Kare piramit D) Kare prizma .II. V Yanal yüzeyinin aç›n›m›nda yarıçap uzunlu¤u 6 cm olan yar›m daireden oluflan dik koninin taban alan› afla¤›dakilerden hangisidir? A) 3π cm2 B) 6π cm2 C) 9π cm2 D) 12π cm2 5 Bir kürenin çap› 3 kat›na ç›kar›ld›¤›nda yeni kürenin yüzey alan› ilk kürenin yüzey alan›n›n kaç kat› olur? A) 3 B) 6 C) 9 D) 12 Yar›çap› uzunlu¤u 12 cm olan küre fleklindeki bir voleybol topunun yar›s›n›n yüzey alan› afla¤›dakilerden hangisidir (π = 3 al›n›z. III. Yan yüzey yar›çap›nın uzunlu¤u V. Taban yar›çap›nın uzunlu¤u II.V D) I.

üstten ve yanlardan de¤ecek flekilde çapı uzunlu¤u 6 cm olan 3 tenis topu yerlefltirildi¤inde kutuda kalan bofllu¤un hacmini bulunuz. BC kenar› etraf›nda 360º döndürüldü¤ünde oluflan cismin hacmi kaç santimetreküp olur? A) 0.9 C) 9 D) 90 13 Afla¤›dakilerden hangisi dikdörtgenler prizmas›n›n sol alttan bak›ld›¤›ndaki perspektif çizimidir? A) B) C) D) .04 m3 ve yüksekli¤i 10 cm olan dik koninin taban alan› kaç santimetre karedir (π = 3 al›n›z.9 Yandaki flekilde ABC ile EDC benzer üçgenler oldu¤una göre.)? A) 6000 B) 8000 C) 12 000 D) 16 000 11 Silindir biçimindeki kutuya alttan. A) 54π cm3 B) 108π cm3 C) 162π cm3 D) 270π cm3 179 12 Hacmi 972π cm3 olan kürenin yar›çap uzunlu¤u kaç metredir? A) 0.4π D) 98π A E 6cm 3 cm D 3.84π C) 84π B) 8. ABC üçgeni.09 B) 0.5 cm C B 10 Hacmi 0.

IV. III. V. alt ve üst tabana paralel olacak flekilde bir düzlemle kesildi¤inde prizman›n ara kesiti afla¤›dakilerden hangisi olur? A) B) C) D) 180 16 Afla¤›dakilerden hangisi dört yüzlü bir cisimdir? A) Üçgen piramit C) Dikdörtgen piramit B) Kare piramit D) Eflkenar dörtgen piramit 17 Yandaki üçgen prizman›n yüz say›s› ve yüzlerinde bulunan çokgensel bölgelerin adlar› afla¤›dakilerden hangisidir? I. III. II. V D) II. alt ve üst tabanlar›na dik bir düzlemle kesildi¤inde silindirin ara kesiti afla¤›dakilerden hangisi olur? A) B) C) D) 15 Yandaki kare prizma.14 Yandaki silindir. IV 38 Çalışma . III. III. III. V A) I. IV C) I. 5 yüzlü 4 yüzlü Üçgensel bölge Dikdörtgensel bölge Yamuksal bölge B) II.

yolların eğimi. Ulaşım sektöründe. 181 . su borularındaki eğime çok dikkat edilir.BAfiLANGIÇ VE B‹T‹fi NOKTASI: GEOMETR‹ Geometrik Cisimler ve Simetri Do¤runun ‹ncelenmesi Dik Üçgendeki Oranlar Eğim. Eğlence sektöründe. Siz de çevrenizde eğimin önemli olduğu modelleri belirleyiniz ve bu modellerde eğimin neden önemli olduğunu tartışınız. hayatımızın her alanında önemli bir yer tutabilmektedir. uçakların güvenli kalkış ve iniş yapması için gereken eğim önemli bir yer tutar. su parkları ve çocuk bahçesindeki kaydıraklarda. Altyapıda ise su kanallarında. merdivenlerde. haberleşme ve iletişim sektöründe ise uzaya gönderilen bir uydunun atmosfere girerken yaptığı eğim hayati bir önem taşımaktadır.

Yanda. Görünümü izometrik kâğıtta çizilmiş yapıları oluşturunuz. ETK‹NL‹K Çok Küplülerle Yap› Olufltural›m Araç ve Gereç •Çok küplüler tak›m› •‹zometrik k⤛t 182 Çok küplüler takımından bir çok küplü seçelim. Bunun yanında evin maketi de oluşturulabilir. Seçtiğimiz çok küplünün görünümünü izometrik kâğıda çizelim. ÖRNEK Çok küplüler ile yapılar oluşturalım. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu D’dir. Oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çiziniz. İki çok küplü seçerek bu çok küplülerle bir yapı oluşturalım. . Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu L’dir. Ayrı ayrı üç farklı çok küplü alıp her bir çok küplünün görünümünü farklı izometrik kâğıtlara çiziniz. Yapıların görünümlerini izometrik kâğıda çizip kodları belirleyelim. Maketi verilen bir evin üç boyutlu cisimleri yapılırken nelere dikkat edilmelidir? Tartışınız. inşa edilecek bir evin maketi verilmiştir.Geometrik Cisimler ve Simetri Müteahhitler bir evi inşa etmeden önce mimarlara evin projesini çizdirirler.

. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 3’tür. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 2’dir.Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu Z’dir. 183 Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 1’dir. Çok küplülerden oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çizelim ve kodunu belirleyelim. Yapının görünümünü çizersek Yapının kodu : DL elde ederiz. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu V’dir.

. Yapının görünümünü çizersek Yapının kodu : LLZ elde ederiz.Çok küplülerden oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çizelim ve kodunu belirleyelim. İzometrik kâğıtta çizimleri verilen yapıları oluşturalım ve kodlarını belirleyelim. Yapının kodu: DZ2 184 Yapının kodu: VL1 Siz de çok küplüler ile yapılar oluşturarak izometrik kâğıda görünümlerini çiziniz.

Ayrıca ekseni etrafındaki her bir dönmede değişmez kalır. Dairesel silindirin simetri düzlemlerini belirleyiniz. kürenin. ÖRNEK Önce geometrik cisimlerin simetri düzlemlerini belirleyelim. Dikdörtgenler prizması ise karşılıklı yüzlerin merkezlerinden geçen doğrular ve her bir köşegenleri etrafındaki 180º lik dönmelerde değişmez kalır. Eğer varsa kaç tane simetri düzlemi olduğunu tartışınız. Dönel dairesel koninin. Küpün ekseninin hangi doğrular olabileceğini belirleyiniz. Küpün ekseni etrafında kaç derecelik dönmesinde değişmez kaldığını bulunuz. Dairesel silindiri hangi doğru etrafında döndürürsek duruş şekli değişmez? Açıklayınız. Belirtilen geometrik cisimlerin hangi doğrular etrafında döndürüldüğünde değişmez kaldıklarını bulunuz. Bir dikdörtgenler prizması için aynı işlemleri tekrar ediniz. Geometrik cisimlerden dairesel silindiri ele alalım.ETK‹NL‹K Geometrik Cisimlerin Simetrileri Araç ve Gereç •Geometrik Cisimler Geometrik cisimlerden küpü inceleyelim. 185 Küp. Şekillerinden de görüldüğü gibi küp ve dikdörtgenler prizması. kare. ekseni etrafındaki her bir 90º lik dönme ile değişmez kalır. . ikizkenar üçgen. eşkenar üçgen. karşılıklı iki yüzlerinin paralel olan kenarlarının orta dikmelerinden ve paralel olan yüz köşegenlerinden geçen düzlemlere göre simetriklerdir. Dairesel silindir ekseninden geçen düzlemlere ve ekseni dik olarak ortalayan düzleme göre simetriktir. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen piramitlerin simetri düzlemlerini belirleyiniz. Küpün bir simetri düzlemi olup olmadığını tartışınız.

kare.Dönel dairesel koni. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen piramitler simetrik düzlemlerdir. 186 Eşkenar üçgen. Ayrıca ekseni etrafında her bir dönmede değişmez kalır. Küre. UYGULAMA 1 Çok küplülerle kodu LZZ olan yapıyı oluşturunuz. ikizkenar üçgen. ekseninden geçen her bir düzleme göre simetriktir. her bir çapından geçen düzlemlere göre simetriktir ve her bir çapı etrafındaki dönmede değişmez kalır. . Ayrıca eksenleri etrafında dönmelerinde değişmezler kalırlar. Yapının görünümünün çizimini izometrik kâğıda çiziniz.

bir kürede bir simetri düzlemi olabileceğini. Sizce kim haklıdır? Nedenini açıklayınız. 7 Öykü. 5 187 Yukarıdaki geometrik cisimlerden cisim köşegenleri etrafında 180º lik dönmelerde değişmez kalanları belirleyiniz. Soner ise kürede sayısız simetri düzlemi olabileceğini söylüyor. a) D1L2 b) LLL c) ZL1 ç) DDD2 4 En fazla 4 çok küplü kullanarak bir yapı oluşturunuz. a) Öykü. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. Belirtilen yapıları oluşturunuz. Oluşturduğunuz yapının görünümünü izometrik kâğıda çiziniz. yanda açınımı verilen karton küpü yapar. verilen açınıma göre yandaki küpü 90º döndürdüğünde hangi renkler görünür? b) görünümünü görünümü getirmek için küpü kaç derece döndürmek gerekir? 39 Çalışma .2 Yanda görünümünün çizimi verilen ve kodu ZZZL olan yapıyı oluşturunuz. Yapının kodunu belirleyiniz. 3 Aşağıda kodları verilen yapıların kaç tane çok küplüden oluştuğunu bulunuz. 6 Sevil.

). kodu ZLL olan yatay ve dikey 2 farklı yapı oluşturunuz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Yanda görünümünün çizimi verilen yapıyı oluşturunuz ve inceleyiniz. Bir küp yapınız ve küpün her bir yüzüne ayrı bir şekil çiziniz. 3 Çok küplülerle. 8 ve 12 kez küpü döndürdüğünüzde üste gelen şekilleri karşılaştırınız ve sonucu yorumlayınız. Geometrik Cisimler ve Simetri 2 Çok küplülerle oluşturulan yapının görünümünün çiziminin nasıl yapıldığı ve kodunun nasıl belirlendiği hakkında bir paragraf yazınız. 4 5 188 6 14 Öz Değerlendirme . Bir küpü önce 4 kez. sonra sırasıyla 8 ve 12 kez aynı yönde döndürünüz (Her bir döndürmede üst yüze gelen şekil değişsin. Oluşturduğunuz yapıların görünümlerini izometrik kâğıda çiziniz. Dairesel silindir ve dönel dairesel koninin simetri eksenlerini belirleyiniz. 4. b) Yapıdaki yatay ve dikey duran çok küplüleri belirleyiniz. Simetri eksenlerinin ortak özelliklerini yazınız. a) Yapının kodunu yazınız. Bir geometrik cismin simetri düzlemini çizerken nelere dikkat etmemiz gerektiği ile ilgili bir paragraf yazınız.

üçgen 4. üçgen 5. Dikey Uzunluk Eğim = m = Yatay Uzunluk . Bu yokuşların hangisine tırmanmak daha zordur? Neden? Her bir üçgenin kenar uzunluğunu kullanarak aşağıdaki tabloyu dolduralım. yaya ve yolcuların ortak dilidir. 1. Arabanın her bir yokuşu tırmandığını düşünelim. Anahtar Kavramlar •Eğim •Kat sayı •Çözüm kümesi •Doğrusal denklem •Eşitsizlik Resimlerdeki gibi bir trafik levhası hiç gördünüz mü? Bu levhalar yokuşlarda seyahat eden sürücülere eğim olduğunu uyarmak için kullanılır. Dikey uzunluğun. üçgen Dikey uzunluk Yatay uzunluk Dikey : Yatay 2 5 2:5 2. üçgen 3. trafik ortamında bulunan sürücü. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Noktalı kağıt E¤imi Keflfedelim 189 Yukarıda araba ve yokuş modelleri verilmiştir. Bu yüzden trafik işaretlerinden oluşan bu ortak dili doğru ve yerinde kullanmak trafik güvenliği açısından önemlidir. Siz de günlük yaşamda karşılaştığınız eğime model olabilecek durumlara örnekler veriniz. üçgen Tablodaki (dikey uzunluk) ÷ (yatay uzunluk) oranlarını karşılaştırınız. Eğim “m” harfi ile gösterilir.Do¤runun ‹ncelenmesi E¤imle Tan›flal›m Trafik işaretleri. Hangi yokuşa tırmanmanın daha zor olduğu ile bu oranlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. yatay uzunluğa oranı “eğim” olarak adlandırılır.

2 Eğim yüzde cinsinden veya ondalık kesirle ifade edilebilir.9 10 m=9 10 Siz de yatay bir doğru modelinin eğimini bulunuz. 190 Eğim = m = 1 = %20 5 m= 1 5 Şekildeki gibi doğru eğimi ise negatif eğim olarak düşünülebilir. pozitif eğim olarak düşünülebilir. 6400 m m= = Dikey Uzunluk Yatay Uzunluk 3200 m 6400 m = 1 olarak bulunur. m=9 = -0. 1 1 = %50 veya m = = 0. m= 2 2 Yanda verilen şekildeki gibi doğru eğimi.5’ tir.ÖRNEK Aşağıda verilen kırmızı doğru modelinin eğimini bulalım. 3200 m .

Yandaki grafikte verilen doğrunun eğimini bulalım. y x y Doğru üzerinde A ve B noktalarını alalım. 3 birim sağa gidilirse A noktasına ulaşılır. Grafiğin eğimini bulunuz. . B noktasından 5 birim yukarı. O hâlde bu doğrunun eğimi: m= B x 3br A 191 5br Dikey uzunluk Yatay uzunluk 5 3 = y = -x + 2 doğrusunun grafiğini çiziniz.

ÖRNEK 192 y = -2 x + 1 doğru denkleminin eğimini inceleyelim.1 + 1 = -2 + 1 = -1 Grafiğin y eksenini kestiği nokta: (0. Denklemin grafiğini çizerken A(0. Doğru grafiğinden yararlanarak eğimi.1)’dir. Önce y = -2 x + 1 doğru denkleminin grafiğini çizelim. x = 0 için y = -2. Her bir grafikteki doğrunun eğimini bularak aşağıdaki tabloyu doldurunuz.4 doğru denkleminin grafiğini çizmeden doğrunun eğimini bulunuz.-1) sıralı ikililerinden yararlanırız. 1 y = -2x + 2 doğru denklemindeki x’in kat sayısı ile doğrunun eğimi arasındaki ilişkiyi bulalım: x’in kat sayısı: -2 Eğim: -2 m= y = 5x .1) x B (1-1) Dikey Uzunluk Yatay Uzunluk 2 m== -2 olarak buluruz.ETK‹NL‹K E¤imi Belirlemenin K›sa Yolu Araç ve Gereç •Noktal› ka¤›t Noktalı kâğıda 2 farklı koordinat sistemi çizelim. . y= x ve y = -x + 2 doğru denklemlerinin grafiğini ayrı koordinat sistemlerine çizelim.0 + 1 = 0 + 1 =1 x = 1 için y = -2. Do¤runun denklemi y= x Do¤runun e¤imi Denklemdeki x’in kat say›s› y = -x + 2 Tablodan yararlanarak bir doğrunun eğimi ile denklemlerdeki x’in kat sayısı arasındaki ilişkiyi belirleyiniz. y A 0 (0.1) ve B(1.

ÖRNEK y .5 = 0 doğru denkleminin eğimini bulalım. Grafikten yararlanarak doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesini bulunuz. Grafikleri verilen doğru denklemlerinin oluşturduğu denklem sisteminin çözüm kümesini bulunuz. Grafiklerin kesişimleriyle oluşan taralı üçgenin alanını bulunuz.) (Parantezler kaldırılır.x = 4 denkleminin belirttiği doğrunun eğimini bulunuz.y = ax + b biçimindeki bir doğru denkleminde x’ in kat sayısı doğrunun eğimini verir. . y . Önce doğru denklemini y = a x + b biçimine dönüştürmeliyiz. Denklem sisteminin çözüm kümesi ile doğruların kesişim noktası arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Dikey uzunluk 4 m= = = 2 olarak bulunur.5= 0 y .5 + (x + 5) = 0 + (x + 5) (Her iki taraf x + 5 ile toplanır.4) 4 birim 2 O (0. Bu doğrunun eğimi.) y-x-5+x+5=x+5 y=x+5 (Doğru denklemi y = ax + b biçimine dönüştürülür. y x y=x+1 ve y=2x-4 doğrusal denklemlerin grafiklerini çiziniz.) y = x + 5 doğru denkleminde x’ in kat sayısı 1 olduğu için eğim 1 olarak bulunur.0) 2 birim x 193 ETK‹NL‹K Koordinat Sisteminde ‹ki Grafik Koordinat sistemindeki grafikleri inceleyelim.x . Yatay uzunluk 2 3y .x . Kesişim noktasını oluşturan koordinatlar her iki denklemi de sağlar mı? Açıklayınız.x . y Orijinden ve A(2. 4) noktasından geçen doğrunun eğimini bulalım: Doğrunun geçtiği noktaları koordinat sisteminde işaretleyerek doğruyu çizelim. 4 A (2. Grafiklerin kesim noktasının koordinatlarını belirleyelim.

ÖRNEK
y = 2x y = 3-x Yukarıda verilen denklem sisteminin çözüm kümesini önce cebirsel yolla sonra grafikten yararlanarak bulalım: y = 2x ................. 1 denklem sisteminin çözüm kümesini yerine koyma metodu ile bulalım. y = 3-x ................ 2 2. denklemde y yerine 2x yazalım. 2x = 3 - x (Her iki taraf x ile toplanır.) 2x + x = 3 - x + x (Benzer terimler toplanır.) 3 3x = 3 3 x = 1 bulunur.

Bulduğumuz x = 1 değerini 1. denklemde yerine yazalım: y=2x y=2.1 y=2 olarak bulunur. Bu durumda denklem sisteminin çözüm kümesi {(1,2)} olur.
y

194

Şimdi denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten faydalanarak bulalım. Grafikten iki doğrunun kesim noktası, A(1,2) olarak bulunur. Buradan bir doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesinin, denklem sistemindeki iki doğru grafiğinin kesim noktası olduğu anlaşılmaktadır.

y = 2x

A(1,2)

x

y = 3-x

y = ax + b y = cx + d

doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesi varsa bu, doğruların grafiklerinin kesim noktasının koordinatlarıdır.

UYGULAMA
1

1,1 m 22 m

Bir şirket ağır iş makineleri satmaktadır. Sattıkları iş makinelerini kamyonlara yüklemek için ise yukarıdaki gibi bir rampa inşa etmektedir. Rampanın eğimi yüzde kaçtır?

2

Kitaplıktaki mavi rafların eğimleri için ne söylenebilir?

195

3

Ahmet’in evi

Kaan’›n evi

Ahmet, kış mevsiminde yağan karın kendi evlerinin çatısından hemen düşeceğini söylüyor. Kaan ise evinin çatısından karın durmasının daha zor olduğunu savunuyor. Sizce Kaan’ın savunduğu görüş doğru mudur? Açıklayınız.

4

Yandaki merdivenin eğimini bulunuz.

0,2m 0,3m

5

y

y

x

x

Yukarıda kırmızı ile gösterilen doğru modellerinden negatif eğime sahip olanları belirleyiniz. 6 y= x + 4 denkleminin eğiminin 1 ile 4 arasında (1 ve 4 hariç) olabilmesi için “ kaç farklı tam sayı yazılabilir? ” yerine

196

7
2 Eğim = 5

Yanda üçgen modeli verilmiştir. Eğimi, kırmızı doğrunun eğimine eşit olan doğru denklemini çözüm yapmadan bulunuz. 1. Doğru Denklemi: 5y + 2x = 4 2. Doğru Denklemi: y = 3. Doğru Denklemi: x+3 y=x+4

8 9

Orijinden ve K(-3,0) noktalarından geçen doğru ve bu doğrunun eğimi için ne söylenebilir? 1. doğru 2y - 2 x = 1 2. doğru y- 2x=1

Yukarıda denklemleri verilen 1. doğrunun eğiminin, 2. doğrunun eğimine oranını bulunuz. 10 Yiğitcan, eğimi 0 olan bir doğru denklemi yazdığını söylüyor. Yiğitcan’ın yazdığı doğru denklemi ne olabilir? Hangi doğruların eğimi sıfırdır? Koordinat sistemi üzerinde çizerek gösteriniz. y = 3x -1 doğru denklemini koordinat sisteminde çiziniz. Bu doğru ile doğrunun y eksenine göre simetrisinin oluşturduğu denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten yararlanarak bulunuz.

11 12

y

13

Yandaki sıralı ikililerden hangisi, belirtilen denklem sisteminin çözüm kümesidir? Tartışınız.
D(0, )

B( 0 A(0, )

,

) x

14

2y = 4x - 8 doğru denklemine göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Doğrunun y noktasını kestiği noktayı bulunuz. b) Doğrunun eğimini bulunuz. c) Yukarıdaki doğru denklemi ile y = -2x doğru denklemi ve bir denklem sistemi oluşturunuz. Bu denklem sisteminin çözüm kümesini grafik çizerek bulunuz.

15

A(2,5) sıralı ikilisinin yandaki denklem sisteminin çözüm kümesi olup olmadığını grafik çizerek bulunuz.

2x + y = 9 4x - y = 3

16

Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Şemadaki cümlelerin belirttiği 197 yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 0.5m 1m
2) Üçgende kırmızı doğru modelinin eğimi ’tir. 4) ay + bx + c = 0 denkleminin belirttiği doğrunun D ’dır. eğimi

1. ç›k›fl

D
5) y = 3x ile 3y = x doğru denklemlerinin belirttiği doğruların eğimleri oranı 1’dir.

Y D Y

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y
1) Bir doğrunun eğimi, dikey uzunluğun yatay uzunluğa oranı ile bulunur.

D

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) Eğimi -1 olan doğru denkleminde x’in kat sayısı her zaman -1’dir.

6) Paralel iki doğrunun eğimleri oranı 1’dir.

D Y

D
7) Bir denklem sisteminin çözüm kümesi doğru grafiklerinin kesim noktasıdır.

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl

40
Çalışma

Terazinin kefelerinden istediğiniz birine 2 kg’lık bir kütle daha koyalım. Terazinin sol kefesindeki kütlelerin daha büyük olmas› için bu kefeye konmas› gereken kütle miktar›n› bilinmeyen kabul ederek bu durumu gösteren matematik cümlesini yaz›n›z.Eflitsizlikler Yanda tekvando müsabakasından bir an görülmektedir. Terazinin her iki kefesinden 1 kg’lık birer kütle çıkaralım. Her iki kefeden 2 kg’l›k kütleler ç›kararak bu durumu gösteren matematik cümlesini yaz›n›z. Maçın sonunda her iki taraf da eşit puan almış ve berabere kalmıştır. 198 ETK‹NL‹K Dengesizlik Terazinin sa¤ kefesine iki tane 2 kg’l›k. ÖRNEK Afla¤›daki terazi modelinde kahverengi kütleler 1 kg’l›k kütleyi. . Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. sol kefesine 1 tane 2 kg’l›k kütle koyal›m. Buna göre modelin bozulmamas› için bilinmeyen kütle yerine kaç tane kahverengi kütle konulabilece¤ini bulal›m. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini nasıl yazabilirsiniz? Tartışınız. Terazinin denge durumu hakk›nda ne söylenebilir? Bu duruma ait matematik cümlesini yaz›n›z. Hangi durumda maçı taraflardan biri kazanırdı? Bunu matematik cümlesiyle nasıl ifade edersiniz? Arkadaşlarınızla tartışınız. diğerine ise bir tane 2 kg’lık ve üç tane 1 kg’lık kütle koyalım. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. yeflil kütle ise bilinmeyen kütleyi göstermektedir. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. Terazinin her iki kefesine 2 kg’lık birer tane daha kütle koyalım. Terazinin dengede olmama durumunu eflitsizlik cümlesi ile ifade edelim: x+3 7 Yazd›¤›m›z do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesini bulal›m: x+3-3 7-3 x 4 Buna göre bilinmeyen kütlenin yerine1. ETK‹NL‹K Terazide Denge ve Dengesizlik Terazinin kefelerinden birine iki tane 2 kg’lık ve bir tane 1 kg’lık. bir tane 1 kg’l›k kütle. 2 veya 3 tane kahverengi kütle konulabilir. Yazd›¤›n›z matematik cümlesinin do¤ru olmas› için bilinmeyene hangi de¤erler verilebilir? Tart›fl›n›z.

Bu say›lar› kümelerdeki ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim. Bu say›lar› kümelerdeki ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim: Ç = { x I x ≤ -2 . Ç = { x I x ≤ 5. Ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim. x ∈ IR } 199 (Eflitsizli¤in her iki taraf› negatif bir say› ile çarp›l›r veya bölünürse eflitsizlik yön de¤ifltirir. ≥ ” sembollerinden birini içeren cebirsel ifadeler eflitsizlik olarak adland›r›l›r. . x ∈ IR } -2 -1 0 1 2 3 4 5 6 7 “ -3 kat›n›n 1 fazlas› 7 veya 7’den büyük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim: -3x + 1 ≥ 7 -3x + 1 .“2 eksi¤i 3 veya 3’ten küçük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim.) -5 -4 -3 -1 -2 -1 0 1 2 “Yar›s› 3’ten büyük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim. x-2≤3 x-2+2≤3+2 x≤5 Eflitsizli¤in çözüm kümesini 5 veya 5’ten küçük say›lar oluflturur.1 ≥ 7 .2 x 6 Eflitsizli¤in çözüm kümesini 6’dan büyük say›lar oluflturur. . 3. Bu eflitsizli¤in her iki taraf›na ayn› say› eklenir veya her iki taraf›ndan ayn› say› ç›kar›l›rsa eflitsizlik bozulmaz. x ∈ IR } -1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ‹çinde say›lar ve “ . 3 2.1 -3x ≥ 6 ≤ x ≤ -2 Eflitsizli¤in çözüm kümesini -2 veya -2’den küçük say›lar oluflturur. Ç = { x I x 6 . ≤. Eflitsizli¤in her iki taraf› negatif bir say› ile çarp›l›r veya bölünürse eflitsizlik yön de¤ifltirir.

ÖRNEK 200 3x-y ≥ 3 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤ini çizelim.y = 4 do¤ru denkleminden yararlanarak nas›l çizebilirsiniz? Tart›fl›n›z. B(-3.-2) A(4.y ≥ 4 eflitsizli¤ini sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n› belirleyiniz.5 ≥ 3 -9 .y ≥ 3 3. y = -3 y = 0 için. 3x .4 -(-2) ≥ 3 12 + 2 ≥ 3 14 ≥ 3 oldu¤undan dolay› A(4.y = 3 yani 3x .y ≥ 3 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken A(4.5) y 3x .5) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak. (4. Önce 3x . (3.-1) s›ral› ikilisinin 3x .y .2) ve (1. B(-3. x = 1 olarak bulunur.3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤i koordinat sistemini 2 parçaya ay›r›r.5) s›ral› ikilisinin denklemi sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n› tart›fl›n›z.2) ve (1. .y ≥ 3 3.y = 4 do¤ru denkleminin grafi¤ini noktal› k⤛da çizelim. 3x .ETK‹NL‹K Eflitsizlik Grafi¤ini Çizelim Araç ve Gereç •Noktal› ka¤›t 3x .-1) s›ral› ikililerini koordinat sisteminde göstererek s›ral› ikililer ile do¤ru grafi¤inin konumlar›n› tart›fl›n›z.y .3 = 0 x A(4.3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤inden yararlan›r›z. -2) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lar. 3x .y . 3x .y ≥ 4 eflitsizli¤inin grafi¤ini 3x . -2) s›ral› ikilisinin oldu¤u taraf taran›r. 3x .3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤ini çizelim: x = 0 için. B(-3.(-3) . (4. 3x-y ≥ 3 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken 3x . -2) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak.5) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lamaz.5 ≥ 3 -14 ≥ 3 eflitsizli¤i do¤ru olmad›¤›ndan.y .

y ≥ ax + b x y≤ ax + b GÖREV Gazete ve dergilerden aralar›nda eflitsizlik iliflkisi bulunan veriler bulunuz.-3) s›ral› ikilisini eflitsizlikte L(3. L(3.-3) s›ral› ikilisinin oldu¤u taraf taran›r. 201 y “ y ax + b” veya “ y ≥ ax + b” do¤rusal eflitsizliklerin grafikleri çizilirken önce y = ax + b do¤rusunun grafi¤i çizilir.4) y-x<5 4 -(-5 )< 5 4+5<5 x 9 < 5 eflitsizli¤i do¤ru olmad›¤›ndan dolay› K(-5. Do¤rusal eflitsizlikte “ ” veya “≥” sembolleri oldu¤unda do¤ru.4) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak K(-5. Ancak do¤ru. çözüm kümesine dâhil de¤ildir ve grafi¤i kesik çizgi ile çizilir. Bu durumda do¤ru kesik çizgi ile çizilir.x .x < 5 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken y . y .-3) yerine yazarsak y-x<5 -3 .x < 5 eflitsizli¤in grafi¤ini çizerken L(3. “ y<ax + b” veya “ y>ax + b” do¤rusal eflitsizliklerin grafikleri çizilirken aynı yol takip edilir.5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤inden yararlan›r›z.5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤i koordinat sistemini 2 parçaya ay›r›r. y . . Verilerle grafik oluflturunuz.x . Do¤runun üzerindeki noktalar eflitsizli¤i sa¤lamaz.x < 5 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizelim. y .5 = 0 x = 0 için y = 5 y = 0 için x = -5 olarak bulunur.x .x = 5 yani y . Eflitsizli¤i sa¤layan s›ral› ikilinin oldu¤u taraf taran›r.4) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lamaz. K(-5. Önce y .3 < 5 -6 < 5 eflitsizli¤i do¤ru oldu¤undan dolay› L(3. çözüm kümesine dâhildir ve grafi¤i düz çizgi ile çizilir.y .-3) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lar. Sonra do¤runun ay›rd›¤› bölgelerden birer s›ral› ikili seçilip eflitsizlikte yerine yaz›l›r. Veriler aras›ndaki iliflkiyi gösteren matematik cümlesini yaz›n›z. 5x + 7y >12 eflitsizli¤inin grafi¤ini çiziniz.5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤ini çizelim: y y-x .

a) Ülkemizde örgün e¤itimin ilk kademesinden yararlanma yafl› en fazla 14’tür. 3 Afla¤›daki terazi modelindeki do¤rusal eflitsizlik durumunun bozulmamas› için bilinmeyen kütlenin alabilece¤i de¤erleri bulunuz. dengede olmama durumlar›n› do¤rusal eflitsizlik olarak ifade ediniz. b) Ülkemizde cumhurbaflkanl›¤›na aday olma yafl› en az 25’tir. Bilinmeyen kütle 1 kg’l›k kütle 2 kg’l›k kütle 5 kg’l›k kütle .UYGULAMA 1 Afla¤›daki terazi modellerinde. Daha sonra say› do¤rusunda gösteriniz. 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle Bilinmeyen kütle Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle 202 5 kg’l›k kütle Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle 2 Afla¤›daki durumlara uygun do¤rusal eflitsizlikleri yaz›n›z.

Aykut’un 7 TL’si vard›r ve en çok paras› olan Aykut’tur. kumbaras›nda sadece 1 TL’lik biriktiriyor. a) ‹fadeyi belirten do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Recep ve Aysel üç arkadaflt›r. -2 -1 0 1 2 3 4 203 8 Afla¤›da verilen do¤rusal eflitsizlikleri say› do¤rusundaki gösterimleri ile efllefltiriniz. b) fiükran’›n 8 yafl›nda oldu¤u düflünülürse babas› en az kaç yafl›ndad›r? . Eflitsizlikler 1) x 1 2) y 2 3) z ≤ 1 4) t 0 5) k ≥ -1 a) b) c) ç) d) e) -3 -2 -1 0 1 2 3 -3 -3 -3 -3 -3 -2 -2 -2 -2 -2 Say› do¤rusu -1 -1 -1 -1 -1 0 0 0 0 0 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 3 3 3 3 3 9 Çözüm kümesi afla¤›daki say› do¤rusunda gösterilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. 15 gün sonra ise kumbaray› aç›p sayd›¤›nda 25 TL’si oldu¤unu görüyor. Bu durumda Cem’in 15 günde kumbaraya en fazla kaç adet 1 TL’lik atm›fl olabilece¤ini bulunuz. a) 3 eksi¤i 11’den küçük olan say›lar b) fazlas› ’den büyük olan say›lar 5 c) 11 eksi¤i 6’dan büyük ve 11’den küçük say›lar 6 Cem. Recep’in paras› ise Aysel’den az ve 2 TL’dir. 7 x . Bu grafikte 3 noktas›n›n farkl› gösterilmesinin nedeni ne olabilir? Aç›klay›n›z. Aysel’in paras›n› do¤rusal eflitsizlik kullanarak ifade ediniz.” ifadesine göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.4 Aykut. 15 gün önce kumbaras›nda en az 17 tane 1 TL’lik oldu¤unu hat›rl›yor.1 2 do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesi afla¤›daki say› do¤rusunda gösterilmifltir. Afla¤›daki ifadelere uygun do¤rusal eflitsizlikleri yaz›n›z. -4 -2 0 2 4 10 “Babas›n›n yafl› fiükran’›n yafl›n›n 5 kat›n›n 2 eksi¤inden büyüktür.

11

Yanda grafi¤i verilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Do¤rusal eflitsizli¤i yazarken nelere dikkat etti¤inizi aç›klay›n›z.

y

x

12

Çözüm kümesi afla¤›daki sayı do¤rusunda verilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Yazd›¤›n›z do¤rusal eflitsizli¤in grafi¤ini çiziniz. -1 0 1 2 3 4 Emel, 2x + y ≤ -1 do¤rusal eflitsizli¤ini A(3,0) noktas›n›n, Kemal ise B(-7,-1) noktas›n›n sa¤lad›¤›n› söylüyor. Sizce hangisi do¤ru söylüyor? Neden? Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklerin grafiklerinin hangilerinde do¤ru grafi¤inin kesik çizgili oldu¤unu grafik çizmeden belirleyerek sonuçlarla ilgili bir paragraf yaz›n›z. a) x - y > 5 ç) 13x ≤ 14 b) 3x - 2y ≥ 4 d) 2 + 4y - x > 0 c) x + 5y - 4 < 0

13 14

204

15

Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.
4) x = - 3 sayısı x - 7 ≤ 5 doğrusal eşitsizliğini sağlar. 2) (2, 1) sıralı ikilisi x + y - 1 < 2 doğrusal eşitsizliğini sağlar.

1. ç›k›fl D Y

D
5) 2y - x ≤ 0 grafiğini çizmek için 2y - x = 0 doğru denkleminden yararlanılır.

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y
1) y - 2x > 8 ifadesi bir doğrusal eşitsizliktir.

D Y

D

1

2

3

4 5

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) “3 katının 2 eksiği 5’ten küçük sayılar” ifadesini 2x - 3 ≤ 5 eşitsizliği belirtir.

6) Yukarıda sayı doğrusunda verilen doğrusal eşitsizliğin çözüm kümesine 3 sayısı dâhildir.

D Y

D
7) 2y - 3x ≤ 5 doğrusal eşitsizliğinin grafiğindeki doğru kesik çizgidir.

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl
41
Çalışma

KONU DE⁄ERLEND‹RME
1 Ogan her sabah spor yapar. Sabah sporunun bir bölümünde yandaki gibi omuz ve kar›n kaslar›n› gelifltirir. Ogan’ın bulundu¤u konumda dikey uzunluk ile yatay uzunluk birbirine eflittir. Yatay uzunluk ile dikey uzunluk 5’er kat›na ç›kar›ld›¤›nda e¤imde de¤ifliklik olur mu? Model üzerinde gösteriniz.

Do¤runun ‹ncelenmesi

2

E¤imi gösterebilece¤iniz 3 model oluflturunuz. Her bir modelin baz› uzunluklar›na de¤erler vererek e¤imlerini hesaplay›n›z. Sevil, yandaki do¤runun e¤imini hesaplamak için afla¤›daki ad›mlar› izler. 1. Ad›m: E¤im = m = 4+2 2+0 6 3. Ad›m: m = 2 2. Ad›m: m = 4. Ad›m: m = 3 Sevil’in kaç›nc› ad›mda ilk hatayı yapt›¤›n› belirleyiniz. Hatay› düzeltip do¤ru e¤imi bulunuz. Dikey uzunluk Yatay uzunluk
A(2,4) B(0,2) 0 x

3

y

205

4

Selçuk, bir do¤ru denkleminden do¤runun e¤imini ad›m ad›m bulur. Afla¤›da bofl b›rak›lan ad›mlar› tamamlayarak Selçuk’un e¤imi bulmas›na yard›mc› olunuz. Do¤ru denklemi: -y - 5x - 4 = 0 1. ad›m: 2. ad›m: (-1)(-y)=(-1)(5x+4) 3. ad›m: 4. ad›m: E¤im: m= -5 (y, eflitli¤in solunda yaln›z b›rak›l›r.) (Her iki taraf (-1) ile çarp›l›r.) (Parantezler kald›r›l›r.) (E¤im x’in kat say›s› olur.)

5

A(-1,4) ve B(0,0) noktalar›ndan geçen grafi¤i çiziniz. Do¤runun denklemini belirleyiniz. Do¤ru denkleminden yararlanarak e¤imi bulunuz.

6

3y = 6x - 2

-5y =

x+4

x + y = -7 ”yerine

Yukar›daki do¤ru denklemlerinin belirtti¤i do¤rular›n e¤imleri eflittir. Buna göre “ hangi say›lar›n yaz›lmas› gerekti¤ini bulunuz.

7

Yandaki grafiklerin belirtti¤i denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten yararlanarak nas›l bulursunuz? Aç›klay›n›z.

y

1 2 x+ y= 4
x
x= 22y

8 206 -2

1 1 4 0 1 3 7 5 2 3 8

2 6 5 4 8

3

Yanda verilen kutucuklara göre afla¤›daki soruları cevaplay›n›z.

6
y

1 9 2

a) Yandaki do¤runun e¤imi hangi kutucuklarda olabilir? b) x eksenine paralel bir do¤runun e¤imi hangi kutucukta verilmifltir? c) Dikey ve yatay de¤iflimi ayn› olan bir do¤runun e¤imi hangi kutucuktad›r? ç) y+ ’ dir. x + 4 = 0 denkleminin belirtti¤i do¤runun e¤imi yerine 3. kutucuktaki say› yaz›l›rsa yerine

x

hangi kutucuktaki say› gelmelidir? d) Dikey de¤iflim 8. kutucuktaki say›, yatay de¤iflim 6. kutucuktaki say› olan bir do¤ru modelinin e¤imini bulunuz.

9

Afla¤›daki ifadeyi denklem sistemine dönüfltürünüz ve grafikle çözünüz. “‹ki say›n›n toplamlar› 10’dur. Büyük say›n›n 2 kat›ndan küçük say›n›n 3 kat› ç›kar›ld›¤›nda fark 5’tir.”

A

10

Yanda verilen dar aç›n›n ölçüsü a + 23º dir. Buna göre a’n›n alabilece¤i de¤erleri bulunuz.

B

(a + 23º) C

11

Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklere uygun birer durum belirleyerek bu eflitsizliklerin çözüm kümesini bulunuz. a) 11t + 20 > 42 b) a - 5 ≤ 10 c) 7 + 7t > 0 ç) k ≥10

12

Mehmet Bey, bankadaki paras›ndan üç hafta üst üste 550 TL çekmifltir. Bu durumda 207 bankada en az 2200 TL’si varsa Mehmet Bey’in bafllang›çta kaç TL paras› olabilece¤ini bulunuz.

13

Afla¤›daki ifadelere uygun do¤rusal eflitsizlikler yazarak çözüm kümelerini bulunuz. Çözüm kümelerini verilen say› do¤rusundan uygun olan› ile efllefltiriniz. 1) 7 eksi¤i -3’e eflit veya -3’ten büyük olan say›lar 2) 9 ç›kar›l›nca 7’den büyük olmayan say›lar 3) 5 kat›ndan 7 ç›kar›ld›¤›nda -47’den küçük olan say›lar 4) 1’e eflit olmayan say›lar A) B) C) D) E) F)

-12 -8 -4 -5 -3 -4

-4 -2 -3 -6 -6 -4

0 -1

4 0

8 1 0 0 0 2

12 2 1 2 2 4

16 3 2 4 4 6 8 4 3 4 5

-2 -1 4 4 -2 2 2 0

-10 -8 -10 -8 -8 -6

c) (-1.5 17 “Bir say›n›n 2 kat› ile baflka bir say›n›n 5 fazlas›n›n toplam› 15’ten küçüktür.4 < 8 do¤rusal eflitsizli¤inin çözüm kümesinde yer al›r? b) 4x . I) 2x + 3 ≥ -5 II) x .2 ≤ 18 do¤rusal eflitsizli¤inde x’in alabilece¤i en büyük tam sayı de¤eri hangi kutucukta verilmifltir? c) 10a .5 D) y > 2x . b) Do¤rusal eflitsizli¤in grafi¤ini çiziniz.3 do¤rusal eflitsizli¤ini sa¤lar? A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 15 Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklerden hangilerinin çözüm kümesi x + 3 ≥ -2 do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesi ile ayn›d›r. a) Hangi kutucuklardaki say›lar 3x .4 ≥ -9 III) x + 5 ≥ 0 IV) 3x + 4 > -5 A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) III ve IV 16 “x’in 4 de¤erine karfl›l›k y’nin alabilece¤i en büyük de¤er 3’tür.” Yukar›daki ifadeye uygun do¤rusal eflitsizlik afla¤›dakilerden hangisidir? A) 2x .” a) ‹fadeye uygun do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z.4) s›ral› ikilisinin eflitsizli¤i sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n›.14 Afla¤›daki x de¤erlerinden hangisi 4 < x .y ≥ 5 ve y ≥ x + 7 do¤rusal eflitsizliklerinin grafiklerini ayn› koordinat sisteminde çiziniz.5 C) y < 2x . 19 1 -7 4 3 7 5 2 0 5 1 8 2 3 2 6 4 9 8 Yandaki kutucuklarda verilen sayılara göre afla¤›daki soruları cevaplay›n›z. 208 18 x . ‹ki eflitsizli¤i de sa¤layan bir nokta olup olmad›¤›n› grafiklerden faydalanarak bulunuz.5 ≥ y B) y ≥ 2x .37 > -7 do¤rusal eflitsizli¤inde a’n›n alabilece¤i en küçük tam sayı de¤eri hangi kutucuktad›r? 15 Öz Değerlendirme . grafikten yararlanarak bulunuz.

A ve C aç›lar› için buldu¤unuz oranlar aras›nda bir birine eflit olanlar var m›d›r? Oranlar aras›nda nas›l bir iliflki oldu¤unu aç›klay›n›z.. M›s›rl›lar ve Babilliler. Bu oran A ’n›n sinüsüdür... 209 ÖRNEK Yanda verilen dik üçgendeki dar aç›lar›n oranlar›n› bulal›m.. A aç›s› için IBCI ... A 6 birim 10 birim 8 birim B C • Karfl›s›ndaki dik kenar›n›n uzunlu¤unun hipotenüs uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z.... Bu oran A ’n›n kosinüsüdür... Bu oran A ’n›n tanjant›d›r. 5 IACI = Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 = = Hipotenüs uzunlu¤u IABI c 5 IBCI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u a 3 = = IACI Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 ..... tanA = .. Ayn› oranlar› C aç›s› için de bulunuz. IACI . 4 . • Karfl›s›ndaki dik kenar›n uzunlu¤unun bu aç›ya komflu olan dik kenar›n uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z. arazi ölçümlerinde...... cosA = 4 ’fleklinde gösterilir... IACI oranlar›n› bulal›m: IABI IABI IACI IBCI B a = 3cm C b = 4cm c = 5cm A IBCI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u a 3 = = c 5 Hipotenüs uzunlu¤u IABI ... IBCI . yap›larda.. astronomide ve günefl saatinde trigonometriden yararlanm›fllard›r. • Komflu olan dik kenar›n›n uzunlu¤unun hipotenüs uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z. 8 birim ve 10 birim olan bir dik üçgen çizerek aç›lar›n› flekildeki gibi isimlendirelim. Yunanca üçgen (trigon) ve ölçüm (metrio) sözcüklerinin birlefliminden oluflur... Üçgenlerin kenarlar› ile aç›lar› aras›ndaki iliflkileri oluflturmak amac›yla kullan›l›r.. • Komflu olan dik kenar›n uzunlu¤unun bu aç›n›n karfl›s›ndaki dik kenar›n uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z.Dik Üçgendeki Oranlar Trigonometri sözcü¤ü... Anahtar Kavramlar • Trigonometri • Sinüs (sin) • Kosinüs (cos) • Tanjant (tan) • Kotanjant (cot) ETK‹NL‹K Trigonometrik Oranlar Araç ve Gereç •Kareli k⤛t •Cetvel •Kalem Kareli k⤛da kenar uzunluklar› 6 birim. 5 3 fleklinde gösterilir... Üçgenin A aç›s›n›n. sinA = 3 fleklinde gösterilir..

........ Bu oran B aç›s›n›n kotanjant›d›r..... .. Ayn› ifllemleri A aç›s›n›n tümleri olan B aç›s› için yapal›m... ............Bu oran B aç›s›n›n kosinüsüdür. 3 Buldu¤umuz oranlar› inceledi¤imizde A aç›s›n›n tanjant ve kotanjant de¤erleri çarpma ifllemine göre birbirinin tersi oldu¤unu görürüz. Bu oran A n›n kotanjant›d›r............ 4 cotA = fleklinde gösterilir. = = Hipotenüs uzunlu¤u IABI c 5 4 sinB = fleklinde gösterilir....... ........... 4 Birbirinin tümleri olan A ve B aç›lar›n›n trigonometrik oranlar›n› karfl›laflt›ral›m: 3 5 4 cosA= 5 3 tanA= 4 4 cotA= 3 sinA= 4 5 3 cosB= 5 4 tanB= 3 3 cotB= 4 sinB= 210 Yukar›da da görüldü¤ü gibi birbirinin tümleri olan A ve B aç›lar› için... A aç›s›n›n sinüs ve cosünüs de¤erlerini oranlayarak hangi de¤erlere ulaflt›¤›n›z› aç›klay›n›z..... 5 IBCI = Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 = = . IABI Hipotenüs uzunlu¤u c 5 3 cosB = fleklinde gösterilir..... Bu oran B aç›s›n›n tanjant›d›r..... oranlar›n› bulal›m: IACI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u b 4 ..... cosA = sinB.. tanA = cotB. sinA = cosB.. IACI Karfl› dik kenar uzunlu¤u b 4 3 cotB = fleklinde gösterilir. 5 IACI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = b = 4 . Bu oran B aç›s›n›n sinüsüdür......IACI = Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 = = IBCI a 3 Karfl› dik kenar uzunlu¤u . B aç›s› için .... IBCI Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 4 tanB = fleklinde gösterilir... cotA = tanB dir... 3 IBCI = Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 = = ...

A 30º 30º 2br 2br IABI=IACI=IBCI=2 birim Eflkenar üçgende yükseklik hem aç›ortay hem de kenarortay oldu¤undan IBDI=IDCI=1 birimdir. 211 B 60º 1br D 60º 1br A C ABD dik üçgeninde AD uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan bulal›m: IADI2 = IABI2. bir kenar uzunlu¤u 2 br olan eflkenar üçgenden yararlanarak oluflturabiliriz.sinA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = IBCI = a Hipotenüs uzunlu¤u IACI b cosA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = IABI = c Hipotenüs uzunlu¤u IACI b tanA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = IBCI = a Komflu dik kenar uzunlu¤u IABI c cotA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = IABI = c Karfl› dik kenar uzunlu¤u IBCI a Bu oranlara A aç›s›n›n “trigonometrik oranlar›” denir.12 IADI2 = 3 IADI = 3 birim 2br ABD dik üçgeninde s(A) = 30º ve s(B) = 60ºdir.IBDI2 IADI2 = 22. A c b B a C Dar aç›lar›n ölçüleri 30º ve 60º olan dik üçgendeki trigonometrik oranlar› bulal›m. Bu dik üçgeni. = IADI 3 . IBDI 1 = IABI 2 IADI = IABI IBDI = cos60º = IABI IADI tan60º = = IBDI sin60º = cot60º = 3 2 1 2 3 = 3 1 30º 3br sin30º = IADI 3 = cos30º = IABI 2 tan30º = cot30º = IBDI = 1 IADI 3 IADI 3 = = 3 IBDI 1 B 60º 1br D IBDI 1 olur.

L M LKM dik üçgeninde s( L)=45ºdir. ikinci olarak da uçurtman›n gölgesi ile yere saplanan çubuk aras›ndaki uzakl›ktan yararlanarak ayn› aç›yla uçan uçurtman›n kaç m aç›ld›¤› soruluyor. K IKLI=IKMI=1 birimdir. uçurtma flenliklerine kat›lm›flt›r. Bu üçgeni.7 m uzakl›kta ise ip kaç metre aç›lm›flt›r? Problemi Anlayal›m Uçurtma flenliklerine kat›lan Sezin’in uçurtma ipi. Dik üçgendeki trigonometrik oranlar› kullanarak uçurtman›n yerden yüksekli¤ini hesaplar›z. Plan Yapal›m a) Uçurtman›n yerden yüksekli¤i için önce yer ile yapt›¤› aç›n›n ölçüsünü bulup durumu gösteren dik üçgeni çizmemiz gerekir. ILMI2=IKLI2+IKMI2 1br 1br ILMI2=12+12 ILMI2=2 45º 45º ILMI= 2 birimdir. Pisagor ba¤›nt›s›ndan LM uzunlu¤unu bulal›m. yere saplanan çubu¤a 22. . çubuk ile 27º aç› yapacak flekilde 30 m aç›lm›fl. a) Yerden yüksekli¤i kaç metredir? b) Uçurtma havada ve günefl tam tepede iken uçurtman›n gölgesi. Rüzgâr›n h›z›yla uçurtma ipi 30 m aç›lm›flt›r. ‹lk olarak uçurtman›n yerden yüksekli¤i. Bir dar aç›sın›n ölçüsü 45º olan dik üçgenin di¤er dar aç›s›nın da ölçüsü 45º dir. Yere saplanan çubuk ile 27º aç› yapan uçurtman›n. ikizkenarlar›n›n uzunluklar› 1 birim olan dik üçgenden yararlanarak oluflturabiliriz. durumu ifade eden dik üçgenin trigonometrik oranlar› kullanarak bulunuz.Ölçüsü 45ºlik aç›n›n trigonometrik oranlar›n› bulal›m. b) ‹p uzunlu¤unu. Bu üçgen ikizkenar dik üçgendir. K 1br 45º 2 br 1br 45º L M IKMI 1 = ILMI 2 IKLI = 1 cos45º= ILMI 2 IKMI 1 = =1 tan45º= IKLI 1 IKLI 1 cot45º= = =1 IKMI 1 sin45º= Problem Çözelim ve Kural›m 212 Sezin.

4540 bulunuz.7 m olan uçurtma ipi 50 m aç›l›r.Plan› Uygulayal›m a) Çubuk ile 27º aç› yapan ip.9810’dur. Buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu. 63º lik aç›n›n 50 kosinüsü için 63 yaz›p cosx yazan tufla basmak yeterlidir. b) Günefl tam tepede iken uçurtman›n gölgesi yere dik aç› ile düfler.7m 213 Kontrol Edelim Günefl tam tepede iken gölgesinin uzunlu¤u 22. sin63º = Karfl› dik kenar uzunlu¤u Hipotenüs uzunlu¤u x sin63º = 30 x 30m 27º 63º Sayfa 217’deki trigonometri tablosundan ölçüsü 63º olan aç›n›n sinüsünü bulal›m. 22. cos63º = a fonksiyonlu hesap makinesinde. a denkleminden a = 22. 0. Hesap makinesinde cos63º = 0.4540’t›r.4540 y y=50 m bulunur.7 Trigonometri tablosunda 63º lik aç›n›n kosinüsü 0. Trigonometri tablosunda 63º sa¤ sütundad›r. hesap makinesi kullanarak geriye do¤ru stratejisi kullanarak kontrol edelim. 50 50m 0. Ölçüsü 63º olan aç›ya komflu olan dik uzakl›k biliniyor. Bunun için ölçüsü 63º olan aç›n›n sinüs de¤eri ile oranlad›¤›m›z uzunluklar› eflitleriz.43 m bulunur.7 m’dir.4540 = 63º a Uçurtman›n ayn› aç›yla 33 m yükselebilmesi için ipin kaç m daha aç›lmas› gerekti¤ini bulunuz. yer ile 90º-27º=63ºlik aç› yapar.4540= 22. Bunun için ölçüsü 63º olan aç›n›n kosinüs de¤erini oranlar›z. .7 22. 8910 .7 denkleminden y= 0. Hipotenüs uzunlu¤unu bulmal›y›z. Dik üçgende hipotenüs uzunlu¤u biliniyor. 30 sütununun kesiflimindeki de¤er 0.9810 = 30 ve uçurtma ipinin uzunlu¤u x=29. Siz de trigonometrik oranlar› kullanaca¤›n›z bir problem kurup hesap makinesi veya trigonometri tablosu yard›m› ile çözünüz. cos63º = Komflu dik kenar uzunlu¤u Hipotenüs uzunlu¤u 63º y cos63º= 0. Sa¤ sütundaki 63º ile alt sat›rdaki sinüs x denkleminden x = 0.7 m bulunur. y 22. ‹pin gölgesi 22.

5 3 cosA= Komflu dik kenar uzunlu¤u 4 = 5 Hipotenüs uzunlu¤u cotA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = 4 3 Karfl› dik kenar uzunlu¤u B 4 C tanA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u 3 = olur. F G D E B C A b 2 Yandaki dik üçgene göre cosA . c B a C . sinA . 5 Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan bu üçgenin uzunlu¤u bilinmeyen a kenar›. Komflu dik kenar uzunlu¤u 4 214 Ölçüleri 30º. 5 A 3 olacak flekilde bir dik üçgen çizelim.ÖRNEK sinA = sinA = 3 ise cosA. tanA ve cotA de¤erlerini “a. b. 45º ve 60º olan dar aç›lar›n trigonometrik oranlar›ndan faydalanarak cos30º + sin60º de¤erini hesaplayal›m. 2 1 A UYGULAMA 1 Yandaki ABC dik üçgeninde. cotA ve tanA de¤erlerini bulal›m. 3 5 a2 + 32 = 52 a2 + 9 = 25 a2 = 16 a = 4 olarak bulunur. Buldu¤unuz sonuçlar› karfl›laflt›r›n›z ve ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z. [BC] [DE] [FG] dir. B a C A Bu dik üçgene göre. üçgenlerin ölçülerine göre de¤iflip de¤iflmedi¤ini yandaki üçgeni kullanarak aç›klay›n›z.c” harflerine ba¤l› olarak bulunuz. tan45º A 1 B 3 D 1 E 45º 60º 2 30º cos30º = 3 2 C sin60º = 3 2 cos30º + sin60º = tan45º 3 + 3 2 2 1 2 45º tan45º = 1 = 1 1 F = 2 3 = 3 bulunur. Trigonometrik oranlar›n.

3 Yandaki flekilde. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 2) Bir dik üçgende iki dar açıdan birinin sinüsü diğerinin kosinüsüne eşittir. kuflun yerden yüksekli¤i kaç metredir? (cos 33º = 0. 4) Bir dik üçgende bir dar açının sinüsünün değerinin. D Y D 4.8387 ve tan33º = 0. ç›k›fl 7. ç›k›fl Y 3) Bir dik üçgende bir dar açının tanjantı ile kotanjantının değerleri çarpımı -1’dir. ç›k›fl D Y D 5) Bir dik üçgende bir dar açının sinüsüne ait oran biliniyorsa kosinüsü. b = 5 m . 215 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. ç›k›fl Y 42 Çalışma D Y 8. D Y D 7) Bir dik üçgende bir dar açının ölçüsü arttıkça kosinüsünün değeri azalır. ç›k›fl Y 1) Bir dik üçgende bir dar açıya göre kenarların oranları trigonometrik oranlar olarak isimlendirilir. Bu çad›r›n yerden yüksekli¤ini bulunuz. kosinüsünün değerine oranı o açının kontenjantını verir. 6. ç›k›fl . 2. Klinometreyi kullanarak bir cismin yüksekli¤ini hesaplay›n›z. oyun park› 8 Klinometre (Clinometer)nin ne oldu¤unu ve ne amaçla kullan›ld›¤›n› araflt›r›n›z. a = 3 m . 6) 0º ile 90º arasındaki dar açıların tanjantları 0 ile 1 değerleri arasındadır. ç›k›fl 3. ç›k›fl 5. tanjantı ve kotanjantı bulunabilir. yerden 20º lik sabit aç›yla 30 m yol ald›¤›nda yerden kaç metre yukar›dad›r? Problemi modelleyerek çözünüz. 9 1. 30m 20º x 6 7 Afla¤›da verilenleri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.6494) 80m 33º 4 5 Bir dar aç›n›n sinüsü ve kosinüsü hangi de¤erler aras›nda yer almaktad›r? Trigonometri tablosundan yararlanarak belirtiniz. Bir model uçak. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. ‹kizkenar fleklindeki bir çad›r›n tepe aç›s› 90º. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. geniflli¤i ise 4 m’dir.

ç) cotA’n›n de¤erini trigonometrik oranlar tablosundan bularak. AFG. Ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z. b) AHK. siny = 0. 270mm 216 35º B x C 3 cotx = ise tanx’in de¤erini bulunuz.7002 oldu¤una göre yanda verilen üçgende x’in de¤erini bulunuz. Buna göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. merdiven yerden kaç metre yukarıda ve duvardan kaç metre uzakta bulunmaktad›r? 16 Öz Değerlendirme .9004 oldu¤una göre x. a aç›lar›n›n ölçülerini trigonometrik oranlar tablosundan bulunuz.3090 . z. ADE ve ABC dik üçgenlerinde cotA’n›n de¤erini bulunuz. b fl›kk›nda buldu¤unuz sonuçlarla karfl›laflt›r›n›z.5317 .KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Dik Üçgendeki Oranlar 1) Yandaki ABC dik üçgeninde s(ABC) = 90º ve [CB] [ED] [GF] [KH] olarak verilmifltir. 3 m’lik merdiveni 63º lik aç› ile duvara dayad›¤›nda. cota = 0. 4 cosx = 0. cot45º 6 Bir inflaat ustas› ulaflamad›¤› yerlere s›va yapmak için merdiven kullanacakt›r. c) Buldu¤unuz de¤erleri kendi aran›zda karfl›laflt›r›n›z ve ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z. tanz = 0.9848 . 5 tan45º+cos60º+sin30º iflleminin sonucunu bulunuz. a) A açısının ölçüsünü ve üçgenlerin kenar uzunluklar›n› aç› ölçer ve cetvel kullanarak bulunuz. E C G A K H F D B A 2 cot55º=0. y.

6494 0.8090 0. Ölçüsü bulunacak aç› 1º ile 45º aras›nda ise üst sat›rda yaz›l› olan trigonometrik oran sütunu ile sol tarafta yaz›l› olan aç›n›n kesiflti¤i de¤er al›n›r (Örne¤in 38º lik aç›n›n tanjant› tan38º=0.3764 1.0000 tan 1.1564 0.2924 0.9205 0.2493 0.7771 0.7314 0.6003 1.4452 0.0349 0.8572 0.6009 0.1445 2. Ölçüsü bulunacak aç› 45º ile 90º aras›nda ise alt sat›rda yaz›l› trigonometrik oran ile sa¤ tarafta yaz›l› aç›n›n kesiflti¤i de¤er al›n›r (Örne¤in 72º lik aç›n›n kosinüsü.7071 sin 90 89 88 87 86 85 84 83 82 81 80 79 78 77 76 75 74 73 72 71 70 69 68 67 66 65 64 63 62 61 60 59 58 57 56 55 54 53 52 51 50 49 48 47 46 45 Aç› 217 “Trigonometri Tablosu” dar aç›lar›n trigonometrik oranlar›n› bulmak amac›yla kullan›l›r.9511 0.4040 0.9135 0.9998 0.6051 2.3007 11.7431 0.6249 0.7321 1.4300 9.9703 0.0349 0.6293 0.5446 0.1908 0.8098 0.0175 0.8660 0.2679 0.4226 0.3138 5.0523 0.2709 3.9962 0.1443 7.0724 1.8040 1.5774 0.1154 6.6713 5.3584 0.7536 0.4874 3.9976 0.4848 0.TR‹GONOMETR‹ TABLOSU Aç› (Derece) 0 sin 0.5736 0.2349 1.4281 1.3640 0.9810 0.6362 19.7193 0.6157 0.9877 0.9042 2.9994 0.6691 0.9903 0.8693 0.6643 1.8290 0.5095 0.9336 0.7660 0.3090 0.).8988 0.2756 0.8391 0.1918 1.1584 0. .1000 cot Å 57.3907 0.9657 0.0524 0.3559 2.8829 0. cos72º=0.0108 3.1228 0.5543 0.5592 0.7071 cos 0.9455 0.0875 0.0000 tan 0.2588 0.9659 0.6820 0.1392 0.7880 0.7813 0.5144 8.7265 0.4877 0.0000 0.2079 0.6428 0.9925 0.5317 0.6018 0.9613 0.0698 0.4540 0.2460 2.2900 28.2419 0.4751 2.0503 1.0777 2.2799 1.9272 0.4384 0.1763 0.8192 0.6745 0.3443 0.9816 0.3839 0.5399 1.8746 0.0175 0.9744 0.1405 0.4826 1.9848 0.3420 0.0811 14.9986 0.1219 0.3256 0.2309 0.3746 0.4695 0.1736 0.5150 0.7986 0.4245 0.9325 0.6947 0. 45º den 90º ye kadar olan aç›lar ise afla¤›dan yukar›ya do¤ru gösterilmifltir.9563 0.9063 0.7046 4. Ölçüleri 1º den 45º ye kadar olan aç›lar yukar›dan afla¤›ya do¤ru.9945 0.2126 0.7475 2.9004 0.3249 0.5878 0.1045 0.7547 0.3090’d›r.0699 0.0000 cot cos Aç› 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 Aç› 0.2867 0.4663 0.8807 1.7813’tür.1446 4.0355 1.9397 0.5000 0.).3270 1.1106 1.9626 1.1504 1.0875 0.4067 0.3057 0.3315 4.6561 0.5299 0.7002 0.8480 0.2250 0.1051 0.9781 0.1944 0.7321 3.8387 0.

. %12’dir... .. olabilir... Do¤rudaki dikey de¤iflim 2 kat.. Seçti¤iniz geometrik cismin görünümünü çiziniz ve simetri düzlemlerini belirleyiniz.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 A) B) C) Bafllang›ç ve Bitifl Noktas›: GEOMETR‹ Kodu DD1 olan yap›n›n görünümünün çizimi afla¤›dakilerden hangisidir? D) 2 Yandaki yap›n›n kodu afla¤›dakilerden hangisidir? A) LZ1 B) LZ2 C) ZZ1 D) L21 218 3 Bir geometrik cisim seçiniz......8’dir.............. yatay de¤iflim 5 kat art›r›l›yor.. E¤imdeki de¤iflim yüzde kaç olur? A) 20 B) 24 C) 48 D) 50 7 Afla¤›daki ifadelerde verilen boflluklar› tamamlay›n›z.. ........ c) E¤imleri çarp›m› -1 olan do¤rular.............. do¤rulard›r.. 200 metrelik yatay uzunlu¤a kaç metre yükseklik karfl›l›k gelir? A) 12 B) 24 C) 100 D) 120 6 Bir do¤runun e¤imi 0.. say›s›d›r.......2 = 0 denkleminin belirtti¤i do¤runun e¤imi . a) -2x + y .... Bir düzgün alt›geni ekseni etraf›nda en az kaç derece çevirirsek görünümü de¤iflmez kal›r? A) 30 B) 60 C) 90 D) 120 4 5 Yandaki flekilde e¤im.. b) E¤imi 0 olan do¤runun denklemi ..

y ekseni. Tablo: Do¤ru Denklemi ve Do¤runun E¤imi y’nin x’nin E¤im kat say›s› (a) kat say›s› (b) (m) t k 698 102 -18 -2t 3 0 E¤im yoktur. terazi modelinin son durumuna uygun eflitsizlik ifadesi afla¤›dakilerden hangisidir? A) x+6>8 B) x+8≥6 C) x+6<8 D) x+8≤6 Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 5 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle .8 ay=bx+2 do¤ru denklemine göre yandaki tabloyu tamamlay›n›z. b) Yukar›da verilen denklem sistemini grafik kullanarak çözünüz. 219 a) Denklemlerle iliflkilendirebilece¤iniz bir problem kurunuz ve çözünüz. y=2 do¤rusu ve x+y=5 do¤rusunun s›n›rlad›¤› yamuksal bölgenin alan› kaç birimkaredir? A) 6 B) 8 C) 9 D) 10 10 y = 2x x = y-8 denklem sistemine göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. 9 x ekseni. 11 Afla¤›dakilerden hangisi. Terazinin sol kefesine 2 kg’l›k bir kütle konuldu¤unda. -4 ≤ x < 3 eflitsizli¤inin çözüm kümesinin say› do¤rusunda gösterilmifl hâlidir? A) -4 B) -4 C) -4 D) -4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 12 Yandaki terazi modeli dengededir.

2 do¤rusal eflitsizli¤inin çözüm kümesi x .” Yukar›daki ifadenin belirtti¤i do¤rusal eflitsizlik afla¤›dakilerden hangisidir? A) -x+4<3 B) -x-7<-4 C) x≤-3 D) x≥-2 15 Afla¤›daki grafiklerden hangisi -x A) y y<0 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤idir? C) y B) y D) y x x x x 220 16 Afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? A) sin20º = cos70º C) tan7º = º º B) tan35º = cot55º D) cot12º = A 17 Yandaki ABC dik üçgeninde. 14 “x’in alabilece¤i en küçük de¤er -2’dir.4 < . A kümesinin alt kümesidir.4 = .sin45º + 3.2 do¤rusal denkleminin çözüm kümesi Yukar›da verilen kümeler için seçeneklerden hangisi do¤rudur? A) B kümesi. D) A kümesinin sonsuz eleman› vard›r.13 A= B= x .cos60º -sin30º iflleminin sonucu afla¤›dakilerden hangisidir? 43 A) B) 2-1 C) 2+1 D) 2( 2+1) Çalışma . B) A kümesi ile B kümesinin birleflimi reel say›lar kümesini verir. s(ABC)=90º s(ACB)=30º IACI=15 cm oldu¤una göre x’in de¤eri afla¤›dakilerden hangisidir? A) 30 cm B) cm B 30º C X 15 cm C) cm D) 30 3 cm 18 2. C) A kümesi ile B kümesinin eleman say›s› eflittir.

çevre aç›: Köşesi ve uç noktaları çember üzerinde olan açı. eflitlik: İçinde “=” sembolü bulunan matematik cümlesi. B ba¤›ml› olay: İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesinin bir birine bağlı olması. do¤rusal iliflki: İki değişkenden oluşan ax+by+c=0 biçimindeki cebirsel ifade. C cebirsel ifade: Sayıların bilinmeyenle temsil edildiği matematik cümlesi. çember yayı. bilinmeyen: Bir eşitliği sağlayan sayılara karşılık gelen sembol ya da harf. d›fl ters aç›: Herhangi iki doğruyu üçüncü bir doğru kestiğinde bu doğruların arasında olmayan ve kesenin her iki tarafında komşu olmayan açılar. E e¤im: Bir doğruda y koordinatındaki uzunluk değişiminin x koordinatındaki uzunluk değişimine oranı. denklem: İçinde en az bir bilinmeyenin bulunduğu eşitlik. 221 . ≥ veya ≠ sembollerinden en az birinin bulunduğu matematik cümlesi. benzer terim: Bir cebirsel ifadede kuvvetleri aynı olan bir değişkenin aynı veya farklı kat sayılara sahip terimleri. merkez açının iç bölgesiyle gördüğü yay arasında kalan kısmı. aritmetik dizi: Bir sayıya başka bir sayının ardışık eklenmesi veya çıkarılmasıyla oluşan örüntü. a R ve n Z). çember parças›: Çemberin iki noktası arasında kalan parçası. daire grafi¤i: Bir bütünün parçaları hakkında bilgi sunmada kullanılan daire şeklindeki grafik türü.10 şeklinde yazılması (1≤a<10. >. dönme aç›s›: Bir şeklin dönme merkezi etrafında döndürüldüğü açı. çember: Düzlemde bir noktaya eşit uzaklıkta bulunan noktalar kümesi. ba¤›ms›z olay: İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesinin bir birine bağlı olmaması. ≤. etkisiz eleman: İşlemde etkisi olmayan eleman. do¤ru orant›: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artan ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda azalan çokluklar arasındaki orantı çeşidi. d›flbükey çokgen: Köşegenlerinin bazılarının çokgenin dışında kalmasıyla oluşan çokgen. bir olayın sonucunun diğer olayın sonucunu etkilemesi. daire dilimi: Bir dairede. n bilimsel gösterim: Bir sayının a. bir olayın sonucunun diğer olayın sonucunu etkilememesi.SÖZLÜK A ana do¤ru: Konide tepe noktası ve tabanın kenarı olan çemberin herhangi bir noktasından geçen doğrulardan her biri. dik kenar: Bir dik üçgende dik açıyı oluşturan kenarlardan her biri. eflitsizlik: İçinde <. doğuran. de¤iflken: Sayıları temsil eden harf. eksen: Dairesel silindirde birbirine eş ve paralel iki daire olan tabanları birleştiren doğru. Ç çap: Çemberin merkezinden geçen ve uç noktaları çember üzerinde bulunan doğru parçası. deneysel olas›l›k: Bir olayın olma olasılığını deneyerek bulma. sektör. D daire: Çember ile iç bölgesinin birleşimi.

pozitif kuvvet: an ifadesindeki n sayısının pozitif olması.F faktöriyel: 1'den n'ye kadar (veya n'den geriye doğru 1'e kadar) olan doğal sayıların çarpımı. küre: Uzayda bir noktadan eşit uzaklıkta bulunan noktaların kümesini oluşturduğu geometrik cisim. irrasyonel say›lar: İki tam sayının birbirine bölümü şeklinde yazılamayan sayılar. öznel olas›l›k: Bir olayın olma olasılığının kişiden kişiye göre değişmesi. gerçek say› kümesi: Rasyonel ile irrasyonel sayı kümelerinin birleşimi ile oluşan sayı kümesi. koni: Tabanı daire şeklinde olan ve bir tane tepe noktası bulunan geometrik cisim. kartezyen koordinat sistemi: Düzlemde. merkez aç›: Köşesi merkezde. kirifl: Uç noktaları çember üzerinde bulunan doğru parçası. Ö ötelemeli yans›ma: Bir şeklin önce ötelenmesi sonra ötelenen şeklin yansıması. P permütasyon: Sıranın önemli olduğu bir listeleme veya diziliş biçimi. uç noktaları çember üzerinde olan açı. merkezil dönme: Noktaya göre simetri. medyan: Ortanca değer. G geometrik dizi: Bir sayıyla başka bir sayının ardışık çarpılması veya bölünmesiyle oluşan örüntü. ‹ içbükey çokgen: Köşegenlerinin tamamının çokgenin iç bölgesinde kalmasıyla oluşan çokgen. fraktal: Bir şeklin ardışık olarak aynı oranda küçültülmesi veya büyütülmesiyle inşa edilen örüntü. piramit: Tabanı bir çokgensel bölgeye. mod: Tepe değer. birbirine dik iki doğrunun 0 noktasında kesişerek oluşturduğu sistem. minör yay: Merkez açının çemberi kestiği noktalar arasında kalan küçük çember yayı. iç ters aç›: Herhangi iki doğruyu üçüncü bir doğru kestiğinde bu doğruların arasında ve kesenin her iki tarafında komşu olmayan açılar. K karekök alma: Verilen bir sayının hangi sayının karesi olduğunu bulma. kombinasyon: Sıranın önemli olmadığı bir listeleme biçimi. n 222 O ortanca de¤er (medyan): Bir veri grubu küçükten büyüğe doğru sıralandığında terim sayısı tek ise ortadaki sayı. M majör yay: Merkez açının çemberi kestiği noktalar arasında kalan büyük çember yayı. özdefllik: İçerdiği değişkene verilen bütün değerler için her iki yanında aynı sonucun elde edildiği eşitlik. çift ise ortadaki iki sayının toplamının yarısı. N negatif kuvvet: a ifadesindeki n sayısının negatif olması (a bir rasyonel sayı). yanal yüzleri üçgensel bölge olan ve bir tepe noktasına sahip geometrik cisim. .

T te¤et: Çember ile yalnızca bir ortak noktası olan doğru. Ü üçgen eflitsizli¤i: Bir üçgende iki kenar uzunluğunun toplamının.R rasyonel say›: a bir tam sayı. ters orant›: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda azalan ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda artan çokluklar arasındaki orantı çeşidi. b sıfırdan farklı bir tam sayı olmak üzere biçimindeki sayılar. sektör: Bir dairede. terim: Bir cebirsel ifadede bir veya birden fazla değişken ile bir sayının çarpımı. tepe de¤er: Veri grubunda en çok tekrar eden sayı. 223 Y y ekseni: Kartezyen koordinat sistemindeki dikey eksen. standart sapma: Verilerin aritmetik ortalamadan ne kadar saptıklarını gösteren bir merkezî yayılma ölçüsü. merkez açının iç bölgesiyle.r) ABC B IN Z . yay: Çemberde farklı iki nokta arasındaki çember parçası. gördüğü yay arasında kalan kısmı. daire dilimi. süsleme kodu: Bir süslemede. X x ekseni: Kartezyen koordinat sistemindeki yatay eksen. S s›ral› ikili: Kartezyen koordinat sisteminde bir noktanın yerini belirlemek için kullanılan sayı çifti. üçüncü kenarın uzunluğundan küçük ve iki kenar uzunluğunun farkının üçüncü kenarın uzunluğundan büyük olması. KISALTMA VE SEMBOLLER [AB] [AB AB doğru parçası AB ışını Paralellik Diklik Benzerlik veya yaklaşık değer Eşlik ABC açısı B açısı Doğal sayılar kümesi Tam sayılar kümesi % Q Yüzde Rasyonel sayılar kümesi AB yayı AB yayının ölçüsü Küçük eşit Büyük eşit Pi sayısı n faktöriyel n’nin r’li permütasyonlarının sayısı Kesişim Birleşim AB s(AB) ≤ ≥ π n! P(n. yans›ma: Bir şeklin doğruya göre simetrisi. her köşedeki düzgün çokgensel bölgelerin kenar sayısı.

. Ernst Klett Verlag GmbH. Course 2. . HAESE. Schnittpunkt 6. Millî E¤itim Bakanl›¤› Yay›nlar›. Ernst Klett Schulbuchverlag GmbH. Schnittpunkt 8. Y. 2001. 2005. A Paramount Comminications. MEB. HAESE. K. CHAPIN. Mathematics A Good Beginning. Australia. 1998. Ankara. RAYNER. Prentice Hall. Durmufl Ali ÖZÇEL‹K. Pagem Yay›nc›l›k. S. L. 2003... Tübitak Yay›nlar›. Belmont. MARSHA. TROUTMAN. ‹lkö¤retimde Matematik Ö¤retimi. M. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›. 1995. DAVID. 2000. URAL. Türkçe Sözlük.H. YÖK. Ankara. Mathematics For Year 8. Stuttgart. R. Ankara. Stuttgart.. Mathematics. Wadsworth. LICHTENBERG. Matemati¤in Ayd›nl›k Dünyas›. TDK. New York. Ankara. 1994. 1997. B. 2004. Pulgies. TDK. Moraska. Mathematics For Elementary School Teachers. Haese Harris Publications.. HAESE. 2005. Columbus. 1997. Haese Harris Publications. B. Australia. S. JOHN. M. S. BARBARA. S. Busbridge. 2006. BAYKUL. ‹lkö¤retim Matematik Ö¤retimi. Achim Olpp. 1999. Prentice Hall Pre-Algebra. HAESE. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›.KAYNAKÇA ALTUN. Schnittpunkt 6. SCHULZE.. 224 LEHMANN. Glencoe/McGraw-Hill. Ernst Klett Verlag GmbH. 6-8. fi... Yaz›m K›lavuzu. K. Middle Grades Mathematics An Interactive Approach. 1991. Matematik Ö¤retimi. Stuttgart. 2005. 2004. Alfa Yay›nlar›. New Jersey... Houghton Mifflin Company. Tom. 2005. ‹stanbul.. DIETER. Glencoe/McGraw-Hill. Mathematics. Ankara. Matematik Terimleri Sözlü¤ü. Bursa. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›. Mathematics For Year 7. Ankara. W. 1997. 2002. A. B. TimaflYay›nlar›. SERTÖZ. S. R. BASSAREAR. K›ran K›rana Zekâ Sorular›. Boston. S›n›flar ‹lkö¤retim Matematik Dersi Ö¤retim Program› ve K›lavuzu.. P.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful