‹LKÖ⁄RET‹M

MATEMAT‹K

8
DERS K‹TABI
YAZARLAR
Serpil Çiçek AYGÜN Nurhayat AYNUR Nurdan COfiKUNTÜRK Sema Seher ÇUHA U¤ur KARAMAN Ufuk ÖZÇEL‹K Mutlu ULUBAY Nevzat ÜNSAL

DEVLET K‹TAPLARI BEfi‹NC‹ BASKI ..........., 2012

M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I.........................................................................................................: 4507 DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹.......................................................................................................: 1289 12.?.Y.002.3688

Her hakk› sakl›d›r ve Millî E¤itim Bakanl›¤›na aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir surette al›n›p yay›mlanamaz.

ED‹TÖR Doç. Dr. Soner DURMUfi D‹L UZMANI Turgut BA⁄RIAÇIK ÖLÇME VE DE⁄ERLEND‹RME UZMANI Fatma DURAN GÖRSEL TASARIM Kezban UÇAK Sevim YILMAZ ‹hsan TÜRK REHBERL‹K UZMANI Zeki AYDIN PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI Melek AY

ISBN: 978-975-11-3012-9

Millî E¤itim Bakanl›¤›, Talim ve Terbiye Kurulunun 14.02.2008 gün ve 113 say›l› karar› ile ders kitab› olarak kabul edilmifl, Destek Hizmetleri Genel Müdürlü¤ünün 19.03.2012 gün ve 3398 say›l› yaz›s› ile beflenci defa 237.259 adet bas›lm›flt›r.

.

.

................................................27 Üslü Say›lar›n Kuvvetleri............46 Kareköklü Say›lar....................................40 Olay Çeflitleri....................... ‹STAT‹ST‹K VE SAYILAR.................................................................17 KONU DE⁄ERLEND‹RME........................................................................................................................................................62 KONU DE⁄ERLEND‹RME ........................................................................................................................................................24 Histogram Olufltural›m................................................................57 KONU DE⁄ERLEND‹RME .................................................28 Üslü Say›larla ‹fllemler...................................................................................................................................................................................................................39 Olas›l›k ve Olay Çeflitleri.............................................................................................................................................47 Kareköklü Say›larla Toplama ve Ç›karma ‹fllemleri............................................................................................................................................................................................................................................... Dönen ve Ötelenen fiekiller .........................24 KONU DE⁄ERLEND‹RME......................36 7 2..................................................................................................47 Kareden Kareköke..................................32 KONU DE⁄ERLEND‹RME.......................................... Dönen ve Ötelenen fiekiller..........13 Tekrar Eden.65 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ........................................................................................ Yans›yan.............................................................................................66 .......................................................................................................... ÜN‹TE: OLASILIK..........53 Gerçek Say›lar.......................60 Standart Sapma.........................‹Ç‹NDEK‹LER 1............................................................................................................................................................................................................................................................................................51 Kareköklü Say›larla Çarpma ve Bölme ‹fllemleri...............................................................................14 Yans›yan.....................................................................................................................................................................................40 Olas›l›k Çeflitleri.................................................................................................................................................23 Verilerden Ç›kan Sonuçlar..............42 KONU DE⁄ERLEND‹RME ...........................................................................................................................28 Tam Say›lar›n ve Ondal›k Kesirlerin Kuvvetleri......... ÜN‹TE: KURALLI fiEK‹LLERDEN KURALLI SAYILARA ...................35 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME..............................................................................................................................14 Fraktallar............................................................................................................................................

.......................................................................................................................136 ÜN‹TE DE⁄ERLAND‹RME ........................3...........................105 Kombinasyon......................................................................................155 ................................................................................................................113 KONU DE⁄ERLEND‹RME ............................................................................................................................................................ÜN‹TE: ÜÇGENLER VE CEB‹R.....................................106 8 Kombinasyon...........................................................................141 Piramit.........................................................................................................................................................................................................86 Say› Örüntüleri.....................................75 Pisagor Ba¤›nt›s›...........................................................120 Geometrik Cisimler.........................80 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..............................92 Rasyonel ‹fadeler......................................................69 Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s›......... ÜN‹TE: GEOMETR‹K C‹S‹MLERDE ÖLÇME VE PERSPEKT‹F..................................................................................................................................................................................142 Dik Piramidin Yüzey Alan›...................................................................100 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ......................................................................... Koni ve Küre................70 Üçgenler...................................................................................................................................................................................127 Piramit......................................................................................................................142 Dik Dairesel Koninin Yüzey Alan›.........................................................................................................................................................................................................................................................109 Üçgenlerde Efllik ve Benzerlik............................................................................................................................................ Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik...................84 Say› Örüntüleri ve Özdefllikler......................................................................................................................102 4...........................................................................................................................................86 Özdefllikler......................................138 5...................................... Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar›.................................................................................................................... ÜN‹TE: MATEMAT‹KTE YOLCULUK..........................................152 KONU DE⁄ERLEND‹RME ...................................................................................................................................................................................89 Çarpanlara Ay›rma......................................106 Denklem Sistemleri...148 Kürenin Yüzey Alan›.......................................................................................................................96 KONU DE⁄ERLEND‹RME ....70 Üçgenin Kenarlar› Aras›ndaki Ba¤›nt›lar.....................................................................................................................122 Prizmalar›n Yüzey Alanları ve Hacimleri .................................................................................................................132 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..........................122 Prizmalar› Tan›yal›m ..............................................................................................................................................

..................................................................................................................................................189 Eflitsizlikler.......................................................205 Dik Üçgendeki Oranlar.........................................................Piramit................................209 KONU DE⁄ERLEND‹RME ......................................................................................223 KAYNAKÇA ........156 Dik Dairesel Koninin Hacmi.....................................................................................................................................................................................................................................................................198 KONU DE⁄ERLEND‹RME ...................................................................................................................160 Kürenin Hacmi.........221 KISALTMA VE SEMBOLLER ..........................................................................................216 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ...................................................................................................................................................................167 Perspektif Çizimi..........................................................................................................................167 Çok Yüzlüler ve Ara Kesitleri.............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................188 Do¤runun ‹ncelenmesi...... ÜN‹TE: BAfiLANGIÇ VE B‹T‹fi NOKTASI: GEOMETR‹.............................................................................................................................................181 Geometrik Cisimler ve Simetri.................................................................................182 KONU DE⁄ERLEND‹RME ......................................................................................................................................................................177 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ..........................218 SÖZLÜK .....................166 ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler..................................................................................................................................................................................156 Dik Piramidin Hacmi...........................163 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..........................................................................224 9 ................................................................................... Koni ve Kürenin Hacmi....................................................................................................189 E¤imle Tan›flal›m........172 KONU DE⁄ERLEND‹RME ....................................178 6................................................................................

Etkinliğin amacına yönelik soruları gösteren semboldür. Etkinlik aşamalarını gösteren semboldür. Bu bölümün rengi üniteye göre değişmektedir. . 10 gösterimi birinci ünitenin birinci konusunu Anahtar Kavramlar Ders Kitabı’ndaki sayfa numarasını göstermektedir. grupla da yapabileceğiniz etkinlikleri bu bölümde bulabilirsiniz. Aşağıda. Dönen ve Ötelenen fiekiller Bu başlık. KURALLI ŞEKİLLERDEN KURALLI SAYILARA Bu bölümde ünite girişlerinde ve ünitede yer alan konular. Bu kitap ile matematiği eğlenerek ve keşfederek öğreneceksiniz. Araç ve Gereç •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› Etkinlikte kullanılacak araç ve gereçleri göstermektedir. Yans›yan. ünite ile ilgili fotoğraf ve açıklamalar yer almaktadır. Tekrar Eden.KİTABIMIZI TANIYALIM Merhaba. belirtmektedir. Ünitede geçen kavramları bu kutuda görebilirsiniz. ETK‹NL‹K İşleyeceğiniz konuyu keşfederek ve yaparak öğreneceğiniz. konu girişlerinde yer almaktadır. kitapta yer alan bölüm ve başlıklar tanıtılmıştır. Böylece hayatınızı ve çevrenizi daha iyi anlamlandıracak ve yorumlayacaksınız.

Örnek 3. Çalışma Kitabı’ndaki çalışma numarasını göstermektedir. işleyeceğiniz konu ile ilgili çözümlü ve açıklamalı uygulamaları bulabileceksiniz. GÖREV Görevler. etkinliklerdeki keşfettiğimiz konunun açıklamaları yer almaktadır. işlenen konunun ne kadar öğrenildiği değerlendirilmektedir. Yansıyan. Etkinlikler ve örnekler ile öğrendiklerinizin özeti bu bölümde yer almaktadır. 3 Çalışma 11 3 Bu sembol Çalışma Kitabı’na geçmeniz gerektiğini göstermektedir. Dönen ve Ötelenen Şekiller Bu bölümde. öğrendiklerinizi uygulama şansı bulacağınız küçük araştırma çalışmalarıdır. ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME Kurallı Şekillerden Kurallı Sayılara Ünite sonlarında yer alan bu bölüm ise öğrendiklerinizi kontrol etmeniz amacıyla farklı soru tiplerinin verildiği bölümdür. UYGULAMA Bu bölümde. öğrendiklerinizi uygulamanızı ve pekiştirmenizi sağlayacak alıştırma ve problemlere yer verilmiştir. 1. Örneklerde. . Örnek Etkinlik veya problem sonlarında öğrendiklerinizi pekiştirmeye yönelik soruları gösteren semboldür.ÖRNEK Bu başlık altında. Öğrendiklerinizi farklı durumlarda kullanabilmeniz için hazırlanmış akıl yürütmeyi geliştirici ilginç problem veya bilgilerin bulunduğu bölümdür. KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Öz Değerlendirme Tekrar Eden. Örnek 2. Konu sonlarında bulunan bu sembol Çalışma Kitabı’nın kaç numaralı “Öz Değerlendirme Formu”nu doldurmanız gerektiğini göstermektedir. Çalışma sembolündeki sayı.

.

kendini giderek küçülen/büyüyen boyutta yineler. Geometrik fraktal. Eğrelti otu. doğanın geometrisi olarak bilinir. fraktal yinelemenin iyi bir örneğidir. Eğrelti otundaki fraktalın nasıl olduğunu açıklayınız. matematiksel olarak fraktallarla açıklanır. Herhangi bir parçası aslına benzerdir. Dönen ve Ötelenen fiekiller Verilerden Ç›kan Sonuçlar Üslü Say›lar›n Kuvvetleri Fraktallar. Yans›yan. Bu nedenle geometrik fraktalın bir bölümü büyütüldüğünde 13 veya küçültüldüğünde tam olarak aslına benzer.KURALLI ŞEKİLLERDEN KURALLI SAYILARA Tekrar Eden. . Geometri ile tanımlanamayan doğadaki nesneler.

ÖRNEK Aşağıda bir eşkenar üçgenin kenarlarının modeli verilmiştir. Yansıyan. Yanda verilen halı desenlerini oluşturan şekillerdeki örüntüler nelerdir? Açıklayınız. çokgen ve çember modelleri. Boyanmamış kareler için aynı işlemleri tekrar edelim. Karenin her bir kenarını 3 eş parçaya bölerek 9 küçük kare elde edelim. . Bir şeklin orantılı olarak küçültülmüş ya da büyütülmüşleri ile inşa edilen örüntüler “fraktal” olarak adlandırılır. halı. oranında küçültülmesiyle oluşturulan örüntü Şekillerdeki örüntü modelini açıklayınız. Siz de bir dikdörtgenle aynı ilişkiyi içeren bir örüntü oluşturunuz. kilim ve duvar kâğıdı desenleri oluşturmada sıkça kullanılır. Örüntüyü bir adım daha devam ettiriniz.Tekrar Eden. Oluşan şekil ile önceki şekiller arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Dönen ve Ötelenen Şekiller Fraktallar Anahtar Kavramlar • Fraktal ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Noktalı kâğıt •Boya kalemleri •Cetvel 14 Doğru. Ortadaki kareyi boyayalım. Devam Eden Kareler Noktalı kâğıt üzerine kenar uzunluğu 9 birim olan bir kare çizelim.

şekil 3. 1. kare üzerine yazılan sayılardan aynı olanların birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. şekil 2. Bu işlem devam ettirildiğinde 3.ÖRNEK Kare ve doğrular yardımıyla oluşturulan aşağıdaki şekli inceleyelim: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 Bu örüntü. şekilde bir eşkenar üçgen çizilmiştir. Aşağıda bir fraktal örneği verilmiştir. Bu üçgenin her kenarı üç eş parçaya ayrılıp her birinin ortasındaki parçadan dışarıya doğru bakan eşkenar üçgen çizilmiştir. şekil GÖREV Doğada yer alan fraktal örneklerini bulup sınıfta sergileyiniz. . Çember üzerinde eşit aralıklarla 12 nokta belirlenir. şekil elde edilir. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Bir Süsleme Örneği Bir çember çizilir. 1. Noktalar üçer üçer 15 birleştirilerek eşkenar üçgenler oluşturulur.

16 4 Yandaki şekillerin eş veya benzerlerini kullanarak farklı örüntüler oluşturunuz. Bu örüntülerden fraktal olanları belirleyiniz. 5 6 Aşağıdaki örüntünün fraktal olup olmadığını belirleyiniz. 3 Aşağıdaki örüntü devam ettirildiğinde oluşan şekli açıklayınız. Aşağıda karesel bölge kullanılarak oluşturulan iki farklı örüntü verilmiştir.. . 2 Aşağıdaki örüntüyü devam ettiriniz. 1 Çalışma ..UYGULAMA 1 Aşağıdaki fraktal örneğini bir adım daha devam ettiriniz. Örüntülerin benzer ve farklı özelliklerini açıklayınız.

1.3) B(3.-2) (1. Adım atmak için yere bastığınız anda ayağınız kuma dalar ve her adımda ayak iziniz kalır. Dönen ve Ötelenen fiekiller Kumsalda yürümenin keyfi bir başkadır.1) olan üçgenin x eksenine göre yansıma altındaki görüntüsünü çizelim.2) ve C(1.-3) (3. Simetri aynasını x ekseni üzerine yerleştirerek KLMN dörtgeninin yansıması olan K´L´M´N´ dörtgenini çizelim. B(3.2) C(1.-y) şeklinde gösterilir. KLMN dörtgenini x ekseni boyunca 1 birim sağa.-1) x Köşe noktalarının koordinatları verilen bir şeklin x eksenine göre yansıması altındaki görüntüsü bulunurken şeklin ordinatları (-1) ile çarpılır. ÖRNEK Köşe noktalarının koordinatları A(2.(-1)) nin köşeleri (2. Simetri aynasını y ekseni üzerine yerleştirerek KLMN dörtgeninin yansıması olan K´´L´´M´´N´´ dörtgenini çizelim. KLMN dörtgeninin köşeleri ile görüntüsünün köşelerinin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız. ABC ve A´B´C´ üçgenlerinin köşe noktalarının y koordinatlarını yazalım: A B C O C´ B´ A´ ’nin köşeleri A(2.(-1)) (3. y ekseni boyunca 2 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz.Yans›yan. Yandaki resimde ayak izlerinin oluşturduğu örüntüyü fark ettiniz mi? ETK‹NL‹K Koordinat Düzleminde Yans›ma ve Öteleme Araç ve Gereç •Kareli kâğıt •Cetvel •Simetri aynası Kareli kâğıda koordinat düzlemi çizelim. .3. KLMN ve K´L´M´N´ dörtgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarındaki değişimi açıklayınız. x ve y’nin pozitif olduğu bölgeye bir KLMN paralelkenarı çizelim. Bu durum cebirsel olarak (x. y N K L M x 17 KLMN ve K´´L´´M´´N´´ dörtgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarındaki değişimi açıklayınız.3).2.(-1)) (1.y) (x.1) Ordinatların -1 ile çarpımı (2.

İki üçgenin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız.y) (x+2.3) olan bir ABC üçgeni çizelim. A´B´C´ üçgenini orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim ve oluşan şekli A˝B˝C˝ şeklinde adlandıralım. Çizdiğimiz üçgeni orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim ve oluşan şekli A´B´C´ şeklinde adlandıralım. x A •Cetvel Köşe noktalarının koordinatları A(4. ordinatından 4 çıkarılır.3). bütün noktalar paralel ötelenir.-4) C´(6. C(7.2) -4 B´(7.0) B(5.0).0). ABC üçgenini saatin tersi yönünde 90° döndürüp ABC üçgeni ile yeni oluşan şeklin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız. ABC üçgeni kaç derece döndürülürse A˝B˝C˝ üçgeni elde edilir? ABC ve A˝B˝C˝ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarını karşılaştırınız. ABCD yamuğu.Köşe noktalarının koordinatları A(1. y ekseninde 4 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çizelim: y D A O D´ A´ C B C´ B´ x ABCD yamuğunun ve A´B´C´D´ yamuğunun koordinatlarını yazalım: +2 A´(3.2) ve D(2.y+ (-4)) şeklinde ifade edilir.-4) A(1.-2) Ötelemede ABCD yamuğunun köşe noktasının apsisine 2 eklenir. •Kareli kâğıt B(4.0) C(4.2) D(2.0). Bu durum cebirsel olarak (x.-2) D´(4. C(4.2) olarak verilen bir yamuğu x ekseninde 2 birim sağa. A´B´C´D´ yamuğuna eş mi yoksa benzer midir? Doğruya göre öteleme yapılırken x ve y eksenleri boyunca belirtilen yönde ve belirtilen birim kadar. B(5. 18 ETK‹NL‹K Şeklimizi Döndürelim Araç ve Gereç y Kareli kâğıda bir koordinat düzlemi C B çizelim. Koordinatlar arasındaki ilişkiyi açıklayınız. . ABC ve A´B´C´ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarını karşılaştırınız.

0) U´(0. .y) olsun. dönme A´(4.-6) C˝(-2.0) M(5. Dönme hareketi sonucunda oluşan yeni şeklin köşe noktalarının koordinatlarını belirleyelim.b) koordinatı değişmez.4) x B A C´´´ D B´´´ A´´´ C˝ 3. (0. Şeklin döndürülmesiyle koordinatlarının nasıl değiştiğini inceleyelim: Şeklin D noktası orijin üzerinde bulunmaktadır. dönme B˝ A˝ 2.4) 1. 180º döndürdüğümüzde (a. M˝ ve N˝ noktalarının koordinatlarını bulunuz.-a).-2) M´(2. 360º döndürdüğümüzde ise (a. dönme C´ B´ C A´ 1.4) B(0.-4) 3. y=0 olduğundan U˝(2.0) C´(4.-4) B˝(0. dönme U´(0. dönme U´M´N´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarından faydalanarak U˝M˝N˝ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulalım: U´(0. dönme larını karşılaştıralım.-5) 2.b) koordinatı (-a.-5) N´(4. Geometrik şekillerin döndürülmesi ile yandaki gibi süsleme modelleri oluşturabiliriz. N(3.2) 1. Köşe noktalarının koordinatları U(2. orijin etrafında saat yönünde 90° döndürdüğümüzde (a.b) olan bir şekli. a) olur.4) 1. dönme A˝(2.4) olan üçgeni.2) 19 Koordinatlarından biri (a. Şekil orijin etrafında döndürüldüğünden D noktasının koordinatları değişmez.-b) 270º döndürdüğümüzde (a. dönme A˝´(-4.0) olur.4) (2.-3) M´(2. M(5. orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim. y UMN üçgenini saat yönünde orijin etrafında 90° döndürdüğümüzde U´M´N´ üçgeni oluşur. b) koordinatı (-b.b) koordinatı (b.-2) 2. Oluşan şekillerin koordinatları arasındaki ilişkiyi inceleyelim. x U˝ U(2. UMN ile U˝M˝N˝ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatları arasındaki ilişkiyi bulunuz.-2) ve U˝(x.2) N(3.6) C(2.0) C˝´(-4.6) (-2. Bu durumda x=-(-2).-3) M˝ N˝ U(2.-2) N´(4.ÖRNEK y Yandaki şekli orijin etrafında saat yönünde üç defa 90° döndürelim. A(-2.4) U´M´N´ üçgeni ile UMN üçgeninin koordinatM(5.0). dönme x Şekli. orijin etrafında saat yönünde üç defa 90° döndürdüğümüzde yandaki şekli elde ederiz.-2) B˝´(-6.2) B´(6.2) ve N(3.

ÖRNEK Aşağıdaki şekli d doğrusu boyunca üç birim sağa öteleyip yansımasını çizelim. Ötemeli yansımada hiçbir nokta ve yansıma doğrusundan başka hiçbir doğru sabit kalmaz. bir doğru boyunca yansımasından sonra ötelenmesi ile ötelenmesinden sonra yansıması aynıdır. 20 d Aşağıya ise şeklin önce d doğrusuna göre yansımasını çizip daha sonra doğru boyunca üç birim sağa öteleyelim.ETK‹NL‹K Öteleme ve Yansıma Araç ve Gereç •Cetvel •Noktalı kâğıt Noktalı kâğıda yukarıdaki gibi bir doğru ve bu doğru üzerine herhangi bir şekil çizelim. Şekli doğru boyunca dört birim sağa öteleyip doğruya göre yansımasını çizelim. Çizdiğimiz şekil için aynı işlemi tekrarlayalım. . daha sonra yukarıdaki gibi doğru boyunca ötelemesi çizildiğinde son durumda oluşan şekil değişir mi? Tartışınız. Şeklin önce doğruya göre yansıması. d Bir şeklin.

3) ve C(3. Y(5.3).4). y 6 5 4 3 2 -6 -5 -4 -3 -2 -11 0 -1 -2 -3 -4 -5 -6 x 6 3 Aşağıdaki grafiklerden hangisinde öteleme. y ekseni boyunca 4 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz.UYGULAMA 1 Köşe noktalarının koordinatları A(2.3) ve M(-2.1) olan ’ni çiziniz.-1) olarak verilen bir üçgeni x ekseni boyunca 7 birim sola.1) ve Z(5.0). L(0. hangisinde yansıma olduğunu belirleyiniz.4) olarak verilen bir üçgenin y eksenine göre yansıması altındaki görüntüsünü çiziniz.1). B(5.0) olarak verilen MNOP dikdörtgeni x ekseni boyunca 5 birim sağa ve y ekseni boyunca 2 birim aşağıya ötelendiğinde oluşan M´N´O´P´ dikdörtgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.1) ve C(-1. a) y b) y c) y 21 x x 0 x 4 Köşe noktalarının koordinatları X(1. y 5 4 3 2 -5 -4 -3 -2 -11 0 -1 -2 -3 -4 -5 x 2 Köşe noktalarının koordinatları A(6. Köşe noktalarının koordinatları A(-7. O(-2. B(-7.-2).-3) ve P(-2.8) olarak verilen XYZ üçgeninin x eksenine göre yansıması olan X´Y´Z´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. .-3). İki üçgen arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Köşe noktalarının koordinatları M(-4. Aynı düzlemde köşe ’nin köşe noktalarının ni x y 5 6 noktalarının koordinatları koordinatlarının (-1) ile çarpımına eşit olan çiziniz. N(-4.

Yeni oluşan U´V´Z´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını belirtiniz.-2) ve C´(-1.a) ise a+b toplamı kaçtır? b) M(3.y) ise x-y farkı kaçtır? y 12 22 Yandaki şekle göre KRM üçgeninin hangi yönde ve kaç birim ötelenerek K´R´M´ üçgeninin elde edildiğini bulunuz. O K M M´ R´ x K´ R 13 Aşağıdaki şeklin ötelemeli yansımasını doğru boyunca çizerek devam ettiriniz. 14 Aşağıdaki süsleme nasıl oluşturulmuş olabilir? Açıklayınız.-1). V(3.5).0) ve M´(x. y R´ U´ O G´ x 10 11 DMT üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° dönme altındaki görüntüsü D´M´T´ üçgenidir. B´(0.b) ve D´(2. RGU üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.4) ve Z(0. y i O K x 8 9 Köşe noktalarının koordinatları U(2. Oluşan üçgenin köşe noktalarının koordinatları A´(-3.0) olan UVZ üçgeni orijin etrafında180° döndürülüyor.-3)’tür. ABC üçgeni orijin etrafında saatin tersi yönünde 90° döndürülüyor. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. 2 Çalışma . a) D(3. ABC üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.7 Yandaki OİK üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° döndürülmesiyle oluşan OAB üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. RGU üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° dönme altındaki görüntüsü R´G´U´ üçgenidir.

...... sağa ya da sola. adım Satranç oyununda taşlar.7) M(-6.. adım . .. 4. K(4.1) olan STR üçgeninin orijin etrafında 180° dönmesi sonucu oluşan S´T´R´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.. a) Bu oyunda hangi tür yer değiştirmeler vardır? b) Tahta üzerindeki atın hareketini yazınız. 6 Köşe noktalarının koordinatları S(-1..4)...-2) L(0. 5.. 1 Öz Değerlendirme .1) 5 Aşağıdaki şekillerin ötelemeli yansımasını doğru boyunca çizerek devam ettiriniz.7) M´(6... adım 1. Bu iki üçgen arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.. .. adım 2 2..1) K´(-4. adım 3. adım 3... Dönen ve Ötelenen fiekiller Aşağıdaki örüntüde doğru parçaları üç eş parçaya bölünüp ortadaki parçadan dışarıya eşkenar üçgen çizilerek oluşturulmuştur...KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Tekrar Eden.. adım Aşağıdaki örüntünün beşinci adımında olması gereken şekli çiziniz. 1..-2) ve R(-1. 23 4 Yanda tabloda iki üçgenin köşe noktalarının koordinatları verilmiştir... T(-2. Örüntünün sonraki adımını çiziniz. aşağıya veya yukarıya ya da köşegen boyunca hareket eder..-2) L´(0... Yans›yan. adım 4.. adım 3 2.

46. 12. 46. 34. Aşağıda iş başvurusu yapan kişilerin maketi yapma süreleri dakika cinsinden verilmiştir: 10. 55. ÖRNEK Bir fabrikaya. 35. 44. 57. 36. Histogram. Veri grubunun açıklığını bulalım. 57. Yukarıdaki fotoğraf makinesinde fotoğraf çekilirken ekranda beliren histogramlar görülüyor. iş başvurusunda bulunan kişilerin el becerilerini ölçmek için onlara birer maket verilir. 52. Bu kişilerden maketin aynısını yapmaları istenir. 16. 27. 59. 15. 47. 33. Fotoğraf ve grafiklerde neler ilginizi çekiyor? ETK‹NL‹K Fazla Verilerle Tablo ve Grafik Oluşturalım Beden eğitimi dersinde öğrenciler arasında 400 metre koşusu yapılmış ve koşu sonuçları aşağıda saniye cinsinden verilmiştir. 51. 50. 15. 18 . 53. 38. 39. 12. 36. 22. Verileri gruplandırırken nelere dikkat edilmelidir? Açıklayınız. 13. 11. Birçok fotoğraf makinesinde. 48. 33. 21. 51. Gruplandırılmış verilerle bir grafik oluşturunuz. 42. fotoğraf çekenlere yardımcı bir araç olarak “histogram” özelliği kullanılıyor. 22. 17. 14. 31. 35. 54. 20. 56. Bu zorlukları ortadan kaldırmak için verileri gruplandıralım. 55. fotoğrafın ton dağılımını gösteren grafiktir. Veri sayısının fazla olmasının tablo ve grafik oluşturmadaki zorlukları nelerdir? Tartışınız. Grafiği oluştururken nelere dikkat ettiğinizi açıklayınız. 56. 16. 48. 22. 50. 32.Verilerden Çıkan Sonuçlar Histogram Oluşturalım Son teknolojiyle üretilen fotoğraf makinelerinde yeni bir özellik dikkat çekiyor. 49. 33. 52. 15. 15. 58. 45. 21. 26. 45. 10. 50. 21. 51. 49. 40. 10. 20. 23. 55. 25 Bu verileri grafikte gösterelim. 43. 11. 23. 44.19. 41. 10. 25. 57. 36. 23. 24 Banu Salih Kutlu Mehmet Melih Melek 82 87 87 84 86 62 Semih Nazan Ahmet Sabri Serap Sedat 79 91 85 83 78 69 Süleyman Pınar Mustafa Ali Metin Seda 81 84 92 79 81 71 Jale Osman İsmail Faruk Abdullah Mahmut 80 83 76 85 88 65 Dursun Sabiha Emre Davut Mert Ayla 89 88 87 89 87 73 Verileri tabloda gösterelim. 59-10=49 16 32 49 58 . 24. 15. 37.

Veri grubunun açıklığını bulalım. 164. ÖRNEK Seda Öğretmen. 170. 150. 166. 150.140 = 36 bulunur. 9 4 sayısına en yakın büyük tek sayı 5’ tir. 146 Bu verileri grafikte gösterelim. 147. 176. 164. Grafik: Maket Yapma Süresi Kişi sayısı 16 14 12 10 8 6 4 2 0 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Tablo: Maket Yapma Süresi Maket yapma süresi (dakika) 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Kişi sayısı 10 11 11 4 8 7 7 10 10 11 Süre (dakika) Grafikte. 170. 156. 173.Veri grubunun açıklığı 49’dur. 140.9 sayısına en yakın tek sayı olan 5 alınır. 143. 149. 176. 156. 162. 174. 143. 142. öğrencilerden ormanlar hakkında araştırma yapıp. 143. 149. 167. 153. Verileri 9 gruba ayırarak grup genişliğini bulalım. 158. 169. 143. Öğrenci raporlarındaki kelime sayıları aşağıda verilmiştir: 149. 156. 154. 176. 160. Grup genişliği bulunurken açıklık. 168. 147. 176. 169. 170. 152. 176. 163. 154. 170. 49 10 açıklık 4. 171. 175. 170. 149. istenilen grup sayısına bölünür. 160. 153. 163. Açıklık: 176 . 156. 1-10 aralığında hiç veri olmadığından yanlış yorumlara yol açmamak içi “zikzak” kullanılmıştır. 175. 154. Bulunan sayıya en yakın büyük tek sayı grup genişliği olarak alınır. 165. 165. 144. 175. 176. 142. 140. 163. 162. 170. 149. 166. 150. 159. Grup genişliği = 36 = 4 olur. 155. . 25 GÖREV Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) İnternet sitesinden yararlanarak histogram oluşturulabilecek verilere örnekler bulunuz. 153. yatay eksen. 176. 173.9 ≈ 5 istenilen grup sayısı Bu veri grubunun genişliği 4. 170. 164. 163. Verileri 10 gruba ayırarak grup genişliğini bulalım. Bu durumda veri grup genişliği 5 olarak bulunur. 168. araştırma sonuçlarını raporlaştırmalarını ister. 169. 159. 153. 171. 157. 173.

bu süreleri kadın ve erkek sürücülere göre ayırıp yandaki tabloyu oluşturmuşlardır.Tablo: Raporlardaki Kelime Sayıları Kelime sayısı 140-144 145-149 150-154 155-159 160-164 165-169 170174 175-179 180-184 Öğrenci sayısı 9 8 11 9 11 10 13 10 - Grafik: Raporlardaki Kelime Sayıları Kişi sayısı 14 12 10 8 6 4 2 0 140-144 145-149 150-154 155-159 160-164 165-169 170-174 175-179 180-184 Kelime Sayısı UYGULAMA 1 Bir çiftlikteki elma ağaçlarının bir yılda verdiği elma miktarlarının aralığı yandaki tabloda verilmiştir. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. 3 Bir matematik yarışmasına katılan öğrencilerin verdikleri doğru cevaplar yandaki tabloda verilmiştir. 26 Tablo: Elma Ağaçlarının Verdikleri Elmalar Toplanan elmaların Ağaç sayısı kütlesi (kg) 51-59 5 60-68 7 69-77 13 78-86 10 87-95 20 96-104 22 105-113 18 114-122 5 Tablo: Sürücülerin Park Etme Süreleri Park etme Kadın sürücü Erkek sürücü süreleri(saniye) sayısı sayısı 20-30 2 4 31-41 10 15 42-52 25 20 53-63 7 10 64-74 4 4 Tablo: Öğrencilerin Yarışmadaki Doğru Cevap Sayıları Doğru cevap sayıları 1-19 20-38 39-57 58-76 77-95 Öğrenci sayısı 84 90 150 120 35 2 İki öğrenci bir parkta sürücülerin arabalarını park etme sürelerini kaydetmiş. 3 Çalışma . Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz.

03 18. ölçüm sonuçlarını aşağıdaki gibi yazmıştır: 55 50 54 51 47 59 49 58 46 54 48 36 55 42 59 51 48 38 45 48 59 50 43 39 59 52 48 41 47 41 52 45 49 52 48 56 56 48 48 42 46 51 39 38 43 43 43 48 41 38 52 45 54 47 56 37 43 44 49 50 a) Yukarıdaki verilerle oluşturulan yandaki tabloyu tamamlayınız.04 20.05-22.55 ile 09.02-16.03-18.02 16. Tablo: Kuşların Uzunlukları Uzunluk (mm) Kuş Sayısı 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 27 3 Yandaki grafikte öğrencilerin okula geliş saatleri verilmiştir.01-14. Grafiğe göre aşağıdaki soruları cevaplayınız.00 12. a) Okulda kaç öğrenci vardır? b) Okula. b) Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Histogram Olufltural›m Tablo: Koşuyu Bitirme Süreleri Bir ilde yapılan geleneksel koşu yarışmasında koşucuların belli bir mesafeyi koşma süreleri kaydedilmiştir. Süre (dakika:saniye) 10.05 Koşucu sayısı 6 2 2 Bir bilim adamı 60 sinek kuşunun uzunluklarını milimetre cinsinden ölçmüş.01 14.00-12. Elde edilen verilerle yandaki tablo oluşturuluyor. 08.05 saatleri arasında kaç öğrenci gelmiştir? Grafik: Öğrencilerin Okula Geliş Saatleri Öğrenci sayısı 80 60 40 20 0 08:11 08:21 08:22 08:32 08:33 08:43 08:44 08:54 08:55 09:05 09:06 09:16 Zaman 2 Öz Değerlendirme . c) Verilerden yararlanarak uzunlukları 45-49 mm arasında olan kuşların yüzdesini yaklaşık olarak bulunuz. Tablodaki boşlukları siz doldurunuz ve histogram oluşturunuz.04-20.

.. a sıfırdan farklı bir tam sayı ve n doğal sayı olmak üzere a’nın negatif kuvvetleri aşağıdaki şekilde yazılır. a-n = n a-1 = a .2 = 4 21 = 2 = 2 20 = 1 = 1 2-1 = 2-2 = 2-3 = 2-n = = = = = 1 2. Bu sayıyı daha kısa biçimde yazabilir miyiz? ETK‹NL‹K Negatif Kuvvetler 28 Yandaki örüntüyü inceleyelim. -3 = 1 = 1 a .Üslü Sayıların Kuvvetleri Tam Say›lar›n ve Ondal›k Kesirlerin Kuvvetleri Anahtar Kavramlar • Negatif kuvvet • Çok büyük sayılar • Çok küçük sayılar • Bilimsel gösterim Güneş’e en yakın yıldız olan Alfa Centauri’nin Güneş’e uzaklığı 37 900 000 000 000 km’dir. .2. a-2 = 2 = a. .2.a a . .. 21 sayısından 2-2 sayısına ulaşabilmek için ne yapmanız gerekir? Tartışınız.. Bir tam sayının negatif kuvvetini bulmak için neler yapılması gerektiğini açıklayınız. .2..2. paydan paydaya ya da paydadan paya alındığında üssünün işareti değişir. Her bir adım arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.2.. 2 n tane 23 = 2.a. 1 1 1 1 .a a a3 a. 2n = 2. . 2 sayısının negatif kuvvetleri ile pozitif kuvvetlerinin gösterimini karşılaştırınız.2 n tane 2 2 2 Bir üslü ifade..2 = 8 22 = 2.

4019 .0308 ondalık kesrini 10 sayısının kuvvetlerini kullanarak çözümleyelim: 26.001 10x10x10 1000 1 10x10x10x..001 + 8 x 0.0001 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 1 + 3 x 1 + 0 x 1 + 8 x 1 100 1000 10 000 10 1 1 1 1 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 1 + 3 x 2 + 0 x 3 + 8 x 10 10 104 10 = 2 x 101 + 6 x 100 + 0 x 10-1 + 3 x 10-2 + 0 x 10-3 + 8 x 10-4 17x(17)-1 17 x Çözümlemesi 5 x 103 + 7 x 101 + 2 x 100 + 4 x 10-1 + 1 x 10-3 + 9 x 10-4 olan rasyonel sayıyı bulalım: 5 x 103 + 7 x 101 + 2 x 100 + 4 x 10-1 + 1 x 10-3 + 9 x 10-4 = 5 x 1000 + 7 x 10 + 2 x 1 + 4 x 0.1 3 (-3)1 1 1 1 9 (-3)2 (-3)x(-3) 1 1 3 (-3) (-3)x(-3)x(-3) 1 1 (-3)n (-3)x.1 + 1 x 0.2 10 10 101 1 1 4x 1 4x(-2)-4 4 x 0.00001 105 100 000 1 2 2x 1 2x10-1 2 x 0.ÖRNEK 4..1 27 n tane 10 .0009 = 5072 + 0.4 + 0.0001 = 5000 + 70 + 2 + 0.001 + 9 x 0.01 10x10 100 1 1 0.25 16 4 (-2)4 -5 29 1 17 x 1 1 1 17 17 26.1 1 1 0. 17x(17)-1 sayılarının değerini bulalım: 1 1 10-5 0.x(-3) -1 1 101 1 102 1 103 1 10n 1 10 0.01 + 0 x 0. 4x(-2)-4..4019 = 5072.x10 n tane 1 -27 . 10 ve -3 sayılarının negatif kuvvetlerini bulalım: 4 sayısının negatif kuvvetleri 10 sayısının negatif kuvvetleri 10-1 10-2 10-3 10-n n tane -3 sayısının negatif kuvvetleri (-3)-1 (-3)-2 (-3)-3 (-3)-n 1 .1 + 3 x 0..001 + 0.0308 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 0. 2x10 .

kuvvet 4. çift ise sonuç pozitif tam sayı olur. Pozitif mi? Negatif bir tam sayı belirleyelim. ÖRNEK Tekrarlı çarpımları verilen ondalık kesir ve rasyonel sayıları üslü olarak yazalım ve değerlerini belirleyelim: a) (0. kuvvet 3.(-2)=-8 b) (-3)4= (-3).4). -3 . kuvvetleri ile 2.ETK‹NL‹K Sonuç Negatif mi. 4 ve 6. 3 ve 5. kuvvetlerini hesaplayıp yazalım.(-3).4). Aşağıdaki tabloya belirlediğimiz tam sayının 1.(0. kuvvet Sonuç Negatif tam sayının kuvvetleri 2. Geliştirdiğiniz bu kural negatif tam sayının negatif kuvvetleri için de geçerli midir? ÖRNEK 30 Aşağıdaki işlemlerle sonuçlarının işaretlerini inceleyelim: a) (-2)3= (-2). -3 . Negatif bir tam sayının kuvveti tek ise sonuç negatif tam sayı.4)3=-0. 2 .3).(-3).3)= (0.09 b) (-0.3)2=0.064 4 4 c) 2 . Negatif tam sayının çift kuvvetleri ile sonuçlarının işaretleri arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.(-0. Negatif tam sayının tek ve çift kuvvetlerinin sonuçlarının işaretleri arasındaki ilişkiyi gösteren bir kural geliştiriniz.(-2). -3 = -3 = 4 = 81 4 4 4 4 4 256 4 .(-3)=81 c) (-2)-2= ç) (-3)-3= (sonucun işareti negatif) (sonucun işareti pozitif) (sonucun işareti pozitif) (sonucun işareti negatif) Pozitif bir tam sayının tek ve çift kuvvetlerinin sonucu pozitiftir. 2 = 2 = 2 4 = 16 81 3 3 3 3 3 3 4 (-3)4 ç) -3 . kuvvet Sonuç Tabloya göre negatif tam sayının tek kuvvetleri ile sonuçlarının işaretleri arasındaki ilişki nedir? Açıklayınız.(-0. 2 . Negatif tam sayının kuvvetleri 1.4)= (-0. kuvvet 6. kuvvet 5.

1 . 8 6 Aşağıdaki ifadelere göre A= (-0.II D) I.. 1 = 3 6 6 6 6 6 4 1 = 1 1024 2 =2 Aşağıdaki boşluklara “>.5). Serap ise bu fikre karşı çıkıyor. 22 .(-0.. 3 . =” sembollerinden uygun olanını yazınız. 1 .. ( )-5 = 32 oranı kaçtır? 7 Yandaki eşitliklerden hangisi ya da hangileri doğrudur? 4 A) Yalnız I B) Yalnız II C) I.. (2)-3 2 31 e) 3 .(-0. 23 8 1 c) 5-2 . 25 b) (-2)5 . 25 d) 102 ..III Çalışma .4). 1 .5). 2-1 .(-0. 1 ...5) B= 1 .. 1 .. (-5)-2 = II..UYGULAMA 1 Aşağıdaki sayıların değerlerini bulunuz. a) (-5)3 2 b) (-3)-3 c) 2-5 ç) 10-4 d) (-10)1 Emre (-3)-1 sayısının (3) sayısına eşit olduğunu söylüyor. 1 .. 1 . Sizce bu tartışmada kim haklıdır? Neden? Aşağıdaki eşitliklerde “ a) 2-2 = c) d) 1 = 3 9 1 =10 100 000 1 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz. (-3)-4 = III. b) 625 = 5 ç) 1 = 49 e) 8-2 = g) -2 3 1 2 = 1 f) 25.. 1 2 2 2 2 I. 1 .16) 5 Aşağıdaki örüntüde boş bırakılan yerlere hangi sayılar yazılmalıdır? ..4) . 3 10 10 10 g) (-0. (2)-5 ç) 1 2 3 .. a) 1 . 210 f) 52 .5). 4 . (-0. < .(-0...

Metrenin milyarda biri ölçüsüne sahip nanometre birimiyle ölçülen bir saç telinin kalınlığı ortalama 50 000 nanometredir... 32 ETK‹NL‹K Bölümün Üslü Gösterimi Yandaki tabloyu inceleyelim ve boşlukları dolduralım.. Bu durumda bir saç telinin kalınlığı kaç milimetre olur? ETK‹NL‹K Tablo: Çarpma Tablosu Çarpımın Üslü Gösterimi Yandaki tabloyu inceleyelim ve boşlukları dolduralım.10 çarpımı ile 10 üslü gösterimi için ne söylenebilir? Üslü sayılarla çarpma işlemi ve çarpımın üslü gösterimini ifade eden bir kural geliştiriniz.. “Nano” sözcüğü Latince “cüce”..10 3 3 2 2 1 1 1 1 1 1 2 3 4 5 3 4 4 5 Çarpım 100 1000 . tabanı 2 alarak tekrar düzenleyiniz.10 10 .10 10 .10 10 .10 10 . Tablo: Bölme Tablosu Bölme 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 6 6 5 6 5 4 3 2 1 1 1 1 1 2 2 3 Bölüm 10 100 . 30 5 25 10 :10 bölme işlemi ile 10 üslü gösterimi için ne söylenebilir? Üslü sayılarla bölme işlemini ifade eden bir kural geliştiriniz. Her bir çarpma işlemi ile çarpımın üslü gösterimi arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. Her bir bölme işlemi ile bölümün üslü gösterimi arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.10 10 .10 10 .. 43 27 10 sayısını hangi sayıya bölersek sonuç 10 olur? Yandaki tabloyu. nanoteknoloji sayesinde mümkündür.10 10 . Çarpımın üslü gösterimi 10 10 2 3 .10 10 ..Üslü Say›larla ‹fllemler Bir ansiklopedinin tamamının iğne başı büyüklüğündeki bir alana yazılabilmesi sizce mümkün müdür? Evet. 8 12 20 10 .. nanoteknoloji de “çok küçük maddelerin teknolojisi” anlamına gelmektedir. 115 10 sayısını hangi sayı ile çarparsak sonuç 120 10 olur? Çarpma 10 . . Bölümün üslü gösterimi 10 10 1 2 .

a . Tablo: Bazı Parçacıklar ve Bunların Yaklaşık Kütleleri Maddeyi oluşturan kısımlar Elektron Proton Nötron Atom Yaklaşık Bilimsel kütleleri (kg) gösterim (kg) 91.9 x 108 Uzaklığın bilimsel gösterimi (km) 5. 2. 3-12 = 310 . Tablo’daki maddeyi oluşturan kısımların kütleleri ile bilimsel gösterimi arasındaki ilişkiyi tartışınız.6 x 106 22. Bilimsel gösterimde nelere dikkat edilmesi gerektiğini tartışınız. Tablo’daki her bir gezegenin Güneş’e olan uzaklığı ile aynı uzaklığın bilimsel gösterimi birbirine eşit midir? Aralarındaki ilişkiyi tartışınız. Payın üssü ile paydanın üssü toplanarak ortak tabana üs olarak yazılır. 3-12 = (32)5 .72 x 10-28 16.1 x 10-32 167. .79 x 107 1. 102 = 104+2 = 106 c) 24 .3 x 108 44. 1. Payın üssünden paydanın üssü çıkarılarak ortak tabana üs olarak yazılır. Tablo’da güneş sistemindeki bazı gezegenler ve Güneş’e olan uzaklıkları.496 x 108 2.2 x 10-28 16.11 x 10-31 33 1. Tabanları aynı olan üslü ifadeler ile bölme işlemi yapılırken ortak taban bölüme taban olarak yazılır. Tablolardaki örneklere göre boş yerleri dolduralım.a = a k a =ak-n n a ETK‹NL‹K Çok Büyükler ve Çok Küçükler Aşağıdaki tabloları inceleyelim. 2-3 = 24+(-3) = 21 b) 313 . 3-12 = 310+(-12) = 3-2 Aşağıdaki bölme işlemlerinin nasıl yapıldığını inceleyelim: a) 27 : 23 = 27-3 = 24 c) = 6-5-(-2) = 6-3 b) = 310-2 = 38 -10 3 ç) 1 : 1 25 5 = 1 3 : 52 1 5 -10 = (5-2) : (5-1) 3 -10 = 5-6: 510 = 5-6-10 = 5-16 k n k+n Tabanları aynı olan üslü ifadeler ile çarpma işlemi yapılırken ortak taban çarpıma taban olarak yazılır. 2. Tablo’da ise maddeyi oluşturan kısımların kütleleri verilmiştir. 1. Tabloları doldurduktan sonra tekrar inceleyiniz.9 x 106 149.7 x 107 14.6 x 10-28 9. GÖREV Bilimsel gösterim nerelerde ve hangi amaçla kullanılmaktadır? Araştırınız ve araştırma sonuçlarını sınıfa sununuz. 36 = 313+6 = 319 ç) 95 .ÖRNEK Aşağıdaki çarpma işlemlerinin nasıl yapıldığını inceleyelim: a) 104 . Tablo: Bazı Gezegenler ve Bunların Güneş’e Olan Uzaklıkları Bazı Güneş’e olan gezegenler uzaklıkları (km) Merkür Dünya Mars Satürn Neptün 57.

c 5 6 Türkiye’de yapılan son nüfus sayımına göre 70 milyon olan nüfusu bilimsel gösterimle yazınız.c c) 1 ç) a. b) a.4 A= 2 .844x108 m •Pluton’un Güneş’e olan uzaklığı: 5. İnsan vücudunda günde 200 milyar alyuvar parçalanır.00011 mm Yukarıdaki sayısal verileri bilimsel gösterimle ifade edelim.10 b= 10 c= 10 Yukarıdaki ifadelere göre aşağıdaki ifadelerin sonuçlarını bulunuz. 7 12 7 -8 4 =5 =7 3 4 7 9 42. 3 = 3 ç) 7 .000 000 001 kg = 1x10-9 kg’dır.c c c b Aşağıdaki sayıları bilimsel gösterimle yazınız.9x109 km •AIDS virüsünün uzunluğu: 0. çarpanlardan biri 1 ile 10 arasında (1 dâhil).1x10-4 mm olarak bilimsel gösterimleri yapmış oluruz. b) 3 . a) 2 .00011 mm = 1. diğeri 10’un kuvveti olacak şekilde.ÖRNEK •Ay ile Dünya arasındaki uzaklık: 384 400 000 m •Pluton’un Güneş’e olan uzaklığı: 5 900 000 000 km •AIDS virüsünün uzunluğu: 0.3 -7 10 Aşağıdaki ifadelerde “ a) 2 c) 5 .2 2 4 7 b) 3 . Bir günde parçalanan alyuvar sayısını bilimsel gösterimle yazınız. 34 UYGULAMA 1 Aşağıdaki ifadelerin değerinin üslü gösterimini yazınız.) Kitabımızdaki bir “i” harfinin noktasını koymak için gerekli mürekkebin kütlesi 0.b. Bir sayıyı bilimsel gösterimle ifade edebilmek için o sayıyı.c 2 a. 5 Çalışma 7 .b a) a. Buna göre.3 9 -7 c) ç) 4. n ise bir tam sayıdır. iki sayının çarpımı şeklinde yazmamız gerekir.2 =2 . a) 4 000 000 000 b) 9 000 000 000 000 000 e) a b.b d) a. B ifadesinin kaç katıdır? 6 -7 a= 3.2 ve B= 7 2 4 7 olduğuna göre A ifadesi. •Ay ile Dünya arasındaki uzaklık: 384 400 000 m = 3.b.5 12 17 10 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz.2 3 d) e) 3 . (a sayısı 1 ≤ a < 10 olacak şekilde bir rasyonel sayı. Bir sayının bilimsel gösterimi ax10n şeklindedir.

222x10 -3 c) 3.1).25 3. D Y 8.777x10 3 Üslü Say›lar›n Kuvvetleri -2 b) 6. ç›k›fl Y değeri 2’dir. ’e 6) (-109)1218 sayısının işareti (+)’dır. (... 4) ifadesinin değeri -1’dir.. 12 7 (. kuvveti alınırsa sonuç negatif olur.(0.. ç›k›fl D Y 2. a) 3752 b) 20 051 c) 0. Sizce kim haklıdır? Neden? Yandaki ifadelere göre oranı kaçtır? A= 1 4 B= 0.. Ifl›k h›z›yla hareket eden bir araçla seyahat edilece¤i düflünülürse bu uzunluk yaklafl›k ne kadar sürede al›n›r (Ifl›k 1 sn’de 5 3x10 km yol al›r.0001 f) 0.1) işleminin sonucu 0. a) 7. 4 Ekvator'un çevresinin uzunlu¤u yaklafl›k 4x10 km’dir. 4 ise pozitif olduğunu savunuyor.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 2 Afla¤›daki say›lar› ondal›k kesir olarak yaz›n›z. ç›k›fl D Y D 1) 3 ifadesinin değeri -34 tür.00704 d) 42 573 e) 0. Yiğitcan 22 10 (-0.) (-1) +(-1) işleminin sonucu 2’dir. (-2) . fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl.. yanlış olanların önüne “Y” yazınız. yandaki sayıların değerlerinin negatif olduğunu.9) .) (-7) sayısının 17. D Y 4.(0. K›rm›z› kan hücresinin çap›n› bilimsel gösterimle yaz›n›z.. ç›k›fl Y 3) 2-7 ifadesi eşittir.00074 cm’dir. ç›k›fl 3 Öz Değerlendirme . ç›k›fl 7.4404x10 Afla¤›daki say›lar› bilimsel gösterimle yaz›n›z.001’dir. D Y D 7) ifadesinin 6. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.05050550 ç) 51 230 000 3 4 5 6 7 8 9 K›rm›z› kan hücresinin çap› 0. 2) 24 sayısı. (.) 5 sayısının negatif kuvvetleri pozitiftir. 1.xy ifadesinde x yerine 2. ç›k›fl 5. 35 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 1 1218 Pelin. 2-2 sayısının 26 katıdır. -4 5) Bir negatif tam sayının tüm kuvvetleri pozitiftir. (. ç›k›fl 3. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.1).)? Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların önüne “D”. y yerine 5 yazarak sonucu bulunuz..) (0.

y A B C x 36 4 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 4) (2. 2.5) noktası olur. ç›k›fl 5. ç›k›fl D Y D 5) A(0. 6.2) noktası bulunan şekil 3 birim sağa ötelenirse A'(3. ç›k›fl Y D D Y Örüntüsü fraktal oluşturur. ç›k›fl . 2) Her fraktal bir şeklin oranında küçültülmesiyle oluşur.1) ve C(4.-4) noktasıdır. ç›k›fl 3. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl 7. 6) Bir şekil 2 birim aşağıya ötelenirse şeklin y ekseninin koordinatları 2 azaltılır. 3) Bir eşkenar üçgenle hiçbir zaman fraktal oluşturulamaz. 2 birim yukarıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz. 1) 1.3). B(1. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl.4) noktasının x eksenine göre yansıması (2. 4.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Aşağıdaki örüntülerden hangisi fraktaldır? A) B) C) Kurall› Say›lardan Kurall› ‹fllemlere D) 2 Yandaki örüntünün sonraki iki adımı aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) D) 3 Koordinatları A(1. ç›k›fl D Y Y D 7) Bir şeklin ötelemeli yansıma hareketi bulunabilir.1) olarak verilen bir üçgeni 4 birim sağa. ç›k›fl Y D Y 8. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.

Ayhan’ın tablosunu siz tamamlayınız. a) Ayhan bu verileri 9 cm’lik aralıklarla kaydederek yeni bir tablo oluşturmuştur. Uzunluk (cm) 121-129 130-138 139-147 148-156 Kişi sayısı Tablo: Boy Uzunlukları Uzunluk (cm) 121-124 125-129 130-133 134-138 139-142 143-147 148-151 152-156 Kişi sayısı 2 5 8 14 11 9 3 1 37 b) Ayhan tablodaki verilerin grafiğini çizmiştir. a) Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. Bu kişi Ayhan’ın belirlediği aralıklardan hangisine dâhil olur? Kişi sayısı 25 20 15 10 5 0 Boy uzunluğu (cm) 121-129 130-138 139-147 148-156 . Grafiği çizerken iki tane hata yapmıştır. b) Günde 10 ile 34 dakika arasındaki sürede kitap okuyan kaç öğrenci vardır? Tablo: Kitap Okuma Süreleri Okuma Süresi (dakika) 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Öğrenci Sayısı 10 12 11 4 8 7 7 10 10 11 6 Yandaki tabloda bir sınıftaki öğrencilerin boy uzunlukları verilmiştir. Bu kişinin boyu 148 cm’dir. Anket sonuçları yandaki tabloda verilmiştir. Bu hatalar nedir? c) Sınıfa sonradan 1 kişi daha katılmıştır.5 Sakarya İlköğretim Okulunda bir günde kaç dakika kitap okunduğunu belirlemek için öğrencilere anket yapılır.

000000007 11 Aşağıdaki işlemlerden hangisinin sonucu diğerlerinden farklıdır? A) 10 . a) 38 000 000 b) 482 000 000 000 c) 0.3) . c) 100 000 = 5 e) (0.3) = (0. 10 2 2 D) 10 -1 10 3 38 6 Çalışma . (0. 1 = 3 3 3 3 3 d) 1 = 64 -3 .3) . -7 -6 -10 -4 b) 10 c) 10 ç) 10 a) 10 10 Aşağıdaki sayıları bilimsel gösterimle yazınız. 1 .8 Aşağıdaki eşitliklerde “ a) 5-3 = ç) 64 = .0000003 ç) 0. 10 -7 -3 B) 10 4 10 8 C) 10 . 1 . (0. 2 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz. b) 1 .3) 9 Aşağıdaki üslü sayıları işlem yapmadan ondalık kesir olarak yazınız.

2007 y›l›nda kütüphanelerden en verimli flekilde yararlanabilmek amac›yla toplam kitap say›s›. yararlanan kifli say›s› ve ödünç al›nan kitap say›s›n›n tahmin edilmesi gerekiyor. En iyi tahmin için mod. aritmetik ortalama ve aç›kl›k hesaplar› yeterli midir? .OLASILIK. İSTATİSTİK VE SAYILAR Olas›l›k ve Olay Çeflitleri Kareköklü Say›lar Standart Sapma Tablo: Nevflehir ‹li Kütüphane Verileri Y›llar 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Toplam kitap say›s› 328 690 334 510 344 392 355 875 368 352 377 944 382 210 391 067 Yararlanan kifli say›s› Ödünç al›nan kitap say›s› 415 490 138 035 460 343 148 319 509 022 147 283 520 517 142 325 497 718 137 135 480 784 136 996 377 345 130 498 283 883 104 596 600 000 500 000 400 000 300 000 200 000 100 000 0 Grafik: Nevflehir ‹li Kütüphane Verileri 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 39 Toplam kitap say›s› Yararlanan kifli say›s› Ödünç al›nan kitap say›s› Türkiye ‹statistik Kurumunun Nevflehir ilindeki kütüphanelere ait verileri yukar›da tablo ve grafik fleklinde verilmifltir. medyan.

5. Mete. hilesiz bir zar atarak üst yüzünde 5 gelme olasılığını hesaplamak istiyor. tablolardan hesapladığınız hangi olasılık değerine daha yakındır? Karşılaştırarak nedenini açıklayınız. Tura gelme olasılık değeri. 40 çift kahverengi ve 15 çift bordo ayakkabı vardır. Teorik olasılık. herhangi bir deneme ya da hesap yapmadan 1 olursa bu olasılık nasıl adlandırılabilir? Tartışınız. Koliden alınan bir kutunun içinden siyah ayakkabı çifti çıkmama olasılığı kaçtır? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç Yazı mı Tura mı? Bir madenî para alalım. Yani 10000 6 . Kolideki eş büyüklükteki her bir kutuda bir çift ayakkabı bulunmaktadır.4. Para atıldığında tura gelme olasılığı kaçtır? •Madenî para Bu olasılığı nasıl hesapladığınızı açıklayınız. İlk olasılık değeri. Diğer grup arkadaşlarınızın çetele tablo sonuçlarını ortak bir tabloda birleştirerek tura gelme olasılığını hesaplayınız. Mete zarı 10 000 kez attığında üst yüzünde 1659 kez 5 geliyor. Çetele tablosundan yararlanarak tura gelme olasılığını bulunuz. Parayı 50 kez havaya atarak kaç kez yazı veya tura geldiğine ait çetele tablosu oluşturalım. Bulduğunuz olasılık değerlerini karşılaştırınız.Olasılık ve Olay Çeşitleri Olasılık Çeşitleri Anahtar Kavramlar •Deneysel Olasılık •Teorik Olasılık •Öznel Olasılık Bir ayakkabı mağazasına bir ayakkabı kolisi gelmiştir. Hesaplayarak bulduğumuz bu olasılık “Teorik Olasılık” olarak adlandırılır. Zarı 100 kez atıyor ve 63 tanesi 5 geliyor.2.6} O(B)= = s(E) 6 B={5} Bulduğumuz olasılık değeri ’dır. 100 6 1659 1 oluyor. Kolideki 100 kutuda 45 çift siyah. s(B) 1 E={1. 40 ÖRNEK Hilesiz bir zar atıldığında üst yüzünde 5 gelme olasılığını hesaplayalım. yukarıda olduğu gibi her bir çıktının eş olumlu olması durumunda hesaplanır.3. Olasılık değerleri ile deneme sayıları arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. 63 1 Bulduğu olasılık değeri oluyor.

ç›k›fl 7. Deneydeki her bir çıktının eş olasılıklı olmadığı durumlarda deneysel olasılıktan yararlanılır. D 5) Öznel olasılık değeri kişiden kişiye değişmez. Canan ise %70 olduğunu söylüyor. 12 adet mavi. 4) Deneysel olasılık değerinin teorik olasılık değerine yakın olabilmesi için bir deneme yeterlidir. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl D Y 2) Hilesiz bir madenî parayı 100 kez atarak tura gelme olasılığını hesaplamak deneysel olasılıktır. Deneme sayısı arttıkça deneysel olasılık değeri. kasaya ödeme yapan ilk yüz müşterinin ne kadar para verdiğini not alarak yüz birinci müşterinin 100 TL verme olasılığını deneysel olarak bulmak istiyor. Bunun için yandaki tabloyu kullanarak yüz birinci müşterinin 100 TL verme olasılığını hesaplayınız. ç›k›fl Y 1) Olasılık çeşitleri. 15 adet sarı. 6.Mete’nin deneyerek yaptığı bu olasılık hesabı “Deneysel Olasılık” olarak adlandırılır. gerçek olasılık değerine 100 denemeden daha yakındır. hilesiz bir zar attığında üst yüzünde 5 gelme olasılığının %50. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. bilyeler vardır. a) Kırmızı gelme olasılığı kaçtır? b) Mavi gelme olasılığı kaçtır? c) Beyaz gelme olasılığı kaçtır? Bir kasiyer. kırmızı. Rastgele seçilen bir bilyenin kırmızı gelme olasılığı ’ tür. Rastgele bir bilye alındığında aşağıdaki renklerin gelme olasılıklarını teorik olarak hesaplayınız. 4. ç›k›fl Y D Y 8. Celal ve Canan’ın bulduğu olasılık değerlerinin neden farklı olduğunu açıklayınız. 1. deneysel. ç›k›fl D Y D 7) 1000 deneme. teorik ve öznel olarak üç çeşittir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Celal. 5 adet yeşil ve 3 adet beyaz bilye bulunmaktadır. D Y D Y 3) Bir tane hilesiz zar atıldığında üst yüze 4 gelme olasılığını teorik olarak hesaplayamayız. ç›k›fl 5. UYGULAMA 1 Bir cam kâsenin içinde 20 adet kırmızı. 5 TL 10 TL 20 TL 50 TL 100 TL 6 adet 10 adet 21 adet 35 adet 28 adet 2 3 4 23’ten 33’e kadar olan sayıların (23 ve 33 dâhil) yazılarak atıldığı bir torbadan 3’e ve 2’ye tam bölünebilen bir sayıyı çekme olasılığını teorik olarak bulunuz. 41 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl 7 Çalışma . teorik olasılık değerine yaklaşmaktadır. Yapılan bu kişisel olasılık değerleri “Öznel Olasılık” olarak adlandırılır. ç›k›fl 3. 2. 6) Bir kavanozda çeşitli sayılarda yeşil. mavi. Siz de bir zar atıp aynı deneyi yaparak bulduğunuz olasılık değerlerini karşılaştırınız. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl.

sınıf”. sınıf öğrencisidir. 8 adet “8. Duraktan iki taksi çağıran müşteriye 2006 model taksi yollanma olasılığı kaçtır? Durakta her seferinde 20 taksinin beklediğini düşünürsek iki gün üst üste taksi çağıran müşteriye 2006 model taksi yollanma olasılığı kaçtır? ETK‹NL‹K Kâğıt Çekelim Kâğıdı eş büyüklüklerde 12 parçaya bölelim.sınıf”. . Kulüp üyelerinin 6’sı 6. • Makas Çektiğiniz ilk kâğıdı torbaya atmadan ikinci bir kâğıt çekerseniz ilk çektiğiniz kâğıtta çizili olan çokgenin aynısından çekme olasılığınız hakkında ne söyleyebilirsiniz? Tartışınız.sınıf” yazılı kâğıdı torbaya atalım. beşi ise 2004 modeldir. 8’i de 8. ikinci seçimi etkilememektedir. Yani ilk seçimin sonucu ikinci seçimin sonucunu etkilemektedir. 7 adet “7. Bir torbanın içerisine 6 adet “6. •Torba • K⤛t Torbadan bir kâğıt çekelim.Olay Çeflitleri Anahtar Kavramlar •Bağımlı Olay •Bağımsız Olay Bir taksi durağında bekleyen 20 taksinin sekizi 2006. 42 ÖRNEK 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı tören resimlerini çekmek üzere 21 üyeli fotoğrafçılık kulübünden 2 öğrenci seçilecektir.sınıf” yazılı kâğıdı torbaya atmayalım. sınıf” yazılı kağıt çekilmiştir. sınıf. Çekilen kâğıdı torbaya tekrar atmak veya atmamak.sınıf” yazılı kâğıtların biri azalmaktadır. 7’si 7. beşine de beşgen çizelim ve bunları katlayarak torbaya atalım. Yani ilk seçimin sonucu. İlk olarak “8. 8.sınıf” yazılı eş özellikli kağıtlar atılarak seçim yapılacaktır. sınıf. sınıf yazılı kâğıdın gelme olayını etkiler mi? İnceleyelim: İlk seçimden sonra “8. Bu durumda torbada “8. İlk seçimden sonra “8. yedisi 2005. dördüne dörtgen. Araç ve Gereç Kâğıtların üçüne üçgen. ikinci seçimde. Kâğıtta çizili çokgeni tekrar torbaya atarak mı yoksa atmadan mı çekerseniz aynı çokgeni çekme olasılığınız daha fazla olur? Gerekçeleriyle açıklayınız. Bu durumda torbadaki kâğıt sayılarında herhangi bir değişiklik olmamaktadır. Yukarıdaki kâğıt çekme olaylarının hangilerinin sonucu bir başka olaya bağlıdır? Bu olasılıkları nasıl adlandırabilirsiniz? Tartışınız.

Altınların çekilişi iki farklı durumda yapılabilir. çekiliş 2. geri kalanı 2009 tarihlidir. 7 mavi kalem Torbadaki Kalemler Kalemleri torbaya koyalım. çekiliş 2. 7 = 77 18 17 306 7 . Keseden rastgele iki altın çekiliyor. çekiliş Çıktılar Olasılıkları 10 17 A 7 17 11 17 B 6 17 B BB 7 . ÖRNEK Serhat Kuyumcusu’nun. Çektiğiniz kalemi torbaya atarak ikinci kez kalem çektiğinizde ilk kalemle aynı renkte olma olasılığı kaçtır? Hesaplayınız. 11 = 77 18 17 306 11 18 7 18 A 7 18 A . ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Torba • Eflit büyüklüklerde 4 k›rm›z›. 6 = 42 18 17 306 B AB BA A AA 11 . Durum (Bağımsız Olay): 1. çekilişten sonra çıkan altın. 1. keseye atılmadan ikinci altın çekilecektir. 7 = 49 18 18 324 B AB BA A AA 11 . 1. Torbadan bir kalem çekelim. Çektiğiniz kalemi torbaya atmadan ikinci kalemi çektiğinizde ikinci kalemin ilk kalemle aynı renkte olma olasılığı kaçtır? Hesaplayınız. çekilişten sonra çıkan altın tekrar keseye atılacak ve ikinci altın çekilecektir. Bulduğunuz iki olasılık değerini karşılaştırınız. 10 = 110 18 17 306 11 . Bu durumları aşağıdaki gibi ağaç diyagramlarında gösterelim. keseye koyduğu 18 adet çeyrek altının 7’si 2008. İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesi birbirine bağlı değilse yani bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkilemiyorsa böyle olaylara “bağımsız olaylar” denir. çekiliş Çıktılar Olasılıkları 11 18 11 18 A 7 18 11 18 B 7 18 B BB 7 . Durum (Bağımlı Olay): 1. 11 = 121 18 18 324 11 . 2008 tarihli altın A 2009 tarihli altın B 43 I. 11 = 77 18 18 324 II.İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesi birbirine bağlıysa yani bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkiliyorsa böyle olaylara “bağımlı olaylar” denir. 7 = 77 18 18 324 7 . Hangisinde aynı rengi çekme olasılığı daha fazladır? Açıklayınız.

P(B) = 11 .P(B) • Bağımlı ise (B. Okul dönüşü. P(A ve B)= P(A). 18 17 306 44 UYGULAMA 1 Bir torbadan kalem çekme olayı için aşağıda verilen olayların bağımlı mı bağımsız mı olduğunu belirleyiniz. P(A)= 11 (18 altının 11’i A olayı) 18 P(B)= 7 17 (Kesede kalan 17 altının 7’si B olayı) P(A ve B)= P(A). sonra başkan yardımcısı seçilecektir. 4 kız ve 8 erkek öğrenci aday olmuştur. Bu seçim ne tür bir olaydır? Bu olaya göre aşağıdaki olasılıkları hesaplayınız. 18 18 324 II. durumdaki bağımsız olayın olma olasılığı. okula yürüyerek. a) Başkan ve başkan yardımcısının kız öğrenci olması b) Başkanın kız. okula yürüyerek gitme ve okuldan sonra otobüsle spora gitme olasılığı kaçtır? Bir sınıftaki öğrencilerden bir başkan ve bir başkan yardımcısı seçilecektir. Çekilen ismin yazılı olduğu kâğıt. 7 = 77 ’tür. 7 = 77 olur. I. başkan yardımcısının kız öğrenci olması ç) Başkan ve başkan yardımcısının erkek öğrenci olması 3 . torbaya geri atılmamak kaydıyla önce başkan. Adayların isimlerinin yazılı olduğu kâğıtlar bir torbaya atılmıştır. spora yürüyerek ya da otobüsle gidebilmektedir. otobüsle ya da taksiyle gidebilmektedir. a) Kalemi torbaya atmadan ikinci bir kalem çekme b) Çekilen kalemi tekrar torbaya atarak ikinci bir kalem çekme 2 Bir öğrenci. Bu öğrencinin. • Bağımsız ise P(A ve B)=P(A).A ve B olayları. başkan yardımcısının erkek öğrenci olması c) Başkanın erkek.P (A’ya bağlı B) Yukarıdaki örnekteki AB çıktılarını inceleyelim. A’ya bağlı) P(A ve B) = P(A).P(B) = 11 .durumdaki bağımlı (B olayı A’ya bağlı) olayın olma olasılığı.

ç›k›fl 4. 25. 21. a) 10 ile 20 arasında bir sayı ve sessiz harf gelmesi b) 20’den büyük 2 ile tam bölünebilen sayı ve kalın sesli harf gelmesi c) 20 ile 30 arasında 3 ile tam bölünebilen sayı ve ince sesli harf gelmesi 5 A ve B’nin bağımsız olaylar olduğunu düşünerek aşağıdaki olasılıkları hesaplayınız. ç›k›fl 8 Çalışma . O harflerini yazalım. D Y D 5) İçerisinde eş büyüklükte 3 limonlu. 45 4) Bir madenî parayı iki kez attığımızda ikisinin de tura ’ dir. J. ç›k›fl D Y D Y 2) Aynı anda gerçekleşen bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkiliyorsa bağımlı olaydır. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. L. Küpü attığımızda ve çarkı çevirdiğimizde aşağıdaki olayların olma olasılığını hesaplayınız. 4 portakallı şeker bulunan kutudan rastgele alınan iki şekerin de limonlu olma olasılığı ’dir. ç›k›fl D Y 8. ç›k›fl 5. 22. 18. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. bir çarkı da 6 eş bölüme ayırarak her bir bölüme K. 6) Bir madenî parayı iki kez attığımızda ikisinin de tura gelme olasılığı ’tür. 1) Bağımlı veya bağımsız olayların olasılık değerleri. 30 sayılarını. A. gelme olasılığı 1. E. 2. 6. olayların olasılık değerleri toplanarak bulunur. a) P(A)= 1 3 b) P(A)= 2 5 c) P(A)= 1 4 ç) P(A)= 3 4 ve P(B)= 1 5 ve P(B)= 3 8 ve P(B)= 4 9 ve P(B)= 4 7 P(A ve B)=? P(A ve B)=? P(A ve B)=? P(A ve B)=? 6 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 7. ç›k›fl 3. ç›k›fl Y 3) Aynı anda gerçekleşen bir olayın sonucu diğerini etkilemiyorsa bağımsız olaydır. 4 portakallı şeker bulunan kutudan rastgele alınan iki şekerden birincisinin limonlu ikincisinin ise portakallı olma olasılığı ’dur.4 Bir küpün üzerine 15. D Y D Y 7) İçerisinde aynı biçimde 3 limonlu. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.

a) Önce A sonra C’yi göstermesi b) Önce B sonra A’yı göstermesi c) Önce C sonra B’yi göstermesi A B A C A A B C 2 3 46 4 Bir zar ve madenî para aynı anda atılıyor. Zarın 3. sosisli ve iki meyve suyunun sırasıyla şeftalili ve kayısılı olması c) Rastgele alınan sandviçin peynirli ve meyve suyunun vişneli olması Tablo: Öğle Yemeği Tavuklu Sandviç Sosisli Sandviç Peynirli Sandviç Portakal Suyu Şeftali Suyu Vişne Suyu Kayısı Suyu 10 adet 15 adet 20 adet 12 adet 18 adet 14 adet 8 adet 4 Öz Değerlendirme . Sandviç ve meyve suyu çeşitleri yandaki tabloda verilmiştir. a) Rastgele alınan sandviçin tavuklu ve meyve suyunun portakallı olması b) Rastgele alınan 2 sandviçin sırasıyla tavuklu. madenî paranın ise tura gelme olasılığını hesaplayınız. Torbadan rastgele bir sayı çekildiğinde aşağıdaki seçeneklerin olma olasılığını teorik olarak hesaplayınız. Buna göre aşağıda verilen olayların olma olasılığını bulunuz. a) Asal ve 3 ile tam bölünebilen bir sayı gelmesi b) Asal veya 3 ile tam bölünebilen bir sayı gelmesi c) 2’ye ve 5’e tam bölünebilen bir sayı gelmesi ç) 2’ye veya 5’e tam bölünebilen bir sayı gelmesi d) 4’e tam bölünebilen bir sayı gelmemesi Yandaki eş parçalara bölünmüş çark iki kere döndürüldüğünde aşağıdaki olayların olma olasılığını hesaplayarak türünü belirtiniz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Olas›l›k ve Olay Çeflitleri Yanda bulunan eş parçalara bölünmüş çark döndürüldüğü zaman okun aşağıdaki renklerin üzerine gelme olasılığını hesaplayınız. 5 Bir okul gezisinde öğrencilere öğle yemeği olarak bir sandviç ve bir de meyve suyu verilecektir. Okun. a) Sarı b) Yeşil c) Mavi 10 ile 25 arasındaki doğal sayılar küçük birer kâğıda yazılarak bir torbaya atılıyor.

kaç adet küçük karesel bölgeden oluşmaktadır? Karesel bölgenin kenar uzunluğunu kullanarak alanını veren eşitliği yazınız. 47 Bir karesel bölgenin alanı verilmişse bir kenar uzunluğunu nasıl bulursunuz? Açıklayınız. hangi sayının karesi olduğunu bulma işlemi. karesi 64 olan pozitif sayıyı bulma işlemidir. 64 = 8 cm Verilen sayının. 2 (-8) sayısı. Kendisi ile çarpıldığında 64 sayısı elde edilen başka bir sayı var mıdır? Bulalım. 64 = 82 = 8 x 8 eşitliğini yazabiliriz. bir kenar uzunluğunun kendisi ile çarpımına eşittir. alanı 64 cm olan karenin bir kenar uzunluğu olabilir mi? Tartışınız. Buna göre. Modellediğiniz karesel bölge. ÖRNEK Alanı 64 cm2 olan karesel bölge şeklindeki not kâğıdının bir kenarının uzunluğunu bulalım: Karesel bölgenin alanı. negatif karekök “ ” sembolü ile gösterilir. bu sembol ve karekök sözcüğü yerine ne kullanırdınız? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç • Kareli k⤛t Karesel Bölgenin Alanı ile Kenarı Kareli kâğıda. Anahtar Kavramlar •Karekök •Tam kare “ ” sembolünden önce bir sayının karekökü için “kök” ve “kenar” sözcükleri kullanılmaktaydı. Siz olsaydınız. Bu nedenle “Hangi sayının kendisiyle çarpımı 64’e eşittir?” sorusunun cevabını bulmamız gerekir. bir karesel bölge modelleyelim. Pozitif karekök “ 2 ifadesi “karekök iki” olarak okunur. Alanı 121 br2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu hesaplayınız. 64 ifadesi. (-8)x(-8)=64’ tür. karekök almaktır. ” sembolü ile. . 1525 yılında kullanmıştır. Alanı 64 cm2 olan bir karesel bölgenin bir kenar uzunluğu için 64’ün karekökü bulunur.Kareköklü Say›lar Kareden Kareköke ” sembolünü ilk kez Alman “ matematikçi Christoff Rudolff (Kristof Rudolf 1499-1545) “Die Coss” kitabında.

tam kare sayılar olarak adlandırılır. Yani bir sayının karekökü pozitif bir sayıdır. Aşağıda noktalı kâğıt üzerinde oluşturulan kare modellerinin alanları ve kenarları arasındaki ilişkiyi bulalım.. 2 2 4 br olan karesel bölgenin alanı 4x4 = 4 = 16 br olur. O hâlde alanını bildiğimiz bir karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulabilmek için karesel bölgenin alanının karekökünü almalıyız: 48 alanı 1 br olan karesel bölgenin bir kenarı 1 = 1 br. 2 ETK‹NL‹K Karekök Tahmini Tam kare olmayan bir sayı belirleyiniz. Yaptığınız sıralamadan yararlanarak belirlediğiniz sayının karekökünün hangi iki tam sayı arasında olduğunu tahmin ediniz. 2 2 3 br olan karesel bölgenin alanı 3x3 = 3 = 9 br . 2 alanı 16 br olan karesel bölgenin bir kenarı 16 = 4 br olur. 36. bir kenar uzunluğunun karesini alarak bulabiliriz. bir sayının pozitif karekökünü bulmak için kullanırız. 2 alanı 4 br olan karesel bölgenin bir kenarı 4 = 2 br. Bir kenar uzunluğu. 4. Aynı sıralamayı bu sayıların karekökleri için de yapınız. . Yaptığınız tahmin sonucunu. . Bulduğumuz sonuçların tam sayı olduğunu görüyoruz. Araç ve Gereç Belirlediğiniz sayıya en yakın iki tane tam kare sayı bulunuz. 9.). Belirlediğiniz sayının karekökünün yakın olduğu tam sayıyı dikkate alarak en yakın onda birliğe kadar tahmin ediniz ve tahmininizi sayı doğrusunda gösteriniz. hesap makinesiyle bulduğunuz karekök değeri ile karşılaştırınız. 2 alanı 9 br olan karesel bölgenin bir kenarı 9 = 3 br.“ ” sembolünü. •Hesap Bu üç sayıyı küçükten büyüğe doğru sembol makinesi kullanarak sıralayınız. Karekökleri tam sayı olan doğal sayılar (1. 16. 2 2 1 br olan karesel bölgenin alanı 1x1 = 1 = 1 br .. 25. Kenar uzunlukları: 1 br 2 Alanlar : 1 br 2 br 2 4 br 3 br 2 9 br 4 br 2 16 br Bir karenin alanını. 2 2 br olan karesel bölgenin alanı 2x2 = 22 = 4 br .

hesap makinesi kullanarak kontrol edelim: Bunun için hesap makinesine 28 yazıp tuşuna basmamız yeterlidir. Sıraladığımız sayıların kareköklerini alalım. 28 5. 25 < 28 < 36 olur. 28 5. .3 olarak tahmin edebiliriz.09 olduğundan 28 5. 28’in 5 ile 6 arasında bir sayı olduğunu söyleyebiliriz.3 olur. 49 UYGULAMA 1 2 3 4 Hangi sayıların kareleri 36 sayısını verir? 28 adet birim karesel bölge ile yeni bir karesel bölge oluşturabilir miyiz? Açıklayınız. a)230 5 b) 156 c)196 ç) 0 Aşağıda verilen kareköklü sayıların hangi iki tam sayının arasında olduğunu bulunuz. Bu sayıları 25 < 28 < 36 şeklinde sıralayabiliriz.04 2 28’i sayı doğrusunda gösterelim: 5 28 6 Yaptığımız tahmini. 28-25=3 36-28=8 2 28 sayısı. a) 75 b) 80 c) 82 ç) 110 6 Negatif bir sayının karesini ve karekökünü almak mümkün müdür? Açıklayınız. Buradan 5 < 28 < 6 yazabiliriz.3) =28.291502622 (5.2) =27.ÖRNEK 28 sayısını en yakın onda birliğe kadar tahmin edelim: 28 sayısına en yakın tam kare sayılar 25 ve 36’dır. 25’e 36’dan daha yakın olduğundan 28’ i 5.291502622 olarak buluruz. 39 sayısının karekökü bir tam sayı mıdır? Açıklayınız. 28’i en yakın onda birliğe kadar tahmin edebilmek için 28’in 25 ve 36 sayılarına olan uzaklığına bakalım.2 veya 5. (5. Aşağıda verilen sayıların tam kare olup olmadığını açıklayınız.

7 40 sayısını en yakın onda birliğe kadar tahmin ediniz. D Y D 50 4. 2) Her tam sayının bir karekökü vardır. ç›k›fl 6) Negatif bir sayının karesi yine negatif bir sayıdır. 8. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 7. 20 sayıları tam kare sayılardır. ç›k›fl Y 1) Karekök alma. ç›k›fl 4) 4. 8 Aşağıdaki eşitliklere uygun model yapınız. verilen sayının hangi sayının karesi olduğunu bulma işlemidir. ç›k›fl 9 Çalışma . 16. ç›k›fl 5. a) 3 =9 2 b) 10 =100 2 9 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 2. D 6. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. D Y 8. D Y D 5) Herhangi bir sayının karekökü pozitif iki tam sayı arasındadır. 10. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 5. ç›k›fl Y 7) Pozitif bir tam sayının karekökü pozitiftir. ç›k›fl 3. D Y Y 3) Bir sayının karekökünün karesi o sayının kendisini verir. 1.

Kareköklü sayılarla toplama işleminde vardığınız sonuç. 2 cm 3 3m 3m 2 3m 5 2m 5 cm 3 2 cm Kenar uzunlukları verilen çokgenlerin çevre uzunluklarını bulunuz. iç içe geçebilen küçük parçaların renk ve şekil uyumu içinde birleştirilerek bir bütün oluşturmasıdır. çıkarma işlemi için de geçerli olur mu? Tartışınız. ilerleyen yaşlar için küçük ve daha fazla sayıda parçadan oluşturulur.Kareköklü Say›larla Toplama ve Ç›karma ‹fllemleri 51 Yapboz (puzzle). Bunun için gerekli çerçevelerin uzunluklarını bulunuz. Nasıl bulduğunuzu ve nelere dikkat ettiğinizi açıklayınız. Küçük yaştakiler için büyük ve sayısı az olan parçalarla tasarlanan yapbozlar. ETK‹NL‹K Çokgenlerin Çevre Uzunlukları Aşağıdaki çokgenleri inceleyelim. . bu yapbozları çerçeveletmek istemektedir. Alanı 400 cm2 ve 2 m2 olan iki ayrı karesel bölge şeklindeki yapbozu tamamlayan Özlem. Arkadaşlarınızla tartışarak kareköklü sayılarla toplama işlemine ait bir genellemeye varınız.

. ortak kök aynen yazılır...... kısa kenarı cm olan paralelkenarın çevre uzunluklarını bulalım: kenarı Düzgün altıgenin çevre uzunluğu... = 3 -4 ............ 6 2 br 10 3 br 3 a) 2 b) 5 -3+ 3 -5 +4 -2 -2 +8 =6 =3 Yandaki işlemlerin doğru olup olmadığını kontrol ediniz......... + + + = 2 +2 = 2( 3 + 7 )cm olur....... Bu özellik kareköklü sayılarla çıkarma işlemi için de geçerlidir.... uzun Yukarıda verilen bir kenarı cm olan düzgün altıgen ile.. 4 5 işleminin sonucunu bulunuz. Ç1= + + + + + =6 cm buluruz... Dikdörtgenin içinde yeşil çizgilerle verilen uzunluğu bulunuz... eş uzunluktaki 6 kenarının toplamına eşittir.. UYGULAMA 1 2 Kenar uzunluğu br olan eşkenar dörtgenin çevre uzunluğunu bulunuz....... Hatalıysa doğru çözümü yapınız.........6 ).. kök içleri aynı olan terimler gruplanır. Ç2 = Kareköklü sayılarla toplama işlemi yapılırken kök içleri aynı olan terimlerin kat sayıları toplanır..... = (7-4) +(2-6) . Çalışma .................. kök içleri aynı olan terimlerin kat sayıları toplanır... sonuç bulunur... 10 -4 - işlemini yapınız. Paralelkanarın çevre uzunluğu ise karşılıklı kenar uzunluklarının toplamıdır..4 ) + (2 .ÖRNEK 3 cm 2 cm 7 cm cm.. 7 52 +2 -4 -6 işlemini yapalım: (7 .......

ÖRNEK Aşağıdaki çarpma işlemlerini yapalım. Tam kare olan terimin de¤erini bularak çarpma ifllemini yap›n›z. 20 say›s›n› çarpanlara ay›rarak biri tam kare olacak flekilde çarpanlar›n çarp›m› biçiminde yaz›n›z. u = a+b+c 2 b c ETK‹NL‹K Kareköklü Sayılarla Çarpma İşlemi 3m A= 3 m2 2m B a C Alanı 3 m2 olan karesel bölgeyi ele alalım. karekök içindeki sayılar da kendi aralarında çarpılır. u ise çevre uzunluğunun yarısıdır. Bu bağıntıyı farklı şekillerde yazabilir misiniz? Tartışınız. . say›s›n› iki kareköklü say›n›n çarp›m› Çarpma iflleminin özelli¤inden yararlanarak fleklinde yazal›m. kareköklü ifadeler içeren birçok bağıntı kullanılmaktadır. a) . = 4. b) 4 = = . Alanı verilen bu karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulunuz. Nasıl bulduğunuzu açıklayınız. Bunlardan biri. c üçgenin kenar uzunlukları. Yapt›¤›n›z ifllemleri aç›klayan bir paragraf yaz›n›z. ETK‹NL‹K Farklı Gösterim say›s›n› ele alal›m.(u-c) şeklindeki bağıntıdır. işlemini yapınız. a) b) 4 c) 8 . b. Kenar uzunlukları Bu karesel bölgenin alanını bulunuz. =4 .Kareköklü Say›larla Çarpma ve Bölme ‹fllemleri A Farklı alanlarda. m ve m olan dikdörtgensel bölgeyi ele alalım. .(u-b). say›s›n› farkl› bir biçimde nas›l gösterebilirsiniz? Aç›klay›n›z.(u-a). c) 8 . üçgenin alanını veren u. Nasıl bulduğunuzu açıklayınız.2 53 Kareköklü sayılarla çarpma işleminde kat sayılar kendi aralarında. Kareköklü sayılarla çarpma işlemiyle ilgili bir kural geliştirebilir misiniz? Tartışınız.2 = 16 . Burada a. 2 = 8.

Tablı: Sayı Örüntüsü 1) 2) 3) 4) 16 = 16 = 4 7 49 49 25 = 25 = 5 8 64 64 36 = 36 = 6 9 81 81 0. ETK‹NL‹K Kareköklü Sayılarla Bölme İşlemi Yandaki örüntünün ilk üç satırını inceleyelim. işleminin sonucunu bulunuz. Yandaki örüntünün 4. kareköklü say›s›nda kat say› olan 2’yi kök içine alal›m: 2 7 = 7. Kareköklü sayılarla bölme işleminin nasıl yapıldığını açıklayınız. ondalık kesir olarak ifade ediniz.4 100 100 10 Aynı karekök içindeki sayılar pay ve paydada ayrı ayrı köklerde yazılarak bölme işlemi yapılabilir.ÖRNEK Alanı 75 cm2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulalım: Alanı 75 cm2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğu 75 sayısını çarpanlara ayıralım: 75 25 5 1 3 5 5 75 = 3. Rasyonel sayı olarak ifade ettiğiniz ondalık kesrin karekökünü nasıl bulacağınızı tartışınız.16 = 16 Bölme işleminin özelliğinden yararlanarak sonucu bulalım: 100 16 = 16 = 4 = 0.. rasyonel sayı olarak nasıl ifade edersiniz? Açıklayınız. ..16 = 0.52 75 = 3. Gerekli işlemleri yaparak bulduğunuz kesri.5 = 5 3 cm’dir. Ondalık kesri. 54 ÖRNEK 16 işlemini yapalım: 81 Karekök sembolünü pay ve paydaya ayrı ayrı uygulayalım: 16 = 16 81 81 Pay ve paydanın karekökünü alıp sonucumuzu bulalım: 16 = 16 = 4 9 81 81 0.49 = = .52 = 3 . 52 = 3 .4 = 28 bulunur.16 işlemini yapalım: 0.22 = 7. satırındaki ondalık kesrin karekökünü ele alalım.

2 2 . 12 . 10 . a) 3( 5 + 2 ) b) 3 ( 3 .24 b) 2 8 . 3 b) 2 .124 b) -3 10 8 Afla¤›daki say›lar› büyükten küçü¤e do¤ru s›ralay›n›z.UYGULAMA 1 Yanda alanı verilen dikdörtgensel bölgenin kenar uzunluklarını tahmin ediniz. . b>0 ve c>0). 5 c) 2 5 + 2 6 ç) 3. 3 say›s›n› iki kareköklü say›n›n çarp›m› fleklinde yaz›n›z. a) 3 . c) 75 fleklinde yaz›n›z. Afla¤›daki kareköklü say›lar› a a) 125 b) 50 fleklinde yaz›n›z.3 ) ç) 5 ( 2 + 3 ) 10 br2 2 3 Aşağıdaki işlemlerin sonuçlarını bularak bu işlemlere uygun birer model oluşturunuz. Alan› 80 m2 olan bir karesel bölgenin bir kenar›n›n uzunlu¤unu cebir ile iliflkilendirerek bulunuz.32 c) 4 . a) . Aşağıdaki işlemleri yapınız. . c) 4 5 ç) 12 10 11 Afla¤›daki kareköklü ifadeleri en sade biçimde yaz›n›z (a>0.5 ) c) 5 ( 2 .32 10 Afla¤›da a a) 3 2 fleklinde verilen say›lar› b) -2 7 fleklinde yaz›n›z. -2 3 9 Afla¤›daki ifllemlerin sonucunu en sade biçimde yaz›n›z. c) 7 2 ç) 6 2 55 ç) 32 4 5 6 7 Afla¤›daki kareköklü say›lar› a) . a) 4a2b2 b) 25a2b2c c) 27a6b4c2 ç) 48a4b6 12 kareköklü say›s›n› en sade biçimde yaz›n›z.6 . -4 .15 .

D Y D 6. ç›k›fl Y 56 1) Kareköklü sayıların çarpılması için kökün içindeki sayıların aynı olması gerekir. ç›k›fl Y 6) Ondalık kesirlerin karekökünü alırken kesirlerden yararlanırız.2 4. ç›k›fl Y 7) 12 > 2 3 D Y 8. ç›k›fl 5. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.13 iflleminin sonucunu en sade biçimde yaz›n›z. 2) Her kareköklü sayıyı a şeklinde yazabiliriz. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 11 Çalışma . ç›k›fl 3. )a cm ve ( ) a cm olan dikdörtgensel bölgenin alan›n› 15 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl 7. D 5) 0. 4) Kareköklü sayılarla bölme işleminde bazen şeklinde. 14 Kenarlar›n›n uzunlukları ( bulunuz. bazen de şeklinde işlem yaparız. 1. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 3) Her a şeklindeki şeklinde sayıyı yazabiliriz. ç›k›fl D Y D Y D 2.004 = 0.

...7.. Bu iki eşitliği taraf tarafa çıkaralım: 10x= 43.9 ve -4. rasyonel sayı mıdır? İki tam sayının oranı şeklinde yazılamayan sayılar irrasyonel sayı olarak adlandırılır.. sayısı... Rasyonel sayıların oranları ve paylaşımları ölçmede yeterli olmasına rağmen uzunlukları ifade etmek konusunda yetersiz olduğu ortaya çıktı. a) 4.33... 14.. -2.01020301.3 ondalık kesirlerini iki tam sayının oranı şeklinde yazalım. şeklinde yazılabildiğinden b) 2..333. . devirli ondalık kesri.0101 .. Dolayısıyla bu sayı irrasyonel sayıdır.333. 9x= 39 x= 39 = 13 3 9 4.16..333. Devreden 3 sayısını yok edebilmek için eşitliğin her iki tarafını 10 ile çarpalım: 10x=43. 57 ÖRNEK Aşağıdaki sayılardan hangilerinin irrasyonel sayı olduğunu belirleyelim. 0. Bu sayıların oluşturduğu küme irrasyonel sayılar kümesidir. iki tam sayının oranı olarak rasyonel sayıdır.0101030405 ondalık kesirlerinden hangilerinin rasyonel sayı olarak yazılabileceğini tartışınız.333. x= 4.. Aradığımız oran x olsun. şeklinde sonsuza kadar düzensiz bir şekilde devam eden sayılar iki tam sayının oranı şeklinde yazılamaz. olur.Gerçek Say›lar Anahtar Kavramlar •İrrasyonel sayılar •Gerçek sayılar Eskiden geometrik ifadelerin her zaman rasyonel sayılar biçiminde gösterilebileceğine inanılıyordu. Yeni kurulan bu sayı sistemi neydi acaba? 1 br 1 br ? 1 br ETK‹NL‹K 1 br Her Ondalık Kesir Rasyonel Sayı mıdır? 0..333. devirli ondalık kesrini iki tam sayının oranı olarak yazabiliriz.. Kenar uzunluğu 1 br olan karenin köşegen uzunluğunun bir rasyonel sayı olmadığı anlaşıldıktan sonra bu inanışa olan güven azaldı. 0. Rasyonel sayı olarak yazılamayan sayılara ne ad verilebilir? Tartışınız.. Bu yetersizliği gidermek için yeni bir sayı sistemi kurmak gerekliydi. x= 4.

Sayma sayılar kümesinin elemanlarını belirtiniz.c) = 4. Yani gerçek sayılar kümesi sayı doğrusunu tam olarak doldurur. doğal sayılar (N). sayı doğrusundaki tüm noktalara bir sayı sistemi karşılık gelmiş olur. İki doğal sayının farkı her zaman bir doğal sayı mıdır? Tartışınız. Bu sebeple sayısı irrasyoneldir. Gerçek sayılarla. rasyonel ve irrasyonel sayıları Venn şemasında gösteriniz. rasyonel sayılar kümesini kapsamaz. 58 ÖRNEK Sayı kümelerini inceleyelim: Sayma sayıları (S).. İki tam sayı birbirine bölündüğünde. Gerçek sayılar kümesinin diğer sayı kümeleriyle ilişkisini aşağıdaki şekilde gösterebiliriz. Dolayısıyla bu kümeler ayrıktır. Bir sayma sayısından kendisini çıkardığınızda bulduğunuz sayı bir sayma sayısı mıdır? Tartışınız. İrrasyonel sayılar (I). Gerçek sayılar Rasyonel sayılar Tam sayılar Doğal sayılar İrrasyonel sayılar . Gerçek sayılar kümesi R sembolü ile gösterilir. Rasyonel sayılar kümesinde kök alma işlemi yapılabilir mi? Nedenini tartışınız. Venn şemasında gösterdiğiniz sayı kümelerini alt küme veya kapsama sembolüyle belirterek karşılaştırınız. Aynı zamanda S = N+ olur. Rasyonel sayılarla irrasyonel sayılar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. Rasyonel sayılar kümesi ile irrasyonel sayılar kümesinin birleşimi gerçek sayılar kümesini oluşturur. tam sayılar (Z). Siz de irrasyonel sayılara örnekler veriniz. Sayı kümelerinin her birinin sayı doğrusunu ne ölçüde doldurduğunu tartışınız. ETK‹NL‹K Sayı Kümeleri Sayı kümelerini ele alalım. Sayma sayılarını.123105626. Yani iki tam sayının oranı biçiminde gösterilemez. doğal. sayısı devirli sayı şeklinde yazılamaz. GÖREV π sayısının virgülden sonraki basamakları hakkında araştırma yaparak sınıfa sununuz.. Belirttiğiniz tüm sayı kümelerini kapsayan bir küme var mıdır? Tartışınız. rasyonel sayılar (Q) olup aralarında şeklinde alt küme ilişkisi vardır. bölüm her zaman bir tam sayı mıdır? Açıklayınız. tam.

ç›k›fl 7.4949. ç›k›fl 4) Her rasyonel sayının bir ondalık gösterimi vardır. ç›k›fl Y D Y 8. 6 . Sizce bu tartışmada kim haklıdır? Bir arkadaşınız rasyonel sayılar ile irrasyonel sayılar arasındaki farkı merak ediyor. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 3. 6) irrasyonel sayısı iki rasyonel sayı arasındadır. 8 sayılarını sayı doğrusunda gösteriniz. D Y 4. Bu sayılar arasındaki farkı anlatan bir açıklama yazınız. 59 1. Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir.UYGULAMA 1 2 3 4 Hasan. herhangi iki rasyonel sayı arasında bir başka rasyonel sayının olabileceğini iddia ediyor. ç›k›fl 12 Çalışma . Aşağıdaki sayılardan rasyonel ve irrasyonel olanları belirleyiniz. ç›k›fl Y 3) sayısı bir rasyonel sayısıdır. N ∪ Z ∪ Q ∪ I hangi kümeyi oluşturur? 3 ... fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. D Y D 7) Rasyonel sayılarla irrasyonel sayıların birleşim kümesi gerçek sayılar kümesidir. 6. ç›k›fl Y D 1) Gerçek sayılar. Rasyonel ve irrasyonel sayı kümeleri arasındaki ilişkiyi belirtiniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Bir irrasyonel sayı ile bir tam sayının toplamı rasyonel bir sayı mıdır? Açıklayınız. ç›k›fl 5. 5 .02 d) 0. 2) İki rasyonel sayı arasında mutlaka bir tam sayı vardır. Bir rasyonel sayı ile bir irrasyonel sayı çarpıldığında sonucun hangi sayı kümesine ait olacağını tartışınız. Gülay ise bu fikre karşı çıkıyor. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. 2. sayı doğrusunu tam olarak doldurur. a) b) -2 c) +2 ç)1. e) -2 5 6 7 8 9 D Y D 5) Devirli ondalık kesirler aynı zamanda bir rasyonel sayıdır.

.20 . 8 27 + 72 - 48 + 50 işleminin sonucunu bulunuz. 6 60 Aşağıdaki sayıları sayı doğrusunda gösteriniz. ( 3 + 2 )br 2 br z 3 br k 2 3 br 3 br y t 3 br x 10 -2 3 (2 3 . y. 2 10 . hesap makinesinde x2 tuşunu kullanmadan nasıl hesaplayacağınızı açıklayınız. 4 Bir kareli kâğıda.3 . . 5 39 sayısının karekökünün hangi tam sayılar arasında olduğunu bulunuz. 3 25 7 Çevre uzunluğu 4 cm olan iki kare birleştirilerek bir dikdörtgen elde edilecektir. alanı 23 birim kareden az olmamak şartıyla mümkün olan en küçük karesel bölgeyi çiziniz. Oluşan dikdörtgenin kenar uzunluklarını ve çevre uzunluğunu bulunuz. 3 Bir kareli kâğıda. . alanı 23 birim kareden fazla olmamak şartıyla mümkün olan en büyük karesel bölgeyi çiziniz. 3 br 9 Yandaki x. k ve t harfleriyle isimlendirilmiş dikdörtgensel bölgelerin alanlarını bulunuz.5 .5 ) işleminin sonucunu bulunuz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Kareköklü Sayılar Alanı 196 m2 olan karesel bölge biçimindeki bir duvarın kenar uzunluğu kaç metredir? 2 152 işlemini. z. .

.15 5 4 ç) ( 2 + 1) ( 2 .16 .) Kareköklü her bir say› bir irrasyonel say›d›r....28 4 3 b) .11 Aşağıdaki kareköklü sayıları en sade biçimde yazınız...3 .. (...9 ondal›k kesirleri aras›nda olan 3 tane rasyonel say› yaz›n›z.... -π fark›.) 0.89 ile 1.4 + 4 a) c) 20 + 3 . b) 1..) (...1) d) 2 + 12 + 8 3 2+2 3 5 Öz Değerlendirme .. (..) 28 say›s› bir rasyonel say›d›r... bir irrasyonel say›d›r. (. 3 + 2 .21 c) 0. cm ve cm olan dikdörtgensel bölgenin çevre 14 Afla¤›daki ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”.. yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z.025 ç) 48 a) 24 75 12 Alanı 32 br2 olan karesel bölgenin kenar uzunluğunun alanı 40 br2 olan karesel bölgenin kenar uzunluğuna oranı kaçtır? 13 Kenar uzunlukları uzunluğunu bulunuz.12 ondal›k kesri rasyonel say› belirtir. 61 16 Aşağıdaki işlemlerin sonucunun hangi sayı kümesine ait olduğunu sembol kullanarak yazınız. 15 1.

a2.644 ETK‹NL‹K 62 Standart Sapma İki farklı gruba ortak bir sınav uygulanıyor. Bir veri grubunun standart sapmasını bulmak için aşağıdaki aşamalar uygulanır: •Veri grubunun aritmetik ortalaması bulunur.591 39. •Bulunan toplam.aort)2 + (a2. a3.744 38.824 39. . Bu veri grubunun standart sapması aşağıdaki formül ile hesaplanır. a1. Her iki gruptaki verilerin aritmetik ortalamasını hesaplayalım. + (an. •Her bir verinin aritmetik ortalama ile farkının karelerinin toplamı bulunur... mod ve medyan değerlerine ayrı ayrı bakarak hangi grubun daha başarılı olduğu söylenebilir? Tartışınız. Böylesi durumlarda merkezî yayılma ölçüsü olarak standart sapma kullanılır. Aritmetik ortalamaya bakarak hangi grubun daha başarılı olduğu söylenebilir? Neden? Her iki grup için açıklık. Sizin de çevrenizdeki riskleri belirlemede kullandığınız ölçütler var mıdır? Tartışınız. mod ve medyan değerlerini hesaplayalım. Bu değerler veri gruplarının üst ve alt bölgelerinde yer alan ve verilerin yayılımını etkileyen değerler hakkında tam olarak bilgi vermeyebilir.Standart Sapma Bir ülkenin ekonomisini belirleyen etkenlerden birisi de borsadır. Standart sapma = (a1. Riskin analiz edilmesi standart sapma kullanılarak gerçekleşir.998 38.. büyük olan durum için ise sapma ve risk yüksektir. Açıklık.. •Bulunan sonuç veri grubunun standart sapmasını belirler. grup 70 70 70 60 50 90 80 70 70 70 tabloda verilmiştir. İki grubu başarıları açısından karşılaştırmak için farklı bir yol bulunabilir mi? Tartışınız. Standart sapması küçük olan durum için sapma ve risk az.457 EKİM 16 17 18 19 20 26 39. Bu durumda merkezî yayılma ölçüsünün açıklığına veya çeyrekler açıklığına bakılır.aort)2 n-1 . grup 10 50 80 90 90 100 70 70 60 80 İki grup üyelerinin aldığı sınav sonuçları II.. Borsada kazanabilmek için riskin iyi bir şekilde analiz edilmesi gerekir. Aritmetik ortalamaları birbirine yakın veya eşit olan iki veri grubundaki çok büyük veya çok küçük değerler verilerin dağılımını etkiler. I. veri sayısının bir eksiğine bölünerek bölümün karekökü alınır. an veri grubunun aritmetik ortalaması aort olsun.aort)2 + . Anahtar Kavramlar •Standart sapma •Merkezî eğilim ölçüleri •Merkezî yayılma ölçüleri BORSA ENDEKSİNDE SON HAFTA 40. Borsada iki durumdan hangisinin riskinin daha küçük olduğunu anlayabilmek için standart sapmadan yararlanılır.

ÖRNEK
Aşağıdaki tabloda iki farklı şehirde bir hafta boyunca her gün gerçekleşen trafik kazalarının sayısı verilmiştir.
Pazartesi Sal› Çarflamba Perflembe Cuma Cumartesi Pazar

I. flehir II. flehir

1 8

13 8

2 7

10 6

15 9

8 8

7 10

Bu verilerin aritmetik ortalamasını ve standart sapmasını bularak hangi şehirde trafik kazası riskinin daha az olduğunu belirleyelim: I. flehirdeki kaza say›s›n›n aritmetik ortalamas› = 1+13+2+10+15+8+7 = 8 7 II. flehirdeki kaza say›s›n›n aritmetik ortalamas› = 8+8+7+6+9+8+10 = 8 7 I ve II. flehirlerdeki kaza say›lar›n›n aritmetik ortalaması ayn› oldu¤undan hangi flehirdeki kaza riskinin daha az oldu¤unu bilemeyiz. Bu nedenle iki flehirdeki kaza say›lar›n›n standart sapmas›n› bulal›m: I. flehirde gerçekleflen kaza sayılarının oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmasını bulalım. (1-8)2+(13-8)2+(2-8)2+(10-8)2+(15-8)2+(8-8)2+(7-8)2 7-1 = (-7)2+52+(-6)2+22+72+02+(-1)2 6 49+25+36+4+49+0+1 6 164 6 27,33 5,23 bulunur. 63

=

=

Ayn› yöntemle II. flehirde gerçekleflen kaza say›lar›n›n oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmas› yaklafl›k 1,3 olarak bulunur. II. flehirde gerçekleflen kaza say›larının oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmas› daha düflüktür (1,3 < 5,23). Bu durumda I. flehirdeki kaza riski daha azd›r. 5, 10, 20, 30, 35 say›lar›ndan oluflan veri grubunun standart sapmas›n› hesaplayal›m. Aritmetik ortalama = 5+10+20+30+35 = 20 5 Standart sapma = (5-20)2+(10-20)2+(20-20)2+(30-20)2+(35-20)2 5-1 650 4 = 162,5 12,75

=

400, 400, 1400, 400, 1100, 1000, 400, 900, 400, 400, verilerini kullanarak merkezî e¤ilim ve yay›lma ölçülerini bulal›m: Verileri küçükten büyü¤e do¤ru s›ralayal›m. 400, 400, 400, 400, 400, 400, 900, 1000, 1100, 1400 Verilerin ortas›ndaki de¤er: ortanca (medyan) 400’ dür. En fazla tekrar eden de¤er 400 oldu¤undan tepe de¤er (mod) 400’dür. Açıklık = 1400-400 = 1000’ dir. Aritmetik ortalama: 400 + 400 + 400 + 400 + 400 + 400 + 900 + 1000 + 1100 + 1400 = 680 10

Standart sapma:

382,4 9 Standart sapman›n veri grubundaki en küçük de¤ere yak›n olmas› aç›kl›¤›n büyük oldu¤unu göstermektedir. Aritmetik ortalama, ortanca (medyan), tepe değeri (mod), “merkezî eğilim”; açıklık, çeyrekler açıklığı ve standart sapma ise “merkezî yayılma” ölçüleridir.

ÖRNEK
Marketlerdeki değişik markalara ait ürünlerin fiyatları arasındaki farklılıklarla ilgili bir araştırma yapıp araştırma sonuçlarınızı sınıfa sununuz. 64

UYGULAMA
1 2 Afla¤›daki verilerin standart sapmas›n› bulunuz. 52, 52, 48, 50, 47, 48, 49, 55, 52, 55, 53 8A ve 8B s›n›f›na ortak bir s›nav yap›lm›fl, s›n›ftaki ö¤rencilerin ald›klar› notlar tabloda verilmifltir. S›n›f Notlar 8A 76 52 10 27 34 53 72 64 55 67 42 45 91 28 52 61 70 34 96 15 8B 43 52 61 55 72 36 37 53 62 71 32 25 74 67 69 55 57 43 62 70 Hangi s›n›f daha baflar›l›d›r? Neden? Hangi durumlarda standart sapma 0’a eflit olur? Örnek vererek aç›klay›n›z. 3 4 Aritmetik ortalamas› 70 olan bir veri grubuna 55 say›s› eklenirse standart sapmada nas›l bir de¤ifliklik olur? Okan, bir kamera almak istemifl ve farkl› marka ve modeldeki kameralar›n fiyatlar›n› araflt›rm›flt›r. Elde etti¤i fiyatlar afla¤›da verilmifltir. Okan, merkezî e¤ilim ölçülerini kullanarak alaca¤› kameraya karar vermek istiyor. 100 TL, 105 TL, 100 TL, 115 TL, 120 TL, 110 TL, 115 TL, 105 TL 100 TL, 120 TL, 120 TL, 120 TL Okan hangi merkezî e¤ilim ölçüsünü kullan›rsa fiyatı en uygun kameray› al›r? Neden? 5 Aç›kl›k, aritmetik ortalama, çeyrekler aç›klı¤ı, mod, medyan, standart sapma terimlerinden hangileri merkezî yay›lma ölçüsüdür?
13
Çalışma

KONU DE⁄ERLEND‹RME
1 A B C 51, 56, 51, 49, 53, 63, 49 71, 76, 71, 69, 73, 82, 55 102, 112, 102, 98, 106, 124, 126

Standart Sapma

a) Tablodaki her bir veri grubunun aritmetik ortalamasını ve standart sapmasını bulunuz. b) Elde ettiğiniz sonuçlara göre veri gruplarını birbirleriyle karşılaştırarak yorumlayınız.

2

Aşağıdaki veri gruplarının hangisinin standart sapmasının düşük olduğunu tahmin ediniz. Tahmin ederken kullandığınız yöntemi açıklayınız. a) 10, 11, 12, 13, 14 b) 5, 6, 12, 18, 19 c) 6, 8, 10, 12, 14

3

Yanda verilen grafik İngilizce seviye belirleme sınavında öğrencilerin aldığı notları belirtmektedir. Grafikteki verilere göre öğrencilerin seviyeleri için neler söylenebilir? Bunu yaparken hangi merkezî eğilim veya yayılma ölçüsünden yararlandınız? Açıklayınız.

Grafik : Seviye Belirleme Sınavında Alınan Notlar Öğrenci sayısı 45 40 65

30

20

10 5 Alınan notlar 40 45 50 55 60 65 70 75 80

4

Aşağıda verilen durumlar için mod, medyan, açıklık, çeyrekler açıklığı ve standart sapma gibi merkezî eğilim ve yayılma ölçülerinden hangisinin kullanılmasının daha uygun olacağını belirleyiniz. a) Öğrencilerin en sevdikleri spor dalı b) Şubat ayı boyunca hava sıcaklığı

6
Öz Değerlendirme

ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME

Olas›l›k, ‹statistik ve Say›lar

Atatürk İlköğretim Okulunda 120 öğrenci bulunmaktadır. Bu okulda hafta sonları açılan kurslardan matematik kursuna 50 öğrenci, fen ve teknoloji kursuna 45 öğrenci katılmıştır. 45 öğrenci de hiçbir kursa devam etmemiştir.

Yukarıdaki bilgilere göre aşağıdaki 1, 2 ve 3. soruların cevabını teorik olarak bulunuz. 1 Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin her iki kursa da devam eden öğrenci olma olasılığı nedir?

2 66 3

Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin hiçbir kursa katılmama olasılığı nedir?

Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin sadece matematik kursuna katılan öğrenci olma olasılığı nedir?

4

Ayşe’nin çorap çekmecesinde 6 kırmızı, 4 mavi çorap bulunmaktadır. Buna göre aşağıdaki soruları yanıtlayınız. a) Ayşe art arda iki çorap aldığında, çoraplardan ilkinin kırmızı diğerinin mavi gelme olasılığı nedir? b) Ayşe’nin çekmeceden aldığı iki çorabın da kırmızı gelme olasılığı nedir? c) Ayşe’nin çekmeceden aldığı iki çorabın da mavi gelme olasılığı nedir?

5

11 adet birim karoya en az kaç karo eklenirse büyük bir karesel bölge oluşturabilir? A) 2 B) 5 C) 14 D) 36

49.0256 işleminin sonucu kaçtır? B) 0. 8.6 18 adet birim karodan en az kaç karo çıkarılırsa bir karesel bölge oluşturulamaz? A) 4 B) 9 C) 14 D) 17 7 1.56 0. 44. 36. 18.16 D) 5. 25.16 + A) 0.20 C)4. 16. 9. 5. 52 sayılarından kaç tanesi tam kare sayıdır? A) 6 B) 7 C) 9 D) 10 8 A) + B) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? + C) D) 9 Kenar uzunluğu A) B) br olan karesel bölgenin alanı aşağıdakilerden hangisidir? C) D) 27 10 A) - + 3 B) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? C) D) 67 11 kareköklü sayısı hangisine eşit olur? A) B) şeklinde yazıldığında aşağıdakilerden C) D) 12 A) -4 işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? B) 4 C) D) 2 13 0. 3.6 .

19. b) Alparslan’ın notunun dâhil edildiği ve edilmediği durumlardaki standart sapmayı karşılaştırabilir misiniz? Tartışınız. 18. 19. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. 20. 30. 22. II. 23. Gerçek sayılar kümesi A) I B) I. a) Sınıfın matematik dersi sınav notlarının aritmetik ortalamasını. Doğal sayılar kümesi V. 14 Çalışma . Tam sayılar kümesi III. 9 22. 21. Alparslan daha sonra sınava katılmış ve 75 almıştır. II.14 Aşağıdaki çarpma işlemlerinden hangisinin sonucu rasyonel sayıdır? A) B) C) D) 15 işleminin sonucu aşağıdaki sayı kümelerinden hangisi ya da hangilerinin elemanıdır? I. 17 68 Sizce gübrelerden hangisi daha kalitelidir? Neden? 17 Alparslan 20 kişilik bir sınıfta eğitim görmektedir. 26. İrrasyonel sayılar kümesi IV. IV C) III D) I. Alparslan’ın sınav notunu da dâhil ederek tekrar hesaplayınız. x ve y gübresi ile yetiştirilen domates miktarları tabloda verilmiştir. Alparslan matematik dersi sınavına o günkü rahatsızlığından dolayı katılamamıştır. Aynı şartlarda. Sınıfın matematik dersi sınav notunun aritmetik ortalaması 65’tir. 12. V 16 Bir firma iki tür gübre denemektedir. 20. Rasyonel sayılar kümesi II. x gübresi (kg) y gübresi (kg) 25. 17.

Ayers Kayas›.usgs.gov). . Avustralya 69 Arjantin’de bir göl Kanada’da bir göl Türkistan’da bir göl Bahama’da bir su alt› oluflumu Çin’de bir su alt› oluflumu Bir üçgensel bölgenin oluşması için sizce hangi şartların sağlanması gerekir? Kenar uzunluklarının ve açılarının bilinmesi önemli midir? Tartışınız (Kaynak: http://edc. Aşağıda buna örnek olabilecek uydu görüntüleri verilmiştir.ÜÇGENLER VE CEB‹R Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Günümüzde farklı amaçlarla kullanılmak üzere Dünya çevresine birçok uydu yerleştirilmiştir. Uydudan alınan görüntüler incelendiğinde Dünya yüzeyindeki birçok oluşumun üçgensel bölgeye benzediği dikkat çekmektedir.

“müselles”in karşılığı olarak üçgen gibi Türkçe yeni terimler kullanarak birtakım geometri konularını anlatmıştır (Kaynak: Bilim ve Teknik.Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Üçgenler Bilimsel terimlerin Türkçeleştirilmesinde ilk adım. 3 cm ve 6 cm olan bir üçgen çiziniz. 70 ETK‹NL‹K Üç Kenar Araç ve Gereç 4 cm uzunluğunda bir [AB] çizelim. Bu derste tahtaya kaldırdığı bir kız öğrenci açıların Arapça adlarını söylemekte zorluk çekip yanlışlıklar yapınca durumdan etkilenen Atatürk tepki göstermiştir. Bu yayın diğer yayla B kesiştiği noktayı C olarak isimlendirelim. Üç kenarı bilinen bir üçgeni kaç farklı şekilde çizebilirsiniz? Açıklayınız. Tebeşiri eline alan Ata. Bu üçgen başka hangi iki açısının ölçüsü ile kenar uzunluğu verilseydi çizilebilirdi? E . Siz de kenar uzunlukları 7 cm. Kasım 1982. A ve B noktaları ile birleştirelim. Elde ettiğiniz üçgenin kenar uzunluklarını ve açı ölçülerini yazınız. Hangi üçgeni elde ettiniz? Bu üçgenin kenar uzunluklarını yazınız. •Cetvel A noktasını merkez alarak pergelle 6 cm yarıçaplı bir yay çizelim. Cetvel kullanarak C noktasını. tahtada çizimlerle “zaviye”nin karşılığı olarak açı. Nasıl çizdiğinizi açıklayan bir paragraf yazınız. Bir Kenar ‹ki Aç› Araç ve Gereç •Aç›ölçer •Cetvel F 6 cm uzunluğunda bir [DE] çizelim. Sayı: 180). Atatürk. Açıölçeri kullanarak ölçüsü 45° olan ’nı oluşturalım. Bu iki açının kollarını üçgen oluşturacak şekilde uzatarak birleştirelim. Atatürk’ün 1936-1937 yıllarının kış aylarında yazdığı ve geometri öğretiminde yol gösterici olarak tasarlanan bir geometri kitabıyla atılmıştır. Kitap 1937’de Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayınlanmış. Kitapta yer alan ve günümüzde de kullanılmakta olan pek çok terim Atatürk tarafından türetilmiştir. Sivas Kongresi’nin toplandığı Sivas Lisesinde Hendese (Geometri) dersi vermiştir. C B noktasını merkez alarak pergelle 5 cm A •Pergel yarıçaplı bir yay çizelim. 1971’de ise ikinci baskısı Türk Dil Kurumu tarafından yapılmıştır. Benzer şekilde ölçüsü 55° olan ’nı D oluşturalım. “dılı” karşılığı olarak kenar.

K 5 birim L 70º 5 birim L K noktasını merkez alarak açıölçerle ölçüsü 70º olan LKM’nı çizelim. açıölçer ve pergel kullanılarak çizilebilir. A 4 cm B Daha sonra pergelin açıklığını 2 cm olarak ayarlayıp sivri ucu bu kez A noktasına koyalım.B. A B 4 cm C Kesim noktasına C diyerek cetvelimizle A. kenar uzunlukları 6 cm ve 8 cm. 4birim 70º K 5 birim M L M 4birim M ve L noktalarını bir doğru parçasıyla birleştirelim ve KLM üçgenini elde edelim. İlk yayı kesen bir yay çizelim. Sonra pergelin açıklığını 3 cm olarak ayarlayıp sivri ucu B noktasına koyarak bir yay çizelim. Kenar uzunlukları IABI = 4 cm. noktasını ikişer ikişer birleştirelim. L ve M açılarının ölçüsünü bulunuz. K Uzunluğu 4 birim olan [KM]’ nı çizelim. IKMI = 4 birim ve s(LKM) = 70º olan bir KLM üçgeni çizelim.C.ÖRNEK IKLI= 5 birim. A 2 cm 3 cm B 4 cm Siz de. IACI = 2 cm ve IBCI = 3 cm olan ABC üçgenini çizelim. 70º K 5 birim L Siz de bu üçgenin ML kenarının uzunluğunu. . Üç kenar uzunluğu. iki kenar uzunluğu ile bu kenarlar arasındaki açının ölçüsü veya bir kenarının uzunluğu ile iki açısının ölçüsü verilen bir üçgen cetvel. Önce [KL]’nı çizelim. bu kenarlar arasındaki açının ölçüsü 90º olan üçgen çiziniz. 71 Önce [AB] yi çizelim.

Kâğıt katlama yoluyla kenarların orta noktasını belirleyelim. Kesişim noktası üçgenin hangi bölgesindedir? A 72 ÖRNEK için. Bu dikmelerle ilgili ne söylenebilir? Üçgenlerin her bir köşesinden karşısında bulunan kenara dikme indirelim. kırmızı ve yeşil renkli kalemlerle çizilen doğru parçaları arasındaki benzerlik ve farklılıkları açıklayınız. IAEI= IEBI= 1. bir de geniş açılı üçgen çizelim. Köşelerden inilen dikmelerin üçgenin hangi bölgesinde kaldığını belirleyiniz. karşısındaki kenarla birleşecek şekilde mavi kalemle çizelim. Üçgenlerin herhangi bir köşesinden geçen ve bu köşenin karşısında bulunan kenara paralel olan bir doğru çizelim. B açısının açıortayıdır. Dikmelerin uzunluğunu bulunuz.ETK‹NL‹K Üçgenin Elemanlar› Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Cetvel •K›rm›z› kalem •Mavi ve yeflil kalem A4 kâğıdını keserek istediğimiz boyutta bir üçgensel bölge elde edelim.5 cm ve d ⊥ [AB]’dır. a) [BF]. Her bir üçgen için köşelerden inilen bu dikmeleri bir noktada kesiştirelim. Her bir orta noktayı cetvel ve kırmızı kalem kullanarak karşısındaki köşeyle birleştirelim. AB kenarına ait kenarortaydır. F 6 cm C . Bu orta dikmeler noktadaş mıdır? Mavi. Yanda verilen a) B köşesine ait açıortayı. c) AB kenarına ait kenarortayı ve kenar orta dikmeyi çizelim. Siz de ’ nde diğer açıortay. Her bir üçgen için çizdiğimiz doğru üzerinde noktalar belirleyerek bu doğrunun karşısındaki kenara dikmeler indirelim. Üçgenlerde Yükseklik Araç ve Gereç •Cetvel •Gönye Bir dar açılı.5 cm’dir d doğrusu ise AB kenarına ait kenar orta dikmedir. Bu şekilde kaç doğru parçası elde ettiniz? Bu doğru parçaları noktadaş mıdır? Kâğıt katlama yoluyla (veya açıölçer ile) her bir açının açıortayını. s( )= s( )= 59° 6 cm 3 cm 118° B 4 cm C A d 1.5cm b) geniş açılı üçgen olduğundan [AH] yüksekliği üçgenin E dış bölgesindedir. B H 4 cm IAEI= IEBI= 1. Bu şekilde çizilen doğru parçaları noktadaş mıdır? Her bir kenara ait orta dikmeyi cetvel ve yeşil kalem kullanarak çizelim. b) BC kenarına ait yüksekliği. 1. kenarortay ve yükseklikleri çiziniz.5cm 59º 59º c) [CE].

geniş açılı DEF’nde ise yüksekliklerin uzantıları üçgenin dışında noktadaştır. a) IABI = 6 cm. s( 2 ) = 40° ve s( ) = 48° ve s( ) = 54° ) = 47° Cetvel ve pergel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. s( ) = 85° ve IBCI = 7 cm ) = 78° ve IDFI = 7 cm A 3 4 Yandaki üçgene eş bir üçgen çiziniz.6 cm Açıölçer.3 cm D B 44° 9 cm 50° C B 44° K 50° 9 cm C Üçgende kenarortay. IFGI = 8 cm ve IEGI = 6 cm b) IKLI = 5. C B . bir köşeyi karşı kenarın ortasına birleştiren doğru parçasıdır.9 cm 6. Bir üçgende kenarortay.9 cm I G 86° E 6.6 cm ve IKMI = 4. s( b) IPSI = 6 cm. D S K H L K L E P H M F R M Üçgende yükseklik bir köşenin karşısındaki kenara uzaklığı veya köşeden bu kenara inilen dikmedir.3 cm D 6.4 cm. Kenar orta dikme ise bir kenarı dik olarak iki eş parçaya böler. Kenar orta dikmeler dik ve dar açılı üçgenlerde üçgenin içinde. Açıortay bir köşedeki açıyı iki eş parçaya ayıran doğru parçasıdır. a) IEFI = 10 cm. cetvel ve pergel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. ILMI = 4. 73 UYGULAMA 1 Açıölçer ve cetvel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. geniş açılı üçgenlerde ise üçgenin dışında noktadaştır.A A 86° E 6. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. s( b) IDEI = 8 cm. Dar açılı SRP’nde yükseklikler üçgenin içinde noktadaş. kenar orta dikme ve açıortaylar üçgenin içinde noktadaştır. a) IABI = 8 cm.

IEBI= 4 cm ise A( ) kaç santimetrekaredir? E A D B C 9 10 Bir dik üçgen çizerek yüksekliklerin kesim noktasını belirleyiniz. Bu nokta nasıl adlandırılabilir? Bir binanın 50 m gölgesi oluştuğunda güneşi görme açısı 42° oluyor. 50° 5 cm 6 S Yanda verilen SRP üçgeninin iç bölgesindeki doğru parçalarından yükseklik. 74 B 50° C 8 Yandaki şekilde EBCD bir karesel bölgedir. kenarortay ve açıortay olanları belirleyiniz. R K L M N P A 70° D E F 7 Yanda verilen ABC üçgeninin iç bölgesindeki doğru parçalarından hangisi B açısının açıortayıdır? Açıklayınız. bir kenar uzunluğu 5 cm ve bu kenara ait açılardan birisinin ölçüsü 50° olan bir üçgen çizmesi isteniyor.5 Tuğba’dan. 15 42° Çalışma . Tuğba’nın bu üçgeni çizebilmesi için başka hangi bilgiye ihtiyacı vardır? Açıklayınız. Bu binanın yüksekliğini ölçekli şekil çizerek bulunuz.

Bir arazi sahibi. üçgen oluşturmayacak şekilde üç parçaya bölerek uzunluklarını ölçelim. Araç ve Gereç 75 ÖRNEK K M P 3 cm 5 cm 6 cm N R L Yanda uzunlukları verilen doğru parçalarından bir üçgen oluşturulup oluşturulmayacağını belirleyelim. üçgensel bölge şeklindeki arazisinin kenar uzunluklarını 100 m. Üçgen oluşturan uzunluklarla yazılan ilişki. 400 m ve 200 m olarak ölçüyor. •Çubuk makarna Bu uzunluklardan birini ayırıp diğer iki uzunluğu toplayalım ve çıkaralım •Cetvel (Çıkarma işleminde büyük kenarın uzunluğundan küçük kenarın uzunluğunu çıkaralım.). Bunun için tarlaların köşelerine yerleştirdikleri kazıklardan düğümlü ipler geçirirlerdi. Bu kez çubuk makarnayı. . 1. Bu uzunluklardan birini ayırıp diğer iki uzunluğu toplayalım ve çıkaralım (Çıkarma işleminde büyük kenarın uzunluğundan küçük kenarın uzunluğunu çıkaralım. üçgen oluşturmayan uzunluklar için geçerli midir? Açıklayınız. Elde ettiğiniz sonuçları ayırdığımız çubuğun uzunluğuyla karşılaştırınız. ad›m [KL]'nı ele alalım: |KL| = 6 cm |PR|-|MN| = 5-3 = 2 cm |PR|+|MN| = 5+3 = 8 cm 2 < 6 < 8 olduğundan |PR|-|MN| < |KL| < |PR| + |MN|’dur.Üçgenin Kenarlar› Aras›ndaki Ba¤›nt›lar İlk Çağda Nil Nehri’nin taşmasından sonra arazi sahiplerinin her yıl tarlalarını yeniden ölçmeleri gerekirdi. İncelemeyi üç adımda yapalım. Sizce arazi sahibi bu ölçümlerde hata yapmış olabilir mi? Neden? ETK‹NL‹K Üçgen Oluflur mu? Bir çubuk makarnayı üçgen oluşturabilecek şekilde üç parçaya bölerek uzunluklarını ölçelim. Ölçülen uzunluklar a. Ayırdığımız uzunluğu değiştirerek diğer iki kenar için de bu işlemleri tekrarlayalım. Ayırdığımız uzunluğu değiştirerek diğer iki kenar için de bu işlemleri tekrarlayalım. Bulduğunuz ilişkiyi eşitsizlik kullanarak ifade ediniz. b ve c birim olsaydı bu uzunluklar için yazılabilecek eşitsizlikler neler olurdu? Açıklayınız.).

2. ad›m [PR]'nı ele alalım: |PR| = 5 cm 3 < 5 < 9 olduğundan |KL|-|MN| = 6-3 = 3 cm |KL|-|MN| < |PR| < |KLI < |MN|’dur. 7 cm 2 cm L 4 cm B K F U G İncelemeyi üç adımda yapalım. Aşağıda uzunlukları verilen doğru parçalarından bir üçgen oluşturulup oluşturulmayacağını belirleyelim. . 2 < 3 <11 olduğundan |KL| < |BU|-|FG| < |BU|+|FG|’dur. bu kenarın uzunluğunun diğer iki kenarın uzunlukları toplamından küçük ve farkından büyük olduğu görülür. Bundan dolayı bu doğru parçalarıyla bir üçgen oluşturulamaz. 3 adımda da herhangi bir kenarı ele aldığımızda bu kenarın uzunluğunun diğer iki kenarın uzunlukları toplamından küçük ve farkından büyük olmadığı görülür. |KL|+|PR| = 6+5 = 11 cm 3. ad›m [BU]'nı ele alalım: |BU| = 7 cm |FG|-|KL| = 4-2 = 2 cm |FG|+|KL| = 4+2 = 6 cm 2. ad›m [MN]'nı ele alalım: |MN| = 3 cm 1 < 3 < 11 olduğundan |KL|-|PR| = 6-5 = 1 cm |KL|-|PR| < |MN| < |KL| + |PR|’dur. |KL|+|MN| = 6+3 = 9 cm 3 adımda da herhangi bir kenarı ele aldığımızda. 76 1. 4 < 5 < 9 olduğundan |FG| < |BU|-|KL| < |BU| + |KL|’dur. ad›m [KL]'nı ele alalım: |KL| = 2cm |BU|-|FG| = 7-4 = 3 cm |BU|+|FG| = 7+4 = 11 cm 3. Bundan dolayı bu doğru parçalarıyla bir üçgen oluşturulabilir. ad›m [FG]'nı ele alalım: |FG| = 4 cm |BU|-|KL| = 7-2 = 5 cm |BU|+|KL| = 7+2 = 9 cm 2 < 6 < 7 olduğundan |FG|-|KL| < |FG|+|KL| < |BU|’dur.

Üçgenin açılarını açıölçerle.Bir üçgende iki kenarın uzunlukları toplamı. Siz de diğer kenarlar arasındaki ilişkiyi yazınız. en büyük açı ise bu kenar karşısındaki ’ dır. Bir üçgende. A c B b C |BC| = a = 6 cm |AC| = b = 4 cm |AB| = c = 3 cm s(A ) = 120° s(B ) = 35° s(C ) = 25° a 'nin kenarlarını uzunluklarına göre sıralayalım. . Üçgendeki iç açıların ölçüsü (derece) Açıların karşısındaki kenarların uzunluğu (cm) s( ) = s( ) = s( ) = |BC| = |AC| = |AB| = 77 Önce açıları büyükten küçüğe doğru. üçüncü kenar uzunluğundan küçüktür. A ’ nin a kenarı için üçgen eşitsizliği Yanda verilen |b-c|<a<b+c şeklindedir. Siz de bir ikizkenar üçgen çizerek açı ölçüleriyle kenar uzunlukları arasındaki ilişkiyi bulunuz. kenarlarını cetvelle ölçerek aşağıdaki gibi bir tablo oluşturalım. üçüncü kenar uzunluğundan büyük ve iki kenarın uzunlukları farkı. Bu bağıntı üçgen eşitsizliği olarak isimlendirilir. ÖRNEK Aşağıdaki üçgenin kenar uzunluklarını ve iç açılarını ölçerek açı ölçüleriyle kenar uzunlukları arasındaki ilişkiyi bulalım. s(A ) > s(B ) > s(C ) 'nde en uzun kenar a. küçük aç› karfl›s›nda k›sa kenar bulunur. büyük aç› karfl›s›nda uzun kenar. daha sonra kenarları büyükten küçüğe doğru sıralayınız. a>b>c 'nin iç açılarını ölçülerine göre sıralayalım. B c b a C ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Cetvel •Aç›ölçer Katlay›p Ölçelim Bir çeşitkenar üçgeni çizelim. Bu sıralamalara göre. üçgenin iç açıları ve bu açıların karşısındaki kenarlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız.

İç açılarının ölçüleri 45°. R N 'nin açılarının ölçülerine göre sıralaması s( ) > s( ) > s( )’dır. SRP üçgenindeki en uzun kenarı ölçmeden bulabileceğini söylüyor. 45° ve 90° olan bir üçgen çizerek bu üçgenin kenar uzunluklarını inceleyiniz. |LM| = 9 cm ise |KM| değeri 8 cm olabilir mi? Neden? Üçgen oluşturmayan 3 doğru parçası belirleyiniz. Yandaki SRP üçgeninde s( Fatma. Bir dik üçgen olan 30° p kenarlard›r. Daha sonra kenarların uzunluklarını ölçerek tahmininizle karşılaştırınız.ÖRNEK P 60° r n Yandaki s( ) = 90° olan ’ nin kenar uzunluklarını ’nde [PN] ve [NR] dik inceleyelim. Bir dik üçgende hipotenüsün uzunluğu dik kenar uzunluklarından büyüktür. Üçgenin hangi kenarının en büyük olduğunu tahmin ediniz. 16 cm ve 15 cm olan 3 doğru parçası ile üçgen çizilebilir mi? Nedenleriyle açıklayınız. Neden üçgen oluşturamazlar? Açıklayınız. Sizce Fatma haklı mıdır? R 54° 62° 8 P . |AU| = 7 cm ise |AS|’nun alabileceği en büyük tam sayı değeri kaçtır? S U 6 Üç kenar uzunluğu eşit olan bir üçgenin kenarları ile açıları arasındaki bağıntıyı inceleyiniz. S ) = 62°. Büyük açı karşısında uzun kenar bulunduğundan |PR| > |NR| > |PN| ya da n > p > r’dir. Bir KLM üçgeninde |KL| = 7 cm. |SU| = 4 cm. UYGULAMA 78 1 Uzunlukları 32 cm. Bu doğru parçalarını isimlendirip uzunluklarını ölçünüz. Birbirlerine eş üç doğru parçası her zaman bir üçgen oluşturabilir mi? Neden? A 2 3 4 5 Yandaki ASU üçgeninde. s( ) = 54º dir. 'nın karşısında bulunan ve en uzun kenar olan [PR] ise hipotenüstür. s( ) = 65° olan bir ABC üçgeni çiziniz. 7 s( ) = 45°.

çıkış 5. Her bir Doğru / Yanlış kararı sizi farklı çıkışlara ulaştırır. 10 cm uzunluğundaki üç kibrit çöpünün uçları bir araya getirilirse üçgen oluşturulamaz.9 Yandaki TUV üçgeninde bir geniş açıdır.5 cm’dir. |SN| = 5. 3) Üçgende büyük açının karşısında kısa kenar bulunur. çıkış D Y D 1) Herhangi üç doğru parçası ile bir üçgen oluşturulabilir. 8 cm . Buna göre verilen çıkışlardan birine ulaşınız. 5. 4) Üçgenlerde iki kenar uzunluklarının toplamının ve farkının üçüncü kenar uzunluğu ile olan bağıntısına üçgen eşitsizliği denir. 4.5 cm E F 2 A C H 12 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Sizce bu üçgenin en uzun kenarı hangisidir? Neden? T U S V 10 Yandaki SUN üçgeninde |SU| = 6 cm. N B U 11 Yanda uzunlukları verilen doğru parçaları ile oluşturulabilecek üçgenleri çiziniz. 1. 2. SUN üçgeninin iç açılarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız. 6. 79 2) Üçgende iki kenarın uzunlukları toplamı üçüncü kenarın uzunluğuna eşittir. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. çıkış 16 Çalışma . 5 cm G D cm 3 cm 1.5 cm ve |NU| = 4. çıkış 7. çıkış D Y D Y 5) 6 cm. çıkış D Y 8. çıkış Y 6) Eşkenar üçgende hipotenüs bulunur. çıkış 3. D Y D Y 7) Bir dik üçgende dik kenarlardan biri en uzun kenar olabilir.

Her bir karesel bölgenin alanını bulunuz. M. telin kısalmasıyla çıkardığı sesin inceldiğini keşfetmiştir. Bulduğunuz ilişkiyi kullanarak dik kenar uzunlukları 6 cm ve 8 cm olan bir dik üçgenin hipotenüs uzunluğunu hesaplayınız. Yandaki üçgen için Pisagor Bağıntısı a2+ b2= c2 şeklindedir. Bunun için kaç metre çelik halat kullanılacağını bulalım. 80 Bir dik üçgende. dik kenarların uzunluklarının karelerinin toplamı hipotenüs uzunluğunun karesine eşittir. Karesel bölgeleri. Pisagor müzik ile de uğraşmış.Pisagor Ba¤›nt›s› “Sayıların babası” olarak bilinen Pythagoras (Pisagor). dik üçgenin kenarları boyunca eş olan kenarlar üst üste gelecek şekilde yerleştirelim. 500 tarihleri arasında yaşamıştır. 4 cm ve 5 cm olan üç farklı karesel bölge çizelim. Karesel bölgeleri kenarları boyunca keselim. Yaklaşık 2500 yıl önce yaşamasına rağmen çalışmaları günümüzde hâlâ kullanılan Pisagor gibi bildiğiniz başka matematikçiler var mı? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Santimetre karelik k⤛t •Cetvel •Makas Pisagor Ba¤›nt›s›’n› Olufltural›m Santimetre karelik kâğıda dik kenar uzunlukları 4 cm ve 3 cm olan bir üçgen çizelim ve üçgeni kenarları boyunca keselim. Bir dik üçgenin kenar uzunlukları arasındaki bağıntıyı harfli ifade olarak yazınız. 15 m 25 m 25 m . a c b ÖRNEK Bazı elektrik direkleri güvenlik amacıyla iki tarafından çelik halatlar kullanılarak yanda verilen çizimdeki gibi sabitlenir. En iyi bilinen teoremi. Uzunluğu 15 m olan bir elektrik direği 25 m uzağından sabitlenmek isteniyor. adıyla anılan Pisagor Teoremi’dir. Bu ilişkiden yararlanarak üçgenin kenar uzunlukları arasında bir ilişki bulunuz.Ö.Ö. Karesel bölgelerin alanları arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız. Doğum yeri olan Sisam Adası’ndan Güney İtalya’ya göç ederek burada bir okul kurmuştur. 580-M. Üçgenin hipotenüs uzunluğunu ölçelim. Santimetre karelik kâğıt üzerinde kenar uzunlukları 3 cm.

Hipotenüs ve diğer kenar uzunluğunu kullanarak IBCI’nun 135 cm olup olmadığını kontrol edelim: ( |AC|2 = |AB|2 + |BC|2 )2 = (50)2 + IBCI2 20 725 = 2500 + IBCI2 18 225 = IBCI2 IBCI = 135 cm Sonuç [BC]’nın verilen uzunluğu ile aynıdır. .Elektrik direği yere dik konumda olduğundan halatla yere birleştirildiğinde bir dik üçgen oluşur. Resimde verilen ölçülere göre Duygu’nun sağ el parmak ucu ile sol ayak parmak ucu arasındaki uzaklığı hesaplayalım. Siz de aynı yöntemi kullanarak el ve ayak parmak uçlarınız arasındaki uzaklığı hesaplayınız. Yandaki üçgende Pisagor Bağıntısı. Arkadaşı Pınar da. Bu durum yandaki şekilde olduğu gibi gösterilebilir.15 m olarak bulunur. kolunu duvara uzattığında vücudu koluna dik konumda olur. IACI’ nu bulalım: |AC|2 = |AB|2 + |BC|2 |AC|2 = (50)2 + (135)2 |AC|2 = 2500 +18 225 IACI = cm Bu uzunluk yaklaşık olarak 143. Duygu’nun omuz hizasına kadar boy uzunluğunu ve kol uzunluğunu biliyoruz. yere paralel biçimde kolunu duvara uzatıyor. ÖRNEK Duygu. |AC| = |AB| +|BC| |AC|2 = 152+252 |AC|2 = 225+625 |AC|2 = 850 2 2 2 A 15 m ? B 25 m C şeklindedir. Plan› Uygulayal›m Oluşan dik üçgen yandaki gibi olur. Hesap makinesi kullanıldığında IACI yaklaşık 29.96 cm’dir. A 50 cm B 135 cm C Kontrol Edelim Dik üçgende BC kenarını bilinmeyen olarak kabul edelim. Pisagor Bağıntısı’nı kullanarak bilinmeyen kenar uzunluğunu bulalım. Bu üçgenin dik kenarlarının uzunluğu biliniyor. Bu üçgende el ve ayak parmak uçları arasındaki uzaklık [AC] ile gösterilmiştir. 50 cm Problemi Anlayal›m 135 cm Duygu kolunu duvara uzatıyor. Sağ el parmak ucu ile sol ayak parmak ucu arasındaki uzaklık 81 soruluyor. Plan Yapal›m Duygu. Duygu’nun omuz hizasına kadar olan boy uzunluğunu ve kol uzunluğunu ölçüyor. Bir dik üçgende hipotenüs uzunluğu dik kenarların uzunlukları kullanılarak bulunabilir. El ve ayak parmak uçları birleştirildiğinde bir dik üçgen oluşur.

ÖRNEK Bir televizyonun ekran boyutu köşegen uzunluğu ile ifade edilir. y2 = (12 2 )2 + (12 2 )2 y2 = 288 + 288 y2 = 576 y = 24 cm olarak bulunur. uzun kenarı 8 cm olan bir dikdörtgenin köşegen uzunluğunu hesaplayınız. UYGULAMA 1 Aşağıdaki dik üçgenlerde verilmeyen kenar uzunluklarını Pisagor Bağıntı’sını kullanarak bulunuz. Aşağıdaki resimlerde gösterilen televizyonların ekran boyutlarını hesaplayalım. a) 82 b) 6 cm x 5 cm 12 cm 6 cm 8 cm 12 cm 5 cm x c) x ç) x 5 2 cm 2 3 Kısa kenarı 4 cm. Sizce hangisi doğrudur? Neden? Aylin 42+x2 = 102 Emre 42+102 = x2 x 10 m 4m 4 Yandaki resimde verilen ağaç yıldırım çarpması sonucu devrilmiştir. . Yandaki dik üçgende verilmeyen kenar uzunluğunun bulunabilmesi için Aylin ve Emre’nin yazdıkları bağıntılar aşağıdaki gibidir. Resimde verilenlere göre ağacın devrilmeden önceki boyu yaklaşık olarak kaç metredir? 5m 12 m 5 Bir ayrıtının uzunluğu 4 cm olan küpün cisim köşegeninin uzunluğunu hesaplayınız. 35 cm 12 2 cm 12 cm x 12 2 cm y x2 = 122 + 352 x2 = 144 + 1225 x2 = 1369 x = 37 cm bulunur.

20 m 10 m 11 Yandaki şekilde verilenleri kullanarak ABCD dikdörtgeninin köşegen uzunluğunu hesaplayınız. Kazıklar ağaçtan 1 m uzaklıkta. E 12 cm 9 cm D A 8 cm 17 B C Çalışma . 9 Mustafa Amca. 13 cm A h 13 cm S H 10 cm N 7 Aşağıdaki şekillerde verilmeyen x uzunluklarını hesaplayınız.6 Yanda verilen SAN üçgeninin yükseklik uzunluğunu bulunuz. a) b) c) 6 br 100 br2 x x x 4 br 169 br2 12 br 20 br2 8 Yükseklik uzunluğu 9 cm olan eşkenar üçgenin alanını hesaplayınız. meyve bahçesindeki ağaçları eğilmemesi için kalın ipler ve kazıklar yardımıyla resimdeki gibi bağlıyor. ipler ise 3 m uzunluğunda olduğuna göre ağacın gövdesi kaç metredir? 83 3m 1m 10 Yandaki yelkenlide yelkenin yapılmasında kullanılan kumaşın kaç metrekare olduğunu hesaplayınız.

5 cm olan çiziniz. F M S 8 Yandaki şekilde karesel bölgelerin arasında oluşan üçgen dik üçgen midir? Açıklayınız. |TU| ve |US| aynı kalmak koşuluyla. s(MTK) = 35° ise MFS üçgeninin en uzun kenar uzunluğunu ölçüm yapmadan bulunuz. Bir kenarının uzunluğu 4 cm olan eşkenar üçgeni çiziniz. s( ) = 55°. üç iç açısının ölçüsü bilinen bir tane üçgen çizilebileceğini iddia ediyor. Sizce kim haklı? Neden? ICDI = 5 cm. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. |TS|'nun alabileceği en küçük tam sayı değeri kaç santimetre olur? T U S 7 K T Yandaki şekilde [KT]//[FS]. 4 A 5 B 15 Yandaki ABC üçgeninde |AB| =15 cm’dir.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Yandaki tabloda ’nin açı ölçüleri ve kenar uzunlukları verilmiştir. IEDI = 6. s( ) = 47°. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. 2 Tablo: ABC Üçgeni 90° s(A ) 53° s(B ) 37° s(C ) |AB| 2. Ayşenur ise bunun doğru olmadığını söylüyor. |BC|'nun alabileceği en büyük tam sayı değeri 30 cm ise |AC|’ nun en büyük değeri kaçtır? cm C 84 6 geniş açı olursa TUS dik üçgeninde |TS| =13 cm’dir.2 cm |BC| 4 cm 3 Levent.4 cm |AC| 3. . Tabloda verilen bilgilerden istediğiniz üçünü kullanarak bu üçgeni çiziniz.

Merdiven 3. b.1) olan üçgenin kenar uzunluklarını hesaplayınız.5 m uzunluğunda olduğuna göre Ahmet bu merdiven ile kaç metre yükseğe çıkabilir? 85 3.1).7) ve (6. Kenar uzunlukları arasında nasıl bir örüntü vardır? Açıklayınız. D 8 cm C 17 cm A 13 16 cm B Köşelerinin koordinatları (2. c. (2.5 m 2m 12 Yanda verilen ABCD yamuksal bölgesinin alanını hesaplayınız. 7 Öz Değerlendirme . Uçurtmanın ipi 170 m’dir. 1 cm 1 cm b a 1 cm 1 cm c 1 cm 1 cm d e f 1 cm 11 Ahmet merdiveni duvardan 2 m uzağa gelecek şekilde dayıyor.9 Vildan ve Kemal birbirlerine 150 m uzaklıkta duruyorlar ve Kemal uçurtma uçuruyor. e ve f kenarlarının uzunluklarını hesaplayınız. d. Yandaki şekle göre Vildan ile uçurtma arasındaki uzaklık kaç metredir? 170 m ? 150 m 10 Yandaki şekilde a.

. bitki tohumları. 1 1 2 sonunda 1 bulunur.... .. Leonardo Da Vinci’nin resimlerinde de karşımıza çıkmaktadır.. 1 4 4 6 1 .. şeklinde devam etmektedir. 1 1...... Bu sayı dizisi 1.. Ortaya çıkan örüntüyü açıklayınız. satır.. 1 3 1 3 iki terimin toplamıdır..Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Say› Örüntüleri Anahtar Kavramlar •Özdeşlikler Leonardo Fibonacci (Leonardo Fibonaçi) 13. 1 1 1 1 1 1 5 4 10 3 6 ... çiçek yaprakları ve kozalaklarda bu sayılara rastlamak mümkündür... . 8. Yukarıdaki bitkilerde Fibonacci sayı dizisinin terimleri nasıl elde edilir? Tartışınız. 1 1 Pascal Üçgeni’nde satırların başında ve 2... Fransız matematikçi Blaise Pascal’ın bu sayı üçgeni üzerinde birçok çalışması vardır. Bulduğunuz kuralı harfli ifade olarak yazınız. •Cetvel Karesel bölgelerin alanlarını hesaplayıp altlarına yazalım... satır... 13.... 1.... satır.. olan yanyana karesel bölgeler çizelim. 2 3 4 1 1 1 1 Pascal üçgenindeki örüntülerden bazılarını inceleyelim: . Ayrıca bu sayılar Pascal üçgeninde. Fibonacci en ünlü eseri olan Liber Abaci adlı kitabında Fibonacci dizisini tanıtmıştır. 3...... 5.. Dizinin en ilgi çekici yönü ise terimlerinin doğada beklenmedik yerlerde karşımıza çıkmasıdır. Karesel bölgelerin alanlarının oluşturduğu sayı örüntüsündeki kuralı açıklayınız.. ÖRNEK Yandaki sayı üçgeni MS 1300 yılında Çin’de bulunmuştur. yüzyılda yaşamış bir İtalyan matematikçidir. Üçgendeki sayılar arasındaki örüntüleri Blaise Pascal 1653 sayfalık bir çalışmada anlatmıştır. Sayı örüntüsündeki terimlerin her birini tek sayıların toplamı olarak yazınız.... Ortadaki terimler ise üstteki 3.. 2.. 2br... satır. Mimar Sinan’ın eserlerinde..... 4.. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç 86 Karesel Say›lar Kareli kâğıda kenar uzunlukları 1br.. •Kareli kâğıt 3br........ Bu nedenle bu sayı üçgeni genellikle “Pascal Üçgeni” olarak bilinmektedir.. Örneğin bitki yaprakları..

5. sayıları arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. 3 1. Aritmetik dizide ardışık iki terimin farkı eklenen veya çıkarılan sayıdır ve bu sayıya “dizinin ortak farkı” denir. Bu sayı örüntülerinin kurallarını yazınız.. Her bir çarpma sonucunu sırayla yazarak bir başka sayı örüntüsü oluşturalım... terim 3x 2.Siz de Pascal Üçgeni’nin 5 ve 6. Pascal Üçgeni’nden yararlanarak Fibonacci sayı dizisini yandaki yöntemle elde edebilirsiniz. 2... Her bir eklemede elde ettiğimiz sonucu sırayla yazarak bir sayı örüntüsü oluşturalım. . terim . satırlardaki terimlerini yazınız. terim . ETK‹NL‹K Say› Dizileri Birbirinden farklı iki sayı belirleyelim. ÖRNEK 3 sayısını 2 sayısına ardışık bir şekilde bölerek veya oluşturalım.. 1.. 13.. terim 4-(2+2) 3. 3. 8. 1 1 6 1 1 1 5 15 4 1 1 2 3 6 10 20 1 1 1 1 3 3 1+1 5 1+2 1 + 3 1+ 3 1+4+ 6+1 1 1+5+ 1 4 1 5 15 6 1 1 2 8 13 10 1 Fibonacci sayı dizisini oluşturan 1. +2) Bir sayıya belirlenen başka bir sayının art arda eklenmesi veya çıkarılması ile elde edilen sayıların oluşturduğu örüntü aritmetik dizi olarak adlandırılır. 4 1. 4-(2+2+. Elde ettiğiniz iki farklı sayı örüntüsünü açıklayınız. terim 4-2 2. İlk belirlediğimiz sayıya ikincisini art arda ekleyelim. İlk belirlediğimiz sayı ile ikincisini art arda çarpalım. 87 ÖRNEK 4 sayısından 2 sayısını ardışık bir şekilde çıkararak bir sayı örüntüsü oluşturalım.. sayısıyla çarparak bir sayı örüntüsü 3x x x .. x 3. terim 3x x .

6 7 8 İlk terimi 2. -11.. 9. terimi kaçtır? 2 İlk terimi 3... . 5.Bir sayı ile belirlenen başka bir sayının art arda çarpılması veya bölünmesi sonucu elde edilen sayıların oluşturduğu örüntü geometrik dizi olarak adlandırılır.. 4 10 5 3 3 1 1 1 3 88 5 Bir kural belirleyip bir sayı örüntüsünü oluşturunuz. 21. 3 9 1 Yandaki Pascal Üçgeni’nde boş bırakılan kutulara gelmesi 1 1 gereken sayıları bulunuz..0001. UYGULAMA 1 1... 2. 32. Geometrik dizide ardışık iki terimin oranı. 4. Yukarıda verilen sayı örüntülerinden hangilerinin aritmetik dizi. 0.001. .. a) 3. -15.... . 8. ...... . 12. -7.1. 27. Sayı dizilerinin sonraki üç terimini yazınız. 16. 8... ardışık çarpılan veya bölünen sayıdır ve bu sayıya “dizinin ortak çarpanı” denir... 27.. -3. b) 2. Fibonacci dizisinde noktalı yerlere gelmesi gereken sayıları bulunuz. 3. geometrik dizi olanların ortak çarpanını yazınız. 1. ç) 1 . 1 . 6.. . 2 Aşağıdaki sayı dizilerinin kurallarını bulunuz. -4. 1 1 1 1 1 4 Yandaki örüntüye karşılık gelen sayı örüntüsünü bulunuz.. . 2187. 0.... ortak farkı 5 olan bir aritmetik dizinin 6. ortak çarpanı olan bir geometrik dizinin ilk dört teriminin 3 toplamı kaçtır? 18 Çalışma . . 2... Belirlediğiniz kuralı açıklayıp harfli ifade olarak yazınız.. . 13.. 5. 2. 81.. c) 0. hangilerinin geometrik dizi olduğunu belirleyiniz. . 9. 3. -1. . 20. . Aritmetik dizi olanların ortak farkını.. 1.. . Örüntüyü oluşturan sayıların özelliği nedir? Açıklayınız.

Eşitlik 2x-4=8 2(x+3)=2x+6 x+7=7+x 2x+x=3x 8x+4=16 3-x=2x 89 Eşitliği sağlayan x değeri ÖRNEK x(1+x)= x+x2 eşitliğini sağlayan x değerlerini deneme-yanılma yoluyla bulalım: x=1 için 1(1+1)= 1+12 1. yandaki terazide modellenen eşitliği sağlayan x değerini bulmaya çalışıyor. içerdikleri değişkenlere verilecek bütün gerçek sayılar için.4= 3+9 12= 12 eşitliğinin sol tarafı düzenlendiğinde eşitliğin sağ tarafındaki ifade elde edilir. Siz de aşağıdaki eşitliklerden hangilerinin özdeşlik hangilerinin denklem olduğunu belirleyiniz. • 3x+5= -2x+7 • 2(2a+3)= 4a+6 • 4-2x= x .(-1)= -2+4 +2= +2 x=3 için x(1+x)= x+x2 x+x. Eşitlikleri sağlayan farklı x değerleri olup olmadığını araştırınız.(1+(-2))=-2+(-2)2 -2. Birden fazla x değeri ile sağlanan eşitliklerin diğer eşitliklerden farkını açıklayınız. denklemler ise bazı gerçek sayı veya sayılar için doğrudur.x = x+x2 Özdeşlikler.2= 1+1 2= 2 3(1+3)= 3+32 3. x +1 ETK‹NL‹K Fark Ne? Yandaki tabloda verilen eşitlikleri sağlayan x değerlerini bularak tabloda belirtilen sütuna yazalım. Sizce bu problem nedir? Açıklayınız. Fakat bir problemle karşı karşıya olduğunun farkında değil. Bu nedenle eşitlik x değişkenine verilecek bütün gerçek sayılar için sağlanır.Özdefllikler Seda. x=-2 için -2.

9b2= (2a)2 . alanı a2 olan büyük karenin alanından. (a-b)2= a2 . Aynı alanı. a2 .b2 = (a-b). a2-b2= (a-b). a= 2x b= 3 alındığında. a a-b b a-b b a Oluşan dikdörtgenin alanı (a-b).2ab+b2 özdeşliğini elde ediniz. b b a a-b a-b a 90 Kalan parçayı köşesinden kesip elde ettiğimiz parçaları birleştirerek yandaki gibi bir dikdörtgen elde edebiliriz.ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Kareli kâğıt •Cetvel (a+b)2 =? Kareli kâğıda kenar uzunluğu (a+b)br olan bir karesel bölge çizelim. b a a b b a a a b a a b b b a b ÖRNEK “a2-b2= (a-b). Oluşan her bir bölgenin alanını veren ifadeyi o bölgenin içine yazınız. (a+b)” özdeşliğini model kullanarak elde edelim.2ab+b2 özdeşliğinden yararlanarak (2x . Elde ettiğiniz eşitliğin özelliklerini tartışınız.(2a + 3b) .(a+b) özdeşliğinden yararlanarak 4a2 . Kareyi.(3b)2 =(2a . Benzer geometrik modeller kullanarak (a-b)2 = a2.(a+b)’dir. 3) + 32 = 4x2 -12x + 9 ifadesi elde edilir. karşılıklı kenarları üzerindeki noktaları birleştirerek dört bölgeye ayıralım.2 . (2x . O hâlde.3)2 = (2x)2 . (2x .9b2 ye eşit olan ifadeyi bulalım: 4a2 .3)2 ifadesine eşit olan ifadeyi bulalım. Başlangıçta çizdiğiniz karesel bölgenin alanını veren iki farklı ifade yazınız. Kenar uzunluğu “a” olan bir karenin bir köşesinden kenar uzunluğu “b” olan başka bir kare çizelim.3b).(a+b)’dir. alanı b2 olan küçük karenin alanını çıkararak da bulabiliriz.

12x + 9 3(a + 3) . c a c b 19 Çalışma .(x + 2) d) x2 .(x + 2) (a + 4)2 a2 + 8a + 16 x2 . b) a(a + 5)= 3a2 +15a ç) (4 + m)2 = 16 + m + m2 7 b Yandaki şekil üzerinde verilenleri kullanarak Pisagor Bağıntısı’nı elde ediniz (İpucu: Üçgenlerin ve yamuğun alan bağıntısını kullanabilirsiniz.25 (a+b)2= a2+2ab+b2 (a-b)2= a2-2ab+b2 a2-b2= (a+b). Bu sayı kaçtır?” Yukarıdaki problem çözülebilir mi? Neden? Aşağıdaki eşitliklerden hangilerinin denklem hangilerinin özdeşlik olduğunu belirleyerek denklem olanları çözünüz.4 4x2 .2(a -1) a2 + 4a +16 Yandaki özdeşliklerden yararlanarak aşağıdaki ifadelerin eşitlerini yazınız.c a 20 x2 5x 4x 2a b c 4 Aşağıdaki ifadeleri özdeşlik oluşturacak şekilde eşleştiriniz. a) b) a a a2 a2 a 2 c) a a.2). a) 4x-7=2x+1 b) 4x+8= 4(x+2) c) a2-6a+9= (a-3)2 ç) 2(m-2)+m+1= 3(m-1) d) 3(a+3)+4(a-1)=2(a-2)+2(2a-1) 3 Aşağıdaki modellerden elde edilebilecek özdeşlikleri yazınız.2).(a-b) 91 5 6 Aşağıda verilen özdeşliklerde “ a) (x.10x + 25 b) (2a -1)2 ç) 121-16x2 e) 9a2 .b a. a + 11 (2x .3)2 (x .)2 = x2 -6x + 9 y2 c) x2 -(2y)2 = x2 a ” yerine gelmesi gereken sayıları bulunuz.UYGULAMA 1 “Bir sayının iki katının altı fazlası aynı sayının üç fazlasının iki katına eşittir.). a) ( + 7y)2 c) (x .

Bu halıların kenar uzunluklarını ve alanlarını harflerle nasıl ifade edersiniz? Tartışınız. en büyük parçalar sol üst köşede olacak şekilde bir dikdörtgensel bölge oluşturalım.Çarpanlara Ay›rma Halı üreticisi bir firma ürettiği bir modelde halıları uzunlukları genişliklerinden 3 metre daha fazla olacak şekilde tasarlıyor. kısa kenarı 1 cm olan üç adet dikdörtgen. Dikdörtgensel bölgenin alanını nasıl ifade edersiniz? Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları ile x2+3x+2 arasındaki ilişkiyi tartışınız. 1.(2x+3) . uzun kenarı x. kenar uzunluğu 1 cm olan iki adet kare keselim. Bunun için kartondan kenar uzunluğu x ile temsil edilen bir adet kare. 4x+6= 2. ÖRNEK 4x+6 ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım. Benzer yöntemle 2x2+5x+3 ifadesinin çarpanlarını bulunuz. 1 1 x 1 şeklinde olur. Bu parçaları kullanarak dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+3 2 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 4x+6 ifadesinin çarpanlarıdır. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Karton •Makas •Cetvel Harfli ‹fadelerin Çarpanlar› 1 x x x2 x x 1 1 1 92 x2+3x+2 ifadesinin çarpanlarını belirlemek üzere ifadeye karşılık gelen parçalar elde edelim. Oluşturulan dikdörtgensel bölgenin kenar uzunluklarını küçük parçaların kenar uzunlukları cinsinden yazalım. Elde ettiğimiz parçalardan. Yol 4x+6 ifadesine karşılık gelen parçalar.

x.2.3 4x+6= 2. 1.x. Yol 4x+6 ifadesindeki terimlerin çarpanlarını yazalım: 4x+6= 2.2.1+x.x+2. Yol İfadedeki terimleri kuvvetlerine göre büyükten küçüğe doğru sıralayalım: Baştaki ve sondaki terimlerin çarpanlarını.3 Bütün terimlerdeki ortak olan çarpanı belirleyerek parantezin önüne yazalım: 4x+6= 2. çapraz çarpımlarının toplamı ortadaki terimi verecek şekilde altlarına yazalım: 2x2+3x+1 2x2 + 3x + 1 2x x 1 1 2x.(2x+3) 4x2+2x ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım.2.(2x+1) x+1 2. Yol 2x2+3x+1 ifadesine karşılık gelen parçalarla dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+1 93 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarıdır.(2x+1) 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım: 1. 2x2+3x+1= (x+1). Yol 4x2+2x ifadesine karşılık gelen parçalarla dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+1 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 4x +2x ifadesinin çarpanlarıdır.x+2. 2 2x 4x2+2x= 2x(2x+1) 2.2.x+2.1= 3x . Yol 4x2+2x ifadesindeki terimlerin çarpanlarını yazalım: 4x2+2x= 2.1 Çarpanlardan ortak olanları belirleyerek parantezin önüne yazalım: 4x2+2x= 2x.

d)a.Yazılan çarpanların karşılıklı toplamları 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarını oluşturur. (2y+3) Çarpanlara ayıracağımız ifadeyi gruplandıralım. • Ortak çarpan parantezine alma • Gruplandırma • Baştaki ve sondaki terimin çarpanlarından yararlanma • Özdeşliklerden yararlanma UYGULAMA 94 1 Aşağıda modellenen cebirsel ifadeleri ve bu ifadelerin çarpanlarını yazınız. e) 7x2. a) 3a+9 d) 25+20b b) 15-5x e) 16x-24 c) xy-yz f) 13x-39y ç) 4b-12 g) 10+25y . (2xy-4y) + (3x-6) = 2y. ç) =6a . =16b =3ab c) 2y. Harfli ifadelerin çarpanları aşağıdaki yöntemlerden uygun olan kullanılarak bulunur.3x2=12x3 b) 4.(x+1) bulunur. 2x2+3x+1= (2x+1). =30y2 =14x3y 3 Aşağıdaki ifadeleri çarpanlarına ayırınız. (x-2) ortak çarpan parantezine alalım. a) 6. x2 x 1 a) b) c) 2 Aşağıdaki ifadelerde verilmeyen çarpanları bulunuz. 2xy-6 + 3x-4y ifadesini çarpanlara ayıralım.(x-2) = (x-2) .(x-2) + 3. Gruplardaki terimleri ortak çarpan parantezine alalım.

5.(x-2).(x+2 2) 9 x+5x-m ifadesinin çarpanlarından biri (x-1) olduğuna göre m kaçtır? 10 (10 001)2-(10 000)2 işleminin sonucunu bulunuz. çarpan ağacı yöntemi ile bulunmuştur. Örnek a) 2 2x+8 x+4 6x-18 b) x2+x c) 3x2-6x 5 Yanda bir cebirsel ifadenin çarpanları.(x-4) . Dikdörtgensel bölgelerin olası kenar uzunluklarını örnekteki gibi bulunuz. . Aynı cebirsel ifade farklı bir şekilde modellenebilir mi? Araştırınız.(a+b)2 = 8 ise a. 20 Çalışma 11 . x a) 3x+6x2 c) 6x-3x2 b) 21a2+7a ç) 6x2 . a) x2-16y2 b) 4x2+4x+1 c) 49-9a2 ç) 16-8a+a2 8 Aşağıdaki ifadelerde boş kutulara gelmesi gereken cebirsel ifadeleri bulunuz.4 Aşağıdaki dikdörtgensel bölgelerin alanları. a) x2-3x+2= c) 2x2-2x-4= . e) x4 . (a-b)2.b çarpımının değerini bulunuz. d) 4x3-4x2 -8x = 4x.(2-x) 6 Yanda modellenen cebirsel ifadeyi ve çarpanlarını bulunuz. cebirsel ifade olarak iç bölgelerine yazılmıştır.(2+x). Aşağıdaki ifadelerin çarpanlarını örnekteki gibi bulunuz.4x 20x-5x3 20-5x2 5 4-x2 2+x 3 2-x 20x-5x = x. (x+1) b) ç) 3a2-15a+12= =(x+1).64 = (x-2 2). 95 7 Aşağıdaki cebirsel ifadelerin çarpanlarını bulunuz. Nasıl bulduğunuzu açıklayınız.

y 1 x2 + 2x ifadesini sadeleştirelim. ÖRNEK ifadesini sadeleştirelim. Murat.3 . Elde ettiğimiz çarpanları pay ve payda için farklı renkte kalemler kullanarak küçük birer kâğıda yazalım. Aynı adımları . x . x . . Murat bir kesir söylüyor ve Oya o kesrin sadeleştirilmiş şeklini buluyor. (x+2) = x (x+3) . Bunun için önce pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım ve aynı olan çarpanları sadeleştirelim: = 3x 6 .Rasyonel ‹fadeler Oya ve Murat birlikte ders çalışıyorlar. 96 Elde ettiğiniz sonuçları karşılaştırınız. Pay ve paydada kalan çarpanları rasyonel ifade şeklinde yazınız.x. y = = 3x 6. Bu çarpanlardan pay ve paydada aynı olan çarpanları eşleştirerek ayıralım. x + 5x + 6 2 Pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım ve aynı olan çarpanları sadeleştirelim: x . ETK‹NL‹K Sadelefltirme rasyonel ifadesinin pay ve paydasında bulunan cebirsel ifadeleri çarpanlarına ayıralım. rasyonel ifadeleri için tekrarlayınız. (x+2) x+3 . harfli ifadeler içeren kesirler söylerse Oya nasıl cevap vermelidir? Tartışınız. Hangi ifadeyi elde ettiniz? Arkadaşlarınızla karşılaştırınız.

(x+1) x.(x .1 ETK‹NL‹K Rasyonel ‹fadelerle ‹fllemler Yandaki tablonun birinci satırında yapılan işlemi inceleyelim. (x + 1). 2 .1) 2a . (a .(a -1) . (a . (2a -1) 2 . (a + 2) (a + 2) . (a .1). (a + 2) .2).(x+1). x-1 x -1 x +x Toplama ve çıkarma işlemlerini yapabilmek için önce paydaları eşitleyelim. (a + 2) 2 .2 + 2 işleminin sonucunu bulalım.1) . adım 2.(a -1) .(x+1) + = x. (x + 1).a2 .4 2a2 + 3a .2 Pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım: (a .(x-1) = 2x2 + 2x . İşlem basamaklarında yapılan işlemleri açıklayınız.2) Kesirlerde yapılan çarpma işlemine benzer şekilde pay ile payı.1). (x + 1) x. payda ile paydayı çarpalım ve aynı olan çarpanları sadeleştirerek sonucu bulalım: (a . adım 3.(x+1) x.3a + 2 .1 = x .(x . Tablo: ‹fllemler 1. (x + 1) x.2) = a. Bunun için paydadaki ifadelerin çarpanlarını bulalım: Paydaların eşit olması için ifadelerin pay ve paydasının hangi ifade ile çarpılması gerektiğini belirleyelim: 2 3 1 + x .(x+1) Belirlediğimiz ifadelerle pay ve paydaları çarparak toplama ve çıkarma işlemlerini yapalım: 3.(x-1).2). 2a2 + 4a ifadesini en sade biçimde yazalım. (2a -1) . 2 .x x-1 2x(x+1)-3x+x-1 2.(x-1) x.3x + x . adım 4. a .x. a .(x + 1) 3 1 2 + (x .(x-1). Diğer satırlardaki işlemlerin sonuçlarını bulmak için hangi işlemler yapılmalı? Tartışınız. adım 1 1 1 2 2 12x 1+12x + + + 6x2 x 6x2 x 6x2 6x2 6x2 (6x) 3a 2b 5b 3a x 2x : 6yz 3yz a 1 : a+1 a2+a 97 ÖRNEK 2 3 1 .1) 2x2 . 2a .(x + 1) x-1 x (x-1) x.1 (x .1 x .(x+1). Belirlediğiniz adımları uygulayarak diğer satırlardaki işlemlerin sonuçlarını bulunuz.

1 2x2 + x .a (a + 2) 3 a UYGULAMA 1 Aşağıdaki ifadelerden birbirine eş olanları örnekteki gibi eşleştiriniz.) ç) 4x2 . 2 (. Sonucu en sade biçimde yazınız. 1 1 + y x x+y x-y a) b) x+y x-y x+y 2x c) 3x 3x + 1 + 2 4 ç) : 5 .4by2 y2 .6x .3 4 ifadesi sadeleştirilebildiğine göre a tam sayısı kaçtır? Aşağıdaki işlemleri yapınız.1 a2 + a .3 2x2 + 2x 2 c) 2a + 5a .9 3(x + 1) = 2 (x ....2xy + 1 2xy .) b) (.) c) 3x2 . a.x .4b2 b2 .. yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z..( a + 2) a.a a.. 2 3 x2 .x .2 2ab + 2b = 2x + 1 x+1 = a-1 2a (. 2by2 ..1) x + 2x .2 x2 .2 e) 2x2 + 2y2 3x2 + 3y2 3 Afla¤›daki eflitliklerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”.2x .3a + 6 : a2 + 3a + 2 işleminin sonucunu gerekli sadeleştirmeleri yaparak bulalım: a2 a2 + a 3a + 6 : a2 + 3a + 2 = 3 (a + 2) : (a +1).(a + 1) a2 a2 + a = = a 3 (a + 2) .3x + 2 2 98 a) 3x 4x2 3 x+3 3x + 3 x + 4x + 3 2 x2 + x x2 .) a) 2x + 2x + 1 = x + 2 x+1 x2 + 2x + 1 (..2 x x-2 3 4x x+1 x-1 4a2 6a2 Aşağıdaki ifadeleri en sade biçimde yazınız.3 a2 + 6a + 9 ç) 2 2 d) x y .4b + 4 b2 + 4b + 4 b) x2 .

1 + 1 1 .2y . 10 iflleminin sonucunu bulunuz. 3. y-1 3y + 1 5 2 y-1 3y + 1 = 5 2 (2) (5) = 5 (3y + 1) 2 (y-1) 10 10 2y . 9 Ezgi ve Özge yandaki ifllemi yapmaya çal›fl›yorlar. 11 x= 5 + 1 ise x2 .2x + 1 ifadesinin değerini bulunuz.6 iflleminin sonucunu bulunuz 7 iflleminin sonucunu bulunuz 8 (x . Ezgi verilen ifllemi afla¤›daki gibi yap›yor. 1 + 3 = = 10 10 10 Sonuçlar birbirine eflit olmad›¤›ndan Özge.z)2 z-y ifadesini en sade biçimde yaz›n›z. 13 + 3 16 13 . Ezgi’nin yapt›¤› ifllemlerde hata oldu¤unu düflünüyor.(x + y . 21 Çalışma .2 15y + 5 10 10 15y + 5 .y + z)2 .1 4 = -0=2 2 5 2 Ayn› flekilde Ezgi’nin buldu¤u sonucun y=1 için alaca¤› de¤eri hesapl›yor.2 10 13y + 3 10 Özge y-1 3y + 1 =? 5 2 ifadesinin 99 y=1 olduğunda alacağı değeri hesaplıyor. = = = Ezgi’nin ifllemlerini inceleyerek yapt›¤› hatay› bulunuz.

a .KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Esra... 2 İlk terimi 5. 64 . 8 .b = 4 br olduğuna göre a + b toplamının değerini bulunuz... 1 .. 6y x x a 5 Kenar uzunlukları a ve b olan iki karesel bölge şekildeki gibi yerleştiriliyor...4(1 .. Elde edilen sayı ilk sayıdan çıkarılıyor.2 5 x + 5 4 100 Yandaki modelden elde edilebilecek özdeflli¤i yaz›n›z.x) (3 + 4x)2 25 .x2 ( 5 . 3 Aşağıdaki ifadeleri özdeşlik oluşturacak şekilde eşleştiriniz.x). Oluşan yeni sayı seçeneklerde verilenlerden hangisiyle kesinlikle tam bölünemez? A) 11 B) 12 C) 15 D) Rakamlarının farkı 7 9992 . Siz de tek sayıları ve toplama işlemini kullanarak bu sayı örüntüsü için farklı bir kural bulunuz. x ise x kaçtır? .. 3x ..(5 + x) -x-4 x2 .x)2 16x2 + 24x + 9 7x . Bu diziye uygun bir şekil örüntüsü oluşturunuz. ortak farkı 3 olan aritmetik diziyi yazınız. Boyalı alan 80 br2.4 (5 . .1 = 1000 . 27 .. b 6 İki basamaklı bir sayının rakamları yer değiştiriliyor. yandaki sayı örüntüsünün kuralının ardışık doğal sayıların üçüncü kuvvetlerinin alınarak oluşturulduğunu söylüyor.

I a 2b 3c a3b2c 4a3b-16ab3 4a2b-8ab2 A) B) a b b-1 b-a II C) a + 1 1 1 b -1 III : a b ab IV a3x . ikinci sütundaki ifadelerden birine eşittir.ax ax . x + 6 ifadesini en sade biçimde yazınız.8 x2 . 8 Öz Değerlendirme . ifadenin önündeki harfi birinci sütundaki ilgili ifadenin solunda ayrılan çizgiye yazınız.1 b F) a 101 11 ifadesini en sade biçimde yazınız. İkinci sütundaki ifadelerin birinci sütundaki hangi ifadeye eş olduğunu bulduktan sonra.36 9 a-12 ifadesini en sade biçimde yazınız. 10 Birinci sütundaki ifadelerden her biri.12x + 36 .a2x D) a + 2b E) -a . x-6 x2 .

.) Bir üçgende yükseklikler daima üçgenin iç bölgesinde noktadaştır. 3 102 K 4 Yandaki şekilde verilenlere göre ILNI’nun en küçük tam sayı değeri kaç santimetredir? A) 4 B) 5 C) 6 D) 7 L 13cm 7cm N 5 E ) > 90º . (.. (. Bu şekilde [BH] ve [HC] doğru parçalarının özellikleri nelerdir? A H D B ..) Bir eşkenar üçgen...ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 A B C D k Üçgenler ve Cebir Yandaki şekilde k ve l doğruları paraleldir. Buna göre AEH.) Bir dik üçgende yükseklikler dik açının köşesinde kesişir. üç açısının ölçüsünün verilmesiyle çizilebilir.) Bir üçgende kenarortay ve açıortaylar daima üçgenin iç bölgesinde kesişir. yanlış olanların başına “Y” yazıp cümleyi yanlış yapan kısmın altını çizerek doğrusunu yazınız. DKF üçgenlerinin alanlarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız l E 2m F 3m G 4m 2 H 5m K Bir üçgenin çizilebilmesi için bütün açı ölçülerinin ve kenar uzunluklarının bilinmesi gerekir mi? Neden? Açıklayınız. (. bir kenar uzunluğunun verilmesiyle çizilebilir.) Bir üçgen. BEG.. (.. (.... Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D ”. CFH. s ( ) = 90º ise Yandaki şekilde s ( en uzun kenar aşağıdakilerden hangisidir? A) [EB] B) [AB] C) [EA] D) [AL] A C B L 6 IABI = IBDI = 4 cm ve IACI = ICDI = 6 cm uzunluklarını kullanarak yandaki şekli çiziniz.

II. Eda koşuya başladığı noktaya dönmek isterse koşması gereken en kısa mesafe kaç kilometre olur? 10 Yanda oluşturulan sayı üçgenini inceleyiniz. 3125 geometrik dizisinde aşağıdakilerden hangisidir? A) B) 1 C) 5 D) 25 ifadesinin değeri 12 Aşağıdaki ifadelerden hangileri özdeşliktir? I.9 km doğuya doğru koşuyor.7 Aralarında 24 cm uzaklık bulunan paralel iki çubuk düz bir zemine dik olarak yerleştirilmiştir. Buna göre 19 inçlik bir bilgisayar ekranının yüksekliği 10 inç ise genişliği yaklaşık olarak kaç inçtir? 9 Atletizm yarışmalarına hazırlanan Eda önce 1. Sayıların oluşturduğu örüntüyü bulunuz.4 5x + 2x = 7x B) II. 1 1 2 1 1 2 4 2 1 1 2 4 6 4 2 1 1 2 4 6 8 6 4 2 1 103 11 Terimleri pozitif sayılardan oluşan 5. III ve IV C) I. Üçgenin devamına gelmesi gereken iki satırı yazınız. Çubukların uzunlukları 25 cm ve 40 cm olduğuna göre.3x . r. III ve IV D) I. p. 2(5 + x) + 3x = 5x + 10 a + a = a2 2 . s. daha sonra 0.x = (3 + x) 2 .2 km kuzeye. uzun çubuğun üzerine düşerse uzun çubuğun hangi noktasına gelir? b) Uzun çubuk kısa çubuğun üzerine düşerse kısa çubuğun hangi noktasına gelir? 8 Bilgisayar ekranlarının büyüklükleri genellikle “inç” biriminde verilir. III. IV. a) Kısa çubuk. Bu büyüklük dikdörtgensel bölge şeklindeki ekranın köşegen uzunluğunu ifade eder. II ve III A) I ve II .

.....1 ç) 18x2 .13 Aşağıdaki ifadelerden hangisi 24xy ifadesinin özdeşi değildir? A) 12xy.2 B) 12xy+12xy C) 6x.1 b 2 D) a + 2b b2 20 a2 .......4xy D) 18xy+6xy 14 Bir sayının karesine 8 katı ve 16 sayısı ekleniyor.1 a + 1 a + 3a + 2 ifadesinin en sade biçimini bulunuz.. eşitliğinde noktalı yere hangi ifade gelmelidir? 16 Aşağıdaki ifadeleri çarpanlarına ayırınız.2 b C) a . x+1 x x2+x 3x2+x -2x2 104 x2-x-2 3x2-5x-2 -2x2+4x 18 (10 001).. 15 3x2 + 5x -12 = (x + 3) ...1 : 2 a.. a) 4x2 y + 6xy b) 3a + 9b + 18c c) 4x2 .(9999) çarpımı aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilebilir? A) 104-1 B) 105-1 C) 109-1 D) 1010-1 19 a2 + b2 -b b + 2 ifadesinin en sade şekli aşağıdakilerden hangisidir? b b A) a b B) a ... Elde edilen sayı başka bir sayının karesi olabilir mi? Açıklayınız.50y2 17 Yandaki tabloyu tamamlayınız. 22 Çalışma .. Kullandığınız yöntemi açıklayınız.

Buna en güzel örneklerden biri koni bulutsusudur (gaz ve tozdan oluflmufl evren bulutu).” demifltir. Atom kavram›n› bugünkü anlamda ilk kullanan bilim insan› 19. Evrendeki cisimler ve matematik aras›ndaki iliflki sizin de dikkatinizi çekti mi? Evrenden geometrik cisimlere örnekler verebilir misiniz? . Bunlar olmadan tek sözcü¤ü bile anlafl›lamaz. bunlars›z ancak karanl›k bir labirentte dolan›l›r. Evren matematik diliyle yaz›lm›flt›r. Bunun yan›nda içinde yaflad›¤›m›z Dünya. da yaflam›fl olan John Dalton’dur.MATEMAT‹KTE YOLCULUK Kombinasyon. Bu piramitlerin say›s›n›n 80 ile 100 aras›nda oldu¤u belirtilmektedir.. daireler ve di¤er geometrik biçimlerdir.. Koni bulutsusu 1997 y›l›nda keflfedilmifltir ve Dünya’m›za uzakl›¤› 2200 ›fl›k y›l›d›r. yy. 105 Bir kimyasal elementin özelliklerini tafl›yan en küçük tanecik olan atom da küresel bir yap› olarak kabul edilmektedir. Dünyan›n yedi harikas›ndan biri olarak kabul edilen M›s›r Piramitleri insano¤lunun tarihte infla etti¤i en büyük yap›lard›r. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Geometrik Cisimler Evrendeki birçok gök cismi geometrik cisimlere benzetilerek adland›r›lmaktad›r. Ünlü bilim insan› Galileo Galilei: “. harfleri üçgenler. M›s›r Piramitleri’nin yap›lar›n›n günefl ›fl›nlar›na benzetilmeye çal›fl›ld›¤› fleklinde görüfller bulunmaktad›r. kutuplardan bas›k olmas›na ra¤men küre olarak kabul edilebilir.evren her an gözlemlerimize aç›kt›r ama onun dilini ve bu dilin yaz›ld›¤› harfleri ö¤renmeden ve kavramadan anlafl›lamaz. Benzer flekilde gezegenler ve uydular› da birer küre modeli olabilir.

Kombinasyon. . Bu parçalardan üç elemanlı kaç farklı küme oluşturulabilir? Tartışınız. Kaç farklı küme oluşturdunuz? Oluşan küme sayısı ile olası seçim sayısını karşılaştırıp yorumlayınız. Seçtiğimiz parçalarla iki elemanlı kümeler oluşturalım. kıymalı. Dört farklı pide çeşidinden üçünü seçerek karışık pide yemeye karar verirler. Pide çeşitleri yumurtalı. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Kombinasyon Bir tasarımcı yeni üretilecek olan bir duvar kâğıdı deseni üzerinde çalışıyor. ÖRNEK Pelin ve arkadaşları lokantaya giderler. Bunun için yandaki şekillerden ikisini seçmeyi planlıyor. kaşarlı ve kuşbaşılı olduğuna göre bu seçim kaç farklı şekilde seçim yapılabileceğini bulalım. Tasarımcı kaç farklı seçim yapabilir? Anahtar Kavramlar • Kombinasyon • Rasyonel denklem • Denklem sistemi 106 ETK‹NL‹K Renk Seçimi Araç ve Gereç •Dört farkl› renkte kalem •K⤛t veya karton •Makas Kâğıttan karesel bölge şeklinde birbirine eş dört parça keselim ve bunları farklı renklere boyayalım. Bu parçalardan herhangi ikisini kaç farklı biçimde seçebiliriz? Olası seçimleri not edelim.

b. D harfleri ile gösterelim. Meltem bu seçimi kaç farklı şekilde yapabilir? 2 3 . III. A.r) C(n.1 = 24 1! (4-3)! Karışımda sıra önemli olmadığı için bu ölçü gruplardan I. d) Altı dondurma çeşidinden dört çeşit seçilmesi durumu için a. Aylin bu dondurmacıdan üç çeşit dondurma almak istiyor. ABD. BCD ve ACD şeklindedir. n’nin r’li kombinasyonu C(n. r! UYGULAMA 1 Bir dondurmacıda beş farklı dondurma çeşidi bulunmaktadır. ABC. n! P(n. C ve D çeşitlerinden üçü ile 24 grup oluşturulabilir. ve IV. C. 3)= 4! = 4. C ve D çeşitlerinden üçü ile oluşturulabilecek bütün grupları yazalım: Yumurtalı Kıymalı Kaşarlı Kuşbaşılı A B C D I ABC ACB BCA BAC CAB CBA II ABD ADB BDA BAD DAB DBA III BCD BDC CDB CBD DBC DCB IV ACD ADC DCA DAC CAD CDA Seçme sırası önemli ise A. B. Bu nedenle dört farklı pide çeşidinden oluşturulabilecek farklı üçlü gruplar. B.3.Pide çeşitlerini yanda verildiği gibi A. P(4. II. Bu sayıya 4’ün 3’ lü permütasyonu bulunarak da ulaşılabilir. sütundakiler kendi içlerinde aynı durumu belirtmektedir. B.2.1 24 = 4 6 107 n elemanl› bir kümenin elemanlar› ile oluflturulacak r elemanl› farkl› gruplar›n say›s› n’nin r’li kombinasyonu olarak adland›r›l›r. P (4. a) Aylin kaç farklı seçim yapabilir? b) Dondurmaların seçiminde sıranın önemli olması durumunda kaç farklı seçim yapılabilir? c) Sıralamanın önemli olması durumunda üç çeşit dondurma kaç farklı şekilde servis edilebilir? ç) Bulduğunuz sonuçlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. Bu sonucu permütasyondan yola çıkarak da aşağıdaki gibi elde edebiliriz.r) veya (n r ) fleklinde gösterilir.3) = 3! 24 = 3.2. Altı kişilik bir gruptan üç kişilik bir alt grup kaç farklı yolla oluşturulabilir? Meltem 20’lik bir CD kutusundan 4 tane CD seçmek istiyor. c ve ç seçeneklerinde belirtilen işlemleri yapınız.r)= (n r )= r! = (n-r)! .

. a) 20 kişilik sınıftan herhangi iki kişinin seçilmesi.. 108 7 Bir şirket 2 muhasebeciyi işe alacaktır.....3) c) C(10...... b) 30 kişilik bir sınıftan sırayla bir başkan ve başkan yardımcısı seçilmesi..... 3” rakamları ile yazılabilecek birbirinden farklı üç basamaklı sayıların kaç tane olduğunun bulunması........ ç) “0....... Bu noktaların herhangi ikisi kullanılarak kaç farklı doğru parçası çizilebilir? 6 Aşağıdaki durumların permütasyon veya kombinasyondan hangisine örnek olabileceğini ifadelerin yanlarındaki noktalı yerlere sembolle göstererek yazınız...................................... Toplam kaç tokalaşma olmuştur? 11 Aşağıdaki şekilde yer alan noktaların birleştirilmesi ile kaç farklı üçgen oluşturulabilir? 23 Çalışma .......... c) 16 kişilik bir takımdan 11 kişi seçilmesi... Yapılan başvurulardan 21 farklı seçim yapılabileceğine göre bu iş için kaç kişi başvuruda bulunmuştur? 8 20 kişilik bir sınıftan bir geziye katılmak için 4 kişi seçilecektir........ 2....... a) C(14....... Öğrenciler cevaplayacakları soruları kaç farklı şekilde seçebilir? 5 Yandaki çember üzerinde 10 nokta işaretlenmiştir...........4 Çetin Öğretmen hazırladığı sınavda 8 soru sormuştur............ d) Dört arkadaşın birlikte yan yana kaç farklı biçimde fotoğraf çektirebileceğinin bulunması..........2) b) P(12....... Öğrencilerinden kendi belirledikleri 4 soruya cevap vermelerini istemektedir........5) ç) P (9.............. .. e) 6 farklı tatlı çeşidinin bulunduğu bir menüden 2 tatlının seçilmesi.................. Seçilecek dört kişiden biri başkan diğeri başkan yardımcısı olacağına göre bu dört kişi kaç farklı biçimde seçilebilir? 9 Aşağıda verilen permütasyon ve kombinasyon hesaplamalarını yapınız..6) 10 Bayram ziyaretinde buluşan 15 kişilik grupta herkes birbiriyle tokalaşmıştır........... 1....

x + 15 =8. a) Bu süre ile yaş arasındaki bağıntı (17 şeklindedir. Bulduğumuz değeri denklemde x yerine yazarak çözümün doğruluğunu kontrol edelim: x + 15 =8 2x 1 + 15 ? =8 x = 1 için 2.). . Bir günde 12 saat uyuması gereken bir çocuk kaç yaşında olabilir? ETK‹NL‹K Denklem Çözelim “Bir sayının 2 eksiğinin çarpmaya göre tersi ile ’ün toplamı 2’ ye eşittir. çocuğun yaşını belirtmektedir.1 ? 16 = 8 2 8=8 Eşitlik sağlandığından bulduğumuz değer doğrudur. Denklemin çözümü için öncelikle hangi işlem yapılmalıdır? Denklemi çözdükten sonra çözümün doğruluğunu nasıl kontrol edebilirsiniz? 109 ÖRNEK x + 15 = 8 denklemini sağlayan x değerini bulalım. Yukarıdaki probleme uygun denklemi yazalım. Denklemi çözmeden denklemi sağlayan değer için ne söylenebilir? Tartışınız. 2x Eşitliğin her iki tarafını 2x ile çarpalım (Böylece paydayı ortadan kaldırmış oluruz. Bu sayıyı bulunuz.2x 2x x + 15 = 16 x 15 15x = 15 15 x = 1 elde ederiz. 2x. Burada “a”. .Denklem Sistemleri Büyüme çağında olan çocukların bir günde uyumaları gereken süre yaşlarına göre değişir.

O hâlde bu denklemin çözüm kümesi bofl kümedir.10 = x-5 x-5 4x .100 = -6x + 30 26x = 130 x = 5 elde ederiz. Bulduğunuz değerlerin doğruluğunu kontrol ediniz. : y’ yi temsil etmektedir. terazide tek değişkenin yer almasını nasıl sağlayabilirsiniz? Tartışınız.4x .20 =x-5 6 5 6 5 6 5 5 . (x .10 . 4kg 4kg 4kg Denklemlerdeki değişkenler arasındaki ilişkiyi açıklayınız.10 + x-5 110 6 = 10 x-5 5 = 10 0 olur.10 = x-5 4x .10 + 6 5 5-5 10 + 6 = 10 5 0 0 Buldu¤umuz x de¤eri denklemde baz› rasyonel ifadelerin paydas›n› “0” yapmakt›r. (4x . Terazilerde modellenen denklemleri yazalım. Bu nedenle x = 5 de¤eri denklemin çözümü olamaz. . Tek değişken içeren denklemi çözünüz.10 + x-5 6 = 5 10 x-5 denklemini sağlayan x değerini bulalım: İşlem kolaylığı sağlamak amacıyla payları eşit olan ifadeleri bir araya getirelim: 4x .5) 20x . ETK‹NL‹K ‹ki De¤iflkenli Denklemler Yanda denge durumunda olan terazi modellerindeki : x’ i .20) = (-6) . 5 . Bu ilişkiden yararlanarak 2.10 . Buldu¤umuz de¤eri denklemde yerine yazarak çözümün do¤rulu¤unu kontrol edelim: 4x . x = 5 için 4 . Elde ettiğiniz sonuçtan yararlanarak diğer değişkeni bulunuz.

Buna göre. denklemde x yerine (16 .y) yazarak y değerini bulabiliriz.5y + 10y = 100 5y = 20 y=4 x + y = 16 denkleminde y yerine 4 yazarak x değerini bulalım. x + 4 = 16 x = 12 elde edilir.y) + 10. 2.12 + 10.5y + 10y = -80 + 100 5y = 20 y=4 x + y = 16 denkleminde y yerine 4 yazarak x değerini bulalım: x + 4 = 16 x = 12 elde edilir.ÖRNEK 16 soruluk bir testte 5 ve 10 puanlık sorular bulunmaktadır. -5x .y eşitliğini yazabiliriz.4 = 60 + 40 = 100 2. yol: (Yok Etme Yöntemi) Bu yöntemde eşitliğin her iki yanındaki ifadelerin taraf tarafa toplanması veya çıkarılmasıyla bilinmeyenlerden biri yok edilir. Soruların tamamı doğru cevaplandığında 100 puan alındığına göre testte 5 ve 10 puanlık sorulardan kaçar tane olduğunu bulalım: Problemde verilen durumlara uygun denklemleri yazalım. Ayn› de¤iflkenleri içeren iki do¤rusal denklem “do¤rusal denklem sistemi” oluflturur. Do¤rusal denklem sistemlerinin çözümünde.y = 100 80 . 1. denklemden x = 16 . Bu denklem sisteminden bilinmeyenleri bulmak için iki farklı yol izleyebiliriz. denklemi -5 ile çarpalım. x+y= 12 + 4 = 16 5x + 10y = 100 5. (16 . Böylece iki eşitliği taraf tarafa topladığımızda x bilinmeyenini yok etmiş oluruz. Bulduğumuz x ve y değerlerinin her iki denklemi de sağlaması gerekmektedir. yerine koyma veya yok etme yöntemi kullan›l›r. yol: (Yerine Koyma Yöntemi) 1. 5 puanlık soruların sayısı x . 111 (1) x + y = 16 (2) 5x + 10y = 100 . Bunun için 1. x + y = 16 5x + 10y = 100 şeklinde iki bilinmeyenli iki denklem elde edilir. 10 puanlık soruların sayısı y olsun. (1) x + y = 16 (2) 5x + 10y = 100 5.5y = -80 5x + 10y = 100 + -5x + 5x . Sistemin çözümü olan s›ral› ikili her iki denklemi sa¤lamal›d›r.

k = 7 24 Çalışma . okul korosundaki kız ve erkek öğrencilerin sayısının birbirine 3 eşit olmasını ister.95 m ise 3 9 10 11 Toplamları 74 farkları 18 olan iki sayıdan büyük olan› kaçtır? Aşağıdaki denklemleri çözünüz. İkisinin boyları toplamı 2. İlk hafta 12 TL’ye kitap alıyor ve o hafta için elinde 40 TL kaldığını görüyor. 2 ’ si kadardır. aylık harçlığını her hafta için eşit harcamak üzere 4’e bölüyor. “15 eksiğinin ’si 22 olan sayı kaçtır? ” Bu sorunun çözümü için Banu ve Arzu aşağıdaki Banu : 2x . Korodaki kız öğrencilerin sayısını bulunuz. Mesut’un boyu babasının boyunun Mesut’un boy uzunluğunu bulunuz.3 = 2 5 4 112 6 b) 2y -y + 1 3y + = 4 2 5 c) 2x + 6 = x 8 5 2 gibi iki farklı denklem kuruyor.3 = 2n 2n . 3 1 2 = x-2 x-3 7 denklemini çözünüz.15 = 22 3 Arzu : 2 (x . Hangi denklemin doğru olduğunu bularak çözümünü yapınız. Gruba bir öğrenci daha katıldığında her öğrenciye düşen soru sayısı 3 azalıyor. 4 5 x .UYGULAMA 1 Zehra. a) 2x + y = 3 x + 2y = -12 b) a + 3b = 8 2 b .15) = 22 3 3 Ahmet Öğretmen. 8 Müzik öğretmeni Başak Hanım.80 = 20 denklemine uygun bir problem kurunuz. bir testte bulunan soruları 5 kişiden oluşan bir grup öğrenciye çözmeleri için eşit olarak paylaştırıyor. Bu testte kaç soru vardır? Ardışık üç çift sayının toplamının yarısı 12’ dir Bu sayılardan en büyü¤ü kaçtır? Aşağıdaki denklemleri gerçek sayılar kümesinde çözünüz. a) x .a = 12 c) 2k . Korodaki erkek öğrencilerin sayısı kız öğrencilerin sayısının 5 ’ ü kadardır ve koroya 12 erkek öğrenci katıldığında kız ve erkek öğrencilerin sayısı eşit olmaktadır. Zehra’nın aylık harçlığı kaç TL’ dir? Denklem kurarak çözünüz ve çözümde kullandığınız stratejiyi açıklayınız.

O devirlerden kalma kitaplarda bu ölçümlerin çubuklar veya ağaçlar yardımıyla nasıl yapılacağı anlatılır. C ile F ve AC ile DF eştir. IBCI = IRPI ve IACI = ISPI olacak şekilde bir SRP çizelim. s(ABC) = s(KLM) . eş üçgenlerdir. ETK‹NL‹K Üçgenleri Karfl›laflt›ral›m Araç ve Gereç •Cetvel •Aç›ölçer •Makas Herhangi bir ABC üçgeni çizelim. Bu nedenle ABC ile DEF. 5 cm 100o B 6 cm C E 6 cm 100o F 5 cm IBCI = IEFI = 6 cm s( C ) = s( F ) = 100º IACI = IDFI = 5 cm olduğundan [BC] ile [EF] . . s(ACB) = s(KML) ve IBCI = ILMI olacak şekilde bir KLM çizelim. Bu üçgenler eş midir? Tartışınız. Cetvel ve açıölçer kullanarak bu üçgenin kenar uzunluklarını ve açılarını ölçüp not edelim. Bunu sembolle ABC DEF şeklinde gösterebiliriz.Üçgenlerde Efllik ve Benzerlik Çok eski devirlerden beri eş ve benzer üçgenler uzaklık ve yükseklik ölçümleri için kullanılmaktadır. Üçgenlerin bilinmeyen kenar uzunluklarını ve açı ölçülerini belirleyiniz. Örneğin. Sizce bu ölçümü yapabilmek için hangi bilgilere ihtiyacınız vardır? Tartışınız. bir dağın yakınlarındaki bir ağacı kullanarak dağın yüksekliğini binlerce yıllık bir yöntemle ölçebilirsiniz. IACI = IDFI ve s(ABC) = s(DEF) olacak şekilde bir DEF çizelim. Elde ettiğiniz sonuçları tartışınız. Çizdiğimiz üçgenlerin herbirini kenarları boyunca keserek kağıttan ayıralım ve üst üste çakıştıralım. 113 ÖRNEK A D Yanda verilen üçgenlerin eş olduklarını gösterelim. IABI = ISRI. IABI = IDEI .

Bu nedenle UYZ ile ACB. T S c) U 55o 55 A o s( U ) = s ( A ) = 55º s( Y ) = s( C ) = 75º IYZI = IBCI = 8 cm oldu¤undan U ile A. • Kenar-Kenar-Kenar (KKK).‹ki üçgenin. • ‹ki aç›s› ve dahil ettikleri kenar. • ‹ki aç›s› ile bu aç›lar›n karfl›s›ndaki kenarlardan herhangi biri efl ise bu üçgenler efltir. P R b) IPRI = ITSI . • ‹ki kenar› ve dahil ettikleri aç›. Bu nedenle PRT ve STR. • Aç›-Kenar-Aç› (AKA). • Kenarlar›. Y ile C ve [YZ] ile [BC] efltir. • Kenar-Aç›-Aç› (KAA) fleklinde adland›r›l›r. • Kenar-Aç›-Kenar (KAK). KKK efllik flart›na göre efl üçgenlerdir. IPTI = IRSI ve [TR] iki üçgenin de kenar› oldu¤undan PRT ile STR’nin kenarlar› efltir. a) K s( L ) = s( N ) = 90º ILMI = IMNI = 4 cm L M 4 cm 4 cm N s(KML) = s(OMN) (ters açılar) olduğundan L ile N. Bu nedenle KLM ile ONM. Bu efllik flartlar› s›ras›yla. LM ile MN ve KML ile NMO eştir. C 75o Y 8 cm Z B 8 cm 75o . efllik flart›n› belirleyerek gösterelim. ÖRNEK Afla¤›da verilen üçgenlerin efl olduklar›n›. KAA efllik flart›na göre efl üçgenlerdir. 114 O Açı-Kenar-Açı (AKA) eşlik şartına göre eş üçgenlerdir.

benzer midir? Tartışınız. ABC’nin kenar uzunlukları.5 cm F İki üçgenin karşılıklı kenarlarını oranlayalım: = = = = = İki üçgenin karşılıklı kenarlarının oranı aynı olduğundan ABC ve DFE benzer üçgenlerdir. Açılar arasındaki ilişkiyi tartışınız. DFE’nin kenar uzunluklarının Bu nedenle benzerlik oranı ’ tür. Üçgenlerin açılarını ve kenar uzunluklarını ölçelim. F G D E ÖRNEK Aşağıda verilen üçgenlerin benzer olup olmadıklarını inceleyelim: A D 115 2 cm B 4 cm 6 cm 3 cm 3 cm C E 4.ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Aç›ölçer •Cetvel Efl mi? Benzer mi? A4 kâğıdının herhangi bir köşesini kısa kenarı üzerine katlayalım ve oluşan üçgenleri isimlendirelim. ’ si oranında küçültülmüşüdür. Yukarıdaki iki adımı ABG ile FEG ve BCD ile GFE için de uygulayınız. . Bu üçgenler eş midir. kenarları ve bu oran arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız. ABG ve CDB üçgenlerinin hipotenüs A B C uzunluklarını oranlayınız. Aynı oran dik kenarlar arasında da bulunabilir mi? Bu iki üçgenin açıları.

• ‹kifler aç›lar›n›n efl. .‹ki üçgenin. • Karfl›l›kl› kenarlar›n›n orant›l›. • Kenar-Aç›-Kenar (KAK) fleklinde adland›r›l›r. Benzerlik oran› ise ’dir. • Karfl›l›kl› iki kenar›n›n orant›l› ve dahil ettikleri aç›lar›n efl olmalar› durumunda bu üçgenler benzerdir. ÖRNEK Afla¤›da verilen üçgenlerin benzer olduklar›n›. • Aç›-Aç› (AA). benzerlik flart›n› belirleyerek gösterelim: S 50o K 50o 116 L 4 cm 3 cm 8 cm 6 cm M R P s( K ) = s( S ) = 50º oldu¤undan verilen iki üçgenin birer aç›lar› efltir. • Kenar-Kenar-Kenar (KKK). KAK benzerlik flart›na göre benzer üçgenlerdir. Benzerlik flartlar› s›ras›yla. Bu aç›y› oluflturan kenarlar›n uzunluklar›n› oranlayal›m: = = = = Üçgenlerin iki kenar› karfl›l›kl› olarak orant›l› ve bu kenarlar›n aras›ndaki aç›lar efl oldu¤undan KLM ve SRP .

x = 256 . 110 m B 156 m 12 8 m Kontrol Edelim ICDI’ nu bilinmeyen olarak kabul edelim. ECD ~ BCA = 128 . 156 = 156 x C E x D x = 312 m olur. 12 8 m C 110 m B A 156 m Plan Yapal›m Yap›lan ölçmelerde E ve B aç›lar› efl verilmifltir. ICDI ICDI = 256 m Sonuç [CD]’n›n verilen uzunlu¤u ile ayn›d›r.Tünel çal›flmalar› yapan bir ekip yanda resmi verilen da¤›n yerle birleflti¤i uzunlu¤u hesaplamak istiyor ve resim üzerinde verilen ölçümleri yap›yor. Bu benzerli¤i kullanarak IEDI’nu bulal›m. 117 Plan› Uygulayal›m Benzerlik için “ ~ ” sembolünü kullanal›m. A Siz de E ve C noktaları arasındaki uzaklığı bulunuz. = 128 156 = ICDI 312 128 . B ile E noktalar› birlefltirildi¤inde iki tane üçgen oluflmufl. Bu nedenle ECD ve BCA üçgenlerinde AA benzerli¤i vard›r. Büyük üçgende IEDI soruluyor. IACI ve IEDI’nu kullanarak ICBI’nun 256 m olup olmad›¤›n› kontrol edelim. E x D Problemi Anlayal›m A ile D. ECD ve BCA ters aç›lar oldu¤undan efltir. Küçük üçgenin üç kenar uzunlu¤u da biliniyor. 312 = 156 . 25 6 m 25 6 m . IABI. Bu uzunlu¤un kaç metre oldu¤unu bulal›m.

yalnızca açı ölçüleri eş olan iki üçgenin eş üçgenler olduğunu. Bunun için resim üzerinde verilen ölçümleri yapıyor. Buna göre IABI kaç metredir? Açıklayınız.UYGULAMA 1 Yiğit. VYZ dik üçgeninki ise 12 cm ve 13 cm’dir. C 5 Yanda verilen flekilde [SR] [TP] ve [ST] [RP]’d›r. Buna göre ISRI = ITPI oldu¤unu gösteriniz. III. Sizce oluşan üçgenler eş midir? Neden? A 2 Mühendis Erol Bey. karesel bölge şeklindeki bir kâğıdı köşegeni boyunca ikiye katlıyor. IABI = IBCI IADI = IDCI s(BDC ) = s(ADB) B D Yandaki flekilde ABD ile CBD’nin efl oldu¤unu göstermek için yukar›da verilen bilgilerden hangisine gerek yoktur? Efllik flart›n› belirterek aç›klay›n›z. IEFI = IHKI ve IDFI = IGKI’ dur. IDEI = IGHI. Bu iki üçgen efl midir? Neden? . S R T P 6 DEF ile GHK efl üçgenlerdir. Lale ise benzer olduğunu iddia ediyor. 50m P 38m B 38m C 50m 42m D 3 118 4 Betül. D ile E ’nın ölçüleri toplam› 100º ise K ’n›n ölçüsünü bulunuz. yanda resmi verilen gölün A ve B noktaları arasındaki uzaklığı ölçmek istiyor. Sizce kim haklıdır? Neden? A I. II. 7 KLM dik üçgeninin dik kenar uzunluklar› 5 cm ve 12 cm’dir.

IABI = 12 cm ve IACI = 16 cm [BA] ise IAHI kaç santimetredir? 25 B H C Çalışma . Buna göre A ile B noktalar› aras›ndaki uzakl›¤› bulunuz. Buna göre a¤ac›n uzunlu¤unu bulunuz. 119 B 80m 32m D 48m E 11 8cm M 12cm H N 15cm Yanda verilen flekilde [MN] [LK]. Yanda modellenen bu durumda Onur’un gölgesinin uzunlu¤u 248 cm. L 24cm A K 12 12cm 16cm Yanda verilen flekilde [AH] [BC].8 Boyu 155 cm olan Onur. Buna göre DEF’nin çevre uzunlu¤unu bulunuz. INKI = 15 cm ve ILKI = 24 cm ise [HN] ve [MN]’n›n uzunluklar›n› bulunuz. ABC ile benzer olan DEF’nin ise en k›sa kenar› 3 cm’ dir. 9 ABC’nin kenar uzunluklar› 6 cm. Bunun için flekildeki gibi dik üçgenler ve ölçümlerden yararlan›l›yor. 9 cm ve 14 cm dir. IMLI = 12 cm. a¤ac›n gölgesinin uzunlu¤u ise 744 cm’dir. [AC]. IHMI = 8 cm. bir a¤ac›n yak›n›nda durdu¤unda gölgesinin bitti¤i yer ile a¤ac›n gölgesinin bitti¤i yer ayn› nokta oluyor. A ile B noktalar›n› birlefltiren bir köprü yap›lmak isteniyor. 10 A Yandaki resimde verilen nehir üzerinde.

a) Emel Hanım.3) + = b) = 8 9 Bir ikizkenar üçgende eş olan kenarlara ait yükseklikler arasındaki ilişkiyi şekil çizerek gösteriniz. Esma Hanım. Aldığı kumaşın yetmeyeceğini düşünerek kalan kumaşın yarısını daha alır.4 y+3 120 B 10cm C 5 Bir kesrin payı ile paydasının toplamı 26’dır.y değerini hesaplayınız. . a) (x . yeni bir kazak örmek için 10 farklı desenden 4’ünü kullanmak istiyor. Aşağıda verilen denklemleri çözünüz. Yanda verilen bölme işleminde bölen ile bölünenin toplamı 63 olduğuna göre x . 6 x y 5 3 7 Esma Hanım. Bu seçimi kaç farklı biçimde yapabilir? b) Burcu misafirleri için masa hazırlıyor. 8 farklı tabağı kaç farklı şekilde dizebilir? 2 3 200 metre koşusunda 8 yarışmacı yarışmaktadır.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Kombinasyon. Kesrin payının 2 katı ile paydasının 3 katının toplamı 67 olduğuna göre bu kesri bulunuz. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Sınıf kitaplığına 5 yeni kitap alan Şükran Öğretmen bu kitapları 5 farklı öğrenciye her birine birer kitap verilmek üzere kaç değişik biçimde dağıtabilir? Aşağıda verilen iki sorunun çözümleri arasındaki farkları açıklayınız. gümüş ve bronz madalyanın sahipleri için kaç farklı durum vardır? Bu problemin çözümü için gereksiz olan bilgi nedir? A 4 Yanda verilen ABC üçgeni ikizkenar üçgendir. toplam 3 m kumaş aldığına göre bir top kumaşın kaç metre olduğunu bulunuz. Bütün yarışmacıların kazanma şanslarının eşit olduğu düşünülürse altın. ABC üçgeninin çevre uzunluğu 42 cm olduğuna göre x ve y değerlerini bulunuz. 2x . bir top kumaşın yarısını alır.

P noktasında bulunan pastane her iki başlangıç noktasına eşit uzaklıkta olduğuna göre hangi koşucu daha uzun koşmuştur? Neden? G 72º P 72º Y K L 12 Benzer iki üçgenin alanlarının oranı nedir? Açıklayınız. Yasemin ise Y noktasında başlayıp L noktasında bitiriyor. Gül. IACI = 12 cm.10 Yanda verilen şekilde s( R ) = s( T ) ve S noktası [RT]’nın orta noktasıdır. Bu iki üçgenin karşılıklı kenarlarının oranı 121 A 13 Yanda verilen şekilde IDFI = 8 cm. koşmaya G noktasında başlayıp K noktasında bitiriyor. Verilenlere göre PRS ve VTS üçgenleri eş midir? Neden? P T S R V PASTANE 11 Gül ve Yasemin koşu yaptıkları mesafeleri yandaki gibi çiziyorlar. [AC]’ nın orta noktası ise IBFI kaç santimetredir? cm 12 D E C B F 9 Öz Değerlendirme . ’tir. D.

renkler farkl› miktarda k›r›lmaya u¤rar ve k›rm›z›dan mora de¤iflen bir renk kufla¤› ortaya ç›kar. bu yüzler arasındaki uzaklık ve üç dikdörtgensel bölgenin birleştirilmesi ile elde edilen yüzey. prizmanın hangi elemanlarıdır? Tartışınız. Ünlü fizikçi Newton. prizman›n yüksekli¤idir. ortam›n k›rma etkisiyle renklerine ayr›fl›r. Bu açınımı makasla kenarları boyunca keselim ve kapatarak prizmamızı oluşturalım.Geometrik Cisimler Prizmaları Tanıyalım Ifl›k. Ifl›k havadan farkl› bir ortama geçti¤inde. köfle ve yüksekliktir. kaç tane köşesi vardır? Bu ayrıtlardan hangileri eştir? Neden? Açınımdaki dikdörtgensel bölgelerden üçü paralelkenarsal bölge olarak çizilirse prizmanın şekli ve duruşu değişir mi? Tartışınız. efl ve paralel üçgensel bölge olan iki taban renklendirilmifltir. Yandaki foto¤raflarda bu olay modellenmifltir. ›fl›¤›n bu özelli¤ini camdan yap›lm›fl bir üçgen prizma kullanarak incelemifltir. Fakat gerçekte bir çok rengin kar›fl›m›ndan oluflur. Ifl›k. Bu iki taban aras›ndaki uzakl›k. yan yüz. Foto¤raflar› inceleyerek. ayr›t. bu prizman›n yüzlerinden geçti¤inde. beyaz gibi görünür. Üç dikdörtgensel bölgenin birlefltirilmesiyle elde edilen yüzey ise yanal yüzeydir. Üçgensel bölge şeklindeki yüzler. ›fl›¤›n bu prizman›n hangi yüzlerinden geçti¤ini tart›fl›n›z. Yandaki prizmada. Sizce böyle bir prizma nas›l oluflturulabilir? Anahtar Kavramlar • Dönel koni • Ana do¤ru • Büyük çemberler • Dik prizma • E¤ik prizma ETK‹NL‹K 122 Araç ve Gereç •Karton •Makas •Cetvel •Yap›flt›r›c› Üçgen Prizma Olufltural›m Aşağıdaki prizma açınımını kartona çizelim. Üçgen prizman›n temel elemanlar› taban. Aynı renkle çizilmiş kenarların uzunluklarının eş olmasına dikkat edelim. taban yanal yüzey yükseklik taban . Üçgen prizmanın kaç tane ayrıtı.

ÖRNEK Aşağıda verilen üçgen prizma modellerinden hangisinin dik. ikincisi ise eğik prizmadır. Buna göre ilk prizma dik. Üçgen prizmanın tabanlarının karşılıklı köşelerini birleştiren ayrıtlar tabanlara dik ise dik prizma. Prizmamızı bu eksen etrafında iki kez 60º lik açı ile döndürelim. . eğik ise eğik prizma olarak adlandırılır. 10 cm 10 cm 10 cm 20 cm Eşkenar üçgen dik prizmanın tabanlarının merkezinden geçen doğru “eksen” dir. 123 Yukarıda yüzey açınımı verilen prizmanın tabanları düzgün altıgensel bölgeler olduğu için düzgün altıgen dik prizmadır. eğik prizmaların yan yüzleri paralelkenarsal bölgedir. Dik prizmaların yan yüzleri dikdörtgensel bölge. Yanda verilen eşkenar üçgen dik prizmanın dönme simetrisine sahip olup olmadığını belirleyelim. Siz de yukarıda verilen prizmaların temel elemanlarını belirleyiniz. Yanda verilen düzgün altıgen dik prizmanın yüzey açınımını çizelim ve prizmayı inceleyelim. hangisinin eğik olduğunu belirleyelim.

60º lik dönme 120º lik dönme Eşkenar üçgen dik prizma ekseni etrafında 120º lik açı ile döndürüldüğünde değişmez kaldığından dönme simetrisine sahiptir. düzgün sekizgen dik prizma ekseni etrafında her 45º lik açıyla dönmelerde değişmez kalır. Siz de eşkenar üçgen prizmanın neden 120º lik açıda dönme simetrisine sahip olduğunu açıklayınız. düzgün altıgen dik prizma ekseni etrafında her 60º lik. . düzgün altıgen ve düzgün sekizgen dik prizmaların dönme simetrisine sahip olup olmadıklarını belirleyelim. Düzgün beşgen dik prizma ekseni etrafında her 72º lik. Bundan dolayı bu prizmalar dönme simetrisine sahiptirler. 124 Yukarıdaki düzgün beşgen.

a) c) 3 cm 4 cm 3 cm 4 cm 5 cm 3 cm 4 cm 6 cm 6 cm 6 cm b) ç) 3 cm 5 cm 3 cm 125 2 cm 5 cm 2 cm 5 cm 3 cm 2 cm 5 cm 5 cm 5 cm 2 Aşağıda verilen dik ve eğik prizmaların temel elemanlarını işaretleyiniz.UYGULAMA 1 Aşağıda her bir seçenek için verilen çokgenlerle üçgen prizma oluşturulup oluşturulamayacağını belirleyiniz. .

26 Çalışma . Deniz çokgensel bölgelerden bazılarını fazladan çizdiğini fark eder. tabanının köşegeni boyunca kesilerek iki tane üçgen prizma elde ediliyor. bir düzgün beşgen dik prizmanın yüzey açınımında bulunan çokgensel bölgeleri aşağıdaki gibi çizer.3 Aşağıda verilen üçgen dik prizma ve düzgün altıgen dik prizmanın açınımını çiziniz. Oluşan üçgen prizmayı çizerek ayrıt uzunluklarını bulunuz. 8cm 9cm 10cm 4cm 5cm 6cm 4 Yanda kareli kâğıtta verilen üçgen prizma dönme simetrisine sahip midir? Neden? 126 5 Deniz. 6 Ayrıt uzunluğu 8 cm olan bir küp. Deniz’in fazladan çizdiği çokgensel bölgeleri ayırarak düzgün beşgen dik prizmaların yüzey açınımını çiziniz.

28 = 294 cm2 olur. Yanal yüzün ve üçgensel bölgelerin alanlar›n› nas›l bulabilece¤inizi tart›fl›n›z. 294 + 1680 = 2268 cm2 olur. Oluflan üçgensel bölgeleri keserek k⤛ttan ay›ral›m. kare prizma ve dikdörtgenler prizmas›n›n yüzey alan›n› veren ba¤›nt›lardan yararlanarak üçgen dik prizman›n yüzey alan›n› veren bir ba¤›nt› yaz›n›z. 20 = 1680 cm2. Yüzey alan›n› bulmak için iki üçgensel bölgenin alan› ile dikdörtgensel bölgenin alan›n› hesaplay›p bu alanlar› toplayal›m. prizman›n yüzey alan›: 2 . Bunun için önce üçgen prizman›n aç›n›m›n› çizelim: Aç›n›mda tabanlar üçgensel bölge yanal yüz ise dikdörtgensel bölge fleklindedir. Baz› evlerde çat› katlar› oda olarak kullan›l›r. Yanal yüzün üçgensel bölge ile birleflen kenar uzunlu¤u ile üçgensel bölgenin çevre uzunlu¤u aras›ndaki iliflkiyi aç›klay›n›z. Prizman›n yanal yüzünü k⤛tla kaplayal›m. Üçgensel bölgenin alan›: 21. 127 ÖRNEK 21cm 28cm 35cm 20cm Yanda verilen üçgen prizman›n yüzey alan›n› bulal›m. 2 21cm 28cm üçgenin çevre uzunlu¤u 20cm 35cm 21cm 28cm Dikdörtgensel bölgenin alan›: (21 + 28 + 35) . . Çat› kat›n› da düflünerek bir evin hacmini ve yüzey alan›n› nas›l hesaplars›n›z? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Dik üçgen prizma modeli •Kareli k⤛t •Makas Dik Üçgen Prizman›n Yüzey Alan› Üçgen dik prizma modelinin tabanlar›n› k⤛t üzerine koyarak çevresi boyunca çizelim. Küp. K⤛d›n taflan k›s›mlar›n› keserek yanal yüzün tam olarak kaplanmas›na dikkat edelim. Yanal yüzü kaplad›¤›m›z k⤛d› ve üçgensel bölgeleri kullanarak üçgen prizman›n aç›n›m›n› elde edelim.Prizmaların Yüzey Alanları ve Hacimleri Evlerin çat›lar›na dikkat ettiniz mi? Genelde üçgen prizma fleklinde olur.

A. 7 = 63 br3 bulunur. 9 + 12 . 5 cm 10 cm . 7 br 3 br Kare prizma iki efl karesel bölge ve dört efl dikdörtgensel bölgeden oluflur. (yükseklik) ETK‹NL‹K Dik Üçgen Prizman›n Hacmi Araç ve Gereç •Kal›n karton •Cetvel •Makas Kartondan birbirine efl üçgensel bölgeler elde edelim.10) . taban alanı ile yüksekli¤inin çarp›m›d›r. 7 = 2 . Prizmaların hacmi. 7 br 3 br 3 br Yüzey alan› = 2.(Yükseklik) Y. 7 = 102 br2 bulunur. (Yükseklik) 300 = (5. taban›n›n kenar uzunluklar› 5 cm ve 10 cm olan dikdörtgenler prizmas›n›n yüksekli¤ini bulal›m h Dikdörtgenler prizmas›n›n hacmi = (Taban alan›) . Hacmi 300 cm3.Prizmaların yüzey alanları dikdörtgenler prizmas›nda oldu¤u gibi yanal yüz ile taban alanlar›n›n toplam›na eflittir. (Yükseklik) = (32) . 50 50 Siz de dikdörtgenler prizmas›n›n yüzey alan›n› hesaplay›n›z. Üçgensel bölgeleri üst üste koyarak üçgen prizma modeli olufltural›m. = 2 .4) . Oluflturdu¤umuz modelin tabanındaki üçgensel bölgenin alan›n› kullanarak dik prizmalardaki hacim ba¤›nt›s› yard›m›yla üçgen prizman›n hacminin nas›l hesaplanabilece¤ini tart›fl›n›z. Hacmi = (Taban alan›) .h h = 6 cm olarak bulunur. (32) + (3. Hacim = taban alan› . yükseklik ÖRNEK 128 Taban›n›n bir kenar uzunlu¤u 3 birim ve yüksekli¤i 7 birim olan kare prizman›n yüzey alan›n› ve hacmini hesaplayal›m.(Taban alan›)+(Taban›n çevre uzunlu¤u). (taban alan›) + (taban çevresinin uzunlu¤u) . h 300 = 50. Prizman›n yüzey alan›= 2 .

82. yanal yüz ile taban alanlarının toplamına eflittir. 6 . Taban alanlar› ise altıgensel bölgenin alanının iki katına eflittir. Yükseklik = 192 3 . 12 = 2304 3 cm3 tür. 1 6 5 4 2 3 2 Taban alanları = 2 .8.64. 3 4 12 . 3 = 3.h = 6. 3 = 192 3 cm2 olur.a. Düzgün altıgensel bölgenin alanı flekildeki gibi altı tane eflkenar üçgensel bölgenin alanlarının toplamına eflittir. Prizmanın hacmi = Taban alanı . Prizmanın tabanı düzgün altıgensel bölgedir. . h=12cm a=8cm Bir prizmanın yüzey alanı.Yanda ölçüleri verilen düzgün altıgen dik prizmanın yüzey alanı ve hacmini hesaplayalım. taban alanı ile yükseklik uzunlu¤unun çarpımıdır. a .12 = 576 cm2 bulunur 3 Prizmanın yüzey alanı = Taban alanı + Yanal alan = 192 3 + 576 = 192 ( 3 + 3) cm2 dir. Yanal alan = 6. = 41 129 Yanal alan düzgün altıgensel bölgenin çevre uzunlu¤u ile prizmanın yükseklik uzunlu¤unun çarpımına eflittir. Düzgün altıgensel dik prizmanın hacmi.

..4m 3m 6.... Prizmanın yükseklik uzunlu¤u .. 2. yanda boyutlar› verilen kutunun yan yüzlerini k⤛tla kaplayarak süslemek istiyor. Hazar’›n oluflturdu¤u üçgen prizman›n yüzey alan›n› bulunuz. üçgen prizma oluflturmak için karton üzerine yandaki çizimi yap›yor.UYGULAMA 7 cm 1 Hazar. cm’dir.2m 12m . Yi¤itcan’›n bu ifl için kaç santimetre kare k⤛da ihtiyac› vard›r? 12 cm 12 cm 12 cm 25 cm 130 15 cm 12 cm 4 Yanda ayr›t uzunluklar› verilen peynir diliminin hacmi kaç santimetre küptür? 10 cm 5 Y›ld›r›m çiftli¤inde bulunan ah›rlardan birinin önden görünüflü afla¤›daki gibidir. yanal alanı 12 3 cm2 dir. Verilen ölçülere göre ah›r›n hacmini hesaplay›n›z. 8 cm 10 cm 12 cm 10 cm 2 “Yanda verilen düzgün altıgen dik prizmanın taban ayrıtının uzunlu¤u 2 cm..” ifadesindeki bofllu¤a hangi sayı yazılmalıdır? h 2cm 3 Yi¤itcan.

a = 4 cm h = 6 cm h = 2 cm a = 8 cm 27 Çalışma . bir proje ödevinde müzik aletleri hazırlamak için düzgün altıgen ve eflkenar üçgen dik prizma modelleri oluflturur. Modellerdeki kum miktarlarının oranını bulunuz.8cm 6 Yanda kare prizma fleklindeki bir tahta parças› verilmifltir. 22 cm 7 Yanda üçgen prizma fleklinde tahtadan yap›lm›fl bir araç takozu verilmifltir. 40cm 30cm 65cm 8 Tabloda bazı düzgün altıgen dik prizmalar ve ölçüleri verilmifltir. Bu takozun hacmini ve görünen iki yüzünün alan›n› bulunuz. Buna göre tablodaki bofllukları uygun sayılarla doldurunuz. Bu cismin yüzey alan›n› ve hacmini hesaplay›n›z. Bu prizma taban›n›n köflegeni boyunca ikiye ayr›larak k›rm›z› ile boyal› cisim elde ediliyor. Yanda ölçüleri verilen modellerin her birinin yarısını kumla doldurur. Tablo: Düzgün Altıgen Dik Prizmalar Taban ayrıtı (cm) 1 2 6 3 Taban alanı (cm2) Yükseklik Hacim(cm3) uzunlu¤u (cm) 2 3 3 3 3 3 9 131 9 Zeynep.

Bu ad›m› B. Di¤er noktalar› da F. 132 ETK‹NL‹K Piramit Olufltural›m Araç ve Gereç •Karton •Cetvel •Makas •Yap›flt›r›c› Kartona kenar uzunlu¤u 12 cm olan bir kare çizelim. B. Çevrenizdeki yap›larda hangi geometrik cisimler dikkatinizi çekiyor? Tart›fl›n›z. D H G F B C A E D H G F B C . Üçgenleri. Koni ve Küre Yaklafl›k 5000 y›l önce yap›lan M›s›r’daki piramitlerden 30 kadar› günümüze kadar kalm›flt›r. tepe noktas›n› ve yüksekli¤ini belirleyebilir misiniz? Tart›fl›n›z. D olarak isimlendirelim. Kenarlar›n orta noktalar›n› bulal›m ve A. A. C ve D noktalar› için de uygulayal›m. Piramitler M›s›r krallar›n›n ölünce içlerine gömülmeleri için yap›lm›flt›r. Piramit. B. oluflan karenin en yak›n iki köflesi ile birlefltirerek birer üçgen elde edelim. yan yüzlerini. ayr›tlar›n›. Atomium. Koni fleklinde çat›s› olan kule günümüzde ‹stanbul manzaras› seyretmek için eflsiz bir yerdir. A D C A E B Bu do¤ru parças› üzerinde A noktas›ndan 4 cm uzakl›kta bir E noktas› iflaretleyelim. [AE]’na dik olan 4 cm uzunlu¤unda bir do¤ru parças› çizelim. C. 1349 y›l›nda Cenoval›larca Galata’y› çevreleyen s›n›rlar›n bafl kulesi olarak infla edilmifltir. Oluflan flekli üçgenin kenarlar› boyunca keselim. ‹stanbul’da bulunan Galata Kulesi. 1958’de Brüksel’de yap›lan Dünya Fuar›’n›n sembolü “Atomium” binas› olmufltur. E noktas›ndan geçen.Piramit. G ve H noktalar› için de uygulayal›m. kare ile ortak kenarlar› boyunca katlayal›m ve di¤er kenarlar› bantla yap›flt›rarak piramidi olufltural›m. her birinin çap› 18 m olan 9 tane küreden oluflmaktad›r ve bir demir kristalinin 150 trilyon kez büyütülmüfl modelidir. C ve D noktalar›n›. Bu ad›m› F. yan yüzleri boyunca tabana paralel olmayan ve tabanı kesmeyen bir düzlemle kesildi¤inde elde edilen parçalar hakk›nda ne söylenebilir? Tart›fl›n›z. Bu noktalar› karfl›l›kl› olarak birer do¤ru parças› ile birlefltirelim. G ve H olarak isimlendirelim. Piramidin taban›n›.

piramidin tabanındaki çokgensel bölge. ETK‹NL‹K Koni Olufltural›m Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Makas •Aç›ölçer •Pergel •Yap›flt›r›c› K⤛ttan yar›çap› uzunlu¤u 9 cm olan bir daire elde edelim. tepe noktas›n› ve eksenini belirleyiniz. I. yüksekli¤ini. Bu daire diliminin yay›n›n uzunlu¤unu bulal›m. yüksekli¤ini taban›n› ve ayr›tlar›n› belirleyelim: I tepe noktas› yükseklik yan yüz taban taban Kare piramit Üçgen piramit II tepe noktas› yan yüz yükseklik Her iki piramitte de ayr›tlar k›rm›z› ile iflaretlenmifltir. Çevre uzunlu¤u daire diliminin yay uzunlu¤una eflit olan bir çember çizelim. yan yüzlerini. Piramidin tepe noktas›n› taban merkezine (a¤›rl›k merkezi) birlefltiren do¤ru parças› tabana dik ise dik piramit. ayr›tlar›n›. yanal yüzeyini.ÖRNEK Yanda verilen iki piramidin tepe noktas›n›. Siz de afla¤›da verilen piramitlerin taban›n›. Koni dönme simetrisine sahip midir? Tart›fl›n›z. Bu daireden merkez aç›s›n›n ölçüsü 120º olan bir daire dilimi keselim. II. taban›. tepe noktas›n› ve yan yüzlerini gösteriniz. piramidin tabanındaki çokgensel bölge üçgensel bölge oldu¤u için “üçgen piramit” olarak isimlendirilir. ayr›tlar› ve yüksekli¤idir. e¤ik ise e¤ik piramit olarak adland›r›l›r. 133 Piramidin temel elemanlar› tepe noktas›. Bu daireyi külah›n aç›k k›sm›n› kapatacak flekilde yap›flt›rarak koniyi elde edelim. karesel bölge oldu¤u için “kare piramit”. . Daire dilimini iki yar›çap boyunca birlefltirip yap›flt›rarak bir külah elde edelim. Piramitte yükseklik tepe noktas›n›n taban düzlemine olan uzakl›¤›d›r. Koninin taban›n›. Çemberi keserek k⤛ttan ay›ral›m ve bir daire elde edelim. yan yüzleri.

Bu modelle kürenin merkezini. 134 ETK‹NL‹K Küre Olufltural›m Araç ve Gereç •Oyun hamuru •Portakal •Elma Bir parça oyun hamurunu avuç içlerimizle yuvarlayarak bir küre modeli elde edelim. yanal yüzey tepe noktas› yanal yüzey eksen ana do¤ru taban Koninin temel elemanlar›. yar›çap›n› ve yüzeyini belirleyelim. Dik koniler. taban›n d›fl›nda bir “tepe noktas›”. e¤ik olan ise “e¤ik koni” olarak adland›r›l›r. yanal yüzeyini.ÖRNEK Yanda verilen koninin taban›n›. eksen etraf›ndaki dönmelerde dönme simetrisine sahiptir. Bu model üzerinde kürenin merkezini. Ekseni tabana dik olan koni “dik koni” veya “dönel koni”. yar›çap›n› ve yüzeyini gösterebilir misiniz? Tart›fl›n›z. elma vb. tepeden geçen ve taban›n kenar› olan çembere dayanan “ana do¤ru” ve bu do¤runun süpürdü¤ü “yanal yüzey”dir. bir dairesel bölge olan “taban”. Oluflturdu¤unuz modeli veya portakal. yüzey merkez çap . tepe noktas›n› ve eksenini belirleyip aç›n›m›n› çizelim. tepe noktas›n› taban merkezine birlefltiren do¤ru parças› olan “eksen”. modelleri çeflitli düzenlemelerle keserek gözlemleyiniz. Kürenin merkezinden geçen düzlemlerle küre yüzeyinin ara kesiti hangi geometrik flekli oluflturur? ÖRNEK Yanda verilen portakal› küre modeli olarak ele alal›m.

135 7 8 Taban› düzgün alt›gensel bölge olan bir dik piramitin kaç tane efl yüzü vard›r? 28 Çalışma . yar›çapı ve yüzeyidir. Merkezden geçen düzlemlerle küre yüzeyinin ara kesitine büyük çemberler denir.).Kürenin temel elemanlar›. Bu piramidi çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. 3 4 5 6 Tabanlar› efl ve üçgensel bölge olan iki piramit tabanlar›ndan birbirine yap›flt›r›l›yor. Yanda verilen basketbol topunu küreye model olarak düflününüz ve modeli çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. Bu flekilde oluflan dairenin çap› ise kürenin çap›d›r. UYGULAMA 1 Yandaki foto¤rafta Antalya’da bulunan “Cam Piramit” verilmifltir. Oluflan flekli çiziniz. Bu koninin taban›n›n yar›çap› uzunlu¤u kaç cm olur? Taban›n fleklini çizerek gösteriniz ( π = 3 al›n›z. Bir dik piramit tabana paralel olmayan. Piramitlerden birinin yüksekli¤i 3 cm. 2 Taban› karesel bölge fleklinde olan yandaki piramidin aç›n›m›n› kareli k⤛da çiziniz. taban› kesmeyen ve tepe noktas›ndan geçmeyen düzlemle kesildi¤inde tepenin bulundu¤u parça hangi geometrik cisme modeldir? Neden? Taban yar›çap›n›n uzunlu¤u 4 cm olan bir koninin aç›n›m›n› çiziniz. di¤erininki ise 5 cm’dir. merkezi. yar›çap› uzunlu¤u 8 cm olan bir daireden merkez aç›s› 90º olan bir dilim keserek koni oluflturmak istiyor. Berna.

Bu prizman›n yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulunuz. Eflkenar üçgenin kenarlar›n›n uzunlu¤u 12 cm. düzgün alt›genin kenarlar›n›n uzunlu¤u 6 cm ve her iki prizman›n da yüksekli¤i 14 cm oldu¤una göre bu prizmalar›n hacimlerini hesaplayarak karfl›laflt›r›n›z. iki efl geometrik cismin tabanlarının birlefltirilmesiyle oluflmufltur. 120º 3r r . Afla¤›da eflkenar üçgen prizma ve düzgün alt›gen prizma verilmifltir.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Yanda verilen aç›n›mla bir eflkenar üçgen prizma oluflturabilmek için hangi kenarlar›n efl olmas› gerekir? ‹flaretleyerek gösteriniz. 3 4 136 5 Yanda verilen geometrik cisim. Geometrik Cisimler 2 Bir üçgen prizma çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. a) Hangi geometrik cisimlerden oluflmufltur? b) Ortadan enine ikiye bölündü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z. c) Ortadan boyuna ikiye bölündü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z 6 Yanda verilen aç›n›m ile bir koni oluflturabilir mi? Aç›klay›n›z. Buna göre afla¤ıdaki soruları cevaplayınız. Hacmi 240 cm3 olan üçgen prizma fleklindeki bir tahta parças›n›n taban›n›n alan› 80 cm2 dir.

yüzeyini ve merkezini uygun terimleri kullanarak ifade ediniz. yar›çap›.) e) Taban alan› 64 cm2 ve yüksekli¤i 8 cm olan bir üçgen prizman›n hacmi 512 cm3 tür... 10 Dünyay› küreye bir model olarak kabul ediniz...7 Piramitler ve prizmalar aras›ndaki benzerlikleri ve farkl›l›klar› aç›klay›n›z. 11 Afla¤›da Topkap› Saray›’n›n farkl› yönlerden çekilmifl foto¤raflar› verilmifltir. yanl›fl olanlar›n bafl›na”Y” yaz›n›z. (. 9 Taban› alt›gensel bölge fleklinde olan bir piramidin köfle.) b) Bir kare piramit infla etmek için 4 efl üçgensel bölgeye ihtiyaç vard›r.) d) Taban› üçgensel bölge fleklinde olan bir piramidin 4 tane yüzü vard›r. 137 10 Öz Değerlendirme .) a) Bir koninin iki taban› vard›r. ayr›t ve yüz say›s›n› bulunuz... (... büyük çemberini.) ç) Bir üçgen prizman›n 6 köflesi vard›r. Buna göre bu modelin eksenini.... yüzeyi ve büyük çemberleridir. 8 Afla¤›da verilen ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”. (. Foto¤raf› inceleyerek geometrik cisimlere modeller bulunuz. (. (.. çap›n›. (.) c) Bir kürenin temel elemanlar› merkezi.

çocuklar için 4 TL. befl farkl› tiflörtünü antrenman yapt›¤› befl gün için kaç farkl› flekilde seçer?” Yukar›daki problemin çözümü için seçeneklerde verilenlerden hangisi hesaplanmal›d›r? A) C(5.5) C) P(5.4) = 15 5 Bir tiyatro oyununa girifl biletleri. II C) I.3) II. 4 Geriye 0.5) D) P(7. C(4.5) B) C (7. O¤uz. IAKI = IKDI IBKI =IKCI ise bu havuzu oluflturan üçgensel bölgeler efl midir? Neden? A K D . yapt›¤› bir s›navda 16 soru sorar ve ö¤rencilerden bu sorulardan 12’sini seçerek cevaplamalar›n› ister.4)= 4 III.3)= C(4. ‹ki basamakl› bir say›n›n rakamlar› toplam› 9’dur. Say›n›n basamaklar›ndaki rakamlar yer de¤ifltirildi¤inde say› 45 azald›¤›na göre bu say› kaçt›r? 6 7 A) -4 = 1 denkleminde a afla¤›dakilerden hangisidir? B) C) D) 9 8 Ahmet Bey. yetiflkinler için 7 TL’dir.III. P(4. Bu oyunu izleyen çocuk say›s›n› bulunuz. Bu oyunu 388 kifli izlemifl ve 2110 TL kazan›lm›flt›r. kalan›n yar›s›n› da tatl› yapmak için kullan›r.IV B) II. S›navdaki ilk iki sorunun mutlaka cevaplanmas› gerekti¤ine göre ö¤renciler cevaplayacaklar› sorular› kaç farkl› flekilde seçebilirler? Genç Osman ‹lkö¤retim Okulunda düzenlenen kariyer günlerine kat›lmak için bir sa¤l›k merkezinde çal›flan 6 doktordan üç kiflilik bir grup oluflturulmak isteniyor. = Yanda verilen eflitliklerden hangileri do¤rudur? A) I. III D) III.5) 2 Ebru Han›m.75 L süt kald›¤›na göre bafllang›çta kaç litre süt vard›r? B C 9 Yanda bir otelde bulunan havuzun üstten görünümü verilmifltir.IV 138 IV. C(6. bir miktar sütün 1 ’ini pasta.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Matematikte Yolculuk “Basketbol tak›m›nda oynayan O¤uz. haftada 5 kez yapt›klar› antrenmanlarda farkl› birer tiflört giymektedir. Bu 3 doktor kaç farkl› biçimde fleçilebilir? 3 4 I.

A ve B ile C ve D aras›ndaki yollar birbirine paralel. 50cm 50cm 60cm 10cm . IADI’nun 2 kat›d›r. [DE] [BC] oldu¤una göre oran› kaçt›r? D A E A) B) C) D) B C 12 ABC’nin iki iç aç›s›nın ölçüleri 20º ve 75º.10 Yandaki flekilde A ve B noktalar›nda bulunan iki park aras›ndaki yollar çizilmifltir. IRBI = 12 km ve IRDI = 3 km ise iki park aras›ndaki uzakl›g› bulunuz. KLM’nin ise 85º ve 20º dir. A B 12 km 4 km C R 3 km D 11 Yanda verilen flekilde IABI. Bu iki üçgen benzer midir? Neden? 13 Afla¤›dakilerden hangisi bir üçgen prizman›n aç›n›m› olamaz? A) b c a a d a b c a b b d 139 12cm B) 15cm 9cm 9cm 15cm 12cm 15cm 9cm 9cm 15cm 12cm 12cm 4cm 6cm 3cm 3cm 3cm 3cm 4cm 4cm 2cm C) 3cm D) a a a a a a a a a a a 3cm 14 Yanda verilen üçgen prizman›n temel elemanlar›n› gösteriniz ve aç›n›m›n› çiziniz. ICRI = 4 km . A ve D ile C ve B aras›ndaki yollar ise birbirine diktir.

20 I. Üçgen prizma III. Al›flverifl merkezlerinde bulunan merdivenlerin yan›na eflya tafl›mak amac›yla genelde üçgen prizma fleklinde olan rampalar yap›l›r. Piramit IV. D) Büyük çemberlerin yar›çap› kürenin yap›çap›d›r. Öykü’nün yanlıfllıkla k›rm›z›ya boyadı¤ı alan kaç cm2 dir? h=20 cm a=10 cm 16 Bir üçgen prizman›n yüksekli¤i 15 cm. Afla¤›da resmi verilen böyle bir rampay› yapmak için kaç santimetreküp çimento kullan›lmal›d›r? 17 1. Silindir V. kartontan taban ayrıtının uzunlu¤u 10 cm ve yükseklik uzunlu¤u 20 cm olan bir düzgün altıgen dik prizma modeli oluflturur ve yüzeyini kırmızıya boyar. Koni II. merkezi. tabanlar›ndan birinin çevre uzunlu¤u 32 cm ve taban alan› 48 cm2 ise bu prizman›n yüzey alan›n› ve hacmini bulunuz. Ancak modelin yan yüzlerini maviye boyaması gerekti¤ini hatırlar. yar›çap› ve yüzeyidir. Küre Yukar›da verilen geometrik cisimlerden hangilerinin bir tane taban› vard›r? A) I.15 Öykü.8m 1.1m 140 18 Afla¤›da verilen geometrik cisimler hangi geometrik cisimlerin birlefltirilmesiyle oluflturulmufltur? 19 Küre ile ilgili olarak afla¤›da verilenlerden hangisi yanl›flt›r? A) Temel elemanlar›.III ve V B) I ve III C) III ve V D) IV ve V 29 Çalışma . B) Merkezden geçen düzlemlerle kürenin ara kesiti dairedir. C) Aç›n›m› daire fleklindedir.2m 2.

8 gezegeni kapsayan günefl sistemi içerisinde yer almaktad›r. Yer yüzeyinin yaklafl›k %71’i sularla kapl›d›r. Koni ve Kürenin Hacmi ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler 141 Dünya’m›z. uydusu olan Ay’›n yar›çap› uzunlu¤u ise yaklafl›k 1740 km’ dir. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Piramit. Karalar›n alan› kaç kilometre karedir? . Ay ve Dünya’n›n hacimlerini karfl›laflt›r›n›z.GEOMETR‹K C‹S‹MLERDE ÖLÇME VE PERSPEKT‹F Piramit. Dünya’n›n yar›çap› uzunlu¤u yaklafl›k 6370 km.

günümüze kadar ulaflan önemli eserlerden biridir. Bu eser.Piramit. Piramitlerin yüzey alan›n› bulabilmek için genel bir ba¤›nt› oluflturabilir misiniz? Tart›fl›n›z. Piramitlerin isimlerini belirtiniz. Bu çokgensel bölgeleri kullanarak her bir piramidin yüzey alanlar›n›n nas›l bulunaca¤›n› tart›fl›n›z. 52 900 m2 alan› kapsayan bu kare piramidin yüzey alan›n› hesaplayabilir misiniz? Keops Piramidi’nin taban çevre uzunlu¤u yükseklik uzunlu¤unun iki kat›na bölünürse π say›s›n›n elde edildi¤ini biliyor muydunuz? 142 ETK‹NL‹K Piramidin Yüzey Alan›n› Bulal›m Yandaki dik piramitleri inceleyelim. 2 tondan 70 000 tona kadar olan 2 300 000 adet blok tafl üst üste y›¤›larak oluflturulmufltur. MÖ 2800 y›llar›na do¤ru hüküm süren firavunlardan Keops’un mezar›d›r. Bu isimlendirmeyi neye göre yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. . Piramitlerin yüzey aç›n›mlar›nda hangi çokgensel bölgelerin kullan›ld›¤›n› aç›klay›n›z. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Dik Piramidin Yüzey Alan› M›s›r’daki Keops Piramidi (Büyük Piramit). Piramitlerden her birinin yüzey aç›n›m›n› çiziniz. Tepeden 10 m kadar afl›nan bu piramidin gerçek yüksekli¤i yaklafl›k 146 m’dir.

Silginizin boyunun ölçüsünden hareketle piramidin yüzey alan›n› tahmin ediniz. Piramidin taban› karesel bölge oldu¤undan taban alan›: a .h olur. taban alan› ile yanal yüzlerinin alanlar› toplam› oldu¤undan bu kare dik piramit için yüzey alan ba¤›nt›s› a2 + 2. Piramidin tüm yüzleri eflkenar üçgen oldu¤u için bir eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› bulup 4 ile çarpal›m.a. Bir kare dik piramidin yüzey aç›n›m› yanda verilmifltir.ÖRNEK Yandaki kare dik piramidin yüzey alan ba¤›nt›s›n› olufltural›m. ’dir.a. yanal yüzeyinin alan› 4. a = a2 dir. Piramidi oluflturan yan yüzlerdeki bir üçgensel bölgenin alan›: Kare dik piramidin üçgensel bölge olan 4 yan yüzü oldu¤undan = 2. Elde etti¤iniz sonuçla tahmininizi karfl›laflt›r›n›z.h’dir. Piramidin yüzey alan›= taban alan› + yanal yüzeyinin alan› ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Çeflitli piramit modelleri •Cetvel •Silgi Alan› Tahmin Edelim Bir dik piramit modelini elimize alal›m. h a a a h a Piramidin yüzey alan›. Cetvelle ölçüm yaparak piramidin yüzey alan›n› bulunuz. Bu dik piramidin yüzey alan›n› bulalım. Silginizin boyunu ölçünüz. . 143 ÖRNEK Yanda taban› ve yan yüzleri eflkenar üçgenlerden oluflan ve bir ayr›t›n›n uzunlu¤u 19 cm olan bir dik piramit verilmifltir.

a 20 cm ve h 17 cm olan üçgensel bölgenin alan›: 2 Piramidin alan›: 170 x 4 = 680 cm olarak tahmin edilebilir.( h 19 cm 19 cm 2 2 a = 19 cm 2 2 a = 19 cm 2 2 ) 2 h = 361 - 2 = = 19 . Piramidin ayr›t uzunluklar› birbirine eflit oldu¤undan. h = 192 . 144 Problem Çözelim ve Kural›m Yanda çizimi verilen kare piramit fleklindeki çat›n›n d›fl yüzeyi. 2 piramidin alan›n› tahmin edelim. sacla kaplanacakt›r. Pisagor Ba¤›nt›s›’n› kullanarak hesaplayal›m. 2 Piramidin alan› : 625. 17 2 = 170 cm olur. Çat›n›n yan yüzeyini kaplamak için kaç metrekare saca ihtiyaç vard›r? Problemi Anlayal›m Piramit fleklindeki çat›n›n taban› karesel bölgedir.27 cm 2 Piramidin alan› tahminen: 680 cm dir. Çat›n›n yüksekli¤i verilmifl oldu¤undan yüzeyini kaplamak için gerekli sac miktar›n› bulmam›z isteniyor. 4 = 361 3 2 625. Yanal yüzey alan›n›n 4 kat›n› alarak gerekli sac miktar›n› buluruz. bir kenar›n›n uzunlu¤u 19 cm olan eflkenar üçgenlerden oluflan 20 . piramidi oluflturan yan yüzler eflkenar üçgensel bölgedir.27 cm dir. Ayr›t uzunluklar› birbirine eflit olan çat›n›n tepe noktas› tabandan 4 m yüksekliktedir. Plan Yapal›m Çat›n›n yüksekli¤ini kullanarak piramidin bir ayr›t›n›n uzunlu¤unu ve yan yüz yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulmal›y›z. Bu verilerden yararlanarak bir yan yüzün alan›n› hesaplar›z. . Piramidin alan›: . fiimdi ifllem yaparak tahminimizle karfl›laflt›ral›m. 3 4 2 Yüksekli¤i h = 19 3 cm 2 cm.a=19 cm a=19 cm Bir kenar uzunlu¤u 19 cm olan eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› hesaplayabilmek için yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulmal›y›z. .

4.8 2 h = 16 h = 4 m bulunur. 4 2 . Kontrol Edelim fiimdi buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu geriye do¤ru çal›flma stratejisiyle kontrol edelim. Toplam sac miktar›ndan hareketle piramidin yüksekli¤i olan 4 m’ye ulaflal›m. alan› 8 3 cm olan üçgensel bölgenin yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulalım. 2 2 Piramidin yan yüzünü oluflturan bir üçgensel bölgenin alan›: 1 . 8 3= 4 2. 2 Piramidi oluflturan yan yüzlerden birinin alan›. 2 a 3 2 2 =( ) +4 2 2 a .3 a = + 16 4 4 3 2 a a a = 16 = 16 a = 4 2 cm’dir. 3 Buradan y = a 3 = = 2 6 cm olur. 4 4 2 4 2. 2 6 2 2 2 = 8 3 cm Piramidin yan yüzlerini kaplamak için gerekli sac miktar›.y = 1 . a y 4 a a y a 2 a 2 a a y = a -( a 2 a 2 2 2 2 ) =a ise y= 2 2 = olur.y 2 y= 4 3 cm 2 2 2 2 2 145 y= 4 3 cm 2 h Yandaki dik üçgende Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan 2 2 a 2 ) h =y -( 2 h = 2 a = 2 2 cm 2 4 3 4 2 2 2 2 2 h = 2 2 - h = 24 . a. 8 3 = 32 3 cm dir. y = Dik üçgende Pisagor Ba¤ıntısı yard›m›yla de¤erini bulal›m: 2 Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan. .Plan› Uygulayal›m Bir kenar› a metre olan eflkenar üçgenin yüksekli¤inin uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s› yard›m›yla a cinsinden bulal›m. Yukar›daki piramit ayn› özelliklere sahip üçgen dik piramit olsayd› kaç metrekare saca ihtiyaç olurdu? Hesaplay›n›z. 32 3 : 4 = 8 3 cm Taban› 4 2 cm.

Bu piramidin yüzey aç›n›m›n› çiziniz. yüksekli¤i ise 4 cm’dir. 5 Yüzey alan› (54 + 8 5 ) cm2 olan yandaki dik piramidin cisim yüksekli¤ini bulunuz. Yandaki kare piramidin yüzey alan›n› harfli olarak ifade ediniz. 4 146 Yüksekli¤i 4 cm ayr›t uzunluklar› birbirine eflit ve 6 cm olan kare dik piramit fleklindeki yap›t›n yüzey alan›n›n kaç santimetrekare oldu¤unu bulunuz. 7 A = 1250 m2 a = 10 cm b = 15 cm Yandaki verilere uygun bir problem kurunuz ve problemin çözümünü yap›n›z. . h a 3 Taban› dikdörtgensel bölge olan dik piramidin taban›n›n kenar uzunluklar› 6 cm. Bu soruyu çözmek için verilen bilgilerden hangisine ya da hangilerine gerek yoktur? 4 cm 6 cm 2 5 cm 5 cm 6 Keops Piramidi’nin yüksekli¤i 146 m’dir.UYGULAMA 1 2 Piramitler isimlendirilirken nelere dikkat edilmelidir? Açıklayınız. 2 cm . 52 900 m2 alan› kapsayan bu kare dik piramidin yüzey alan›n› hesap makinesi kullanarak hesaplay›n›z.

ç›k›fl Y 3) Dik piramidin yüzey alanını bulmak için taban ve yan yüzlerin alanını bilmek gerekir. 6) Kare dik piramitlerin yan yüzlerini oluşturan üçgensel bölgeler eşkenar üçgensel bölgelerdir. ç›k›fl 3. 1. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 5. ç›k›fl 30 Çalışma . 6.8 Kare dik piramit fleklinde tasarlanm›fl yak›t deposunun flekli afla¤›da verilmifltir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 25m 20m 20m 9 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl 7. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl D Y 147 2. 1) Piramidin tepe noktasını taban merkezine (ağırlık merkezi) birleştiren doğru parçası tabana dik ise dik piramittir. yüksekliği. tepe noktası. D Y D 7) Yükseklikleri ve taban alanları eş olan kare dik piramitle. Y D D Y 4. ç›k›fl Y D Y 8. 2) Piramidin temel elemanları. 4) Dik piramitler tabanlarında bulunan çokgensel bölgelerle adlandırılır. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. tabanı. ç›k›fl D 5) Yan yüzlerin alanını bulmak için piramidin yükseklik uzunluğunun bilinmesi yeterlidir. kare dik prizmanın yüzey alanları eşittir. Bu deponun yan yüzlerinde çelik levhalar kullan›lacakt›r. %5 fire verece¤i düflünülerek en az kaç metrekare çelik levha siparifl edilece¤ini hesaplay›n›z. yan yüzleri ve ayrıtlarıdır.

r2 = 3.24 + 12.14. taban alan + yanal alan = π r2 + π a2 . 22 = 12.14 alarak koninin alan›n› hesaplayal›m. 22 = 12 cm2 Koninin yüzey alan›n›: 48 + 12 = 60 cm2 olarak tahmin edebiliriz. bir kubbesi bulunmaktad›r. ÖRNEK a=8cm Yanda aç›n›m› ve ölçüleri verilen dik koninin yüzey alan›n› hesaplayal›m. Minarenin bölümlerinden biri olan en üstteki koni biçimindeki k›sm› minarenin çat›s›d›r ve kurflun kaplamad›r. 148 Dik dairesel koni için yüzey alan ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z.8 cm2 Tahmin: 60 cm2 Koninin alan›: 62.82.89 m. = 3. Bu çeyrek dairenin alan› = 48 cm2 olur. Daire kesmesi (sektör) çeyrek dairedir. Dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için hangi uzunluklar gereklidir? Tart›fl›n›z. = 50. Her minarenin yüksekli¤i 79. Koniyi oluflturan parçalar›n aç›n›mlar› hangi geometrik flekillerden oluflmaktad›r? Aç›klay›n›z. Bu kurflun kapl› bölgelerin alanlar›n› bulabilmek için hangi bilgilere ihtiyaç vard›r? ETK‹NL‹K Dik Koninin Alan› Araç ve Gereç •K⤛ttan dik dairesel koni modeli •Makas Koni modelinin taban› ile yanal yüzeyini keserek birbirinden ay›ral›m.28 m’dir. fiimdi de π’yi 3.a2 . r=2cm = Dairenin alan›: π. Caminin dört minaresi. kubbesinin çap› ise 31. a ba¤›ntısı ile bulunur.Dik Dairesel Koninin Yüzey Alan› Osmanl›-Türk mimarisinin en büyük eserlerinden biri olan Selimiye Camisi Mimar Sinan taraf›ndan zaman›n baflkenti olan Edirne’de yap›lm›flt›r.24 cm2 Dairenin alan›: πr2 = 3.56 = 62. Koninin yüzey alan›n› tahmin edelim. Tahminde π’yi yaklafl›k olarak 3 alal›m.8 cm2 Aç›n›m› verilen koninin yüzey alan›. Daire kesmesinin alan›: π.56 cm2 Koninin yüzey alan›: 50.14. r . Yanal yüzeyi tabandan tepe noktasına kadar keselim.

Dairenin çevre uzunlu¤u koninin yanal yüzünün taban›n›n çevre uzunlu¤una eflittir.14 . 300 360 2 2 6 5 149 = 78. Sonra taban› oluflturan karesel bölgenin alan›n› buluruz.4 r = 5 cm olarak bulunur. Problem Çözelim ve Kural›m Trafikte sürücüleri uyarmak için çeflitli uyar› iflaretleri kullan›l›r. r = 31. 2. = 3. Dairenin çevre uzunlu¤u Koninin yanal yüzünün taban›n›n çevre uzunlu¤u 5 1 2 . Taban ç›k›nt›s›n›n alan› ile koninin yanal alan›n› toplayarak gerekli plastik malzeme miktar›n› bulmufl oluruz. 300 360 6 1 6.2 = 172. Koninin içi bofl ve taban› oluflturan çemberin çevresinde kare fleklinde ç›k›nt› vard›r.A T 300º T a = 6 cm a = 6 cm A B B Yar›çap› 6 cm olan daire biçimindeki bir kartondan merkez aç›s›n›n ölçüsü 300º olan bir daire dilimi kesilmifltir. 3.14 . fiekildeki trafik konisinin yüksekli¤i 48 cm. Problemi Anlayal›m Trafik konisinin taban çap uzunlu¤u 28 cm.14 . 5 + 3.π.28 . r = 2 . yüksekli¤i ise 48 cm verilmifl. Bunlardan biri de “trafik konisi”dir. Buna göre. 6 . Karesel bölge fleklindeki taban›n›n bir kenar› 36 cm. Koninin içi bofl oldu¤undan karesel bölgenin alan›ndan koninin taban alan›n› ç›kar›r›z. taban içindeki çemberin çap uzunlu¤u ise 28 cm’dir. Oluflan koninin yüzey alan›n› bulal›m. 6 .8º dir.π.7 cm2’dir. Koninin yüzey alan› = Taban alan› + Yanal alan› = π r2 + π a2 .r = 2.5 + 94. Kesilen kartonun kenarlar› bir birine uç uca yap›flt›r›larak dik dairesel koninin yanal yüzeyi elde edilmifl ve taban›na yap›flt›r›lan dairesel bölge ile bir koni oluflturulmufltur. Bir trafik konisini üretmek için kaç santimetre kare plastik malzeme gerekti¤i soruluyor. ‹çi bofl olan bu konilerden üretmek istersek bir trafik konisi için kaç santimetre kare plastik malzemeye ihtiyaç duyar›z? Bulal›m (π = 3 alal›m.a.). Plan Yapal›m Problemi çözmek için önce trafik konisinin yanal alan›n› hesaplamal›y›z. . 3.14 . Bu karesel bölgenin bir kenar› ise 36 cm verilmifltir. koninin yanal yüzeyini oluflturan daire kesmesine ait merkez aç›n›n ölçüsü = 100.

100. 2100 cm2 dir. Kontrol Edelim fiimdi buldu¤umuz yanal alan de¤erinin do¤rulu¤unu kontrol edelim.Plan› Uygulayal›m Taban çemberinin çap› uzunlu¤u 28 cm olan koninin yar›çap uzunlu¤u 14 cm’dir. πr2 . a = 6 cm 240º . a 48 cm a = 50 cm = 100.8 = 2100 cm2. 50 = 100. = 3 . 360 36 cm r=14 cm Koninin taban ç›k›nt›s›n›n alan›n› bulal›m. Çözümümüz do¤rudur. a . koninin yanal alan›. r2 = 588 cm2 Taban ç›k›nt›s› alan›: 1296 . a2 =142+ 482 a2 = 2500 a = 50 cm olarak bulunur. Yüksekli¤i 48 cm olan koninin ana do¤rusu (a) Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan. r . 3. 2 . yüksekli¤i 30 cm olan dik dairesel koni fleklinde bir flapkan›z var.8º 14 cm 14 cm Daire kesmesinin alan›.” Bu verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. a = 50 cm 150 “Taban›n›n çap uzunlu¤u 20 cm. Yanal yüzeyi oluflturan daire kesmesine ait merkez açısının ölçüsünü bulal›m: 2 . 3.588 = 708 cm2 36 cm Trafik konisi için 2100 + 708 = 2808 cm2 plastik malzemeye ihtiyaç vard›r. 14 . UYGULAMA 1 Yan yüzeyi flekilde verilen dik dairesel koninin yanal alan›n› bulunuz (π = 3 al›n›z. Koninin aç›n›m›n› çizerek yanal yüzey alan›n› bulal›m. = 2 . 14 = 2 .π . Karesel bölgenin alan› : 362 = 1296 cm2 Koninin taban alan›: π .8º Buldu¤umuz de¤er soruda verilen aç›yla ayn›d›r.). (502) . π .14 .

Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl 3. 4. merkez aç› = 180º ve dik dairesel koninin yüzey alan› 81 cm2 oldu¤una göre ITBI = a uzunlu¤u kaç cm’dir? T 3 A T 180º a B O r = 3 cm a 4 Yanda verilen dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için baflka hangi veriye ihtiyaç vard›r? A B O A 5 Yüksekli¤i 10 cm. D 5) Koninin yüzey alanı taban ve yanal alanların çarpımına eşittir. ç›k›fl D Y D 7)Dik koninin ana doğrusunun uzunluğu aynı zamanda koninin yüksekliğinin uzunluğuna eşittir. 4) Bir dik koninin yanal yüzeyinin alanı taban alanının her zaman iki katıdır. Yanda bir dik dairesel koninin yüzey aç›n›m› verilmifltir. 6) Dik koninin yanal yüzeyini oluşturan sektör yayının uzunluğu. Bu verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl.2 Bir dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için hangi veriler gereklidir? Dik dairesel koni modeli üzerinde bu verileri gösteriniz. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl Y D 1) Dik dairesel bir koni bir daire ve bir daire diliminden oluşur. ç›k›fl . ç›k›fl 5. ç›k›fl 7. B C 151 6 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. D Y Y 3) Bir dik koninin açınımında tepe açısının ölçüsü büyüdükçe taban alanı da büyür. Bu dik dairesel konide r = 3 cm. ç›k›fl D Y 2) Bir dik koninin yanal yüzey alanını bulabilmek için açınımdaki sektörün merkez açısının ölçüsünü bilmemiz yeterlidir. koninin tabanındaki çemberin çevre uzunluğuna eşittir. 1. 6. taban yar›çap uzunlu¤u 6 cm olan ve [AB] ekseni boyunca kesilerek oluflturulan yar›m koninin yüzey alan›n› bulunuz. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl Y 31 Çalışma D Y 8. 2.

).(π . Yap›flt›rd›¤›n›z daire dilimlerinin kürenin yaklafl›k olarak ne kadar›n› kaplad›¤›n› tahmin ediniz.(3.r 204.Kürenin Yüzey Alan› Do¤ada yaflam mücadelesinde olan insanlar ya¤mur. Kürenin yüzey alan ba¤›nt›s›n› oluflturunuz.14).14).(32. yani kutuplarda ya¤an karlar donarak sertleflir ve dirençleri artar. Çap uzunlu¤u yaklafl›k 3 m olan bir iglonun yüzey alan›n› tahmin ediniz. Kesti¤imiz sektörleri. kürenin yüzeyine birlefltirerek yap›flt›ral›m. Nas›l oluflturdu¤unuzu aç›klay›n›z.5)2 = 13266.1 = 2.π.14 alal›m.32665 m2 1. Kürenin yüzey alan›: 4. r2) ÖRNEK Büyük çemberinin çevre uzunlu¤u 204. Jimnastik topunun yar›çap uzunlu¤unu bulal›m: Ç = 2.r r = 32.5 cm2 = 1.3 m2 dir. . kar. ETK‹NL‹K Küreyi Kaplayal›m Araç ve Gereç •Küre modeli •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› Küre modelinin en büyük dairesini k⤛t üzerine çizip k⤛d› keselim. Bu daireyi sekiz efl sektöre ay›r›p tekrar keselim. en büyük dairesinin alan›n›n 4 kat›d›r. rüzgâr veya güneflten korunmak için bar›naklara ihtiyaç duyarlar. Eskimolar evlerini bu sebeple buzdan kubbe fleklinde yaparak “iglo” olarak adland›rm›fllard›r.5 cm Jimnastik topunun yüzey alan›: 4π r2 = 4.(3.1 cm olan jimnastik topunun yüzey alan›n› hesaplayal›m (π = 3. Afl›r› so¤uk iklimlerde. 152 Yar›çap› r olan kürenin yüzey alan›.

Elde etti¤imiz sonuçla 20 TL’lik de¤eri çarparak futbol toplar›n›n yüzeyini kaplamak için kaç liral›k deri gerekti¤ini ö¤renmifl oluruz.875 m2 dir. Bir futbol topunun yüzey alan›: 4πr2 = 4.875 m2 deri için (58.50:20 = 58. Yüzey alan› 1962. Metrekare fiyat› 20 TL olan derilerden kaç m2 kullan›ld›¤›n› bulal›m: 1177.5 cm2 olan futbol topunun yar›çap uzunlu¤u bulal›m: r2 = 156.5 cm’dir.19625 m2 =1962. 0. b) Kürenin yüzey alan›n› bulunuz. derinin metrekare fiyat› 20 TL verilmifl.5) = 588750 cm2 = 58. 58.25 4.875:300 = 0. Plan› Uygulayal›m Bir futbol topunun çap uzunlu¤u 25 cm oldu¤una göre yar›çap› uzunlu¤u 12.5 ise r = 12. 300 adet futbol topunun yüzey alan›: 300. 58. . 58.875 m2 lik deri kullan›lm›fl. 300 adet futbol topu için kaç TL’lik deri gerekti¤i soruluyor. 1 m2 deri 20 TL oldu¤una göre. UYGULAMA 1 Büyük dairesinin alan› 258 cm2 olan kürenin yüzey alan›n› bulunuz (π= 3 al›n›z. a) Kürenin yar›çap› uzunlu¤u bulunuz. Kontrol Edelim Buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu.14).(1962. 2 Taban› kürenin büyük dairesinde olmak üzere kürenin içine taban yar›çap› ve yüksekli¤i eflit ve ana do¤rusu 9 2 cm olan bir koni yerlefltiriliyor.(12.14).875 m2 lik deri 300 adet top için kullan›ld›¤›na göre bir adet futbol topu için. Yar›çap› uzunlu¤u12.Problem Çözelim ve Kural›m Spor malzemeleri üreten bir firmaya 300 adet futbol topu siparifli verilmifltir. Derinin metrekaresi 20 TL oldu¤una göre çap uzunlu¤u 25 cm olan futbol toplar›n›n yüzeyini kaplamak için kaç Türk Lirası deri kullanmak gerekir? Problemi Anlayal›m Çap uzunlu¤u 25 cm olan futbol toplar›ndan 300 adet üretilece¤i belirtilmifl.(3. Plan Yapal›m Problemi çözmek için önce bir futbol topunun yüzey alan›n› bularak 300 adet futbol topu için kaç m2 lik deri kullan›laca¤›n› hesaplamal›y›z.5 cm2 dir.r2 = 1962.).875)x20 =1177.5x2 = 25 cm’dir.5)2 = 1962.(3.5 cm olan futbol topunun çap› ise 12.19625 m2 lik deri kullan›l›r.50 TL’lik deri gerekiyor.5 cm2 dir. 153 Tüm toplar› kaplamak için 1177.50 TL gerekir.50 TL sonucunun do¤rulu¤unu oldu¤unu kontrol etmifl olduk. geriye do¤ru çal›flma stratejisiyle kontrol edelim. Böylece buldu¤umuz 1177.5 cm’dir.

ç›k›fl 7. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. kürenin merkezinden geçen dairedir. D Y D 7) Büyük dairenin çapı 10 cm olan kürenin yüzey alanı 1256 cm2 dir.35 cm olan kürenin yüzey alan›n› yaklafl›k olarak bulunuz (π= 3 al›n›z. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. D Y D 4. ç›k›fl Y 3) Kürenin yarıçapını belirleyen daire. ç›k›fl Y 154 1) Kürenin yüzey alanı en büyük dairenin çapı ile doğru orantılı olarak değişir. olan 1. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.). ç›k›fl 3. ç›k›fl D Y D 5) Yarıçapı r olan yarım kürenin yüzey alanı 3π r2 dir. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. 6) Küre yüzeyi düz bir yüzey hâline getirilemez. 2) Kürede bulunan en büyük dairenin yarıçapı kürenin yarıçapının yarısına eşittir.3 Yar›çap› uzunlu¤u 1. 4 Yar›çap› uzunlu¤u 5 cm. ç›k›fl 5. a) Bu silindire en fazla kaç adet top konulabilir? b) Toplar›n yüzey alan›n›n. silindirin yüzey alan›na oran› nedir? c) Bu silindire çap› uzunlu¤u 4 cm olan toplardan en fazla kaç adet s›¤ar? 5 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl 32 Çalışma . 2. ç›k›fl Y D Y 8. 6. yüksekli¤i 20 cm olan dik silindirin içine yar›çap› uzunlu¤u 4 cm olan küre fleklinde toplar konulacakt›r. 4) Yüzey alanları oranı kürenin yarıçapları oranı da ’ tür.

11 Öz Değerlendirme .476 x10 km. 6cm 3cm 155 5 Ay’›n çap uzunlu¤u 3. Dünya’n›n çap uzunlu¤u 6. 3 3 6 Yar›çap uzunlu¤u. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Yüksekli¤i 6 cm olan ve taban›n›n kenar uzunlu¤u afla¤›da verilen kare dik piramitlerin yüzey alanlar›n› bulunuz. A 7 Yanda aç›n›m› verilen dik koninin yanal alan›n›n taban alan›na oran›n› bulunuz.).730 x 10 km oldu¤una göre Ay’›n ve Dünya’n›n yüzey alanlar›n› yaklafl›k olarak bulunuz. ç) a=10 cm 2 Yan yüzleri eflkenar üçgensel bölge olan kare dik piramidin yüzey alan›n›n kaç birimkare oldu¤unu harfli olarak ifade ediniz. B 4cm 4cm C 6π r 8 Yanal alan› 10π cm2 ana do¤rusu 5 cm olan dik koninin taban alan›n› bulunuz. taban alan› 48 cm2 olan koninin yar›çap uzunlu¤unun 3 kat›na eflit olan kürenin yüzey alan›n› bulunuz (π= 3 al›n›z. 3 Yanal yüzey alan› 80 cm2 ve yan yüz yüksekli¤i 5 cm olan kare dik piramidin tabanının bir kenar›n›n uzunlu¤u kaç santimetredir? 4 Yandaki yar›m küre ve koniden oluflan cismin yüzey alan›n›n kaç santimetrekare oldu¤unu bulunuz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 a) a= 4 cm b) a=8 cm c) a= 6 cm Piramit.

Koni ve Kürenin Hacmi Dik Piramidin Hacmi Ülkemizin kongre ve fuar merkezlerinden biri. Piramitteki kumu prizma modelinin içine aktaral›m. Doldurduktan sonra kumu boflaltalım.76 metredir. Piramit fleklindeki bu yap›n›n hacmini yaklafl›k olarak tahmin ediniz. Antalya’daki Cam Piramit Kongre ve Fuar Merkezi’dir. Noktal› yerlerden içe k›v›r›p kenarlar›n› bantla yap›flt›ral›m. Tahminizi nas›l yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. 4500 m2 taban alan›na sahip olan bu yap›n›n yerden yüksekli¤i 22. Prizma dolana kadar bu iflleme devam edelim.83 cm 5 cm . Yapt›¤›n›z ifllemlere dayanarak piramit için hacim ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z.Piramit. Taban›ndan delik açt›¤›m›z piramidi kum ile doldural›m. Prizman›n hacminin piramidin hacmine oran›n› tahmin ediniz. Prizmay› doldurma ifllemini kaç kez yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. Renkli ›s›caml› uzay çat› ile örülerek piramit fleklinde infla edilmifltir. 156 ETK‹NL‹K Kum Piramit Araç ve Gereç •K⤛t •Cetvel •Makas •Bant •Kum Yandaki tabanlar› ve yükseklikleri efl olan kare prizma (üst tabanı olmayan) ve kare piramit aç›n›mlar›n› k⤛da çizelim ve keselim. 4 cm 6 cm 6 cm 5.

4 3 = 16 3 cm2. 8cm h 8cm 4cm 4cm Piramidin hacmi.ÖRNEK Yandaki dik piramidin taban› eflkenar. taban alan› ile yükseklik uzunlu¤unun çarp›m›n›n üçte biridir. Taban›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 8 cm yükseklik uzunlu¤u 15 cm. yanal yüzleri ise ikizkenar üçgensel bölgelerden oluflmaktad›r. 2 2 16 3. efl tabana ve efl yüksekli¤e sahip dikdörtgenler prizmas›n›n hacminin üçte biridir. di¤er yar›s› ise parfümle doludur. olan bu piramidin hacmini bulal›m. Taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 8 cm olan eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› hesaplayal›m. fiifle yüksekli¤inin yar›s› kapakla örtülü. Kapak taban›na kadar dolu olan bu fliflenin kaç mililitre parfüm alabilece¤ini bulal›m. Önce eflkenar üçgensel bölgenin yükseklik uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s›’n› kullanarak bulal›m: h2=82-42 h2=64-16 h2=48 h=4 3 cm Taban alan›: a.15 piramidin hacmi: = 80 3 cm3 bulunur.h = 8. fiifle taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 6 cm. Dik piramidin hacmi: taban alan› x yükseklik 3 Problem Çözelim ve Kural›m Kare dik piramit fleklinde. taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u ise 6 cm olan kare dik piramit fleklindeki parfüm fliflesi verilmifl. . yan yüz yüksekli¤i ise 5 cm’dir. 3 157 Dik piramidin hacmi. yan yüz yüksekli¤inin yar›s›na kadar kapakla örtülmüfl bir parfüm fliflesi tasarlanm›flt›r. Bu fliflenin kaç mL parfüm alaca¤›n› bulmam›z isteniyor. Problemi Anlayal›m Yan yüz yüksekli¤i 5 cm.

2 = 6 cm3 3 Parfüm fliflesinin hacmi: 48-6=42 cm3 tür.042 dm3=0. h = 9. Tahmininizi buldu¤unuz sonuçla karfl›laflt›r›n›z. 42 cm3=0. fiekil çizmenin problemin anlafl›lmas›na ve çözümüne sa¤lad›¤› katk›y› aç›klay›n›z.8 cm. fiifle. Kapa¤›n hacmi: 3. 3 Yükseklik uzunlu¤u taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤unun üç kat› olan kare dik piramidin hacmini harfli ifadeler kullanarak yaz›n›z.3 cm. Plan› Uygulayal›m Pisagor Ba¤›nt›s› kullan›ld›¤›nda yükseklik uzunlu¤u: h2 = 52-32 h2 =16 h = 4 cm bulunur. Bu piramidin hacmini tahmin ediniz.4 = 48 cm3 3 3 Piramit yar› yüksekli¤ine kadar kapakla örtülü oldu¤undan taban›n›n bir kenar› 3 cm.1 cm’dir. Kontrol Edelim Problemi tekrar okuyarak verilen çözümü kontrol ediniz. b = 6. a h b .042L=42 ml parfüm al›r. UYGULAMA 1 Taban› düzgün alt›gensel bölgeden oluflan dik piramidin cisim yüksekli¤i 10 cm ve bir kenar›n›n uzunlu¤u 5 cm oldu¤una göre hacminin kaç santimetre küp oldu¤unu bulunuz. 4 Dikdörtgen dik piramidin boyutlar›. Daha sonra kapak k›sm›n›n ölçülerini bulup hacmini hesaplamal›y›z. 158 Dik piramidin hacmi ile ilgili flekil çizerek çözülebilecek bir problem kurunuz ve problemi çözünüz. 5cm h 3cm 6cm 6cm Piramidin hacmi: taban alan› x yükseklik = 6. Hesaplad›¤›m›z bu iki de¤erin fark›n› al›p parfümün hacmini mL cinsinden buluruz.Plan Yapal›m Önce dik piramidin yükseklik uzunlu¤unu bulup hacmini hesaplamal›y›z. a = 3. 2 Bir kare dik piramidin yanal yüzey alan› 192 cm2. taban alan› 144 cm2 oldu¤una göre hacmini bulunuz. yüksekli¤i ise 2 cm’dir.6.3.

4) Tabanı yamuksal bölge olan piramidin hacim hesabı için tabanının yüksekliği ve cisim yüksekliğinin uzunluğu bilinmelidir. ç›k›fl 33 Çalışma . a=6 cm h=8 cm 7 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 2. ç›k›fl 4. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.5 Yandaki flekilde verilen kare dik piramit fleklindeki depoya 300 m3 bu¤day kondu¤unda deponun yar›s› dolmufltur. Depoda daha önce kaç metre küp bu¤day vard›r? 20 m 15 m 6 Yandaki de¤erleri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. taban alanı 4 cm2 olan prizmanın yüksekliği 2 cm’dir. cm2. ç›k›fl 7. D 5) Taban alanları ve hacimleri aynı olan bir piramit ile bir prizma karşılaştırıldığında. 2) Taban alanı ve yan yüzleri oluşturan üçgensel bölgelerin yükseklikleri bilinen bir kare piramidin hacmi hesaplanabilir. D Y D 7) Taban alanı 2 yüksekliği 2 cm olan piramidin hacmi cm3 tür. ç›k›fl D Y D Y 159 D Y 1)Taban alanı ile yükseklikleri eş olan piramit ile prizmanın hacimleri aynıdır. 1. 6. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. piramidin yüksekliğinin prizmanın yüksekliğine oranının 6 olduğu sonucuna varılır. ç›k›fl Y D Y 8. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl 5. 6) Hacmi 8 cm3. ç›k›fl Y 3) Düzgün altıgen piramidin hacmini eşkenar üçgen piramidin hacminden yararlanarak bulabiliriz. ç›k›fl 3.

Silindirdeki kumla koniyi kaç kez doldurdunuz? Efl taban ve efl yükseklikli koninin hacminin.5).r 31. 160 ÖRNEK Taban çevresi 31. Nas›l buldu¤unuzu aç›klay›n›z. ferahlamak ve mutlu olmak için kar.4 = 2.5 = 78. silindirin hacmi = π .Dik Dairesel Koninin Hacmi Tarihi çok eski zamanlara dayanan dondurma. ‹çine konan dondurman›n eriyip a¤z›na kadar doldurdu¤u bir dondurma külah›n›n hacmini hesaplayabilir misiniz? ETK‹NL‹K Doldur Boflalt Araç ve Gereç •K⤛t •Pergel •Makas •Cetvel •Yap›flt›r›c› •Kum K⤛t. insanlar›n serinlemek. Bu koninin hacmini bulal›m: Taban uzunlu¤u = 2π. efl taban ve efl yüksekli¤e sahip silindirin hacminin üçte biridir. Günümüzde süt ve meyvelerden haz›rlanan dondurmalar genellikle külahlarla servis edilir.(3. r2. r = (3. koni modelini dolduracak kadar kum aktaral›m. makas. cetvel ve yap›flt›r›c› kullanarak efl taban ve efl yükseklikte dik dairesel koni ve dik silindir modelleri olufltural›m. çeflitli meyveler ve bal kar›fl›m›ndan elde ettikleri bir yiyecekti.21 = 549. dik silindirin hacmine olan oran›n› bulunuz.14).5 cm3 3 h O r Bir dik koninin hacmi.5 cm Koninin hacmi = 2 2 2 21cm O r = (78.14). Koninin hacim ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z. Silindirdeki kumdan. Silindir modelini kum ile tamamen doldural›m. pergel. Bu iflleme silindir boflal›ncaya kadar devam edelim.r r = 5 cm Taban alan› = π . h Koninin hacmi = 3 3 .4 cm olan koninin yüksekli¤i 21 cm’dir.

Problem Çözelim ve Kural›m
Ya¤murlu ve karl› havalarda hava s›cakl›¤› 0ºC’nin alt›na düfltü¤ü zaman çat›larda koni fleklinde sark›tlar oluflur. Yanda verilen resimdeki çat›da oluflan üç sark›t›n taban yar›çap uzunlu¤u 6 cm, 7 cm, 9 cm; yükseklikleri ise 20 cm ve 21 cm ile 30 cm’dir. Buzun öz kütlesi (yo¤unlu¤u) 0,918 g/cm3 oldu¤una göre üç sark›t›n a¤›rl›¤›n› bulunuz.

Problemi Anlayal›m Problemde koni fleklindeki sark›tlar›n çaplar› ile yükseklikleri ve sark›t› oluflturan buzun yo¤unlu¤u ile ilgili ölçüler verilmifltir. Bu üç sark›t›n a¤›rl›klar›n› bulmam›z isteniyor. Plan Yapal›m Önce koni fleklindeki sark›tlar›n hacimlerini hesaplar›z. Hesaplad›¤›m›z cm3 cinsinden hacimler ile buzun öz kütlesini çarparak sark›tlar›n a¤›rl›¤›n› buluruz. Plan› Uygulayal›m Koni fleklindeki sark›tlar›n flekilleri, hacimleri ve kütleleri afla¤›dad›r.
r=6cm h = 20cm r=7cm h = 21cm r=9cm h = 30cm

fiekil

161

Hacim

π . r2. h
3

(3,14).62 . 20 3 = 753,6 cm3

(3,14).72 . 21 3 = 1077,02 cm3

(3,14).92 . 30 3 = 2543,4 cm3

Kütle = (753,6) x (0,918) Hacim x yo¤unluk = 691,804 g ≈ 692 g

(1077,02) x (0,918) 2543,4 x (0,918) = 988,70436 g = 2334,8412 g ≈ 989 g ≈ 2335 g

Kontrol Edelim Yap›lan ifllemlerin do¤rulu¤unu strateji kullanarak kontrol ediniz. Sark›tlar›n yar›çaplar› iki kat›na ç›kar›l›r, yükseklikleri yar›ya düflürülürse kütlelerinde ne kadarlık bir de¤iflim olur? Tart›fl›n›z. Külah, çekirdek, 8 cm ve 12 cm ifadelerini kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

UYGULAMA
1 Bir dik koninin taban alan› 25 cm2 ve hacmi 100 cm3 oldu¤una göre yüksekli¤i kaç santimetredir? Bir dik silindirin içine taban çap› ve yüksekli¤inin uzunlu¤u silindirin taban çapının ve yükseklik uzunlu¤unun yar›s› olan bir dik koni yerlefltiriliyor. Koninin hacminin silindirin hacmine olan oran›n› bulunuz. Yüksekli¤i 10 cm, taban yar›çap› uzunlu¤u 5 cm olan dik koni fleklindeki kaba, bir kenar›n›n uzunlu¤u 5 cm olan küp fleklindeki kapla kaç kez su boflalt›l›rsa koni fleklindeki kap dolmufl olur? (π = 3 al›n›z.) Afla¤›da yar›çap› ve yükseklik uzunlukları verilen dik konilerin hacimlerinin oran› hakk›nda ne söyleyebilirsiniz? a) r= 3 cm h= 5 cm 5 6 162 b) r= 5 cm h= 3 cm r= 2,5 cm h= 3,5 cm

2

3

4

Yandaki verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl, yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.

2) Hacimleri eşit olan A ve B konilerinin yarıçap uzunluklarının oranı rA rB = 3 ise yüksekliklerinin hA 1 oranı h = 9 ’dur. B 1)Taban alanları ve yükseklik uzunlukları eşit olan dik koniyle dik silindirin hacimlerinin oranı ’ tür.

4) Yarıçapı uzunluğu 4 cm olan koni ile tabanının bir kenar uzunluğu 8 cm olan bir kare piramidin yükseklikleri uzunluğu eşit ise koninin hacmi daha küçüktür.

1. ç›k›fl D Y

D
5) Aynı tabana ve yüksekliğe sahip silindir ile koninin hacimleri aynıdır.

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y D

D Y

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) Taban yarıçapı uzunluğu 3 cm, yüksekliği 15 cm olan dik koni şeklindeki D yağdanlığa 4,05 cm3 yağ konulur.

6) Koni şeklinde bir hediye en az boşluk kalacak şekilde dikdörtgenler prizması şeklindeki bir kutuya konabilir. 7) Yarıçapı uzunluğu 4 cm ve yükseklik uzunluğu 9 cm olan dik koninin hacmi π, 3 alındığında yaklaşık 432 cm3 tür.

D Y

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl
34
Çalışma

Kürenin Hacmi
Üzüm, sa¤l›k ve flifa kayna¤›d›r. ‹çerisindeki bir çok vitamin ve mineral, ba¤›fl›kl›k sistemimizin güçlenmesinde etkili rol oynamaktad›r. Çap› yaklafl›k 1 cm olan bir üzüm tanesi yaklafl›k 7g gelmektedir. Bu üzüm tanesinin öz kütlesini hesaplayabilir misiniz?

ETK‹NL‹K
Pinpon Topu ve Kutusu Araç ve Gereç •Pinpon topu •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› •Kum Pinpon topuna te¤et olacak flekilde bir silindir modeli olufltural›m. Pinpon topunu delerek kumla doldural›m. Pinpon topundaki kumu art arda silindirin içine boflaltal›m. Pinpon topunun hacminin, silindirin hacminin kaç kat› oldu¤unu tart›fl›n›z. Kürenin hacim ba¤›nt›s›n› oluflturunuz. Bu sonuca nasıl ulafltı¤ınızı aç›klay›n›z.

ÖRNEK
Çap uzunlu¤u 30 cm olan küre fleklindeki bir akvaryumun yar›s›na kadar dolduruldu¤unda alaca¤› suyun kaç litre oldu¤unu bulal›m. Kürenin hacmi: . π . r3 = . (3,14).153 = 14 130 cm3

163

Yar›m kürenin hacmi: 14 130 : 2 = 7065 cm3 = 7,065 dm3 = 7,065 L

Kürenin hacmi:

π . r3 tür.

r

Problem Çözelim ve Kural›m
Camdan yap›lm›fl bir küre hediye olarak al›n›yor. Bir kenar›n›n uzunlu¤u 30 cm olan küp fleklindeki kutuya konuluyor. Kutuda bofl kalan k›s›mlara ise kürenin zarar görmemesi için ambalaj köpükleri dolduruluyor. Kürenin yar›çap uzunlu¤u 12 cm oldu¤una göre ambalaj köpüklerinin hacmini bulal›m.

Problemi Anlayal›m Yar›çap› uzunlu¤u 12 cm olan küre fleklindeki hediye, bir kenar›n›n uzunlu¤u 30 cm olan küp fleklindeki kutuya konmufl. Camdan yap›lm›fl kürenin zarar görmemesi için boflluklar ambalaj köpükleriyle doldurulmufl. Ambalaj köpüklerinin hacmi soruluyor. Plan Yapal›m Ambalaj köpüklerinin hacmini bulmak için küp fleklindeki kutunun hacminden kürenin hacmini ç›karmam›z yeterlidir. Plan› Uygulayal›m πr3 = Kürenin hacmi: . (3,14) . (12)3 = 7234,56 cm3

Küpün hacmi: (30)3 = 27 000 cm3 Ambalaj köpüklerinin hacmi: 27000-7234,56=19765,44 cm3 Kontrol Edelim Yap›lan ifllemin do¤rulu¤unu kontrol ediniz. “Kubbe, 20 m, alan, hacim” verilerini kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

UYGULAMA
1 Büyük çemberinin çevre uzunlu¤u 66 m olan bir kürenin hacmini ve yüzey alan›n› bulunuz (π = 3 al›n›z.). 164 2 Yandaki yar›çap› 5 cm, yüksekli¤i 34 cm uzunlu¤unda olan dik silindir fleklindeki fanusa, büyük dairesinin yar›çap› 4 cm olan dört adet küre fleklinde mavi bilye yerlefltiriliyor. Fanus içinde kalan bofllu¤a ise beyaz renkli boncuklardan doldurularak masa süsü oluflturulmak isteniyor. Beyaz boncuklar kaç santimetreküp yere yerleflecektir (π = 3 al›n›z.)?

3

r1= 4 cm r2= 8 cm

Yandaki verilere uygun bir problem kurarak çözümünü yap›n›z.

4

Yanda ayn› kalitede küre fleklindeki elmalar›n boyutlar› ve her gruba ödenecek tutar yaz›lm›flt›r. Kârl› bir al›flverifl yapmak aç›s›ndan hangi elma grubunu tercih edersiniz? Neden?

r
1 TL

r

r

3,5 cm

a a

a a

1 TL 3 cm

Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. c) Kabuksuz servis edilen bir kavun diliminin hacmini hesaplay›n›z. 4) İki kürenin yarıçap uzunlukları oranı 2) Küreyi oluşturan eş konilerin yarıçapı aynı zamanda kürenin de yarıçapını oluşturur. ç›k›fl Y D Y 8. a) Yar›m kavun kaç dilime ayr›lm›fl olur? b) Yar›m kavunun hacmini bulunuz. 6. Buna göre (π = 3 al›n›z. ç) Bu kavun tüm olsayd› kabuklar› kaç cm3 olurdu? 6 Yar›çaplar› oran› olan iki kürenin hacimlerinin oran›n› bulunuz. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. Kavunun kabuklu iken yar›çap› uzunlu¤u 11 cm. kabu¤u soyuldu¤unda ise yar›çap› uzunlu¤u 10 cm’ dir. Her bir do¤ru/yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r.5 Yandaki resimde küre fleklindeki bir kavunun yar›s›na ait kesit verilmifltir. ç›k›fl 165 Y 1) n tane koninin hacminden hareket ederek kürenin hacmini bulabiliriz. hacimleri oranı ise ’ dir. oranı 6) Kürenin hacmi. Yar›m kavun flekilde gösterildi¤i gibi tepesinden 200 lik açılarla dilimlere ayrılacaktır. ç›k›fl 35 Çalışma . ç›k›fl Y 3) Yarıçapları aynı olan bir silindir ile kürenin hacimleri ’dir. ç›k›fl D Y D 5) Bir kürenin yarıçap uzunluğu biliniyorsa hacmi hesaplanabilir. 2. ç›k›fl 5. 1. D Y D 4. 7 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. yarıçap uzunluğu ile doğru orantılı olarak artar ya da azalır.). D Y D 7) Birinin yarıçap uzunluğu diğerinin yarıçap uzunluğunun 3 katı olan kürelerin hacimleri farkı 7’ dir. ç›k›fl 3. ç›k›fl 7. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.

sütün kaynarken taflmas›n› engellemek amac›yla bir cam küre konuyor. Verilen de¤erlere göre karpuzun kabuk kısmının hacmi ne olur? 15cm 14cm 5 Yükseklikleri ayn› olan iki piramidin hacim hesaplamaları ayn› olmas›na ra¤men sonucun farkl› olmas›n›n sebebini aç›klay›n›z. Yüksekli¤i 7 cm ise hacmini k›sa kenara ba¤l› olarak bulunuz. Yandaki ölçüleri verilen eflkenar dörtgen piramidin yüksekli¤i 5 cm oldu¤una göre bu piramidin hacmini hesaplay›n›z. Yüksekli¤i ve taban› bu piramitle ayn› olan prizman›n hacmini bulunuz. Koni ve Kürenin Hacmi Bir piramidin hacmi 50 m3 tür. k›sa kenar›nın uzunlu¤undan 5 cm fazlad›r. Yar›çap› 3 cm olan bu cam küre. tencerenin içine konuldu¤unda tencere tam olarak doluyor. Tencerenin yar›çap› 10 cm. Bir dikdörtgen dik piramidin taban›n›n uzun kenar›nın uzunlu¤u. yüksekli¤i 20 cm oldu¤una göre cam küre konulmadan önce tencerede bulunan sütün hacmi kaç santimetreküptür (π = 3 al›n›z.)? 12 Öz Değerlendirme 6 .KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Piramit. ‹çinde bir miktar süt bulunan silindir fleklindeki bir tencerenin içine. Soruda fazla veri var m›d›r? Varsa hangisidir? 2 3 2cm 3cm a 166 4 Küre fleklindeki bir karpuzun yarısının resmi yanda verilmifltir.

Fazlal›klar› silerek çizimi tamamlayal›m. dikdörtgenin dört köflesinden. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Dikdörtgen prizmas› fleklindeki kutu •Cetvel •K⤛t •Kalem Bir Nokta Perspektifi Perspektif çizimini yapaca¤›m›z kutuyu. Noktal› do¤ru parçalar› aras›nda kalacak ve yatay do¤ruya paralel olacak flekilde do¤ru parças› çizip kutunun üst taban ayr›tlar›n› olufltural›m. ön yüzü ile alt taban› görünecek biçimde bakarsan›z perspektif çizimini nas›l yapman›z gerekir? Tart›fl›n›z. Verilen resmi inceleyerek ufuk çizgisi. kaybolunan do¤rular›n birlefliyormufl gibi göründü¤ü noktaya da “kaybolunan nokta” denir. gözümüzden uzaklaflt›kça birlefliyormufl gibi görünen çizgilere “kaybolunan do¤rular”. Perspektifte. K⤛t düzlemine paralel olan kutuya önden bakmak yerine sa¤dan veya soldan bakarsan›z kutunun hangi yüzleri görünür? Bu görünümlerin perspektif çizimini nas›l yapars›n›z? Tart›fl›n›z. noktal› olarak çizelim. kaybolunan do¤rular ve kaybolunan noktay› gösteriniz. noktal› do¤ru parçalar› çizelim. 167 Belirledi¤imiz noktaya. Kutuya.‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler Perspektif Çizimi Geometrik cisimlerin herkes taraf›ndan kolayca anlafl›labilmesi için genel olarak üç yüzünü birden gösteren perspektif çizimler yap›l›r. Anahtar Kavramlar • Perspektif • Ufuk çizgisi • Kaybolunan nokta • Kaybolunan do¤ru Zeminin bitti¤i yerde. k⤛t düzlemine bir dikdörtgen çizelim. . Arkada sakl› duran di¤er dikey ve yatay do¤ru parçalar›n›. gökyüzüyle birleflen çizgiye “ufuk çizgisi”. do¤ru üzerinde bir nokta belirleyelim. cisimler bizden uzaklaflt›kça küçülmüfl ve renkleri solmufl gibi görünür. Dikdörtgenin taban›n›n orta noktas› hizas›nda olacak flekilde. ön yüzü ile üst taban› görünecek flekilde yerlefltirelim. dikdörtgene paralel olacak flekilde yatay bir do¤ru çizelim. Kutunun ön yüzü için. Dikdörtgenin üst taraf›na.

Kutunun ön yüzü için bir dikdörtgen çizeriz. Dikdörtgenin üst taraf›nda bir do¤ru (ufuk çizgisi) belirleriz. I. Kaybolunan nokta Ufuk çizgisi Kaybolunan do¤rular II ve III. dikdörtgenin sa¤ taraf›nda bir nokta (kaybolunan nokta) seçeriz. kutunun çizimleri ise afla¤›daki gibi yap›l›r. Ufuk çizgisi çizimin alt›nda. Dikdörtgenin köflelerinden kaybolunan noktaya do¤ru parçalar› (kaybolunan do¤ru) çizeriz. . resmin (çizimin) düzlemine paralel olarak yap›l›yorsa bu perspektif çizim tipine “bir nokta perspektifi” denir. kutu III. kutu Yukar›da. Ufuk çizgisi çizimin üstünde. Buna göre çizim afla¤›daki gibidir. Kaybolunan nokta. kutu Kutuya önden bak›lmaktad›r. III.ÖRNEK I. kutu Kutuya sol alttan bak›lmaktad›r. kaybolunan nokta ise sol tarafa al›n›r. kaybolunan nokta ise ortadan al›n›r. soldan bak›ld›¤›nda ise solundad›r. prizmaya alttan veya üstten bak›ld›¤›nda de¤iflmez. 168 II. kutu II. Üst taban ile sa¤ yan yüz ve arkada kalan ayr›tlar› belirleyip fazlal›klar› silerek çizimi afla¤›daki aflamalarla tamamlar›z. Prizma modelinin ön yüzü. Do¤runun üzerinde. kutunun sa¤ üstten görünümü verilmifltir. prizmaya sa¤dan bak›ld›¤›nda ufuk çizgisi üzerinde ve prizman›n sa¤›nda. Kutunun bu görünümlere göre perspektif çizimini yapal›m. Buna göre çizim afla¤›daki gibidir. sayfa düzlemine paralel olan kutunun farkl› aç›lardan görünümleri verilmifltir. Bu durum.

Dikey do¤ru parças›n›n uçlar›n›. k⤛t düzlemine paralel olmayan ön yüzündeki ayr›t için dikey bir do¤ru parças› çizelim. Üst taban› oluflturup fazla çizgileri silerek çizimi tamamlayal›m. kaybolunan do¤rularla birlefltirelim. Kutunun geniflli¤i ve uzunlu¤u için her iki kaybolunan nokta ile kaybolunan do¤rular aras›na dikey do¤ru parçalar› çizelim. Kutunun. alt taban› ile sa¤ ve sol yan yüzleri görünecek flekilde bakarsan›z çizimi nas›l yapman›z gerekir? Tart›fl›n›z. ayn› köfleden kesiflen üç yüzünden üst taban ile sa¤ ve sol yan yüzü görünecek flekilde yerlefltirelim. Kutunun arkada kalan görünmeyen k›sm›n› belirleyen yok olunan do¤rular› çizelim. Do¤ru parças›n›n üst taraf›na yatay bir do¤ru parças› çizip iki kaybolunan nokta belirleyelim. 169 Kutuya.ETK‹NL‹K ‹ki Nokta Perspektifi Araç ve Gereç •Kare prizma fleklindeki kutu •Cetvel •K⤛t •Kalem Perspektif çizimini yapaca¤›m›z kutuyu. her iki kaybolunan noktaya. üst taban› yerine. .

170 Küpe dikey ayr›t› önde olacak flekilde bakarsak alt taban ile sa¤ ve sol yan ay›rtlar› görünür. Bu tekni¤e “iki nokta perspektifi” ad› verilir. küpün alt taraf›nda olur. Yani küpün ön yüzünü oluflturan dikey ayr›t. Üzerinde iki kaybolunan nokta bulunan do¤ru. .ÖRNEK Yandaki küpün perspektif çizimini ad›m ad›m yapal›m. k⤛t düzlemine paralel de¤ildir. Buna göre perspektif çizim afla¤›daki gibi olur. Prizma modelinin ön yüzü (sa¤ ve sol yüzlerin kesiflti¤i dikey ayr›t) çizimin düzlemine paralel de¤ilse perspektif çiziminde iki kaybolunan nokta vard›r. Bu durumda perspektif çizimi iki kaybolunan nokta ile afla¤›daki gibi yap›l›r. Küpün üst taban› ile sa¤ ve sol yan ayr›tlar› görünmektedir.

ç›k›fl Y D Y 8. 6) Cisme önden bakılarak yapılan perspektif çiziminde. kaybolunan noktan›n ise sa¤da oldu¤u dikdörtgenler prizmas› fleklinde bir kutunun perspektif görünümünü çiziniz. 1) Bir küpün ya da bir prizmanın farklı mesafelerden görünümlerinin perspektif çizimleri de farklıdır. 6. bir binan›n önden ve yandan görünümü verilmifltir.UYGULAMA 1 2 Yaln›zca ön ve üst yüzü görünen bir küpe hangi aç›dan bak›lmaktad›r? Aç›klay›n›z. 1. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. ç›k›fl 7. ç›k›fl D Y 2) Perspektif çizim için ön yüz ve ön yüze paralel altta ya da üstte bir doğru çizmek yeterlidir. 2. ç›k›fl Y D D Y 4. D Y D 7) Bir perspektifte kaybolunan nokta iki adet ise buna iki nokta perspektifi denir. ç›k›fl 36 Çalışma . Yandaki flekilde. cisme sağdan bakıldığında sağda. 3 4 5 6 Ufuk çizgisinin çizimin alt›nda. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› 171 ç›k›fllara ulaflt›r›r. soldan bakıldığında soldadır. D 5) Perspektif çizimde kaybolunan nokta. ç›k›fl 3. Bu binan›n belli bir mesafeden görünümünü çiziniz. ç›k›fl 5. Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Bir üçgen dik prizman›n ön ve sa¤ yan görünümünün perspektif çizimini yap›n›z. “Bir nokta perspektifi” ve “iki nokta perspektifi” tekniklerinin hangi durumlarda kullan›ld›¤›n› aç›klay›n›z. Perspektif çizimi ad›m ad›m anlat›n›z. 4) Düz bir yolda giderken yolun çok ilerde daralarak bir noktadan ibaret olduğunun görünmesi kaybolunan nokta ve doğruya örnek verebilir. ön yüz ile taban yüzlerinden biri hariç diğer hiçbir yüz görülemez. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl Y 3) Kaybolunan nokta kaybolunan doğrunun herhangi bir yerinde olabilir.

tafl yontma ve delme ifllemleri için kullan›l›r. Elmas›n alt k›sm› düz. Oluflturdu¤umuz geometrik cisimleri çeflitli k›s›mlar›ndan (tabanlara paralel olacak. yüz say›s› 12 ile 37 aras›nda de¤iflmektedir. koni vb. Ara kesit görüldü¤ü gibi dairedir. taban›na paralel olacak biçimde kesildi¤inde ara kesitini inceleyelim. Elmas. Yukar›daki veriler göz önünde bulunduruldu¤unda elmas m› yoksa p›rlanta m› daha parlakt›r? Elmas P›rlanta ETK‹NL‹K Araç ve Gereç Kesik Cisimler •Patates •Maket b›ça¤› Maket b›ça¤› ile patateslerden prizma.Çok Yüzlüler ve Ara Kesitleri P›rlantan›n ifllenmeden önceki ham hâline elmas denir. modelleri olufltural›m. Elmas ile p›rlanta ayn› tafl›n farkl› kesim flekilleridir. cam kesmek. yüz say›s› ise genellikle 57’dir. küre. Dayan›kl›l›¤›ndan ve ›fl›¤› çok iyi k›rmas›ndan dolay› mücevher yap›m›nda da kullan›lmaktad›r. eksenlerden geçecek flekilde kesip ikiye ay›ral›m. sertli¤inden dolay› endüstride. . Daha ince iflçili¤e sahip p›rlantan›n alt k›sm› kubbe gibi. taban›na paralel olacak flekilde kesildi¤inde afla¤›daki gibi iki parça elde edilir. 172 ÖRNEK Bir dik koni. Her bir kesimde oluflan ara kesitlerin ne tür bölgeler oldu¤unu tart›fl›n›z. silindir. Dik koni.

173 ÖRNEK Yandaki dikdörtgen piramit ile tabana paralel olacak biçimde üst k›sm› kesilip ç›kart›lm›fl piramit fleklini karfl›laflt›ral›m. Keserek oluflturdu¤unuz geometrik cisim ile kesilmeden önceki fleklini. köfle ve ayr›tlar› aç›s›ndan karfl›laflt›r›n›z. C C D h C D C h h h A r B A r B A r B A r B Dik üçgen h dik kenar› etraf›nda döndürüldü¤ünde oluflan flekil konidir. Dikdörtgen piramit Befl yüzlü Taban› dikdörtgen Yanal yüzleri üçgensel bölge Kesik piramit Alt› yüzlü Tabanlar› dikdörtgen Yanal yüzleri yamuksal bölge Bir çok yüzlünün yüzleri birer çokgensel bölgedir. maket b›ça¤› yard›m› ile piramit ve prizma modelleri olufltural›m. Ayr›t ve köfleleri ise bu çokgensel bölgelerin kenar ve köfleleridir. Çok yüzlüler yüz say›lar›na göre “dört yüzlü”. yüz. Dikdörtgen h dik kenar› etraf›nda döndürüldü¤ünde oluflan flekil silindirdir. maket b›ça¤› ile bir veya daha fazla düzlem boyunca keselim. Seçti¤imiz bir modeli. Her bir modelin kaç yüzü oldu¤unu ve bu yüzlerin hangi çokgensel bölgelerden olufltu¤unu aç›klay›n›z.ÖRNEK Dik üçgenin ve dikdörtgenin dik kenarlar›ndan birinin etraf›nda 360º döndürülmesiyle oluflacak yüzey örneklerini inceleyelim. yüzleri ile ayr›tlar›n›n birlefliminden oluflur. Bir çok yüzlünün yüzeyi. GÖREV Çok yüzlülerin köfle. “befl yüzlü” fleklinde isimlendirilir. . ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Patates •Maket b›ça¤› Kaç Yüzlü? Patateslerden. yüz ve ayr›t say›lar› aras›ndaki iliflkiyi belirten “Euler (Öyler) Formülü”nü araflt›r›p s›n›fa sununuz.

Bir düzlem ile kesildi¤inde ara kesiti dairesel bölge olan üç cismi çiziniz. . Bu cisimler “platonic (platonik) cisimler” olarak adland›r›l›r. bir dikdörtgen prizman›n iki farkl› düzlem boyunca kesilip ç›kart›lm›fl flekli olup 8 yüzü vard›r. Çokgenlerde oldu¤u gibi çok yüzlülerde de iç bükey ve d›fl bükeylik durumlar› vard›r. UYGULAMA 1 2 Bir düzlemle kesildi¤i zaman ara kesiti dikdörtgensel bölge olan cisimlere iki tane örnek veriniz. GÖREV Bu cisimlere neden “platonik cisimler” dendi¤ini araflt›r›n›z. çok yüzlü. düzgün on iki yüzlü ve düzgün yirmi yüzlüdür. düzgün sekiz yüzlü. Yukar›daki çok yüzlüler s›ras›yla düzgün dört yüzlü. Üzerinde al›nan A ve B noktalar›n› birlefltiren do¤ru parças›n›n bir k›sm› çok yüzlünün içinde kalmad›¤›ndan içbükeydir. Dışbükey İçbükey Çok yüzlünün herhangi iki noktas›n› birlefltiren do¤ru parças›n›n tamam› çok yüzlünün yüzeyinde (bir yüzünde) veya içinde kal›yorsa d›flbükey. 174 ÖRNEK Tüm yüzleri ve tüm ayr›tlar› efl olan çok yüzlülere “düzgün çok yüzlü” denir. düzgün alt› yüzlü. aksi hâlde içbükeydir.ÖRNEK A B I II Yukar›daki I. çok yüzlü ise bir kare prizmad›r ve 6 yüzü vard›r. Üzerinde ald›¤›m›z herhangi iki noktay› birlefltiren bütün do¤ru parçalar› prizman›n içinde veya yüzeyinde kald›¤›ndan d›flbükeydir. II.

a 4 Yanda hangi cismin görünüflünün verildi¤ini.3 Bir düzlemle farkl› flekillerde kesildi¤inde ara kesiti üçgensel ya da dairesel bölge olan cismi çizerek gösteriniz. a a a 5 Hipotenüs uzunlu¤u 13 cm. Oluflan cismin taban alan›n› ve yanal alan›n› bulunuz. a) [BC] b) [AB] 9 cm B C A 8 Yandaki ABC dik üçgeni [AB] dik kenar› etraf›nda 180º döndürüldü¤ünde oluflan cismin hacmi kaç santimetre küptür? B 15cm 12cm C B 9 Yandaki flekil [OB] kenar› etraf›nda afla¤›da verilen aç› ölçüleri ile döndürüldü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z. 6 Yandaki geometrik cisim. b) Bu geometrik cismin hangi geometrik cisimlerden olufltu¤unu bulunuz. 175 7 A 15 cm Yandaki ABC dik üçgeni afla¤›da verilen kenarlar› etraf›nda 360º döndürülüyor. iki farkl› geometrik cismin tabanlarının birlefltirilmesiyle oluflmufltur. dik kenarlar›ndan birinin uzunlu¤u 12 cm olan bir dik üçgen. 12 cm’lik dik kenar› etraf›nda 360º döndürülüyor. geometrik cismin kaç yüzlü oldu¤unu bulunuz. Oluflan cisimlerin yüzey alan›n› bulunuz. a) 180º b) 360º r O A r . a) Bu geometrik cismin kaç yüzlü oldu¤unu bulunuz.

D Y 8. 6) Çok yüzlülerin yüzleri çokgensel bölge şeklindedir. ç›k›fl 5. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. ç›k›fl Y 3) Bütün yüzleri ve ayrıtları eş olan çok yüzlülere düzgün çok yüzlü denir. a) b) c) ç) 11 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. ç›k›fl 7. ç›k›fl Y 7) Çok yüzlüler sadece içbükey olabilirler. ç›k›fl D Y D 5) Bir dik koni tabana paralel olacak şekilde herhangi bir yerden kesildiğinde ara kesit üçgensel bölge şeklindedir. 4) Küp tam ortadan bir düzlemle kesildiğinde ara kesiti tabanlara dik olacak şekilde bir karesel bölgedir. D Y D 6. 2. ç›k›fl 37 Çalışma . Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 3. 1. D Y 4.10 Aşağıda verilen çok yüzlülerin içbükey mi dışbükey mi olduğunu belirleyiniz. 176 2) Herhangi iki noktasını birleştiren doğru parçasının tamamı çok yüzlünün yüzeyinde veya içinde kalıyorsa çok yüzlü iç bükeydir. ç›k›fl Y D 1) Çok yüzlüler ayrıt sayılarına göre isimlendirilir.

. (.... tabanlara dik kesildi¤inde ise ara kesiti dikdörtgensel bölge olan cisim nedir? 4 Yandaki cisim hangi geometrik cisimlerin bilefliminden oluflmufltur? 177 5 Afla¤›da verilen ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”.) d) Çok küplüler kullan›larak bir çok yüzlü oluflturulabilir. (.” ifadesindeki bofllu¤a hangi sayı yazılmalıdır? E O U 13 Öz Değerlendirme . Bu süt kutusunun soldan ve alttan görünümünün perspektif çizimini yap›n›z... cam sehpa üzerine konuyor. (.. br olur......... yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z. SÜT 2 Biz düzlem boyunca kesildi¤inde ara kesiti de¤iflmeyen cisim nedir? 3 Bir düzlem ile tabana paralel olarak kesildi¤inde ara kesiti karesel bölge.. (.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler Yandaki flekilde verilen süt kutusu......) c) Koni bir çok yüzlüdür...) ç) Piramit bir düzlemle kesildi¤inde yine bir çok yüzlü elde edilir.....) b) Dik üçgen prizma bir içbükey çok yüzlüdür.. 6 “Çap uzunlu¤u 20 birim olan yandaki O merkezli çeyrek daire [OU] etrafında 360º döndürüldü¤ünde elde edilen geometrik cismin yüzey 2 alanı . (.) a) Bütün yüzleri ve bütün ayr›tlar› efl olan çok yüzlülere düzgün çok yüzlü denir...

Taban alan› IV.)? A) 784 cm2 B) 860 cm2 C) 864 cm2 D) 868 cm2 h=6cm 2cm 4cm 6 7 Yandaki piramidin hacmi kaç metreküptür? A) 8 B) 16 C) 20 D) 32 8 Yanda aç›n›m› verilmifl olan geometrik cisim afla¤›dakilerden hangisidir? A) Üçgen piramit C) Üçgen prizma B) Kare piramit D) Kare prizma .II. IV.IV C) I. Cisim yükseklik uzunlu¤u III.II.III.V B) I. Taban yar›çap›nın uzunlu¤u II.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Yaflam›m›zdaki Matematik Taban alan› 36 cm2 ve yanal yüzleri eflkenar üçgenden oluflan kare piramidin yüksekli¤i afla¤ıdakilerden hangisidir? A) 2 3 B) 3 2 C) 3 3 D) 6 3 Yan yüz yüksekli¤i 2 3 birim olan. taban› ve yan yüz alanlar› eflkenar üçgensel bölgeden oluflan üçgen dik piramidin taban›n›n çevre uzunlu¤u kaç birimdir? A) 3 3 B) 9 3 C) 12 D) 16 2 3 Dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için afla¤›daki verilerden en az hangilerine ihtiyaç vard›r? I. Yan yüzey alan› 178 4 A) I.V D) I. V Yanal yüzeyinin aç›n›m›nda yarıçap uzunlu¤u 6 cm olan yar›m daireden oluflan dik koninin taban alan› afla¤›dakilerden hangisidir? A) 3π cm2 B) 6π cm2 C) 9π cm2 D) 12π cm2 5 Bir kürenin çap› 3 kat›na ç›kar›ld›¤›nda yeni kürenin yüzey alan› ilk kürenin yüzey alan›n›n kaç kat› olur? A) 3 B) 6 C) 9 D) 12 Yar›çap› uzunlu¤u 12 cm olan küre fleklindeki bir voleybol topunun yar›s›n›n yüzey alan› afla¤›dakilerden hangisidir (π = 3 al›n›z. III. Yan yüzey yar›çap›nın uzunlu¤u V.

9 C) 9 D) 90 13 Afla¤›dakilerden hangisi dikdörtgenler prizmas›n›n sol alttan bak›ld›¤›ndaki perspektif çizimidir? A) B) C) D) .9 Yandaki flekilde ABC ile EDC benzer üçgenler oldu¤una göre.)? A) 6000 B) 8000 C) 12 000 D) 16 000 11 Silindir biçimindeki kutuya alttan. BC kenar› etraf›nda 360º döndürüldü¤ünde oluflan cismin hacmi kaç santimetreküp olur? A) 0.84π C) 84π B) 8. ABC üçgeni. A) 54π cm3 B) 108π cm3 C) 162π cm3 D) 270π cm3 179 12 Hacmi 972π cm3 olan kürenin yar›çap uzunlu¤u kaç metredir? A) 0.4π D) 98π A E 6cm 3 cm D 3. üstten ve yanlardan de¤ecek flekilde çapı uzunlu¤u 6 cm olan 3 tenis topu yerlefltirildi¤inde kutuda kalan bofllu¤un hacmini bulunuz.04 m3 ve yüksekli¤i 10 cm olan dik koninin taban alan› kaç santimetre karedir (π = 3 al›n›z.5 cm C B 10 Hacmi 0.09 B) 0.

IV C) I. alt ve üst tabanlar›na dik bir düzlemle kesildi¤inde silindirin ara kesiti afla¤›dakilerden hangisi olur? A) B) C) D) 15 Yandaki kare prizma. IV. III. III.14 Yandaki silindir. 5 yüzlü 4 yüzlü Üçgensel bölge Dikdörtgensel bölge Yamuksal bölge B) II. IV 38 Çalışma . V D) II. II. alt ve üst tabana paralel olacak flekilde bir düzlemle kesildi¤inde prizman›n ara kesiti afla¤›dakilerden hangisi olur? A) B) C) D) 180 16 Afla¤›dakilerden hangisi dört yüzlü bir cisimdir? A) Üçgen piramit C) Dikdörtgen piramit B) Kare piramit D) Eflkenar dörtgen piramit 17 Yandaki üçgen prizman›n yüz say›s› ve yüzlerinde bulunan çokgensel bölgelerin adlar› afla¤›dakilerden hangisidir? I. III. III. V. III. V A) I.

Siz de çevrenizde eğimin önemli olduğu modelleri belirleyiniz ve bu modellerde eğimin neden önemli olduğunu tartışınız. uçakların güvenli kalkış ve iniş yapması için gereken eğim önemli bir yer tutar. Altyapıda ise su kanallarında. su borularındaki eğime çok dikkat edilir.BAfiLANGIÇ VE B‹T‹fi NOKTASI: GEOMETR‹ Geometrik Cisimler ve Simetri Do¤runun ‹ncelenmesi Dik Üçgendeki Oranlar Eğim. su parkları ve çocuk bahçesindeki kaydıraklarda. haberleşme ve iletişim sektöründe ise uzaya gönderilen bir uydunun atmosfere girerken yaptığı eğim hayati bir önem taşımaktadır. merdivenlerde. Eğlence sektöründe. Ulaşım sektöründe. 181 . hayatımızın her alanında önemli bir yer tutabilmektedir. yolların eğimi.

inşa edilecek bir evin maketi verilmiştir. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu D’dir. ÖRNEK Çok küplüler ile yapılar oluşturalım.Geometrik Cisimler ve Simetri Müteahhitler bir evi inşa etmeden önce mimarlara evin projesini çizdirirler. Seçtiğimiz çok küplünün görünümünü izometrik kâğıda çizelim. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu L’dir. ETK‹NL‹K Çok Küplülerle Yap› Olufltural›m Araç ve Gereç •Çok küplüler tak›m› •‹zometrik k⤛t 182 Çok küplüler takımından bir çok küplü seçelim. Bunun yanında evin maketi de oluşturulabilir. Ayrı ayrı üç farklı çok küplü alıp her bir çok küplünün görünümünü farklı izometrik kâğıtlara çiziniz. . Yapıların görünümlerini izometrik kâğıda çizip kodları belirleyelim. Maketi verilen bir evin üç boyutlu cisimleri yapılırken nelere dikkat edilmelidir? Tartışınız. Oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çiziniz. Görünümü izometrik kâğıtta çizilmiş yapıları oluşturunuz. Yanda. İki çok küplü seçerek bu çok küplülerle bir yapı oluşturalım.

. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 2’dir. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 3’tür. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu V’dir. Yapının görünümünü çizersek Yapının kodu : DL elde ederiz.Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu Z’dir. Çok küplülerden oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çizelim ve kodunu belirleyelim. 183 Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 1’dir.

Yapının görünümünü çizersek Yapının kodu : LLZ elde ederiz. Yapının kodu: DZ2 184 Yapının kodu: VL1 Siz de çok küplüler ile yapılar oluşturarak izometrik kâğıda görünümlerini çiziniz.Çok küplülerden oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çizelim ve kodunu belirleyelim. İzometrik kâğıtta çizimleri verilen yapıları oluşturalım ve kodlarını belirleyelim. .

kürenin. karşılıklı iki yüzlerinin paralel olan kenarlarının orta dikmelerinden ve paralel olan yüz köşegenlerinden geçen düzlemlere göre simetriklerdir. Küpün bir simetri düzlemi olup olmadığını tartışınız. . Bir dikdörtgenler prizması için aynı işlemleri tekrar ediniz. kare. Dairesel silindirin simetri düzlemlerini belirleyiniz. Dikdörtgenler prizması ise karşılıklı yüzlerin merkezlerinden geçen doğrular ve her bir köşegenleri etrafındaki 180º lik dönmelerde değişmez kalır. ekseni etrafındaki her bir 90º lik dönme ile değişmez kalır. Dairesel silindir ekseninden geçen düzlemlere ve ekseni dik olarak ortalayan düzleme göre simetriktir.ETK‹NL‹K Geometrik Cisimlerin Simetrileri Araç ve Gereç •Geometrik Cisimler Geometrik cisimlerden küpü inceleyelim. Dönel dairesel koninin. eşkenar üçgen. ÖRNEK Önce geometrik cisimlerin simetri düzlemlerini belirleyelim. Ayrıca ekseni etrafındaki her bir dönmede değişmez kalır. Belirtilen geometrik cisimlerin hangi doğrular etrafında döndürüldüğünde değişmez kaldıklarını bulunuz. Küpün ekseni etrafında kaç derecelik dönmesinde değişmez kaldığını bulunuz. ikizkenar üçgen. Eğer varsa kaç tane simetri düzlemi olduğunu tartışınız. 185 Küp. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen piramitlerin simetri düzlemlerini belirleyiniz. Dairesel silindiri hangi doğru etrafında döndürürsek duruş şekli değişmez? Açıklayınız. Geometrik cisimlerden dairesel silindiri ele alalım. Küpün ekseninin hangi doğrular olabileceğini belirleyiniz. Şekillerinden de görüldüğü gibi küp ve dikdörtgenler prizması.

düzgün altıgen ve düzgün sekizgen piramitler simetrik düzlemlerdir. Ayrıca ekseni etrafında her bir dönmede değişmez kalır. UYGULAMA 1 Çok küplülerle kodu LZZ olan yapıyı oluşturunuz. Ayrıca eksenleri etrafında dönmelerinde değişmezler kalırlar. ekseninden geçen her bir düzleme göre simetriktir. her bir çapından geçen düzlemlere göre simetriktir ve her bir çapı etrafındaki dönmede değişmez kalır. 186 Eşkenar üçgen. kare. Yapının görünümünün çizimini izometrik kâğıda çiziniz. ikizkenar üçgen. Küre. .Dönel dairesel koni.

verilen açınıma göre yandaki küpü 90º döndürdüğünde hangi renkler görünür? b) görünümünü görünümü getirmek için küpü kaç derece döndürmek gerekir? 39 Çalışma . bir kürede bir simetri düzlemi olabileceğini. a) D1L2 b) LLL c) ZL1 ç) DDD2 4 En fazla 4 çok küplü kullanarak bir yapı oluşturunuz. 5 187 Yukarıdaki geometrik cisimlerden cisim köşegenleri etrafında 180º lik dönmelerde değişmez kalanları belirleyiniz. Soner ise kürede sayısız simetri düzlemi olabileceğini söylüyor. 6 Sevil. Yapının kodunu belirleyiniz. Belirtilen yapıları oluşturunuz. Oluşturduğunuz yapının görünümünü izometrik kâğıda çiziniz. 3 Aşağıda kodları verilen yapıların kaç tane çok küplüden oluştuğunu bulunuz.2 Yanda görünümünün çizimi verilen ve kodu ZZZL olan yapıyı oluşturunuz. 7 Öykü. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. yanda açınımı verilen karton küpü yapar. Sizce kim haklıdır? Nedenini açıklayınız. a) Öykü.

Oluşturduğunuz yapıların görünümlerini izometrik kâğıda çiziniz. Bir küp yapınız ve küpün her bir yüzüne ayrı bir şekil çiziniz. 4.). Bir geometrik cismin simetri düzlemini çizerken nelere dikkat etmemiz gerektiği ile ilgili bir paragraf yazınız. 4 5 188 6 14 Öz Değerlendirme . Geometrik Cisimler ve Simetri 2 Çok küplülerle oluşturulan yapının görünümünün çiziminin nasıl yapıldığı ve kodunun nasıl belirlendiği hakkında bir paragraf yazınız. Simetri eksenlerinin ortak özelliklerini yazınız. Dairesel silindir ve dönel dairesel koninin simetri eksenlerini belirleyiniz. sonra sırasıyla 8 ve 12 kez aynı yönde döndürünüz (Her bir döndürmede üst yüze gelen şekil değişsin. kodu ZLL olan yatay ve dikey 2 farklı yapı oluşturunuz. b) Yapıdaki yatay ve dikey duran çok küplüleri belirleyiniz. a) Yapının kodunu yazınız. Bir küpü önce 4 kez.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Yanda görünümünün çizimi verilen yapıyı oluşturunuz ve inceleyiniz. 3 Çok küplülerle. 8 ve 12 kez küpü döndürdüğünüzde üste gelen şekilleri karşılaştırınız ve sonucu yorumlayınız.

trafik ortamında bulunan sürücü. Dikey Uzunluk Eğim = m = Yatay Uzunluk . Anahtar Kavramlar •Eğim •Kat sayı •Çözüm kümesi •Doğrusal denklem •Eşitsizlik Resimlerdeki gibi bir trafik levhası hiç gördünüz mü? Bu levhalar yokuşlarda seyahat eden sürücülere eğim olduğunu uyarmak için kullanılır. üçgen 5. Bu yokuşların hangisine tırmanmak daha zordur? Neden? Her bir üçgenin kenar uzunluğunu kullanarak aşağıdaki tabloyu dolduralım. üçgen 3. üçgen Tablodaki (dikey uzunluk) ÷ (yatay uzunluk) oranlarını karşılaştırınız. Dikey uzunluğun. Eğim “m” harfi ile gösterilir. üçgen 4. 1. üçgen Dikey uzunluk Yatay uzunluk Dikey : Yatay 2 5 2:5 2. yaya ve yolcuların ortak dilidir. Siz de günlük yaşamda karşılaştığınız eğime model olabilecek durumlara örnekler veriniz. Arabanın her bir yokuşu tırmandığını düşünelim. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Noktalı kağıt E¤imi Keflfedelim 189 Yukarıda araba ve yokuş modelleri verilmiştir. yatay uzunluğa oranı “eğim” olarak adlandırılır. Bu yüzden trafik işaretlerinden oluşan bu ortak dili doğru ve yerinde kullanmak trafik güvenliği açısından önemlidir.Do¤runun ‹ncelenmesi E¤imle Tan›flal›m Trafik işaretleri. Hangi yokuşa tırmanmanın daha zor olduğu ile bu oranlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.

ÖRNEK Aşağıda verilen kırmızı doğru modelinin eğimini bulalım. m=9 = -0.5’ tir. 3200 m . 6400 m m= = Dikey Uzunluk Yatay Uzunluk 3200 m 6400 m = 1 olarak bulunur. pozitif eğim olarak düşünülebilir. 1 1 = %50 veya m = = 0. 2 Eğim yüzde cinsinden veya ondalık kesirle ifade edilebilir.9 10 m=9 10 Siz de yatay bir doğru modelinin eğimini bulunuz. m= 2 2 Yanda verilen şekildeki gibi doğru eğimi. 190 Eğim = m = 1 = %20 5 m= 1 5 Şekildeki gibi doğru eğimi ise negatif eğim olarak düşünülebilir.

3 birim sağa gidilirse A noktasına ulaşılır. B noktasından 5 birim yukarı.Yandaki grafikte verilen doğrunun eğimini bulalım. O hâlde bu doğrunun eğimi: m= B x 3br A 191 5br Dikey uzunluk Yatay uzunluk 5 3 = y = -x + 2 doğrusunun grafiğini çiziniz. . Grafiğin eğimini bulunuz. y x y Doğru üzerinde A ve B noktalarını alalım.

ETK‹NL‹K E¤imi Belirlemenin K›sa Yolu Araç ve Gereç •Noktal› ka¤›t Noktalı kâğıda 2 farklı koordinat sistemi çizelim. Denklemin grafiğini çizerken A(0.4 doğru denkleminin grafiğini çizmeden doğrunun eğimini bulunuz. ÖRNEK 192 y = -2 x + 1 doğru denkleminin eğimini inceleyelim.0 + 1 = 0 + 1 =1 x = 1 için y = -2. y= x ve y = -x + 2 doğru denklemlerinin grafiğini ayrı koordinat sistemlerine çizelim.-1) sıralı ikililerinden yararlanırız. Do¤runun denklemi y= x Do¤runun e¤imi Denklemdeki x’in kat say›s› y = -x + 2 Tablodan yararlanarak bir doğrunun eğimi ile denklemlerdeki x’in kat sayısı arasındaki ilişkiyi belirleyiniz. . 1 y = -2x + 2 doğru denklemindeki x’in kat sayısı ile doğrunun eğimi arasındaki ilişkiyi bulalım: x’in kat sayısı: -2 Eğim: -2 m= y = 5x . Önce y = -2 x + 1 doğru denkleminin grafiğini çizelim. y A 0 (0.1) ve B(1. Her bir grafikteki doğrunun eğimini bularak aşağıdaki tabloyu doldurunuz. Doğru grafiğinden yararlanarak eğimi.1)’dir.1 + 1 = -2 + 1 = -1 Grafiğin y eksenini kestiği nokta: (0.1) x B (1-1) Dikey Uzunluk Yatay Uzunluk 2 m== -2 olarak buluruz. x = 0 için y = -2.

Grafikten yararlanarak doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesini bulunuz. Kesişim noktasını oluşturan koordinatlar her iki denklemi de sağlar mı? Açıklayınız. y Orijinden ve A(2.5= 0 y .y = ax + b biçimindeki bir doğru denkleminde x’ in kat sayısı doğrunun eğimini verir.x . Bu doğrunun eğimi.x . Yatay uzunluk 2 3y .5 + (x + 5) = 0 + (x + 5) (Her iki taraf x + 5 ile toplanır. Önce doğru denklemini y = a x + b biçimine dönüştürmeliyiz.5 = 0 doğru denkleminin eğimini bulalım. .) y = x + 5 doğru denkleminde x’ in kat sayısı 1 olduğu için eğim 1 olarak bulunur.x . 4) noktasından geçen doğrunun eğimini bulalım: Doğrunun geçtiği noktaları koordinat sisteminde işaretleyerek doğruyu çizelim. Dikey uzunluk 4 m= = = 2 olarak bulunur. Denklem sisteminin çözüm kümesi ile doğruların kesişim noktası arasındaki ilişkiyi açıklayınız. ÖRNEK y . Grafikleri verilen doğru denklemlerinin oluşturduğu denklem sisteminin çözüm kümesini bulunuz. y x y=x+1 ve y=2x-4 doğrusal denklemlerin grafiklerini çiziniz.) y-x-5+x+5=x+5 y=x+5 (Doğru denklemi y = ax + b biçimine dönüştürülür. Grafiklerin kesim noktasının koordinatlarını belirleyelim. Grafiklerin kesişimleriyle oluşan taralı üçgenin alanını bulunuz.) (Parantezler kaldırılır.x = 4 denkleminin belirttiği doğrunun eğimini bulunuz.4) 4 birim 2 O (0. 4 A (2.0) 2 birim x 193 ETK‹NL‹K Koordinat Sisteminde ‹ki Grafik Koordinat sistemindeki grafikleri inceleyelim. y .

ÖRNEK
y = 2x y = 3-x Yukarıda verilen denklem sisteminin çözüm kümesini önce cebirsel yolla sonra grafikten yararlanarak bulalım: y = 2x ................. 1 denklem sisteminin çözüm kümesini yerine koyma metodu ile bulalım. y = 3-x ................ 2 2. denklemde y yerine 2x yazalım. 2x = 3 - x (Her iki taraf x ile toplanır.) 2x + x = 3 - x + x (Benzer terimler toplanır.) 3 3x = 3 3 x = 1 bulunur.

Bulduğumuz x = 1 değerini 1. denklemde yerine yazalım: y=2x y=2.1 y=2 olarak bulunur. Bu durumda denklem sisteminin çözüm kümesi {(1,2)} olur.
y

194

Şimdi denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten faydalanarak bulalım. Grafikten iki doğrunun kesim noktası, A(1,2) olarak bulunur. Buradan bir doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesinin, denklem sistemindeki iki doğru grafiğinin kesim noktası olduğu anlaşılmaktadır.

y = 2x

A(1,2)

x

y = 3-x

y = ax + b y = cx + d

doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesi varsa bu, doğruların grafiklerinin kesim noktasının koordinatlarıdır.

UYGULAMA
1

1,1 m 22 m

Bir şirket ağır iş makineleri satmaktadır. Sattıkları iş makinelerini kamyonlara yüklemek için ise yukarıdaki gibi bir rampa inşa etmektedir. Rampanın eğimi yüzde kaçtır?

2

Kitaplıktaki mavi rafların eğimleri için ne söylenebilir?

195

3

Ahmet’in evi

Kaan’›n evi

Ahmet, kış mevsiminde yağan karın kendi evlerinin çatısından hemen düşeceğini söylüyor. Kaan ise evinin çatısından karın durmasının daha zor olduğunu savunuyor. Sizce Kaan’ın savunduğu görüş doğru mudur? Açıklayınız.

4

Yandaki merdivenin eğimini bulunuz.

0,2m 0,3m

5

y

y

x

x

Yukarıda kırmızı ile gösterilen doğru modellerinden negatif eğime sahip olanları belirleyiniz. 6 y= x + 4 denkleminin eğiminin 1 ile 4 arasında (1 ve 4 hariç) olabilmesi için “ kaç farklı tam sayı yazılabilir? ” yerine

196

7
2 Eğim = 5

Yanda üçgen modeli verilmiştir. Eğimi, kırmızı doğrunun eğimine eşit olan doğru denklemini çözüm yapmadan bulunuz. 1. Doğru Denklemi: 5y + 2x = 4 2. Doğru Denklemi: y = 3. Doğru Denklemi: x+3 y=x+4

8 9

Orijinden ve K(-3,0) noktalarından geçen doğru ve bu doğrunun eğimi için ne söylenebilir? 1. doğru 2y - 2 x = 1 2. doğru y- 2x=1

Yukarıda denklemleri verilen 1. doğrunun eğiminin, 2. doğrunun eğimine oranını bulunuz. 10 Yiğitcan, eğimi 0 olan bir doğru denklemi yazdığını söylüyor. Yiğitcan’ın yazdığı doğru denklemi ne olabilir? Hangi doğruların eğimi sıfırdır? Koordinat sistemi üzerinde çizerek gösteriniz. y = 3x -1 doğru denklemini koordinat sisteminde çiziniz. Bu doğru ile doğrunun y eksenine göre simetrisinin oluşturduğu denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten yararlanarak bulunuz.

11 12

y

13

Yandaki sıralı ikililerden hangisi, belirtilen denklem sisteminin çözüm kümesidir? Tartışınız.
D(0, )

B( 0 A(0, )

,

) x

14

2y = 4x - 8 doğru denklemine göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Doğrunun y noktasını kestiği noktayı bulunuz. b) Doğrunun eğimini bulunuz. c) Yukarıdaki doğru denklemi ile y = -2x doğru denklemi ve bir denklem sistemi oluşturunuz. Bu denklem sisteminin çözüm kümesini grafik çizerek bulunuz.

15

A(2,5) sıralı ikilisinin yandaki denklem sisteminin çözüm kümesi olup olmadığını grafik çizerek bulunuz.

2x + y = 9 4x - y = 3

16

Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Şemadaki cümlelerin belirttiği 197 yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 0.5m 1m
2) Üçgende kırmızı doğru modelinin eğimi ’tir. 4) ay + bx + c = 0 denkleminin belirttiği doğrunun D ’dır. eğimi

1. ç›k›fl

D
5) y = 3x ile 3y = x doğru denklemlerinin belirttiği doğruların eğimleri oranı 1’dir.

Y D Y

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y
1) Bir doğrunun eğimi, dikey uzunluğun yatay uzunluğa oranı ile bulunur.

D

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) Eğimi -1 olan doğru denkleminde x’in kat sayısı her zaman -1’dir.

6) Paralel iki doğrunun eğimleri oranı 1’dir.

D Y

D
7) Bir denklem sisteminin çözüm kümesi doğru grafiklerinin kesim noktasıdır.

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl

40
Çalışma

Eflitsizlikler Yanda tekvando müsabakasından bir an görülmektedir. Terazinin her iki kefesine 2 kg’lık birer tane daha kütle koyalım. Terazinin sol kefesindeki kütlelerin daha büyük olmas› için bu kefeye konmas› gereken kütle miktar›n› bilinmeyen kabul ederek bu durumu gösteren matematik cümlesini yaz›n›z. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. ÖRNEK Afla¤›daki terazi modelinde kahverengi kütleler 1 kg’l›k kütleyi. 198 ETK‹NL‹K Dengesizlik Terazinin sa¤ kefesine iki tane 2 kg’l›k. Her iki kefeden 2 kg’l›k kütleler ç›kararak bu durumu gösteren matematik cümlesini yaz›n›z. 2 veya 3 tane kahverengi kütle konulabilir. yeflil kütle ise bilinmeyen kütleyi göstermektedir. Buna göre modelin bozulmamas› için bilinmeyen kütle yerine kaç tane kahverengi kütle konulabilece¤ini bulal›m. diğerine ise bir tane 2 kg’lık ve üç tane 1 kg’lık kütle koyalım. Yazd›¤›n›z matematik cümlesinin do¤ru olmas› için bilinmeyene hangi de¤erler verilebilir? Tart›fl›n›z. Terazinin kefelerinden istediğiniz birine 2 kg’lık bir kütle daha koyalım. Terazinin dengede olmama durumunu eflitsizlik cümlesi ile ifade edelim: x+3 7 Yazd›¤›m›z do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesini bulal›m: x+3-3 7-3 x 4 Buna göre bilinmeyen kütlenin yerine1. ETK‹NL‹K Terazide Denge ve Dengesizlik Terazinin kefelerinden birine iki tane 2 kg’lık ve bir tane 1 kg’lık. sol kefesine 1 tane 2 kg’l›k kütle koyal›m. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini nasıl yazabilirsiniz? Tartışınız. . Terazinin her iki kefesinden 1 kg’lık birer kütle çıkaralım. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. Hangi durumda maçı taraflardan biri kazanırdı? Bunu matematik cümlesiyle nasıl ifade edersiniz? Arkadaşlarınızla tartışınız. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. Terazinin denge durumu hakk›nda ne söylenebilir? Bu duruma ait matematik cümlesini yaz›n›z. bir tane 1 kg’l›k kütle. Maçın sonunda her iki taraf da eşit puan almış ve berabere kalmıştır.

3 2. x ∈ IR } -1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ‹çinde say›lar ve “ . Bu say›lar› kümelerdeki ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim: Ç = { x I x ≤ -2 . x ∈ IR } -2 -1 0 1 2 3 4 5 6 7 “ -3 kat›n›n 1 fazlas› 7 veya 7’den büyük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim: -3x + 1 ≥ 7 -3x + 1 .1 ≥ 7 . Ç = { x I x 6 .2 x 6 Eflitsizli¤in çözüm kümesini 6’dan büyük say›lar oluflturur. ≤. Eflitsizli¤in her iki taraf› negatif bir say› ile çarp›l›r veya bölünürse eflitsizlik yön de¤ifltirir. Bu eflitsizli¤in her iki taraf›na ayn› say› eklenir veya her iki taraf›ndan ayn› say› ç›kar›l›rsa eflitsizlik bozulmaz. Bu say›lar› kümelerdeki ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim. ≥ ” sembollerinden birini içeren cebirsel ifadeler eflitsizlik olarak adland›r›l›r. x ∈ IR } 199 (Eflitsizli¤in her iki taraf› negatif bir say› ile çarp›l›r veya bölünürse eflitsizlik yön de¤ifltirir.1 -3x ≥ 6 ≤ x ≤ -2 Eflitsizli¤in çözüm kümesini -2 veya -2’den küçük say›lar oluflturur. . .) -5 -4 -3 -1 -2 -1 0 1 2 “Yar›s› 3’ten büyük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim. 3. Ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim.“2 eksi¤i 3 veya 3’ten küçük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim. x-2≤3 x-2+2≤3+2 x≤5 Eflitsizli¤in çözüm kümesini 5 veya 5’ten küçük say›lar oluflturur. Ç = { x I x ≤ 5.

3x . -2) s›ral› ikilisinin oldu¤u taraf taran›r. (4.-1) s›ral› ikilisinin 3x . (4.y . ÖRNEK 200 3x-y ≥ 3 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤ini çizelim. -2) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak.3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤i koordinat sistemini 2 parçaya ay›r›r. B(-3. B(-3.y . 3x . 3x .y ≥ 4 eflitsizli¤inin grafi¤ini 3x .-2) A(4. B(-3. -2) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lar.2) ve (1. Önce 3x . 3x .3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤ini çizelim: x = 0 için.y ≥ 3 3.y = 4 do¤ru denkleminin grafi¤ini noktal› k⤛da çizelim.y ≥ 3 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken A(4.3 = 0 x A(4.-1) s›ral› ikililerini koordinat sisteminde göstererek s›ral› ikililer ile do¤ru grafi¤inin konumlar›n› tart›fl›n›z.5 ≥ 3 -14 ≥ 3 eflitsizli¤i do¤ru olmad›¤›ndan. y = -3 y = 0 için.5) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lamaz.y .(-3) .3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤inden yararlan›r›z. x = 1 olarak bulunur. 3x .4 -(-2) ≥ 3 12 + 2 ≥ 3 14 ≥ 3 oldu¤undan dolay› A(4.y .5 ≥ 3 -9 .2) ve (1. . 3x-y ≥ 3 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken 3x .y = 3 yani 3x .5) s›ral› ikilisinin denklemi sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n› tart›fl›n›z.y = 4 do¤ru denkleminden yararlanarak nas›l çizebilirsiniz? Tart›fl›n›z.5) y 3x .y ≥ 3 3.y ≥ 4 eflitsizli¤ini sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n› belirleyiniz. (3.ETK‹NL‹K Eflitsizlik Grafi¤ini Çizelim Araç ve Gereç •Noktal› ka¤›t 3x .5) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak.

-3) s›ral› ikilisini eflitsizlikte L(3. L(3. 201 y “ y ax + b” veya “ y ≥ ax + b” do¤rusal eflitsizliklerin grafikleri çizilirken önce y = ax + b do¤rusunun grafi¤i çizilir. Veriler aras›ndaki iliflkiyi gösteren matematik cümlesini yaz›n›z.-3) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lar. y ≥ ax + b x y≤ ax + b GÖREV Gazete ve dergilerden aralar›nda eflitsizlik iliflkisi bulunan veriler bulunuz. Do¤rusal eflitsizlikte “ ” veya “≥” sembolleri oldu¤unda do¤ru.x = 5 yani y . Önce y .3 < 5 -6 < 5 eflitsizli¤i do¤ru oldu¤undan dolay› L(3. çözüm kümesine dâhildir ve grafi¤i düz çizgi ile çizilir. y . çözüm kümesine dâhil de¤ildir ve grafi¤i kesik çizgi ile çizilir. y . K(-5.-3) yerine yazarsak y-x<5 -3 . Do¤runun üzerindeki noktalar eflitsizli¤i sa¤lamaz.x < 5 eflitsizli¤in grafi¤ini çizerken L(3. y .x .5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤ini çizelim: y y-x .y .4) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lamaz.5 = 0 x = 0 için y = 5 y = 0 için x = -5 olarak bulunur. Bu durumda do¤ru kesik çizgi ile çizilir.x < 5 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken y . 5x + 7y >12 eflitsizli¤inin grafi¤ini çiziniz.5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤inden yararlan›r›z.5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤i koordinat sistemini 2 parçaya ay›r›r. Eflitsizli¤i sa¤layan s›ral› ikilinin oldu¤u taraf taran›r.4) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak K(-5.x < 5 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizelim.4) y-x<5 4 -(-5 )< 5 4+5<5 x 9 < 5 eflitsizli¤i do¤ru olmad›¤›ndan dolay› K(-5. “ y<ax + b” veya “ y>ax + b” do¤rusal eflitsizliklerin grafikleri çizilirken aynı yol takip edilir.x . Sonra do¤runun ay›rd›¤› bölgelerden birer s›ral› ikili seçilip eflitsizlikte yerine yaz›l›r. Verilerle grafik oluflturunuz. Ancak do¤ru. .-3) s›ral› ikilisinin oldu¤u taraf taran›r.x .

a) Ülkemizde örgün e¤itimin ilk kademesinden yararlanma yafl› en fazla 14’tür. Daha sonra say› do¤rusunda gösteriniz. 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle Bilinmeyen kütle Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle 202 5 kg’l›k kütle Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle 2 Afla¤›daki durumlara uygun do¤rusal eflitsizlikleri yaz›n›z. 3 Afla¤›daki terazi modelindeki do¤rusal eflitsizlik durumunun bozulmamas› için bilinmeyen kütlenin alabilece¤i de¤erleri bulunuz. Bilinmeyen kütle 1 kg’l›k kütle 2 kg’l›k kütle 5 kg’l›k kütle .UYGULAMA 1 Afla¤›daki terazi modellerinde. dengede olmama durumlar›n› do¤rusal eflitsizlik olarak ifade ediniz. b) Ülkemizde cumhurbaflkanl›¤›na aday olma yafl› en az 25’tir.

-2 -1 0 1 2 3 4 203 8 Afla¤›da verilen do¤rusal eflitsizlikleri say› do¤rusundaki gösterimleri ile efllefltiriniz. Bu durumda Cem’in 15 günde kumbaraya en fazla kaç adet 1 TL’lik atm›fl olabilece¤ini bulunuz. -4 -2 0 2 4 10 “Babas›n›n yafl› fiükran’›n yafl›n›n 5 kat›n›n 2 eksi¤inden büyüktür. kumbaras›nda sadece 1 TL’lik biriktiriyor. 15 gün önce kumbaras›nda en az 17 tane 1 TL’lik oldu¤unu hat›rl›yor. 15 gün sonra ise kumbaray› aç›p sayd›¤›nda 25 TL’si oldu¤unu görüyor. a) ‹fadeyi belirten do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Aysel’in paras›n› do¤rusal eflitsizlik kullanarak ifade ediniz. Eflitsizlikler 1) x 1 2) y 2 3) z ≤ 1 4) t 0 5) k ≥ -1 a) b) c) ç) d) e) -3 -2 -1 0 1 2 3 -3 -3 -3 -3 -3 -2 -2 -2 -2 -2 Say› do¤rusu -1 -1 -1 -1 -1 0 0 0 0 0 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 3 3 3 3 3 9 Çözüm kümesi afla¤›daki say› do¤rusunda gösterilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. b) fiükran’›n 8 yafl›nda oldu¤u düflünülürse babas› en az kaç yafl›ndad›r? .4 Aykut.1 2 do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesi afla¤›daki say› do¤rusunda gösterilmifltir. Afla¤›daki ifadelere uygun do¤rusal eflitsizlikleri yaz›n›z. 7 x . Recep’in paras› ise Aysel’den az ve 2 TL’dir. a) 3 eksi¤i 11’den küçük olan say›lar b) fazlas› ’den büyük olan say›lar 5 c) 11 eksi¤i 6’dan büyük ve 11’den küçük say›lar 6 Cem. Aykut’un 7 TL’si vard›r ve en çok paras› olan Aykut’tur. Bu grafikte 3 noktas›n›n farkl› gösterilmesinin nedeni ne olabilir? Aç›klay›n›z.” ifadesine göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. Recep ve Aysel üç arkadaflt›r.

11

Yanda grafi¤i verilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Do¤rusal eflitsizli¤i yazarken nelere dikkat etti¤inizi aç›klay›n›z.

y

x

12

Çözüm kümesi afla¤›daki sayı do¤rusunda verilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Yazd›¤›n›z do¤rusal eflitsizli¤in grafi¤ini çiziniz. -1 0 1 2 3 4 Emel, 2x + y ≤ -1 do¤rusal eflitsizli¤ini A(3,0) noktas›n›n, Kemal ise B(-7,-1) noktas›n›n sa¤lad›¤›n› söylüyor. Sizce hangisi do¤ru söylüyor? Neden? Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklerin grafiklerinin hangilerinde do¤ru grafi¤inin kesik çizgili oldu¤unu grafik çizmeden belirleyerek sonuçlarla ilgili bir paragraf yaz›n›z. a) x - y > 5 ç) 13x ≤ 14 b) 3x - 2y ≥ 4 d) 2 + 4y - x > 0 c) x + 5y - 4 < 0

13 14

204

15

Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.
4) x = - 3 sayısı x - 7 ≤ 5 doğrusal eşitsizliğini sağlar. 2) (2, 1) sıralı ikilisi x + y - 1 < 2 doğrusal eşitsizliğini sağlar.

1. ç›k›fl D Y

D
5) 2y - x ≤ 0 grafiğini çizmek için 2y - x = 0 doğru denkleminden yararlanılır.

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y
1) y - 2x > 8 ifadesi bir doğrusal eşitsizliktir.

D Y

D

1

2

3

4 5

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) “3 katının 2 eksiği 5’ten küçük sayılar” ifadesini 2x - 3 ≤ 5 eşitsizliği belirtir.

6) Yukarıda sayı doğrusunda verilen doğrusal eşitsizliğin çözüm kümesine 3 sayısı dâhildir.

D Y

D
7) 2y - 3x ≤ 5 doğrusal eşitsizliğinin grafiğindeki doğru kesik çizgidir.

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl
41
Çalışma

KONU DE⁄ERLEND‹RME
1 Ogan her sabah spor yapar. Sabah sporunun bir bölümünde yandaki gibi omuz ve kar›n kaslar›n› gelifltirir. Ogan’ın bulundu¤u konumda dikey uzunluk ile yatay uzunluk birbirine eflittir. Yatay uzunluk ile dikey uzunluk 5’er kat›na ç›kar›ld›¤›nda e¤imde de¤ifliklik olur mu? Model üzerinde gösteriniz.

Do¤runun ‹ncelenmesi

2

E¤imi gösterebilece¤iniz 3 model oluflturunuz. Her bir modelin baz› uzunluklar›na de¤erler vererek e¤imlerini hesaplay›n›z. Sevil, yandaki do¤runun e¤imini hesaplamak için afla¤›daki ad›mlar› izler. 1. Ad›m: E¤im = m = 4+2 2+0 6 3. Ad›m: m = 2 2. Ad›m: m = 4. Ad›m: m = 3 Sevil’in kaç›nc› ad›mda ilk hatayı yapt›¤›n› belirleyiniz. Hatay› düzeltip do¤ru e¤imi bulunuz. Dikey uzunluk Yatay uzunluk
A(2,4) B(0,2) 0 x

3

y

205

4

Selçuk, bir do¤ru denkleminden do¤runun e¤imini ad›m ad›m bulur. Afla¤›da bofl b›rak›lan ad›mlar› tamamlayarak Selçuk’un e¤imi bulmas›na yard›mc› olunuz. Do¤ru denklemi: -y - 5x - 4 = 0 1. ad›m: 2. ad›m: (-1)(-y)=(-1)(5x+4) 3. ad›m: 4. ad›m: E¤im: m= -5 (y, eflitli¤in solunda yaln›z b›rak›l›r.) (Her iki taraf (-1) ile çarp›l›r.) (Parantezler kald›r›l›r.) (E¤im x’in kat say›s› olur.)

5

A(-1,4) ve B(0,0) noktalar›ndan geçen grafi¤i çiziniz. Do¤runun denklemini belirleyiniz. Do¤ru denkleminden yararlanarak e¤imi bulunuz.

6

3y = 6x - 2

-5y =

x+4

x + y = -7 ”yerine

Yukar›daki do¤ru denklemlerinin belirtti¤i do¤rular›n e¤imleri eflittir. Buna göre “ hangi say›lar›n yaz›lmas› gerekti¤ini bulunuz.

7

Yandaki grafiklerin belirtti¤i denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten yararlanarak nas›l bulursunuz? Aç›klay›n›z.

y

1 2 x+ y= 4
x
x= 22y

8 206 -2

1 1 4 0 1 3 7 5 2 3 8

2 6 5 4 8

3

Yanda verilen kutucuklara göre afla¤›daki soruları cevaplay›n›z.

6
y

1 9 2

a) Yandaki do¤runun e¤imi hangi kutucuklarda olabilir? b) x eksenine paralel bir do¤runun e¤imi hangi kutucukta verilmifltir? c) Dikey ve yatay de¤iflimi ayn› olan bir do¤runun e¤imi hangi kutucuktad›r? ç) y+ ’ dir. x + 4 = 0 denkleminin belirtti¤i do¤runun e¤imi yerine 3. kutucuktaki say› yaz›l›rsa yerine

x

hangi kutucuktaki say› gelmelidir? d) Dikey de¤iflim 8. kutucuktaki say›, yatay de¤iflim 6. kutucuktaki say› olan bir do¤ru modelinin e¤imini bulunuz.

9

Afla¤›daki ifadeyi denklem sistemine dönüfltürünüz ve grafikle çözünüz. “‹ki say›n›n toplamlar› 10’dur. Büyük say›n›n 2 kat›ndan küçük say›n›n 3 kat› ç›kar›ld›¤›nda fark 5’tir.”

A

10

Yanda verilen dar aç›n›n ölçüsü a + 23º dir. Buna göre a’n›n alabilece¤i de¤erleri bulunuz.

B

(a + 23º) C

11

Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklere uygun birer durum belirleyerek bu eflitsizliklerin çözüm kümesini bulunuz. a) 11t + 20 > 42 b) a - 5 ≤ 10 c) 7 + 7t > 0 ç) k ≥10

12

Mehmet Bey, bankadaki paras›ndan üç hafta üst üste 550 TL çekmifltir. Bu durumda 207 bankada en az 2200 TL’si varsa Mehmet Bey’in bafllang›çta kaç TL paras› olabilece¤ini bulunuz.

13

Afla¤›daki ifadelere uygun do¤rusal eflitsizlikler yazarak çözüm kümelerini bulunuz. Çözüm kümelerini verilen say› do¤rusundan uygun olan› ile efllefltiriniz. 1) 7 eksi¤i -3’e eflit veya -3’ten büyük olan say›lar 2) 9 ç›kar›l›nca 7’den büyük olmayan say›lar 3) 5 kat›ndan 7 ç›kar›ld›¤›nda -47’den küçük olan say›lar 4) 1’e eflit olmayan say›lar A) B) C) D) E) F)

-12 -8 -4 -5 -3 -4

-4 -2 -3 -6 -6 -4

0 -1

4 0

8 1 0 0 0 2

12 2 1 2 2 4

16 3 2 4 4 6 8 4 3 4 5

-2 -1 4 4 -2 2 2 0

-10 -8 -10 -8 -8 -6

5 ≥ y B) y ≥ 2x . ‹ki eflitsizli¤i de sa¤layan bir nokta olup olmad›¤›n› grafiklerden faydalanarak bulunuz. 19 1 -7 4 3 7 5 2 0 5 1 8 2 3 2 6 4 9 8 Yandaki kutucuklarda verilen sayılara göre afla¤›daki soruları cevaplay›n›z. c) (-1.5 D) y > 2x .” Yukar›daki ifadeye uygun do¤rusal eflitsizlik afla¤›dakilerden hangisidir? A) 2x .5 C) y < 2x .14 Afla¤›daki x de¤erlerinden hangisi 4 < x .37 > -7 do¤rusal eflitsizli¤inde a’n›n alabilece¤i en küçük tam sayı de¤eri hangi kutucuktad›r? 15 Öz Değerlendirme .3 do¤rusal eflitsizli¤ini sa¤lar? A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 15 Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklerden hangilerinin çözüm kümesi x + 3 ≥ -2 do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesi ile ayn›d›r.5 17 “Bir say›n›n 2 kat› ile baflka bir say›n›n 5 fazlas›n›n toplam› 15’ten küçüktür. grafikten yararlanarak bulunuz. a) Hangi kutucuklardaki say›lar 3x .” a) ‹fadeye uygun do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z.y ≥ 5 ve y ≥ x + 7 do¤rusal eflitsizliklerinin grafiklerini ayn› koordinat sisteminde çiziniz. I) 2x + 3 ≥ -5 II) x . b) Do¤rusal eflitsizli¤in grafi¤ini çiziniz.2 ≤ 18 do¤rusal eflitsizli¤inde x’in alabilece¤i en büyük tam sayı de¤eri hangi kutucukta verilmifltir? c) 10a .4) s›ral› ikilisinin eflitsizli¤i sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n›.4 ≥ -9 III) x + 5 ≥ 0 IV) 3x + 4 > -5 A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) III ve IV 16 “x’in 4 de¤erine karfl›l›k y’nin alabilece¤i en büyük de¤er 3’tür.4 < 8 do¤rusal eflitsizli¤inin çözüm kümesinde yer al›r? b) 4x . 208 18 x .

. cosA = 4 ’fleklinde gösterilir.... 5 IACI = Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 = = Hipotenüs uzunlu¤u IABI c 5 IBCI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u a 3 = = IACI Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 .Dik Üçgendeki Oranlar Trigonometri sözcü¤ü. 209 ÖRNEK Yanda verilen dik üçgendeki dar aç›lar›n oranlar›n› bulal›m. IBCI ... Üçgenin A aç›s›n›n. A aç›s› için IBCI ... IACI oranlar›n› bulal›m: IABI IABI IACI IBCI B a = 3cm C b = 4cm c = 5cm A IBCI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u a 3 = = c 5 Hipotenüs uzunlu¤u IABI .. • Karfl›s›ndaki dik kenar›n uzunlu¤unun bu aç›ya komflu olan dik kenar›n uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z.. • Komflu olan dik kenar›n›n uzunlu¤unun hipotenüs uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z... 8 birim ve 10 birim olan bir dik üçgen çizerek aç›lar›n› flekildeki gibi isimlendirelim. A 6 birim 10 birim 8 birim B C • Karfl›s›ndaki dik kenar›n›n uzunlu¤unun hipotenüs uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z... Bu oran A ’n›n tanjant›d›r... tanA = ...... A ve C aç›lar› için buldu¤unuz oranlar aras›nda bir birine eflit olanlar var m›d›r? Oranlar aras›nda nas›l bir iliflki oldu¤unu aç›klay›n›z.. 4 . sinA = 3 fleklinde gösterilir... Anahtar Kavramlar • Trigonometri • Sinüs (sin) • Kosinüs (cos) • Tanjant (tan) • Kotanjant (cot) ETK‹NL‹K Trigonometrik Oranlar Araç ve Gereç •Kareli k⤛t •Cetvel •Kalem Kareli k⤛da kenar uzunluklar› 6 birim. Bu oran A ’n›n kosinüsüdür... IACI .. Bu oran A ’n›n sinüsüdür..... Ayn› oranlar› C aç›s› için de bulunuz.. M›s›rl›lar ve Babilliler. astronomide ve günefl saatinde trigonometriden yararlanm›fllard›r. • Komflu olan dik kenar›n uzunlu¤unun bu aç›n›n karfl›s›ndaki dik kenar›n uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z. 5 3 fleklinde gösterilir. Yunanca üçgen (trigon) ve ölçüm (metrio) sözcüklerinin birlefliminden oluflur.. arazi ölçümlerinde. yap›larda. Üçgenlerin kenarlar› ile aç›lar› aras›ndaki iliflkileri oluflturmak amac›yla kullan›l›r..

.. = = Hipotenüs uzunlu¤u IABI c 5 4 sinB = fleklinde gösterilir... cotA = tanB dir....... IBCI Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 4 tanB = fleklinde gösterilir..IACI = Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 = = IBCI a 3 Karfl› dik kenar uzunlu¤u .. 5 IACI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = b = 4 . sinA = cosB....Bu oran B aç›s›n›n kosinüsüdür.. tanA = cotB... 4 Birbirinin tümleri olan A ve B aç›lar›n›n trigonometrik oranlar›n› karfl›laflt›ral›m: 3 5 4 cosA= 5 3 tanA= 4 4 cotA= 3 sinA= 4 5 3 cosB= 5 4 tanB= 3 3 cotB= 4 sinB= 210 Yukar›da da görüldü¤ü gibi birbirinin tümleri olan A ve B aç›lar› için. .. 4 cotA = fleklinde gösterilir. IACI Karfl› dik kenar uzunlu¤u b 4 3 cotB = fleklinde gösterilir................. Ayn› ifllemleri A aç›s›n›n tümleri olan B aç›s› için yapal›m........... ... Bu oran B aç›s›n›n sinüsüdür.... 5 IBCI = Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 = = ......... Bu oran B aç›s›n›n tanjant›d›r.... A aç›s›n›n sinüs ve cosünüs de¤erlerini oranlayarak hangi de¤erlere ulaflt›¤›n›z› aç›klay›n›z.. oranlar›n› bulal›m: IACI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u b 4 .. Bu oran B aç›s›n›n kotanjant›d›r....... cosA = sinB... 3 IBCI = Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 = = ..... 3 Buldu¤umuz oranlar› inceledi¤imizde A aç›s›n›n tanjant ve kotanjant de¤erleri çarpma ifllemine göre birbirinin tersi oldu¤unu görürüz.... IABI Hipotenüs uzunlu¤u c 5 3 cosB = fleklinde gösterilir.. B aç›s› için ... Bu oran A n›n kotanjant›d›r.... ....

IBDI 1 = IABI 2 IADI = IABI IBDI = cos60º = IABI IADI tan60º = = IBDI sin60º = cot60º = 3 2 1 2 3 = 3 1 30º 3br sin30º = IADI 3 = cos30º = IABI 2 tan30º = cot30º = IBDI = 1 IADI 3 IADI 3 = = 3 IBDI 1 B 60º 1br D IBDI 1 olur. = IADI 3 . A 30º 30º 2br 2br IABI=IACI=IBCI=2 birim Eflkenar üçgende yükseklik hem aç›ortay hem de kenarortay oldu¤undan IBDI=IDCI=1 birimdir. bir kenar uzunlu¤u 2 br olan eflkenar üçgenden yararlanarak oluflturabiliriz.sinA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = IBCI = a Hipotenüs uzunlu¤u IACI b cosA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = IABI = c Hipotenüs uzunlu¤u IACI b tanA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = IBCI = a Komflu dik kenar uzunlu¤u IABI c cotA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = IABI = c Karfl› dik kenar uzunlu¤u IBCI a Bu oranlara A aç›s›n›n “trigonometrik oranlar›” denir. Bu dik üçgeni.12 IADI2 = 3 IADI = 3 birim 2br ABD dik üçgeninde s(A) = 30º ve s(B) = 60ºdir. A c b B a C Dar aç›lar›n ölçüleri 30º ve 60º olan dik üçgendeki trigonometrik oranlar› bulal›m. 211 B 60º 1br D 60º 1br A C ABD dik üçgeninde AD uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan bulal›m: IADI2 = IABI2.IBDI2 IADI2 = 22.

yere saplanan çubu¤a 22. a) Yerden yüksekli¤i kaç metredir? b) Uçurtma havada ve günefl tam tepede iken uçurtman›n gölgesi. Bir dar aç›sın›n ölçüsü 45º olan dik üçgenin di¤er dar aç›s›nın da ölçüsü 45º dir. K 1br 45º 2 br 1br 45º L M IKMI 1 = ILMI 2 IKLI = 1 cos45º= ILMI 2 IKMI 1 = =1 tan45º= IKLI 1 IKLI 1 cot45º= = =1 IKMI 1 sin45º= Problem Çözelim ve Kural›m 212 Sezin. çubuk ile 27º aç› yapacak flekilde 30 m aç›lm›fl. durumu ifade eden dik üçgenin trigonometrik oranlar› kullanarak bulunuz. Dik üçgendeki trigonometrik oranlar› kullanarak uçurtman›n yerden yüksekli¤ini hesaplar›z. ikizkenarlar›n›n uzunluklar› 1 birim olan dik üçgenden yararlanarak oluflturabiliriz.7 m uzakl›kta ise ip kaç metre aç›lm›flt›r? Problemi Anlayal›m Uçurtma flenliklerine kat›lan Sezin’in uçurtma ipi. . ikinci olarak da uçurtman›n gölgesi ile yere saplanan çubuk aras›ndaki uzakl›ktan yararlanarak ayn› aç›yla uçan uçurtman›n kaç m aç›ld›¤› soruluyor. b) ‹p uzunlu¤unu. ILMI2=IKLI2+IKMI2 1br 1br ILMI2=12+12 ILMI2=2 45º 45º ILMI= 2 birimdir.Ölçüsü 45ºlik aç›n›n trigonometrik oranlar›n› bulal›m. Plan Yapal›m a) Uçurtman›n yerden yüksekli¤i için önce yer ile yapt›¤› aç›n›n ölçüsünü bulup durumu gösteren dik üçgeni çizmemiz gerekir. K IKLI=IKMI=1 birimdir. Bu üçgeni. L M LKM dik üçgeninde s( L)=45ºdir. Rüzgâr›n h›z›yla uçurtma ipi 30 m aç›lm›flt›r. ‹lk olarak uçurtman›n yerden yüksekli¤i. Bu üçgen ikizkenar dik üçgendir. Pisagor ba¤›nt›s›ndan LM uzunlu¤unu bulal›m. Yere saplanan çubuk ile 27º aç› yapan uçurtman›n. uçurtma flenliklerine kat›lm›flt›r.

y 22.43 m bulunur.9810 = 30 ve uçurtma ipinin uzunlu¤u x=29.7 m bulunur. 8910 . 22. Trigonometri tablosunda 63º sa¤ sütundad›r.4540’t›r. Hesap makinesinde cos63º = 0.4540= 22.9810’dur. cos63º = Komflu dik kenar uzunlu¤u Hipotenüs uzunlu¤u 63º y cos63º= 0. . yer ile 90º-27º=63ºlik aç› yapar.7 denkleminden y= 0. b) Günefl tam tepede iken uçurtman›n gölgesi yere dik aç› ile düfler.4540 y y=50 m bulunur.4540 bulunuz. cos63º = a fonksiyonlu hesap makinesinde. a denkleminden a = 22.7 m olan uçurtma ipi 50 m aç›l›r. 63º lik aç›n›n 50 kosinüsü için 63 yaz›p cosx yazan tufla basmak yeterlidir. hesap makinesi kullanarak geriye do¤ru stratejisi kullanarak kontrol edelim. Hipotenüs uzunlu¤unu bulmal›y›z. Ölçüsü 63º olan aç›ya komflu olan dik uzakl›k biliniyor. 0. sin63º = Karfl› dik kenar uzunlu¤u Hipotenüs uzunlu¤u x sin63º = 30 x 30m 27º 63º Sayfa 217’deki trigonometri tablosundan ölçüsü 63º olan aç›n›n sinüsünü bulal›m. Buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu. 50 50m 0. 30 sütununun kesiflimindeki de¤er 0. ‹pin gölgesi 22. Bunun için ölçüsü 63º olan aç›n›n kosinüs de¤erini oranlar›z.4540 = 63º a Uçurtman›n ayn› aç›yla 33 m yükselebilmesi için ipin kaç m daha aç›lmas› gerekti¤ini bulunuz. Siz de trigonometrik oranlar› kullanaca¤›n›z bir problem kurup hesap makinesi veya trigonometri tablosu yard›m› ile çözünüz. Dik üçgende hipotenüs uzunlu¤u biliniyor.7 22. Bunun için ölçüsü 63º olan aç›n›n sinüs de¤eri ile oranlad›¤›m›z uzunluklar› eflitleriz.7 m’dir.7 Trigonometri tablosunda 63º lik aç›n›n kosinüsü 0.Plan› Uygulayal›m a) Çubuk ile 27º aç› yapan ip. Sa¤ sütundaki 63º ile alt sat›rdaki sinüs x denkleminden x = 0.7m 213 Kontrol Edelim Günefl tam tepede iken gölgesinin uzunlu¤u 22.

[BC] [DE] [FG] dir. Trigonometrik oranlar›n. cotA ve tanA de¤erlerini bulal›m. B a C A Bu dik üçgene göre.c” harflerine ba¤l› olarak bulunuz. c B a C . 3 5 a2 + 32 = 52 a2 + 9 = 25 a2 = 16 a = 4 olarak bulunur. Komflu dik kenar uzunlu¤u 4 214 Ölçüleri 30º. 45º ve 60º olan dar aç›lar›n trigonometrik oranlar›ndan faydalanarak cos30º + sin60º de¤erini hesaplayal›m. 5 Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan bu üçgenin uzunlu¤u bilinmeyen a kenar›. F G D E B C A b 2 Yandaki dik üçgene göre cosA . 5 3 cosA= Komflu dik kenar uzunlu¤u 4 = 5 Hipotenüs uzunlu¤u cotA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = 4 3 Karfl› dik kenar uzunlu¤u B 4 C tanA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u 3 = olur. sinA . b. tanA ve cotA de¤erlerini “a. üçgenlerin ölçülerine göre de¤iflip de¤iflmedi¤ini yandaki üçgeni kullanarak aç›klay›n›z. 5 A 3 olacak flekilde bir dik üçgen çizelim. tan45º A 1 B 3 D 1 E 45º 60º 2 30º cos30º = 3 2 C sin60º = 3 2 cos30º + sin60º = tan45º 3 + 3 2 2 1 2 45º tan45º = 1 = 1 1 F = 2 3 = 3 bulunur.ÖRNEK sinA = sinA = 3 ise cosA. 2 1 A UYGULAMA 1 Yandaki ABC dik üçgeninde. Buldu¤unuz sonuçlar› karfl›laflt›r›n›z ve ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z.

Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl . 4) Bir dik üçgende bir dar açının sinüsünün değerinin. 2) Bir dik üçgende iki dar açıdan birinin sinüsü diğerinin kosinüsüne eşittir. ç›k›fl Y 42 Çalışma D Y 8. yerden 20º lik sabit aç›yla 30 m yol ald›¤›nda yerden kaç metre yukar›dad›r? Problemi modelleyerek çözünüz. ç›k›fl D Y D 5) Bir dik üçgende bir dar açının sinüsüne ait oran biliniyorsa kosinüsü. tanjantı ve kotanjantı bulunabilir. 2. D Y D 7) Bir dik üçgende bir dar açının ölçüsü arttıkça kosinüsünün değeri azalır. geniflli¤i ise 4 m’dir. ‹kizkenar fleklindeki bir çad›r›n tepe aç›s› 90º. kuflun yerden yüksekli¤i kaç metredir? (cos 33º = 0.6494) 80m 33º 4 5 Bir dar aç›n›n sinüsü ve kosinüsü hangi de¤erler aras›nda yer almaktad›r? Trigonometri tablosundan yararlanarak belirtiniz. 30m 20º x 6 7 Afla¤›da verilenleri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. Bir model uçak. ç›k›fl Y 1) Bir dik üçgende bir dar açıya göre kenarların oranları trigonometrik oranlar olarak isimlendirilir. ç›k›fl 5.3 Yandaki flekilde. b = 5 m . kosinüsünün değerine oranı o açının kontenjantını verir. 6.8387 ve tan33º = 0. oyun park› 8 Klinometre (Clinometer)nin ne oldu¤unu ve ne amaçla kullan›ld›¤›n› araflt›r›n›z. ç›k›fl 3. 215 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. D Y D 4. 9 1. 6) 0º ile 90º arasındaki dar açıların tanjantları 0 ile 1 değerleri arasındadır. Bu çad›r›n yerden yüksekli¤ini bulunuz. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Klinometreyi kullanarak bir cismin yüksekli¤ini hesaplay›n›z. ç›k›fl Y 3) Bir dik üçgende bir dar açının tanjantı ile kotanjantının değerleri çarpımı -1’dir. a = 3 m . ç›k›fl 7.

b) AHK. ADE ve ABC dik üçgenlerinde cotA’n›n de¤erini bulunuz.5317 . Ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z.9848 . a) A açısının ölçüsünü ve üçgenlerin kenar uzunluklar›n› aç› ölçer ve cetvel kullanarak bulunuz. cota = 0.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Dik Üçgendeki Oranlar 1) Yandaki ABC dik üçgeninde s(ABC) = 90º ve [CB] [ED] [GF] [KH] olarak verilmifltir. siny = 0. b fl›kk›nda buldu¤unuz sonuçlarla karfl›laflt›r›n›z. tanz = 0. 3 m’lik merdiveni 63º lik aç› ile duvara dayad›¤›nda. merdiven yerden kaç metre yukarıda ve duvardan kaç metre uzakta bulunmaktad›r? 16 Öz Değerlendirme . E C G A K H F D B A 2 cot55º=0. 5 tan45º+cos60º+sin30º iflleminin sonucunu bulunuz. 4 cosx = 0. z. y. c) Buldu¤unuz de¤erleri kendi aran›zda karfl›laflt›r›n›z ve ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z.3090 . cot45º 6 Bir inflaat ustas› ulaflamad›¤› yerlere s›va yapmak için merdiven kullanacakt›r. 270mm 216 35º B x C 3 cotx = ise tanx’in de¤erini bulunuz. ç) cotA’n›n de¤erini trigonometrik oranlar tablosundan bularak. AFG.9004 oldu¤una göre x. a aç›lar›n›n ölçülerini trigonometrik oranlar tablosundan bulunuz.7002 oldu¤una göre yanda verilen üçgende x’in de¤erini bulunuz. Buna göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.

4300 9.2867 0.6249 0.7771 0.3057 0.9848 0.9816 0.3315 4.7475 2.7813 0.7431 0.4245 0.1504 1.7193 0.0000 cot cos Aç› 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 Aç› 0.6003 1.7321 1.9976 0.1443 7.2924 0.9455 0.6362 19.4874 3.2250 0.5095 0.8572 0.7813’tür.0349 0.9657 0.4281 1.0875 0.3090 0.5299 0.7660 0.4826 1.6561 0.1564 0.3907 0.0000 tan 1.0175 0.4695 0.2799 1.4540 0.9135 0.1045 0.1736 0.8090 0.1908 0.6293 0.1000 cot Å 57.8040 1.0698 0.3270 1.9272 0.2126 0.1106 1.1392 0.9397 0.9563 0. .4877 0.2588 0.1219 0.1405 0.5736 0.1445 2. Ölçüsü bulunacak aç› 1º ile 45º aras›nda ise üst sat›rda yaz›l› olan trigonometrik oran sütunu ile sol tarafta yaz›l› olan aç›n›n kesiflti¤i de¤er al›n›r (Örne¤in 38º lik aç›n›n tanjant› tan38º=0.9781 0.9962 0.2349 1.0000 0.7071 sin 90 89 88 87 86 85 84 83 82 81 80 79 78 77 76 75 74 73 72 71 70 69 68 67 66 65 64 63 62 61 60 59 58 57 56 55 54 53 52 51 50 49 48 47 46 45 Aç› 217 “Trigonometri Tablosu” dar aç›lar›n trigonometrik oranlar›n› bulmak amac›yla kullan›l›r.2460 2.4751 2.9986 0. 45º den 90º ye kadar olan aç›lar ise afla¤›dan yukar›ya do¤ru gösterilmifltir.0699 0.7986 0.6018 0.5150 0.7046 4.5317 0.3256 0.4040 0.7880 0.5399 1.2900 28.5543 0.4663 0.3839 0.8192 0.8480 0.0503 1.0523 0.9994 0.6428 0.0811 14.0524 0.9626 1.2079 0.8807 1.9613 0.0175 0.2493 0.8391 0.9998 0.3640 0.9903 0.3764 1.6494 0.9877 0.9703 0.0108 3.4452 0.9810 0.3559 2.4384 0.6009 0.1446 4.).8387 0.3420 0.8290 0.3249 0.6051 2.9336 0.6157 0.1584 0.1944 0.5878 0.0355 1.9063 0.4067 0.8660 0.8829 0.7265 0.).6820 0.9659 0. Ölçüleri 1º den 45º ye kadar olan aç›lar yukar›dan afla¤›ya do¤ru.3584 0.9945 0.0875 0.9325 0.2419 0.0777 2.0724 1.7002 0.7321 3.9042 2.9925 0.0000 tan 0.6691 0.5446 0.7314 0.1228 0.9004 0.3090’d›r.7547 0.8098 0.9744 0.3746 0.8746 0.3007 11. cos72º=0.8988 0.7071 cos 0.5144 8.2679 0.5592 0.1154 6.TR‹GONOMETR‹ TABLOSU Aç› (Derece) 0 sin 0.6745 0.3443 0.1763 0.0349 0.6713 5.9511 0.7536 0.8693 0.2309 0.4226 0.4848 0. Ölçüsü bulunacak aç› 45º ile 90º aras›nda ise alt sat›rda yaz›l› trigonometrik oran ile sa¤ tarafta yaz›l› aç›n›n kesiflti¤i de¤er al›n›r (Örne¤in 72º lik aç›n›n kosinüsü.1918 1.2709 3.2756 0.5000 0.6643 1.1051 0.5774 0.9205 0.3138 5.6947 0.

.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 A) B) C) Bafllang›ç ve Bitifl Noktas›: GEOMETR‹ Kodu DD1 olan yap›n›n görünümünün çizimi afla¤›dakilerden hangisidir? D) 2 Yandaki yap›n›n kodu afla¤›dakilerden hangisidir? A) LZ1 B) LZ2 C) ZZ1 D) L21 218 3 Bir geometrik cisim seçiniz..2 = 0 denkleminin belirtti¤i do¤runun e¤imi ... Seçti¤iniz geometrik cismin görünümünü çiziniz ve simetri düzlemlerini belirleyiniz. Do¤rudaki dikey de¤iflim 2 kat.8’dir.. Bir düzgün alt›geni ekseni etraf›nda en az kaç derece çevirirsek görünümü de¤iflmez kal›r? A) 30 B) 60 C) 90 D) 120 4 5 Yandaki flekilde e¤im. E¤imdeki de¤iflim yüzde kaç olur? A) 20 B) 24 C) 48 D) 50 7 Afla¤›daki ifadelerde verilen boflluklar› tamamlay›n›z........... ... say›s›d›r. olabilir.......... %12’dir.. a) -2x + y .. c) E¤imleri çarp›m› -1 olan do¤rular.. b) E¤imi 0 olan do¤runun denklemi ...... 200 metrelik yatay uzunlu¤a kaç metre yükseklik karfl›l›k gelir? A) 12 B) 24 C) 100 D) 120 6 Bir do¤runun e¤imi 0. yatay de¤iflim 5 kat art›r›l›yor............. .............. do¤rulard›r..

9 x ekseni. Terazinin sol kefesine 2 kg’l›k bir kütle konuldu¤unda. y ekseni. y=2 do¤rusu ve x+y=5 do¤rusunun s›n›rlad›¤› yamuksal bölgenin alan› kaç birimkaredir? A) 6 B) 8 C) 9 D) 10 10 y = 2x x = y-8 denklem sistemine göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. 219 a) Denklemlerle iliflkilendirebilece¤iniz bir problem kurunuz ve çözünüz. Tablo: Do¤ru Denklemi ve Do¤runun E¤imi y’nin x’nin E¤im kat say›s› (a) kat say›s› (b) (m) t k 698 102 -18 -2t 3 0 E¤im yoktur.8 ay=bx+2 do¤ru denklemine göre yandaki tabloyu tamamlay›n›z. 11 Afla¤›dakilerden hangisi. b) Yukar›da verilen denklem sistemini grafik kullanarak çözünüz. -4 ≤ x < 3 eflitsizli¤inin çözüm kümesinin say› do¤rusunda gösterilmifl hâlidir? A) -4 B) -4 C) -4 D) -4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 12 Yandaki terazi modeli dengededir. terazi modelinin son durumuna uygun eflitsizlik ifadesi afla¤›dakilerden hangisidir? A) x+6>8 B) x+8≥6 C) x+6<8 D) x+8≤6 Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 5 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle .

A kümesinin alt kümesidir.2 do¤rusal eflitsizli¤inin çözüm kümesi x . B) A kümesi ile B kümesinin birleflimi reel say›lar kümesini verir. s(ABC)=90º s(ACB)=30º IACI=15 cm oldu¤una göre x’in de¤eri afla¤›dakilerden hangisidir? A) 30 cm B) cm B 30º C X 15 cm C) cm D) 30 3 cm 18 2. 14 “x’in alabilece¤i en küçük de¤er -2’dir.4 = .13 A= B= x .4 < . C) A kümesi ile B kümesinin eleman say›s› eflittir.sin45º + 3. D) A kümesinin sonsuz eleman› vard›r.cos60º -sin30º iflleminin sonucu afla¤›dakilerden hangisidir? 43 A) B) 2-1 C) 2+1 D) 2( 2+1) Çalışma .” Yukar›daki ifadenin belirtti¤i do¤rusal eflitsizlik afla¤›dakilerden hangisidir? A) -x+4<3 B) -x-7<-4 C) x≤-3 D) x≥-2 15 Afla¤›daki grafiklerden hangisi -x A) y y<0 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤idir? C) y B) y D) y x x x x 220 16 Afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? A) sin20º = cos70º C) tan7º = º º B) tan35º = cot55º D) cot12º = A 17 Yandaki ABC dik üçgeninde.2 do¤rusal denkleminin çözüm kümesi Yukar›da verilen kümeler için seçeneklerden hangisi do¤rudur? A) B kümesi.

çember: Düzlemde bir noktaya eşit uzaklıkta bulunan noktalar kümesi. daire grafi¤i: Bir bütünün parçaları hakkında bilgi sunmada kullanılan daire şeklindeki grafik türü. ≥ veya ≠ sembollerinden en az birinin bulunduğu matematik cümlesi. d›fl ters aç›: Herhangi iki doğruyu üçüncü bir doğru kestiğinde bu doğruların arasında olmayan ve kesenin her iki tarafında komşu olmayan açılar. eflitsizlik: İçinde <. d›flbükey çokgen: Köşegenlerinin bazılarının çokgenin dışında kalmasıyla oluşan çokgen. çevre aç›: Köşesi ve uç noktaları çember üzerinde olan açı. de¤iflken: Sayıları temsil eden harf. merkez açının iç bölgesiyle gördüğü yay arasında kalan kısmı. C cebirsel ifade: Sayıların bilinmeyenle temsil edildiği matematik cümlesi.SÖZLÜK A ana do¤ru: Konide tepe noktası ve tabanın kenarı olan çemberin herhangi bir noktasından geçen doğrulardan her biri. >. E e¤im: Bir doğruda y koordinatındaki uzunluk değişiminin x koordinatındaki uzunluk değişimine oranı. B ba¤›ml› olay: İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesinin bir birine bağlı olması. 221 . çember parças›: Çemberin iki noktası arasında kalan parçası. bir olayın sonucunun diğer olayın sonucunu etkilemesi. deneysel olas›l›k: Bir olayın olma olasılığını deneyerek bulma. doğuran. eflitlik: İçinde “=” sembolü bulunan matematik cümlesi. bilinmeyen: Bir eşitliği sağlayan sayılara karşılık gelen sembol ya da harf. aritmetik dizi: Bir sayıya başka bir sayının ardışık eklenmesi veya çıkarılmasıyla oluşan örüntü.10 şeklinde yazılması (1≤a<10. benzer terim: Bir cebirsel ifadede kuvvetleri aynı olan bir değişkenin aynı veya farklı kat sayılara sahip terimleri. bir olayın sonucunun diğer olayın sonucunu etkilememesi. sektör. eksen: Dairesel silindirde birbirine eş ve paralel iki daire olan tabanları birleştiren doğru. do¤rusal iliflki: İki değişkenden oluşan ax+by+c=0 biçimindeki cebirsel ifade. ba¤›ms›z olay: İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesinin bir birine bağlı olmaması. do¤ru orant›: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artan ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda azalan çokluklar arasındaki orantı çeşidi. dik kenar: Bir dik üçgende dik açıyı oluşturan kenarlardan her biri. a R ve n Z). Ç çap: Çemberin merkezinden geçen ve uç noktaları çember üzerinde bulunan doğru parçası. n bilimsel gösterim: Bir sayının a. daire dilimi: Bir dairede. dönme aç›s›: Bir şeklin dönme merkezi etrafında döndürüldüğü açı. etkisiz eleman: İşlemde etkisi olmayan eleman. denklem: İçinde en az bir bilinmeyenin bulunduğu eşitlik. ≤. D daire: Çember ile iç bölgesinin birleşimi. çember yayı.

kirifl: Uç noktaları çember üzerinde bulunan doğru parçası. mod: Tepe değer. çift ise ortadaki iki sayının toplamının yarısı. piramit: Tabanı bir çokgensel bölgeye. özdefllik: İçerdiği değişkene verilen bütün değerler için her iki yanında aynı sonucun elde edildiği eşitlik. medyan: Ortanca değer. minör yay: Merkez açının çemberi kestiği noktalar arasında kalan küçük çember yayı. merkezil dönme: Noktaya göre simetri. n 222 O ortanca de¤er (medyan): Bir veri grubu küçükten büyüğe doğru sıralandığında terim sayısı tek ise ortadaki sayı. merkez aç›: Köşesi merkezde. kartezyen koordinat sistemi: Düzlemde. küre: Uzayda bir noktadan eşit uzaklıkta bulunan noktaların kümesini oluşturduğu geometrik cisim. kombinasyon: Sıranın önemli olmadığı bir listeleme biçimi. pozitif kuvvet: an ifadesindeki n sayısının pozitif olması. ‹ içbükey çokgen: Köşegenlerinin tamamının çokgenin iç bölgesinde kalmasıyla oluşan çokgen. fraktal: Bir şeklin ardışık olarak aynı oranda küçültülmesi veya büyütülmesiyle inşa edilen örüntü. . M majör yay: Merkez açının çemberi kestiği noktalar arasında kalan büyük çember yayı. N negatif kuvvet: a ifadesindeki n sayısının negatif olması (a bir rasyonel sayı). G geometrik dizi: Bir sayıyla başka bir sayının ardışık çarpılması veya bölünmesiyle oluşan örüntü. koni: Tabanı daire şeklinde olan ve bir tane tepe noktası bulunan geometrik cisim. uç noktaları çember üzerinde olan açı. yanal yüzleri üçgensel bölge olan ve bir tepe noktasına sahip geometrik cisim. Ö ötelemeli yans›ma: Bir şeklin önce ötelenmesi sonra ötelenen şeklin yansıması.F faktöriyel: 1'den n'ye kadar (veya n'den geriye doğru 1'e kadar) olan doğal sayıların çarpımı. gerçek say› kümesi: Rasyonel ile irrasyonel sayı kümelerinin birleşimi ile oluşan sayı kümesi. K karekök alma: Verilen bir sayının hangi sayının karesi olduğunu bulma. irrasyonel say›lar: İki tam sayının birbirine bölümü şeklinde yazılamayan sayılar. iç ters aç›: Herhangi iki doğruyu üçüncü bir doğru kestiğinde bu doğruların arasında ve kesenin her iki tarafında komşu olmayan açılar. öznel olas›l›k: Bir olayın olma olasılığının kişiden kişiye göre değişmesi. P permütasyon: Sıranın önemli olduğu bir listeleme veya diziliş biçimi. birbirine dik iki doğrunun 0 noktasında kesişerek oluşturduğu sistem.

her köşedeki düzgün çokgensel bölgelerin kenar sayısı. Ü üçgen eflitsizli¤i: Bir üçgende iki kenar uzunluğunun toplamının. T te¤et: Çember ile yalnızca bir ortak noktası olan doğru. sektör: Bir dairede. süsleme kodu: Bir süslemede. S s›ral› ikili: Kartezyen koordinat sisteminde bir noktanın yerini belirlemek için kullanılan sayı çifti. merkez açının iç bölgesiyle. yans›ma: Bir şeklin doğruya göre simetrisi. 223 Y y ekseni: Kartezyen koordinat sistemindeki dikey eksen. terim: Bir cebirsel ifadede bir veya birden fazla değişken ile bir sayının çarpımı.r) ABC B IN Z . gördüğü yay arasında kalan kısmı. b sıfırdan farklı bir tam sayı olmak üzere biçimindeki sayılar. ters orant›: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda azalan ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda artan çokluklar arasındaki orantı çeşidi. tepe de¤er: Veri grubunda en çok tekrar eden sayı. KISALTMA VE SEMBOLLER [AB] [AB AB doğru parçası AB ışını Paralellik Diklik Benzerlik veya yaklaşık değer Eşlik ABC açısı B açısı Doğal sayılar kümesi Tam sayılar kümesi % Q Yüzde Rasyonel sayılar kümesi AB yayı AB yayının ölçüsü Küçük eşit Büyük eşit Pi sayısı n faktöriyel n’nin r’li permütasyonlarının sayısı Kesişim Birleşim AB s(AB) ≤ ≥ π n! P(n. yay: Çemberde farklı iki nokta arasındaki çember parçası. standart sapma: Verilerin aritmetik ortalamadan ne kadar saptıklarını gösteren bir merkezî yayılma ölçüsü. X x ekseni: Kartezyen koordinat sistemindeki yatay eksen. üçüncü kenarın uzunluğundan küçük ve iki kenar uzunluğunun farkının üçüncü kenarın uzunluğundan büyük olması.R rasyonel say›: a bir tam sayı. daire dilimi.

Matematik Ö¤retimi... Ankara.. 1997. Ernst Klett Schulbuchverlag GmbH. 2003. Glencoe/McGraw-Hill. Glencoe/McGraw-Hill. RAYNER. New York. Matemati¤in Ayd›nl›k Dünyas›. K›ran K›rana Zekâ Sorular›. S. LICHTENBERG. Matematik Terimleri Sözlü¤ü. R. . Schnittpunkt 6. M. Schnittpunkt 8. 1995.. Mathematics. 2004. 1991. Haese Harris Publications. Ernst Klett Verlag GmbH. DIETER. 2006. Alfa Yay›nlar›. BASSAREAR. 1998. ‹lkö¤retim Matematik Ö¤retimi. HAESE. S›n›flar ‹lkö¤retim Matematik Dersi Ö¤retim Program› ve K›lavuzu. B. Tübitak Yay›nlar›. Stuttgart. Bursa. Durmufl Ali ÖZÇEL‹K. W.. L. Australia.KAYNAKÇA ALTUN. JOHN. HAESE. Busbridge. Millî E¤itim Bakanl›¤› Yay›nlar›. Course 2. Houghton Mifflin Company. URAL. 224 LEHMANN. 1999. Mathematics For Elementary School Teachers. CHAPIN. Achim Olpp. 2005. BAYKUL. Belmont. New Jersey. S. 1997.H. Columbus. B. Stuttgart. 6-8. Ernst Klett Verlag GmbH. 2000. TimaflYay›nlar›. 1994. Ankara. BARBARA. ‹stanbul. S. Stuttgart. K. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›.. YÖK. Tom. ‹lkö¤retimde Matematik Ö¤retimi. TROUTMAN. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›. Pulgies. B. Ankara. Wadsworth. SERTÖZ.. fi. 2002. Schnittpunkt 6. 2005.. Australia. TDK. Middle Grades Mathematics An Interactive Approach. Ankara. 1997. MEB. P. DAVID.. Haese Harris Publications. S. Ankara. 2001.. A. Prentice Hall. Y. Moraska. Mathematics. TDK. HAESE. Mathematics For Year 7. Boston. MARSHA. Mathematics For Year 8. 2004. K. M.. 2005. HAESE. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›.. 2005. SCHULZE. Prentice Hall Pre-Algebra. R. A Paramount Comminications. S. Ankara. Pagem Yay›nc›l›k. Mathematics A Good Beginning. Türkçe Sözlük. Yaz›m K›lavuzu.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful