‹LKÖ⁄RET‹M

MATEMAT‹K

8
DERS K‹TABI
YAZARLAR
Serpil Çiçek AYGÜN Nurhayat AYNUR Nurdan COfiKUNTÜRK Sema Seher ÇUHA U¤ur KARAMAN Ufuk ÖZÇEL‹K Mutlu ULUBAY Nevzat ÜNSAL

DEVLET K‹TAPLARI BEfi‹NC‹ BASKI ..........., 2012

M‹LLÎ E⁄‹T‹M BAKANLI⁄I.........................................................................................................: 4507 DERS K‹TAPLARI D‹Z‹S‹.......................................................................................................: 1289 12.?.Y.002.3688

Her hakk› sakl›d›r ve Millî E¤itim Bakanl›¤›na aittir. Kitab›n metin, etkinlik, soru ve flekilleri k›smen de olsa hiçbir surette al›n›p yay›mlanamaz.

ED‹TÖR Doç. Dr. Soner DURMUfi D‹L UZMANI Turgut BA⁄RIAÇIK ÖLÇME VE DE⁄ERLEND‹RME UZMANI Fatma DURAN GÖRSEL TASARIM Kezban UÇAK Sevim YILMAZ ‹hsan TÜRK REHBERL‹K UZMANI Zeki AYDIN PROGRAM GEL‹fiT‹RME UZMANI Melek AY

ISBN: 978-975-11-3012-9

Millî E¤itim Bakanl›¤›, Talim ve Terbiye Kurulunun 14.02.2008 gün ve 113 say›l› karar› ile ders kitab› olarak kabul edilmifl, Destek Hizmetleri Genel Müdürlü¤ünün 19.03.2012 gün ve 3398 say›l› yaz›s› ile beflenci defa 237.259 adet bas›lm›flt›r.

.

.

......................................... Dönen ve Ötelenen fiekiller .62 KONU DE⁄ERLEND‹RME ............................36 7 2........................................................................................ ÜN‹TE: OLASILIK.........................................................................................................40 Olay Çeflitleri...23 Verilerden Ç›kan Sonuçlar.................................................57 KONU DE⁄ERLEND‹RME ........................................................35 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME...................................................................................13 Tekrar Eden...... ‹STAT‹ST‹K VE SAYILAR.................................................................................................................39 Olas›l›k ve Olay Çeflitleri...............................................................................................................................................................................................................................................................................................‹Ç‹NDEK‹LER 1............................................................................................................................................................................................................................28 Tam Say›lar›n ve Ondal›k Kesirlerin Kuvvetleri....................................................................65 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ........................................................................................................40 Olas›l›k Çeflitleri.................................................................................................66 ...........................................................................47 Kareköklü Say›larla Toplama ve Ç›karma ‹fllemleri................................................................................................................................................................................................................................14 Fraktallar...........................................................................................................................17 KONU DE⁄ERLEND‹RME........................................53 Gerçek Say›lar..............................................................................................................................................................46 Kareköklü Say›lar....................................................................................................................................24 KONU DE⁄ERLEND‹RME.........................................................................................................................................................................................28 Üslü Say›larla ‹fllemler................................................24 Histogram Olufltural›m...............................42 KONU DE⁄ERLEND‹RME .60 Standart Sapma.................................................... Yans›yan................................. Dönen ve Ötelenen fiekiller................................................................ ÜN‹TE: KURALLI fiEK‹LLERDEN KURALLI SAYILARA ...........................27 Üslü Say›lar›n Kuvvetleri..............................................................................................51 Kareköklü Say›larla Çarpma ve Bölme ‹fllemleri.............32 KONU DE⁄ERLEND‹RME.....47 Kareden Kareköke..................................................................................................................................14 Yans›yan.........................................................................................................

.................................................................................................................................................................................................................................................75 Pisagor Ba¤›nt›s›.................................................................................................................................................................................................102 4.....................................................................................136 ÜN‹TE DE⁄ERLAND‹RME ..................................................................................113 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..141 Piramit.........................127 Piramit......................................................................120 Geometrik Cisimler.............86 Özdefllikler.................................................................................................................................................................105 Kombinasyon............................................155 .............................................................................................................................................................122 Prizmalar› Tan›yal›m ................................................................................................................92 Rasyonel ‹fadeler..........................................................................122 Prizmalar›n Yüzey Alanları ve Hacimleri .................................................................................106 Denklem Sistemleri..............................................................................................................132 KONU DE⁄ERLEND‹RME .........84 Say› Örüntüleri ve Özdefllikler...............................................100 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME ................ Koni ve Küre...............................................86 Say› Örüntüleri............................................................................................................................................................................70 Üçgenin Kenarlar› Aras›ndaki Ba¤›nt›lar............................ Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik........................................................................................................148 Kürenin Yüzey Alan›.......................................142 Dik Dairesel Koninin Yüzey Alan›...........................................................................................................................................................................................152 KONU DE⁄ERLEND‹RME .......................................................................142 Dik Piramidin Yüzey Alan›....................................109 Üçgenlerde Efllik ve Benzerlik...........................69 Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s›..................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................96 KONU DE⁄ERLEND‹RME ...............................................................................................................................89 Çarpanlara Ay›rma................................................106 8 Kombinasyon.....................................................................................................................................................................................................................................ÜN‹TE: ÜÇGENLER VE CEB‹R.......................... Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar›.......................................................................3....138 5.............................................................................................................................80 KONU DE⁄ERLEND‹RME ...... ÜN‹TE: GEOMETR‹K C‹S‹MLERDE ÖLÇME VE PERSPEKT‹F............................... ÜN‹TE: MATEMAT‹KTE YOLCULUK.....................................70 Üçgenler...............................................

......................................................................................................................................189 E¤imle Tan›flal›m................................................................................................................................166 ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler..........................................198 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..................................................................................209 KONU DE⁄ERLEND‹RME ..................................156 Dik Dairesel Koninin Hacmi...............172 KONU DE⁄ERLEND‹RME .............................167 Perspektif Çizimi................................................................................................................................................................221 KISALTMA VE SEMBOLLER ......................................................205 Dik Üçgendeki Oranlar.............................................................................................................. Koni ve Kürenin Hacmi.....................................................................................................................................................................................................182 KONU DE⁄ERLEND‹RME ......................223 KAYNAKÇA ...................................................................................218 SÖZLÜK ...................... ÜN‹TE: BAfiLANGIÇ VE B‹T‹fi NOKTASI: GEOMETR‹..........................................................................................................................................................................................................................................................................................................224 9 .........................................................................................189 Eflitsizlikler.....................................................................................................................................................................................................................................Piramit...........178 6.............................................177 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME .............................................................................216 ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME .................................................................163 KONU DE⁄ERLEND‹RME ............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................167 Çok Yüzlüler ve Ara Kesitleri...............................................156 Dik Piramidin Hacmi.......................................................................................................................160 Kürenin Hacmi...................................................................................................181 Geometrik Cisimler ve Simetri.....................................................................188 Do¤runun ‹ncelenmesi........................

ETK‹NL‹K İşleyeceğiniz konuyu keşfederek ve yaparak öğreneceğiniz. Dönen ve Ötelenen fiekiller Bu başlık. Aşağıda. 10 gösterimi birinci ünitenin birinci konusunu Anahtar Kavramlar Ders Kitabı’ndaki sayfa numarasını göstermektedir. Etkinliğin amacına yönelik soruları gösteren semboldür. kitapta yer alan bölüm ve başlıklar tanıtılmıştır. konu girişlerinde yer almaktadır. KURALLI ŞEKİLLERDEN KURALLI SAYILARA Bu bölümde ünite girişlerinde ve ünitede yer alan konular. Araç ve Gereç •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› Etkinlikte kullanılacak araç ve gereçleri göstermektedir.KİTABIMIZI TANIYALIM Merhaba. Böylece hayatınızı ve çevrenizi daha iyi anlamlandıracak ve yorumlayacaksınız. Yans›yan. Tekrar Eden. . belirtmektedir. ünite ile ilgili fotoğraf ve açıklamalar yer almaktadır. Bu kitap ile matematiği eğlenerek ve keşfederek öğreneceksiniz. grupla da yapabileceğiniz etkinlikleri bu bölümde bulabilirsiniz. Etkinlik aşamalarını gösteren semboldür. Ünitede geçen kavramları bu kutuda görebilirsiniz. Bu bölümün rengi üniteye göre değişmektedir.

Örnek 2. Örnek Etkinlik veya problem sonlarında öğrendiklerinizi pekiştirmeye yönelik soruları gösteren semboldür. öğrendiklerinizi uygulama şansı bulacağınız küçük araştırma çalışmalarıdır. . Konu sonlarında bulunan bu sembol Çalışma Kitabı’nın kaç numaralı “Öz Değerlendirme Formu”nu doldurmanız gerektiğini göstermektedir. Örnek 3. 3 Çalışma 11 3 Bu sembol Çalışma Kitabı’na geçmeniz gerektiğini göstermektedir.ÖRNEK Bu başlık altında. GÖREV Görevler. ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME Kurallı Şekillerden Kurallı Sayılara Ünite sonlarında yer alan bu bölüm ise öğrendiklerinizi kontrol etmeniz amacıyla farklı soru tiplerinin verildiği bölümdür. KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Öz Değerlendirme Tekrar Eden. Örneklerde. Etkinlikler ve örnekler ile öğrendiklerinizin özeti bu bölümde yer almaktadır. Çalışma sembolündeki sayı. 1. Çalışma Kitabı’ndaki çalışma numarasını göstermektedir. işlenen konunun ne kadar öğrenildiği değerlendirilmektedir. Dönen ve Ötelenen Şekiller Bu bölümde. UYGULAMA Bu bölümde. işleyeceğiniz konu ile ilgili çözümlü ve açıklamalı uygulamaları bulabileceksiniz. etkinliklerdeki keşfettiğimiz konunun açıklamaları yer almaktadır. öğrendiklerinizi uygulamanızı ve pekiştirmenizi sağlayacak alıştırma ve problemlere yer verilmiştir. Yansıyan. Öğrendiklerinizi farklı durumlarda kullanabilmeniz için hazırlanmış akıl yürütmeyi geliştirici ilginç problem veya bilgilerin bulunduğu bölümdür.

.

Geometri ile tanımlanamayan doğadaki nesneler. Eğrelti otu. matematiksel olarak fraktallarla açıklanır. Bu nedenle geometrik fraktalın bir bölümü büyütüldüğünde 13 veya küçültüldüğünde tam olarak aslına benzer. . Eğrelti otundaki fraktalın nasıl olduğunu açıklayınız. kendini giderek küçülen/büyüyen boyutta yineler. Geometrik fraktal. fraktal yinelemenin iyi bir örneğidir.KURALLI ŞEKİLLERDEN KURALLI SAYILARA Tekrar Eden. Herhangi bir parçası aslına benzerdir. doğanın geometrisi olarak bilinir. Dönen ve Ötelenen fiekiller Verilerden Ç›kan Sonuçlar Üslü Say›lar›n Kuvvetleri Fraktallar. Yans›yan.

ÖRNEK Aşağıda bir eşkenar üçgenin kenarlarının modeli verilmiştir. Bir şeklin orantılı olarak küçültülmüş ya da büyütülmüşleri ile inşa edilen örüntüler “fraktal” olarak adlandırılır. Örüntüyü bir adım daha devam ettiriniz. Yansıyan.Tekrar Eden. kilim ve duvar kâğıdı desenleri oluşturmada sıkça kullanılır. çokgen ve çember modelleri. Yanda verilen halı desenlerini oluşturan şekillerdeki örüntüler nelerdir? Açıklayınız. Karenin her bir kenarını 3 eş parçaya bölerek 9 küçük kare elde edelim. Devam Eden Kareler Noktalı kâğıt üzerine kenar uzunluğu 9 birim olan bir kare çizelim. . Boyanmamış kareler için aynı işlemleri tekrar edelim. Ortadaki kareyi boyayalım. oranında küçültülmesiyle oluşturulan örüntü Şekillerdeki örüntü modelini açıklayınız. Dönen ve Ötelenen Şekiller Fraktallar Anahtar Kavramlar • Fraktal ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Noktalı kâğıt •Boya kalemleri •Cetvel 14 Doğru. Oluşan şekil ile önceki şekiller arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Siz de bir dikdörtgenle aynı ilişkiyi içeren bir örüntü oluşturunuz. halı.

şekil 3. 1. Bu üçgenin her kenarı üç eş parçaya ayrılıp her birinin ortasındaki parçadan dışarıya doğru bakan eşkenar üçgen çizilmiştir. kare üzerine yazılan sayılardan aynı olanların birleştirilmesiyle oluşturulmuştur. . Aşağıda bir fraktal örneği verilmiştir. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Bir Süsleme Örneği Bir çember çizilir. şekil elde edilir.ÖRNEK Kare ve doğrular yardımıyla oluşturulan aşağıdaki şekli inceleyelim: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 23 22 21 20 19 18 17 16 15 14 13 Bu örüntü. 1. Noktalar üçer üçer 15 birleştirilerek eşkenar üçgenler oluşturulur. Bu işlem devam ettirildiğinde 3. Çember üzerinde eşit aralıklarla 12 nokta belirlenir. şekilde bir eşkenar üçgen çizilmiştir. şekil 2. şekil GÖREV Doğada yer alan fraktal örneklerini bulup sınıfta sergileyiniz.

Aşağıda karesel bölge kullanılarak oluşturulan iki farklı örüntü verilmiştir. .UYGULAMA 1 Aşağıdaki fraktal örneğini bir adım daha devam ettiriniz. 3 Aşağıdaki örüntü devam ettirildiğinde oluşan şekli açıklayınız.. 1 Çalışma . Örüntülerin benzer ve farklı özelliklerini açıklayınız. 16 4 Yandaki şekillerin eş veya benzerlerini kullanarak farklı örüntüler oluşturunuz. 5 6 Aşağıdaki örüntünün fraktal olup olmadığını belirleyiniz.. 2 Aşağıdaki örüntüyü devam ettiriniz. Bu örüntülerden fraktal olanları belirleyiniz.

-3) (3. ÖRNEK Köşe noktalarının koordinatları A(2. Bu durum cebirsel olarak (x. KLMN dörtgenini x ekseni boyunca 1 birim sağa.2) ve C(1. Simetri aynasını x ekseni üzerine yerleştirerek KLMN dörtgeninin yansıması olan K´L´M´N´ dörtgenini çizelim. Adım atmak için yere bastığınız anda ayağınız kuma dalar ve her adımda ayak iziniz kalır. .3. y N K L M x 17 KLMN ve K´´L´´M´´N´´ dörtgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarındaki değişimi açıklayınız. y ekseni boyunca 2 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz.(-1)) (1.-y) şeklinde gösterilir.3).Yans›yan. ABC ve A´B´C´ üçgenlerinin köşe noktalarının y koordinatlarını yazalım: A B C O C´ B´ A´ ’nin köşeleri A(2.3) B(3.1) olan üçgenin x eksenine göre yansıma altındaki görüntüsünü çizelim.-1) x Köşe noktalarının koordinatları verilen bir şeklin x eksenine göre yansıması altındaki görüntüsü bulunurken şeklin ordinatları (-1) ile çarpılır.1.1) Ordinatların -1 ile çarpımı (2.2) C(1. KLMN ve K´L´M´N´ dörtgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarındaki değişimi açıklayınız.(-1)) (3. Simetri aynasını y ekseni üzerine yerleştirerek KLMN dörtgeninin yansıması olan K´´L´´M´´N´´ dörtgenini çizelim. B(3. Yandaki resimde ayak izlerinin oluşturduğu örüntüyü fark ettiniz mi? ETK‹NL‹K Koordinat Düzleminde Yans›ma ve Öteleme Araç ve Gereç •Kareli kâğıt •Cetvel •Simetri aynası Kareli kâğıda koordinat düzlemi çizelim.-2) (1. x ve y’nin pozitif olduğu bölgeye bir KLMN paralelkenarı çizelim. KLMN dörtgeninin köşeleri ile görüntüsünün köşelerinin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız.2.(-1)) nin köşeleri (2.y) (x. Dönen ve Ötelenen fiekiller Kumsalda yürümenin keyfi bir başkadır.

x A •Cetvel Köşe noktalarının koordinatları A(4. y ekseninde 4 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çizelim: y D A O D´ A´ C B C´ B´ x ABCD yamuğunun ve A´B´C´D´ yamuğunun koordinatlarını yazalım: +2 A´(3.3). ABC ve A´B´C´ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarını karşılaştırınız.Köşe noktalarının koordinatları A(1.-2) Ötelemede ABCD yamuğunun köşe noktasının apsisine 2 eklenir.2) D(2.-2) D´(4.2) ve D(2. ABCD yamuğu. . •Kareli kâğıt B(4.y) (x+2. C(4.2) -4 B´(7.0) C(4. A´B´C´D´ yamuğuna eş mi yoksa benzer midir? Doğruya göre öteleme yapılırken x ve y eksenleri boyunca belirtilen yönde ve belirtilen birim kadar. B(5.0).0).0). Bu durum cebirsel olarak (x. C(7.y+ (-4)) şeklinde ifade edilir. İki üçgenin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız.-4) A(1.2) olarak verilen bir yamuğu x ekseninde 2 birim sağa. 18 ETK‹NL‹K Şeklimizi Döndürelim Araç ve Gereç y Kareli kâğıda bir koordinat düzlemi C B çizelim.-4) C´(6. Çizdiğimiz üçgeni orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim ve oluşan şekli A´B´C´ şeklinde adlandıralım. A´B´C´ üçgenini orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim ve oluşan şekli A˝B˝C˝ şeklinde adlandıralım. Koordinatlar arasındaki ilişkiyi açıklayınız. ABC üçgenini saatin tersi yönünde 90° döndürüp ABC üçgeni ile yeni oluşan şeklin koordinatları arasındaki ilişkiyi açıklayınız. bütün noktalar paralel ötelenir.3) olan bir ABC üçgeni çizelim. ABC üçgeni kaç derece döndürülürse A˝B˝C˝ üçgeni elde edilir? ABC ve A˝B˝C˝ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatlarını karşılaştırınız. ordinatından 4 çıkarılır.0) B(5.

N(3. y=0 olduğundan U˝(2. dönme A˝´(-4. Dönme hareketi sonucunda oluşan yeni şeklin köşe noktalarının koordinatlarını belirleyelim.-2) 2.2) N(3. Şeklin döndürülmesiyle koordinatlarının nasıl değiştiğini inceleyelim: Şeklin D noktası orijin üzerinde bulunmaktadır.4) olan üçgeni. a) olur. dönme x Şekli.-5) N´(4. Köşe noktalarının koordinatları U(2.-3) M´(2. Bu durumda x=-(-2).-2) B˝´(-6.y) olsun.b) koordinatı (-a. A(-2. dönme A˝(2. Şekil orijin etrafında döndürüldüğünden D noktasının koordinatları değişmez.0) C˝´(-4.-4) B˝(0.-a).4) 1.0).6) (-2.2) 1.-2) ve U˝(x. dönme U´M´N´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarından faydalanarak U˝M˝N˝ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulalım: U´(0.2) B´(6.4) (2. dönme C´ B´ C A´ 1. Geometrik şekillerin döndürülmesi ile yandaki gibi süsleme modelleri oluşturabiliriz.b) koordinatı (b.4) U´M´N´ üçgeni ile UMN üçgeninin koordinatM(5.0) U´(0. UMN ile U˝M˝N˝ üçgenlerinin köşe noktalarının koordinatları arasındaki ilişkiyi bulunuz. M˝ ve N˝ noktalarının koordinatlarını bulunuz. orijin etrafında saat yönünde üç defa 90° döndürdüğümüzde yandaki şekli elde ederiz.4) 1.-2) M´(2.4) x B A C´´´ D B´´´ A´´´ C˝ 3.-2) N´(4. . 360º döndürdüğümüzde ise (a. Oluşan şekillerin koordinatları arasındaki ilişkiyi inceleyelim.6) C(2. dönme larını karşılaştıralım.0) C´(4.ÖRNEK y Yandaki şekli orijin etrafında saat yönünde üç defa 90° döndürelim.b) koordinatı değişmez.-6) C˝(-2. M(5. orijin etrafında saat yönünde 90° döndürdüğümüzde (a.-b) 270º döndürdüğümüzde (a.-3) M˝ N˝ U(2. orijin etrafında saat yönünde 90° döndürelim. y UMN üçgenini saat yönünde orijin etrafında 90° döndürdüğümüzde U´M´N´ üçgeni oluşur.-4) 3. x U˝ U(2. b) koordinatı (-b.b) olan bir şekli.-5) 2.4) B(0.2) ve N(3. dönme U´(0. 180º döndürdüğümüzde (a.2) 19 Koordinatlarından biri (a. dönme A´(4. dönme B˝ A˝ 2.0) olur.0) M(5. (0.

20 d Aşağıya ise şeklin önce d doğrusuna göre yansımasını çizip daha sonra doğru boyunca üç birim sağa öteleyelim. .ETK‹NL‹K Öteleme ve Yansıma Araç ve Gereç •Cetvel •Noktalı kâğıt Noktalı kâğıda yukarıdaki gibi bir doğru ve bu doğru üzerine herhangi bir şekil çizelim. Ötemeli yansımada hiçbir nokta ve yansıma doğrusundan başka hiçbir doğru sabit kalmaz. Şekli doğru boyunca dört birim sağa öteleyip doğruya göre yansımasını çizelim. d Bir şeklin. Çizdiğimiz şekil için aynı işlemi tekrarlayalım. daha sonra yukarıdaki gibi doğru boyunca ötelemesi çizildiğinde son durumda oluşan şekil değişir mi? Tartışınız. Şeklin önce doğruya göre yansıması. ÖRNEK Aşağıdaki şekli d doğrusu boyunca üç birim sağa öteleyip yansımasını çizelim. bir doğru boyunca yansımasından sonra ötelenmesi ile ötelenmesinden sonra yansıması aynıdır.

1) olan ’ni çiziniz.UYGULAMA 1 Köşe noktalarının koordinatları A(2.0) olarak verilen MNOP dikdörtgeni x ekseni boyunca 5 birim sağa ve y ekseni boyunca 2 birim aşağıya ötelendiğinde oluşan M´N´O´P´ dikdörtgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.-3) ve P(-2. B(5.1) ve C(-1.-2).4) olarak verilen bir üçgenin y eksenine göre yansıması altındaki görüntüsünü çiziniz.4). .-3). a) y b) y c) y 21 x x 0 x 4 Köşe noktalarının koordinatları X(1.1) ve Z(5.1). Aynı düzlemde köşe ’nin köşe noktalarının ni x y 5 6 noktalarının koordinatları koordinatlarının (-1) ile çarpımına eşit olan çiziniz. y 6 5 4 3 2 -6 -5 -4 -3 -2 -11 0 -1 -2 -3 -4 -5 -6 x 6 3 Aşağıdaki grafiklerden hangisinde öteleme. Y(5.0). O(-2. B(-7.3) ve M(-2. y ekseni boyunca 4 birim aşağıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz. hangisinde yansıma olduğunu belirleyiniz. Köşe noktalarının koordinatları M(-4. N(-4. L(0.3) ve C(3.-1) olarak verilen bir üçgeni x ekseni boyunca 7 birim sola. y 5 4 3 2 -5 -4 -3 -2 -11 0 -1 -2 -3 -4 -5 x 2 Köşe noktalarının koordinatları A(6. Köşe noktalarının koordinatları A(-7.3).8) olarak verilen XYZ üçgeninin x eksenine göre yansıması olan X´Y´Z´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. İki üçgen arasındaki ilişkiyi açıklayınız.

Yeni oluşan U´V´Z´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını belirtiniz. Oluşan üçgenin köşe noktalarının koordinatları A´(-3.y) ise x-y farkı kaçtır? y 12 22 Yandaki şekle göre KRM üçgeninin hangi yönde ve kaç birim ötelenerek K´R´M´ üçgeninin elde edildiğini bulunuz. RGU üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° dönme altındaki görüntüsü R´G´U´ üçgenidir. y i O K x 8 9 Köşe noktalarının koordinatları U(2. a) D(3. ABC üçgeni orijin etrafında saatin tersi yönünde 90° döndürülüyor. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. RGU üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. 2 Çalışma .0) ve M´(x.0) olan UVZ üçgeni orijin etrafında180° döndürülüyor. V(3.-3)’tür. B´(0.5). ABC üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.-1). y R´ U´ O G´ x 10 11 DMT üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° dönme altındaki görüntüsü D´M´T´ üçgenidir.a) ise a+b toplamı kaçtır? b) M(3.7 Yandaki OİK üçgeninin orijin etrafında saat yönünde 90° döndürülmesiyle oluşan OAB üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz.4) ve Z(0. O K M M´ R´ x K´ R 13 Aşağıdaki şeklin ötelemeli yansımasını doğru boyunca çizerek devam ettiriniz.b) ve D´(2. 14 Aşağıdaki süsleme nasıl oluşturulmuş olabilir? Açıklayınız.-2) ve C´(-1.

Örüntünün sonraki adımını çiziniz...... adım Satranç oyununda taşlar... adım 4..1) K´(-4.. 5.. sağa ya da sola. Dönen ve Ötelenen fiekiller Aşağıdaki örüntüde doğru parçaları üç eş parçaya bölünüp ortadaki parçadan dışarıya eşkenar üçgen çizilerek oluşturulmuştur. adım Aşağıdaki örüntünün beşinci adımında olması gereken şekli çiziniz. 1.. 6 Köşe noktalarının koordinatları S(-1. Yans›yan.7) M(-6.7) M´(6...1) 5 Aşağıdaki şekillerin ötelemeli yansımasını doğru boyunca çizerek devam ettiriniz. . adım 3. K(4....-2) ve R(-1..KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Tekrar Eden. a) Bu oyunda hangi tür yer değiştirmeler vardır? b) Tahta üzerindeki atın hareketini yazınız. Bu iki üçgen arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız... T(-2. 1 Öz Değerlendirme ...-2) L(0.. aşağıya veya yukarıya ya da köşegen boyunca hareket eder. 23 4 Yanda tabloda iki üçgenin köşe noktalarının koordinatları verilmiştir...4). adım 3. . adım 3 2..-2) L´(0...1) olan STR üçgeninin orijin etrafında 180° dönmesi sonucu oluşan S´T´R´ üçgeninin köşe noktalarının koordinatlarını bulunuz. adım . adım 1... 4. adım 2 2..

59. 53. 21. 21. 15. 44. 20. 46. 58. 36. 47. 38. 23. 18 . 17. 20. 55. 22. 46. 35. 34. 57. 50. 16. 31. Birçok fotoğraf makinesinde. 12. 51. 25. 37. 35. 42. 24 Banu Salih Kutlu Mehmet Melih Melek 82 87 87 84 86 62 Semih Nazan Ahmet Sabri Serap Sedat 79 91 85 83 78 69 Süleyman Pınar Mustafa Ali Metin Seda 81 84 92 79 81 71 Jale Osman İsmail Faruk Abdullah Mahmut 80 83 76 85 88 65 Dursun Sabiha Emre Davut Mert Ayla 89 88 87 89 87 73 Verileri tabloda gösterelim. 59-10=49 16 32 49 58 . 27. 14. 45. 22. Gruplandırılmış verilerle bir grafik oluşturunuz.19. Histogram. 21. 57. 50. 55. 33. Grafiği oluştururken nelere dikkat ettiğinizi açıklayınız. Yukarıdaki fotoğraf makinesinde fotoğraf çekilirken ekranda beliren histogramlar görülüyor. 15. 57. Aşağıda iş başvurusu yapan kişilerin maketi yapma süreleri dakika cinsinden verilmiştir: 10. Bu zorlukları ortadan kaldırmak için verileri gruplandıralım. 49. 15. 13. 16. 32. fotoğrafın ton dağılımını gösteren grafiktir. 52. 23. 15. 25 Bu verileri grafikte gösterelim. 54.Verilerden Çıkan Sonuçlar Histogram Oluşturalım Son teknolojiyle üretilen fotoğraf makinelerinde yeni bir özellik dikkat çekiyor. 48. 51. 15. 44. 36. 12. 51. Bu kişilerden maketin aynısını yapmaları istenir. 50. 24. 43. 55. 33. 10. ÖRNEK Bir fabrikaya. Veri sayısının fazla olmasının tablo ve grafik oluşturmadaki zorlukları nelerdir? Tartışınız. 10. 11. 26. 10. 56. 49. 11. fotoğraf çekenlere yardımcı bir araç olarak “histogram” özelliği kullanılıyor. 33. 40. 48. 52. 36. 41. Veri grubunun açıklığını bulalım. Verileri gruplandırırken nelere dikkat edilmelidir? Açıklayınız. 45. iş başvurusunda bulunan kişilerin el becerilerini ölçmek için onlara birer maket verilir. Fotoğraf ve grafiklerde neler ilginizi çekiyor? ETK‹NL‹K Fazla Verilerle Tablo ve Grafik Oluşturalım Beden eğitimi dersinde öğrenciler arasında 400 metre koşusu yapılmış ve koşu sonuçları aşağıda saniye cinsinden verilmiştir. 56. 39. 22. 23.

9 ≈ 5 istenilen grup sayısı Bu veri grubunun genişliği 4.140 = 36 bulunur. 149. 153. 160. 155. Grafik: Maket Yapma Süresi Kişi sayısı 16 14 12 10 8 6 4 2 0 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Tablo: Maket Yapma Süresi Maket yapma süresi (dakika) 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Kişi sayısı 10 11 11 4 8 7 7 10 10 11 Süre (dakika) Grafikte. 163. 168. 149. 167. öğrencilerden ormanlar hakkında araştırma yapıp. 146 Bu verileri grafikte gösterelim. araştırma sonuçlarını raporlaştırmalarını ister. 159. 154. 149. 156. 176. 143. 168. 173. 165. 176. 147. 171. 170. 170. 164. 150. 171. 166. 170. 164. 173. Öğrenci raporlarındaki kelime sayıları aşağıda verilmiştir: 149. 163. . 49 10 açıklık 4. ÖRNEK Seda Öğretmen. Verileri 9 gruba ayırarak grup genişliğini bulalım. 170. 144. 169. 153. Grup genişliği bulunurken açıklık. 154. 163.9 sayısına en yakın tek sayı olan 5 alınır. istenilen grup sayısına bölünür. Verileri 10 gruba ayırarak grup genişliğini bulalım. 140. Bu durumda veri grup genişliği 5 olarak bulunur. 163. 1-10 aralığında hiç veri olmadığından yanlış yorumlara yol açmamak içi “zikzak” kullanılmıştır. 156. 170. 176. 150. 170. 174. 162. 176. 9 4 sayısına en yakın büyük tek sayı 5’ tir. 157. 169. 176. 170. 143. 160. 175. 175. 175. 164. Veri grubunun açıklığını bulalım. 150. 147. 166. 142. 143. yatay eksen. 140. 153.Veri grubunun açıklığı 49’dur. 143. 173. 142. 176. 156. 169. 176. Açıklık: 176 . 165. Bulunan sayıya en yakın büyük tek sayı grup genişliği olarak alınır. Grup genişliği = 36 = 4 olur. 152. 158. 162. 149. 153. 25 GÖREV Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) İnternet sitesinden yararlanarak histogram oluşturulabilecek verilere örnekler bulunuz. 156. 159. 154.

Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. 3 Çalışma . 26 Tablo: Elma Ağaçlarının Verdikleri Elmalar Toplanan elmaların Ağaç sayısı kütlesi (kg) 51-59 5 60-68 7 69-77 13 78-86 10 87-95 20 96-104 22 105-113 18 114-122 5 Tablo: Sürücülerin Park Etme Süreleri Park etme Kadın sürücü Erkek sürücü süreleri(saniye) sayısı sayısı 20-30 2 4 31-41 10 15 42-52 25 20 53-63 7 10 64-74 4 4 Tablo: Öğrencilerin Yarışmadaki Doğru Cevap Sayıları Doğru cevap sayıları 1-19 20-38 39-57 58-76 77-95 Öğrenci sayısı 84 90 150 120 35 2 İki öğrenci bir parkta sürücülerin arabalarını park etme sürelerini kaydetmiş.Tablo: Raporlardaki Kelime Sayıları Kelime sayısı 140-144 145-149 150-154 155-159 160-164 165-169 170174 175-179 180-184 Öğrenci sayısı 9 8 11 9 11 10 13 10 - Grafik: Raporlardaki Kelime Sayıları Kişi sayısı 14 12 10 8 6 4 2 0 140-144 145-149 150-154 155-159 160-164 165-169 170-174 175-179 180-184 Kelime Sayısı UYGULAMA 1 Bir çiftlikteki elma ağaçlarının bir yılda verdiği elma miktarlarının aralığı yandaki tabloda verilmiştir. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. bu süreleri kadın ve erkek sürücülere göre ayırıp yandaki tabloyu oluşturmuşlardır. Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. 3 Bir matematik yarışmasına katılan öğrencilerin verdikleri doğru cevaplar yandaki tabloda verilmiştir.

Grafiğe göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Okulda kaç öğrenci vardır? b) Okula.04 20.04-20.01 14.05-22.01-14.00 12.03 18.03-18.02-16.02 16.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Histogram Olufltural›m Tablo: Koşuyu Bitirme Süreleri Bir ilde yapılan geleneksel koşu yarışmasında koşucuların belli bir mesafeyi koşma süreleri kaydedilmiştir. c) Verilerden yararlanarak uzunlukları 45-49 mm arasında olan kuşların yüzdesini yaklaşık olarak bulunuz.55 ile 09.00-12.05 Koşucu sayısı 6 2 2 Bir bilim adamı 60 sinek kuşunun uzunluklarını milimetre cinsinden ölçmüş. Tablodaki boşlukları siz doldurunuz ve histogram oluşturunuz. ölçüm sonuçlarını aşağıdaki gibi yazmıştır: 55 50 54 51 47 59 49 58 46 54 48 36 55 42 59 51 48 38 45 48 59 50 43 39 59 52 48 41 47 41 52 45 49 52 48 56 56 48 48 42 46 51 39 38 43 43 43 48 41 38 52 45 54 47 56 37 43 44 49 50 a) Yukarıdaki verilerle oluşturulan yandaki tabloyu tamamlayınız. Süre (dakika:saniye) 10. b) Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. Elde edilen verilerle yandaki tablo oluşturuluyor.05 saatleri arasında kaç öğrenci gelmiştir? Grafik: Öğrencilerin Okula Geliş Saatleri Öğrenci sayısı 80 60 40 20 0 08:11 08:21 08:22 08:32 08:33 08:43 08:44 08:54 08:55 09:05 09:06 09:16 Zaman 2 Öz Değerlendirme . Tablo: Kuşların Uzunlukları Uzunluk (mm) Kuş Sayısı 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 27 3 Yandaki grafikte öğrencilerin okula geliş saatleri verilmiştir. 08.

2. Her bir adım arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. paydan paydaya ya da paydadan paya alındığında üssünün işareti değişir. a sıfırdan farklı bir tam sayı ve n doğal sayı olmak üzere a’nın negatif kuvvetleri aşağıdaki şekilde yazılır.a a .... .2. 2n = 2.2. .2 n tane 2 2 2 Bir üslü ifade.a.. ..a a a3 a.2 = 8 22 = 2.2 = 4 21 = 2 = 2 20 = 1 = 1 2-1 = 2-2 = 2-3 = 2-n = = = = = 1 2. 21 sayısından 2-2 sayısına ulaşabilmek için ne yapmanız gerekir? Tartışınız. -3 = 1 = 1 a . 2 sayısının negatif kuvvetleri ile pozitif kuvvetlerinin gösterimini karşılaştırınız.. Bu sayıyı daha kısa biçimde yazabilir miyiz? ETK‹NL‹K Negatif Kuvvetler 28 Yandaki örüntüyü inceleyelim.2. 1 1 1 1 . a-n = n a-1 = a . a-2 = 2 = a..2. 2 n tane 23 = 2. Bir tam sayının negatif kuvvetini bulmak için neler yapılması gerektiğini açıklayınız.Üslü Sayıların Kuvvetleri Tam Say›lar›n ve Ondal›k Kesirlerin Kuvvetleri Anahtar Kavramlar • Negatif kuvvet • Çok büyük sayılar • Çok küçük sayılar • Bilimsel gösterim Güneş’e en yakın yıldız olan Alfa Centauri’nin Güneş’e uzaklığı 37 900 000 000 000 km’dir. . .

17x(17)-1 sayılarının değerini bulalım: 1 1 10-5 0.001 + 9 x 0.0308 ondalık kesrini 10 sayısının kuvvetlerini kullanarak çözümleyelim: 26.0009 = 5072 + 0.4019 .00001 105 100 000 1 2 2x 1 2x10-1 2 x 0.2 10 10 101 1 1 4x 1 4x(-2)-4 4 x 0.1 + 3 x 0.4 + 0...x(-3) -1 1 101 1 102 1 103 1 10n 1 10 0.1 1 1 0.1 3 (-3)1 1 1 1 9 (-3)2 (-3)x(-3) 1 1 3 (-3) (-3)x(-3)x(-3) 1 1 (-3)n (-3)x.01 + 0 x 0...25 16 4 (-2)4 -5 29 1 17 x 1 1 1 17 17 26.1 + 1 x 0.0308 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 0.001 + 8 x 0.001 + 0. 10 ve -3 sayılarının negatif kuvvetlerini bulalım: 4 sayısının negatif kuvvetleri 10 sayısının negatif kuvvetleri 10-1 10-2 10-3 10-n n tane -3 sayısının negatif kuvvetleri (-3)-1 (-3)-2 (-3)-3 (-3)-n 1 .ÖRNEK 4.x10 n tane 1 -27 . 4x(-2)-4.0001 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 1 + 3 x 1 + 0 x 1 + 8 x 1 100 1000 10 000 10 1 1 1 1 = 2 x 10 + 6 x 1 + 0 x 1 + 3 x 2 + 0 x 3 + 8 x 10 10 104 10 = 2 x 101 + 6 x 100 + 0 x 10-1 + 3 x 10-2 + 0 x 10-3 + 8 x 10-4 17x(17)-1 17 x Çözümlemesi 5 x 103 + 7 x 101 + 2 x 100 + 4 x 10-1 + 1 x 10-3 + 9 x 10-4 olan rasyonel sayıyı bulalım: 5 x 103 + 7 x 101 + 2 x 100 + 4 x 10-1 + 1 x 10-3 + 9 x 10-4 = 5 x 1000 + 7 x 10 + 2 x 1 + 4 x 0.01 10x10 100 1 1 0. 2x10 .1 27 n tane 10 .4019 = 5072.0001 = 5000 + 70 + 2 + 0.001 10x10x10 1000 1 10x10x10x.

(0.3)= (0. Negatif tam sayının tek ve çift kuvvetlerinin sonuçlarının işaretleri arasındaki ilişkiyi gösteren bir kural geliştiriniz. Geliştirdiğiniz bu kural negatif tam sayının negatif kuvvetleri için de geçerli midir? ÖRNEK 30 Aşağıdaki işlemlerle sonuçlarının işaretlerini inceleyelim: a) (-2)3= (-2). 2 . Pozitif mi? Negatif bir tam sayı belirleyelim. Negatif tam sayının kuvvetleri 1.(-3). çift ise sonuç pozitif tam sayı olur.3)2=0. 2 = 2 = 2 4 = 16 81 3 3 3 3 3 3 4 (-3)4 ç) -3 . kuvvet Sonuç Tabloya göre negatif tam sayının tek kuvvetleri ile sonuçlarının işaretleri arasındaki ilişki nedir? Açıklayınız.4). ÖRNEK Tekrarlı çarpımları verilen ondalık kesir ve rasyonel sayıları üslü olarak yazalım ve değerlerini belirleyelim: a) (0. kuvvet 4. -3 .09 b) (-0. -3 = -3 = 4 = 81 4 4 4 4 4 256 4 . 2 . kuvvet 5.ETK‹NL‹K Sonuç Negatif mi.4)3=-0. -3 .(-3)=81 c) (-2)-2= ç) (-3)-3= (sonucun işareti negatif) (sonucun işareti pozitif) (sonucun işareti pozitif) (sonucun işareti negatif) Pozitif bir tam sayının tek ve çift kuvvetlerinin sonucu pozitiftir. kuvvet Sonuç Negatif tam sayının kuvvetleri 2.(-0. Negatif tam sayının çift kuvvetleri ile sonuçlarının işaretleri arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.4)= (-0. 3 ve 5. kuvvetlerini hesaplayıp yazalım.4). kuvvetleri ile 2.(-2). Negatif bir tam sayının kuvveti tek ise sonuç negatif tam sayı. kuvvet 3. 4 ve 6.(-0.(-3). kuvvet 6.064 4 4 c) 2 .3). Aşağıdaki tabloya belirlediğimiz tam sayının 1.(-2)=-8 b) (-3)4= (-3).

..4) ..III Çalışma . (-5)-2 = II. a) (-5)3 2 b) (-3)-3 c) 2-5 ç) 10-4 d) (-10)1 Emre (-3)-1 sayısının (3) sayısına eşit olduğunu söylüyor. 22 . 1 . 25 b) (-2)5 . 23 8 1 c) 5-2 .. ( )-5 = 32 oranı kaçtır? 7 Yandaki eşitliklerden hangisi ya da hangileri doğrudur? 4 A) Yalnız I B) Yalnız II C) I. =” sembollerinden uygun olanını yazınız.... 1 = 3 6 6 6 6 6 4 1 = 1 1024 2 =2 Aşağıdaki boşluklara “>.4).5) B= 1 . (-3)-4 = III..(-0..5). 3 10 10 10 g) (-0. 210 f) 52 .II D) I. (2)-3 2 31 e) 3 .UYGULAMA 1 Aşağıdaki sayıların değerlerini bulunuz... 1 2 2 2 2 I..(-0. < .(-0. a) 1 . 1 .. 2-1 . b) 625 = 5 ç) 1 = 49 e) 8-2 = g) -2 3 1 2 = 1 f) 25.(-0. Sizce bu tartışmada kim haklıdır? Neden? Aşağıdaki eşitliklerde “ a) 2-2 = c) d) 1 = 3 9 1 =10 100 000 1 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz. 1 .. (-0.5).. 1 .. 1 . 8 6 Aşağıdaki ifadelere göre A= (-0. 1 . 1 .16) 5 Aşağıdaki örüntüde boş bırakılan yerlere hangi sayılar yazılmalıdır? . 1 . (2)-5 ç) 1 2 3 .5). 25 d) 102 . 3 . Serap ise bu fikre karşı çıkıyor. 4 .

10 10 . .10 10 ... Her bir çarpma işlemi ile çarpımın üslü gösterimi arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.10 3 3 2 2 1 1 1 1 1 1 2 3 4 5 3 4 4 5 Çarpım 100 1000 . 30 5 25 10 :10 bölme işlemi ile 10 üslü gösterimi için ne söylenebilir? Üslü sayılarla bölme işlemini ifade eden bir kural geliştiriniz. Çarpımın üslü gösterimi 10 10 2 3 . 8 12 20 10 ...10 10 .. 115 10 sayısını hangi sayı ile çarparsak sonuç 120 10 olur? Çarpma 10 . Bu durumda bir saç telinin kalınlığı kaç milimetre olur? ETK‹NL‹K Tablo: Çarpma Tablosu Çarpımın Üslü Gösterimi Yandaki tabloyu inceleyelim ve boşlukları dolduralım. 32 ETK‹NL‹K Bölümün Üslü Gösterimi Yandaki tabloyu inceleyelim ve boşlukları dolduralım.10 10 . tabanı 2 alarak tekrar düzenleyiniz.10 10 . 43 27 10 sayısını hangi sayıya bölersek sonuç 10 olur? Yandaki tabloyu.. nanoteknoloji de “çok küçük maddelerin teknolojisi” anlamına gelmektedir. Metrenin milyarda biri ölçüsüne sahip nanometre birimiyle ölçülen bir saç telinin kalınlığı ortalama 50 000 nanometredir. Bölümün üslü gösterimi 10 10 1 2 .Üslü Say›larla ‹fllemler Bir ansiklopedinin tamamının iğne başı büyüklüğündeki bir alana yazılabilmesi sizce mümkün müdür? Evet. Her bir bölme işlemi ile bölümün üslü gösterimi arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.10 10 .. Tablo: Bölme Tablosu Bölme 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 10 :10 6 6 5 6 5 4 3 2 1 1 1 1 1 2 2 3 Bölüm 10 100 ..10 10 .10 10 . nanoteknoloji sayesinde mümkündür. “Nano” sözcüğü Latince “cüce”.10 çarpımı ile 10 üslü gösterimi için ne söylenebilir? Üslü sayılarla çarpma işlemi ve çarpımın üslü gösterimini ifade eden bir kural geliştiriniz.

7 x 107 14. Tablo’daki maddeyi oluşturan kısımların kütleleri ile bilimsel gösterimi arasındaki ilişkiyi tartışınız.11 x 10-31 33 1.6 x 106 22. 3-12 = 310+(-12) = 3-2 Aşağıdaki bölme işlemlerinin nasıl yapıldığını inceleyelim: a) 27 : 23 = 27-3 = 24 c) = 6-5-(-2) = 6-3 b) = 310-2 = 38 -10 3 ç) 1 : 1 25 5 = 1 3 : 52 1 5 -10 = (5-2) : (5-1) 3 -10 = 5-6: 510 = 5-6-10 = 5-16 k n k+n Tabanları aynı olan üslü ifadeler ile çarpma işlemi yapılırken ortak taban çarpıma taban olarak yazılır.9 x 108 Uzaklığın bilimsel gösterimi (km) 5.6 x 10-28 9.9 x 106 149. a . 2. 3-12 = 310 .2 x 10-28 16. 2.a = a k a =ak-n n a ETK‹NL‹K Çok Büyükler ve Çok Küçükler Aşağıdaki tabloları inceleyelim. Tabanları aynı olan üslü ifadeler ile bölme işlemi yapılırken ortak taban bölüme taban olarak yazılır. 3-12 = (32)5 . 102 = 104+2 = 106 c) 24 .496 x 108 2. Payın üssünden paydanın üssü çıkarılarak ortak tabana üs olarak yazılır. Tablo: Bazı Gezegenler ve Bunların Güneş’e Olan Uzaklıkları Bazı Güneş’e olan gezegenler uzaklıkları (km) Merkür Dünya Mars Satürn Neptün 57. Tablolardaki örneklere göre boş yerleri dolduralım. 1.ÖRNEK Aşağıdaki çarpma işlemlerinin nasıl yapıldığını inceleyelim: a) 104 . Payın üssü ile paydanın üssü toplanarak ortak tabana üs olarak yazılır. Bilimsel gösterimde nelere dikkat edilmesi gerektiğini tartışınız.72 x 10-28 16. 2-3 = 24+(-3) = 21 b) 313 . Tablo’da ise maddeyi oluşturan kısımların kütleleri verilmiştir.1 x 10-32 167. 1. Tablo’daki her bir gezegenin Güneş’e olan uzaklığı ile aynı uzaklığın bilimsel gösterimi birbirine eşit midir? Aralarındaki ilişkiyi tartışınız. 36 = 313+6 = 319 ç) 95 . Tabloları doldurduktan sonra tekrar inceleyiniz. . GÖREV Bilimsel gösterim nerelerde ve hangi amaçla kullanılmaktadır? Araştırınız ve araştırma sonuçlarını sınıfa sununuz. Tablo’da güneş sistemindeki bazı gezegenler ve Güneş’e olan uzaklıkları.79 x 107 1.3 x 108 44. Tablo: Bazı Parçacıklar ve Bunların Yaklaşık Kütleleri Maddeyi oluşturan kısımlar Elektron Proton Nötron Atom Yaklaşık Bilimsel kütleleri (kg) gösterim (kg) 91.

İnsan vücudunda günde 200 milyar alyuvar parçalanır.b a) a.3 -7 10 Aşağıdaki ifadelerde “ a) 2 c) 5 .10 b= 10 c= 10 Yukarıdaki ifadelere göre aşağıdaki ifadelerin sonuçlarını bulunuz.5 12 17 10 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz.ÖRNEK •Ay ile Dünya arasındaki uzaklık: 384 400 000 m •Pluton’un Güneş’e olan uzaklığı: 5 900 000 000 km •AIDS virüsünün uzunluğu: 0. Bir günde parçalanan alyuvar sayısını bilimsel gösterimle yazınız.00011 mm = 1.844x108 m •Pluton’un Güneş’e olan uzaklığı: 5. 3 = 3 ç) 7 .9x109 km •AIDS virüsünün uzunluğu: 0. a) 2 .c 5 6 Türkiye’de yapılan son nüfus sayımına göre 70 milyon olan nüfusu bilimsel gösterimle yazınız. 34 UYGULAMA 1 Aşağıdaki ifadelerin değerinin üslü gösterimini yazınız.b d) a.b.c 2 a.2 3 d) e) 3 .2 2 4 7 b) 3 . (a sayısı 1 ≤ a < 10 olacak şekilde bir rasyonel sayı.2 =2 .) Kitabımızdaki bir “i” harfinin noktasını koymak için gerekli mürekkebin kütlesi 0. diğeri 10’un kuvveti olacak şekilde. 7 12 7 -8 4 =5 =7 3 4 7 9 42.1x10-4 mm olarak bilimsel gösterimleri yapmış oluruz.00011 mm Yukarıdaki sayısal verileri bilimsel gösterimle ifade edelim. n ise bir tam sayıdır.b. Bir sayıyı bilimsel gösterimle ifade edebilmek için o sayıyı. Buna göre.2 ve B= 7 2 4 7 olduğuna göre A ifadesi.3 9 -7 c) ç) 4. 5 Çalışma 7 . •Ay ile Dünya arasındaki uzaklık: 384 400 000 m = 3.000 000 001 kg = 1x10-9 kg’dır. b) 3 . Bir sayının bilimsel gösterimi ax10n şeklindedir.4 A= 2 . çarpanlardan biri 1 ile 10 arasında (1 dâhil).c c) 1 ç) a. a) 4 000 000 000 b) 9 000 000 000 000 000 e) a b. b) a. B ifadesinin kaç katıdır? 6 -7 a= 3.c c c b Aşağıdaki sayıları bilimsel gösterimle yazınız. iki sayının çarpımı şeklinde yazmamız gerekir.

12 7 (. ’e 6) (-109)1218 sayısının işareti (+)’dır. a) 3752 b) 20 051 c) 0. ç›k›fl 3. -4 5) Bir negatif tam sayının tüm kuvvetleri pozitiftir.. D Y 4. 4) ifadesinin değeri -1’dir.1). 4 Ekvator'un çevresinin uzunlu¤u yaklafl›k 4x10 km’dir.1). 2-2 sayısının 26 katıdır.4404x10 Afla¤›daki say›lar› bilimsel gösterimle yaz›n›z.0001 f) 0..(0. Ifl›k h›z›yla hareket eden bir araçla seyahat edilece¤i düflünülürse bu uzunluk yaklafl›k ne kadar sürede al›n›r (Ifl›k 1 sn’de 5 3x10 km yol al›r. ç›k›fl D Y D 1) 3 ifadesinin değeri -34 tür.00074 cm’dir. Sizce kim haklıdır? Neden? Yandaki ifadelere göre oranı kaçtır? A= 1 4 B= 0..xy ifadesinde x yerine 2.1) işleminin sonucu 0. Yiğitcan 22 10 (-0. ç›k›fl Y 3) 2-7 ifadesi eşittir.777x10 3 Üslü Say›lar›n Kuvvetleri -2 b) 6.) (-7) sayısının 17.05050550 ç) 51 230 000 3 4 5 6 7 8 9 K›rm›z› kan hücresinin çap› 0. 1 1218 Pelin.) 5 sayısının negatif kuvvetleri pozitiftir..25 3. ç›k›fl 7. K›rm›z› kan hücresinin çap›n› bilimsel gösterimle yaz›n›z.) (0. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. (-2) .001’dir. yanlış olanların önüne “Y” yazınız. yandaki sayıların değerlerinin negatif olduğunu. ç›k›fl D Y 2. 1. D Y D 7) ifadesinin 6. (.. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.222x10 -3 c) 3.(0. (. ç›k›fl 5. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r.. (.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 2 Afla¤›daki say›lar› ondal›k kesir olarak yaz›n›z. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl.)? Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların önüne “D”. 4 ise pozitif olduğunu savunuyor. 35 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir.) (-1) +(-1) işleminin sonucu 2’dir.. ç›k›fl Y değeri 2’dir. ç›k›fl 3 Öz Değerlendirme .00704 d) 42 573 e) 0. a) 7. 2) 24 sayısı.9) . D Y 8.. kuvveti alınırsa sonuç negatif olur. y yerine 5 yazarak sonucu bulunuz.

ç›k›fl Y D D Y Örüntüsü fraktal oluşturur. 1) 1. B(1. 3) Bir eşkenar üçgenle hiçbir zaman fraktal oluşturulamaz. ç›k›fl D Y D 5) A(0. 2) Her fraktal bir şeklin oranında küçültülmesiyle oluşur. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 6) Bir şekil 2 birim aşağıya ötelenirse şeklin y ekseninin koordinatları 2 azaltılır.5) noktası olur. 6. ç›k›fl Y D Y 8. 2.2) noktası bulunan şekil 3 birim sağa ötelenirse A'(3. y A B C x 36 4 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir.3).1) ve C(4. 2 birim yukarıya öteleyerek görüntüsünü çiziniz.-4) noktasıdır. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl D Y Y D 7) Bir şeklin ötelemeli yansıma hareketi bulunabilir.1) olarak verilen bir üçgeni 4 birim sağa. ç›k›fl 3. ç›k›fl 7. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 4) (2.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Aşağıdaki örüntülerden hangisi fraktaldır? A) B) C) Kurall› Say›lardan Kurall› ‹fllemlere D) 2 Yandaki örüntünün sonraki iki adımı aşağıdakilerden hangisidir? A) B) C) D) 3 Koordinatları A(1. 4.4) noktasının x eksenine göre yansıması (2. ç›k›fl . ç›k›fl 5. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r.

a) Ayhan bu verileri 9 cm’lik aralıklarla kaydederek yeni bir tablo oluşturmuştur. Bu hatalar nedir? c) Sınıfa sonradan 1 kişi daha katılmıştır. Bu kişinin boyu 148 cm’dir. a) Tablodaki verilerle histogram oluşturunuz. Ayhan’ın tablosunu siz tamamlayınız. Uzunluk (cm) 121-129 130-138 139-147 148-156 Kişi sayısı Tablo: Boy Uzunlukları Uzunluk (cm) 121-124 125-129 130-133 134-138 139-142 143-147 148-151 152-156 Kişi sayısı 2 5 8 14 11 9 3 1 37 b) Ayhan tablodaki verilerin grafiğini çizmiştir. Bu kişi Ayhan’ın belirlediği aralıklardan hangisine dâhil olur? Kişi sayısı 25 20 15 10 5 0 Boy uzunluğu (cm) 121-129 130-138 139-147 148-156 . Grafiği çizerken iki tane hata yapmıştır. b) Günde 10 ile 34 dakika arasındaki sürede kitap okuyan kaç öğrenci vardır? Tablo: Kitap Okuma Süreleri Okuma Süresi (dakika) 10-14 15-19 20-24 25-29 30-34 35-39 40-44 45-49 50-54 55-59 Öğrenci Sayısı 10 12 11 4 8 7 7 10 10 11 6 Yandaki tabloda bir sınıftaki öğrencilerin boy uzunlukları verilmiştir. Anket sonuçları yandaki tabloda verilmiştir.5 Sakarya İlköğretim Okulunda bir günde kaç dakika kitap okunduğunu belirlemek için öğrencilere anket yapılır.

c) 100 000 = 5 e) (0.0000003 ç) 0.3) 9 Aşağıdaki üslü sayıları işlem yapmadan ondalık kesir olarak yazınız. b) 1 . a) 38 000 000 b) 482 000 000 000 c) 0.3) = (0. 10 2 2 D) 10 -1 10 3 38 6 Çalışma . 10 -7 -3 B) 10 4 10 8 C) 10 . 1 = 3 3 3 3 3 d) 1 = 64 -3 . 1 . (0.3) .3) . -7 -6 -10 -4 b) 10 c) 10 ç) 10 a) 10 10 Aşağıdaki sayıları bilimsel gösterimle yazınız. 2 ” yerine yazılması gereken sayıları bulunuz. (0.8 Aşağıdaki eşitliklerde “ a) 5-3 = ç) 64 = . 1 .000000007 11 Aşağıdaki işlemlerden hangisinin sonucu diğerlerinden farklıdır? A) 10 .

OLASILIK. 2007 y›l›nda kütüphanelerden en verimli flekilde yararlanabilmek amac›yla toplam kitap say›s›. aritmetik ortalama ve aç›kl›k hesaplar› yeterli midir? . İSTATİSTİK VE SAYILAR Olas›l›k ve Olay Çeflitleri Kareköklü Say›lar Standart Sapma Tablo: Nevflehir ‹li Kütüphane Verileri Y›llar 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Toplam kitap say›s› 328 690 334 510 344 392 355 875 368 352 377 944 382 210 391 067 Yararlanan kifli say›s› Ödünç al›nan kitap say›s› 415 490 138 035 460 343 148 319 509 022 147 283 520 517 142 325 497 718 137 135 480 784 136 996 377 345 130 498 283 883 104 596 600 000 500 000 400 000 300 000 200 000 100 000 0 Grafik: Nevflehir ‹li Kütüphane Verileri 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 39 Toplam kitap say›s› Yararlanan kifli say›s› Ödünç al›nan kitap say›s› Türkiye ‹statistik Kurumunun Nevflehir ilindeki kütüphanelere ait verileri yukar›da tablo ve grafik fleklinde verilmifltir. yararlanan kifli say›s› ve ödünç al›nan kitap say›s›n›n tahmin edilmesi gerekiyor. medyan. En iyi tahmin için mod.

Olasılık ve Olay Çeşitleri Olasılık Çeşitleri Anahtar Kavramlar •Deneysel Olasılık •Teorik Olasılık •Öznel Olasılık Bir ayakkabı mağazasına bir ayakkabı kolisi gelmiştir. Parayı 50 kez havaya atarak kaç kez yazı veya tura geldiğine ait çetele tablosu oluşturalım. Kolideki 100 kutuda 45 çift siyah. Olasılık değerleri ile deneme sayıları arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. Teorik olasılık.5. 63 1 Bulduğu olasılık değeri oluyor. Mete. 40 ÖRNEK Hilesiz bir zar atıldığında üst yüzünde 5 gelme olasılığını hesaplayalım. Zarı 100 kez atıyor ve 63 tanesi 5 geliyor.2.4. Çetele tablosundan yararlanarak tura gelme olasılığını bulunuz. yukarıda olduğu gibi her bir çıktının eş olumlu olması durumunda hesaplanır. Diğer grup arkadaşlarınızın çetele tablo sonuçlarını ortak bir tabloda birleştirerek tura gelme olasılığını hesaplayınız. Hesaplayarak bulduğumuz bu olasılık “Teorik Olasılık” olarak adlandırılır. herhangi bir deneme ya da hesap yapmadan 1 olursa bu olasılık nasıl adlandırılabilir? Tartışınız. 40 çift kahverengi ve 15 çift bordo ayakkabı vardır.3. Mete zarı 10 000 kez attığında üst yüzünde 1659 kez 5 geliyor. Tura gelme olasılık değeri. Bulduğunuz olasılık değerlerini karşılaştırınız. Yani 10000 6 .6} O(B)= = s(E) 6 B={5} Bulduğumuz olasılık değeri ’dır. Koliden alınan bir kutunun içinden siyah ayakkabı çifti çıkmama olasılığı kaçtır? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç Yazı mı Tura mı? Bir madenî para alalım. Kolideki eş büyüklükteki her bir kutuda bir çift ayakkabı bulunmaktadır. s(B) 1 E={1. 100 6 1659 1 oluyor. Para atıldığında tura gelme olasılığı kaçtır? •Madenî para Bu olasılığı nasıl hesapladığınızı açıklayınız. İlk olasılık değeri. hilesiz bir zar atarak üst yüzünde 5 gelme olasılığını hesaplamak istiyor. tablolardan hesapladığınız hangi olasılık değerine daha yakındır? Karşılaştırarak nedenini açıklayınız.

ç›k›fl D Y D 7) 1000 deneme. ç›k›fl D Y 2) Hilesiz bir madenî parayı 100 kez atarak tura gelme olasılığını hesaplamak deneysel olasılıktır. ç›k›fl 7 Çalışma . 15 adet sarı. Bunun için yandaki tabloyu kullanarak yüz birinci müşterinin 100 TL verme olasılığını hesaplayınız. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. teorik olasılık değerine yaklaşmaktadır. gerçek olasılık değerine 100 denemeden daha yakındır. Rastgele bir bilye alındığında aşağıdaki renklerin gelme olasılıklarını teorik olarak hesaplayınız. 5 TL 10 TL 20 TL 50 TL 100 TL 6 adet 10 adet 21 adet 35 adet 28 adet 2 3 4 23’ten 33’e kadar olan sayıların (23 ve 33 dâhil) yazılarak atıldığı bir torbadan 3’e ve 2’ye tam bölünebilen bir sayıyı çekme olasılığını teorik olarak bulunuz. Deneydeki her bir çıktının eş olasılıklı olmadığı durumlarda deneysel olasılıktan yararlanılır. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.Mete’nin deneyerek yaptığı bu olasılık hesabı “Deneysel Olasılık” olarak adlandırılır. D Y D Y 3) Bir tane hilesiz zar atıldığında üst yüze 4 gelme olasılığını teorik olarak hesaplayamayız. ç›k›fl Y 1) Olasılık çeşitleri. hilesiz bir zar attığında üst yüzünde 5 gelme olasılığının %50. 5 adet yeşil ve 3 adet beyaz bilye bulunmaktadır. Yapılan bu kişisel olasılık değerleri “Öznel Olasılık” olarak adlandırılır. kırmızı. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. bilyeler vardır. ç›k›fl 5. 1. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 6) Bir kavanozda çeşitli sayılarda yeşil. Rastgele seçilen bir bilyenin kırmızı gelme olasılığı ’ tür. UYGULAMA 1 Bir cam kâsenin içinde 20 adet kırmızı. Canan ise %70 olduğunu söylüyor. a) Kırmızı gelme olasılığı kaçtır? b) Mavi gelme olasılığı kaçtır? c) Beyaz gelme olasılığı kaçtır? Bir kasiyer. teorik ve öznel olarak üç çeşittir. mavi. 6. kasaya ödeme yapan ilk yüz müşterinin ne kadar para verdiğini not alarak yüz birinci müşterinin 100 TL verme olasılığını deneysel olarak bulmak istiyor. 12 adet mavi. ç›k›fl 3. Celal ve Canan’ın bulduğu olasılık değerlerinin neden farklı olduğunu açıklayınız. D 5) Öznel olasılık değeri kişiden kişiye değişmez. 2. Siz de bir zar atıp aynı deneyi yaparak bulduğunuz olasılık değerlerini karşılaştırınız. 41 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. deneysel. Celal. ç›k›fl Y D Y 8. 4) Deneysel olasılık değerinin teorik olasılık değerine yakın olabilmesi için bir deneme yeterlidir. ç›k›fl 7. 4. Deneme sayısı arttıkça deneysel olasılık değeri.

beşine de beşgen çizelim ve bunları katlayarak torbaya atalım. Araç ve Gereç Kâğıtların üçüne üçgen. 8’i de 8. Çekilen kâğıdı torbaya tekrar atmak veya atmamak. 8.sınıf”. ikinci seçimde. ikinci seçimi etkilememektedir. Bu durumda torbadaki kâğıt sayılarında herhangi bir değişiklik olmamaktadır. sınıf yazılı kâğıdın gelme olayını etkiler mi? İnceleyelim: İlk seçimden sonra “8. 8 adet “8. İlk olarak “8.sınıf” yazılı kâğıdı torbaya atalım.sınıf” yazılı eş özellikli kağıtlar atılarak seçim yapılacaktır. dördüne dörtgen. 42 ÖRNEK 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı tören resimlerini çekmek üzere 21 üyeli fotoğrafçılık kulübünden 2 öğrenci seçilecektir.sınıf” yazılı kâğıdı torbaya atmayalım. sınıf öğrencisidir. 7 adet “7. Yani ilk seçimin sonucu. Yani ilk seçimin sonucu ikinci seçimin sonucunu etkilemektedir. Bu durumda torbada “8.Olay Çeflitleri Anahtar Kavramlar •Bağımlı Olay •Bağımsız Olay Bir taksi durağında bekleyen 20 taksinin sekizi 2006. Kulüp üyelerinin 6’sı 6. 7’si 7. Kâğıtta çizili çokgeni tekrar torbaya atarak mı yoksa atmadan mı çekerseniz aynı çokgeni çekme olasılığınız daha fazla olur? Gerekçeleriyle açıklayınız. sınıf.sınıf” yazılı kâğıtların biri azalmaktadır. beşi ise 2004 modeldir. yedisi 2005. sınıf. sınıf” yazılı kağıt çekilmiştir. Duraktan iki taksi çağıran müşteriye 2006 model taksi yollanma olasılığı kaçtır? Durakta her seferinde 20 taksinin beklediğini düşünürsek iki gün üst üste taksi çağıran müşteriye 2006 model taksi yollanma olasılığı kaçtır? ETK‹NL‹K Kâğıt Çekelim Kâğıdı eş büyüklüklerde 12 parçaya bölelim. • Makas Çektiğiniz ilk kâğıdı torbaya atmadan ikinci bir kâğıt çekerseniz ilk çektiğiniz kâğıtta çizili olan çokgenin aynısından çekme olasılığınız hakkında ne söyleyebilirsiniz? Tartışınız. •Torba • K⤛t Torbadan bir kâğıt çekelim. İlk seçimden sonra “8. . Bir torbanın içerisine 6 adet “6.sınıf”. Yukarıdaki kâğıt çekme olaylarının hangilerinin sonucu bir başka olaya bağlıdır? Bu olasılıkları nasıl adlandırabilirsiniz? Tartışınız.

Keseden rastgele iki altın çekiliyor. Bu durumları aşağıdaki gibi ağaç diyagramlarında gösterelim. İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesi birbirine bağlı değilse yani bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkilemiyorsa böyle olaylara “bağımsız olaylar” denir. keseye koyduğu 18 adet çeyrek altının 7’si 2008. çekilişten sonra çıkan altın. keseye atılmadan ikinci altın çekilecektir. ÖRNEK Serhat Kuyumcusu’nun. 7 mavi kalem Torbadaki Kalemler Kalemleri torbaya koyalım. çekiliş 2. Torbadan bir kalem çekelim. çekilişten sonra çıkan altın tekrar keseye atılacak ve ikinci altın çekilecektir. 6 = 42 18 17 306 B AB BA A AA 11 . 2008 tarihli altın A 2009 tarihli altın B 43 I. 7 = 77 18 18 324 7 . 7 = 77 18 17 306 7 . çekiliş Çıktılar Olasılıkları 10 17 A 7 17 11 17 B 6 17 B BB 7 . ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Torba • Eflit büyüklüklerde 4 k›rm›z›. Çektiğiniz kalemi torbaya atarak ikinci kez kalem çektiğinizde ilk kalemle aynı renkte olma olasılığı kaçtır? Hesaplayınız. 11 = 121 18 18 324 11 . 1. Hangisinde aynı rengi çekme olasılığı daha fazladır? Açıklayınız. 1. Durum (Bağımlı Olay): 1. 11 = 77 18 17 306 11 18 7 18 A 7 18 A . 11 = 77 18 18 324 II. Altınların çekilişi iki farklı durumda yapılabilir. geri kalanı 2009 tarihlidir. 10 = 110 18 17 306 11 . Çektiğiniz kalemi torbaya atmadan ikinci kalemi çektiğinizde ikinci kalemin ilk kalemle aynı renkte olma olasılığı kaçtır? Hesaplayınız. çekiliş 2.İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesi birbirine bağlıysa yani bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkiliyorsa böyle olaylara “bağımlı olaylar” denir. çekiliş Çıktılar Olasılıkları 11 18 11 18 A 7 18 11 18 B 7 18 B BB 7 . Bulduğunuz iki olasılık değerini karşılaştırınız. 7 = 49 18 18 324 B AB BA A AA 11 . Durum (Bağımsız Olay): 1.

durumdaki bağımsız olayın olma olasılığı. başkan yardımcısının kız öğrenci olması ç) Başkan ve başkan yardımcısının erkek öğrenci olması 3 .P (A’ya bağlı B) Yukarıdaki örnekteki AB çıktılarını inceleyelim. torbaya geri atılmamak kaydıyla önce başkan. 7 = 77 ’tür. otobüsle ya da taksiyle gidebilmektedir.P(B) = 11 . 7 = 77 olur. başkan yardımcısının erkek öğrenci olması c) Başkanın erkek. Adayların isimlerinin yazılı olduğu kâğıtlar bir torbaya atılmıştır. • Bağımsız ise P(A ve B)=P(A). a) Başkan ve başkan yardımcısının kız öğrenci olması b) Başkanın kız. P(A)= 11 (18 altının 11’i A olayı) 18 P(B)= 7 17 (Kesede kalan 17 altının 7’si B olayı) P(A ve B)= P(A). sonra başkan yardımcısı seçilecektir.durumdaki bağımlı (B olayı A’ya bağlı) olayın olma olasılığı. I. Okul dönüşü.A ve B olayları.P(B) = 11 . P(A ve B)= P(A). 18 18 324 II. Çekilen ismin yazılı olduğu kâğıt. okula yürüyerek gitme ve okuldan sonra otobüsle spora gitme olasılığı kaçtır? Bir sınıftaki öğrencilerden bir başkan ve bir başkan yardımcısı seçilecektir. okula yürüyerek. a) Kalemi torbaya atmadan ikinci bir kalem çekme b) Çekilen kalemi tekrar torbaya atarak ikinci bir kalem çekme 2 Bir öğrenci. 18 17 306 44 UYGULAMA 1 Bir torbadan kalem çekme olayı için aşağıda verilen olayların bağımlı mı bağımsız mı olduğunu belirleyiniz. spora yürüyerek ya da otobüsle gidebilmektedir. Bu öğrencinin.P(B) • Bağımlı ise (B. A’ya bağlı) P(A ve B) = P(A). Bu seçim ne tür bir olaydır? Bu olaya göre aşağıdaki olasılıkları hesaplayınız. 4 kız ve 8 erkek öğrenci aday olmuştur.

25. D Y D 5) İçerisinde eş büyüklükte 3 limonlu. ç›k›fl D Y 8. Küpü attığımızda ve çarkı çevirdiğimizde aşağıdaki olayların olma olasılığını hesaplayınız. 18. L. E. 4 portakallı şeker bulunan kutudan rastgele alınan iki şekerden birincisinin limonlu ikincisinin ise portakallı olma olasılığı ’dur. 45 4) Bir madenî parayı iki kez attığımızda ikisinin de tura ’ dir. 30 sayılarını. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 21. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. a) P(A)= 1 3 b) P(A)= 2 5 c) P(A)= 1 4 ç) P(A)= 3 4 ve P(B)= 1 5 ve P(B)= 3 8 ve P(B)= 4 9 ve P(B)= 4 7 P(A ve B)=? P(A ve B)=? P(A ve B)=? P(A ve B)=? 6 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl D Y D Y 2) Aynı anda gerçekleşen bir olayın sonucu diğer olayın sonucunu etkiliyorsa bağımlı olaydır. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl 8 Çalışma . 6) Bir madenî parayı iki kez attığımızda ikisinin de tura gelme olasılığı ’tür. ç›k›fl 3. olayların olasılık değerleri toplanarak bulunur. 1) Bağımlı veya bağımsız olayların olasılık değerleri. D Y D Y 7) İçerisinde aynı biçimde 3 limonlu. 22. ç›k›fl Y 3) Aynı anda gerçekleşen bir olayın sonucu diğerini etkilemiyorsa bağımsız olaydır. 2. 4 portakallı şeker bulunan kutudan rastgele alınan iki şekerin de limonlu olma olasılığı ’dir. ç›k›fl 4. 6. ç›k›fl 5. bir çarkı da 6 eş bölüme ayırarak her bir bölüme K.4 Bir küpün üzerine 15. A. ç›k›fl 7. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. J. a) 10 ile 20 arasında bir sayı ve sessiz harf gelmesi b) 20’den büyük 2 ile tam bölünebilen sayı ve kalın sesli harf gelmesi c) 20 ile 30 arasında 3 ile tam bölünebilen sayı ve ince sesli harf gelmesi 5 A ve B’nin bağımsız olaylar olduğunu düşünerek aşağıdaki olasılıkları hesaplayınız. O harflerini yazalım. gelme olasılığı 1.

Buna göre aşağıda verilen olayların olma olasılığını bulunuz. Zarın 3. 5 Bir okul gezisinde öğrencilere öğle yemeği olarak bir sandviç ve bir de meyve suyu verilecektir. a) Önce A sonra C’yi göstermesi b) Önce B sonra A’yı göstermesi c) Önce C sonra B’yi göstermesi A B A C A A B C 2 3 46 4 Bir zar ve madenî para aynı anda atılıyor. madenî paranın ise tura gelme olasılığını hesaplayınız. Okun.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Olas›l›k ve Olay Çeflitleri Yanda bulunan eş parçalara bölünmüş çark döndürüldüğü zaman okun aşağıdaki renklerin üzerine gelme olasılığını hesaplayınız. a) Rastgele alınan sandviçin tavuklu ve meyve suyunun portakallı olması b) Rastgele alınan 2 sandviçin sırasıyla tavuklu. a) Asal ve 3 ile tam bölünebilen bir sayı gelmesi b) Asal veya 3 ile tam bölünebilen bir sayı gelmesi c) 2’ye ve 5’e tam bölünebilen bir sayı gelmesi ç) 2’ye veya 5’e tam bölünebilen bir sayı gelmesi d) 4’e tam bölünebilen bir sayı gelmemesi Yandaki eş parçalara bölünmüş çark iki kere döndürüldüğünde aşağıdaki olayların olma olasılığını hesaplayarak türünü belirtiniz. Torbadan rastgele bir sayı çekildiğinde aşağıdaki seçeneklerin olma olasılığını teorik olarak hesaplayınız. Sandviç ve meyve suyu çeşitleri yandaki tabloda verilmiştir. a) Sarı b) Yeşil c) Mavi 10 ile 25 arasındaki doğal sayılar küçük birer kâğıda yazılarak bir torbaya atılıyor. sosisli ve iki meyve suyunun sırasıyla şeftalili ve kayısılı olması c) Rastgele alınan sandviçin peynirli ve meyve suyunun vişneli olması Tablo: Öğle Yemeği Tavuklu Sandviç Sosisli Sandviç Peynirli Sandviç Portakal Suyu Şeftali Suyu Vişne Suyu Kayısı Suyu 10 adet 15 adet 20 adet 12 adet 18 adet 14 adet 8 adet 4 Öz Değerlendirme .

alanı 64 cm olan karenin bir kenar uzunluğu olabilir mi? Tartışınız. 47 Bir karesel bölgenin alanı verilmişse bir kenar uzunluğunu nasıl bulursunuz? Açıklayınız. . Modellediğiniz karesel bölge. ” sembolü ile. Buna göre. (-8)x(-8)=64’ tür. Pozitif karekök “ 2 ifadesi “karekök iki” olarak okunur. 2 (-8) sayısı. kaç adet küçük karesel bölgeden oluşmaktadır? Karesel bölgenin kenar uzunluğunu kullanarak alanını veren eşitliği yazınız.Kareköklü Say›lar Kareden Kareköke ” sembolünü ilk kez Alman “ matematikçi Christoff Rudolff (Kristof Rudolf 1499-1545) “Die Coss” kitabında. Siz olsaydınız. 64 = 8 cm Verilen sayının. ÖRNEK Alanı 64 cm2 olan karesel bölge şeklindeki not kâğıdının bir kenarının uzunluğunu bulalım: Karesel bölgenin alanı. Kendisi ile çarpıldığında 64 sayısı elde edilen başka bir sayı var mıdır? Bulalım. 64 = 82 = 8 x 8 eşitliğini yazabiliriz. karesi 64 olan pozitif sayıyı bulma işlemidir. negatif karekök “ ” sembolü ile gösterilir. Alanı 121 br2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu hesaplayınız. 64 ifadesi. bu sembol ve karekök sözcüğü yerine ne kullanırdınız? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç • Kareli k⤛t Karesel Bölgenin Alanı ile Kenarı Kareli kâğıda. bir karesel bölge modelleyelim. bir kenar uzunluğunun kendisi ile çarpımına eşittir. Bu nedenle “Hangi sayının kendisiyle çarpımı 64’e eşittir?” sorusunun cevabını bulmamız gerekir. Anahtar Kavramlar •Karekök •Tam kare “ ” sembolünden önce bir sayının karekökü için “kök” ve “kenar” sözcükleri kullanılmaktaydı. Alanı 64 cm2 olan bir karesel bölgenin bir kenar uzunluğu için 64’ün karekökü bulunur. karekök almaktır. 1525 yılında kullanmıştır. hangi sayının karesi olduğunu bulma işlemi.

tam kare sayılar olarak adlandırılır. 2 2 4 br olan karesel bölgenin alanı 4x4 = 4 = 16 br olur. 16. 2 ETK‹NL‹K Karekök Tahmini Tam kare olmayan bir sayı belirleyiniz. bir kenar uzunluğunun karesini alarak bulabiliriz. Yani bir sayının karekökü pozitif bir sayıdır. 25. 2 2 1 br olan karesel bölgenin alanı 1x1 = 1 = 1 br . 9. 2 alanı 4 br olan karesel bölgenin bir kenarı 4 = 2 br. O hâlde alanını bildiğimiz bir karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulabilmek için karesel bölgenin alanının karekökünü almalıyız: 48 alanı 1 br olan karesel bölgenin bir kenarı 1 = 1 br. Aynı sıralamayı bu sayıların karekökleri için de yapınız. Aşağıda noktalı kâğıt üzerinde oluşturulan kare modellerinin alanları ve kenarları arasındaki ilişkiyi bulalım.. Belirlediğiniz sayının karekökünün yakın olduğu tam sayıyı dikkate alarak en yakın onda birliğe kadar tahmin ediniz ve tahmininizi sayı doğrusunda gösteriniz.). . bir sayının pozitif karekökünü bulmak için kullanırız. 4. 2 alanı 16 br olan karesel bölgenin bir kenarı 16 = 4 br olur. Kenar uzunlukları: 1 br 2 Alanlar : 1 br 2 br 2 4 br 3 br 2 9 br 4 br 2 16 br Bir karenin alanını. 36. Bir kenar uzunluğu. Karekökleri tam sayı olan doğal sayılar (1.. 2 2 3 br olan karesel bölgenin alanı 3x3 = 3 = 9 br . Bulduğumuz sonuçların tam sayı olduğunu görüyoruz.“ ” sembolünü. Araç ve Gereç Belirlediğiniz sayıya en yakın iki tane tam kare sayı bulunuz. . Yaptığınız tahmin sonucunu. •Hesap Bu üç sayıyı küçükten büyüğe doğru sembol makinesi kullanarak sıralayınız. 2 2 br olan karesel bölgenin alanı 2x2 = 22 = 4 br . Yaptığınız sıralamadan yararlanarak belirlediğiniz sayının karekökünün hangi iki tam sayı arasında olduğunu tahmin ediniz. hesap makinesiyle bulduğunuz karekök değeri ile karşılaştırınız. 2 alanı 9 br olan karesel bölgenin bir kenarı 9 = 3 br.

Buradan 5 < 28 < 6 yazabiliriz.3 olur. 25’e 36’dan daha yakın olduğundan 28’ i 5. 28’in 5 ile 6 arasında bir sayı olduğunu söyleyebiliriz. (5. 28 5. Sıraladığımız sayıların kareköklerini alalım. a)230 5 b) 156 c)196 ç) 0 Aşağıda verilen kareköklü sayıların hangi iki tam sayının arasında olduğunu bulunuz.3) =28.04 2 28’i sayı doğrusunda gösterelim: 5 28 6 Yaptığımız tahmini. hesap makinesi kullanarak kontrol edelim: Bunun için hesap makinesine 28 yazıp tuşuna basmamız yeterlidir.291502622 (5.291502622 olarak buluruz. 28’i en yakın onda birliğe kadar tahmin edebilmek için 28’in 25 ve 36 sayılarına olan uzaklığına bakalım. .ÖRNEK 28 sayısını en yakın onda birliğe kadar tahmin edelim: 28 sayısına en yakın tam kare sayılar 25 ve 36’dır. 28 5.09 olduğundan 28 5. Bu sayıları 25 < 28 < 36 şeklinde sıralayabiliriz.2) =27.2 veya 5.3 olarak tahmin edebiliriz. 25 < 28 < 36 olur. 49 UYGULAMA 1 2 3 4 Hangi sayıların kareleri 36 sayısını verir? 28 adet birim karesel bölge ile yeni bir karesel bölge oluşturabilir miyiz? Açıklayınız. 39 sayısının karekökü bir tam sayı mıdır? Açıklayınız. Aşağıda verilen sayıların tam kare olup olmadığını açıklayınız. 28-25=3 36-28=8 2 28 sayısı. a) 75 b) 80 c) 82 ç) 110 6 Negatif bir sayının karesini ve karekökünü almak mümkün müdür? Açıklayınız.

verilen sayının hangi sayının karesi olduğunu bulma işlemidir. 10. 8. 2) Her tam sayının bir karekökü vardır. ç›k›fl 6) Negatif bir sayının karesi yine negatif bir sayıdır. 20 sayıları tam kare sayılardır. D 6. D Y D 5) Herhangi bir sayının karekökü pozitif iki tam sayı arasındadır. ç›k›fl 7. a) 3 =9 2 b) 10 =100 2 9 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. D Y Y 3) Bir sayının karekökünün karesi o sayının kendisini verir. ç›k›fl 9 Çalışma . ç›k›fl 4) 4. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. D Y D 50 4. 1. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 3. 8 Aşağıdaki eşitliklere uygun model yapınız. ç›k›fl Y 7) Pozitif bir tam sayının karekökü pozitiftir.7 40 sayısını en yakın onda birliğe kadar tahmin ediniz. 16. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 5. ç›k›fl Y 1) Karekök alma. ç›k›fl 5. D Y 8. 2. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.

Arkadaşlarınızla tartışarak kareköklü sayılarla toplama işlemine ait bir genellemeye varınız. Küçük yaştakiler için büyük ve sayısı az olan parçalarla tasarlanan yapbozlar. Kareköklü sayılarla toplama işleminde vardığınız sonuç. çıkarma işlemi için de geçerli olur mu? Tartışınız. iç içe geçebilen küçük parçaların renk ve şekil uyumu içinde birleştirilerek bir bütün oluşturmasıdır. Bunun için gerekli çerçevelerin uzunluklarını bulunuz. Nasıl bulduğunuzu ve nelere dikkat ettiğinizi açıklayınız. Alanı 400 cm2 ve 2 m2 olan iki ayrı karesel bölge şeklindeki yapbozu tamamlayan Özlem. . 2 cm 3 3m 3m 2 3m 5 2m 5 cm 3 2 cm Kenar uzunlukları verilen çokgenlerin çevre uzunluklarını bulunuz.Kareköklü Say›larla Toplama ve Ç›karma ‹fllemleri 51 Yapboz (puzzle). ETK‹NL‹K Çokgenlerin Çevre Uzunlukları Aşağıdaki çokgenleri inceleyelim. ilerleyen yaşlar için küçük ve daha fazla sayıda parçadan oluşturulur. bu yapbozları çerçeveletmek istemektedir.

.. Çalışma . Hatalıysa doğru çözümü yapınız....... Paralelkanarın çevre uzunluğu ise karşılıklı kenar uzunluklarının toplamıdır..................... = 3 -4 ..... + + + = 2 +2 = 2( 3 + 7 )cm olur... = (7-4) +(2-6) .. 6 2 br 10 3 br 3 a) 2 b) 5 -3+ 3 -5 +4 -2 -2 +8 =6 =3 Yandaki işlemlerin doğru olup olmadığını kontrol ediniz.. ortak kök aynen yazılır.6 ).....ÖRNEK 3 cm 2 cm 7 cm cm...... eş uzunluktaki 6 kenarının toplamına eşittir. Ç1= + + + + + =6 cm buluruz. Ç2 = Kareköklü sayılarla toplama işlemi yapılırken kök içleri aynı olan terimlerin kat sayıları toplanır...... Bu özellik kareköklü sayılarla çıkarma işlemi için de geçerlidir. kök içleri aynı olan terimlerin kat sayıları toplanır... 10 -4 - işlemini yapınız.. 7 52 +2 -4 -6 işlemini yapalım: (7 .. uzun Yukarıda verilen bir kenarı cm olan düzgün altıgen ile.... Dikdörtgenin içinde yeşil çizgilerle verilen uzunluğu bulunuz.... UYGULAMA 1 2 Kenar uzunluğu br olan eşkenar dörtgenin çevre uzunluğunu bulunuz... 4 5 işleminin sonucunu bulunuz..... sonuç bulunur...... kök içleri aynı olan terimler gruplanır.4 ) + (2 .............. kısa kenarı cm olan paralelkenarın çevre uzunluklarını bulalım: kenarı Düzgün altıgenin çevre uzunluğu.......

ÖRNEK Aşağıdaki çarpma işlemlerini yapalım. say›s›n› farkl› bir biçimde nas›l gösterebilirsiniz? Aç›klay›n›z. b) 4 = = . Nasıl bulduğunuzu açıklayınız. = 4. Bu bağıntıyı farklı şekillerde yazabilir misiniz? Tartışınız. b. 2 = 8. Alanı verilen bu karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulunuz. c) 8 . Tam kare olan terimin de¤erini bularak çarpma ifllemini yap›n›z. Burada a. kareköklü ifadeler içeren birçok bağıntı kullanılmaktadır. karekök içindeki sayılar da kendi aralarında çarpılır. Bunlardan biri. u = a+b+c 2 b c ETK‹NL‹K Kareköklü Sayılarla Çarpma İşlemi 3m A= 3 m2 2m B a C Alanı 3 m2 olan karesel bölgeyi ele alalım.(u-a). m ve m olan dikdörtgensel bölgeyi ele alalım. =4 . u ise çevre uzunluğunun yarısıdır. üçgenin alanını veren u. Kareköklü sayılarla çarpma işlemiyle ilgili bir kural geliştirebilir misiniz? Tartışınız.2 = 16 .(u-c) şeklindeki bağıntıdır.(u-b). Yapt›¤›n›z ifllemleri aç›klayan bir paragraf yaz›n›z. say›s›n› iki kareköklü say›n›n çarp›m› Çarpma iflleminin özelli¤inden yararlanarak fleklinde yazal›m. ETK‹NL‹K Farklı Gösterim say›s›n› ele alal›m. . Nasıl bulduğunuzu açıklayınız. işlemini yapınız. Kenar uzunlukları Bu karesel bölgenin alanını bulunuz. 20 say›s›n› çarpanlara ay›rarak biri tam kare olacak flekilde çarpanlar›n çarp›m› biçiminde yaz›n›z. c üçgenin kenar uzunlukları. a) . a) b) 4 c) 8 .Kareköklü Say›larla Çarpma ve Bölme ‹fllemleri A Farklı alanlarda. .2 53 Kareköklü sayılarla çarpma işleminde kat sayılar kendi aralarında.

16 işlemini yapalım: 0.4 = 28 bulunur.16 = 16 Bölme işleminin özelliğinden yararlanarak sonucu bulalım: 100 16 = 16 = 4 = 0. ETK‹NL‹K Kareköklü Sayılarla Bölme İşlemi Yandaki örüntünün ilk üç satırını inceleyelim.. kareköklü say›s›nda kat say› olan 2’yi kök içine alal›m: 2 7 = 7. Kareköklü sayılarla bölme işleminin nasıl yapıldığını açıklayınız. işleminin sonucunu bulunuz. .52 75 = 3.22 = 7.. 52 = 3 . Gerekli işlemleri yaparak bulduğunuz kesri. Tablı: Sayı Örüntüsü 1) 2) 3) 4) 16 = 16 = 4 7 49 49 25 = 25 = 5 8 64 64 36 = 36 = 6 9 81 81 0. Rasyonel sayı olarak ifade ettiğiniz ondalık kesrin karekökünü nasıl bulacağınızı tartışınız. 54 ÖRNEK 16 işlemini yapalım: 81 Karekök sembolünü pay ve paydaya ayrı ayrı uygulayalım: 16 = 16 81 81 Pay ve paydanın karekökünü alıp sonucumuzu bulalım: 16 = 16 = 4 9 81 81 0. Ondalık kesri. satırındaki ondalık kesrin karekökünü ele alalım.52 = 3 .5 = 5 3 cm’dir.4 100 100 10 Aynı karekök içindeki sayılar pay ve paydada ayrı ayrı köklerde yazılarak bölme işlemi yapılabilir. rasyonel sayı olarak nasıl ifade edersiniz? Açıklayınız. ondalık kesir olarak ifade ediniz.49 = = .ÖRNEK Alanı 75 cm2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğunu bulalım: Alanı 75 cm2 olan karesel bölgenin bir kenar uzunluğu 75 sayısını çarpanlara ayıralım: 75 25 5 1 3 5 5 75 = 3. Yandaki örüntünün 4.16 = 0.

.UYGULAMA 1 Yanda alanı verilen dikdörtgensel bölgenin kenar uzunluklarını tahmin ediniz. a) 3( 5 + 2 ) b) 3 ( 3 . 5 c) 2 5 + 2 6 ç) 3.32 10 Afla¤›da a a) 3 2 fleklinde verilen say›lar› b) -2 7 fleklinde yaz›n›z. 10 . a) 4a2b2 b) 25a2b2c c) 27a6b4c2 ç) 48a4b6 12 kareköklü say›s›n› en sade biçimde yaz›n›z. 3 say›s›n› iki kareköklü say›n›n çarp›m› fleklinde yaz›n›z. -4 .3 ) ç) 5 ( 2 + 3 ) 10 br2 2 3 Aşağıdaki işlemlerin sonuçlarını bularak bu işlemlere uygun birer model oluşturunuz. a) . 2 2 . Afla¤›daki kareköklü say›lar› a a) 125 b) 50 fleklinde yaz›n›z. -2 3 9 Afla¤›daki ifllemlerin sonucunu en sade biçimde yaz›n›z.5 ) c) 5 ( 2 . b>0 ve c>0).124 b) -3 10 8 Afla¤›daki say›lar› büyükten küçü¤e do¤ru s›ralay›n›z. c) 7 2 ç) 6 2 55 ç) 32 4 5 6 7 Afla¤›daki kareköklü say›lar› a) .24 b) 2 8 .15 . 3 b) 2 . c) 75 fleklinde yaz›n›z. Aşağıdaki işlemleri yapınız. . c) 4 5 ç) 12 10 11 Afla¤›daki kareköklü ifadeleri en sade biçimde yaz›n›z (a>0. Alan› 80 m2 olan bir karesel bölgenin bir kenar›n›n uzunlu¤unu cebir ile iliflkilendirerek bulunuz.32 c) 4 . 12 . a) 3 .6 .

004 = 0. ç›k›fl Y 56 1) Kareköklü sayıların çarpılması için kökün içindeki sayıların aynı olması gerekir. ç›k›fl 3. )a cm ve ( ) a cm olan dikdörtgensel bölgenin alan›n› 15 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl Y 6) Ondalık kesirlerin karekökünü alırken kesirlerden yararlanırız. bazen de şeklinde işlem yaparız. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl Y 7) 12 > 2 3 D Y 8. ç›k›fl 7. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 11 Çalışma . 2) Her kareköklü sayıyı a şeklinde yazabiliriz. D 5) 0. ç›k›fl 5. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r.13 iflleminin sonucunu en sade biçimde yaz›n›z. D Y D 6. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. 3) Her a şeklindeki şeklinde sayıyı yazabiliriz. 1. 4) Kareköklü sayılarla bölme işleminde bazen şeklinde.2 4. ç›k›fl D Y D Y D 2. 14 Kenarlar›n›n uzunlukları ( bulunuz.

..9 ve -4...16..33... 9x= 39 x= 39 = 13 3 9 4. -2.7.333. Devreden 3 sayısını yok edebilmek için eşitliğin her iki tarafını 10 ile çarpalım: 10x=43.3 ondalık kesirlerini iki tam sayının oranı şeklinde yazalım. iki tam sayının oranı olarak rasyonel sayıdır.. Bu sayıların oluşturduğu küme irrasyonel sayılar kümesidir. Rasyonel sayıların oranları ve paylaşımları ölçmede yeterli olmasına rağmen uzunlukları ifade etmek konusunda yetersiz olduğu ortaya çıktı. olur...0101030405 ondalık kesirlerinden hangilerinin rasyonel sayı olarak yazılabileceğini tartışınız..01020301. rasyonel sayı mıdır? İki tam sayının oranı şeklinde yazılamayan sayılar irrasyonel sayı olarak adlandırılır.0101 .. şeklinde sonsuza kadar düzensiz bir şekilde devam eden sayılar iki tam sayının oranı şeklinde yazılamaz. devirli ondalık kesri.. Kenar uzunluğu 1 br olan karenin köşegen uzunluğunun bir rasyonel sayı olmadığı anlaşıldıktan sonra bu inanışa olan güven azaldı. Bu iki eşitliği taraf tarafa çıkaralım: 10x= 43. Yeni kurulan bu sayı sistemi neydi acaba? 1 br 1 br ? 1 br ETK‹NL‹K 1 br Her Ondalık Kesir Rasyonel Sayı mıdır? 0. 57 ÖRNEK Aşağıdaki sayılardan hangilerinin irrasyonel sayı olduğunu belirleyelim.333. şeklinde yazılabildiğinden b) 2..333. 0..Gerçek Say›lar Anahtar Kavramlar •İrrasyonel sayılar •Gerçek sayılar Eskiden geometrik ifadelerin her zaman rasyonel sayılar biçiminde gösterilebileceğine inanılıyordu. x= 4.333. sayısı. 0.. Rasyonel sayı olarak yazılamayan sayılara ne ad verilebilir? Tartışınız.. Dolayısıyla bu sayı irrasyonel sayıdır. x= 4. 14.. Bu yetersizliği gidermek için yeni bir sayı sistemi kurmak gerekliydi. a) 4. Aradığımız oran x olsun. devirli ondalık kesrini iki tam sayının oranı olarak yazabiliriz.333.

. Rasyonel sayılar kümesinde kök alma işlemi yapılabilir mi? Nedenini tartışınız. İrrasyonel sayılar (I). doğal. Bir sayma sayısından kendisini çıkardığınızda bulduğunuz sayı bir sayma sayısı mıdır? Tartışınız. Gerçek sayılar kümesinin diğer sayı kümeleriyle ilişkisini aşağıdaki şekilde gösterebiliriz. Dolayısıyla bu kümeler ayrıktır. 58 ÖRNEK Sayı kümelerini inceleyelim: Sayma sayıları (S). rasyonel sayılar kümesini kapsamaz. doğal sayılar (N). ETK‹NL‹K Sayı Kümeleri Sayı kümelerini ele alalım. Gerçek sayılar Rasyonel sayılar Tam sayılar Doğal sayılar İrrasyonel sayılar . tam. rasyonel ve irrasyonel sayıları Venn şemasında gösteriniz. Rasyonel sayılarla irrasyonel sayılar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. Rasyonel sayılar kümesi ile irrasyonel sayılar kümesinin birleşimi gerçek sayılar kümesini oluşturur. Siz de irrasyonel sayılara örnekler veriniz. tam sayılar (Z). Sayı kümelerinin her birinin sayı doğrusunu ne ölçüde doldurduğunu tartışınız. sayısı devirli sayı şeklinde yazılamaz. Aynı zamanda S = N+ olur. Belirttiğiniz tüm sayı kümelerini kapsayan bir küme var mıdır? Tartışınız..123105626. sayı doğrusundaki tüm noktalara bir sayı sistemi karşılık gelmiş olur. Sayma sayılarını. Gerçek sayılar kümesi R sembolü ile gösterilir. bölüm her zaman bir tam sayı mıdır? Açıklayınız. Yani gerçek sayılar kümesi sayı doğrusunu tam olarak doldurur. Venn şemasında gösterdiğiniz sayı kümelerini alt küme veya kapsama sembolüyle belirterek karşılaştırınız. İki doğal sayının farkı her zaman bir doğal sayı mıdır? Tartışınız. Sayma sayılar kümesinin elemanlarını belirtiniz. İki tam sayı birbirine bölündüğünde. rasyonel sayılar (Q) olup aralarında şeklinde alt küme ilişkisi vardır. Bu sebeple sayısı irrasyoneldir.c) = 4. Yani iki tam sayının oranı biçiminde gösterilemez. Gerçek sayılarla. GÖREV π sayısının virgülden sonraki basamakları hakkında araştırma yaparak sınıfa sununuz.

2. a) b) -2 c) +2 ç)1.02 d) 0. ç›k›fl 5. Gülay ise bu fikre karşı çıkıyor. Aşağıdaki sayılardan rasyonel ve irrasyonel olanları belirleyiniz. N ∪ Z ∪ Q ∪ I hangi kümeyi oluşturur? 3 . Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir.. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 3. Sizce bu tartışmada kim haklıdır? Bir arkadaşınız rasyonel sayılar ile irrasyonel sayılar arasındaki farkı merak ediyor. Rasyonel ve irrasyonel sayı kümeleri arasındaki ilişkiyi belirtiniz. 59 1. ç›k›fl 12 Çalışma . ç›k›fl 7. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.UYGULAMA 1 2 3 4 Hasan. sayı doğrusunu tam olarak doldurur. herhangi iki rasyonel sayı arasında bir başka rasyonel sayının olabileceğini iddia ediyor.. Bir irrasyonel sayı ile bir tam sayının toplamı rasyonel bir sayı mıdır? Açıklayınız. 6) irrasyonel sayısı iki rasyonel sayı arasındadır. 8 sayılarını sayı doğrusunda gösteriniz. ç›k›fl Y D 1) Gerçek sayılar. 2) İki rasyonel sayı arasında mutlaka bir tam sayı vardır. 6 . ç›k›fl Y D Y 8.4949. D Y D 7) Rasyonel sayılarla irrasyonel sayıların birleşim kümesi gerçek sayılar kümesidir. 5 . 6. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 4) Her rasyonel sayının bir ondalık gösterimi vardır. ç›k›fl Y 3) sayısı bir rasyonel sayısıdır. Bu sayılar arasındaki farkı anlatan bir açıklama yazınız. e) -2 5 6 7 8 9 D Y D 5) Devirli ondalık kesirler aynı zamanda bir rasyonel sayıdır. Bir rasyonel sayı ile bir irrasyonel sayı çarpıldığında sonucun hangi sayı kümesine ait olacağını tartışınız. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. D Y 4.

y. . hesap makinesinde x2 tuşunu kullanmadan nasıl hesaplayacağınızı açıklayınız. alanı 23 birim kareden fazla olmamak şartıyla mümkün olan en büyük karesel bölgeyi çiziniz. alanı 23 birim kareden az olmamak şartıyla mümkün olan en küçük karesel bölgeyi çiziniz. ( 3 + 2 )br 2 br z 3 br k 2 3 br 3 br y t 3 br x 10 -2 3 (2 3 .5 ) işleminin sonucunu bulunuz. 3 25 7 Çevre uzunluğu 4 cm olan iki kare birleştirilerek bir dikdörtgen elde edilecektir. 4 Bir kareli kâğıda.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Kareköklü Sayılar Alanı 196 m2 olan karesel bölge biçimindeki bir duvarın kenar uzunluğu kaç metredir? 2 152 işlemini. . 5 39 sayısının karekökünün hangi tam sayılar arasında olduğunu bulunuz. 3 Bir kareli kâğıda.5 . 2 10 . 6 60 Aşağıdaki sayıları sayı doğrusunda gösteriniz. . Oluşan dikdörtgenin kenar uzunluklarını ve çevre uzunluğunu bulunuz. 3 br 9 Yandaki x.20 .3 . . 8 27 + 72 - 48 + 50 işleminin sonucunu bulunuz. z. k ve t harfleriyle isimlendirilmiş dikdörtgensel bölgelerin alanlarını bulunuz.

b) 1.4 + 4 a) c) 20 + 3 ...) 28 say›s› bir rasyonel say›d›r... (.. cm ve cm olan dikdörtgensel bölgenin çevre 14 Afla¤›daki ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”. 15 1.. 61 16 Aşağıdaki işlemlerin sonucunun hangi sayı kümesine ait olduğunu sembol kullanarak yazınız.89 ile 1. (.11 Aşağıdaki kareköklü sayıları en sade biçimde yazınız.) 0.9 ondal›k kesirleri aras›nda olan 3 tane rasyonel say› yaz›n›z. -π fark›.21 c) 0.... yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z...1) d) 2 + 12 + 8 3 2+2 3 5 Öz Değerlendirme ..28 4 3 b) ..3 . 3 + 2 .16 . (.) Kareköklü her bir say› bir irrasyonel say›d›r.025 ç) 48 a) 24 75 12 Alanı 32 br2 olan karesel bölgenin kenar uzunluğunun alanı 40 br2 olan karesel bölgenin kenar uzunluğuna oranı kaçtır? 13 Kenar uzunlukları uzunluğunu bulunuz. bir irrasyonel say›d›r...15 5 4 ç) ( 2 + 1) ( 2 .12 ondal›k kesri rasyonel say› belirtir...) (....

Borsada iki durumdan hangisinin riskinin daha küçük olduğunu anlayabilmek için standart sapmadan yararlanılır.aort)2 n-1 .aort)2 + (a2. a1. mod ve medyan değerlerini hesaplayalım.Standart Sapma Bir ülkenin ekonomisini belirleyen etkenlerden birisi de borsadır. a3. Standart sapması küçük olan durum için sapma ve risk az.aort)2 + . Riskin analiz edilmesi standart sapma kullanılarak gerçekleşir. Böylesi durumlarda merkezî yayılma ölçüsü olarak standart sapma kullanılır. Bu değerler veri gruplarının üst ve alt bölgelerinde yer alan ve verilerin yayılımını etkileyen değerler hakkında tam olarak bilgi vermeyebilir. Bu durumda merkezî yayılma ölçüsünün açıklığına veya çeyrekler açıklığına bakılır. Borsada kazanabilmek için riskin iyi bir şekilde analiz edilmesi gerekir. an veri grubunun aritmetik ortalaması aort olsun.591 39. İki grubu başarıları açısından karşılaştırmak için farklı bir yol bulunabilir mi? Tartışınız. Her iki gruptaki verilerin aritmetik ortalamasını hesaplayalım. •Her bir verinin aritmetik ortalama ile farkının karelerinin toplamı bulunur. + (an.. grup 10 50 80 90 90 100 70 70 60 80 İki grup üyelerinin aldığı sınav sonuçları II..824 39. Aritmetik ortalamaya bakarak hangi grubun daha başarılı olduğu söylenebilir? Neden? Her iki grup için açıklık. Aritmetik ortalamaları birbirine yakın veya eşit olan iki veri grubundaki çok büyük veya çok küçük değerler verilerin dağılımını etkiler.. grup 70 70 70 60 50 90 80 70 70 70 tabloda verilmiştir. veri sayısının bir eksiğine bölünerek bölümün karekökü alınır. . Açıklık. I.998 38. Bir veri grubunun standart sapmasını bulmak için aşağıdaki aşamalar uygulanır: •Veri grubunun aritmetik ortalaması bulunur.457 EKİM 16 17 18 19 20 26 39. •Bulunan sonuç veri grubunun standart sapmasını belirler. Bu veri grubunun standart sapması aşağıdaki formül ile hesaplanır. •Bulunan toplam.644 ETK‹NL‹K 62 Standart Sapma İki farklı gruba ortak bir sınav uygulanıyor. büyük olan durum için ise sapma ve risk yüksektir.. Standart sapma = (a1. Anahtar Kavramlar •Standart sapma •Merkezî eğilim ölçüleri •Merkezî yayılma ölçüleri BORSA ENDEKSİNDE SON HAFTA 40.. a2. Sizin de çevrenizdeki riskleri belirlemede kullandığınız ölçütler var mıdır? Tartışınız. mod ve medyan değerlerine ayrı ayrı bakarak hangi grubun daha başarılı olduğu söylenebilir? Tartışınız.744 38.

ÖRNEK
Aşağıdaki tabloda iki farklı şehirde bir hafta boyunca her gün gerçekleşen trafik kazalarının sayısı verilmiştir.
Pazartesi Sal› Çarflamba Perflembe Cuma Cumartesi Pazar

I. flehir II. flehir

1 8

13 8

2 7

10 6

15 9

8 8

7 10

Bu verilerin aritmetik ortalamasını ve standart sapmasını bularak hangi şehirde trafik kazası riskinin daha az olduğunu belirleyelim: I. flehirdeki kaza say›s›n›n aritmetik ortalamas› = 1+13+2+10+15+8+7 = 8 7 II. flehirdeki kaza say›s›n›n aritmetik ortalamas› = 8+8+7+6+9+8+10 = 8 7 I ve II. flehirlerdeki kaza say›lar›n›n aritmetik ortalaması ayn› oldu¤undan hangi flehirdeki kaza riskinin daha az oldu¤unu bilemeyiz. Bu nedenle iki flehirdeki kaza say›lar›n›n standart sapmas›n› bulal›m: I. flehirde gerçekleflen kaza sayılarının oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmasını bulalım. (1-8)2+(13-8)2+(2-8)2+(10-8)2+(15-8)2+(8-8)2+(7-8)2 7-1 = (-7)2+52+(-6)2+22+72+02+(-1)2 6 49+25+36+4+49+0+1 6 164 6 27,33 5,23 bulunur. 63

=

=

Ayn› yöntemle II. flehirde gerçekleflen kaza say›lar›n›n oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmas› yaklafl›k 1,3 olarak bulunur. II. flehirde gerçekleflen kaza say›larının oluflturdu¤u veri grubunun standart sapmas› daha düflüktür (1,3 < 5,23). Bu durumda I. flehirdeki kaza riski daha azd›r. 5, 10, 20, 30, 35 say›lar›ndan oluflan veri grubunun standart sapmas›n› hesaplayal›m. Aritmetik ortalama = 5+10+20+30+35 = 20 5 Standart sapma = (5-20)2+(10-20)2+(20-20)2+(30-20)2+(35-20)2 5-1 650 4 = 162,5 12,75

=

400, 400, 1400, 400, 1100, 1000, 400, 900, 400, 400, verilerini kullanarak merkezî e¤ilim ve yay›lma ölçülerini bulal›m: Verileri küçükten büyü¤e do¤ru s›ralayal›m. 400, 400, 400, 400, 400, 400, 900, 1000, 1100, 1400 Verilerin ortas›ndaki de¤er: ortanca (medyan) 400’ dür. En fazla tekrar eden de¤er 400 oldu¤undan tepe de¤er (mod) 400’dür. Açıklık = 1400-400 = 1000’ dir. Aritmetik ortalama: 400 + 400 + 400 + 400 + 400 + 400 + 900 + 1000 + 1100 + 1400 = 680 10

Standart sapma:

382,4 9 Standart sapman›n veri grubundaki en küçük de¤ere yak›n olmas› aç›kl›¤›n büyük oldu¤unu göstermektedir. Aritmetik ortalama, ortanca (medyan), tepe değeri (mod), “merkezî eğilim”; açıklık, çeyrekler açıklığı ve standart sapma ise “merkezî yayılma” ölçüleridir.

ÖRNEK
Marketlerdeki değişik markalara ait ürünlerin fiyatları arasındaki farklılıklarla ilgili bir araştırma yapıp araştırma sonuçlarınızı sınıfa sununuz. 64

UYGULAMA
1 2 Afla¤›daki verilerin standart sapmas›n› bulunuz. 52, 52, 48, 50, 47, 48, 49, 55, 52, 55, 53 8A ve 8B s›n›f›na ortak bir s›nav yap›lm›fl, s›n›ftaki ö¤rencilerin ald›klar› notlar tabloda verilmifltir. S›n›f Notlar 8A 76 52 10 27 34 53 72 64 55 67 42 45 91 28 52 61 70 34 96 15 8B 43 52 61 55 72 36 37 53 62 71 32 25 74 67 69 55 57 43 62 70 Hangi s›n›f daha baflar›l›d›r? Neden? Hangi durumlarda standart sapma 0’a eflit olur? Örnek vererek aç›klay›n›z. 3 4 Aritmetik ortalamas› 70 olan bir veri grubuna 55 say›s› eklenirse standart sapmada nas›l bir de¤ifliklik olur? Okan, bir kamera almak istemifl ve farkl› marka ve modeldeki kameralar›n fiyatlar›n› araflt›rm›flt›r. Elde etti¤i fiyatlar afla¤›da verilmifltir. Okan, merkezî e¤ilim ölçülerini kullanarak alaca¤› kameraya karar vermek istiyor. 100 TL, 105 TL, 100 TL, 115 TL, 120 TL, 110 TL, 115 TL, 105 TL 100 TL, 120 TL, 120 TL, 120 TL Okan hangi merkezî e¤ilim ölçüsünü kullan›rsa fiyatı en uygun kameray› al›r? Neden? 5 Aç›kl›k, aritmetik ortalama, çeyrekler aç›klı¤ı, mod, medyan, standart sapma terimlerinden hangileri merkezî yay›lma ölçüsüdür?
13
Çalışma

KONU DE⁄ERLEND‹RME
1 A B C 51, 56, 51, 49, 53, 63, 49 71, 76, 71, 69, 73, 82, 55 102, 112, 102, 98, 106, 124, 126

Standart Sapma

a) Tablodaki her bir veri grubunun aritmetik ortalamasını ve standart sapmasını bulunuz. b) Elde ettiğiniz sonuçlara göre veri gruplarını birbirleriyle karşılaştırarak yorumlayınız.

2

Aşağıdaki veri gruplarının hangisinin standart sapmasının düşük olduğunu tahmin ediniz. Tahmin ederken kullandığınız yöntemi açıklayınız. a) 10, 11, 12, 13, 14 b) 5, 6, 12, 18, 19 c) 6, 8, 10, 12, 14

3

Yanda verilen grafik İngilizce seviye belirleme sınavında öğrencilerin aldığı notları belirtmektedir. Grafikteki verilere göre öğrencilerin seviyeleri için neler söylenebilir? Bunu yaparken hangi merkezî eğilim veya yayılma ölçüsünden yararlandınız? Açıklayınız.

Grafik : Seviye Belirleme Sınavında Alınan Notlar Öğrenci sayısı 45 40 65

30

20

10 5 Alınan notlar 40 45 50 55 60 65 70 75 80

4

Aşağıda verilen durumlar için mod, medyan, açıklık, çeyrekler açıklığı ve standart sapma gibi merkezî eğilim ve yayılma ölçülerinden hangisinin kullanılmasının daha uygun olacağını belirleyiniz. a) Öğrencilerin en sevdikleri spor dalı b) Şubat ayı boyunca hava sıcaklığı

6
Öz Değerlendirme

ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME

Olas›l›k, ‹statistik ve Say›lar

Atatürk İlköğretim Okulunda 120 öğrenci bulunmaktadır. Bu okulda hafta sonları açılan kurslardan matematik kursuna 50 öğrenci, fen ve teknoloji kursuna 45 öğrenci katılmıştır. 45 öğrenci de hiçbir kursa devam etmemiştir.

Yukarıdaki bilgilere göre aşağıdaki 1, 2 ve 3. soruların cevabını teorik olarak bulunuz. 1 Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin her iki kursa da devam eden öğrenci olma olasılığı nedir?

2 66 3

Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin hiçbir kursa katılmama olasılığı nedir?

Okuldan rastgele bir öğrenci seçildiğinde, seçilen öğrencinin sadece matematik kursuna katılan öğrenci olma olasılığı nedir?

4

Ayşe’nin çorap çekmecesinde 6 kırmızı, 4 mavi çorap bulunmaktadır. Buna göre aşağıdaki soruları yanıtlayınız. a) Ayşe art arda iki çorap aldığında, çoraplardan ilkinin kırmızı diğerinin mavi gelme olasılığı nedir? b) Ayşe’nin çekmeceden aldığı iki çorabın da kırmızı gelme olasılığı nedir? c) Ayşe’nin çekmeceden aldığı iki çorabın da mavi gelme olasılığı nedir?

5

11 adet birim karoya en az kaç karo eklenirse büyük bir karesel bölge oluşturabilir? A) 2 B) 5 C) 14 D) 36

16 + A) 0. 44. 49. 25. 5. 3. 52 sayılarından kaç tanesi tam kare sayıdır? A) 6 B) 7 C) 9 D) 10 8 A) + B) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? + C) D) 9 Kenar uzunluğu A) B) br olan karesel bölgenin alanı aşağıdakilerden hangisidir? C) D) 27 10 A) - + 3 B) işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? C) D) 67 11 kareköklü sayısı hangisine eşit olur? A) B) şeklinde yazıldığında aşağıdakilerden C) D) 12 A) -4 işleminin sonucu aşağıdakilerden hangisidir? B) 4 C) D) 2 13 0.56 0.16 D) 5.6 18 adet birim karodan en az kaç karo çıkarılırsa bir karesel bölge oluşturulamaz? A) 4 B) 9 C) 14 D) 17 7 1. 36. 8. 18. 9.0256 işleminin sonucu kaçtır? B) 0.6 .20 C)4. 16.

II. Doğal sayılar kümesi V. IV C) III D) I. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. 21. 17. 17 68 Sizce gübrelerden hangisi daha kalitelidir? Neden? 17 Alparslan 20 kişilik bir sınıfta eğitim görmektedir. Aynı şartlarda. 19. 30. Alparslan daha sonra sınava katılmış ve 75 almıştır. 12. x ve y gübresi ile yetiştirilen domates miktarları tabloda verilmiştir. 23. 14 Çalışma . Gerçek sayılar kümesi A) I B) I. Tam sayılar kümesi III. Alparslan matematik dersi sınavına o günkü rahatsızlığından dolayı katılamamıştır.14 Aşağıdaki çarpma işlemlerinden hangisinin sonucu rasyonel sayıdır? A) B) C) D) 15 işleminin sonucu aşağıdaki sayı kümelerinden hangisi ya da hangilerinin elemanıdır? I. 19. V 16 Bir firma iki tür gübre denemektedir. Alparslan’ın sınav notunu da dâhil ederek tekrar hesaplayınız. Rasyonel sayılar kümesi II. b) Alparslan’ın notunun dâhil edildiği ve edilmediği durumlardaki standart sapmayı karşılaştırabilir misiniz? Tartışınız. 9 22. 18. 26. Sınıfın matematik dersi sınav notunun aritmetik ortalaması 65’tir. x gübresi (kg) y gübresi (kg) 25. 20. a) Sınıfın matematik dersi sınav notlarının aritmetik ortalamasını. II. 20. İrrasyonel sayılar kümesi IV. 22.

usgs.gov).ÜÇGENLER VE CEB‹R Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Günümüzde farklı amaçlarla kullanılmak üzere Dünya çevresine birçok uydu yerleştirilmiştir. Aşağıda buna örnek olabilecek uydu görüntüleri verilmiştir. Uydudan alınan görüntüler incelendiğinde Dünya yüzeyindeki birçok oluşumun üçgensel bölgeye benzediği dikkat çekmektedir. Ayers Kayas›. . Avustralya 69 Arjantin’de bir göl Kanada’da bir göl Türkistan’da bir göl Bahama’da bir su alt› oluflumu Çin’de bir su alt› oluflumu Bir üçgensel bölgenin oluşması için sizce hangi şartların sağlanması gerekir? Kenar uzunluklarının ve açılarının bilinmesi önemli midir? Tartışınız (Kaynak: http://edc.

tahtada çizimlerle “zaviye”nin karşılığı olarak açı. A ve B noktaları ile birleştirelim. “dılı” karşılığı olarak kenar. Bu yayın diğer yayla B kesiştiği noktayı C olarak isimlendirelim. Sayı: 180). Bu üçgen başka hangi iki açısının ölçüsü ile kenar uzunluğu verilseydi çizilebilirdi? E . Nasıl çizdiğinizi açıklayan bir paragraf yazınız. Siz de kenar uzunlukları 7 cm. Atatürk. Benzer şekilde ölçüsü 55° olan ’nı D oluşturalım. Sivas Kongresi’nin toplandığı Sivas Lisesinde Hendese (Geometri) dersi vermiştir. Tebeşiri eline alan Ata. Kitap 1937’de Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayınlanmış. Bir Kenar ‹ki Aç› Araç ve Gereç •Aç›ölçer •Cetvel F 6 cm uzunluğunda bir [DE] çizelim. Bu iki açının kollarını üçgen oluşturacak şekilde uzatarak birleştirelim. 1971’de ise ikinci baskısı Türk Dil Kurumu tarafından yapılmıştır. Kasım 1982. Kitapta yer alan ve günümüzde de kullanılmakta olan pek çok terim Atatürk tarafından türetilmiştir. Açıölçeri kullanarak ölçüsü 45° olan ’nı oluşturalım. Elde ettiğiniz üçgenin kenar uzunluklarını ve açı ölçülerini yazınız. Bu derste tahtaya kaldırdığı bir kız öğrenci açıların Arapça adlarını söylemekte zorluk çekip yanlışlıklar yapınca durumdan etkilenen Atatürk tepki göstermiştir. Hangi üçgeni elde ettiniz? Bu üçgenin kenar uzunluklarını yazınız. C B noktasını merkez alarak pergelle 5 cm A •Pergel yarıçaplı bir yay çizelim. Üç kenarı bilinen bir üçgeni kaç farklı şekilde çizebilirsiniz? Açıklayınız. •Cetvel A noktasını merkez alarak pergelle 6 cm yarıçaplı bir yay çizelim. Cetvel kullanarak C noktasını. 70 ETK‹NL‹K Üç Kenar Araç ve Gereç 4 cm uzunluğunda bir [AB] çizelim. Atatürk’ün 1936-1937 yıllarının kış aylarında yazdığı ve geometri öğretiminde yol gösterici olarak tasarlanan bir geometri kitabıyla atılmıştır. 3 cm ve 6 cm olan bir üçgen çiziniz. “müselles”in karşılığı olarak üçgen gibi Türkçe yeni terimler kullanarak birtakım geometri konularını anlatmıştır (Kaynak: Bilim ve Teknik.Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Üçgenler Bilimsel terimlerin Türkçeleştirilmesinde ilk adım.

C. K 5 birim L 70º 5 birim L K noktasını merkez alarak açıölçerle ölçüsü 70º olan LKM’nı çizelim. 71 Önce [AB] yi çizelim. iki kenar uzunluğu ile bu kenarlar arasındaki açının ölçüsü veya bir kenarının uzunluğu ile iki açısının ölçüsü verilen bir üçgen cetvel. A 4 cm B Daha sonra pergelin açıklığını 2 cm olarak ayarlayıp sivri ucu bu kez A noktasına koyalım. A 2 cm 3 cm B 4 cm Siz de. açıölçer ve pergel kullanılarak çizilebilir. A B 4 cm C Kesim noktasına C diyerek cetvelimizle A. kenar uzunlukları 6 cm ve 8 cm. Sonra pergelin açıklığını 3 cm olarak ayarlayıp sivri ucu B noktasına koyarak bir yay çizelim. Önce [KL]’nı çizelim. 4birim 70º K 5 birim M L M 4birim M ve L noktalarını bir doğru parçasıyla birleştirelim ve KLM üçgenini elde edelim. K Uzunluğu 4 birim olan [KM]’ nı çizelim.B. İlk yayı kesen bir yay çizelim. IACI = 2 cm ve IBCI = 3 cm olan ABC üçgenini çizelim. IKMI = 4 birim ve s(LKM) = 70º olan bir KLM üçgeni çizelim. 70º K 5 birim L Siz de bu üçgenin ML kenarının uzunluğunu. L ve M açılarının ölçüsünü bulunuz. Kenar uzunlukları IABI = 4 cm. . bu kenarlar arasındaki açının ölçüsü 90º olan üçgen çiziniz.ÖRNEK IKLI= 5 birim. Üç kenar uzunluğu. noktasını ikişer ikişer birleştirelim.

AB kenarına ait kenarortaydır.5 cm’dir d doğrusu ise AB kenarına ait kenar orta dikmedir. Üçgenlerin herhangi bir köşesinden geçen ve bu köşenin karşısında bulunan kenara paralel olan bir doğru çizelim. B açısının açıortayıdır. Köşelerden inilen dikmelerin üçgenin hangi bölgesinde kaldığını belirleyiniz.5cm 59º 59º c) [CE]. s( )= s( )= 59° 6 cm 3 cm 118° B 4 cm C A d 1. Bu dikmelerle ilgili ne söylenebilir? Üçgenlerin her bir köşesinden karşısında bulunan kenara dikme indirelim.5 cm ve d ⊥ [AB]’dır. Bu şekilde çizilen doğru parçaları noktadaş mıdır? Her bir kenara ait orta dikmeyi cetvel ve yeşil kalem kullanarak çizelim. Her bir üçgen için çizdiğimiz doğru üzerinde noktalar belirleyerek bu doğrunun karşısındaki kenara dikmeler indirelim. a) [BF]. Dikmelerin uzunluğunu bulunuz. karşısındaki kenarla birleşecek şekilde mavi kalemle çizelim. Her bir üçgen için köşelerden inilen bu dikmeleri bir noktada kesiştirelim. kırmızı ve yeşil renkli kalemlerle çizilen doğru parçaları arasındaki benzerlik ve farklılıkları açıklayınız. c) AB kenarına ait kenarortayı ve kenar orta dikmeyi çizelim. 1. Bu şekilde kaç doğru parçası elde ettiniz? Bu doğru parçaları noktadaş mıdır? Kâğıt katlama yoluyla (veya açıölçer ile) her bir açının açıortayını.ETK‹NL‹K Üçgenin Elemanlar› Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Cetvel •K›rm›z› kalem •Mavi ve yeflil kalem A4 kâğıdını keserek istediğimiz boyutta bir üçgensel bölge elde edelim.5cm b) geniş açılı üçgen olduğundan [AH] yüksekliği üçgenin E dış bölgesindedir. kenarortay ve yükseklikleri çiziniz. Siz de ’ nde diğer açıortay. Kesişim noktası üçgenin hangi bölgesindedir? A 72 ÖRNEK için. IAEI= IEBI= 1. Üçgenlerde Yükseklik Araç ve Gereç •Cetvel •Gönye Bir dar açılı. bir de geniş açılı üçgen çizelim. b) BC kenarına ait yüksekliği. B H 4 cm IAEI= IEBI= 1. Kâğıt katlama yoluyla kenarların orta noktasını belirleyelim. Yanda verilen a) B köşesine ait açıortayı. Bu orta dikmeler noktadaş mıdır? Mavi. Her bir orta noktayı cetvel ve kırmızı kalem kullanarak karşısındaki köşeyle birleştirelim. F 6 cm C .

6 cm Açıölçer.4 cm. Kenar orta dikme ise bir kenarı dik olarak iki eş parçaya böler. s( b) IPSI = 6 cm.A A 86° E 6. IFGI = 8 cm ve IEGI = 6 cm b) IKLI = 5. s( b) IDEI = 8 cm. s( ) = 85° ve IBCI = 7 cm ) = 78° ve IDFI = 7 cm A 3 4 Yandaki üçgene eş bir üçgen çiziniz. a) IABI = 8 cm. s( 2 ) = 40° ve s( ) = 48° ve s( ) = 54° ) = 47° Cetvel ve pergel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz.9 cm 6. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. Kenar orta dikmeler dik ve dar açılı üçgenlerde üçgenin içinde. bir köşeyi karşı kenarın ortasına birleştiren doğru parçasıdır. a) IEFI = 10 cm. geniş açılı üçgenlerde ise üçgenin dışında noktadaştır.3 cm D 6.3 cm D B 44° 9 cm 50° C B 44° K 50° 9 cm C Üçgende kenarortay. 73 UYGULAMA 1 Açıölçer ve cetvel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. kenar orta dikme ve açıortaylar üçgenin içinde noktadaştır. D S K H L K L E P H M F R M Üçgende yükseklik bir köşenin karşısındaki kenara uzaklığı veya köşeden bu kenara inilen dikmedir. a) IABI = 6 cm.6 cm ve IKMI = 4. geniş açılı DEF’nde ise yüksekliklerin uzantıları üçgenin dışında noktadaştır. ILMI = 4. Açıortay bir köşedeki açıyı iki eş parçaya ayıran doğru parçasıdır. Dar açılı SRP’nde yükseklikler üçgenin içinde noktadaş. cetvel ve pergel kullanarak aşağıda ölçüleri verilen üçgenleri çiziniz. Bir üçgende kenarortay. C B .9 cm I G 86° E 6.

15 42° Çalışma . kenarortay ve açıortay olanları belirleyiniz. Bu binanın yüksekliğini ölçekli şekil çizerek bulunuz. 50° 5 cm 6 S Yanda verilen SRP üçgeninin iç bölgesindeki doğru parçalarından yükseklik. 74 B 50° C 8 Yandaki şekilde EBCD bir karesel bölgedir. R K L M N P A 70° D E F 7 Yanda verilen ABC üçgeninin iç bölgesindeki doğru parçalarından hangisi B açısının açıortayıdır? Açıklayınız. bir kenar uzunluğu 5 cm ve bu kenara ait açılardan birisinin ölçüsü 50° olan bir üçgen çizmesi isteniyor. Bu nokta nasıl adlandırılabilir? Bir binanın 50 m gölgesi oluştuğunda güneşi görme açısı 42° oluyor. Tuğba’nın bu üçgeni çizebilmesi için başka hangi bilgiye ihtiyacı vardır? Açıklayınız. IEBI= 4 cm ise A( ) kaç santimetrekaredir? E A D B C 9 10 Bir dik üçgen çizerek yüksekliklerin kesim noktasını belirleyiniz.5 Tuğba’dan.

üçgensel bölge şeklindeki arazisinin kenar uzunluklarını 100 m.). Araç ve Gereç 75 ÖRNEK K M P 3 cm 5 cm 6 cm N R L Yanda uzunlukları verilen doğru parçalarından bir üçgen oluşturulup oluşturulmayacağını belirleyelim. üçgen oluşturmayacak şekilde üç parçaya bölerek uzunluklarını ölçelim. 400 m ve 200 m olarak ölçüyor. ad›m [KL]'nı ele alalım: |KL| = 6 cm |PR|-|MN| = 5-3 = 2 cm |PR|+|MN| = 5+3 = 8 cm 2 < 6 < 8 olduğundan |PR|-|MN| < |KL| < |PR| + |MN|’dur. Ayırdığımız uzunluğu değiştirerek diğer iki kenar için de bu işlemleri tekrarlayalım.Üçgenin Kenarlar› Aras›ndaki Ba¤›nt›lar İlk Çağda Nil Nehri’nin taşmasından sonra arazi sahiplerinin her yıl tarlalarını yeniden ölçmeleri gerekirdi. Bu uzunluklardan birini ayırıp diğer iki uzunluğu toplayalım ve çıkaralım (Çıkarma işleminde büyük kenarın uzunluğundan küçük kenarın uzunluğunu çıkaralım. üçgen oluşturmayan uzunluklar için geçerli midir? Açıklayınız. b ve c birim olsaydı bu uzunluklar için yazılabilecek eşitsizlikler neler olurdu? Açıklayınız. Bir arazi sahibi. Bunun için tarlaların köşelerine yerleştirdikleri kazıklardan düğümlü ipler geçirirlerdi. Bu kez çubuk makarnayı. İncelemeyi üç adımda yapalım. 1. Elde ettiğiniz sonuçları ayırdığımız çubuğun uzunluğuyla karşılaştırınız.). Sizce arazi sahibi bu ölçümlerde hata yapmış olabilir mi? Neden? ETK‹NL‹K Üçgen Oluflur mu? Bir çubuk makarnayı üçgen oluşturabilecek şekilde üç parçaya bölerek uzunluklarını ölçelim. Bulduğunuz ilişkiyi eşitsizlik kullanarak ifade ediniz. Ölçülen uzunluklar a. . Üçgen oluşturan uzunluklarla yazılan ilişki. Ayırdığımız uzunluğu değiştirerek diğer iki kenar için de bu işlemleri tekrarlayalım. •Çubuk makarna Bu uzunluklardan birini ayırıp diğer iki uzunluğu toplayalım ve çıkaralım •Cetvel (Çıkarma işleminde büyük kenarın uzunluğundan küçük kenarın uzunluğunu çıkaralım.

Bundan dolayı bu doğru parçalarıyla bir üçgen oluşturulamaz. 3 adımda da herhangi bir kenarı ele aldığımızda bu kenarın uzunluğunun diğer iki kenarın uzunlukları toplamından küçük ve farkından büyük olmadığı görülür. |KL|+|PR| = 6+5 = 11 cm 3. 76 1. ad›m [MN]'nı ele alalım: |MN| = 3 cm 1 < 3 < 11 olduğundan |KL|-|PR| = 6-5 = 1 cm |KL|-|PR| < |MN| < |KL| + |PR|’dur. ad›m [KL]'nı ele alalım: |KL| = 2cm |BU|-|FG| = 7-4 = 3 cm |BU|+|FG| = 7+4 = 11 cm 3. Aşağıda uzunlukları verilen doğru parçalarından bir üçgen oluşturulup oluşturulmayacağını belirleyelim. . ad›m [FG]'nı ele alalım: |FG| = 4 cm |BU|-|KL| = 7-2 = 5 cm |BU|+|KL| = 7+2 = 9 cm 2 < 6 < 7 olduğundan |FG|-|KL| < |FG|+|KL| < |BU|’dur.2. 7 cm 2 cm L 4 cm B K F U G İncelemeyi üç adımda yapalım. |KL|+|MN| = 6+3 = 9 cm 3 adımda da herhangi bir kenarı ele aldığımızda. Bundan dolayı bu doğru parçalarıyla bir üçgen oluşturulabilir. 2 < 3 <11 olduğundan |KL| < |BU|-|FG| < |BU|+|FG|’dur. ad›m [PR]'nı ele alalım: |PR| = 5 cm 3 < 5 < 9 olduğundan |KL|-|MN| = 6-3 = 3 cm |KL|-|MN| < |PR| < |KLI < |MN|’dur. bu kenarın uzunluğunun diğer iki kenarın uzunlukları toplamından küçük ve farkından büyük olduğu görülür. 4 < 5 < 9 olduğundan |FG| < |BU|-|KL| < |BU| + |KL|’dur. ad›m [BU]'nı ele alalım: |BU| = 7 cm |FG|-|KL| = 4-2 = 2 cm |FG|+|KL| = 4+2 = 6 cm 2.

üçüncü kenar uzunluğundan küçüktür. Bir üçgende. en büyük açı ise bu kenar karşısındaki ’ dır. kenarlarını cetvelle ölçerek aşağıdaki gibi bir tablo oluşturalım. Bu sıralamalara göre. Üçgendeki iç açıların ölçüsü (derece) Açıların karşısındaki kenarların uzunluğu (cm) s( ) = s( ) = s( ) = |BC| = |AC| = |AB| = 77 Önce açıları büyükten küçüğe doğru. üçgenin iç açıları ve bu açıların karşısındaki kenarlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız. Siz de diğer kenarlar arasındaki ilişkiyi yazınız. Siz de bir ikizkenar üçgen çizerek açı ölçüleriyle kenar uzunlukları arasındaki ilişkiyi bulunuz. A ’ nin a kenarı için üçgen eşitsizliği Yanda verilen |b-c|<a<b+c şeklindedir.Bir üçgende iki kenarın uzunlukları toplamı. A c B b C |BC| = a = 6 cm |AC| = b = 4 cm |AB| = c = 3 cm s(A ) = 120° s(B ) = 35° s(C ) = 25° a 'nin kenarlarını uzunluklarına göre sıralayalım. B c b a C ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Cetvel •Aç›ölçer Katlay›p Ölçelim Bir çeşitkenar üçgeni çizelim. ÖRNEK Aşağıdaki üçgenin kenar uzunluklarını ve iç açılarını ölçerek açı ölçüleriyle kenar uzunlukları arasındaki ilişkiyi bulalım. büyük aç› karfl›s›nda uzun kenar. s(A ) > s(B ) > s(C ) 'nde en uzun kenar a. a>b>c 'nin iç açılarını ölçülerine göre sıralayalım. Üçgenin açılarını açıölçerle. küçük aç› karfl›s›nda k›sa kenar bulunur. üçüncü kenar uzunluğundan büyük ve iki kenarın uzunlukları farkı. . Bu bağıntı üçgen eşitsizliği olarak isimlendirilir. daha sonra kenarları büyükten küçüğe doğru sıralayınız.

ÖRNEK P 60° r n Yandaki s( ) = 90° olan ’ nin kenar uzunluklarını ’nde [PN] ve [NR] dik inceleyelim. 'nın karşısında bulunan ve en uzun kenar olan [PR] ise hipotenüstür. Neden üçgen oluşturamazlar? Açıklayınız. Sizce Fatma haklı mıdır? R 54° 62° 8 P . Bir dik üçgen olan 30° p kenarlard›r. |LM| = 9 cm ise |KM| değeri 8 cm olabilir mi? Neden? Üçgen oluşturmayan 3 doğru parçası belirleyiniz. 45° ve 90° olan bir üçgen çizerek bu üçgenin kenar uzunluklarını inceleyiniz. |AU| = 7 cm ise |AS|’nun alabileceği en büyük tam sayı değeri kaçtır? S U 6 Üç kenar uzunluğu eşit olan bir üçgenin kenarları ile açıları arasındaki bağıntıyı inceleyiniz. Yandaki SRP üçgeninde s( Fatma. UYGULAMA 78 1 Uzunlukları 32 cm. Daha sonra kenarların uzunluklarını ölçerek tahmininizle karşılaştırınız. Bir KLM üçgeninde |KL| = 7 cm. Bu doğru parçalarını isimlendirip uzunluklarını ölçünüz. Büyük açı karşısında uzun kenar bulunduğundan |PR| > |NR| > |PN| ya da n > p > r’dir. SRP üçgenindeki en uzun kenarı ölçmeden bulabileceğini söylüyor. Üçgenin hangi kenarının en büyük olduğunu tahmin ediniz. s( ) = 54º dir. s( ) = 65° olan bir ABC üçgeni çiziniz. 7 s( ) = 45°. Bir dik üçgende hipotenüsün uzunluğu dik kenar uzunluklarından büyüktür. S ) = 62°. R N 'nin açılarının ölçülerine göre sıralaması s( ) > s( ) > s( )’dır. Birbirlerine eş üç doğru parçası her zaman bir üçgen oluşturabilir mi? Neden? A 2 3 4 5 Yandaki ASU üçgeninde. |SU| = 4 cm. 16 cm ve 15 cm olan 3 doğru parçası ile üçgen çizilebilir mi? Nedenleriyle açıklayınız. İç açılarının ölçüleri 45°.

Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Sizce bu üçgenin en uzun kenarı hangisidir? Neden? T U S V 10 Yandaki SUN üçgeninde |SU| = 6 cm. çıkış 16 Çalışma .5 cm’dir. çıkış Y 6) Eşkenar üçgende hipotenüs bulunur. 5. 5 cm G D cm 3 cm 1. 4) Üçgenlerde iki kenar uzunluklarının toplamının ve farkının üçüncü kenar uzunluğu ile olan bağıntısına üçgen eşitsizliği denir. 3) Üçgende büyük açının karşısında kısa kenar bulunur. 8 cm . 10 cm uzunluğundaki üç kibrit çöpünün uçları bir araya getirilirse üçgen oluşturulamaz. çıkış 7.9 Yandaki TUV üçgeninde bir geniş açıdır. 1. 79 2) Üçgende iki kenarın uzunlukları toplamı üçüncü kenarın uzunluğuna eşittir. D Y D Y 7) Bir dik üçgende dik kenarlardan biri en uzun kenar olabilir. çıkış 5. çıkış D Y 8.5 cm ve |NU| = 4. çıkış D Y D 1) Herhangi üç doğru parçası ile bir üçgen oluşturulabilir. 6. Buna göre verilen çıkışlardan birine ulaşınız. çıkış D Y D Y 5) 6 cm. çıkış 3. 4. SUN üçgeninin iç açılarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız. 2. Her bir Doğru / Yanlış kararı sizi farklı çıkışlara ulaştırır. N B U 11 Yanda uzunlukları verilen doğru parçaları ile oluşturulabilecek üçgenleri çiziniz. |SN| = 5.5 cm E F 2 A C H 12 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir.

Bunun için kaç metre çelik halat kullanılacağını bulalım. Karesel bölgeleri. a c b ÖRNEK Bazı elektrik direkleri güvenlik amacıyla iki tarafından çelik halatlar kullanılarak yanda verilen çizimdeki gibi sabitlenir. Yaklaşık 2500 yıl önce yaşamasına rağmen çalışmaları günümüzde hâlâ kullanılan Pisagor gibi bildiğiniz başka matematikçiler var mı? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Santimetre karelik k⤛t •Cetvel •Makas Pisagor Ba¤›nt›s›’n› Olufltural›m Santimetre karelik kâğıda dik kenar uzunlukları 4 cm ve 3 cm olan bir üçgen çizelim ve üçgeni kenarları boyunca keselim. En iyi bilinen teoremi. 580-M. 4 cm ve 5 cm olan üç farklı karesel bölge çizelim. dik kenarların uzunluklarının karelerinin toplamı hipotenüs uzunluğunun karesine eşittir. Bu ilişkiden yararlanarak üçgenin kenar uzunlukları arasında bir ilişki bulunuz. Bir dik üçgenin kenar uzunlukları arasındaki bağıntıyı harfli ifade olarak yazınız. 80 Bir dik üçgende. Karesel bölgeleri kenarları boyunca keselim. Bulduğunuz ilişkiyi kullanarak dik kenar uzunlukları 6 cm ve 8 cm olan bir dik üçgenin hipotenüs uzunluğunu hesaplayınız. Karesel bölgelerin alanları arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız. Uzunluğu 15 m olan bir elektrik direği 25 m uzağından sabitlenmek isteniyor.Ö. M. Pisagor müzik ile de uğraşmış. 500 tarihleri arasında yaşamıştır. Yandaki üçgen için Pisagor Bağıntısı a2+ b2= c2 şeklindedir. Her bir karesel bölgenin alanını bulunuz. telin kısalmasıyla çıkardığı sesin inceldiğini keşfetmiştir. adıyla anılan Pisagor Teoremi’dir. Doğum yeri olan Sisam Adası’ndan Güney İtalya’ya göç ederek burada bir okul kurmuştur. dik üçgenin kenarları boyunca eş olan kenarlar üst üste gelecek şekilde yerleştirelim. Santimetre karelik kâğıt üzerinde kenar uzunlukları 3 cm. Üçgenin hipotenüs uzunluğunu ölçelim. 15 m 25 m 25 m .Ö.Pisagor Ba¤›nt›s› “Sayıların babası” olarak bilinen Pythagoras (Pisagor).

96 cm’dir. Bu üçgenin dik kenarlarının uzunluğu biliniyor. Bu üçgende el ve ayak parmak uçları arasındaki uzaklık [AC] ile gösterilmiştir. A 50 cm B 135 cm C Kontrol Edelim Dik üçgende BC kenarını bilinmeyen olarak kabul edelim. Bir dik üçgende hipotenüs uzunluğu dik kenarların uzunlukları kullanılarak bulunabilir.Elektrik direği yere dik konumda olduğundan halatla yere birleştirildiğinde bir dik üçgen oluşur. kolunu duvara uzattığında vücudu koluna dik konumda olur. IACI’ nu bulalım: |AC|2 = |AB|2 + |BC|2 |AC|2 = (50)2 + (135)2 |AC|2 = 2500 +18 225 IACI = cm Bu uzunluk yaklaşık olarak 143. Pisagor Bağıntısı’nı kullanarak bilinmeyen kenar uzunluğunu bulalım. Plan› Uygulayal›m Oluşan dik üçgen yandaki gibi olur. Resimde verilen ölçülere göre Duygu’nun sağ el parmak ucu ile sol ayak parmak ucu arasındaki uzaklığı hesaplayalım. yere paralel biçimde kolunu duvara uzatıyor. Plan Yapal›m Duygu.15 m olarak bulunur. Bu durum yandaki şekilde olduğu gibi gösterilebilir. ÖRNEK Duygu. Yandaki üçgende Pisagor Bağıntısı. Duygu’nun omuz hizasına kadar olan boy uzunluğunu ve kol uzunluğunu ölçüyor. El ve ayak parmak uçları birleştirildiğinde bir dik üçgen oluşur. Hesap makinesi kullanıldığında IACI yaklaşık 29. Duygu’nun omuz hizasına kadar boy uzunluğunu ve kol uzunluğunu biliyoruz. Hipotenüs ve diğer kenar uzunluğunu kullanarak IBCI’nun 135 cm olup olmadığını kontrol edelim: ( |AC|2 = |AB|2 + |BC|2 )2 = (50)2 + IBCI2 20 725 = 2500 + IBCI2 18 225 = IBCI2 IBCI = 135 cm Sonuç [BC]’nın verilen uzunluğu ile aynıdır. . 50 cm Problemi Anlayal›m 135 cm Duygu kolunu duvara uzatıyor. |AC| = |AB| +|BC| |AC|2 = 152+252 |AC|2 = 225+625 |AC|2 = 850 2 2 2 A 15 m ? B 25 m C şeklindedir. Sağ el parmak ucu ile sol ayak parmak ucu arasındaki uzaklık 81 soruluyor. Siz de aynı yöntemi kullanarak el ve ayak parmak uçlarınız arasındaki uzaklığı hesaplayınız. Arkadaşı Pınar da.

Aşağıdaki resimlerde gösterilen televizyonların ekran boyutlarını hesaplayalım. UYGULAMA 1 Aşağıdaki dik üçgenlerde verilmeyen kenar uzunluklarını Pisagor Bağıntı’sını kullanarak bulunuz. . y2 = (12 2 )2 + (12 2 )2 y2 = 288 + 288 y2 = 576 y = 24 cm olarak bulunur. Resimde verilenlere göre ağacın devrilmeden önceki boyu yaklaşık olarak kaç metredir? 5m 12 m 5 Bir ayrıtının uzunluğu 4 cm olan küpün cisim köşegeninin uzunluğunu hesaplayınız. a) 82 b) 6 cm x 5 cm 12 cm 6 cm 8 cm 12 cm 5 cm x c) x ç) x 5 2 cm 2 3 Kısa kenarı 4 cm. Sizce hangisi doğrudur? Neden? Aylin 42+x2 = 102 Emre 42+102 = x2 x 10 m 4m 4 Yandaki resimde verilen ağaç yıldırım çarpması sonucu devrilmiştir. Yandaki dik üçgende verilmeyen kenar uzunluğunun bulunabilmesi için Aylin ve Emre’nin yazdıkları bağıntılar aşağıdaki gibidir. uzun kenarı 8 cm olan bir dikdörtgenin köşegen uzunluğunu hesaplayınız. 35 cm 12 2 cm 12 cm x 12 2 cm y x2 = 122 + 352 x2 = 144 + 1225 x2 = 1369 x = 37 cm bulunur.ÖRNEK Bir televizyonun ekran boyutu köşegen uzunluğu ile ifade edilir.

9 Mustafa Amca. E 12 cm 9 cm D A 8 cm 17 B C Çalışma . meyve bahçesindeki ağaçları eğilmemesi için kalın ipler ve kazıklar yardımıyla resimdeki gibi bağlıyor. ipler ise 3 m uzunluğunda olduğuna göre ağacın gövdesi kaç metredir? 83 3m 1m 10 Yandaki yelkenlide yelkenin yapılmasında kullanılan kumaşın kaç metrekare olduğunu hesaplayınız.6 Yanda verilen SAN üçgeninin yükseklik uzunluğunu bulunuz. 13 cm A h 13 cm S H 10 cm N 7 Aşağıdaki şekillerde verilmeyen x uzunluklarını hesaplayınız. 20 m 10 m 11 Yandaki şekilde verilenleri kullanarak ABCD dikdörtgeninin köşegen uzunluğunu hesaplayınız. a) b) c) 6 br 100 br2 x x x 4 br 169 br2 12 br 20 br2 8 Yükseklik uzunluğu 9 cm olan eşkenar üçgenin alanını hesaplayınız. Kazıklar ağaçtan 1 m uzaklıkta.

IEDI = 6. Tabloda verilen bilgilerden istediğiniz üçünü kullanarak bu üçgeni çiziniz.5 cm olan çiziniz. s(MTK) = 35° ise MFS üçgeninin en uzun kenar uzunluğunu ölçüm yapmadan bulunuz. F M S 8 Yandaki şekilde karesel bölgelerin arasında oluşan üçgen dik üçgen midir? Açıklayınız. s( ) = 47°.2 cm |BC| 4 cm 3 Levent. Ayşenur ise bunun doğru olmadığını söylüyor. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. 4 A 5 B 15 Yandaki ABC üçgeninde |AB| =15 cm’dir. |BC|'nun alabileceği en büyük tam sayı değeri 30 cm ise |AC|’ nun en büyük değeri kaçtır? cm C 84 6 geniş açı olursa TUS dik üçgeninde |TS| =13 cm’dir. üç iç açısının ölçüsü bilinen bir tane üçgen çizilebileceğini iddia ediyor. . Bir kenarının uzunluğu 4 cm olan eşkenar üçgeni çiziniz. Sizce kim haklı? Neden? ICDI = 5 cm. |TS|'nun alabileceği en küçük tam sayı değeri kaç santimetre olur? T U S 7 K T Yandaki şekilde [KT]//[FS]. 2 Tablo: ABC Üçgeni 90° s(A ) 53° s(B ) 37° s(C ) |AB| 2. |TU| ve |US| aynı kalmak koşuluyla. Nasıl çizdiğinizi açıklayınız. s( ) = 55°.4 cm |AC| 3.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Üçgen ve Pisagor Ba¤›nt›s› Yandaki tabloda ’nin açı ölçüleri ve kenar uzunlukları verilmiştir.

5 m 2m 12 Yanda verilen ABCD yamuksal bölgesinin alanını hesaplayınız. Merdiven 3.9 Vildan ve Kemal birbirlerine 150 m uzaklıkta duruyorlar ve Kemal uçurtma uçuruyor. 1 cm 1 cm b a 1 cm 1 cm c 1 cm 1 cm d e f 1 cm 11 Ahmet merdiveni duvardan 2 m uzağa gelecek şekilde dayıyor. d. Uçurtmanın ipi 170 m’dir.7) ve (6. Yandaki şekle göre Vildan ile uçurtma arasındaki uzaklık kaç metredir? 170 m ? 150 m 10 Yandaki şekilde a.1) olan üçgenin kenar uzunluklarını hesaplayınız.1). e ve f kenarlarının uzunluklarını hesaplayınız. D 8 cm C 17 cm A 13 16 cm B Köşelerinin koordinatları (2. (2.5 m uzunluğunda olduğuna göre Ahmet bu merdiven ile kaç metre yükseğe çıkabilir? 85 3. 7 Öz Değerlendirme . b. Kenar uzunlukları arasında nasıl bir örüntü vardır? Açıklayınız. c.

... Fibonacci en ünlü eseri olan Liber Abaci adlı kitabında Fibonacci dizisini tanıtmıştır.. 1 1 1 1 1 1 5 4 10 3 6 . 2br. 2..... Mimar Sinan’ın eserlerinde..Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Say› Örüntüleri Anahtar Kavramlar •Özdeşlikler Leonardo Fibonacci (Leonardo Fibonaçi) 13.... 1 4 4 6 1 .. ÖRNEK Yandaki sayı üçgeni MS 1300 yılında Çin’de bulunmuştur... 8. 1 3 1 3 iki terimin toplamıdır.. olan yanyana karesel bölgeler çizelim. Bu sayı dizisi 1.. Yukarıdaki bitkilerde Fibonacci sayı dizisinin terimleri nasıl elde edilir? Tartışınız. satır.. satır... 13. 1. Bu nedenle bu sayı üçgeni genellikle “Pascal Üçgeni” olarak bilinmektedir. .. satır.... bitki tohumları... 1 1 Pascal Üçgeni’nde satırların başında ve 2..... Leonardo Da Vinci’nin resimlerinde de karşımıza çıkmaktadır. . Ayrıca bu sayılar Pascal üçgeninde. satır.... •Cetvel Karesel bölgelerin alanlarını hesaplayıp altlarına yazalım... 4. Karesel bölgelerin alanlarının oluşturduğu sayı örüntüsündeki kuralı açıklayınız... Sayı örüntüsündeki terimlerin her birini tek sayıların toplamı olarak yazınız.. Ortaya çıkan örüntüyü açıklayınız. Dizinin en ilgi çekici yönü ise terimlerinin doğada beklenmedik yerlerde karşımıza çıkmasıdır.. Bulduğunuz kuralı harfli ifade olarak yazınız.. 1 1. 3. şeklinde devam etmektedir. Ortadaki terimler ise üstteki 3... 1 1 2 sonunda 1 bulunur... çiçek yaprakları ve kozalaklarda bu sayılara rastlamak mümkündür..... 5. Üçgendeki sayılar arasındaki örüntüleri Blaise Pascal 1653 sayfalık bir çalışmada anlatmıştır... Örneğin bitki yaprakları.... Fransız matematikçi Blaise Pascal’ın bu sayı üçgeni üzerinde birçok çalışması vardır.. 2 3 4 1 1 1 1 Pascal üçgenindeki örüntülerden bazılarını inceleyelim: . yüzyılda yaşamış bir İtalyan matematikçidir...... •Kareli kâğıt 3br... ETK‹NL‹K Araç ve Gereç 86 Karesel Say›lar Kareli kâğıda kenar uzunlukları 1br.

13. Her bir eklemede elde ettiğimiz sonucu sırayla yazarak bir sayı örüntüsü oluşturalım.. sayısıyla çarparak bir sayı örüntüsü 3x x x . 5. terim 3x x . ETK‹NL‹K Say› Dizileri Birbirinden farklı iki sayı belirleyelim. 8. İlk belirlediğimiz sayı ile ikincisini art arda çarpalım. 3 1. Her bir çarpma sonucunu sırayla yazarak bir başka sayı örüntüsü oluşturalım. .. 3. terim . İlk belirlediğimiz sayıya ikincisini art arda ekleyelim. 1 1 6 1 1 1 5 15 4 1 1 2 3 6 10 20 1 1 1 1 3 3 1+1 5 1+2 1 + 3 1+ 3 1+4+ 6+1 1 1+5+ 1 4 1 5 15 6 1 1 2 8 13 10 1 Fibonacci sayı dizisini oluşturan 1.. 4 1. Elde ettiğiniz iki farklı sayı örüntüsünü açıklayınız. terim 4-2 2.... satırlardaki terimlerini yazınız. x 3. +2) Bir sayıya belirlenen başka bir sayının art arda eklenmesi veya çıkarılması ile elde edilen sayıların oluşturduğu örüntü aritmetik dizi olarak adlandırılır. sayıları arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız.. 1. terim 4-(2+2) 3. ÖRNEK 3 sayısını 2 sayısına ardışık bir şekilde bölerek veya oluşturalım.. terim . 2.Siz de Pascal Üçgeni’nin 5 ve 6. Pascal Üçgeni’nden yararlanarak Fibonacci sayı dizisini yandaki yöntemle elde edebilirsiniz. 87 ÖRNEK 4 sayısından 2 sayısını ardışık bir şekilde çıkararak bir sayı örüntüsü oluşturalım. Aritmetik dizide ardışık iki terimin farkı eklenen veya çıkarılan sayıdır ve bu sayıya “dizinin ortak farkı” denir. terim 3x 2. 4-(2+2+.. Bu sayı örüntülerinin kurallarını yazınız..

. 4. 6. -11. Aritmetik dizi olanların ortak farkını.. 8. . Geometrik dizide ardışık iki terimin oranı. Belirlediğiniz kuralı açıklayıp harfli ifade olarak yazınız.. 12. 27. . ortak çarpanı olan bir geometrik dizinin ilk dört teriminin 3 toplamı kaçtır? 18 Çalışma .. . Yukarıda verilen sayı örüntülerinden hangilerinin aritmetik dizi.. 5.. 3... 13. terimi kaçtır? 2 İlk terimi 3. 2.. .. 20. Örüntüyü oluşturan sayıların özelliği nedir? Açıklayınız.. . . -1. .. ç) 1 . . ... Fibonacci dizisinde noktalı yerlere gelmesi gereken sayıları bulunuz.. 2. 2187. ... ortak farkı 5 olan bir aritmetik dizinin 6. 2 Aşağıdaki sayı dizilerinin kurallarını bulunuz.001. UYGULAMA 1 1. -3.. 16. 6 7 8 İlk terimi 2.. -15. 3 9 1 Yandaki Pascal Üçgeni’nde boş bırakılan kutulara gelmesi 1 1 gereken sayıları bulunuz. -7. geometrik dizi olanların ortak çarpanını yazınız. .. 9...... 21.1. 2. hangilerinin geometrik dizi olduğunu belirleyiniz. 0. -4. 32. 1. 1 . 9.. b) 2. 27..... 4 10 5 3 3 1 1 1 3 88 5 Bir kural belirleyip bir sayı örüntüsünü oluşturunuz. 1 1 1 1 1 4 Yandaki örüntüye karşılık gelen sayı örüntüsünü bulunuz. a) 3. ardışık çarpılan veya bölünen sayıdır ve bu sayıya “dizinin ortak çarpanı” denir. c) 0. 3. Sayı dizilerinin sonraki üç terimini yazınız. 0. 8.Bir sayı ile belirlenen başka bir sayının art arda çarpılması veya bölünmesi sonucu elde edilen sayıların oluşturduğu örüntü geometrik dizi olarak adlandırılır. ... 1. 81.. 5..0001.

• 3x+5= -2x+7 • 2(2a+3)= 4a+6 • 4-2x= x .x = x+x2 Özdeşlikler. Fakat bir problemle karşı karşıya olduğunun farkında değil.4= 3+9 12= 12 eşitliğinin sol tarafı düzenlendiğinde eşitliğin sağ tarafındaki ifade elde edilir. yandaki terazide modellenen eşitliği sağlayan x değerini bulmaya çalışıyor. x +1 ETK‹NL‹K Fark Ne? Yandaki tabloda verilen eşitlikleri sağlayan x değerlerini bularak tabloda belirtilen sütuna yazalım.Özdefllikler Seda. Bu nedenle eşitlik x değişkenine verilecek bütün gerçek sayılar için sağlanır. içerdikleri değişkenlere verilecek bütün gerçek sayılar için. x=-2 için -2.(1+(-2))=-2+(-2)2 -2. Sizce bu problem nedir? Açıklayınız. Eşitlik 2x-4=8 2(x+3)=2x+6 x+7=7+x 2x+x=3x 8x+4=16 3-x=2x 89 Eşitliği sağlayan x değeri ÖRNEK x(1+x)= x+x2 eşitliğini sağlayan x değerlerini deneme-yanılma yoluyla bulalım: x=1 için 1(1+1)= 1+12 1. Eşitlikleri sağlayan farklı x değerleri olup olmadığını araştırınız.2= 1+1 2= 2 3(1+3)= 3+32 3. Siz de aşağıdaki eşitliklerden hangilerinin özdeşlik hangilerinin denklem olduğunu belirleyiniz. denklemler ise bazı gerçek sayı veya sayılar için doğrudur. Birden fazla x değeri ile sağlanan eşitliklerin diğer eşitliklerden farkını açıklayınız.(-1)= -2+4 +2= +2 x=3 için x(1+x)= x+x2 x+x.

2ab+b2 özdeşliğini elde ediniz. alanı b2 olan küçük karenin alanını çıkararak da bulabiliriz.9b2 ye eşit olan ifadeyi bulalım: 4a2 . Başlangıçta çizdiğiniz karesel bölgenin alanını veren iki farklı ifade yazınız. alanı a2 olan büyük karenin alanından. Aynı alanı.(a+b)’dir.(2a + 3b) .(a+b) özdeşliğinden yararlanarak 4a2 . (a-b)2= a2 . 3) + 32 = 4x2 -12x + 9 ifadesi elde edilir.2 .(3b)2 =(2a . b a a b b a a a b a a b b b a b ÖRNEK “a2-b2= (a-b). Kareyi. O hâlde. Benzer geometrik modeller kullanarak (a-b)2 = a2. Oluşan her bir bölgenin alanını veren ifadeyi o bölgenin içine yazınız. Kenar uzunluğu “a” olan bir karenin bir köşesinden kenar uzunluğu “b” olan başka bir kare çizelim.3)2 = (2x)2 . b b a a-b a-b a 90 Kalan parçayı köşesinden kesip elde ettiğimiz parçaları birleştirerek yandaki gibi bir dikdörtgen elde edebiliriz.(a+b)’dir.3b). a a-b b a-b b a Oluşan dikdörtgenin alanı (a-b). a2 . a= 2x b= 3 alındığında. (2x .b2 = (a-b).3)2 ifadesine eşit olan ifadeyi bulalım. Elde ettiğiniz eşitliğin özelliklerini tartışınız. a2-b2= (a-b). (2x .ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Kareli kâğıt •Cetvel (a+b)2 =? Kareli kâğıda kenar uzunluğu (a+b)br olan bir karesel bölge çizelim. (a+b)” özdeşliğini model kullanarak elde edelim.2ab+b2 özdeşliğinden yararlanarak (2x .9b2= (2a)2 . karşılıklı kenarları üzerindeki noktaları birleştirerek dört bölgeye ayıralım.

b) a(a + 5)= 3a2 +15a ç) (4 + m)2 = 16 + m + m2 7 b Yandaki şekil üzerinde verilenleri kullanarak Pisagor Bağıntısı’nı elde ediniz (İpucu: Üçgenlerin ve yamuğun alan bağıntısını kullanabilirsiniz. a) ( + 7y)2 c) (x .(x + 2) (a + 4)2 a2 + 8a + 16 x2 .12x + 9 3(a + 3) .).(a-b) 91 5 6 Aşağıda verilen özdeşliklerde “ a) (x.b a. c a c b 19 Çalışma . a) 4x-7=2x+1 b) 4x+8= 4(x+2) c) a2-6a+9= (a-3)2 ç) 2(m-2)+m+1= 3(m-1) d) 3(a+3)+4(a-1)=2(a-2)+2(2a-1) 3 Aşağıdaki modellerden elde edilebilecek özdeşlikleri yazınız.2(a -1) a2 + 4a +16 Yandaki özdeşliklerden yararlanarak aşağıdaki ifadelerin eşitlerini yazınız.25 (a+b)2= a2+2ab+b2 (a-b)2= a2-2ab+b2 a2-b2= (a+b).10x + 25 b) (2a -1)2 ç) 121-16x2 e) 9a2 .2).3)2 (x .UYGULAMA 1 “Bir sayının iki katının altı fazlası aynı sayının üç fazlasının iki katına eşittir. a) b) a a a2 a2 a 2 c) a a.(x + 2) d) x2 . a + 11 (2x .4 4x2 . Bu sayı kaçtır?” Yukarıdaki problem çözülebilir mi? Neden? Aşağıdaki eşitliklerden hangilerinin denklem hangilerinin özdeşlik olduğunu belirleyerek denklem olanları çözünüz.)2 = x2 -6x + 9 y2 c) x2 -(2y)2 = x2 a ” yerine gelmesi gereken sayıları bulunuz.2).c a 20 x2 5x 4x 2a b c 4 Aşağıdaki ifadeleri özdeşlik oluşturacak şekilde eşleştiriniz.

Benzer yöntemle 2x2+5x+3 ifadesinin çarpanlarını bulunuz. Elde ettiğimiz parçalardan. 1. kenar uzunluğu 1 cm olan iki adet kare keselim.(2x+3) . 4x+6= 2. Bunun için kartondan kenar uzunluğu x ile temsil edilen bir adet kare. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Karton •Makas •Cetvel Harfli ‹fadelerin Çarpanlar› 1 x x x2 x x 1 1 1 92 x2+3x+2 ifadesinin çarpanlarını belirlemek üzere ifadeye karşılık gelen parçalar elde edelim. en büyük parçalar sol üst köşede olacak şekilde bir dikdörtgensel bölge oluşturalım. kısa kenarı 1 cm olan üç adet dikdörtgen. uzun kenarı x. ÖRNEK 4x+6 ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım. 1 1 x 1 şeklinde olur. Oluşturulan dikdörtgensel bölgenin kenar uzunluklarını küçük parçaların kenar uzunlukları cinsinden yazalım. Dikdörtgensel bölgenin alanını nasıl ifade edersiniz? Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları ile x2+3x+2 arasındaki ilişkiyi tartışınız.Çarpanlara Ay›rma Halı üreticisi bir firma ürettiği bir modelde halıları uzunlukları genişliklerinden 3 metre daha fazla olacak şekilde tasarlıyor. Bu parçaları kullanarak dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+3 2 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 4x+6 ifadesinin çarpanlarıdır. Bu halıların kenar uzunluklarını ve alanlarını harflerle nasıl ifade edersiniz? Tartışınız. Yol 4x+6 ifadesine karşılık gelen parçalar.

1.x+2. 2x2+3x+1= (x+1).2. Yol İfadedeki terimleri kuvvetlerine göre büyükten küçüğe doğru sıralayalım: Baştaki ve sondaki terimlerin çarpanlarını. çapraz çarpımlarının toplamı ortadaki terimi verecek şekilde altlarına yazalım: 2x2+3x+1 2x2 + 3x + 1 2x x 1 1 2x.3 Bütün terimlerdeki ortak olan çarpanı belirleyerek parantezin önüne yazalım: 4x+6= 2.x.(2x+3) 4x2+2x ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım.(2x+1) 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarını iki farklı yöntemle bulalım: 1.3 4x+6= 2. Yol 2x2+3x+1 ifadesine karşılık gelen parçalarla dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+1 93 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarıdır. Yol 4x2+2x ifadesindeki terimlerin çarpanlarını yazalım: 4x2+2x= 2.1+x. Yol 4x2+2x ifadesine karşılık gelen parçalarla dikdörtgensel bölge oluşturalım: 2x+1 Dikdörtgensel bölgenin kenar uzunlukları 4x +2x ifadesinin çarpanlarıdır.x.1= 3x .2. Yol 4x+6 ifadesindeki terimlerin çarpanlarını yazalım: 4x+6= 2.(2x+1) x+1 2.2.2.1 Çarpanlardan ortak olanları belirleyerek parantezin önüne yazalım: 4x2+2x= 2x.x+2.x+2. 2 2x 4x2+2x= 2x(2x+1) 2.

x2 x 1 a) b) c) 2 Aşağıdaki ifadelerde verilmeyen çarpanları bulunuz. Gruplardaki terimleri ortak çarpan parantezine alalım. e) 7x2.(x-2) + 3.3x2=12x3 b) 4.(x-2) = (x-2) . a) 6.Yazılan çarpanların karşılıklı toplamları 2x2+3x+1 ifadesinin çarpanlarını oluşturur. 2xy-6 + 3x-4y ifadesini çarpanlara ayıralım. (x-2) ortak çarpan parantezine alalım. • Ortak çarpan parantezine alma • Gruplandırma • Baştaki ve sondaki terimin çarpanlarından yararlanma • Özdeşliklerden yararlanma UYGULAMA 94 1 Aşağıda modellenen cebirsel ifadeleri ve bu ifadelerin çarpanlarını yazınız. (2xy-4y) + (3x-6) = 2y. a) 3a+9 d) 25+20b b) 15-5x e) 16x-24 c) xy-yz f) 13x-39y ç) 4b-12 g) 10+25y . =16b =3ab c) 2y.(x+1) bulunur. d)a. ç) =6a . (2y+3) Çarpanlara ayıracağımız ifadeyi gruplandıralım. =30y2 =14x3y 3 Aşağıdaki ifadeleri çarpanlarına ayırınız. Harfli ifadelerin çarpanları aşağıdaki yöntemlerden uygun olan kullanılarak bulunur. 2x2+3x+1= (2x+1).

5.4 Aşağıdaki dikdörtgensel bölgelerin alanları.(2-x) 6 Yanda modellenen cebirsel ifadeyi ve çarpanlarını bulunuz. (a-b)2.(a+b)2 = 8 ise a. e) x4 .(x-4) . . Nasıl bulduğunuzu açıklayınız.64 = (x-2 2). 20 Çalışma 11 . çarpan ağacı yöntemi ile bulunmuştur. x a) 3x+6x2 c) 6x-3x2 b) 21a2+7a ç) 6x2 . Aynı cebirsel ifade farklı bir şekilde modellenebilir mi? Araştırınız. (x+1) b) ç) 3a2-15a+12= =(x+1). Örnek a) 2 2x+8 x+4 6x-18 b) x2+x c) 3x2-6x 5 Yanda bir cebirsel ifadenin çarpanları.(x-2). a) x2-16y2 b) 4x2+4x+1 c) 49-9a2 ç) 16-8a+a2 8 Aşağıdaki ifadelerde boş kutulara gelmesi gereken cebirsel ifadeleri bulunuz. d) 4x3-4x2 -8x = 4x.(x+2 2) 9 x+5x-m ifadesinin çarpanlarından biri (x-1) olduğuna göre m kaçtır? 10 (10 001)2-(10 000)2 işleminin sonucunu bulunuz. a) x2-3x+2= c) 2x2-2x-4= . cebirsel ifade olarak iç bölgelerine yazılmıştır. Dikdörtgensel bölgelerin olası kenar uzunluklarını örnekteki gibi bulunuz. Aşağıdaki ifadelerin çarpanlarını örnekteki gibi bulunuz.(2+x). 95 7 Aşağıdaki cebirsel ifadelerin çarpanlarını bulunuz.4x 20x-5x3 20-5x2 5 4-x2 2+x 3 2-x 20x-5x = x.b çarpımının değerini bulunuz.

x . Elde ettiğimiz çarpanları pay ve payda için farklı renkte kalemler kullanarak küçük birer kâğıda yazalım. x + 5x + 6 2 Pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım ve aynı olan çarpanları sadeleştirelim: x . Bu çarpanlardan pay ve paydada aynı olan çarpanları eşleştirerek ayıralım.Rasyonel ‹fadeler Oya ve Murat birlikte ders çalışıyorlar. harfli ifadeler içeren kesirler söylerse Oya nasıl cevap vermelidir? Tartışınız. Murat. rasyonel ifadeleri için tekrarlayınız. y = = 3x 6. .x. (x+2) x+3 . Hangi ifadeyi elde ettiniz? Arkadaşlarınızla karşılaştırınız.3 . Murat bir kesir söylüyor ve Oya o kesrin sadeleştirilmiş şeklini buluyor. Aynı adımları .y 1 x2 + 2x ifadesini sadeleştirelim. (x+2) = x (x+3) . Pay ve paydada kalan çarpanları rasyonel ifade şeklinde yazınız. ETK‹NL‹K Sadelefltirme rasyonel ifadesinin pay ve paydasında bulunan cebirsel ifadeleri çarpanlarına ayıralım. 96 Elde ettiğiniz sonuçları karşılaştırınız. Bunun için önce pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım ve aynı olan çarpanları sadeleştirelim: = 3x 6 . ÖRNEK ifadesini sadeleştirelim. x .

1) 2a . 2a . (x + 1) x. 2a2 + 4a ifadesini en sade biçimde yazalım.(x+1) x.(x+1) + = x. Bunun için paydadaki ifadelerin çarpanlarını bulalım: Paydaların eşit olması için ifadelerin pay ve paydasının hangi ifade ile çarpılması gerektiğini belirleyelim: 2 3 1 + x .1 = x .2) Kesirlerde yapılan çarpma işlemine benzer şekilde pay ile payı. (a .x x-1 2x(x+1)-3x+x-1 2.(x-1). (a + 2) .3a + 2 .(x-1) x.1). (2a -1) 2 .(x+1). (x + 1).2).1 ETK‹NL‹K Rasyonel ‹fadelerle ‹fllemler Yandaki tablonun birinci satırında yapılan işlemi inceleyelim. Diğer satırlardaki işlemlerin sonuçlarını bulmak için hangi işlemler yapılmalı? Tartışınız.2) = a.x.(a -1) .1 (x .(x-1) = 2x2 + 2x . (x + 1) x. a . adım 1 1 1 2 2 12x 1+12x + + + 6x2 x 6x2 x 6x2 6x2 6x2 (6x) 3a 2b 5b 3a x 2x : 6yz 3yz a 1 : a+1 a2+a 97 ÖRNEK 2 3 1 . Tablo: ‹fllemler 1.1 x .2 + 2 işleminin sonucunu bulalım. (2a -1) .2).1). İşlem basamaklarında yapılan işlemleri açıklayınız.(x . (a .(x-1). (a + 2) (a + 2) .2 Pay ve paydayı çarpanlarına ayıralım: (a .(x . 2 . x-1 x -1 x +x Toplama ve çıkarma işlemlerini yapabilmek için önce paydaları eşitleyelim.3x + x . adım 2. (a .(x+1).(a -1) . a .1) . 2 .(x+1) x. (a + 2) 2 . adım 4. (x + 1).4 2a2 + 3a . payda ile paydayı çarpalım ve aynı olan çarpanları sadeleştirerek sonucu bulalım: (a .(x + 1) x-1 x (x-1) x. adım 3.1) 2x2 .(x + 1) 3 1 2 + (x .(x+1) Belirlediğimiz ifadelerle pay ve paydaları çarparak toplama ve çıkarma işlemlerini yapalım: 3.a2 . Belirlediğiniz adımları uygulayarak diğer satırlardaki işlemlerin sonuçlarını bulunuz.

3 2x2 + 2x 2 c) 2a + 5a .4b2 b2 .) c) 3x2 .2 e) 2x2 + 2y2 3x2 + 3y2 3 Afla¤›daki eflitliklerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”.4b + 4 b2 + 4b + 4 b) x2 .a (a + 2) 3 a UYGULAMA 1 Aşağıdaki ifadelerden birbirine eş olanları örnekteki gibi eşleştiriniz..) a) 2x + 2x + 1 = x + 2 x+1 x2 + 2x + 1 (.3x + 2 2 98 a) 3x 4x2 3 x+3 3x + 3 x + 4x + 3 2 x2 + x x2 .1) x + 2x .6x . 2 (..3a + 6 : a2 + 3a + 2 işleminin sonucunu gerekli sadeleştirmeleri yaparak bulalım: a2 a2 + a 3a + 6 : a2 + 3a + 2 = 3 (a + 2) : (a +1).1 2x2 + x .2 2ab + 2b = 2x + 1 x+1 = a-1 2a (.x . 1 1 + y x x+y x-y a) b) x+y x-y x+y 2x c) 3x 3x + 1 + 2 4 ç) : 5 .3 4 ifadesi sadeleştirilebildiğine göre a tam sayısı kaçtır? Aşağıdaki işlemleri yapınız.4by2 y2 ..2 x2 .) ç) 4x2 .a a..3 a2 + 6a + 9 ç) 2 2 d) x y ...) b) (.2xy + 1 2xy .1 a2 + a . Sonucu en sade biçimde yazınız. a. 2 3 x2 . 2by2 ..2 x x-2 3 4x x+1 x-1 4a2 6a2 Aşağıdaki ifadeleri en sade biçimde yazınız. yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z.9 3(x + 1) = 2 (x .( a + 2) a.(a + 1) a2 a2 + a = = a 3 (a + 2) ..x .2x .

Ezgi’nin yapt›¤› ifllemlerde hata oldu¤unu düflünüyor. 21 Çalışma . 3.2 10 13y + 3 10 Özge y-1 3y + 1 =? 5 2 ifadesinin 99 y=1 olduğunda alacağı değeri hesaplıyor. Ezgi verilen ifllemi afla¤›daki gibi yap›yor.1 4 = -0=2 2 5 2 Ayn› flekilde Ezgi’nin buldu¤u sonucun y=1 için alaca¤› de¤eri hesapl›yor. 1 + 3 = = 10 10 10 Sonuçlar birbirine eflit olmad›¤›ndan Özge.(x + y . 11 x= 5 + 1 ise x2 . 9 Ezgi ve Özge yandaki ifllemi yapmaya çal›fl›yorlar.2x + 1 ifadesinin değerini bulunuz.z)2 z-y ifadesini en sade biçimde yaz›n›z. 10 iflleminin sonucunu bulunuz. y-1 3y + 1 5 2 y-1 3y + 1 = 5 2 (2) (5) = 5 (3y + 1) 2 (y-1) 10 10 2y . = = = Ezgi’nin ifllemlerini inceleyerek yapt›¤› hatay› bulunuz.1 + 1 1 .2 15y + 5 10 10 15y + 5 .6 iflleminin sonucunu bulunuz 7 iflleminin sonucunu bulunuz 8 (x .2y .y + z)2 . 13 + 3 16 13 .

27 . b 6 İki basamaklı bir sayının rakamları yer değiştiriliyor. Oluşan yeni sayı seçeneklerde verilenlerden hangisiyle kesinlikle tam bölünemez? A) 11 B) 12 C) 15 D) Rakamlarının farkı 7 9992 . a ..x). 3 Aşağıdaki ifadeleri özdeşlik oluşturacak şekilde eşleştiriniz.. 8 .. ortak farkı 3 olan aritmetik diziyi yazınız.. Elde edilen sayı ilk sayıdan çıkarılıyor.. 3x . 64 .b = 4 br olduğuna göre a + b toplamının değerini bulunuz. Bu diziye uygun bir şekil örüntüsü oluşturunuz..x) (3 + 4x)2 25 .x)2 16x2 + 24x + 9 7x .KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Say› Örüntüleri ve Özdefllikler Esra.. 2 İlk terimi 5. x ise x kaçtır? . Boyalı alan 80 br2.1 = 1000 .4 (5 .. . yandaki sayı örüntüsünün kuralının ardışık doğal sayıların üçüncü kuvvetlerinin alınarak oluşturulduğunu söylüyor.. 6y x x a 5 Kenar uzunlukları a ve b olan iki karesel bölge şekildeki gibi yerleştiriliyor.4(1 . Siz de tek sayıları ve toplama işlemini kullanarak bu sayı örüntüsü için farklı bir kural bulunuz.2 5 x + 5 4 100 Yandaki modelden elde edilebilecek özdeflli¤i yaz›n›z...(5 + x) -x-4 x2 .x2 ( 5 . 1 .

a2x D) a + 2b E) -a . x + 6 ifadesini en sade biçimde yazınız. x-6 x2 . 8 Öz Değerlendirme . ifadenin önündeki harfi birinci sütundaki ilgili ifadenin solunda ayrılan çizgiye yazınız.8 x2 . ikinci sütundaki ifadelerden birine eşittir. I a 2b 3c a3b2c 4a3b-16ab3 4a2b-8ab2 A) B) a b b-1 b-a II C) a + 1 1 1 b -1 III : a b ab IV a3x .36 9 a-12 ifadesini en sade biçimde yazınız.12x + 36 . İkinci sütundaki ifadelerin birinci sütundaki hangi ifadeye eş olduğunu bulduktan sonra.ax ax . 10 Birinci sütundaki ifadelerden her biri.1 b F) a 101 11 ifadesini en sade biçimde yazınız.

.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 A B C D k Üçgenler ve Cebir Yandaki şekilde k ve l doğruları paraleldir.. BEG. (...) Bir üçgende yükseklikler daima üçgenin iç bölgesinde noktadaştır. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D ”. (. DKF üçgenlerinin alanlarını büyükten küçüğe doğru sıralayınız l E 2m F 3m G 4m 2 H 5m K Bir üçgenin çizilebilmesi için bütün açı ölçülerinin ve kenar uzunluklarının bilinmesi gerekir mi? Neden? Açıklayınız.) Bir dik üçgende yükseklikler dik açının köşesinde kesişir. Bu şekilde [BH] ve [HC] doğru parçalarının özellikleri nelerdir? A H D B . Buna göre AEH..) Bir üçgende kenarortay ve açıortaylar daima üçgenin iç bölgesinde kesişir. 3 102 K 4 Yandaki şekilde verilenlere göre ILNI’nun en küçük tam sayı değeri kaç santimetredir? A) 4 B) 5 C) 6 D) 7 L 13cm 7cm N 5 E ) > 90º . bir kenar uzunluğunun verilmesiyle çizilebilir. s ( ) = 90º ise Yandaki şekilde s ( en uzun kenar aşağıdakilerden hangisidir? A) [EB] B) [AB] C) [EA] D) [AL] A C B L 6 IABI = IBDI = 4 cm ve IACI = ICDI = 6 cm uzunluklarını kullanarak yandaki şekli çiziniz. (. (... CFH.) Bir üçgen.) Bir eşkenar üçgen. yanlış olanların başına “Y” yazıp cümleyi yanlış yapan kısmın altını çizerek doğrusunu yazınız. (... üç açısının ölçüsünün verilmesiyle çizilebilir..

3125 geometrik dizisinde aşağıdakilerden hangisidir? A) B) 1 C) 5 D) 25 ifadesinin değeri 12 Aşağıdaki ifadelerden hangileri özdeşliktir? I. Üçgenin devamına gelmesi gereken iki satırı yazınız.x = (3 + x) 2 . p. III ve IV D) I.9 km doğuya doğru koşuyor. 1 1 2 1 1 2 4 2 1 1 2 4 6 4 2 1 1 2 4 6 8 6 4 2 1 103 11 Terimleri pozitif sayılardan oluşan 5. Buna göre 19 inçlik bir bilgisayar ekranının yüksekliği 10 inç ise genişliği yaklaşık olarak kaç inçtir? 9 Atletizm yarışmalarına hazırlanan Eda önce 1. IV. Eda koşuya başladığı noktaya dönmek isterse koşması gereken en kısa mesafe kaç kilometre olur? 10 Yanda oluşturulan sayı üçgenini inceleyiniz. Bu büyüklük dikdörtgensel bölge şeklindeki ekranın köşegen uzunluğunu ifade eder. III ve IV C) I. a) Kısa çubuk.2 km kuzeye.7 Aralarında 24 cm uzaklık bulunan paralel iki çubuk düz bir zemine dik olarak yerleştirilmiştir. uzun çubuğun üzerine düşerse uzun çubuğun hangi noktasına gelir? b) Uzun çubuk kısa çubuğun üzerine düşerse kısa çubuğun hangi noktasına gelir? 8 Bilgisayar ekranlarının büyüklükleri genellikle “inç” biriminde verilir. II. Sayıların oluşturduğu örüntüyü bulunuz. 2(5 + x) + 3x = 5x + 10 a + a = a2 2 . s.3x . Çubukların uzunlukları 25 cm ve 40 cm olduğuna göre. r. II ve III A) I ve II . daha sonra 0. III.4 5x + 2x = 7x B) II.

.2 B) 12xy+12xy C) 6x..... Elde edilen sayı başka bir sayının karesi olabilir mi? Açıklayınız.1 a + 1 a + 3a + 2 ifadesinin en sade biçimini bulunuz.1 b 2 D) a + 2b b2 20 a2 .2 b C) a ..... a) 4x2 y + 6xy b) 3a + 9b + 18c c) 4x2 . Kullandığınız yöntemi açıklayınız......4xy D) 18xy+6xy 14 Bir sayının karesine 8 katı ve 16 sayısı ekleniyor. eşitliğinde noktalı yere hangi ifade gelmelidir? 16 Aşağıdaki ifadeleri çarpanlarına ayırınız. x+1 x x2+x 3x2+x -2x2 104 x2-x-2 3x2-5x-2 -2x2+4x 18 (10 001).50y2 17 Yandaki tabloyu tamamlayınız. 22 Çalışma .1 : 2 a.(9999) çarpımı aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilebilir? A) 104-1 B) 105-1 C) 109-1 D) 1010-1 19 a2 + b2 -b b + 2 ifadesinin en sade şekli aşağıdakilerden hangisidir? b b A) a b B) a ..13 Aşağıdaki ifadelerden hangisi 24xy ifadesinin özdeşi değildir? A) 12xy..1 ç) 18x2 . 15 3x2 + 5x -12 = (x + 3) ....

Buna en güzel örneklerden biri koni bulutsusudur (gaz ve tozdan oluflmufl evren bulutu). yy. M›s›r Piramitleri’nin yap›lar›n›n günefl ›fl›nlar›na benzetilmeye çal›fl›ld›¤› fleklinde görüfller bulunmaktad›r.MATEMAT‹KTE YOLCULUK Kombinasyon. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Geometrik Cisimler Evrendeki birçok gök cismi geometrik cisimlere benzetilerek adland›r›lmaktad›r. Bu piramitlerin say›s›n›n 80 ile 100 aras›nda oldu¤u belirtilmektedir. daireler ve di¤er geometrik biçimlerdir. bunlars›z ancak karanl›k bir labirentte dolan›l›r. da yaflam›fl olan John Dalton’dur. Ünlü bilim insan› Galileo Galilei: “.” demifltir. Bunun yan›nda içinde yaflad›¤›m›z Dünya. Atom kavram›n› bugünkü anlamda ilk kullanan bilim insan› 19. harfleri üçgenler. Benzer flekilde gezegenler ve uydular› da birer küre modeli olabilir. Evrendeki cisimler ve matematik aras›ndaki iliflki sizin de dikkatinizi çekti mi? Evrenden geometrik cisimlere örnekler verebilir misiniz? . Bunlar olmadan tek sözcü¤ü bile anlafl›lamaz.. Dünyan›n yedi harikas›ndan biri olarak kabul edilen M›s›r Piramitleri insano¤lunun tarihte infla etti¤i en büyük yap›lard›r.evren her an gözlemlerimize aç›kt›r ama onun dilini ve bu dilin yaz›ld›¤› harfleri ö¤renmeden ve kavramadan anlafl›lamaz. 105 Bir kimyasal elementin özelliklerini tafl›yan en küçük tanecik olan atom da küresel bir yap› olarak kabul edilmektedir. kutuplardan bas›k olmas›na ra¤men küre olarak kabul edilebilir. Koni bulutsusu 1997 y›l›nda keflfedilmifltir ve Dünya’m›za uzakl›¤› 2200 ›fl›k y›l›d›r.. Evren matematik diliyle yaz›lm›flt›r.

Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Kombinasyon Bir tasarımcı yeni üretilecek olan bir duvar kâğıdı deseni üzerinde çalışıyor. Tasarımcı kaç farklı seçim yapabilir? Anahtar Kavramlar • Kombinasyon • Rasyonel denklem • Denklem sistemi 106 ETK‹NL‹K Renk Seçimi Araç ve Gereç •Dört farkl› renkte kalem •K⤛t veya karton •Makas Kâğıttan karesel bölge şeklinde birbirine eş dört parça keselim ve bunları farklı renklere boyayalım. kaşarlı ve kuşbaşılı olduğuna göre bu seçim kaç farklı şekilde seçim yapılabileceğini bulalım. Pide çeşitleri yumurtalı. kıymalı. Bu parçalardan herhangi ikisini kaç farklı biçimde seçebiliriz? Olası seçimleri not edelim. Kaç farklı küme oluşturdunuz? Oluşan küme sayısı ile olası seçim sayısını karşılaştırıp yorumlayınız. Bunun için yandaki şekillerden ikisini seçmeyi planlıyor. Seçtiğimiz parçalarla iki elemanlı kümeler oluşturalım. Dört farklı pide çeşidinden üçünü seçerek karışık pide yemeye karar verirler. Bu parçalardan üç elemanlı kaç farklı küme oluşturulabilir? Tartışınız. ÖRNEK Pelin ve arkadaşları lokantaya giderler.Kombinasyon. .

ABC. Bu sonucu permütasyondan yola çıkarak da aşağıdaki gibi elde edebiliriz. P (4. c ve ç seçeneklerinde belirtilen işlemleri yapınız. P(4. Bu nedenle dört farklı pide çeşidinden oluşturulabilecek farklı üçlü gruplar.3. 3)= 4! = 4. B. Meltem bu seçimi kaç farklı şekilde yapabilir? 2 3 . n! P(n. Bu sayıya 4’ün 3’ lü permütasyonu bulunarak da ulaşılabilir. C ve D çeşitlerinden üçü ile 24 grup oluşturulabilir.3) = 3! 24 = 3.r) C(n. D harfleri ile gösterelim. Aylin bu dondurmacıdan üç çeşit dondurma almak istiyor. b.1 = 24 1! (4-3)! Karışımda sıra önemli olmadığı için bu ölçü gruplardan I. sütundakiler kendi içlerinde aynı durumu belirtmektedir. A.2. B. n’nin r’li kombinasyonu C(n. Altı kişilik bir gruptan üç kişilik bir alt grup kaç farklı yolla oluşturulabilir? Meltem 20’lik bir CD kutusundan 4 tane CD seçmek istiyor. II. r! UYGULAMA 1 Bir dondurmacıda beş farklı dondurma çeşidi bulunmaktadır.2. B.r)= (n r )= r! = (n-r)! . ve IV. d) Altı dondurma çeşidinden dört çeşit seçilmesi durumu için a.Pide çeşitlerini yanda verildiği gibi A.1 24 = 4 6 107 n elemanl› bir kümenin elemanlar› ile oluflturulacak r elemanl› farkl› gruplar›n say›s› n’nin r’li kombinasyonu olarak adland›r›l›r. BCD ve ACD şeklindedir. C ve D çeşitlerinden üçü ile oluşturulabilecek bütün grupları yazalım: Yumurtalı Kıymalı Kaşarlı Kuşbaşılı A B C D I ABC ACB BCA BAC CAB CBA II ABD ADB BDA BAD DAB DBA III BCD BDC CDB CBD DBC DCB IV ACD ADC DCA DAC CAD CDA Seçme sırası önemli ise A. C. a) Aylin kaç farklı seçim yapabilir? b) Dondurmaların seçiminde sıranın önemli olması durumunda kaç farklı seçim yapılabilir? c) Sıralamanın önemli olması durumunda üç çeşit dondurma kaç farklı şekilde servis edilebilir? ç) Bulduğunuz sonuçlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. III.r) veya (n r ) fleklinde gösterilir. ABD.

...2) b) P(12.. ç) “0..... b) 30 kişilik bir sınıftan sırayla bir başkan ve başkan yardımcısı seçilmesi..... 1........6) 10 Bayram ziyaretinde buluşan 15 kişilik grupta herkes birbiriyle tokalaşmıştır................................. Öğrenciler cevaplayacakları soruları kaç farklı şekilde seçebilir? 5 Yandaki çember üzerinde 10 nokta işaretlenmiştir......4 Çetin Öğretmen hazırladığı sınavda 8 soru sormuştur...... 3” rakamları ile yazılabilecek birbirinden farklı üç basamaklı sayıların kaç tane olduğunun bulunması.................. Öğrencilerinden kendi belirledikleri 4 soruya cevap vermelerini istemektedir.5) ç) P (9....... 2............. Yapılan başvurulardan 21 farklı seçim yapılabileceğine göre bu iş için kaç kişi başvuruda bulunmuştur? 8 20 kişilik bir sınıftan bir geziye katılmak için 4 kişi seçilecektir..... d) Dört arkadaşın birlikte yan yana kaç farklı biçimde fotoğraf çektirebileceğinin bulunması........3) c) C(10... 108 7 Bir şirket 2 muhasebeciyi işe alacaktır............. .. a) 20 kişilik sınıftan herhangi iki kişinin seçilmesi................. Bu noktaların herhangi ikisi kullanılarak kaç farklı doğru parçası çizilebilir? 6 Aşağıdaki durumların permütasyon veya kombinasyondan hangisine örnek olabileceğini ifadelerin yanlarındaki noktalı yerlere sembolle göstererek yazınız...... Seçilecek dört kişiden biri başkan diğeri başkan yardımcısı olacağına göre bu dört kişi kaç farklı biçimde seçilebilir? 9 Aşağıda verilen permütasyon ve kombinasyon hesaplamalarını yapınız....... a) C(14........ c) 16 kişilik bir takımdan 11 kişi seçilmesi....... Toplam kaç tokalaşma olmuştur? 11 Aşağıdaki şekilde yer alan noktaların birleştirilmesi ile kaç farklı üçgen oluşturulabilir? 23 Çalışma ...... e) 6 farklı tatlı çeşidinin bulunduğu bir menüden 2 tatlının seçilmesi.................

2x Eşitliğin her iki tarafını 2x ile çarpalım (Böylece paydayı ortadan kaldırmış oluruz. Bulduğumuz değeri denklemde x yerine yazarak çözümün doğruluğunu kontrol edelim: x + 15 =8 2x 1 + 15 ? =8 x = 1 için 2. Burada “a”. Bir günde 12 saat uyuması gereken bir çocuk kaç yaşında olabilir? ETK‹NL‹K Denklem Çözelim “Bir sayının 2 eksiğinin çarpmaya göre tersi ile ’ün toplamı 2’ ye eşittir.2x 2x x + 15 = 16 x 15 15x = 15 15 x = 1 elde ederiz.1 ? 16 = 8 2 8=8 Eşitlik sağlandığından bulduğumuz değer doğrudur. Denklemi çözmeden denklemi sağlayan değer için ne söylenebilir? Tartışınız.). a) Bu süre ile yaş arasındaki bağıntı (17 şeklindedir. Denklemin çözümü için öncelikle hangi işlem yapılmalıdır? Denklemi çözdükten sonra çözümün doğruluğunu nasıl kontrol edebilirsiniz? 109 ÖRNEK x + 15 = 8 denklemini sağlayan x değerini bulalım. 2x.Denklem Sistemleri Büyüme çağında olan çocukların bir günde uyumaları gereken süre yaşlarına göre değişir. çocuğun yaşını belirtmektedir. Yukarıdaki probleme uygun denklemi yazalım. . x + 15 =8. . Bu sayıyı bulunuz.

(x .20 =x-5 6 5 6 5 6 5 5 .10 + x-5 110 6 = 10 x-5 5 = 10 0 olur. O hâlde bu denklemin çözüm kümesi bofl kümedir. (4x .10 . Bulduğunuz değerlerin doğruluğunu kontrol ediniz. : y’ yi temsil etmektedir.10 = x-5 4x . terazide tek değişkenin yer almasını nasıl sağlayabilirsiniz? Tartışınız.10 = x-5 x-5 4x .10 .20) = (-6) .5) 20x . Tek değişken içeren denklemi çözünüz. Buldu¤umuz de¤eri denklemde yerine yazarak çözümün do¤rulu¤unu kontrol edelim: 4x .10 + 6 5 5-5 10 + 6 = 10 5 0 0 Buldu¤umuz x de¤eri denklemde baz› rasyonel ifadelerin paydas›n› “0” yapmakt›r. Terazilerde modellenen denklemleri yazalım. Elde ettiğiniz sonuçtan yararlanarak diğer değişkeni bulunuz. ETK‹NL‹K ‹ki De¤iflkenli Denklemler Yanda denge durumunda olan terazi modellerindeki : x’ i .4x . Bu nedenle x = 5 de¤eri denklemin çözümü olamaz. . 4kg 4kg 4kg Denklemlerdeki değişkenler arasındaki ilişkiyi açıklayınız. Bu ilişkiden yararlanarak 2.10 + x-5 6 = 5 10 x-5 denklemini sağlayan x değerini bulalım: İşlem kolaylığı sağlamak amacıyla payları eşit olan ifadeleri bir araya getirelim: 4x . x = 5 için 4 . 5 .100 = -6x + 30 26x = 130 x = 5 elde ederiz.

5y + 10y = -80 + 100 5y = 20 y=4 x + y = 16 denkleminde y yerine 4 yazarak x değerini bulalım: x + 4 = 16 x = 12 elde edilir. Do¤rusal denklem sistemlerinin çözümünde.ÖRNEK 16 soruluk bir testte 5 ve 10 puanlık sorular bulunmaktadır. 111 (1) x + y = 16 (2) 5x + 10y = 100 .12 + 10. denklemde x yerine (16 . denklemden x = 16 .y eşitliğini yazabiliriz. 5 puanlık soruların sayısı x .y = 100 80 . Ayn› de¤iflkenleri içeren iki do¤rusal denklem “do¤rusal denklem sistemi” oluflturur. x + y = 16 5x + 10y = 100 şeklinde iki bilinmeyenli iki denklem elde edilir. Bunun için 1. (16 . 2. 1. Soruların tamamı doğru cevaplandığında 100 puan alındığına göre testte 5 ve 10 puanlık sorulardan kaçar tane olduğunu bulalım: Problemde verilen durumlara uygun denklemleri yazalım. x + 4 = 16 x = 12 elde edilir. Bu denklem sisteminden bilinmeyenleri bulmak için iki farklı yol izleyebiliriz. (1) x + y = 16 (2) 5x + 10y = 100 5.5y = -80 5x + 10y = 100 + -5x + 5x .4 = 60 + 40 = 100 2. x+y= 12 + 4 = 16 5x + 10y = 100 5. -5x .5y + 10y = 100 5y = 20 y=4 x + y = 16 denkleminde y yerine 4 yazarak x değerini bulalım. 10 puanlık soruların sayısı y olsun. Sistemin çözümü olan s›ral› ikili her iki denklemi sa¤lamal›d›r. denklemi -5 ile çarpalım.y) yazarak y değerini bulabiliriz. Bulduğumuz x ve y değerlerinin her iki denklemi de sağlaması gerekmektedir. Böylece iki eşitliği taraf tarafa topladığımızda x bilinmeyenini yok etmiş oluruz. Buna göre. yol: (Yerine Koyma Yöntemi) 1. yol: (Yok Etme Yöntemi) Bu yöntemde eşitliğin her iki yanındaki ifadelerin taraf tarafa toplanması veya çıkarılmasıyla bilinmeyenlerden biri yok edilir.y) + 10. yerine koyma veya yok etme yöntemi kullan›l›r.

İlk hafta 12 TL’ye kitap alıyor ve o hafta için elinde 40 TL kaldığını görüyor.a = 12 c) 2k . Gruba bir öğrenci daha katıldığında her öğrenciye düşen soru sayısı 3 azalıyor. 2 ’ si kadardır.95 m ise 3 9 10 11 Toplamları 74 farkları 18 olan iki sayıdan büyük olan› kaçtır? Aşağıdaki denklemleri çözünüz. Korodaki kız öğrencilerin sayısını bulunuz. Bu testte kaç soru vardır? Ardışık üç çift sayının toplamının yarısı 12’ dir Bu sayılardan en büyü¤ü kaçtır? Aşağıdaki denklemleri gerçek sayılar kümesinde çözünüz.3 = 2 5 4 112 6 b) 2y -y + 1 3y + = 4 2 5 c) 2x + 6 = x 8 5 2 gibi iki farklı denklem kuruyor. a) x . 3 1 2 = x-2 x-3 7 denklemini çözünüz. Zehra’nın aylık harçlığı kaç TL’ dir? Denklem kurarak çözünüz ve çözümde kullandığınız stratejiyi açıklayınız. 8 Müzik öğretmeni Başak Hanım. “15 eksiğinin ’si 22 olan sayı kaçtır? ” Bu sorunun çözümü için Banu ve Arzu aşağıdaki Banu : 2x . bir testte bulunan soruları 5 kişiden oluşan bir grup öğrenciye çözmeleri için eşit olarak paylaştırıyor. okul korosundaki kız ve erkek öğrencilerin sayısının birbirine 3 eşit olmasını ister. aylık harçlığını her hafta için eşit harcamak üzere 4’e bölüyor. Korodaki erkek öğrencilerin sayısı kız öğrencilerin sayısının 5 ’ ü kadardır ve koroya 12 erkek öğrenci katıldığında kız ve erkek öğrencilerin sayısı eşit olmaktadır.80 = 20 denklemine uygun bir problem kurunuz. İkisinin boyları toplamı 2.15 = 22 3 Arzu : 2 (x . Mesut’un boyu babasının boyunun Mesut’un boy uzunluğunu bulunuz.15) = 22 3 3 Ahmet Öğretmen.k = 7 24 Çalışma .UYGULAMA 1 Zehra. 4 5 x . Hangi denklemin doğru olduğunu bularak çözümünü yapınız.3 = 2n 2n . a) 2x + y = 3 x + 2y = -12 b) a + 3b = 8 2 b .

s(ABC) = s(KLM) . C ile F ve AC ile DF eştir. IACI = IDFI ve s(ABC) = s(DEF) olacak şekilde bir DEF çizelim. Üçgenlerin bilinmeyen kenar uzunluklarını ve açı ölçülerini belirleyiniz. Elde ettiğiniz sonuçları tartışınız. s(ACB) = s(KML) ve IBCI = ILMI olacak şekilde bir KLM çizelim. Cetvel ve açıölçer kullanarak bu üçgenin kenar uzunluklarını ve açılarını ölçüp not edelim. . 5 cm 100o B 6 cm C E 6 cm 100o F 5 cm IBCI = IEFI = 6 cm s( C ) = s( F ) = 100º IACI = IDFI = 5 cm olduğundan [BC] ile [EF] . IABI = IDEI . Bunu sembolle ABC DEF şeklinde gösterebiliriz. IBCI = IRPI ve IACI = ISPI olacak şekilde bir SRP çizelim. Çizdiğimiz üçgenlerin herbirini kenarları boyunca keserek kağıttan ayıralım ve üst üste çakıştıralım. Bu üçgenler eş midir? Tartışınız. 113 ÖRNEK A D Yanda verilen üçgenlerin eş olduklarını gösterelim. IABI = ISRI. Bu nedenle ABC ile DEF. Sizce bu ölçümü yapabilmek için hangi bilgilere ihtiyacınız vardır? Tartışınız. O devirlerden kalma kitaplarda bu ölçümlerin çubuklar veya ağaçlar yardımıyla nasıl yapılacağı anlatılır. Örneğin.Üçgenlerde Efllik ve Benzerlik Çok eski devirlerden beri eş ve benzer üçgenler uzaklık ve yükseklik ölçümleri için kullanılmaktadır. bir dağın yakınlarındaki bir ağacı kullanarak dağın yüksekliğini binlerce yıllık bir yöntemle ölçebilirsiniz. eş üçgenlerdir. ETK‹NL‹K Üçgenleri Karfl›laflt›ral›m Araç ve Gereç •Cetvel •Aç›ölçer •Makas Herhangi bir ABC üçgeni çizelim.

T S c) U 55o 55 A o s( U ) = s ( A ) = 55º s( Y ) = s( C ) = 75º IYZI = IBCI = 8 cm oldu¤undan U ile A. KKK efllik flart›na göre efl üçgenlerdir. Y ile C ve [YZ] ile [BC] efltir. Bu efllik flartlar› s›ras›yla. • Kenar-Aç›-Aç› (KAA) fleklinde adland›r›l›r. a) K s( L ) = s( N ) = 90º ILMI = IMNI = 4 cm L M 4 cm 4 cm N s(KML) = s(OMN) (ters açılar) olduğundan L ile N. KAA efllik flart›na göre efl üçgenlerdir. • Kenarlar›.‹ki üçgenin. • Kenar-Kenar-Kenar (KKK). ÖRNEK Afla¤›da verilen üçgenlerin efl olduklar›n›. • Kenar-Aç›-Kenar (KAK). Bu nedenle UYZ ile ACB. • ‹ki kenar› ve dahil ettikleri aç›. • Aç›-Kenar-Aç› (AKA). LM ile MN ve KML ile NMO eştir. Bu nedenle KLM ile ONM. P R b) IPRI = ITSI . Bu nedenle PRT ve STR. • ‹ki aç›s› ile bu aç›lar›n karfl›s›ndaki kenarlardan herhangi biri efl ise bu üçgenler efltir. efllik flart›n› belirleyerek gösterelim. • ‹ki aç›s› ve dahil ettikleri kenar. C 75o Y 8 cm Z B 8 cm 75o . 114 O Açı-Kenar-Açı (AKA) eşlik şartına göre eş üçgenlerdir. IPTI = IRSI ve [TR] iki üçgenin de kenar› oldu¤undan PRT ile STR’nin kenarlar› efltir.

Üçgenlerin açılarını ve kenar uzunluklarını ölçelim. Yukarıdaki iki adımı ABG ile FEG ve BCD ile GFE için de uygulayınız. Aynı oran dik kenarlar arasında da bulunabilir mi? Bu iki üçgenin açıları.ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Aç›ölçer •Cetvel Efl mi? Benzer mi? A4 kâğıdının herhangi bir köşesini kısa kenarı üzerine katlayalım ve oluşan üçgenleri isimlendirelim. Bu üçgenler eş midir. DFE’nin kenar uzunluklarının Bu nedenle benzerlik oranı ’ tür. F G D E ÖRNEK Aşağıda verilen üçgenlerin benzer olup olmadıklarını inceleyelim: A D 115 2 cm B 4 cm 6 cm 3 cm 3 cm C E 4. ABC’nin kenar uzunlukları. . Açılar arasındaki ilişkiyi tartışınız. kenarları ve bu oran arasında nasıl bir ilişki vardır? Tartışınız.5 cm F İki üçgenin karşılıklı kenarlarını oranlayalım: = = = = = İki üçgenin karşılıklı kenarlarının oranı aynı olduğundan ABC ve DFE benzer üçgenlerdir. benzer midir? Tartışınız. ABG ve CDB üçgenlerinin hipotenüs A B C uzunluklarını oranlayınız. ’ si oranında küçültülmüşüdür.

• Karfl›l›kl› kenarlar›n›n orant›l›. • Aç›-Aç› (AA). • ‹kifler aç›lar›n›n efl. • Karfl›l›kl› iki kenar›n›n orant›l› ve dahil ettikleri aç›lar›n efl olmalar› durumunda bu üçgenler benzerdir. . Benzerlik oran› ise ’dir. KAK benzerlik flart›na göre benzer üçgenlerdir. benzerlik flart›n› belirleyerek gösterelim: S 50o K 50o 116 L 4 cm 3 cm 8 cm 6 cm M R P s( K ) = s( S ) = 50º oldu¤undan verilen iki üçgenin birer aç›lar› efltir. • Kenar-Aç›-Kenar (KAK) fleklinde adland›r›l›r. • Kenar-Kenar-Kenar (KKK). Benzerlik flartlar› s›ras›yla.‹ki üçgenin. Bu aç›y› oluflturan kenarlar›n uzunluklar›n› oranlayal›m: = = = = Üçgenlerin iki kenar› karfl›l›kl› olarak orant›l› ve bu kenarlar›n aras›ndaki aç›lar efl oldu¤undan KLM ve SRP . ÖRNEK Afla¤›da verilen üçgenlerin benzer olduklar›n›.

Bu uzunlu¤un kaç metre oldu¤unu bulal›m. ECD ~ BCA = 128 . x = 256 . 25 6 m 25 6 m . 110 m B 156 m 12 8 m Kontrol Edelim ICDI’ nu bilinmeyen olarak kabul edelim. 12 8 m C 110 m B A 156 m Plan Yapal›m Yap›lan ölçmelerde E ve B aç›lar› efl verilmifltir. A Siz de E ve C noktaları arasındaki uzaklığı bulunuz. ICDI ICDI = 256 m Sonuç [CD]’n›n verilen uzunlu¤u ile ayn›d›r. 312 = 156 . IACI ve IEDI’nu kullanarak ICBI’nun 256 m olup olmad›¤›n› kontrol edelim. IABI. 156 = 156 x C E x D x = 312 m olur. Küçük üçgenin üç kenar uzunlu¤u da biliniyor. B ile E noktalar› birlefltirildi¤inde iki tane üçgen oluflmufl. ECD ve BCA ters aç›lar oldu¤undan efltir. = 128 156 = ICDI 312 128 . 117 Plan› Uygulayal›m Benzerlik için “ ~ ” sembolünü kullanal›m. E x D Problemi Anlayal›m A ile D. Bu nedenle ECD ve BCA üçgenlerinde AA benzerli¤i vard›r. Bu benzerli¤i kullanarak IEDI’nu bulal›m. Büyük üçgende IEDI soruluyor.Tünel çal›flmalar› yapan bir ekip yanda resmi verilen da¤›n yerle birleflti¤i uzunlu¤u hesaplamak istiyor ve resim üzerinde verilen ölçümleri yap›yor.

IABI = IBCI IADI = IDCI s(BDC ) = s(ADB) B D Yandaki flekilde ABD ile CBD’nin efl oldu¤unu göstermek için yukar›da verilen bilgilerden hangisine gerek yoktur? Efllik flart›n› belirterek aç›klay›n›z. Sizce kim haklıdır? Neden? A I. IDEI = IGHI. II. Lale ise benzer olduğunu iddia ediyor. Sizce oluşan üçgenler eş midir? Neden? A 2 Mühendis Erol Bey. C 5 Yanda verilen flekilde [SR] [TP] ve [ST] [RP]’d›r. IEFI = IHKI ve IDFI = IGKI’ dur. yalnızca açı ölçüleri eş olan iki üçgenin eş üçgenler olduğunu. D ile E ’nın ölçüleri toplam› 100º ise K ’n›n ölçüsünü bulunuz. Buna göre ISRI = ITPI oldu¤unu gösteriniz. Buna göre IABI kaç metredir? Açıklayınız. 50m P 38m B 38m C 50m 42m D 3 118 4 Betül. S R T P 6 DEF ile GHK efl üçgenlerdir. yanda resmi verilen gölün A ve B noktaları arasındaki uzaklığı ölçmek istiyor. karesel bölge şeklindeki bir kâğıdı köşegeni boyunca ikiye katlıyor. 7 KLM dik üçgeninin dik kenar uzunluklar› 5 cm ve 12 cm’dir.UYGULAMA 1 Yiğit. III. VYZ dik üçgeninki ise 12 cm ve 13 cm’dir. Bu iki üçgen efl midir? Neden? . Bunun için resim üzerinde verilen ölçümleri yapıyor.

L 24cm A K 12 12cm 16cm Yanda verilen flekilde [AH] [BC]. IHMI = 8 cm. 9 ABC’nin kenar uzunluklar› 6 cm. Buna göre a¤ac›n uzunlu¤unu bulunuz. [AC]. IABI = 12 cm ve IACI = 16 cm [BA] ise IAHI kaç santimetredir? 25 B H C Çalışma . a¤ac›n gölgesinin uzunlu¤u ise 744 cm’dir. ABC ile benzer olan DEF’nin ise en k›sa kenar› 3 cm’ dir. 9 cm ve 14 cm dir. A ile B noktalar›n› birlefltiren bir köprü yap›lmak isteniyor. Yanda modellenen bu durumda Onur’un gölgesinin uzunlu¤u 248 cm. Buna göre A ile B noktalar› aras›ndaki uzakl›¤› bulunuz. INKI = 15 cm ve ILKI = 24 cm ise [HN] ve [MN]’n›n uzunluklar›n› bulunuz. IMLI = 12 cm. Bunun için flekildeki gibi dik üçgenler ve ölçümlerden yararlan›l›yor. 119 B 80m 32m D 48m E 11 8cm M 12cm H N 15cm Yanda verilen flekilde [MN] [LK].8 Boyu 155 cm olan Onur. 10 A Yandaki resimde verilen nehir üzerinde. Buna göre DEF’nin çevre uzunlu¤unu bulunuz. bir a¤ac›n yak›n›nda durdu¤unda gölgesinin bitti¤i yer ile a¤ac›n gölgesinin bitti¤i yer ayn› nokta oluyor.

y değerini hesaplayınız. 6 x y 5 3 7 Esma Hanım. Bu seçimi kaç farklı biçimde yapabilir? b) Burcu misafirleri için masa hazırlıyor.4 y+3 120 B 10cm C 5 Bir kesrin payı ile paydasının toplamı 26’dır. Aldığı kumaşın yetmeyeceğini düşünerek kalan kumaşın yarısını daha alır. a) Emel Hanım. Esma Hanım. ABC üçgeninin çevre uzunluğu 42 cm olduğuna göre x ve y değerlerini bulunuz. yeni bir kazak örmek için 10 farklı desenden 4’ünü kullanmak istiyor. bir top kumaşın yarısını alır. 8 farklı tabağı kaç farklı şekilde dizebilir? 2 3 200 metre koşusunda 8 yarışmacı yarışmaktadır. gümüş ve bronz madalyanın sahipleri için kaç farklı durum vardır? Bu problemin çözümü için gereksiz olan bilgi nedir? A 4 Yanda verilen ABC üçgeni ikizkenar üçgendir. a) (x .3) + = b) = 8 9 Bir ikizkenar üçgende eş olan kenarlara ait yükseklikler arasındaki ilişkiyi şekil çizerek gösteriniz. . Bütün yarışmacıların kazanma şanslarının eşit olduğu düşünülürse altın. Aşağıda verilen denklemleri çözünüz.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Kombinasyon. 2x . Kesrin payının 2 katı ile paydasının 3 katının toplamı 67 olduğuna göre bu kesri bulunuz. Yanda verilen bölme işleminde bölen ile bölünenin toplamı 63 olduğuna göre x . toplam 3 m kumaş aldığına göre bir top kumaşın kaç metre olduğunu bulunuz. Denklemler ve Üçgenlerde Benzerlik Sınıf kitaplığına 5 yeni kitap alan Şükran Öğretmen bu kitapları 5 farklı öğrenciye her birine birer kitap verilmek üzere kaç değişik biçimde dağıtabilir? Aşağıda verilen iki sorunun çözümleri arasındaki farkları açıklayınız.

IACI = 12 cm. Verilenlere göre PRS ve VTS üçgenleri eş midir? Neden? P T S R V PASTANE 11 Gül ve Yasemin koşu yaptıkları mesafeleri yandaki gibi çiziyorlar. Bu iki üçgenin karşılıklı kenarlarının oranı 121 A 13 Yanda verilen şekilde IDFI = 8 cm. koşmaya G noktasında başlayıp K noktasında bitiriyor.10 Yanda verilen şekilde s( R ) = s( T ) ve S noktası [RT]’nın orta noktasıdır. Gül. ’tir. Yasemin ise Y noktasında başlayıp L noktasında bitiriyor. [AC]’ nın orta noktası ise IBFI kaç santimetredir? cm 12 D E C B F 9 Öz Değerlendirme . D. P noktasında bulunan pastane her iki başlangıç noktasına eşit uzaklıkta olduğuna göre hangi koşucu daha uzun koşmuştur? Neden? G 72º P 72º Y K L 12 Benzer iki üçgenin alanlarının oranı nedir? Açıklayınız.

Fakat gerçekte bir çok rengin kar›fl›m›ndan oluflur. bu prizman›n yüzlerinden geçti¤inde. beyaz gibi görünür. Üçgen prizman›n temel elemanlar› taban. Yandaki prizmada. köfle ve yüksekliktir. ortam›n k›rma etkisiyle renklerine ayr›fl›r. prizmanın hangi elemanlarıdır? Tartışınız. efl ve paralel üçgensel bölge olan iki taban renklendirilmifltir. Bu açınımı makasla kenarları boyunca keselim ve kapatarak prizmamızı oluşturalım. taban yanal yüzey yükseklik taban . prizman›n yüksekli¤idir. Üçgensel bölge şeklindeki yüzler. yan yüz. Foto¤raflar› inceleyerek. ›fl›¤›n bu prizman›n hangi yüzlerinden geçti¤ini tart›fl›n›z. Sizce böyle bir prizma nas›l oluflturulabilir? Anahtar Kavramlar • Dönel koni • Ana do¤ru • Büyük çemberler • Dik prizma • E¤ik prizma ETK‹NL‹K 122 Araç ve Gereç •Karton •Makas •Cetvel •Yap›flt›r›c› Üçgen Prizma Olufltural›m Aşağıdaki prizma açınımını kartona çizelim. Ünlü fizikçi Newton. Ifl›k havadan farkl› bir ortama geçti¤inde. Ifl›k. Üçgen prizmanın kaç tane ayrıtı. Bu iki taban aras›ndaki uzakl›k. Aynı renkle çizilmiş kenarların uzunluklarının eş olmasına dikkat edelim. ayr›t. kaç tane köşesi vardır? Bu ayrıtlardan hangileri eştir? Neden? Açınımdaki dikdörtgensel bölgelerden üçü paralelkenarsal bölge olarak çizilirse prizmanın şekli ve duruşu değişir mi? Tartışınız. ›fl›¤›n bu özelli¤ini camdan yap›lm›fl bir üçgen prizma kullanarak incelemifltir. Üç dikdörtgensel bölgenin birlefltirilmesiyle elde edilen yüzey ise yanal yüzeydir. bu yüzler arasındaki uzaklık ve üç dikdörtgensel bölgenin birleştirilmesi ile elde edilen yüzey. renkler farkl› miktarda k›r›lmaya u¤rar ve k›rm›z›dan mora de¤iflen bir renk kufla¤› ortaya ç›kar.Geometrik Cisimler Prizmaları Tanıyalım Ifl›k. Yandaki foto¤raflarda bu olay modellenmifltir.

. Prizmamızı bu eksen etrafında iki kez 60º lik açı ile döndürelim. eğik ise eğik prizma olarak adlandırılır. Yanda verilen düzgün altıgen dik prizmanın yüzey açınımını çizelim ve prizmayı inceleyelim.ÖRNEK Aşağıda verilen üçgen prizma modellerinden hangisinin dik. 10 cm 10 cm 10 cm 20 cm Eşkenar üçgen dik prizmanın tabanlarının merkezinden geçen doğru “eksen” dir. ikincisi ise eğik prizmadır. eğik prizmaların yan yüzleri paralelkenarsal bölgedir. Yanda verilen eşkenar üçgen dik prizmanın dönme simetrisine sahip olup olmadığını belirleyelim. Üçgen prizmanın tabanlarının karşılıklı köşelerini birleştiren ayrıtlar tabanlara dik ise dik prizma. 123 Yukarıda yüzey açınımı verilen prizmanın tabanları düzgün altıgensel bölgeler olduğu için düzgün altıgen dik prizmadır. hangisinin eğik olduğunu belirleyelim. Buna göre ilk prizma dik. Dik prizmaların yan yüzleri dikdörtgensel bölge. Siz de yukarıda verilen prizmaların temel elemanlarını belirleyiniz.

Bundan dolayı bu prizmalar dönme simetrisine sahiptirler. 124 Yukarıdaki düzgün beşgen. . düzgün altıgen ve düzgün sekizgen dik prizmaların dönme simetrisine sahip olup olmadıklarını belirleyelim. Düzgün beşgen dik prizma ekseni etrafında her 72º lik.60º lik dönme 120º lik dönme Eşkenar üçgen dik prizma ekseni etrafında 120º lik açı ile döndürüldüğünde değişmez kaldığından dönme simetrisine sahiptir. düzgün sekizgen dik prizma ekseni etrafında her 45º lik açıyla dönmelerde değişmez kalır. Siz de eşkenar üçgen prizmanın neden 120º lik açıda dönme simetrisine sahip olduğunu açıklayınız. düzgün altıgen dik prizma ekseni etrafında her 60º lik.

.UYGULAMA 1 Aşağıda her bir seçenek için verilen çokgenlerle üçgen prizma oluşturulup oluşturulamayacağını belirleyiniz. a) c) 3 cm 4 cm 3 cm 4 cm 5 cm 3 cm 4 cm 6 cm 6 cm 6 cm b) ç) 3 cm 5 cm 3 cm 125 2 cm 5 cm 2 cm 5 cm 3 cm 2 cm 5 cm 5 cm 5 cm 2 Aşağıda verilen dik ve eğik prizmaların temel elemanlarını işaretleyiniz.

6 Ayrıt uzunluğu 8 cm olan bir küp. 26 Çalışma . Oluşan üçgen prizmayı çizerek ayrıt uzunluklarını bulunuz. tabanının köşegeni boyunca kesilerek iki tane üçgen prizma elde ediliyor. 8cm 9cm 10cm 4cm 5cm 6cm 4 Yanda kareli kâğıtta verilen üçgen prizma dönme simetrisine sahip midir? Neden? 126 5 Deniz. bir düzgün beşgen dik prizmanın yüzey açınımında bulunan çokgensel bölgeleri aşağıdaki gibi çizer. Deniz’in fazladan çizdiği çokgensel bölgeleri ayırarak düzgün beşgen dik prizmaların yüzey açınımını çiziniz. Deniz çokgensel bölgelerden bazılarını fazladan çizdiğini fark eder.3 Aşağıda verilen üçgen dik prizma ve düzgün altıgen dik prizmanın açınımını çiziniz.

20 = 1680 cm2. Prizman›n yanal yüzünü k⤛tla kaplayal›m. kare prizma ve dikdörtgenler prizmas›n›n yüzey alan›n› veren ba¤›nt›lardan yararlanarak üçgen dik prizman›n yüzey alan›n› veren bir ba¤›nt› yaz›n›z. Küp. Yüzey alan›n› bulmak için iki üçgensel bölgenin alan› ile dikdörtgensel bölgenin alan›n› hesaplay›p bu alanlar› toplayal›m. Çat› kat›n› da düflünerek bir evin hacmini ve yüzey alan›n› nas›l hesaplars›n›z? ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Dik üçgen prizma modeli •Kareli k⤛t •Makas Dik Üçgen Prizman›n Yüzey Alan› Üçgen dik prizma modelinin tabanlar›n› k⤛t üzerine koyarak çevresi boyunca çizelim.Prizmaların Yüzey Alanları ve Hacimleri Evlerin çat›lar›na dikkat ettiniz mi? Genelde üçgen prizma fleklinde olur. Bunun için önce üçgen prizman›n aç›n›m›n› çizelim: Aç›n›mda tabanlar üçgensel bölge yanal yüz ise dikdörtgensel bölge fleklindedir. 2 21cm 28cm üçgenin çevre uzunlu¤u 20cm 35cm 21cm 28cm Dikdörtgensel bölgenin alan›: (21 + 28 + 35) . 294 + 1680 = 2268 cm2 olur. . Oluflan üçgensel bölgeleri keserek k⤛ttan ay›ral›m. K⤛d›n taflan k›s›mlar›n› keserek yanal yüzün tam olarak kaplanmas›na dikkat edelim. 127 ÖRNEK 21cm 28cm 35cm 20cm Yanda verilen üçgen prizman›n yüzey alan›n› bulal›m. Baz› evlerde çat› katlar› oda olarak kullan›l›r. Üçgensel bölgenin alan›: 21.28 = 294 cm2 olur. Yanal yüzün üçgensel bölge ile birleflen kenar uzunlu¤u ile üçgensel bölgenin çevre uzunlu¤u aras›ndaki iliflkiyi aç›klay›n›z. prizman›n yüzey alan›: 2 . Yanal yüzü kaplad›¤›m›z k⤛d› ve üçgensel bölgeleri kullanarak üçgen prizman›n aç›n›m›n› elde edelim. Yanal yüzün ve üçgensel bölgelerin alanlar›n› nas›l bulabilece¤inizi tart›fl›n›z.

7 = 2 .(Taban alan›)+(Taban›n çevre uzunlu¤u).4) .A. (Yükseklik) = (32) . 9 + 12 . (32) + (3. 7 br 3 br Kare prizma iki efl karesel bölge ve dört efl dikdörtgensel bölgeden oluflur.h h = 6 cm olarak bulunur. (taban alan›) + (taban çevresinin uzunlu¤u) . Hacmi 300 cm3. h 300 = 50. Prizmaların hacmi. = 2 . Hacim = taban alan› . Prizman›n yüzey alan›= 2 . yükseklik ÖRNEK 128 Taban›n›n bir kenar uzunlu¤u 3 birim ve yüksekli¤i 7 birim olan kare prizman›n yüzey alan›n› ve hacmini hesaplayal›m. 7 = 63 br3 bulunur. 7 br 3 br 3 br Yüzey alan› = 2. taban alanı ile yüksekli¤inin çarp›m›d›r. (yükseklik) ETK‹NL‹K Dik Üçgen Prizman›n Hacmi Araç ve Gereç •Kal›n karton •Cetvel •Makas Kartondan birbirine efl üçgensel bölgeler elde edelim. 50 50 Siz de dikdörtgenler prizmas›n›n yüzey alan›n› hesaplay›n›z. taban›n›n kenar uzunluklar› 5 cm ve 10 cm olan dikdörtgenler prizmas›n›n yüksekli¤ini bulal›m h Dikdörtgenler prizmas›n›n hacmi = (Taban alan›) . Oluflturdu¤umuz modelin tabanındaki üçgensel bölgenin alan›n› kullanarak dik prizmalardaki hacim ba¤›nt›s› yard›m›yla üçgen prizman›n hacminin nas›l hesaplanabilece¤ini tart›fl›n›z. 5 cm 10 cm .10) . (Yükseklik) 300 = (5. Hacmi = (Taban alan›) . 7 = 102 br2 bulunur. Üçgensel bölgeleri üst üste koyarak üçgen prizma modeli olufltural›m.(Yükseklik) Y.Prizmaların yüzey alanları dikdörtgenler prizmas›nda oldu¤u gibi yanal yüz ile taban alanlar›n›n toplam›na eflittir.

h=12cm a=8cm Bir prizmanın yüzey alanı.a. 82. Prizmanın hacmi = Taban alanı . 3 = 192 3 cm2 olur.12 = 576 cm2 bulunur 3 Prizmanın yüzey alanı = Taban alanı + Yanal alan = 192 3 + 576 = 192 ( 3 + 3) cm2 dir. . 6 . Taban alanlar› ise altıgensel bölgenin alanının iki katına eflittir. = 41 129 Yanal alan düzgün altıgensel bölgenin çevre uzunlu¤u ile prizmanın yükseklik uzunlu¤unun çarpımına eflittir. Yanal alan = 6. 12 = 2304 3 cm3 tür. 3 4 12 . yanal yüz ile taban alanlarının toplamına eflittir. Düzgün altıgensel bölgenin alanı flekildeki gibi altı tane eflkenar üçgensel bölgenin alanlarının toplamına eflittir. Düzgün altıgensel dik prizmanın hacmi. a . taban alanı ile yükseklik uzunlu¤unun çarpımıdır.h = 6. 1 6 5 4 2 3 2 Taban alanları = 2 .8. Yükseklik = 192 3 . 3 = 3.Yanda ölçüleri verilen düzgün altıgen dik prizmanın yüzey alanı ve hacmini hesaplayalım. Prizmanın tabanı düzgün altıgensel bölgedir.64.

8 cm 10 cm 12 cm 10 cm 2 “Yanda verilen düzgün altıgen dik prizmanın taban ayrıtının uzunlu¤u 2 cm.. cm’dir. üçgen prizma oluflturmak için karton üzerine yandaki çizimi yap›yor..2m 12m . yanda boyutlar› verilen kutunun yan yüzlerini k⤛tla kaplayarak süslemek istiyor... Hazar’›n oluflturdu¤u üçgen prizman›n yüzey alan›n› bulunuz.. Verilen ölçülere göre ah›r›n hacmini hesaplay›n›z. yanal alanı 12 3 cm2 dir. Yi¤itcan’›n bu ifl için kaç santimetre kare k⤛da ihtiyac› vard›r? 12 cm 12 cm 12 cm 25 cm 130 15 cm 12 cm 4 Yanda ayr›t uzunluklar› verilen peynir diliminin hacmi kaç santimetre küptür? 10 cm 5 Y›ld›r›m çiftli¤inde bulunan ah›rlardan birinin önden görünüflü afla¤›daki gibidir. 2.” ifadesindeki bofllu¤a hangi sayı yazılmalıdır? h 2cm 3 Yi¤itcan.. Prizmanın yükseklik uzunlu¤u .4m 3m 6..UYGULAMA 7 cm 1 Hazar.

22 cm 7 Yanda üçgen prizma fleklinde tahtadan yap›lm›fl bir araç takozu verilmifltir. Yanda ölçüleri verilen modellerin her birinin yarısını kumla doldurur. bir proje ödevinde müzik aletleri hazırlamak için düzgün altıgen ve eflkenar üçgen dik prizma modelleri oluflturur. Tablo: Düzgün Altıgen Dik Prizmalar Taban ayrıtı (cm) 1 2 6 3 Taban alanı (cm2) Yükseklik Hacim(cm3) uzunlu¤u (cm) 2 3 3 3 3 3 9 131 9 Zeynep. Modellerdeki kum miktarlarının oranını bulunuz. Bu takozun hacmini ve görünen iki yüzünün alan›n› bulunuz. Buna göre tablodaki bofllukları uygun sayılarla doldurunuz. 40cm 30cm 65cm 8 Tabloda bazı düzgün altıgen dik prizmalar ve ölçüleri verilmifltir. Bu prizma taban›n›n köflegeni boyunca ikiye ayr›larak k›rm›z› ile boyal› cisim elde ediliyor. a = 4 cm h = 6 cm h = 2 cm a = 8 cm 27 Çalışma . Bu cismin yüzey alan›n› ve hacmini hesaplay›n›z.8cm 6 Yanda kare prizma fleklindeki bir tahta parças› verilmifltir.

Piramit. 132 ETK‹NL‹K Piramit Olufltural›m Araç ve Gereç •Karton •Cetvel •Makas •Yap›flt›r›c› Kartona kenar uzunlu¤u 12 cm olan bir kare çizelim. A. Çevrenizdeki yap›larda hangi geometrik cisimler dikkatinizi çekiyor? Tart›fl›n›z. A D C A E B Bu do¤ru parças› üzerinde A noktas›ndan 4 cm uzakl›kta bir E noktas› iflaretleyelim. Koni ve Küre Yaklafl›k 5000 y›l önce yap›lan M›s›r’daki piramitlerden 30 kadar› günümüze kadar kalm›flt›r. tepe noktas›n› ve yüksekli¤ini belirleyebilir misiniz? Tart›fl›n›z. 1349 y›l›nda Cenoval›larca Galata’y› çevreleyen s›n›rlar›n bafl kulesi olarak infla edilmifltir. [AE]’na dik olan 4 cm uzunlu¤unda bir do¤ru parças› çizelim. C ve D noktalar› için de uygulayal›m. her birinin çap› 18 m olan 9 tane küreden oluflmaktad›r ve bir demir kristalinin 150 trilyon kez büyütülmüfl modelidir. C. Oluflan flekli üçgenin kenarlar› boyunca keselim. B. ayr›tlar›n›. Bu noktalar› karfl›l›kl› olarak birer do¤ru parças› ile birlefltirelim. Bu ad›m› F. Atomium. ‹stanbul’da bulunan Galata Kulesi. 1958’de Brüksel’de yap›lan Dünya Fuar›’n›n sembolü “Atomium” binas› olmufltur. B. Koni fleklinde çat›s› olan kule günümüzde ‹stanbul manzaras› seyretmek için eflsiz bir yerdir. yan yüzleri boyunca tabana paralel olmayan ve tabanı kesmeyen bir düzlemle kesildi¤inde elde edilen parçalar hakk›nda ne söylenebilir? Tart›fl›n›z. yan yüzlerini. G ve H olarak isimlendirelim. Kenarlar›n orta noktalar›n› bulal›m ve A. kare ile ortak kenarlar› boyunca katlayal›m ve di¤er kenarlar› bantla yap›flt›rarak piramidi olufltural›m. Di¤er noktalar› da F. C ve D noktalar›n›. D H G F B C A E D H G F B C . Piramidin taban›n›. G ve H noktalar› için de uygulayal›m. Piramitler M›s›r krallar›n›n ölünce içlerine gömülmeleri için yap›lm›flt›r.Piramit. oluflan karenin en yak›n iki köflesi ile birlefltirerek birer üçgen elde edelim. D olarak isimlendirelim. Üçgenleri. Bu ad›m› B. E noktas›ndan geçen.

yüksekli¤ini. yüksekli¤ini taban›n› ve ayr›tlar›n› belirleyelim: I tepe noktas› yükseklik yan yüz taban taban Kare piramit Üçgen piramit II tepe noktas› yan yüz yükseklik Her iki piramitte de ayr›tlar k›rm›z› ile iflaretlenmifltir. yan yüzlerini. Bu daireyi külah›n aç›k k›sm›n› kapatacak flekilde yap›flt›rarak koniyi elde edelim. Siz de afla¤›da verilen piramitlerin taban›n›. 133 Piramidin temel elemanlar› tepe noktas›. tepe noktas›n› ve eksenini belirleyiniz. karesel bölge oldu¤u için “kare piramit”. ayr›tlar›n›. yan yüzleri. Çemberi keserek k⤛ttan ay›ral›m ve bir daire elde edelim. Çevre uzunlu¤u daire diliminin yay uzunlu¤una eflit olan bir çember çizelim. Daire dilimini iki yar›çap boyunca birlefltirip yap›flt›rarak bir külah elde edelim. taban›. piramidin tabanındaki çokgensel bölge üçgensel bölge oldu¤u için “üçgen piramit” olarak isimlendirilir. yanal yüzeyini. Bu daireden merkez aç›s›n›n ölçüsü 120º olan bir daire dilimi keselim. Piramidin tepe noktas›n› taban merkezine (a¤›rl›k merkezi) birlefltiren do¤ru parças› tabana dik ise dik piramit. . Koni dönme simetrisine sahip midir? Tart›fl›n›z.ÖRNEK Yanda verilen iki piramidin tepe noktas›n›. tepe noktas›n› ve yan yüzlerini gösteriniz. e¤ik ise e¤ik piramit olarak adland›r›l›r. Bu daire diliminin yay›n›n uzunlu¤unu bulal›m. Koninin taban›n›. ayr›tlar› ve yüksekli¤idir. ETK‹NL‹K Koni Olufltural›m Araç ve Gereç •A4 k⤛d› •Makas •Aç›ölçer •Pergel •Yap›flt›r›c› K⤛ttan yar›çap› uzunlu¤u 9 cm olan bir daire elde edelim. II. Piramitte yükseklik tepe noktas›n›n taban düzlemine olan uzakl›¤›d›r. piramidin tabanındaki çokgensel bölge. I.

Kürenin merkezinden geçen düzlemlerle küre yüzeyinin ara kesiti hangi geometrik flekli oluflturur? ÖRNEK Yanda verilen portakal› küre modeli olarak ele alal›m. bir dairesel bölge olan “taban”. yüzey merkez çap . Bu model üzerinde kürenin merkezini. Bu modelle kürenin merkezini.ÖRNEK Yanda verilen koninin taban›n›. tepeden geçen ve taban›n kenar› olan çembere dayanan “ana do¤ru” ve bu do¤runun süpürdü¤ü “yanal yüzey”dir. taban›n d›fl›nda bir “tepe noktas›”. Ekseni tabana dik olan koni “dik koni” veya “dönel koni”. elma vb. Dik koniler. 134 ETK‹NL‹K Küre Olufltural›m Araç ve Gereç •Oyun hamuru •Portakal •Elma Bir parça oyun hamurunu avuç içlerimizle yuvarlayarak bir küre modeli elde edelim. e¤ik olan ise “e¤ik koni” olarak adland›r›l›r. eksen etraf›ndaki dönmelerde dönme simetrisine sahiptir. yanal yüzey tepe noktas› yanal yüzey eksen ana do¤ru taban Koninin temel elemanlar›. modelleri çeflitli düzenlemelerle keserek gözlemleyiniz. yar›çap›n› ve yüzeyini gösterebilir misiniz? Tart›fl›n›z. Oluflturdu¤unuz modeli veya portakal. tepe noktas›n› ve eksenini belirleyip aç›n›m›n› çizelim. yar›çap›n› ve yüzeyini belirleyelim. yanal yüzeyini. tepe noktas›n› taban merkezine birlefltiren do¤ru parças› olan “eksen”.

yar›çapı ve yüzeyidir.). 3 4 5 6 Tabanlar› efl ve üçgensel bölge olan iki piramit tabanlar›ndan birbirine yap›flt›r›l›yor. Bu piramidi çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. Bir dik piramit tabana paralel olmayan. Yanda verilen basketbol topunu küreye model olarak düflününüz ve modeli çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. Bu koninin taban›n›n yar›çap› uzunlu¤u kaç cm olur? Taban›n fleklini çizerek gösteriniz ( π = 3 al›n›z. 135 7 8 Taban› düzgün alt›gensel bölge olan bir dik piramitin kaç tane efl yüzü vard›r? 28 Çalışma . Piramitlerden birinin yüksekli¤i 3 cm. Oluflan flekli çiziniz. di¤erininki ise 5 cm’dir. 2 Taban› karesel bölge fleklinde olan yandaki piramidin aç›n›m›n› kareli k⤛da çiziniz. yar›çap› uzunlu¤u 8 cm olan bir daireden merkez aç›s› 90º olan bir dilim keserek koni oluflturmak istiyor. Berna. Merkezden geçen düzlemlerle küre yüzeyinin ara kesitine büyük çemberler denir. UYGULAMA 1 Yandaki foto¤rafta Antalya’da bulunan “Cam Piramit” verilmifltir. Bu flekilde oluflan dairenin çap› ise kürenin çap›d›r. taban› kesmeyen ve tepe noktas›ndan geçmeyen düzlemle kesildi¤inde tepenin bulundu¤u parça hangi geometrik cisme modeldir? Neden? Taban yar›çap›n›n uzunlu¤u 4 cm olan bir koninin aç›n›m›n› çiziniz. merkezi.Kürenin temel elemanlar›.

Bu prizman›n yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulunuz. Hacmi 240 cm3 olan üçgen prizma fleklindeki bir tahta parças›n›n taban›n›n alan› 80 cm2 dir. 3 4 136 5 Yanda verilen geometrik cisim. Eflkenar üçgenin kenarlar›n›n uzunlu¤u 12 cm. Buna göre afla¤ıdaki soruları cevaplayınız. a) Hangi geometrik cisimlerden oluflmufltur? b) Ortadan enine ikiye bölündü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z. Geometrik Cisimler 2 Bir üçgen prizma çizerek temel elemanlar›n› gösteriniz. Afla¤›da eflkenar üçgen prizma ve düzgün alt›gen prizma verilmifltir.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Yanda verilen aç›n›mla bir eflkenar üçgen prizma oluflturabilmek için hangi kenarlar›n efl olmas› gerekir? ‹flaretleyerek gösteriniz. iki efl geometrik cismin tabanlarının birlefltirilmesiyle oluflmufltur. 120º 3r r . c) Ortadan boyuna ikiye bölündü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z 6 Yanda verilen aç›n›m ile bir koni oluflturabilir mi? Aç›klay›n›z. düzgün alt›genin kenarlar›n›n uzunlu¤u 6 cm ve her iki prizman›n da yüksekli¤i 14 cm oldu¤una göre bu prizmalar›n hacimlerini hesaplayarak karfl›laflt›r›n›z.

(. ayr›t ve yüz say›s›n› bulunuz..) e) Taban alan› 64 cm2 ve yüksekli¤i 8 cm olan bir üçgen prizman›n hacmi 512 cm3 tür.. (.) a) Bir koninin iki taban› vard›r..) c) Bir kürenin temel elemanlar› merkezi. 137 10 Öz Değerlendirme . (. yar›çap›.... yüzeyi ve büyük çemberleridir. yanl›fl olanlar›n bafl›na”Y” yaz›n›z... yüzeyini ve merkezini uygun terimleri kullanarak ifade ediniz. 8 Afla¤›da verilen ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”.) b) Bir kare piramit infla etmek için 4 efl üçgensel bölgeye ihtiyaç vard›r.) ç) Bir üçgen prizman›n 6 köflesi vard›r.. 10 Dünyay› küreye bir model olarak kabul ediniz. Foto¤raf› inceleyerek geometrik cisimlere modeller bulunuz. 11 Afla¤›da Topkap› Saray›’n›n farkl› yönlerden çekilmifl foto¤raflar› verilmifltir.) d) Taban› üçgensel bölge fleklinde olan bir piramidin 4 tane yüzü vard›r.7 Piramitler ve prizmalar aras›ndaki benzerlikleri ve farkl›l›klar› aç›klay›n›z. (. (. 9 Taban› alt›gensel bölge fleklinde olan bir piramidin köfle.. Buna göre bu modelin eksenini.. (. çap›n›.. büyük çemberini.

Bu 3 doktor kaç farkl› biçimde fleçilebilir? 3 4 I. haftada 5 kez yapt›klar› antrenmanlarda farkl› birer tiflört giymektedir. O¤uz.3)= C(4. P(4. Bu oyunu 388 kifli izlemifl ve 2110 TL kazan›lm›flt›r. C(4. 4 Geriye 0.4)= 4 III. kalan›n yar›s›n› da tatl› yapmak için kullan›r.5) D) P(7.4) = 15 5 Bir tiyatro oyununa girifl biletleri. S›navdaki ilk iki sorunun mutlaka cevaplanmas› gerekti¤ine göre ö¤renciler cevaplayacaklar› sorular› kaç farkl› flekilde seçebilirler? Genç Osman ‹lkö¤retim Okulunda düzenlenen kariyer günlerine kat›lmak için bir sa¤l›k merkezinde çal›flan 6 doktordan üç kiflilik bir grup oluflturulmak isteniyor.5) C) P(5.5) 2 Ebru Han›m. yapt›¤› bir s›navda 16 soru sorar ve ö¤rencilerden bu sorulardan 12’sini seçerek cevaplamalar›n› ister. yetiflkinler için 7 TL’dir. befl farkl› tiflörtünü antrenman yapt›¤› befl gün için kaç farkl› flekilde seçer?” Yukar›daki problemin çözümü için seçeneklerde verilenlerden hangisi hesaplanmal›d›r? A) C(5. III D) III.3) II. Say›n›n basamaklar›ndaki rakamlar yer de¤ifltirildi¤inde say› 45 azald›¤›na göre bu say› kaçt›r? 6 7 A) -4 = 1 denkleminde a afla¤›dakilerden hangisidir? B) C) D) 9 8 Ahmet Bey.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Matematikte Yolculuk “Basketbol tak›m›nda oynayan O¤uz.5) B) C (7. ‹ki basamakl› bir say›n›n rakamlar› toplam› 9’dur.IV B) II. IAKI = IKDI IBKI =IKCI ise bu havuzu oluflturan üçgensel bölgeler efl midir? Neden? A K D .75 L süt kald›¤›na göre bafllang›çta kaç litre süt vard›r? B C 9 Yanda bir otelde bulunan havuzun üstten görünümü verilmifltir.IV 138 IV. Bu oyunu izleyen çocuk say›s›n› bulunuz. = Yanda verilen eflitliklerden hangileri do¤rudur? A) I. bir miktar sütün 1 ’ini pasta. C(6. çocuklar için 4 TL. II C) I.III.

[DE] [BC] oldu¤una göre oran› kaçt›r? D A E A) B) C) D) B C 12 ABC’nin iki iç aç›s›nın ölçüleri 20º ve 75º.10 Yandaki flekilde A ve B noktalar›nda bulunan iki park aras›ndaki yollar çizilmifltir. IADI’nun 2 kat›d›r. 50cm 50cm 60cm 10cm . A B 12 km 4 km C R 3 km D 11 Yanda verilen flekilde IABI. IRBI = 12 km ve IRDI = 3 km ise iki park aras›ndaki uzakl›g› bulunuz. KLM’nin ise 85º ve 20º dir. ICRI = 4 km . A ve B ile C ve D aras›ndaki yollar birbirine paralel. Bu iki üçgen benzer midir? Neden? 13 Afla¤›dakilerden hangisi bir üçgen prizman›n aç›n›m› olamaz? A) b c a a d a b c a b b d 139 12cm B) 15cm 9cm 9cm 15cm 12cm 15cm 9cm 9cm 15cm 12cm 12cm 4cm 6cm 3cm 3cm 3cm 3cm 4cm 4cm 2cm C) 3cm D) a a a a a a a a a a a 3cm 14 Yanda verilen üçgen prizman›n temel elemanlar›n› gösteriniz ve aç›n›m›n› çiziniz. A ve D ile C ve B aras›ndaki yollar ise birbirine diktir.

C) Aç›n›m› daire fleklindedir. 20 I. tabanlar›ndan birinin çevre uzunlu¤u 32 cm ve taban alan› 48 cm2 ise bu prizman›n yüzey alan›n› ve hacmini bulunuz. Koni II. Afla¤›da resmi verilen böyle bir rampay› yapmak için kaç santimetreküp çimento kullan›lmal›d›r? 17 1. B) Merkezden geçen düzlemlerle kürenin ara kesiti dairedir. yar›çap› ve yüzeyidir.15 Öykü. Öykü’nün yanlıfllıkla k›rm›z›ya boyadı¤ı alan kaç cm2 dir? h=20 cm a=10 cm 16 Bir üçgen prizman›n yüksekli¤i 15 cm.1m 140 18 Afla¤›da verilen geometrik cisimler hangi geometrik cisimlerin birlefltirilmesiyle oluflturulmufltur? 19 Küre ile ilgili olarak afla¤›da verilenlerden hangisi yanl›flt›r? A) Temel elemanlar›. kartontan taban ayrıtının uzunlu¤u 10 cm ve yükseklik uzunlu¤u 20 cm olan bir düzgün altıgen dik prizma modeli oluflturur ve yüzeyini kırmızıya boyar.8m 1. Ancak modelin yan yüzlerini maviye boyaması gerekti¤ini hatırlar. Piramit IV. Küre Yukar›da verilen geometrik cisimlerden hangilerinin bir tane taban› vard›r? A) I. Üçgen prizma III. D) Büyük çemberlerin yar›çap› kürenin yap›çap›d›r.III ve V B) I ve III C) III ve V D) IV ve V 29 Çalışma .2m 2. merkezi. Silindir V. Al›flverifl merkezlerinde bulunan merdivenlerin yan›na eflya tafl›mak amac›yla genelde üçgen prizma fleklinde olan rampalar yap›l›r.

Yer yüzeyinin yaklafl›k %71’i sularla kapl›d›r. Karalar›n alan› kaç kilometre karedir? . Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Piramit. Dünya’n›n yar›çap› uzunlu¤u yaklafl›k 6370 km. Koni ve Kürenin Hacmi ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler 141 Dünya’m›z. Ay ve Dünya’n›n hacimlerini karfl›laflt›r›n›z. 8 gezegeni kapsayan günefl sistemi içerisinde yer almaktad›r.GEOMETR‹K C‹S‹MLERDE ÖLÇME VE PERSPEKT‹F Piramit. uydusu olan Ay’›n yar›çap› uzunlu¤u ise yaklafl›k 1740 km’ dir.

Piramit. MÖ 2800 y›llar›na do¤ru hüküm süren firavunlardan Keops’un mezar›d›r. . Bu isimlendirmeyi neye göre yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. Bu çokgensel bölgeleri kullanarak her bir piramidin yüzey alanlar›n›n nas›l bulunaca¤›n› tart›fl›n›z. günümüze kadar ulaflan önemli eserlerden biridir. 2 tondan 70 000 tona kadar olan 2 300 000 adet blok tafl üst üste y›¤›larak oluflturulmufltur. Piramitlerin isimlerini belirtiniz. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Dik Piramidin Yüzey Alan› M›s›r’daki Keops Piramidi (Büyük Piramit). Piramitlerin yüzey aç›n›mlar›nda hangi çokgensel bölgelerin kullan›ld›¤›n› aç›klay›n›z. Bu eser. Tepeden 10 m kadar afl›nan bu piramidin gerçek yüksekli¤i yaklafl›k 146 m’dir. 52 900 m2 alan› kapsayan bu kare piramidin yüzey alan›n› hesaplayabilir misiniz? Keops Piramidi’nin taban çevre uzunlu¤u yükseklik uzunlu¤unun iki kat›na bölünürse π say›s›n›n elde edildi¤ini biliyor muydunuz? 142 ETK‹NL‹K Piramidin Yüzey Alan›n› Bulal›m Yandaki dik piramitleri inceleyelim. Piramitlerin yüzey alan›n› bulabilmek için genel bir ba¤›nt› oluflturabilir misiniz? Tart›fl›n›z. Piramitlerden her birinin yüzey aç›n›m›n› çiziniz.

h olur. yanal yüzeyinin alan› 4. Elde etti¤iniz sonuçla tahmininizi karfl›laflt›r›n›z. Bir kare dik piramidin yüzey aç›n›m› yanda verilmifltir. Piramidin tüm yüzleri eflkenar üçgen oldu¤u için bir eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› bulup 4 ile çarpal›m.a.ÖRNEK Yandaki kare dik piramidin yüzey alan ba¤›nt›s›n› olufltural›m. Piramidi oluflturan yan yüzlerdeki bir üçgensel bölgenin alan›: Kare dik piramidin üçgensel bölge olan 4 yan yüzü oldu¤undan = 2. 143 ÖRNEK Yanda taban› ve yan yüzleri eflkenar üçgenlerden oluflan ve bir ayr›t›n›n uzunlu¤u 19 cm olan bir dik piramit verilmifltir. taban alan› ile yanal yüzlerinin alanlar› toplam› oldu¤undan bu kare dik piramit için yüzey alan ba¤›nt›s› a2 + 2. h a a a h a Piramidin yüzey alan›. .h’dir. Bu dik piramidin yüzey alan›n› bulalım. Piramidin yüzey alan›= taban alan› + yanal yüzeyinin alan› ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Çeflitli piramit modelleri •Cetvel •Silgi Alan› Tahmin Edelim Bir dik piramit modelini elimize alal›m.a. Piramidin taban› karesel bölge oldu¤undan taban alan›: a . ’dir. Silginizin boyunun ölçüsünden hareketle piramidin yüzey alan›n› tahmin ediniz. a = a2 dir. Silginizin boyunu ölçünüz. Cetvelle ölçüm yaparak piramidin yüzey alan›n› bulunuz.

bir kenar›n›n uzunlu¤u 19 cm olan eflkenar üçgenlerden oluflan 20 . . 2 Piramidin alan› : 625. Pisagor Ba¤›nt›s›’n› kullanarak hesaplayal›m.( h 19 cm 19 cm 2 2 a = 19 cm 2 2 a = 19 cm 2 2 ) 2 h = 361 - 2 = = 19 . Piramidin alan›: .27 cm 2 Piramidin alan› tahminen: 680 cm dir. fiimdi ifllem yaparak tahminimizle karfl›laflt›ral›m. h = 192 . . 4 = 361 3 2 625. a 20 cm ve h 17 cm olan üçgensel bölgenin alan›: 2 Piramidin alan›: 170 x 4 = 680 cm olarak tahmin edilebilir. sacla kaplanacakt›r. Yanal yüzey alan›n›n 4 kat›n› alarak gerekli sac miktar›n› buluruz. piramidi oluflturan yan yüzler eflkenar üçgensel bölgedir.27 cm dir. 2 piramidin alan›n› tahmin edelim. 3 4 2 Yüksekli¤i h = 19 3 cm 2 cm. Plan Yapal›m Çat›n›n yüksekli¤ini kullanarak piramidin bir ayr›t›n›n uzunlu¤unu ve yan yüz yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulmal›y›z. Çat›n›n yan yüzeyini kaplamak için kaç metrekare saca ihtiyaç vard›r? Problemi Anlayal›m Piramit fleklindeki çat›n›n taban› karesel bölgedir. 17 2 = 170 cm olur. Çat›n›n yüksekli¤i verilmifl oldu¤undan yüzeyini kaplamak için gerekli sac miktar›n› bulmam›z isteniyor. Ayr›t uzunluklar› birbirine eflit olan çat›n›n tepe noktas› tabandan 4 m yüksekliktedir.a=19 cm a=19 cm Bir kenar uzunlu¤u 19 cm olan eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› hesaplayabilmek için yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulmal›y›z. Bu verilerden yararlanarak bir yan yüzün alan›n› hesaplar›z. Piramidin ayr›t uzunluklar› birbirine eflit oldu¤undan. 144 Problem Çözelim ve Kural›m Yanda çizimi verilen kare piramit fleklindeki çat›n›n d›fl yüzeyi.

Yukar›daki piramit ayn› özelliklere sahip üçgen dik piramit olsayd› kaç metrekare saca ihtiyaç olurdu? Hesaplay›n›z. 2 Piramidi oluflturan yan yüzlerden birinin alan›. 2 2 Piramidin yan yüzünü oluflturan bir üçgensel bölgenin alan›: 1 . 32 3 : 4 = 8 3 cm Taban› 4 2 cm.y = 1 . 8 3= 4 2. Toplam sac miktar›ndan hareketle piramidin yüksekli¤i olan 4 m’ye ulaflal›m. 4. 4 4 2 4 2.8 2 h = 16 h = 4 m bulunur.Plan› Uygulayal›m Bir kenar› a metre olan eflkenar üçgenin yüksekli¤inin uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s› yard›m›yla a cinsinden bulal›m.3 a = + 16 4 4 3 2 a a a = 16 = 16 a = 4 2 cm’dir. y = Dik üçgende Pisagor Ba¤ıntısı yard›m›yla de¤erini bulal›m: 2 Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan. 4 2 . a. . 8 3 = 32 3 cm dir. 2 a 3 2 2 =( ) +4 2 2 a . a y 4 a a y a 2 a 2 a a y = a -( a 2 a 2 2 2 2 ) =a ise y= 2 2 = olur. 2 6 2 2 2 = 8 3 cm Piramidin yan yüzlerini kaplamak için gerekli sac miktar›. alan› 8 3 cm olan üçgensel bölgenin yüksekli¤inin uzunlu¤unu bulalım. Kontrol Edelim fiimdi buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu geriye do¤ru çal›flma stratejisiyle kontrol edelim.y 2 y= 4 3 cm 2 2 2 2 2 145 y= 4 3 cm 2 h Yandaki dik üçgende Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan 2 2 a 2 ) h =y -( 2 h = 2 a = 2 2 cm 2 4 3 4 2 2 2 2 2 h = 2 2 - h = 24 . 3 Buradan y = a 3 = = 2 6 cm olur.

2 cm . Bu soruyu çözmek için verilen bilgilerden hangisine ya da hangilerine gerek yoktur? 4 cm 6 cm 2 5 cm 5 cm 6 Keops Piramidi’nin yüksekli¤i 146 m’dir. 5 Yüzey alan› (54 + 8 5 ) cm2 olan yandaki dik piramidin cisim yüksekli¤ini bulunuz. Bu piramidin yüzey aç›n›m›n› çiziniz. 52 900 m2 alan› kapsayan bu kare dik piramidin yüzey alan›n› hesap makinesi kullanarak hesaplay›n›z. h a 3 Taban› dikdörtgensel bölge olan dik piramidin taban›n›n kenar uzunluklar› 6 cm. yüksekli¤i ise 4 cm’dir. . 7 A = 1250 m2 a = 10 cm b = 15 cm Yandaki verilere uygun bir problem kurunuz ve problemin çözümünü yap›n›z.UYGULAMA 1 2 Piramitler isimlendirilirken nelere dikkat edilmelidir? Açıklayınız. Yandaki kare piramidin yüzey alan›n› harfli olarak ifade ediniz. 4 146 Yüksekli¤i 4 cm ayr›t uzunluklar› birbirine eflit ve 6 cm olan kare dik piramit fleklindeki yap›t›n yüzey alan›n›n kaç santimetrekare oldu¤unu bulunuz.

ç›k›fl 7. ç›k›fl 5. 2) Piramidin temel elemanları. 1) Piramidin tepe noktasını taban merkezine (ağırlık merkezi) birleştiren doğru parçası tabana dik ise dik piramittir. Bu deponun yan yüzlerinde çelik levhalar kullan›lacakt›r. 25m 20m 20m 9 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl 30 Çalışma . 4) Dik piramitler tabanlarında bulunan çokgensel bölgelerle adlandırılır. yüksekliği. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl D 5) Yan yüzlerin alanını bulmak için piramidin yükseklik uzunluğunun bilinmesi yeterlidir. D Y D 7) Yükseklikleri ve taban alanları eş olan kare dik piramitle. ç›k›fl Y 3) Dik piramidin yüzey alanını bulmak için taban ve yan yüzlerin alanını bilmek gerekir. ç›k›fl 3. tabanı.8 Kare dik piramit fleklinde tasarlanm›fl yak›t deposunun flekli afla¤›da verilmifltir. 1. ç›k›fl Y D Y 8. tepe noktası. kare dik prizmanın yüzey alanları eşittir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Y D D Y 4. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl D Y 147 2. yan yüzleri ve ayrıtlarıdır. 6. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. %5 fire verece¤i düflünülerek en az kaç metrekare çelik levha siparifl edilece¤ini hesaplay›n›z. 6) Kare dik piramitlerin yan yüzlerini oluşturan üçgensel bölgeler eşkenar üçgensel bölgelerdir.

a ba¤›ntısı ile bulunur. ÖRNEK a=8cm Yanda aç›n›m› ve ölçüleri verilen dik koninin yüzey alan›n› hesaplayal›m.14 alarak koninin alan›n› hesaplayal›m. Yanal yüzeyi tabandan tepe noktasına kadar keselim. Daire kesmesinin alan›: π.14. r=2cm = Dairenin alan›: π. Dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için hangi uzunluklar gereklidir? Tart›fl›n›z.89 m. Caminin dört minaresi. 22 = 12. kubbesinin çap› ise 31. bir kubbesi bulunmaktad›r. Bu kurflun kapl› bölgelerin alanlar›n› bulabilmek için hangi bilgilere ihtiyaç vard›r? ETK‹NL‹K Dik Koninin Alan› Araç ve Gereç •K⤛ttan dik dairesel koni modeli •Makas Koni modelinin taban› ile yanal yüzeyini keserek birbirinden ay›ral›m. 22 = 12 cm2 Koninin yüzey alan›n›: 48 + 12 = 60 cm2 olarak tahmin edebiliriz.8 cm2 Tahmin: 60 cm2 Koninin alan›: 62.Dik Dairesel Koninin Yüzey Alan› Osmanl›-Türk mimarisinin en büyük eserlerinden biri olan Selimiye Camisi Mimar Sinan taraf›ndan zaman›n baflkenti olan Edirne’de yap›lm›flt›r. Minarenin bölümlerinden biri olan en üstteki koni biçimindeki k›sm› minarenin çat›s›d›r ve kurflun kaplamad›r. fiimdi de π’yi 3. 148 Dik dairesel koni için yüzey alan ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z.24 + 12. Bu çeyrek dairenin alan› = 48 cm2 olur.14. Koniyi oluflturan parçalar›n aç›n›mlar› hangi geometrik flekillerden oluflmaktad›r? Aç›klay›n›z. Daire kesmesi (sektör) çeyrek dairedir.24 cm2 Dairenin alan›: πr2 = 3.r2 = 3. = 50.28 m’dir.56 cm2 Koninin yüzey alan›: 50.8 cm2 Aç›n›m› verilen koninin yüzey alan›.a2 . taban alan + yanal alan = π r2 + π a2 .82.56 = 62. r . Tahminde π’yi yaklafl›k olarak 3 alal›m. Koninin yüzey alan›n› tahmin edelim. Her minarenin yüksekli¤i 79. = 3.

.A T 300º T a = 6 cm a = 6 cm A B B Yar›çap› 6 cm olan daire biçimindeki bir kartondan merkez aç›s›n›n ölçüsü 300º olan bir daire dilimi kesilmifltir. Sonra taban› oluflturan karesel bölgenin alan›n› buluruz. 6 .2 = 172.r = 2. fiekildeki trafik konisinin yüksekli¤i 48 cm.π. Koninin yüzey alan› = Taban alan› + Yanal alan› = π r2 + π a2 . Koninin içi bofl ve taban› oluflturan çemberin çevresinde kare fleklinde ç›k›nt› vard›r. Kesilen kartonun kenarlar› bir birine uç uca yap›flt›r›larak dik dairesel koninin yanal yüzeyi elde edilmifl ve taban›na yap›flt›r›lan dairesel bölge ile bir koni oluflturulmufltur. Bir trafik konisini üretmek için kaç santimetre kare plastik malzeme gerekti¤i soruluyor. 3. Plan Yapal›m Problemi çözmek için önce trafik konisinin yanal alan›n› hesaplamal›y›z. 300 360 2 2 6 5 149 = 78.5 + 94. koninin yanal yüzeyini oluflturan daire kesmesine ait merkez aç›n›n ölçüsü = 100. Dairenin çevre uzunlu¤u koninin yanal yüzünün taban›n›n çevre uzunlu¤una eflittir.8º dir. Karesel bölge fleklindeki taban›n›n bir kenar› 36 cm.14 . 300 360 6 1 6. r = 31. 6 . = 3.28 . yüksekli¤i ise 48 cm verilmifl. ‹çi bofl olan bu konilerden üretmek istersek bir trafik konisi için kaç santimetre kare plastik malzemeye ihtiyaç duyar›z? Bulal›m (π = 3 alal›m. Problemi Anlayal›m Trafik konisinin taban çap uzunlu¤u 28 cm.). Taban ç›k›nt›s›n›n alan› ile koninin yanal alan›n› toplayarak gerekli plastik malzeme miktar›n› bulmufl oluruz.7 cm2’dir. Problem Çözelim ve Kural›m Trafikte sürücüleri uyarmak için çeflitli uyar› iflaretleri kullan›l›r.π.14 . 5 + 3.4 r = 5 cm olarak bulunur. Bunlardan biri de “trafik konisi”dir. r = 2 . 2. Dairenin çevre uzunlu¤u Koninin yanal yüzünün taban›n›n çevre uzunlu¤u 5 1 2 .14 . Oluflan koninin yüzey alan›n› bulal›m. Buna göre.a. taban içindeki çemberin çap uzunlu¤u ise 28 cm’dir. Koninin içi bofl oldu¤undan karesel bölgenin alan›ndan koninin taban alan›n› ç›kar›r›z. 3. Bu karesel bölgenin bir kenar› ise 36 cm verilmifltir.14 .

Koninin aç›n›m›n› çizerek yanal yüzey alan›n› bulal›m. 100. Yanal yüzeyi oluflturan daire kesmesine ait merkez açısının ölçüsünü bulal›m: 2 .Plan› Uygulayal›m Taban çemberinin çap› uzunlu¤u 28 cm olan koninin yar›çap uzunlu¤u 14 cm’dir. a = 6 cm 240º . a2 =142+ 482 a2 = 2500 a = 50 cm olarak bulunur. = 2 . a 48 cm a = 50 cm = 100. 50 = 100.” Bu verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.8º Buldu¤umuz de¤er soruda verilen aç›yla ayn›d›r.8º 14 cm 14 cm Daire kesmesinin alan›.8 = 2100 cm2. 3. 14 = 2 .14 . Çözümümüz do¤rudur. yüksekli¤i 30 cm olan dik dairesel koni fleklinde bir flapkan›z var. Kontrol Edelim fiimdi buldu¤umuz yanal alan de¤erinin do¤rulu¤unu kontrol edelim. π . koninin yanal alan›. r . 3. πr2 . = 3 . Karesel bölgenin alan› : 362 = 1296 cm2 Koninin taban alan›: π .). 14 . a .π . Yüksekli¤i 48 cm olan koninin ana do¤rusu (a) Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan. a = 50 cm 150 “Taban›n›n çap uzunlu¤u 20 cm. 2 . (502) . r2 = 588 cm2 Taban ç›k›nt›s› alan›: 1296 . UYGULAMA 1 Yan yüzeyi flekilde verilen dik dairesel koninin yanal alan›n› bulunuz (π = 3 al›n›z.588 = 708 cm2 36 cm Trafik konisi için 2100 + 708 = 2808 cm2 plastik malzemeye ihtiyaç vard›r. 360 36 cm r=14 cm Koninin taban ç›k›nt›s›n›n alan›n› bulal›m. 2100 cm2 dir.

1.2 Bir dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için hangi veriler gereklidir? Dik dairesel koni modeli üzerinde bu verileri gösteriniz. ç›k›fl . merkez aç› = 180º ve dik dairesel koninin yüzey alan› 81 cm2 oldu¤una göre ITBI = a uzunlu¤u kaç cm’dir? T 3 A T 180º a B O r = 3 cm a 4 Yanda verilen dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için baflka hangi veriye ihtiyaç vard›r? A B O A 5 Yüksekli¤i 10 cm. Bu dik dairesel konide r = 3 cm. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. B C 151 6 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. Bu verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. ç›k›fl 5. 2. Yanda bir dik dairesel koninin yüzey aç›n›m› verilmifltir. 6. ç›k›fl D Y 2) Bir dik koninin yanal yüzey alanını bulabilmek için açınımdaki sektörün merkez açısının ölçüsünü bilmemiz yeterlidir. koninin tabanındaki çemberin çevre uzunluğuna eşittir. D Y Y 3) Bir dik koninin açınımında tepe açısının ölçüsü büyüdükçe taban alanı da büyür. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl Y D 1) Dik dairesel bir koni bir daire ve bir daire diliminden oluşur. 4) Bir dik koninin yanal yüzeyinin alanı taban alanının her zaman iki katıdır. ç›k›fl 7. ç›k›fl D Y D 7)Dik koninin ana doğrusunun uzunluğu aynı zamanda koninin yüksekliğinin uzunluğuna eşittir. 6) Dik koninin yanal yüzeyini oluşturan sektör yayının uzunluğu. D 5) Koninin yüzey alanı taban ve yanal alanların çarpımına eşittir. ç›k›fl Y 31 Çalışma D Y 8. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. taban yar›çap uzunlu¤u 6 cm olan ve [AB] ekseni boyunca kesilerek oluflturulan yar›m koninin yüzey alan›n› bulunuz. ç›k›fl 3. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 4.

ETK‹NL‹K Küreyi Kaplayal›m Araç ve Gereç •Küre modeli •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› Küre modelinin en büyük dairesini k⤛t üzerine çizip k⤛d› keselim. kürenin yüzeyine birlefltirerek yap›flt›ral›m. Eskimolar evlerini bu sebeple buzdan kubbe fleklinde yaparak “iglo” olarak adland›rm›fllard›r.5 cm Jimnastik topunun yüzey alan›: 4π r2 = 4.3 m2 dir.1 = 2. Yap›flt›rd›¤›n›z daire dilimlerinin kürenin yaklafl›k olarak ne kadar›n› kaplad›¤›n› tahmin ediniz.14).(3.5 cm2 = 1. kar. Kürenin yüzey alan ba¤›nt›s›n› oluflturunuz.π.(π .14). . Bu daireyi sekiz efl sektöre ay›r›p tekrar keselim.32665 m2 1. Nas›l oluflturdu¤unuzu aç›klay›n›z.14 alal›m.5)2 = 13266.Kürenin Yüzey Alan› Do¤ada yaflam mücadelesinde olan insanlar ya¤mur.(32. Kesti¤imiz sektörleri. rüzgâr veya güneflten korunmak için bar›naklara ihtiyaç duyarlar. yani kutuplarda ya¤an karlar donarak sertleflir ve dirençleri artar.1 cm olan jimnastik topunun yüzey alan›n› hesaplayal›m (π = 3. Afl›r› so¤uk iklimlerde. Çap uzunlu¤u yaklafl›k 3 m olan bir iglonun yüzey alan›n› tahmin ediniz. r2) ÖRNEK Büyük çemberinin çevre uzunlu¤u 204. en büyük dairesinin alan›n›n 4 kat›d›r. Jimnastik topunun yar›çap uzunlu¤unu bulal›m: Ç = 2.(3.).r r = 32. Kürenin yüzey alan›: 4. 152 Yar›çap› r olan kürenin yüzey alan›.r 204.

(12. Yar›çap› uzunlu¤u12.14). 58.5 cm’dir.(3. b) Kürenin yüzey alan›n› bulunuz. 1 m2 deri 20 TL oldu¤una göre. derinin metrekare fiyat› 20 TL verilmifl. Yüzey alan› 1962.50:20 = 58.50 TL gerekir.r2 = 1962. Metrekare fiyat› 20 TL olan derilerden kaç m2 kullan›ld›¤›n› bulal›m: 1177. 153 Tüm toplar› kaplamak için 1177. UYGULAMA 1 Büyük dairesinin alan› 258 cm2 olan kürenin yüzey alan›n› bulunuz (π= 3 al›n›z.5) = 588750 cm2 = 58. 58.(1962.25 4.). 58.875 m2 dir. geriye do¤ru çal›flma stratejisiyle kontrol edelim. a) Kürenin yar›çap› uzunlu¤u bulunuz. 2 Taban› kürenin büyük dairesinde olmak üzere kürenin içine taban yar›çap› ve yüksekli¤i eflit ve ana do¤rusu 9 2 cm olan bir koni yerlefltiriliyor. Plan Yapal›m Problemi çözmek için önce bir futbol topunun yüzey alan›n› bularak 300 adet futbol topu için kaç m2 lik deri kullan›laca¤›n› hesaplamal›y›z. Plan› Uygulayal›m Bir futbol topunun çap uzunlu¤u 25 cm oldu¤una göre yar›çap› uzunlu¤u 12.14). 0.19625 m2 lik deri kullan›l›r.5x2 = 25 cm’dir.19625 m2 =1962. 300 adet futbol topunun yüzey alan›: 300.5 cm2 dir.Problem Çözelim ve Kural›m Spor malzemeleri üreten bir firmaya 300 adet futbol topu siparifli verilmifltir. . Kontrol Edelim Buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu.875 m2 lik deri 300 adet top için kullan›ld›¤›na göre bir adet futbol topu için.875 m2 deri için (58.875)x20 =1177.875:300 = 0.(3. Böylece buldu¤umuz 1177.5 cm2 olan futbol topunun yar›çap uzunlu¤u bulal›m: r2 = 156.50 TL’lik deri gerekiyor.5)2 = 1962.5 cm2 dir.50 TL sonucunun do¤rulu¤unu oldu¤unu kontrol etmifl olduk.5 cm olan futbol topunun çap› ise 12.5 cm’dir.875 m2 lik deri kullan›lm›fl.5 ise r = 12. Derinin metrekaresi 20 TL oldu¤una göre çap uzunlu¤u 25 cm olan futbol toplar›n›n yüzeyini kaplamak için kaç Türk Lirası deri kullanmak gerekir? Problemi Anlayal›m Çap uzunlu¤u 25 cm olan futbol toplar›ndan 300 adet üretilece¤i belirtilmifl. Elde etti¤imiz sonuçla 20 TL’lik de¤eri çarparak futbol toplar›n›n yüzeyini kaplamak için kaç liral›k deri gerekti¤ini ö¤renmifl oluruz. 300 adet futbol topu için kaç TL’lik deri gerekti¤i soruluyor. Bir futbol topunun yüzey alan›: 4πr2 = 4.

ç›k›fl Y 3) Kürenin yarıçapını belirleyen daire. 6. olan 1. D Y D 4. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. yüksekli¤i 20 cm olan dik silindirin içine yar›çap› uzunlu¤u 4 cm olan küre fleklinde toplar konulacakt›r.3 Yar›çap› uzunlu¤u 1. ç›k›fl Y D Y 8. 4 Yar›çap› uzunlu¤u 5 cm.35 cm olan kürenin yüzey alan›n› yaklafl›k olarak bulunuz (π= 3 al›n›z. ç›k›fl 32 Çalışma . 2) Kürede bulunan en büyük dairenin yarıçapı kürenin yarıçapının yarısına eşittir. ç›k›fl 7. ç›k›fl 3. a) Bu silindire en fazla kaç adet top konulabilir? b) Toplar›n yüzey alan›n›n. 4) Yüzey alanları oranı kürenin yarıçapları oranı da ’ tür.). ç›k›fl D Y D 5) Yarıçapı r olan yarım kürenin yüzey alanı 3π r2 dir. silindirin yüzey alan›na oran› nedir? c) Bu silindire çap› uzunlu¤u 4 cm olan toplardan en fazla kaç adet s›¤ar? 5 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. ç›k›fl 5. ç›k›fl Y 154 1) Kürenin yüzey alanı en büyük dairenin çapı ile doğru orantılı olarak değişir. D Y D 7) Büyük dairenin çapı 10 cm olan kürenin yüzey alanı 1256 cm2 dir. 2. kürenin merkezinden geçen dairedir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 6) Küre yüzeyi düz bir yüzey hâline getirilemez. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir.

6cm 3cm 155 5 Ay’›n çap uzunlu¤u 3. Koni ve Kürenin Yüzey Alanlar› Yüksekli¤i 6 cm olan ve taban›n›n kenar uzunlu¤u afla¤›da verilen kare dik piramitlerin yüzey alanlar›n› bulunuz. B 4cm 4cm C 6π r 8 Yanal alan› 10π cm2 ana do¤rusu 5 cm olan dik koninin taban alan›n› bulunuz.). taban alan› 48 cm2 olan koninin yar›çap uzunlu¤unun 3 kat›na eflit olan kürenin yüzey alan›n› bulunuz (π= 3 al›n›z.476 x10 km.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 a) a= 4 cm b) a=8 cm c) a= 6 cm Piramit. ç) a=10 cm 2 Yan yüzleri eflkenar üçgensel bölge olan kare dik piramidin yüzey alan›n›n kaç birimkare oldu¤unu harfli olarak ifade ediniz.730 x 10 km oldu¤una göre Ay’›n ve Dünya’n›n yüzey alanlar›n› yaklafl›k olarak bulunuz. A 7 Yanda aç›n›m› verilen dik koninin yanal alan›n›n taban alan›na oran›n› bulunuz. Dünya’n›n çap uzunlu¤u 6. 3 3 6 Yar›çap uzunlu¤u. 3 Yanal yüzey alan› 80 cm2 ve yan yüz yüksekli¤i 5 cm olan kare dik piramidin tabanının bir kenar›n›n uzunlu¤u kaç santimetredir? 4 Yandaki yar›m küre ve koniden oluflan cismin yüzey alan›n›n kaç santimetrekare oldu¤unu bulunuz. 11 Öz Değerlendirme .

Prizman›n hacminin piramidin hacmine oran›n› tahmin ediniz. 4 cm 6 cm 6 cm 5. Renkli ›s›caml› uzay çat› ile örülerek piramit fleklinde infla edilmifltir. Koni ve Kürenin Hacmi Dik Piramidin Hacmi Ülkemizin kongre ve fuar merkezlerinden biri. Tahminizi nas›l yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. Yapt›¤›n›z ifllemlere dayanarak piramit için hacim ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z.83 cm 5 cm . Prizma dolana kadar bu iflleme devam edelim. Antalya’daki Cam Piramit Kongre ve Fuar Merkezi’dir. Piramit fleklindeki bu yap›n›n hacmini yaklafl›k olarak tahmin ediniz. 4500 m2 taban alan›na sahip olan bu yap›n›n yerden yüksekli¤i 22. Doldurduktan sonra kumu boflaltalım.76 metredir. 156 ETK‹NL‹K Kum Piramit Araç ve Gereç •K⤛t •Cetvel •Makas •Bant •Kum Yandaki tabanlar› ve yükseklikleri efl olan kare prizma (üst tabanı olmayan) ve kare piramit aç›n›mlar›n› k⤛da çizelim ve keselim. Taban›ndan delik açt›¤›m›z piramidi kum ile doldural›m. Noktal› yerlerden içe k›v›r›p kenarlar›n› bantla yap›flt›ral›m.Piramit. Prizmay› doldurma ifllemini kaç kez yapt›¤›n›z› aç›klay›n›z. Piramitteki kumu prizma modelinin içine aktaral›m.

taban alan› ile yükseklik uzunlu¤unun çarp›m›n›n üçte biridir. Problemi Anlayal›m Yan yüz yüksekli¤i 5 cm. fiifle taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 6 cm. yan yüz yüksekli¤i ise 5 cm’dir. 8cm h 8cm 4cm 4cm Piramidin hacmi. Kapak taban›na kadar dolu olan bu fliflenin kaç mililitre parfüm alabilece¤ini bulal›m. Önce eflkenar üçgensel bölgenin yükseklik uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s›’n› kullanarak bulal›m: h2=82-42 h2=64-16 h2=48 h=4 3 cm Taban alan›: a.15 piramidin hacmi: = 80 3 cm3 bulunur. 2 2 16 3. taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u ise 6 cm olan kare dik piramit fleklindeki parfüm fliflesi verilmifl. Dik piramidin hacmi: taban alan› x yükseklik 3 Problem Çözelim ve Kural›m Kare dik piramit fleklinde.ÖRNEK Yandaki dik piramidin taban› eflkenar.h = 8. di¤er yar›s› ise parfümle doludur.4 3 = 16 3 cm2. Taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 8 cm olan eflkenar üçgensel bölgenin alan›n› hesaplayal›m. yanal yüzleri ise ikizkenar üçgensel bölgelerden oluflmaktad›r. olan bu piramidin hacmini bulal›m. Taban›n bir kenar›n›n uzunlu¤u 8 cm yükseklik uzunlu¤u 15 cm. Bu fliflenin kaç mL parfüm alaca¤›n› bulmam›z isteniyor. . fiifle yüksekli¤inin yar›s› kapakla örtülü. yan yüz yüksekli¤inin yar›s›na kadar kapakla örtülmüfl bir parfüm fliflesi tasarlanm›flt›r. 3 157 Dik piramidin hacmi. efl tabana ve efl yüksekli¤e sahip dikdörtgenler prizmas›n›n hacminin üçte biridir.

Kapa¤›n hacmi: 3. fiekil çizmenin problemin anlafl›lmas›na ve çözümüne sa¤lad›¤› katk›y› aç›klay›n›z.1 cm’dir. UYGULAMA 1 Taban› düzgün alt›gensel bölgeden oluflan dik piramidin cisim yüksekli¤i 10 cm ve bir kenar›n›n uzunlu¤u 5 cm oldu¤una göre hacminin kaç santimetre küp oldu¤unu bulunuz. Bu piramidin hacmini tahmin ediniz.3. 42 cm3=0. Plan› Uygulayal›m Pisagor Ba¤›nt›s› kullan›ld›¤›nda yükseklik uzunlu¤u: h2 = 52-32 h2 =16 h = 4 cm bulunur. h = 9. Kontrol Edelim Problemi tekrar okuyarak verilen çözümü kontrol ediniz. 158 Dik piramidin hacmi ile ilgili flekil çizerek çözülebilecek bir problem kurunuz ve problemi çözünüz.042 dm3=0. a = 3. taban alan› 144 cm2 oldu¤una göre hacmini bulunuz. 2 Bir kare dik piramidin yanal yüzey alan› 192 cm2. 5cm h 3cm 6cm 6cm Piramidin hacmi: taban alan› x yükseklik = 6.Plan Yapal›m Önce dik piramidin yükseklik uzunlu¤unu bulup hacmini hesaplamal›y›z.3 cm.2 = 6 cm3 3 Parfüm fliflesinin hacmi: 48-6=42 cm3 tür.8 cm. yüksekli¤i ise 2 cm’dir.6. 4 Dikdörtgen dik piramidin boyutlar›. a h b . 3 Yükseklik uzunlu¤u taban›n›n bir kenar›n›n uzunlu¤unun üç kat› olan kare dik piramidin hacmini harfli ifadeler kullanarak yaz›n›z.4 = 48 cm3 3 3 Piramit yar› yüksekli¤ine kadar kapakla örtülü oldu¤undan taban›n›n bir kenar› 3 cm. Hesaplad›¤›m›z bu iki de¤erin fark›n› al›p parfümün hacmini mL cinsinden buluruz. Daha sonra kapak k›sm›n›n ölçülerini bulup hacmini hesaplamal›y›z. Tahmininizi buldu¤unuz sonuçla karfl›laflt›r›n›z. b = 6. fiifle.042L=42 ml parfüm al›r.

2) Taban alanı ve yan yüzleri oluşturan üçgensel bölgelerin yükseklikleri bilinen bir kare piramidin hacmi hesaplanabilir. piramidin yüksekliğinin prizmanın yüksekliğine oranının 6 olduğu sonucuna varılır. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. 6) Hacmi 8 cm3. a=6 cm h=8 cm 7 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. 1. D 5) Taban alanları ve hacimleri aynı olan bir piramit ile bir prizma karşılaştırıldığında. 4) Tabanı yamuksal bölge olan piramidin hacim hesabı için tabanının yüksekliği ve cisim yüksekliğinin uzunluğu bilinmelidir. ç›k›fl 5. Depoda daha önce kaç metre küp bu¤day vard›r? 20 m 15 m 6 Yandaki de¤erleri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. ç›k›fl 3. 2. D Y D 7) Taban alanı 2 yüksekliği 2 cm olan piramidin hacmi cm3 tür. ç›k›fl 33 Çalışma .5 Yandaki flekilde verilen kare dik piramit fleklindeki depoya 300 m3 bu¤day kondu¤unda deponun yar›s› dolmufltur. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. ç›k›fl D Y D Y 159 D Y 1)Taban alanı ile yükseklikleri eş olan piramit ile prizmanın hacimleri aynıdır. taban alanı 4 cm2 olan prizmanın yüksekliği 2 cm’dir. ç›k›fl 4. ç›k›fl 7. cm2. 6. ç›k›fl Y D Y 8. ç›k›fl Y 3) Düzgün altıgen piramidin hacmini eşkenar üçgen piramidin hacminden yararlanarak bulabiliriz.

h Koninin hacmi = 3 3 .5). Silindir modelini kum ile tamamen doldural›m.r 31.14). r2. cetvel ve yap›flt›r›c› kullanarak efl taban ve efl yükseklikte dik dairesel koni ve dik silindir modelleri olufltural›m. Koninin hacim ba¤›nt›s›n› nas›l oluflturursunuz? Tart›fl›n›z. Silindirdeki kumla koniyi kaç kez doldurdunuz? Efl taban ve efl yükseklikli koninin hacminin. koni modelini dolduracak kadar kum aktaral›m. makas. insanlar›n serinlemek. r = (3.14). Silindirdeki kumdan.4 = 2.21 = 549.4 cm olan koninin yüksekli¤i 21 cm’dir. silindirin hacmi = π . Bu iflleme silindir boflal›ncaya kadar devam edelim. ‹çine konan dondurman›n eriyip a¤z›na kadar doldurdu¤u bir dondurma külah›n›n hacmini hesaplayabilir misiniz? ETK‹NL‹K Doldur Boflalt Araç ve Gereç •K⤛t •Pergel •Makas •Cetvel •Yap›flt›r›c› •Kum K⤛t.5 cm3 3 h O r Bir dik koninin hacmi.r r = 5 cm Taban alan› = π . dik silindirin hacmine olan oran›n› bulunuz. 160 ÖRNEK Taban çevresi 31.Dik Dairesel Koninin Hacmi Tarihi çok eski zamanlara dayanan dondurma. çeflitli meyveler ve bal kar›fl›m›ndan elde ettikleri bir yiyecekti.5 cm Koninin hacmi = 2 2 2 21cm O r = (78. Bu koninin hacmini bulal›m: Taban uzunlu¤u = 2π. pergel. ferahlamak ve mutlu olmak için kar.(3. efl taban ve efl yüksekli¤e sahip silindirin hacminin üçte biridir.5 = 78. Nas›l buldu¤unuzu aç›klay›n›z. Günümüzde süt ve meyvelerden haz›rlanan dondurmalar genellikle külahlarla servis edilir.

Problem Çözelim ve Kural›m
Ya¤murlu ve karl› havalarda hava s›cakl›¤› 0ºC’nin alt›na düfltü¤ü zaman çat›larda koni fleklinde sark›tlar oluflur. Yanda verilen resimdeki çat›da oluflan üç sark›t›n taban yar›çap uzunlu¤u 6 cm, 7 cm, 9 cm; yükseklikleri ise 20 cm ve 21 cm ile 30 cm’dir. Buzun öz kütlesi (yo¤unlu¤u) 0,918 g/cm3 oldu¤una göre üç sark›t›n a¤›rl›¤›n› bulunuz.

Problemi Anlayal›m Problemde koni fleklindeki sark›tlar›n çaplar› ile yükseklikleri ve sark›t› oluflturan buzun yo¤unlu¤u ile ilgili ölçüler verilmifltir. Bu üç sark›t›n a¤›rl›klar›n› bulmam›z isteniyor. Plan Yapal›m Önce koni fleklindeki sark›tlar›n hacimlerini hesaplar›z. Hesaplad›¤›m›z cm3 cinsinden hacimler ile buzun öz kütlesini çarparak sark›tlar›n a¤›rl›¤›n› buluruz. Plan› Uygulayal›m Koni fleklindeki sark›tlar›n flekilleri, hacimleri ve kütleleri afla¤›dad›r.
r=6cm h = 20cm r=7cm h = 21cm r=9cm h = 30cm

fiekil

161

Hacim

π . r2. h
3

(3,14).62 . 20 3 = 753,6 cm3

(3,14).72 . 21 3 = 1077,02 cm3

(3,14).92 . 30 3 = 2543,4 cm3

Kütle = (753,6) x (0,918) Hacim x yo¤unluk = 691,804 g ≈ 692 g

(1077,02) x (0,918) 2543,4 x (0,918) = 988,70436 g = 2334,8412 g ≈ 989 g ≈ 2335 g

Kontrol Edelim Yap›lan ifllemlerin do¤rulu¤unu strateji kullanarak kontrol ediniz. Sark›tlar›n yar›çaplar› iki kat›na ç›kar›l›r, yükseklikleri yar›ya düflürülürse kütlelerinde ne kadarlık bir de¤iflim olur? Tart›fl›n›z. Külah, çekirdek, 8 cm ve 12 cm ifadelerini kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

UYGULAMA
1 Bir dik koninin taban alan› 25 cm2 ve hacmi 100 cm3 oldu¤una göre yüksekli¤i kaç santimetredir? Bir dik silindirin içine taban çap› ve yüksekli¤inin uzunlu¤u silindirin taban çapının ve yükseklik uzunlu¤unun yar›s› olan bir dik koni yerlefltiriliyor. Koninin hacminin silindirin hacmine olan oran›n› bulunuz. Yüksekli¤i 10 cm, taban yar›çap› uzunlu¤u 5 cm olan dik koni fleklindeki kaba, bir kenar›n›n uzunlu¤u 5 cm olan küp fleklindeki kapla kaç kez su boflalt›l›rsa koni fleklindeki kap dolmufl olur? (π = 3 al›n›z.) Afla¤›da yar›çap› ve yükseklik uzunlukları verilen dik konilerin hacimlerinin oran› hakk›nda ne söyleyebilirsiniz? a) r= 3 cm h= 5 cm 5 6 162 b) r= 5 cm h= 3 cm r= 2,5 cm h= 3,5 cm

2

3

4

Yandaki verileri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl, yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.

2) Hacimleri eşit olan A ve B konilerinin yarıçap uzunluklarının oranı rA rB = 3 ise yüksekliklerinin hA 1 oranı h = 9 ’dur. B 1)Taban alanları ve yükseklik uzunlukları eşit olan dik koniyle dik silindirin hacimlerinin oranı ’ tür.

4) Yarıçapı uzunluğu 4 cm olan koni ile tabanının bir kenar uzunluğu 8 cm olan bir kare piramidin yükseklikleri uzunluğu eşit ise koninin hacmi daha küçüktür.

1. ç›k›fl D Y

D
5) Aynı tabana ve yüksekliğe sahip silindir ile koninin hacimleri aynıdır.

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y D

D Y

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) Taban yarıçapı uzunluğu 3 cm, yüksekliği 15 cm olan dik koni şeklindeki D yağdanlığa 4,05 cm3 yağ konulur.

6) Koni şeklinde bir hediye en az boşluk kalacak şekilde dikdörtgenler prizması şeklindeki bir kutuya konabilir. 7) Yarıçapı uzunluğu 4 cm ve yükseklik uzunluğu 9 cm olan dik koninin hacmi π, 3 alındığında yaklaşık 432 cm3 tür.

D Y

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl
34
Çalışma

Kürenin Hacmi
Üzüm, sa¤l›k ve flifa kayna¤›d›r. ‹çerisindeki bir çok vitamin ve mineral, ba¤›fl›kl›k sistemimizin güçlenmesinde etkili rol oynamaktad›r. Çap› yaklafl›k 1 cm olan bir üzüm tanesi yaklafl›k 7g gelmektedir. Bu üzüm tanesinin öz kütlesini hesaplayabilir misiniz?

ETK‹NL‹K
Pinpon Topu ve Kutusu Araç ve Gereç •Pinpon topu •K⤛t •Makas •Yap›flt›r›c› •Kum Pinpon topuna te¤et olacak flekilde bir silindir modeli olufltural›m. Pinpon topunu delerek kumla doldural›m. Pinpon topundaki kumu art arda silindirin içine boflaltal›m. Pinpon topunun hacminin, silindirin hacminin kaç kat› oldu¤unu tart›fl›n›z. Kürenin hacim ba¤›nt›s›n› oluflturunuz. Bu sonuca nasıl ulafltı¤ınızı aç›klay›n›z.

ÖRNEK
Çap uzunlu¤u 30 cm olan küre fleklindeki bir akvaryumun yar›s›na kadar dolduruldu¤unda alaca¤› suyun kaç litre oldu¤unu bulal›m. Kürenin hacmi: . π . r3 = . (3,14).153 = 14 130 cm3

163

Yar›m kürenin hacmi: 14 130 : 2 = 7065 cm3 = 7,065 dm3 = 7,065 L

Kürenin hacmi:

π . r3 tür.

r

Problem Çözelim ve Kural›m
Camdan yap›lm›fl bir küre hediye olarak al›n›yor. Bir kenar›n›n uzunlu¤u 30 cm olan küp fleklindeki kutuya konuluyor. Kutuda bofl kalan k›s›mlara ise kürenin zarar görmemesi için ambalaj köpükleri dolduruluyor. Kürenin yar›çap uzunlu¤u 12 cm oldu¤una göre ambalaj köpüklerinin hacmini bulal›m.

Problemi Anlayal›m Yar›çap› uzunlu¤u 12 cm olan küre fleklindeki hediye, bir kenar›n›n uzunlu¤u 30 cm olan küp fleklindeki kutuya konmufl. Camdan yap›lm›fl kürenin zarar görmemesi için boflluklar ambalaj köpükleriyle doldurulmufl. Ambalaj köpüklerinin hacmi soruluyor. Plan Yapal›m Ambalaj köpüklerinin hacmini bulmak için küp fleklindeki kutunun hacminden kürenin hacmini ç›karmam›z yeterlidir. Plan› Uygulayal›m πr3 = Kürenin hacmi: . (3,14) . (12)3 = 7234,56 cm3

Küpün hacmi: (30)3 = 27 000 cm3 Ambalaj köpüklerinin hacmi: 27000-7234,56=19765,44 cm3 Kontrol Edelim Yap›lan ifllemin do¤rulu¤unu kontrol ediniz. “Kubbe, 20 m, alan, hacim” verilerini kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz.

UYGULAMA
1 Büyük çemberinin çevre uzunlu¤u 66 m olan bir kürenin hacmini ve yüzey alan›n› bulunuz (π = 3 al›n›z.). 164 2 Yandaki yar›çap› 5 cm, yüksekli¤i 34 cm uzunlu¤unda olan dik silindir fleklindeki fanusa, büyük dairesinin yar›çap› 4 cm olan dört adet küre fleklinde mavi bilye yerlefltiriliyor. Fanus içinde kalan bofllu¤a ise beyaz renkli boncuklardan doldurularak masa süsü oluflturulmak isteniyor. Beyaz boncuklar kaç santimetreküp yere yerleflecektir (π = 3 al›n›z.)?

3

r1= 4 cm r2= 8 cm

Yandaki verilere uygun bir problem kurarak çözümünü yap›n›z.

4

Yanda ayn› kalitede küre fleklindeki elmalar›n boyutlar› ve her gruba ödenecek tutar yaz›lm›flt›r. Kârl› bir al›flverifl yapmak aç›s›ndan hangi elma grubunu tercih edersiniz? Neden?

r
1 TL

r

r

3,5 cm

a a

a a

1 TL 3 cm

7 Afla¤›da birbiriyle ba¤lant›l› do¤ru / yanl›fl cümleler verilmifltir. yarıçap uzunluğu ile doğru orantılı olarak artar ya da azalır.). ç›k›fl Y D Y 8. ç›k›fl 165 Y 1) n tane koninin hacminden hareket ederek kürenin hacmini bulabiliriz. D Y D 4. kabu¤u soyuldu¤unda ise yar›çap› uzunlu¤u 10 cm’ dir. oranı 6) Kürenin hacmi. ç›k›fl 5. 2. 4) İki kürenin yarıçap uzunlukları oranı 2) Küreyi oluşturan eş konilerin yarıçapı aynı zamanda kürenin de yarıçapını oluşturur. a) Yar›m kavun kaç dilime ayr›lm›fl olur? b) Yar›m kavunun hacmini bulunuz. fiemadaki cümlelerde do¤ru oldu¤u belirtilen yarg› yanl›fl. 1. ç›k›fl 7. Yar›m kavun flekilde gösterildi¤i gibi tepesinden 200 lik açılarla dilimlere ayrılacaktır. D Y D 7) Birinin yarıçap uzunluğu diğerinin yarıçap uzunluğunun 3 katı olan kürelerin hacimleri farkı 7’ dir.5 Yandaki resimde küre fleklindeki bir kavunun yar›s›na ait kesit verilmifltir. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ç›k›fl 3. ç) Bu kavun tüm olsayd› kabuklar› kaç cm3 olurdu? 6 Yar›çaplar› oran› olan iki kürenin hacimlerinin oran›n› bulunuz. Buna göre (π = 3 al›n›z. hacimleri oranı ise ’ dir. yanl›fl oldu¤u belirtilen yarg› do¤ru olabilir. 6. ç›k›fl 35 Çalışma . c) Kabuksuz servis edilen bir kavun diliminin hacmini hesaplay›n›z. Kavunun kabuklu iken yar›çap› uzunlu¤u 11 cm. Her bir do¤ru/yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl Y 3) Yarıçapları aynı olan bir silindir ile kürenin hacimleri ’dir. ç›k›fl D Y D 5) Bir kürenin yarıçap uzunluğu biliniyorsa hacmi hesaplanabilir.

yüksekli¤i 20 cm oldu¤una göre cam küre konulmadan önce tencerede bulunan sütün hacmi kaç santimetreküptür (π = 3 al›n›z. Yandaki ölçüleri verilen eflkenar dörtgen piramidin yüksekli¤i 5 cm oldu¤una göre bu piramidin hacmini hesaplay›n›z. Yar›çap› 3 cm olan bu cam küre. Soruda fazla veri var m›d›r? Varsa hangisidir? 2 3 2cm 3cm a 166 4 Küre fleklindeki bir karpuzun yarısının resmi yanda verilmifltir.)? 12 Öz Değerlendirme 6 . Yüksekli¤i ve taban› bu piramitle ayn› olan prizman›n hacmini bulunuz. Yüksekli¤i 7 cm ise hacmini k›sa kenara ba¤l› olarak bulunuz. sütün kaynarken taflmas›n› engellemek amac›yla bir cam küre konuyor. Bir dikdörtgen dik piramidin taban›n›n uzun kenar›nın uzunlu¤u. Verilen de¤erlere göre karpuzun kabuk kısmının hacmi ne olur? 15cm 14cm 5 Yükseklikleri ayn› olan iki piramidin hacim hesaplamaları ayn› olmas›na ra¤men sonucun farkl› olmas›n›n sebebini aç›klay›n›z. tencerenin içine konuldu¤unda tencere tam olarak doluyor. Koni ve Kürenin Hacmi Bir piramidin hacmi 50 m3 tür. k›sa kenar›nın uzunlu¤undan 5 cm fazlad›r. Tencerenin yar›çap› 10 cm.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Piramit. ‹çinde bir miktar süt bulunan silindir fleklindeki bir tencerenin içine.

cisimler bizden uzaklaflt›kça küçülmüfl ve renkleri solmufl gibi görünür. Noktal› do¤ru parçalar› aras›nda kalacak ve yatay do¤ruya paralel olacak flekilde do¤ru parças› çizip kutunun üst taban ayr›tlar›n› olufltural›m. ön yüzü ile alt taban› görünecek biçimde bakarsan›z perspektif çizimini nas›l yapman›z gerekir? Tart›fl›n›z.‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler Perspektif Çizimi Geometrik cisimlerin herkes taraf›ndan kolayca anlafl›labilmesi için genel olarak üç yüzünü birden gösteren perspektif çizimler yap›l›r. Arkada sakl› duran di¤er dikey ve yatay do¤ru parçalar›n›. k⤛t düzlemine bir dikdörtgen çizelim. Perspektifte. K⤛t düzlemine paralel olan kutuya önden bakmak yerine sa¤dan veya soldan bakarsan›z kutunun hangi yüzleri görünür? Bu görünümlerin perspektif çizimini nas›l yapars›n›z? Tart›fl›n›z. ön yüzü ile üst taban› görünecek flekilde yerlefltirelim. 167 Belirledi¤imiz noktaya. Fazlal›klar› silerek çizimi tamamlayal›m. Dikdörtgenin taban›n›n orta noktas› hizas›nda olacak flekilde. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Dikdörtgen prizmas› fleklindeki kutu •Cetvel •K⤛t •Kalem Bir Nokta Perspektifi Perspektif çizimini yapaca¤›m›z kutuyu. noktal› do¤ru parçalar› çizelim. Kutuya. noktal› olarak çizelim. Dikdörtgenin üst taraf›na. kaybolunan do¤rular ve kaybolunan noktay› gösteriniz. dikdörtgene paralel olacak flekilde yatay bir do¤ru çizelim. kaybolunan do¤rular›n birlefliyormufl gibi göründü¤ü noktaya da “kaybolunan nokta” denir. Kutunun ön yüzü için. gökyüzüyle birleflen çizgiye “ufuk çizgisi”. Verilen resmi inceleyerek ufuk çizgisi. gözümüzden uzaklaflt›kça birlefliyormufl gibi görünen çizgilere “kaybolunan do¤rular”. dikdörtgenin dört köflesinden. do¤ru üzerinde bir nokta belirleyelim. Anahtar Kavramlar • Perspektif • Ufuk çizgisi • Kaybolunan nokta • Kaybolunan do¤ru Zeminin bitti¤i yerde. .

kaybolunan nokta ise sol tarafa al›n›r. kutu II. Ufuk çizgisi çizimin alt›nda. I. kutu Kutuya önden bak›lmaktad›r. . kutu III. kutu Yukar›da. kaybolunan nokta ise ortadan al›n›r. Kutunun bu görünümlere göre perspektif çizimini yapal›m. Bu durum.ÖRNEK I. prizmaya sa¤dan bak›ld›¤›nda ufuk çizgisi üzerinde ve prizman›n sa¤›nda. Ufuk çizgisi çizimin üstünde. Kaybolunan nokta. Üst taban ile sa¤ yan yüz ve arkada kalan ayr›tlar› belirleyip fazlal›klar› silerek çizimi afla¤›daki aflamalarla tamamlar›z. III. kutunun çizimleri ise afla¤›daki gibi yap›l›r. Do¤runun üzerinde. kutu Kutuya sol alttan bak›lmaktad›r. sayfa düzlemine paralel olan kutunun farkl› aç›lardan görünümleri verilmifltir. Buna göre çizim afla¤›daki gibidir. 168 II. Dikdörtgenin köflelerinden kaybolunan noktaya do¤ru parçalar› (kaybolunan do¤ru) çizeriz. Buna göre çizim afla¤›daki gibidir. dikdörtgenin sa¤ taraf›nda bir nokta (kaybolunan nokta) seçeriz. Prizma modelinin ön yüzü. resmin (çizimin) düzlemine paralel olarak yap›l›yorsa bu perspektif çizim tipine “bir nokta perspektifi” denir. prizmaya alttan veya üstten bak›ld›¤›nda de¤iflmez. soldan bak›ld›¤›nda ise solundad›r. Kaybolunan nokta Ufuk çizgisi Kaybolunan do¤rular II ve III. Dikdörtgenin üst taraf›nda bir do¤ru (ufuk çizgisi) belirleriz. kutunun sa¤ üstten görünümü verilmifltir. Kutunun ön yüzü için bir dikdörtgen çizeriz.

ETK‹NL‹K ‹ki Nokta Perspektifi Araç ve Gereç •Kare prizma fleklindeki kutu •Cetvel •K⤛t •Kalem Perspektif çizimini yapaca¤›m›z kutuyu. ayn› köfleden kesiflen üç yüzünden üst taban ile sa¤ ve sol yan yüzü görünecek flekilde yerlefltirelim. 169 Kutuya. kaybolunan do¤rularla birlefltirelim. üst taban› yerine. Üst taban› oluflturup fazla çizgileri silerek çizimi tamamlayal›m. alt taban› ile sa¤ ve sol yan yüzleri görünecek flekilde bakarsan›z çizimi nas›l yapman›z gerekir? Tart›fl›n›z. her iki kaybolunan noktaya. Do¤ru parças›n›n üst taraf›na yatay bir do¤ru parças› çizip iki kaybolunan nokta belirleyelim. Kutunun geniflli¤i ve uzunlu¤u için her iki kaybolunan nokta ile kaybolunan do¤rular aras›na dikey do¤ru parçalar› çizelim. k⤛t düzlemine paralel olmayan ön yüzündeki ayr›t için dikey bir do¤ru parças› çizelim. . Dikey do¤ru parças›n›n uçlar›n›. Kutunun arkada kalan görünmeyen k›sm›n› belirleyen yok olunan do¤rular› çizelim. Kutunun.

Buna göre perspektif çizim afla¤›daki gibi olur. Prizma modelinin ön yüzü (sa¤ ve sol yüzlerin kesiflti¤i dikey ayr›t) çizimin düzlemine paralel de¤ilse perspektif çiziminde iki kaybolunan nokta vard›r. 170 Küpe dikey ayr›t› önde olacak flekilde bakarsak alt taban ile sa¤ ve sol yan ay›rtlar› görünür. Üzerinde iki kaybolunan nokta bulunan do¤ru. . küpün alt taraf›nda olur.ÖRNEK Yandaki küpün perspektif çizimini ad›m ad›m yapal›m. Yani küpün ön yüzünü oluflturan dikey ayr›t. Bu durumda perspektif çizimi iki kaybolunan nokta ile afla¤›daki gibi yap›l›r. k⤛t düzlemine paralel de¤ildir. Bu tekni¤e “iki nokta perspektifi” ad› verilir. Küpün üst taban› ile sa¤ ve sol yan ayr›tlar› görünmektedir.

Yandaki flekilde. bir binan›n önden ve yandan görünümü verilmifltir. 2. Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Perspektif çizimi ad›m ad›m anlat›n›z. 1) Bir küpün ya da bir prizmanın farklı mesafelerden görünümlerinin perspektif çizimleri de farklıdır.UYGULAMA 1 2 Yaln›zca ön ve üst yüzü görünen bir küpe hangi aç›dan bak›lmaktad›r? Aç›klay›n›z. ç›k›fl 5. “Bir nokta perspektifi” ve “iki nokta perspektifi” tekniklerinin hangi durumlarda kullan›ld›¤›n› aç›klay›n›z. ç›k›fl Y 3) Kaybolunan nokta kaybolunan doğrunun herhangi bir yerinde olabilir. ç›k›fl 7. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. kaybolunan noktan›n ise sa¤da oldu¤u dikdörtgenler prizmas› fleklinde bir kutunun perspektif görünümünü çiziniz. Bu binan›n belli bir mesafeden görünümünü çiziniz. 4) Düz bir yolda giderken yolun çok ilerde daralarak bir noktadan ibaret olduğunun görünmesi kaybolunan nokta ve doğruya örnek verebilir. ç›k›fl D Y 2) Perspektif çizim için ön yüz ve ön yüze paralel altta ya da üstte bir doğru çizmek yeterlidir. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› 171 ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl 3. 6. cisme sağdan bakıldığında sağda. ç›k›fl Y D D Y 4. 6) Cisme önden bakılarak yapılan perspektif çiziminde. 3 4 5 6 Ufuk çizgisinin çizimin alt›nda. D Y D 7) Bir perspektifte kaybolunan nokta iki adet ise buna iki nokta perspektifi denir. D 5) Perspektif çizimde kaybolunan nokta. ç›k›fl Y D Y 8. 1. ön yüz ile taban yüzlerinden biri hariç diğer hiçbir yüz görülemez. soldan bakıldığında soldadır. ç›k›fl 36 Çalışma . Bir üçgen dik prizman›n ön ve sa¤ yan görünümünün perspektif çizimini yap›n›z.

. Oluflturdu¤umuz geometrik cisimleri çeflitli k›s›mlar›ndan (tabanlara paralel olacak.Çok Yüzlüler ve Ara Kesitleri P›rlantan›n ifllenmeden önceki ham hâline elmas denir. Dayan›kl›l›¤›ndan ve ›fl›¤› çok iyi k›rmas›ndan dolay› mücevher yap›m›nda da kullan›lmaktad›r. silindir. eksenlerden geçecek flekilde kesip ikiye ay›ral›m. Yukar›daki veriler göz önünde bulunduruldu¤unda elmas m› yoksa p›rlanta m› daha parlakt›r? Elmas P›rlanta ETK‹NL‹K Araç ve Gereç Kesik Cisimler •Patates •Maket b›ça¤› Maket b›ça¤› ile patateslerden prizma. yüz say›s› ise genellikle 57’dir. küre. modelleri olufltural›m. Daha ince iflçili¤e sahip p›rlantan›n alt k›sm› kubbe gibi. koni vb. yüz say›s› 12 ile 37 aras›nda de¤iflmektedir. Elmas›n alt k›sm› düz. sertli¤inden dolay› endüstride. taban›na paralel olacak biçimde kesildi¤inde ara kesitini inceleyelim. tafl yontma ve delme ifllemleri için kullan›l›r. taban›na paralel olacak flekilde kesildi¤inde afla¤›daki gibi iki parça elde edilir. 172 ÖRNEK Bir dik koni. cam kesmek. Her bir kesimde oluflan ara kesitlerin ne tür bölgeler oldu¤unu tart›fl›n›z. Ara kesit görüldü¤ü gibi dairedir. Dik koni. Elmas ile p›rlanta ayn› tafl›n farkl› kesim flekilleridir. Elmas.

Seçti¤imiz bir modeli. 173 ÖRNEK Yandaki dikdörtgen piramit ile tabana paralel olacak biçimde üst k›sm› kesilip ç›kart›lm›fl piramit fleklini karfl›laflt›ral›m. Dikdörtgen h dik kenar› etraf›nda döndürüldü¤ünde oluflan flekil silindirdir. Dikdörtgen piramit Befl yüzlü Taban› dikdörtgen Yanal yüzleri üçgensel bölge Kesik piramit Alt› yüzlü Tabanlar› dikdörtgen Yanal yüzleri yamuksal bölge Bir çok yüzlünün yüzleri birer çokgensel bölgedir. Bir çok yüzlünün yüzeyi. Her bir modelin kaç yüzü oldu¤unu ve bu yüzlerin hangi çokgensel bölgelerden olufltu¤unu aç›klay›n›z. . Ayr›t ve köfleleri ise bu çokgensel bölgelerin kenar ve köfleleridir. C C D h C D C h h h A r B A r B A r B A r B Dik üçgen h dik kenar› etraf›nda döndürüldü¤ünde oluflan flekil konidir. GÖREV Çok yüzlülerin köfle. Çok yüzlüler yüz say›lar›na göre “dört yüzlü”. Keserek oluflturdu¤unuz geometrik cisim ile kesilmeden önceki fleklini. yüzleri ile ayr›tlar›n›n birlefliminden oluflur. köfle ve ayr›tlar› aç›s›ndan karfl›laflt›r›n›z. “befl yüzlü” fleklinde isimlendirilir. maket b›ça¤› yard›m› ile piramit ve prizma modelleri olufltural›m. maket b›ça¤› ile bir veya daha fazla düzlem boyunca keselim.ÖRNEK Dik üçgenin ve dikdörtgenin dik kenarlar›ndan birinin etraf›nda 360º döndürülmesiyle oluflacak yüzey örneklerini inceleyelim. yüz ve ayr›t say›lar› aras›ndaki iliflkiyi belirten “Euler (Öyler) Formülü”nü araflt›r›p s›n›fa sununuz. yüz. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Patates •Maket b›ça¤› Kaç Yüzlü? Patateslerden.

Üzerinde ald›¤›m›z herhangi iki noktay› birlefltiren bütün do¤ru parçalar› prizman›n içinde veya yüzeyinde kald›¤›ndan d›flbükeydir. Dışbükey İçbükey Çok yüzlünün herhangi iki noktas›n› birlefltiren do¤ru parças›n›n tamam› çok yüzlünün yüzeyinde (bir yüzünde) veya içinde kal›yorsa d›flbükey. çok yüzlü. Yukar›daki çok yüzlüler s›ras›yla düzgün dört yüzlü. Bir düzlem ile kesildi¤inde ara kesiti dairesel bölge olan üç cismi çiziniz. Çokgenlerde oldu¤u gibi çok yüzlülerde de iç bükey ve d›fl bükeylik durumlar› vard›r. 174 ÖRNEK Tüm yüzleri ve tüm ayr›tlar› efl olan çok yüzlülere “düzgün çok yüzlü” denir. düzgün sekiz yüzlü. Üzerinde al›nan A ve B noktalar›n› birlefltiren do¤ru parças›n›n bir k›sm› çok yüzlünün içinde kalmad›¤›ndan içbükeydir. Bu cisimler “platonic (platonik) cisimler” olarak adland›r›l›r. bir dikdörtgen prizman›n iki farkl› düzlem boyunca kesilip ç›kart›lm›fl flekli olup 8 yüzü vard›r. düzgün alt› yüzlü. aksi hâlde içbükeydir. çok yüzlü ise bir kare prizmad›r ve 6 yüzü vard›r. düzgün on iki yüzlü ve düzgün yirmi yüzlüdür. . II.ÖRNEK A B I II Yukar›daki I. GÖREV Bu cisimlere neden “platonik cisimler” dendi¤ini araflt›r›n›z. UYGULAMA 1 2 Bir düzlemle kesildi¤i zaman ara kesiti dikdörtgensel bölge olan cisimlere iki tane örnek veriniz.

6 Yandaki geometrik cisim. a 4 Yanda hangi cismin görünüflünün verildi¤ini. dik kenarlar›ndan birinin uzunlu¤u 12 cm olan bir dik üçgen. a) Bu geometrik cismin kaç yüzlü oldu¤unu bulunuz. Oluflan cisimlerin yüzey alan›n› bulunuz. 175 7 A 15 cm Yandaki ABC dik üçgeni afla¤›da verilen kenarlar› etraf›nda 360º döndürülüyor. a) [BC] b) [AB] 9 cm B C A 8 Yandaki ABC dik üçgeni [AB] dik kenar› etraf›nda 180º döndürüldü¤ünde oluflan cismin hacmi kaç santimetre küptür? B 15cm 12cm C B 9 Yandaki flekil [OB] kenar› etraf›nda afla¤›da verilen aç› ölçüleri ile döndürüldü¤ünde oluflan cisimleri adland›r›n›z. a) 180º b) 360º r O A r . 12 cm’lik dik kenar› etraf›nda 360º döndürülüyor. geometrik cismin kaç yüzlü oldu¤unu bulunuz. b) Bu geometrik cismin hangi geometrik cisimlerden olufltu¤unu bulunuz. Oluflan cismin taban alan›n› ve yanal alan›n› bulunuz. a a a 5 Hipotenüs uzunlu¤u 13 cm.3 Bir düzlemle farkl› flekillerde kesildi¤inde ara kesiti üçgensel ya da dairesel bölge olan cismi çizerek gösteriniz. iki farkl› geometrik cismin tabanlarının birlefltirilmesiyle oluflmufltur.

6) Çok yüzlülerin yüzleri çokgensel bölge şeklindedir.10 Aşağıda verilen çok yüzlülerin içbükey mi dışbükey mi olduğunu belirleyiniz. ç›k›fl 7. D Y 8. ç›k›fl Y 3) Bütün yüzleri ve ayrıtları eş olan çok yüzlülere düzgün çok yüzlü denir. 1. ç›k›fl 3. ç›k›fl Y 7) Çok yüzlüler sadece içbükey olabilirler. a) b) c) ç) 11 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. D Y D 6. 4) Küp tam ortadan bir düzlemle kesildiğinde ara kesiti tabanlara dik olacak şekilde bir karesel bölgedir. 176 2) Herhangi iki noktasını birleştiren doğru parçasının tamamı çok yüzlünün yüzeyinde veya içinde kalıyorsa çok yüzlü iç bükeydir. ç›k›fl 5. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. ç›k›fl Y D 1) Çok yüzlüler ayrıt sayılarına göre isimlendirilir. ç›k›fl 37 Çalışma . D Y 4. 2. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. ç›k›fl D Y D 5) Bir dik koni tabana paralel olacak şekilde herhangi bir yerden kesildiğinde ara kesit üçgensel bölge şeklindedir.

. SÜT 2 Biz düzlem boyunca kesildi¤inde ara kesiti de¤iflmeyen cisim nedir? 3 Bir düzlem ile tabana paralel olarak kesildi¤inde ara kesiti karesel bölge.. (. (....... yanl›fl olanlar›n bafl›na “Y” yaz›n›z.. tabanlara dik kesildi¤inde ise ara kesiti dikdörtgensel bölge olan cisim nedir? 4 Yandaki cisim hangi geometrik cisimlerin bilefliminden oluflmufltur? 177 5 Afla¤›da verilen ifadelerden do¤ru olanlar›n bafl›na “D”..... (.... Bu süt kutusunun soldan ve alttan görünümünün perspektif çizimini yap›n›z.) b) Dik üçgen prizma bir içbükey çok yüzlüdür. (....KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 ‹z Düflümü ve Çok Yüzlüler Yandaki flekilde verilen süt kutusu..” ifadesindeki bofllu¤a hangi sayı yazılmalıdır? E O U 13 Öz Değerlendirme ..) c) Koni bir çok yüzlüdür... 6 “Çap uzunlu¤u 20 birim olan yandaki O merkezli çeyrek daire [OU] etrafında 360º döndürüldü¤ünde elde edilen geometrik cismin yüzey 2 alanı .) a) Bütün yüzleri ve bütün ayr›tlar› efl olan çok yüzlülere düzgün çok yüzlü denir.. cam sehpa üzerine konuyor.) ç) Piramit bir düzlemle kesildi¤inde yine bir çok yüzlü elde edilir.. (... br olur...) d) Çok küplüler kullan›larak bir çok yüzlü oluflturulabilir..

IV C) I.II.)? A) 784 cm2 B) 860 cm2 C) 864 cm2 D) 868 cm2 h=6cm 2cm 4cm 6 7 Yandaki piramidin hacmi kaç metreküptür? A) 8 B) 16 C) 20 D) 32 8 Yanda aç›n›m› verilmifl olan geometrik cisim afla¤›dakilerden hangisidir? A) Üçgen piramit C) Üçgen prizma B) Kare piramit D) Kare prizma . IV. III. Yan yüzey yar›çap›nın uzunlu¤u V. taban› ve yan yüz alanlar› eflkenar üçgensel bölgeden oluflan üçgen dik piramidin taban›n›n çevre uzunlu¤u kaç birimdir? A) 3 3 B) 9 3 C) 12 D) 16 2 3 Dik dairesel koninin yüzey alan›n› hesaplayabilmek için afla¤›daki verilerden en az hangilerine ihtiyaç vard›r? I.III. Taban yar›çap›nın uzunlu¤u II.II. V Yanal yüzeyinin aç›n›m›nda yarıçap uzunlu¤u 6 cm olan yar›m daireden oluflan dik koninin taban alan› afla¤›dakilerden hangisidir? A) 3π cm2 B) 6π cm2 C) 9π cm2 D) 12π cm2 5 Bir kürenin çap› 3 kat›na ç›kar›ld›¤›nda yeni kürenin yüzey alan› ilk kürenin yüzey alan›n›n kaç kat› olur? A) 3 B) 6 C) 9 D) 12 Yar›çap› uzunlu¤u 12 cm olan küre fleklindeki bir voleybol topunun yar›s›n›n yüzey alan› afla¤›dakilerden hangisidir (π = 3 al›n›z.ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 Yaflam›m›zdaki Matematik Taban alan› 36 cm2 ve yanal yüzleri eflkenar üçgenden oluflan kare piramidin yüksekli¤i afla¤ıdakilerden hangisidir? A) 2 3 B) 3 2 C) 3 3 D) 6 3 Yan yüz yüksekli¤i 2 3 birim olan.V D) I.V B) I. Taban alan› IV. Yan yüzey alan› 178 4 A) I. Cisim yükseklik uzunlu¤u III.

)? A) 6000 B) 8000 C) 12 000 D) 16 000 11 Silindir biçimindeki kutuya alttan.9 C) 9 D) 90 13 Afla¤›dakilerden hangisi dikdörtgenler prizmas›n›n sol alttan bak›ld›¤›ndaki perspektif çizimidir? A) B) C) D) .84π C) 84π B) 8. üstten ve yanlardan de¤ecek flekilde çapı uzunlu¤u 6 cm olan 3 tenis topu yerlefltirildi¤inde kutuda kalan bofllu¤un hacmini bulunuz. A) 54π cm3 B) 108π cm3 C) 162π cm3 D) 270π cm3 179 12 Hacmi 972π cm3 olan kürenin yar›çap uzunlu¤u kaç metredir? A) 0. ABC üçgeni.5 cm C B 10 Hacmi 0.04 m3 ve yüksekli¤i 10 cm olan dik koninin taban alan› kaç santimetre karedir (π = 3 al›n›z.09 B) 0.4π D) 98π A E 6cm 3 cm D 3. BC kenar› etraf›nda 360º döndürüldü¤ünde oluflan cismin hacmi kaç santimetreküp olur? A) 0.9 Yandaki flekilde ABC ile EDC benzer üçgenler oldu¤una göre.

III. IV C) I. 5 yüzlü 4 yüzlü Üçgensel bölge Dikdörtgensel bölge Yamuksal bölge B) II. III. IV 38 Çalışma . III. V. III. V D) II.14 Yandaki silindir. alt ve üst tabanlar›na dik bir düzlemle kesildi¤inde silindirin ara kesiti afla¤›dakilerden hangisi olur? A) B) C) D) 15 Yandaki kare prizma. III. alt ve üst tabana paralel olacak flekilde bir düzlemle kesildi¤inde prizman›n ara kesiti afla¤›dakilerden hangisi olur? A) B) C) D) 180 16 Afla¤›dakilerden hangisi dört yüzlü bir cisimdir? A) Üçgen piramit C) Dikdörtgen piramit B) Kare piramit D) Eflkenar dörtgen piramit 17 Yandaki üçgen prizman›n yüz say›s› ve yüzlerinde bulunan çokgensel bölgelerin adlar› afla¤›dakilerden hangisidir? I. IV. V A) I. II.

hayatımızın her alanında önemli bir yer tutabilmektedir. merdivenlerde. su parkları ve çocuk bahçesindeki kaydıraklarda. uçakların güvenli kalkış ve iniş yapması için gereken eğim önemli bir yer tutar.BAfiLANGIÇ VE B‹T‹fi NOKTASI: GEOMETR‹ Geometrik Cisimler ve Simetri Do¤runun ‹ncelenmesi Dik Üçgendeki Oranlar Eğim. yolların eğimi. haberleşme ve iletişim sektöründe ise uzaya gönderilen bir uydunun atmosfere girerken yaptığı eğim hayati bir önem taşımaktadır. Eğlence sektöründe. Ulaşım sektöründe. 181 . Altyapıda ise su kanallarında. Siz de çevrenizde eğimin önemli olduğu modelleri belirleyiniz ve bu modellerde eğimin neden önemli olduğunu tartışınız. su borularındaki eğime çok dikkat edilir.

Yanda. ETK‹NL‹K Çok Küplülerle Yap› Olufltural›m Araç ve Gereç •Çok küplüler tak›m› •‹zometrik k⤛t 182 Çok küplüler takımından bir çok küplü seçelim. Görünümü izometrik kâğıtta çizilmiş yapıları oluşturunuz. Oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çiziniz. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu L’dir. Yapıların görünümlerini izometrik kâğıda çizip kodları belirleyelim. İki çok küplü seçerek bu çok küplülerle bir yapı oluşturalım. .Geometrik Cisimler ve Simetri Müteahhitler bir evi inşa etmeden önce mimarlara evin projesini çizdirirler. Bunun yanında evin maketi de oluşturulabilir. Maketi verilen bir evin üç boyutlu cisimleri yapılırken nelere dikkat edilmelidir? Tartışınız. Seçtiğimiz çok küplünün görünümünü izometrik kâğıda çizelim. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu D’dir. ÖRNEK Çok küplüler ile yapılar oluşturalım. inşa edilecek bir evin maketi verilmiştir. Ayrı ayrı üç farklı çok küplü alıp her bir çok küplünün görünümünü farklı izometrik kâğıtlara çiziniz.

Yapının görünümünü çizersek Yapının kodu : DL elde ederiz. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu V’dir. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 2’dir. .Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu Z’dir. Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 3’tür. Çok küplülerden oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çizelim ve kodunu belirleyelim. 183 Çok küplüsünün çizimi yandaki gibidir ve kodu 1’dir.

. Yapının kodu: DZ2 184 Yapının kodu: VL1 Siz de çok küplüler ile yapılar oluşturarak izometrik kâğıda görünümlerini çiziniz. İzometrik kâğıtta çizimleri verilen yapıları oluşturalım ve kodlarını belirleyelim. Yapının görünümünü çizersek Yapının kodu : LLZ elde ederiz.Çok küplülerden oluşan yapının görünümünü izometrik kâğıda çizelim ve kodunu belirleyelim.

Geometrik cisimlerden dairesel silindiri ele alalım. kare. Şekillerinden de görüldüğü gibi küp ve dikdörtgenler prizması. ekseni etrafındaki her bir 90º lik dönme ile değişmez kalır. ikizkenar üçgen. 185 Küp. Bir dikdörtgenler prizması için aynı işlemleri tekrar ediniz. Küpün ekseninin hangi doğrular olabileceğini belirleyiniz. Belirtilen geometrik cisimlerin hangi doğrular etrafında döndürüldüğünde değişmez kaldıklarını bulunuz. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen piramitlerin simetri düzlemlerini belirleyiniz. Küpün ekseni etrafında kaç derecelik dönmesinde değişmez kaldığını bulunuz. Eğer varsa kaç tane simetri düzlemi olduğunu tartışınız. kürenin. Dairesel silindiri hangi doğru etrafında döndürürsek duruş şekli değişmez? Açıklayınız. Dönel dairesel koninin. Dairesel silindirin simetri düzlemlerini belirleyiniz. Küpün bir simetri düzlemi olup olmadığını tartışınız. ÖRNEK Önce geometrik cisimlerin simetri düzlemlerini belirleyelim. eşkenar üçgen. . Ayrıca ekseni etrafındaki her bir dönmede değişmez kalır.ETK‹NL‹K Geometrik Cisimlerin Simetrileri Araç ve Gereç •Geometrik Cisimler Geometrik cisimlerden küpü inceleyelim. karşılıklı iki yüzlerinin paralel olan kenarlarının orta dikmelerinden ve paralel olan yüz köşegenlerinden geçen düzlemlere göre simetriklerdir. Dikdörtgenler prizması ise karşılıklı yüzlerin merkezlerinden geçen doğrular ve her bir köşegenleri etrafındaki 180º lik dönmelerde değişmez kalır. Dairesel silindir ekseninden geçen düzlemlere ve ekseni dik olarak ortalayan düzleme göre simetriktir.

ekseninden geçen her bir düzleme göre simetriktir. Yapının görünümünün çizimini izometrik kâğıda çiziniz. Ayrıca ekseni etrafında her bir dönmede değişmez kalır. UYGULAMA 1 Çok küplülerle kodu LZZ olan yapıyı oluşturunuz. her bir çapından geçen düzlemlere göre simetriktir ve her bir çapı etrafındaki dönmede değişmez kalır. .Dönel dairesel koni. düzgün altıgen ve düzgün sekizgen piramitler simetrik düzlemlerdir. Küre. Ayrıca eksenleri etrafında dönmelerinde değişmezler kalırlar. 186 Eşkenar üçgen. kare. ikizkenar üçgen.

Sizce kim haklıdır? Nedenini açıklayınız. Belirtilen yapıları oluşturunuz. Soner ise kürede sayısız simetri düzlemi olabileceğini söylüyor. bir kürede bir simetri düzlemi olabileceğini. a) D1L2 b) LLL c) ZL1 ç) DDD2 4 En fazla 4 çok küplü kullanarak bir yapı oluşturunuz. 6 Sevil. 5 187 Yukarıdaki geometrik cisimlerden cisim köşegenleri etrafında 180º lik dönmelerde değişmez kalanları belirleyiniz. 7 Öykü. a) Öykü. yanda açınımı verilen karton küpü yapar. Yapının kodunu belirleyiniz. 3 Aşağıda kodları verilen yapıların kaç tane çok küplüden oluştuğunu bulunuz. verilen açınıma göre yandaki küpü 90º döndürdüğünde hangi renkler görünür? b) görünümünü görünümü getirmek için küpü kaç derece döndürmek gerekir? 39 Çalışma .2 Yanda görünümünün çizimi verilen ve kodu ZZZL olan yapıyı oluşturunuz. Buna göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. Oluşturduğunuz yapının görünümünü izometrik kâğıda çiziniz.

kodu ZLL olan yatay ve dikey 2 farklı yapı oluşturunuz. b) Yapıdaki yatay ve dikey duran çok küplüleri belirleyiniz. Bir küpü önce 4 kez. Bir geometrik cismin simetri düzlemini çizerken nelere dikkat etmemiz gerektiği ile ilgili bir paragraf yazınız. Oluşturduğunuz yapıların görünümlerini izometrik kâğıda çiziniz. 8 ve 12 kez küpü döndürdüğünüzde üste gelen şekilleri karşılaştırınız ve sonucu yorumlayınız. 4. Simetri eksenlerinin ortak özelliklerini yazınız.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Yanda görünümünün çizimi verilen yapıyı oluşturunuz ve inceleyiniz. 4 5 188 6 14 Öz Değerlendirme . Geometrik Cisimler ve Simetri 2 Çok küplülerle oluşturulan yapının görünümünün çiziminin nasıl yapıldığı ve kodunun nasıl belirlendiği hakkında bir paragraf yazınız. Dairesel silindir ve dönel dairesel koninin simetri eksenlerini belirleyiniz.). Bir küp yapınız ve küpün her bir yüzüne ayrı bir şekil çiziniz. a) Yapının kodunu yazınız. 3 Çok küplülerle. sonra sırasıyla 8 ve 12 kez aynı yönde döndürünüz (Her bir döndürmede üst yüze gelen şekil değişsin.

Siz de günlük yaşamda karşılaştığınız eğime model olabilecek durumlara örnekler veriniz.Do¤runun ‹ncelenmesi E¤imle Tan›flal›m Trafik işaretleri. Eğim “m” harfi ile gösterilir. üçgen Tablodaki (dikey uzunluk) ÷ (yatay uzunluk) oranlarını karşılaştırınız. üçgen 5. Hangi yokuşa tırmanmanın daha zor olduğu ile bu oranlar arasında nasıl bir ilişki vardır? Açıklayınız. Dikey Uzunluk Eğim = m = Yatay Uzunluk . Anahtar Kavramlar •Eğim •Kat sayı •Çözüm kümesi •Doğrusal denklem •Eşitsizlik Resimlerdeki gibi bir trafik levhası hiç gördünüz mü? Bu levhalar yokuşlarda seyahat eden sürücülere eğim olduğunu uyarmak için kullanılır. Bu yokuşların hangisine tırmanmak daha zordur? Neden? Her bir üçgenin kenar uzunluğunu kullanarak aşağıdaki tabloyu dolduralım. trafik ortamında bulunan sürücü. yatay uzunluğa oranı “eğim” olarak adlandırılır. Arabanın her bir yokuşu tırmandığını düşünelim. üçgen 4. Dikey uzunluğun. yaya ve yolcuların ortak dilidir. Bu yüzden trafik işaretlerinden oluşan bu ortak dili doğru ve yerinde kullanmak trafik güvenliği açısından önemlidir. 1. ETK‹NL‹K Araç ve Gereç •Noktalı kağıt E¤imi Keflfedelim 189 Yukarıda araba ve yokuş modelleri verilmiştir. üçgen Dikey uzunluk Yatay uzunluk Dikey : Yatay 2 5 2:5 2. üçgen 3.

190 Eğim = m = 1 = %20 5 m= 1 5 Şekildeki gibi doğru eğimi ise negatif eğim olarak düşünülebilir. 1 1 = %50 veya m = = 0. m=9 = -0. m= 2 2 Yanda verilen şekildeki gibi doğru eğimi. pozitif eğim olarak düşünülebilir. 6400 m m= = Dikey Uzunluk Yatay Uzunluk 3200 m 6400 m = 1 olarak bulunur.ÖRNEK Aşağıda verilen kırmızı doğru modelinin eğimini bulalım.5’ tir. 3200 m .9 10 m=9 10 Siz de yatay bir doğru modelinin eğimini bulunuz. 2 Eğim yüzde cinsinden veya ondalık kesirle ifade edilebilir.

Grafiğin eğimini bulunuz. B noktasından 5 birim yukarı. y x y Doğru üzerinde A ve B noktalarını alalım. O hâlde bu doğrunun eğimi: m= B x 3br A 191 5br Dikey uzunluk Yatay uzunluk 5 3 = y = -x + 2 doğrusunun grafiğini çiziniz.Yandaki grafikte verilen doğrunun eğimini bulalım. 3 birim sağa gidilirse A noktasına ulaşılır. .

y= x ve y = -x + 2 doğru denklemlerinin grafiğini ayrı koordinat sistemlerine çizelim.1) ve B(1. Denklemin grafiğini çizerken A(0.1)’dir. Doğru grafiğinden yararlanarak eğimi. x = 0 için y = -2.4 doğru denkleminin grafiğini çizmeden doğrunun eğimini bulunuz.ETK‹NL‹K E¤imi Belirlemenin K›sa Yolu Araç ve Gereç •Noktal› ka¤›t Noktalı kâğıda 2 farklı koordinat sistemi çizelim. Do¤runun denklemi y= x Do¤runun e¤imi Denklemdeki x’in kat say›s› y = -x + 2 Tablodan yararlanarak bir doğrunun eğimi ile denklemlerdeki x’in kat sayısı arasındaki ilişkiyi belirleyiniz. Önce y = -2 x + 1 doğru denkleminin grafiğini çizelim. y A 0 (0. 1 y = -2x + 2 doğru denklemindeki x’in kat sayısı ile doğrunun eğimi arasındaki ilişkiyi bulalım: x’in kat sayısı: -2 Eğim: -2 m= y = 5x . Her bir grafikteki doğrunun eğimini bularak aşağıdaki tabloyu doldurunuz.-1) sıralı ikililerinden yararlanırız. .1 + 1 = -2 + 1 = -1 Grafiğin y eksenini kestiği nokta: (0. ÖRNEK 192 y = -2 x + 1 doğru denkleminin eğimini inceleyelim.0 + 1 = 0 + 1 =1 x = 1 için y = -2.1) x B (1-1) Dikey Uzunluk Yatay Uzunluk 2 m== -2 olarak buluruz.

4) 4 birim 2 O (0.x . Yatay uzunluk 2 3y . y x y=x+1 ve y=2x-4 doğrusal denklemlerin grafiklerini çiziniz. y Orijinden ve A(2. . Grafikleri verilen doğru denklemlerinin oluşturduğu denklem sisteminin çözüm kümesini bulunuz. Denklem sisteminin çözüm kümesi ile doğruların kesişim noktası arasındaki ilişkiyi açıklayınız.) y = x + 5 doğru denkleminde x’ in kat sayısı 1 olduğu için eğim 1 olarak bulunur.x = 4 denkleminin belirttiği doğrunun eğimini bulunuz.5 + (x + 5) = 0 + (x + 5) (Her iki taraf x + 5 ile toplanır.x . Bu doğrunun eğimi. ÖRNEK y .y = ax + b biçimindeki bir doğru denkleminde x’ in kat sayısı doğrunun eğimini verir. Dikey uzunluk 4 m= = = 2 olarak bulunur. Grafiklerin kesim noktasının koordinatlarını belirleyelim.) y-x-5+x+5=x+5 y=x+5 (Doğru denklemi y = ax + b biçimine dönüştürülür.5 = 0 doğru denkleminin eğimini bulalım.0) 2 birim x 193 ETK‹NL‹K Koordinat Sisteminde ‹ki Grafik Koordinat sistemindeki grafikleri inceleyelim.5= 0 y . 4 A (2.x .) (Parantezler kaldırılır. y . 4) noktasından geçen doğrunun eğimini bulalım: Doğrunun geçtiği noktaları koordinat sisteminde işaretleyerek doğruyu çizelim. Önce doğru denklemini y = a x + b biçimine dönüştürmeliyiz. Grafiklerin kesişimleriyle oluşan taralı üçgenin alanını bulunuz. Kesişim noktasını oluşturan koordinatlar her iki denklemi de sağlar mı? Açıklayınız. Grafikten yararlanarak doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesini bulunuz.

ÖRNEK
y = 2x y = 3-x Yukarıda verilen denklem sisteminin çözüm kümesini önce cebirsel yolla sonra grafikten yararlanarak bulalım: y = 2x ................. 1 denklem sisteminin çözüm kümesini yerine koyma metodu ile bulalım. y = 3-x ................ 2 2. denklemde y yerine 2x yazalım. 2x = 3 - x (Her iki taraf x ile toplanır.) 2x + x = 3 - x + x (Benzer terimler toplanır.) 3 3x = 3 3 x = 1 bulunur.

Bulduğumuz x = 1 değerini 1. denklemde yerine yazalım: y=2x y=2.1 y=2 olarak bulunur. Bu durumda denklem sisteminin çözüm kümesi {(1,2)} olur.
y

194

Şimdi denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten faydalanarak bulalım. Grafikten iki doğrunun kesim noktası, A(1,2) olarak bulunur. Buradan bir doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesinin, denklem sistemindeki iki doğru grafiğinin kesim noktası olduğu anlaşılmaktadır.

y = 2x

A(1,2)

x

y = 3-x

y = ax + b y = cx + d

doğrusal denklem sisteminin çözüm kümesi varsa bu, doğruların grafiklerinin kesim noktasının koordinatlarıdır.

UYGULAMA
1

1,1 m 22 m

Bir şirket ağır iş makineleri satmaktadır. Sattıkları iş makinelerini kamyonlara yüklemek için ise yukarıdaki gibi bir rampa inşa etmektedir. Rampanın eğimi yüzde kaçtır?

2

Kitaplıktaki mavi rafların eğimleri için ne söylenebilir?

195

3

Ahmet’in evi

Kaan’›n evi

Ahmet, kış mevsiminde yağan karın kendi evlerinin çatısından hemen düşeceğini söylüyor. Kaan ise evinin çatısından karın durmasının daha zor olduğunu savunuyor. Sizce Kaan’ın savunduğu görüş doğru mudur? Açıklayınız.

4

Yandaki merdivenin eğimini bulunuz.

0,2m 0,3m

5

y

y

x

x

Yukarıda kırmızı ile gösterilen doğru modellerinden negatif eğime sahip olanları belirleyiniz. 6 y= x + 4 denkleminin eğiminin 1 ile 4 arasında (1 ve 4 hariç) olabilmesi için “ kaç farklı tam sayı yazılabilir? ” yerine

196

7
2 Eğim = 5

Yanda üçgen modeli verilmiştir. Eğimi, kırmızı doğrunun eğimine eşit olan doğru denklemini çözüm yapmadan bulunuz. 1. Doğru Denklemi: 5y + 2x = 4 2. Doğru Denklemi: y = 3. Doğru Denklemi: x+3 y=x+4

8 9

Orijinden ve K(-3,0) noktalarından geçen doğru ve bu doğrunun eğimi için ne söylenebilir? 1. doğru 2y - 2 x = 1 2. doğru y- 2x=1

Yukarıda denklemleri verilen 1. doğrunun eğiminin, 2. doğrunun eğimine oranını bulunuz. 10 Yiğitcan, eğimi 0 olan bir doğru denklemi yazdığını söylüyor. Yiğitcan’ın yazdığı doğru denklemi ne olabilir? Hangi doğruların eğimi sıfırdır? Koordinat sistemi üzerinde çizerek gösteriniz. y = 3x -1 doğru denklemini koordinat sisteminde çiziniz. Bu doğru ile doğrunun y eksenine göre simetrisinin oluşturduğu denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten yararlanarak bulunuz.

11 12

y

13

Yandaki sıralı ikililerden hangisi, belirtilen denklem sisteminin çözüm kümesidir? Tartışınız.
D(0, )

B( 0 A(0, )

,

) x

14

2y = 4x - 8 doğru denklemine göre aşağıdaki soruları cevaplayınız. a) Doğrunun y noktasını kestiği noktayı bulunuz. b) Doğrunun eğimini bulunuz. c) Yukarıdaki doğru denklemi ile y = -2x doğru denklemi ve bir denklem sistemi oluşturunuz. Bu denklem sisteminin çözüm kümesini grafik çizerek bulunuz.

15

A(2,5) sıralı ikilisinin yandaki denklem sisteminin çözüm kümesi olup olmadığını grafik çizerek bulunuz.

2x + y = 9 4x - y = 3

16

Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Şemadaki cümlelerin belirttiği 197 yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. 0.5m 1m
2) Üçgende kırmızı doğru modelinin eğimi ’tir. 4) ay + bx + c = 0 denkleminin belirttiği doğrunun D ’dır. eğimi

1. ç›k›fl

D
5) y = 3x ile 3y = x doğru denklemlerinin belirttiği doğruların eğimleri oranı 1’dir.

Y D Y

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y
1) Bir doğrunun eğimi, dikey uzunluğun yatay uzunluğa oranı ile bulunur.

D

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) Eğimi -1 olan doğru denkleminde x’in kat sayısı her zaman -1’dir.

6) Paralel iki doğrunun eğimleri oranı 1’dir.

D Y

D
7) Bir denklem sisteminin çözüm kümesi doğru grafiklerinin kesim noktasıdır.

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl

40
Çalışma

Hangi durumda maçı taraflardan biri kazanırdı? Bunu matematik cümlesiyle nasıl ifade edersiniz? Arkadaşlarınızla tartışınız. ÖRNEK Afla¤›daki terazi modelinde kahverengi kütleler 1 kg’l›k kütleyi. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. yeflil kütle ise bilinmeyen kütleyi göstermektedir. 2 veya 3 tane kahverengi kütle konulabilir. . Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini nasıl yazabilirsiniz? Tartışınız. sol kefesine 1 tane 2 kg’l›k kütle koyal›m. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. Terazinin her iki kefesinden 1 kg’lık birer kütle çıkaralım. Terazinin denge durumu hakk›nda ne söylenebilir? Bu duruma ait matematik cümlesini yaz›n›z. Terazinin sol kefesindeki kütlelerin daha büyük olmas› için bu kefeye konmas› gereken kütle miktar›n› bilinmeyen kabul ederek bu durumu gösteren matematik cümlesini yaz›n›z. ETK‹NL‹K Terazide Denge ve Dengesizlik Terazinin kefelerinden birine iki tane 2 kg’lık ve bir tane 1 kg’lık. Maçın sonunda her iki taraf da eşit puan almış ve berabere kalmıştır.Eflitsizlikler Yanda tekvando müsabakasından bir an görülmektedir. 198 ETK‹NL‹K Dengesizlik Terazinin sa¤ kefesine iki tane 2 kg’l›k. Her iki kefeden 2 kg’l›k kütleler ç›kararak bu durumu gösteren matematik cümlesini yaz›n›z. Yazd›¤›n›z matematik cümlesinin do¤ru olmas› için bilinmeyene hangi de¤erler verilebilir? Tart›fl›n›z. diğerine ise bir tane 2 kg’lık ve üç tane 1 kg’lık kütle koyalım. Terazinin dengede olmama durumunu eflitsizlik cümlesi ile ifade edelim: x+3 7 Yazd›¤›m›z do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesini bulal›m: x+3-3 7-3 x 4 Buna göre bilinmeyen kütlenin yerine1. bir tane 1 kg’l›k kütle. Terazinin her iki kefesine 2 kg’lık birer tane daha kütle koyalım. Terazi dengede midir? Bu durumu gösteren matematik cümlesini yazınız. Terazinin kefelerinden istediğiniz birine 2 kg’lık bir kütle daha koyalım. Buna göre modelin bozulmamas› için bilinmeyen kütle yerine kaç tane kahverengi kütle konulabilece¤ini bulal›m.

x ∈ IR } -2 -1 0 1 2 3 4 5 6 7 “ -3 kat›n›n 1 fazlas› 7 veya 7’den büyük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim: -3x + 1 ≥ 7 -3x + 1 .2 x 6 Eflitsizli¤in çözüm kümesini 6’dan büyük say›lar oluflturur. Bu say›lar› kümelerdeki ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim: Ç = { x I x ≤ -2 . Eflitsizli¤in her iki taraf› negatif bir say› ile çarp›l›r veya bölünürse eflitsizlik yön de¤ifltirir. Ç = { x I x 6 . . x-2≤3 x-2+2≤3+2 x≤5 Eflitsizli¤in çözüm kümesini 5 veya 5’ten küçük say›lar oluflturur. x ∈ IR } -1 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 ‹çinde say›lar ve “ . Ç = { x I x ≤ 5. 3.1 ≥ 7 . ≤. ≥ ” sembollerinden birini içeren cebirsel ifadeler eflitsizlik olarak adland›r›l›r.“2 eksi¤i 3 veya 3’ten küçük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim. Bu eflitsizli¤in her iki taraf›na ayn› say› eklenir veya her iki taraf›ndan ayn› say› ç›kar›l›rsa eflitsizlik bozulmaz. 3 2. Ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim. x ∈ IR } 199 (Eflitsizli¤in her iki taraf› negatif bir say› ile çarp›l›r veya bölünürse eflitsizlik yön de¤ifltirir.1 -3x ≥ 6 ≤ x ≤ -2 Eflitsizli¤in çözüm kümesini -2 veya -2’den küçük say›lar oluflturur. .) -5 -4 -3 -1 -2 -1 0 1 2 “Yar›s› 3’ten büyük olan say›lar” ifadesine uygun do¤rusal eflitsizli¤i yazarak çözüm kümesini bulal›m ve say› do¤rusunda gösterelim. Bu say›lar› kümelerdeki ortak özellik yöntemini kullanarak say› do¤rusunda gösterelim.

-2) s›ral› ikilisinin oldu¤u taraf taran›r. (4. 3x .y ≥ 3 3.5 ≥ 3 -9 .2) ve (1.y = 4 do¤ru denkleminin grafi¤ini noktal› k⤛da çizelim.2) ve (1.-1) s›ral› ikililerini koordinat sisteminde göstererek s›ral› ikililer ile do¤ru grafi¤inin konumlar›n› tart›fl›n›z. ÖRNEK 200 3x-y ≥ 3 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤ini çizelim. (3.y = 3 yani 3x .y ≥ 3 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken A(4.5) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lamaz.y = 4 do¤ru denkleminden yararlanarak nas›l çizebilirsiniz? Tart›fl›n›z. Önce 3x . (4.y .4 -(-2) ≥ 3 12 + 2 ≥ 3 14 ≥ 3 oldu¤undan dolay› A(4. 3x . B(-3.y ≥ 4 eflitsizli¤inin grafi¤ini 3x . -2) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lar.5) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak.3 = 0 x A(4.5 ≥ 3 -14 ≥ 3 eflitsizli¤i do¤ru olmad›¤›ndan. y = -3 y = 0 için.5) s›ral› ikilisinin denklemi sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n› tart›fl›n›z. B(-3.y ≥ 3 3.3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤inden yararlan›r›z. 3x .ETK‹NL‹K Eflitsizlik Grafi¤ini Çizelim Araç ve Gereç •Noktal› ka¤›t 3x .(-3) . 3x . x = 1 olarak bulunur.3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤i koordinat sistemini 2 parçaya ay›r›r. B(-3.y .5) y 3x . 3x .-2) A(4.y . .3 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤ini çizelim: x = 0 için.y ≥ 4 eflitsizli¤ini sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n› belirleyiniz. -2) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak. 3x-y ≥ 3 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken 3x .y .-1) s›ral› ikilisinin 3x .

5 = 0 x = 0 için y = 5 y = 0 için x = -5 olarak bulunur. Önce y . “ y<ax + b” veya “ y>ax + b” do¤rusal eflitsizliklerin grafikleri çizilirken aynı yol takip edilir. y ≥ ax + b x y≤ ax + b GÖREV Gazete ve dergilerden aralar›nda eflitsizlik iliflkisi bulunan veriler bulunuz. L(3. . Ancak do¤ru. Sonra do¤runun ay›rd›¤› bölgelerden birer s›ral› ikili seçilip eflitsizlikte yerine yaz›l›r.5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤i koordinat sistemini 2 parçaya ay›r›r.-3) yerine yazarsak y-x<5 -3 .x . Verilerle grafik oluflturunuz. Bu durumda do¤ru kesik çizgi ile çizilir. y .-3) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lar.-3) s›ral› ikilisini eflitsizlikte L(3. Veriler aras›ndaki iliflkiyi gösteren matematik cümlesini yaz›n›z.4) s›ral› ikilisini eflitsizlikte yerine yazarsak K(-5.4) y-x<5 4 -(-5 )< 5 4+5<5 x 9 < 5 eflitsizli¤i do¤ru olmad›¤›ndan dolay› K(-5. y .5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤ini çizelim: y y-x . çözüm kümesine dâhil de¤ildir ve grafi¤i kesik çizgi ile çizilir.x < 5 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizelim.x . 5x + 7y >12 eflitsizli¤inin grafi¤ini çiziniz. çözüm kümesine dâhildir ve grafi¤i düz çizgi ile çizilir.-3) s›ral› ikilisinin oldu¤u taraf taran›r.x = 5 yani y .x < 5 eflitsizli¤in grafi¤ini çizerken L(3.x . y .4) s›ral› ikilisi eflitsizli¤i sa¤lamaz. Eflitsizli¤i sa¤layan s›ral› ikilinin oldu¤u taraf taran›r.3 < 5 -6 < 5 eflitsizli¤i do¤ru oldu¤undan dolay› L(3. Do¤rusal eflitsizlikte “ ” veya “≥” sembolleri oldu¤unda do¤ru.y .5 = 0 do¤ru denkleminin grafi¤inden yararlan›r›z. 201 y “ y ax + b” veya “ y ≥ ax + b” do¤rusal eflitsizliklerin grafikleri çizilirken önce y = ax + b do¤rusunun grafi¤i çizilir.x < 5 eflitsizli¤inin grafi¤ini çizerken y . Do¤runun üzerindeki noktalar eflitsizli¤i sa¤lamaz. K(-5.

UYGULAMA 1 Afla¤›daki terazi modellerinde. 3 Afla¤›daki terazi modelindeki do¤rusal eflitsizlik durumunun bozulmamas› için bilinmeyen kütlenin alabilece¤i de¤erleri bulunuz. b) Ülkemizde cumhurbaflkanl›¤›na aday olma yafl› en az 25’tir. dengede olmama durumlar›n› do¤rusal eflitsizlik olarak ifade ediniz. Daha sonra say› do¤rusunda gösteriniz. Bilinmeyen kütle 1 kg’l›k kütle 2 kg’l›k kütle 5 kg’l›k kütle . a) Ülkemizde örgün e¤itimin ilk kademesinden yararlanma yafl› en fazla 14’tür. 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle Bilinmeyen kütle Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle 202 5 kg’l›k kütle Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle 2 Afla¤›daki durumlara uygun do¤rusal eflitsizlikleri yaz›n›z.

Afla¤›daki ifadelere uygun do¤rusal eflitsizlikleri yaz›n›z.” ifadesine göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. a) 3 eksi¤i 11’den küçük olan say›lar b) fazlas› ’den büyük olan say›lar 5 c) 11 eksi¤i 6’dan büyük ve 11’den küçük say›lar 6 Cem. -2 -1 0 1 2 3 4 203 8 Afla¤›da verilen do¤rusal eflitsizlikleri say› do¤rusundaki gösterimleri ile efllefltiriniz. Eflitsizlikler 1) x 1 2) y 2 3) z ≤ 1 4) t 0 5) k ≥ -1 a) b) c) ç) d) e) -3 -2 -1 0 1 2 3 -3 -3 -3 -3 -3 -2 -2 -2 -2 -2 Say› do¤rusu -1 -1 -1 -1 -1 0 0 0 0 0 1 1 1 1 1 2 2 2 2 2 3 3 3 3 3 9 Çözüm kümesi afla¤›daki say› do¤rusunda gösterilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. a) ‹fadeyi belirten do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. 15 gün önce kumbaras›nda en az 17 tane 1 TL’lik oldu¤unu hat›rl›yor. kumbaras›nda sadece 1 TL’lik biriktiriyor. Aysel’in paras›n› do¤rusal eflitsizlik kullanarak ifade ediniz. Bu grafikte 3 noktas›n›n farkl› gösterilmesinin nedeni ne olabilir? Aç›klay›n›z.4 Aykut. Aykut’un 7 TL’si vard›r ve en çok paras› olan Aykut’tur. -4 -2 0 2 4 10 “Babas›n›n yafl› fiükran’›n yafl›n›n 5 kat›n›n 2 eksi¤inden büyüktür. Bu durumda Cem’in 15 günde kumbaraya en fazla kaç adet 1 TL’lik atm›fl olabilece¤ini bulunuz. Recep’in paras› ise Aysel’den az ve 2 TL’dir. b) fiükran’›n 8 yafl›nda oldu¤u düflünülürse babas› en az kaç yafl›ndad›r? . Recep ve Aysel üç arkadaflt›r.1 2 do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesi afla¤›daki say› do¤rusunda gösterilmifltir. 7 x . 15 gün sonra ise kumbaray› aç›p sayd›¤›nda 25 TL’si oldu¤unu görüyor.

11

Yanda grafi¤i verilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Do¤rusal eflitsizli¤i yazarken nelere dikkat etti¤inizi aç›klay›n›z.

y

x

12

Çözüm kümesi afla¤›daki sayı do¤rusunda verilen do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z. Yazd›¤›n›z do¤rusal eflitsizli¤in grafi¤ini çiziniz. -1 0 1 2 3 4 Emel, 2x + y ≤ -1 do¤rusal eflitsizli¤ini A(3,0) noktas›n›n, Kemal ise B(-7,-1) noktas›n›n sa¤lad›¤›n› söylüyor. Sizce hangisi do¤ru söylüyor? Neden? Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklerin grafiklerinin hangilerinde do¤ru grafi¤inin kesik çizgili oldu¤unu grafik çizmeden belirleyerek sonuçlarla ilgili bir paragraf yaz›n›z. a) x - y > 5 ç) 13x ≤ 14 b) 3x - 2y ≥ 4 d) 2 + 4y - x > 0 c) x + 5y - 4 < 0

13 14

204

15

Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z.
4) x = - 3 sayısı x - 7 ≤ 5 doğrusal eşitsizliğini sağlar. 2) (2, 1) sıralı ikilisi x + y - 1 < 2 doğrusal eşitsizliğini sağlar.

1. ç›k›fl D Y

D
5) 2y - x ≤ 0 grafiğini çizmek için 2y - x = 0 doğru denkleminden yararlanılır.

2. ç›k›fl 3. ç›k›fl

Y
1) y - 2x > 8 ifadesi bir doğrusal eşitsizliktir.

D Y

D

1

2

3

4 5

4. ç›k›fl 5. ç›k›fl

Y

3) “3 katının 2 eksiği 5’ten küçük sayılar” ifadesini 2x - 3 ≤ 5 eşitsizliği belirtir.

6) Yukarıda sayı doğrusunda verilen doğrusal eşitsizliğin çözüm kümesine 3 sayısı dâhildir.

D Y

D
7) 2y - 3x ≤ 5 doğrusal eşitsizliğinin grafiğindeki doğru kesik çizgidir.

6. ç›k›fl 7. ç›k›fl

Y

D Y

8. ç›k›fl
41
Çalışma

KONU DE⁄ERLEND‹RME
1 Ogan her sabah spor yapar. Sabah sporunun bir bölümünde yandaki gibi omuz ve kar›n kaslar›n› gelifltirir. Ogan’ın bulundu¤u konumda dikey uzunluk ile yatay uzunluk birbirine eflittir. Yatay uzunluk ile dikey uzunluk 5’er kat›na ç›kar›ld›¤›nda e¤imde de¤ifliklik olur mu? Model üzerinde gösteriniz.

Do¤runun ‹ncelenmesi

2

E¤imi gösterebilece¤iniz 3 model oluflturunuz. Her bir modelin baz› uzunluklar›na de¤erler vererek e¤imlerini hesaplay›n›z. Sevil, yandaki do¤runun e¤imini hesaplamak için afla¤›daki ad›mlar› izler. 1. Ad›m: E¤im = m = 4+2 2+0 6 3. Ad›m: m = 2 2. Ad›m: m = 4. Ad›m: m = 3 Sevil’in kaç›nc› ad›mda ilk hatayı yapt›¤›n› belirleyiniz. Hatay› düzeltip do¤ru e¤imi bulunuz. Dikey uzunluk Yatay uzunluk
A(2,4) B(0,2) 0 x

3

y

205

4

Selçuk, bir do¤ru denkleminden do¤runun e¤imini ad›m ad›m bulur. Afla¤›da bofl b›rak›lan ad›mlar› tamamlayarak Selçuk’un e¤imi bulmas›na yard›mc› olunuz. Do¤ru denklemi: -y - 5x - 4 = 0 1. ad›m: 2. ad›m: (-1)(-y)=(-1)(5x+4) 3. ad›m: 4. ad›m: E¤im: m= -5 (y, eflitli¤in solunda yaln›z b›rak›l›r.) (Her iki taraf (-1) ile çarp›l›r.) (Parantezler kald›r›l›r.) (E¤im x’in kat say›s› olur.)

5

A(-1,4) ve B(0,0) noktalar›ndan geçen grafi¤i çiziniz. Do¤runun denklemini belirleyiniz. Do¤ru denkleminden yararlanarak e¤imi bulunuz.

6

3y = 6x - 2

-5y =

x+4

x + y = -7 ”yerine

Yukar›daki do¤ru denklemlerinin belirtti¤i do¤rular›n e¤imleri eflittir. Buna göre “ hangi say›lar›n yaz›lmas› gerekti¤ini bulunuz.

7

Yandaki grafiklerin belirtti¤i denklem sisteminin çözüm kümesini grafikten yararlanarak nas›l bulursunuz? Aç›klay›n›z.

y

1 2 x+ y= 4
x
x= 22y

8 206 -2

1 1 4 0 1 3 7 5 2 3 8

2 6 5 4 8

3

Yanda verilen kutucuklara göre afla¤›daki soruları cevaplay›n›z.

6
y

1 9 2

a) Yandaki do¤runun e¤imi hangi kutucuklarda olabilir? b) x eksenine paralel bir do¤runun e¤imi hangi kutucukta verilmifltir? c) Dikey ve yatay de¤iflimi ayn› olan bir do¤runun e¤imi hangi kutucuktad›r? ç) y+ ’ dir. x + 4 = 0 denkleminin belirtti¤i do¤runun e¤imi yerine 3. kutucuktaki say› yaz›l›rsa yerine

x

hangi kutucuktaki say› gelmelidir? d) Dikey de¤iflim 8. kutucuktaki say›, yatay de¤iflim 6. kutucuktaki say› olan bir do¤ru modelinin e¤imini bulunuz.

9

Afla¤›daki ifadeyi denklem sistemine dönüfltürünüz ve grafikle çözünüz. “‹ki say›n›n toplamlar› 10’dur. Büyük say›n›n 2 kat›ndan küçük say›n›n 3 kat› ç›kar›ld›¤›nda fark 5’tir.”

A

10

Yanda verilen dar aç›n›n ölçüsü a + 23º dir. Buna göre a’n›n alabilece¤i de¤erleri bulunuz.

B

(a + 23º) C

11

Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklere uygun birer durum belirleyerek bu eflitsizliklerin çözüm kümesini bulunuz. a) 11t + 20 > 42 b) a - 5 ≤ 10 c) 7 + 7t > 0 ç) k ≥10

12

Mehmet Bey, bankadaki paras›ndan üç hafta üst üste 550 TL çekmifltir. Bu durumda 207 bankada en az 2200 TL’si varsa Mehmet Bey’in bafllang›çta kaç TL paras› olabilece¤ini bulunuz.

13

Afla¤›daki ifadelere uygun do¤rusal eflitsizlikler yazarak çözüm kümelerini bulunuz. Çözüm kümelerini verilen say› do¤rusundan uygun olan› ile efllefltiriniz. 1) 7 eksi¤i -3’e eflit veya -3’ten büyük olan say›lar 2) 9 ç›kar›l›nca 7’den büyük olmayan say›lar 3) 5 kat›ndan 7 ç›kar›ld›¤›nda -47’den küçük olan say›lar 4) 1’e eflit olmayan say›lar A) B) C) D) E) F)

-12 -8 -4 -5 -3 -4

-4 -2 -3 -6 -6 -4

0 -1

4 0

8 1 0 0 0 2

12 2 1 2 2 4

16 3 2 4 4 6 8 4 3 4 5

-2 -1 4 4 -2 2 2 0

-10 -8 -10 -8 -8 -6

grafikten yararlanarak bulunuz.5 ≥ y B) y ≥ 2x .” Yukar›daki ifadeye uygun do¤rusal eflitsizlik afla¤›dakilerden hangisidir? A) 2x . I) 2x + 3 ≥ -5 II) x .2 ≤ 18 do¤rusal eflitsizli¤inde x’in alabilece¤i en büyük tam sayı de¤eri hangi kutucukta verilmifltir? c) 10a .5 D) y > 2x .37 > -7 do¤rusal eflitsizli¤inde a’n›n alabilece¤i en küçük tam sayı de¤eri hangi kutucuktad›r? 15 Öz Değerlendirme .5 C) y < 2x .4 ≥ -9 III) x + 5 ≥ 0 IV) 3x + 4 > -5 A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) III ve IV 16 “x’in 4 de¤erine karfl›l›k y’nin alabilece¤i en büyük de¤er 3’tür.5 17 “Bir say›n›n 2 kat› ile baflka bir say›n›n 5 fazlas›n›n toplam› 15’ten küçüktür.y ≥ 5 ve y ≥ x + 7 do¤rusal eflitsizliklerinin grafiklerini ayn› koordinat sisteminde çiziniz. ‹ki eflitsizli¤i de sa¤layan bir nokta olup olmad›¤›n› grafiklerden faydalanarak bulunuz. c) (-1. 208 18 x .14 Afla¤›daki x de¤erlerinden hangisi 4 < x . a) Hangi kutucuklardaki say›lar 3x .4 < 8 do¤rusal eflitsizli¤inin çözüm kümesinde yer al›r? b) 4x . 19 1 -7 4 3 7 5 2 0 5 1 8 2 3 2 6 4 9 8 Yandaki kutucuklarda verilen sayılara göre afla¤›daki soruları cevaplay›n›z. b) Do¤rusal eflitsizli¤in grafi¤ini çiziniz.3 do¤rusal eflitsizli¤ini sa¤lar? A) 5 B) 6 C) 7 D) 8 15 Afla¤›daki do¤rusal eflitsizliklerden hangilerinin çözüm kümesi x + 3 ≥ -2 do¤rusal eflitsizli¤in çözüm kümesi ile ayn›d›r.” a) ‹fadeye uygun do¤rusal eflitsizli¤i yaz›n›z.4) s›ral› ikilisinin eflitsizli¤i sa¤lay›p sa¤lamad›¤›n›.

.. cosA = 4 ’fleklinde gösterilir. Bu oran A ’n›n sinüsüdür. IACI oranlar›n› bulal›m: IABI IABI IACI IBCI B a = 3cm C b = 4cm c = 5cm A IBCI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u a 3 = = c 5 Hipotenüs uzunlu¤u IABI . A aç›s› için IBCI . Bu oran A ’n›n tanjant›d›r.... IACI . 5 IACI = Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 = = Hipotenüs uzunlu¤u IABI c 5 IBCI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u a 3 = = IACI Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 ... yap›larda. 209 ÖRNEK Yanda verilen dik üçgendeki dar aç›lar›n oranlar›n› bulal›m.. 8 birim ve 10 birim olan bir dik üçgen çizerek aç›lar›n› flekildeki gibi isimlendirelim. • Karfl›s›ndaki dik kenar›n uzunlu¤unun bu aç›ya komflu olan dik kenar›n uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z.Dik Üçgendeki Oranlar Trigonometri sözcü¤ü.. 4 ...... Yunanca üçgen (trigon) ve ölçüm (metrio) sözcüklerinin birlefliminden oluflur. Üçgenin A aç›s›n›n. tanA = . sinA = 3 fleklinde gösterilir. Üçgenlerin kenarlar› ile aç›lar› aras›ndaki iliflkileri oluflturmak amac›yla kullan›l›r. M›s›rl›lar ve Babilliler... IBCI . A 6 birim 10 birim 8 birim B C • Karfl›s›ndaki dik kenar›n›n uzunlu¤unun hipotenüs uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z..... Ayn› oranlar› C aç›s› için de bulunuz.. Bu oran A ’n›n kosinüsüdür.. A ve C aç›lar› için buldu¤unuz oranlar aras›nda bir birine eflit olanlar var m›d›r? Oranlar aras›nda nas›l bir iliflki oldu¤unu aç›klay›n›z. • Komflu olan dik kenar›n uzunlu¤unun bu aç›n›n karfl›s›ndaki dik kenar›n uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z..... 5 3 fleklinde gösterilir... Anahtar Kavramlar • Trigonometri • Sinüs (sin) • Kosinüs (cos) • Tanjant (tan) • Kotanjant (cot) ETK‹NL‹K Trigonometrik Oranlar Araç ve Gereç •Kareli k⤛t •Cetvel •Kalem Kareli k⤛da kenar uzunluklar› 6 birim. • Komflu olan dik kenar›n›n uzunlu¤unun hipotenüs uzunlu¤una oran›n› yaz›n›z..... arazi ölçümlerinde. astronomide ve günefl saatinde trigonometriden yararlanm›fllard›r...

... IBCI Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 4 tanB = fleklinde gösterilir... A aç›s›n›n sinüs ve cosünüs de¤erlerini oranlayarak hangi de¤erlere ulaflt›¤›n›z› aç›klay›n›z....... = = Hipotenüs uzunlu¤u IABI c 5 4 sinB = fleklinde gösterilir.. cosA = sinB......Bu oran B aç›s›n›n kosinüsüdür..... 4 Birbirinin tümleri olan A ve B aç›lar›n›n trigonometrik oranlar›n› karfl›laflt›ral›m: 3 5 4 cosA= 5 3 tanA= 4 4 cotA= 3 sinA= 4 5 3 cosB= 5 4 tanB= 3 3 cotB= 4 sinB= 210 Yukar›da da görüldü¤ü gibi birbirinin tümleri olan A ve B aç›lar› için..... 5 IBCI = Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 = = ........... IABI Hipotenüs uzunlu¤u c 5 3 cosB = fleklinde gösterilir.... Bu oran B aç›s›n›n kotanjant›d›r..... sinA = cosB...... oranlar›n› bulal›m: IACI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u b 4 .. Ayn› ifllemleri A aç›s›n›n tümleri olan B aç›s› için yapal›m. Bu oran B aç›s›n›n sinüsüdür. B aç›s› için .... 3 Buldu¤umuz oranlar› inceledi¤imizde A aç›s›n›n tanjant ve kotanjant de¤erleri çarpma ifllemine göre birbirinin tersi oldu¤unu görürüz.... 4 cotA = fleklinde gösterilir. Bu oran A n›n kotanjant›d›r..... .. ......... IACI Karfl› dik kenar uzunlu¤u b 4 3 cotB = fleklinde gösterilir.... 3 IBCI = Komflu dik kenar uzunlu¤u a 3 = = ... ..... cotA = tanB dir... 5 IACI = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = b = 4 ...IACI = Komflu dik kenar uzunlu¤u b 4 = = IBCI a 3 Karfl› dik kenar uzunlu¤u .... Bu oran B aç›s›n›n tanjant›d›r..... tanA = cotB.

bir kenar uzunlu¤u 2 br olan eflkenar üçgenden yararlanarak oluflturabiliriz. Bu dik üçgeni. A 30º 30º 2br 2br IABI=IACI=IBCI=2 birim Eflkenar üçgende yükseklik hem aç›ortay hem de kenarortay oldu¤undan IBDI=IDCI=1 birimdir. 211 B 60º 1br D 60º 1br A C ABD dik üçgeninde AD uzunlu¤unu Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan bulal›m: IADI2 = IABI2. A c b B a C Dar aç›lar›n ölçüleri 30º ve 60º olan dik üçgendeki trigonometrik oranlar› bulal›m.IBDI2 IADI2 = 22. = IADI 3 .sinA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = IBCI = a Hipotenüs uzunlu¤u IACI b cosA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = IABI = c Hipotenüs uzunlu¤u IACI b tanA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u = IBCI = a Komflu dik kenar uzunlu¤u IABI c cotA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = IABI = c Karfl› dik kenar uzunlu¤u IBCI a Bu oranlara A aç›s›n›n “trigonometrik oranlar›” denir. IBDI 1 = IABI 2 IADI = IABI IBDI = cos60º = IABI IADI tan60º = = IBDI sin60º = cot60º = 3 2 1 2 3 = 3 1 30º 3br sin30º = IADI 3 = cos30º = IABI 2 tan30º = cot30º = IBDI = 1 IADI 3 IADI 3 = = 3 IBDI 1 B 60º 1br D IBDI 1 olur.12 IADI2 = 3 IADI = 3 birim 2br ABD dik üçgeninde s(A) = 30º ve s(B) = 60ºdir.

yere saplanan çubu¤a 22.7 m uzakl›kta ise ip kaç metre aç›lm›flt›r? Problemi Anlayal›m Uçurtma flenliklerine kat›lan Sezin’in uçurtma ipi. Bu üçgen ikizkenar dik üçgendir.Ölçüsü 45ºlik aç›n›n trigonometrik oranlar›n› bulal›m. K IKLI=IKMI=1 birimdir. uçurtma flenliklerine kat›lm›flt›r. L M LKM dik üçgeninde s( L)=45ºdir. durumu ifade eden dik üçgenin trigonometrik oranlar› kullanarak bulunuz. Dik üçgendeki trigonometrik oranlar› kullanarak uçurtman›n yerden yüksekli¤ini hesaplar›z. a) Yerden yüksekli¤i kaç metredir? b) Uçurtma havada ve günefl tam tepede iken uçurtman›n gölgesi. Bu üçgeni. Plan Yapal›m a) Uçurtman›n yerden yüksekli¤i için önce yer ile yapt›¤› aç›n›n ölçüsünü bulup durumu gösteren dik üçgeni çizmemiz gerekir. b) ‹p uzunlu¤unu. Rüzgâr›n h›z›yla uçurtma ipi 30 m aç›lm›flt›r. çubuk ile 27º aç› yapacak flekilde 30 m aç›lm›fl. Pisagor ba¤›nt›s›ndan LM uzunlu¤unu bulal›m. . ILMI2=IKLI2+IKMI2 1br 1br ILMI2=12+12 ILMI2=2 45º 45º ILMI= 2 birimdir. Yere saplanan çubuk ile 27º aç› yapan uçurtman›n. ikinci olarak da uçurtman›n gölgesi ile yere saplanan çubuk aras›ndaki uzakl›ktan yararlanarak ayn› aç›yla uçan uçurtman›n kaç m aç›ld›¤› soruluyor. K 1br 45º 2 br 1br 45º L M IKMI 1 = ILMI 2 IKLI = 1 cos45º= ILMI 2 IKMI 1 = =1 tan45º= IKLI 1 IKLI 1 cot45º= = =1 IKMI 1 sin45º= Problem Çözelim ve Kural›m 212 Sezin. ‹lk olarak uçurtman›n yerden yüksekli¤i. ikizkenarlar›n›n uzunluklar› 1 birim olan dik üçgenden yararlanarak oluflturabiliriz. Bir dar aç›sın›n ölçüsü 45º olan dik üçgenin di¤er dar aç›s›nın da ölçüsü 45º dir.

7 m olan uçurtma ipi 50 m aç›l›r. Buldu¤umuz sonucun do¤rulu¤unu. Hesap makinesinde cos63º = 0.9810’dur.4540 = 63º a Uçurtman›n ayn› aç›yla 33 m yükselebilmesi için ipin kaç m daha aç›lmas› gerekti¤ini bulunuz. Ölçüsü 63º olan aç›ya komflu olan dik uzakl›k biliniyor. Trigonometri tablosunda 63º sa¤ sütundad›r. a denkleminden a = 22. cos63º = Komflu dik kenar uzunlu¤u Hipotenüs uzunlu¤u 63º y cos63º= 0. 0.7m 213 Kontrol Edelim Günefl tam tepede iken gölgesinin uzunlu¤u 22. 30 sütununun kesiflimindeki de¤er 0.4540 bulunuz. Bunun için ölçüsü 63º olan aç›n›n kosinüs de¤erini oranlar›z.4540= 22.Plan› Uygulayal›m a) Çubuk ile 27º aç› yapan ip. 50 50m 0.4540’t›r. Hipotenüs uzunlu¤unu bulmal›y›z.43 m bulunur. Bunun için ölçüsü 63º olan aç›n›n sinüs de¤eri ile oranlad›¤›m›z uzunluklar› eflitleriz. cos63º = a fonksiyonlu hesap makinesinde. b) Günefl tam tepede iken uçurtman›n gölgesi yere dik aç› ile düfler. sin63º = Karfl› dik kenar uzunlu¤u Hipotenüs uzunlu¤u x sin63º = 30 x 30m 27º 63º Sayfa 217’deki trigonometri tablosundan ölçüsü 63º olan aç›n›n sinüsünü bulal›m. 8910 .9810 = 30 ve uçurtma ipinin uzunlu¤u x=29. y 22.7 22.7 denkleminden y= 0. Dik üçgende hipotenüs uzunlu¤u biliniyor.7 m’dir.7 m bulunur.7 Trigonometri tablosunda 63º lik aç›n›n kosinüsü 0. .4540 y y=50 m bulunur. Sa¤ sütundaki 63º ile alt sat›rdaki sinüs x denkleminden x = 0. 22. yer ile 90º-27º=63ºlik aç› yapar. hesap makinesi kullanarak geriye do¤ru stratejisi kullanarak kontrol edelim. 63º lik aç›n›n 50 kosinüsü için 63 yaz›p cosx yazan tufla basmak yeterlidir. ‹pin gölgesi 22. Siz de trigonometrik oranlar› kullanaca¤›n›z bir problem kurup hesap makinesi veya trigonometri tablosu yard›m› ile çözünüz.

b. 2 1 A UYGULAMA 1 Yandaki ABC dik üçgeninde. cotA ve tanA de¤erlerini bulal›m. tan45º A 1 B 3 D 1 E 45º 60º 2 30º cos30º = 3 2 C sin60º = 3 2 cos30º + sin60º = tan45º 3 + 3 2 2 1 2 45º tan45º = 1 = 1 1 F = 2 3 = 3 bulunur. 3 5 a2 + 32 = 52 a2 + 9 = 25 a2 = 16 a = 4 olarak bulunur.ÖRNEK sinA = sinA = 3 ise cosA. Komflu dik kenar uzunlu¤u 4 214 Ölçüleri 30º. B a C A Bu dik üçgene göre. c B a C . 45º ve 60º olan dar aç›lar›n trigonometrik oranlar›ndan faydalanarak cos30º + sin60º de¤erini hesaplayal›m. Trigonometrik oranlar›n. F G D E B C A b 2 Yandaki dik üçgene göre cosA . 5 Pisagor Ba¤›nt›s›’ndan bu üçgenin uzunlu¤u bilinmeyen a kenar›. üçgenlerin ölçülerine göre de¤iflip de¤iflmedi¤ini yandaki üçgeni kullanarak aç›klay›n›z. [BC] [DE] [FG] dir. tanA ve cotA de¤erlerini “a. 5 A 3 olacak flekilde bir dik üçgen çizelim. 5 3 cosA= Komflu dik kenar uzunlu¤u 4 = 5 Hipotenüs uzunlu¤u cotA = Komflu dik kenar uzunlu¤u = 4 3 Karfl› dik kenar uzunlu¤u B 4 C tanA = Karfl› dik kenar uzunlu¤u 3 = olur.c” harflerine ba¤l› olarak bulunuz. sinA . Buldu¤unuz sonuçlar› karfl›laflt›r›n›z ve ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z.

ç›k›fl 3. oyun park› 8 Klinometre (Clinometer)nin ne oldu¤unu ve ne amaçla kullan›ld›¤›n› araflt›r›n›z. Şemadaki cümlelerin belirttiği yargıların doğru ya da yanlış olduğuna karar veriniz. 2) Bir dik üçgende iki dar açıdan birinin sinüsü diğerinin kosinüsüne eşittir. yerden 20º lik sabit aç›yla 30 m yol ald›¤›nda yerden kaç metre yukar›dad›r? Problemi modelleyerek çözünüz. ç›k›fl Y 42 Çalışma D Y 8. ç›k›fl D Y D 5) Bir dik üçgende bir dar açının sinüsüne ait oran biliniyorsa kosinüsü. kosinüsünün değerine oranı o açının kontenjantını verir. ç›k›fl 5.3 Yandaki flekilde.6494) 80m 33º 4 5 Bir dar aç›n›n sinüsü ve kosinüsü hangi de¤erler aras›nda yer almaktad›r? Trigonometri tablosundan yararlanarak belirtiniz. Buna göre afla¤›daki ç›k›fllardan birine ulafl›n›z. ‹kizkenar fleklindeki bir çad›r›n tepe aç›s› 90º. ç›k›fl 7. tanjantı ve kotanjantı bulunabilir. Bu çad›r›n yerden yüksekli¤ini bulunuz. 9 1. Klinometreyi kullanarak bir cismin yüksekli¤ini hesaplay›n›z. D Y D 4. 2. a = 3 m . kuflun yerden yüksekli¤i kaç metredir? (cos 33º = 0. geniflli¤i ise 4 m’dir. ç›k›fl Y 1) Bir dik üçgende bir dar açıya göre kenarların oranları trigonometrik oranlar olarak isimlendirilir. 4) Bir dik üçgende bir dar açının sinüsünün değerinin. ç›k›fl .8387 ve tan33º = 0. Her bir do¤ru / yanl›fl karar› sizi farkl› ç›k›fllara ulaflt›r›r. b = 5 m . 6) 0º ile 90º arasındaki dar açıların tanjantları 0 ile 1 değerleri arasındadır. 30m 20º x 6 7 Afla¤›da verilenleri kullanarak bir problem kurunuz ve çözünüz. 6. 215 Aşağıda birbiriyle bağlantılı doğru / yanlış cümleler verilmiştir. D Y D 7) Bir dik üçgende bir dar açının ölçüsü arttıkça kosinüsünün değeri azalır. Bir model uçak. ç›k›fl Y 3) Bir dik üçgende bir dar açının tanjantı ile kotanjantının değerleri çarpımı -1’dir.

ADE ve ABC dik üçgenlerinde cotA’n›n de¤erini bulunuz. cot45º 6 Bir inflaat ustas› ulaflamad›¤› yerlere s›va yapmak için merdiven kullanacakt›r. Ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z. tanz = 0.9004 oldu¤una göre x.5317 . 270mm 216 35º B x C 3 cotx = ise tanx’in de¤erini bulunuz. b) AHK. ç) cotA’n›n de¤erini trigonometrik oranlar tablosundan bularak. b fl›kk›nda buldu¤unuz sonuçlarla karfl›laflt›r›n›z.3090 . 4 cosx = 0. a aç›lar›n›n ölçülerini trigonometrik oranlar tablosundan bulunuz. Buna göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z. AFG.KONU DE⁄ERLEND‹RME 1 Dik Üçgendeki Oranlar 1) Yandaki ABC dik üçgeninde s(ABC) = 90º ve [CB] [ED] [GF] [KH] olarak verilmifltir. cota = 0. y. 3 m’lik merdiveni 63º lik aç› ile duvara dayad›¤›nda. a) A açısının ölçüsünü ve üçgenlerin kenar uzunluklar›n› aç› ölçer ve cetvel kullanarak bulunuz. z. merdiven yerden kaç metre yukarıda ve duvardan kaç metre uzakta bulunmaktad›r? 16 Öz Değerlendirme .7002 oldu¤una göre yanda verilen üçgende x’in de¤erini bulunuz.9848 . siny = 0. c) Buldu¤unuz de¤erleri kendi aran›zda karfl›laflt›r›n›z ve ç›kard›¤›n›z sonucu aç›klay›n›z. E C G A K H F D B A 2 cot55º=0. 5 tan45º+cos60º+sin30º iflleminin sonucunu bulunuz.

7321 3.9781 0.1000 cot Å 57.7314 0.6561 0.3138 5.1446 4.2493 0.7071 cos 0.9336 0.3839 0.2419 0.4663 0.3746 0.3907 0.0777 2.0349 0.6249 0.6643 1.8988 0.8480 0.).9042 2.9925 0.0698 0.2756 0.2126 0.4877 0.1228 0.2867 0.2460 2.3249 0.4300 9.5736 0.8040 1.3315 4.9994 0.2924 0.7536 0.7046 4. cos72º=0.9004 0.2079 0.9325 0.5592 0.7002 0.7265 0.9945 0.3640 0.2900 28.2709 3.6051 2.6003 1.3559 2.0875 0.TR‹GONOMETR‹ TABLOSU Aç› (Derece) 0 sin 0.0355 1.9659 0.3443 0.1051 0.).4245 0.5150 0.6691 0.1106 1.9455 0.8391 0.6820 0.9205 0.9563 0.0503 1.1392 0.6018 0.5299 0.2250 0. .5774 0.9816 0.5399 1.4695 0.1918 1.9063 0.3090’d›r.2309 0.6009 0.9998 0.1405 0.0349 0.7547 0.9744 0.9657 0.6745 0.1736 0.5000 0.8090 0.0875 0.0000 tan 0.7475 2. Ölçüsü bulunacak aç› 45º ile 90º aras›nda ise alt sat›rda yaz›l› trigonometrik oran ile sa¤ tarafta yaz›l› aç›n›n kesiflti¤i de¤er al›n›r (Örne¤in 72º lik aç›n›n kosinüsü.1045 0.6494 0.9962 0.0108 3.5317 0.0175 0.1584 0.3270 1.9903 0.7193 0.9703 0.3764 1.2588 0.8693 0.5543 0.2679 0.9877 0.4826 1.3057 0.8192 0.9511 0.3090 0.1908 0.9135 0.9272 0.8746 0.7321 1.2349 1.8387 0.4874 3.4848 0.6157 0.0724 1.3007 11.6362 19.0000 tan 1.0523 0.7813 0.9626 1.0811 14.8807 1.0524 0.5144 8.9848 0.8572 0.6713 5.4067 0.6947 0.8098 0.4384 0.3256 0.9613 0.4226 0.7813’tür.1763 0.4751 2. 45º den 90º ye kadar olan aç›lar ise afla¤›dan yukar›ya do¤ru gösterilmifltir.8660 0.1944 0.0175 0. Ölçüleri 1º den 45º ye kadar olan aç›lar yukar›dan afla¤›ya do¤ru.3420 0.7986 0.0000 cot cos Aç› 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 Aç› 0.7880 0.9397 0.0000 0.6293 0.2799 1.8829 0.5095 0.3584 0.9986 0.9976 0. Ölçüsü bulunacak aç› 1º ile 45º aras›nda ise üst sat›rda yaz›l› olan trigonometrik oran sütunu ile sol tarafta yaz›l› olan aç›n›n kesiflti¤i de¤er al›n›r (Örne¤in 38º lik aç›n›n tanjant› tan38º=0.4452 0.1154 6.7771 0.1443 7.4040 0.7660 0.1219 0.5446 0.5878 0.1504 1.0699 0.4281 1.1564 0.1445 2.6428 0.9810 0.7431 0.7071 sin 90 89 88 87 86 85 84 83 82 81 80 79 78 77 76 75 74 73 72 71 70 69 68 67 66 65 64 63 62 61 60 59 58 57 56 55 54 53 52 51 50 49 48 47 46 45 Aç› 217 “Trigonometri Tablosu” dar aç›lar›n trigonometrik oranlar›n› bulmak amac›yla kullan›l›r.8290 0.4540 0.

%12’dir... do¤rulard›r. olabilir.. Do¤rudaki dikey de¤iflim 2 kat.... b) E¤imi 0 olan do¤runun denklemi ...... c) E¤imleri çarp›m› -1 olan do¤rular........ say›s›d›r... yatay de¤iflim 5 kat art›r›l›yor....... Seçti¤iniz geometrik cismin görünümünü çiziniz ve simetri düzlemlerini belirleyiniz...... 200 metrelik yatay uzunlu¤a kaç metre yükseklik karfl›l›k gelir? A) 12 B) 24 C) 100 D) 120 6 Bir do¤runun e¤imi 0......8’dir. . Bir düzgün alt›geni ekseni etraf›nda en az kaç derece çevirirsek görünümü de¤iflmez kal›r? A) 30 B) 60 C) 90 D) 120 4 5 Yandaki flekilde e¤im..... . a) -2x + y .......2 = 0 denkleminin belirtti¤i do¤runun e¤imi ........ÜN‹TE DE⁄ERLEND‹RME 1 A) B) C) Bafllang›ç ve Bitifl Noktas›: GEOMETR‹ Kodu DD1 olan yap›n›n görünümünün çizimi afla¤›dakilerden hangisidir? D) 2 Yandaki yap›n›n kodu afla¤›dakilerden hangisidir? A) LZ1 B) LZ2 C) ZZ1 D) L21 218 3 Bir geometrik cisim seçiniz..... E¤imdeki de¤iflim yüzde kaç olur? A) 20 B) 24 C) 48 D) 50 7 Afla¤›daki ifadelerde verilen boflluklar› tamamlay›n›z....

Tablo: Do¤ru Denklemi ve Do¤runun E¤imi y’nin x’nin E¤im kat say›s› (a) kat say›s› (b) (m) t k 698 102 -18 -2t 3 0 E¤im yoktur. terazi modelinin son durumuna uygun eflitsizlik ifadesi afla¤›dakilerden hangisidir? A) x+6>8 B) x+8≥6 C) x+6<8 D) x+8≤6 Bilinmeyen kütle 2 kg’l›k kütle 5 kg’l›k kütle 1 kg’l›k kütle . y=2 do¤rusu ve x+y=5 do¤rusunun s›n›rlad›¤› yamuksal bölgenin alan› kaç birimkaredir? A) 6 B) 8 C) 9 D) 10 10 y = 2x x = y-8 denklem sistemine göre afla¤›daki sorular› cevaplay›n›z.8 ay=bx+2 do¤ru denklemine göre yandaki tabloyu tamamlay›n›z. y ekseni. b) Yukar›da verilen denklem sistemini grafik kullanarak çözünüz. 11 Afla¤›dakilerden hangisi. -4 ≤ x < 3 eflitsizli¤inin çözüm kümesinin say› do¤rusunda gösterilmifl hâlidir? A) -4 B) -4 C) -4 D) -4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 -3 -2 -1 0 1 2 3 4 12 Yandaki terazi modeli dengededir. 219 a) Denklemlerle iliflkilendirebilece¤iniz bir problem kurunuz ve çözünüz. 9 x ekseni. Terazinin sol kefesine 2 kg’l›k bir kütle konuldu¤unda.

4 < .” Yukar›daki ifadenin belirtti¤i do¤rusal eflitsizlik afla¤›dakilerden hangisidir? A) -x+4<3 B) -x-7<-4 C) x≤-3 D) x≥-2 15 Afla¤›daki grafiklerden hangisi -x A) y y<0 do¤rusal eflitsizli¤inin grafi¤idir? C) y B) y D) y x x x x 220 16 Afla¤›daki ifadelerden hangisi yanl›flt›r? A) sin20º = cos70º C) tan7º = º º B) tan35º = cot55º D) cot12º = A 17 Yandaki ABC dik üçgeninde. C) A kümesi ile B kümesinin eleman say›s› eflittir. B) A kümesi ile B kümesinin birleflimi reel say›lar kümesini verir.13 A= B= x .4 = .sin45º + 3.2 do¤rusal denkleminin çözüm kümesi Yukar›da verilen kümeler için seçeneklerden hangisi do¤rudur? A) B kümesi. s(ABC)=90º s(ACB)=30º IACI=15 cm oldu¤una göre x’in de¤eri afla¤›dakilerden hangisidir? A) 30 cm B) cm B 30º C X 15 cm C) cm D) 30 3 cm 18 2. 14 “x’in alabilece¤i en küçük de¤er -2’dir. D) A kümesinin sonsuz eleman› vard›r. A kümesinin alt kümesidir.cos60º -sin30º iflleminin sonucu afla¤›dakilerden hangisidir? 43 A) B) 2-1 C) 2+1 D) 2( 2+1) Çalışma .2 do¤rusal eflitsizli¤inin çözüm kümesi x .

etkisiz eleman: İşlemde etkisi olmayan eleman. B ba¤›ml› olay: İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesinin bir birine bağlı olması. eksen: Dairesel silindirde birbirine eş ve paralel iki daire olan tabanları birleştiren doğru. E e¤im: Bir doğruda y koordinatındaki uzunluk değişiminin x koordinatındaki uzunluk değişimine oranı. daire dilimi: Bir dairede. merkez açının iç bölgesiyle gördüğü yay arasında kalan kısmı. d›flbükey çokgen: Köşegenlerinin bazılarının çokgenin dışında kalmasıyla oluşan çokgen. aritmetik dizi: Bir sayıya başka bir sayının ardışık eklenmesi veya çıkarılmasıyla oluşan örüntü. d›fl ters aç›: Herhangi iki doğruyu üçüncü bir doğru kestiğinde bu doğruların arasında olmayan ve kesenin her iki tarafında komşu olmayan açılar. Ç çap: Çemberin merkezinden geçen ve uç noktaları çember üzerinde bulunan doğru parçası. doğuran. eflitlik: İçinde “=” sembolü bulunan matematik cümlesi. denklem: İçinde en az bir bilinmeyenin bulunduğu eşitlik. bir olayın sonucunun diğer olayın sonucunu etkilememesi. bilinmeyen: Bir eşitliği sağlayan sayılara karşılık gelen sembol ya da harf. çember parças›: Çemberin iki noktası arasında kalan parçası. >. n bilimsel gösterim: Bir sayının a. deneysel olas›l›k: Bir olayın olma olasılığını deneyerek bulma. do¤ru orant›: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artan ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda azalan çokluklar arasındaki orantı çeşidi. D daire: Çember ile iç bölgesinin birleşimi.SÖZLÜK A ana do¤ru: Konide tepe noktası ve tabanın kenarı olan çemberin herhangi bir noktasından geçen doğrulardan her biri. benzer terim: Bir cebirsel ifadede kuvvetleri aynı olan bir değişkenin aynı veya farklı kat sayılara sahip terimleri. sektör. çember yayı. C cebirsel ifade: Sayıların bilinmeyenle temsil edildiği matematik cümlesi. çevre aç›: Köşesi ve uç noktaları çember üzerinde olan açı. çember: Düzlemde bir noktaya eşit uzaklıkta bulunan noktalar kümesi. dik kenar: Bir dik üçgende dik açıyı oluşturan kenarlardan her biri. de¤iflken: Sayıları temsil eden harf. ≤. daire grafi¤i: Bir bütünün parçaları hakkında bilgi sunmada kullanılan daire şeklindeki grafik türü. eflitsizlik: İçinde <. ≥ veya ≠ sembollerinden en az birinin bulunduğu matematik cümlesi. do¤rusal iliflki: İki değişkenden oluşan ax+by+c=0 biçimindeki cebirsel ifade. bir olayın sonucunun diğer olayın sonucunu etkilemesi.10 şeklinde yazılması (1≤a<10. a R ve n Z). 221 . ba¤›ms›z olay: İki veya daha fazla olayın gerçekleşmesinin bir birine bağlı olmaması. dönme aç›s›: Bir şeklin dönme merkezi etrafında döndürüldüğü açı.

. öznel olas›l›k: Bir olayın olma olasılığının kişiden kişiye göre değişmesi. N negatif kuvvet: a ifadesindeki n sayısının negatif olması (a bir rasyonel sayı). kirifl: Uç noktaları çember üzerinde bulunan doğru parçası. küre: Uzayda bir noktadan eşit uzaklıkta bulunan noktaların kümesini oluşturduğu geometrik cisim. merkezil dönme: Noktaya göre simetri. K karekök alma: Verilen bir sayının hangi sayının karesi olduğunu bulma. piramit: Tabanı bir çokgensel bölgeye. çift ise ortadaki iki sayının toplamının yarısı. M majör yay: Merkez açının çemberi kestiği noktalar arasında kalan büyük çember yayı. özdefllik: İçerdiği değişkene verilen bütün değerler için her iki yanında aynı sonucun elde edildiği eşitlik. gerçek say› kümesi: Rasyonel ile irrasyonel sayı kümelerinin birleşimi ile oluşan sayı kümesi. n 222 O ortanca de¤er (medyan): Bir veri grubu küçükten büyüğe doğru sıralandığında terim sayısı tek ise ortadaki sayı. merkez aç›: Köşesi merkezde. yanal yüzleri üçgensel bölge olan ve bir tepe noktasına sahip geometrik cisim. mod: Tepe değer. minör yay: Merkez açının çemberi kestiği noktalar arasında kalan küçük çember yayı. pozitif kuvvet: an ifadesindeki n sayısının pozitif olması. koni: Tabanı daire şeklinde olan ve bir tane tepe noktası bulunan geometrik cisim. birbirine dik iki doğrunun 0 noktasında kesişerek oluşturduğu sistem. fraktal: Bir şeklin ardışık olarak aynı oranda küçültülmesi veya büyütülmesiyle inşa edilen örüntü. G geometrik dizi: Bir sayıyla başka bir sayının ardışık çarpılması veya bölünmesiyle oluşan örüntü. medyan: Ortanca değer.F faktöriyel: 1'den n'ye kadar (veya n'den geriye doğru 1'e kadar) olan doğal sayıların çarpımı. kartezyen koordinat sistemi: Düzlemde. uç noktaları çember üzerinde olan açı. irrasyonel say›lar: İki tam sayının birbirine bölümü şeklinde yazılamayan sayılar. P permütasyon: Sıranın önemli olduğu bir listeleme veya diziliş biçimi. kombinasyon: Sıranın önemli olmadığı bir listeleme biçimi. Ö ötelemeli yans›ma: Bir şeklin önce ötelenmesi sonra ötelenen şeklin yansıması. iç ters aç›: Herhangi iki doğruyu üçüncü bir doğru kestiğinde bu doğruların arasında ve kesenin her iki tarafında komşu olmayan açılar. ‹ içbükey çokgen: Köşegenlerinin tamamının çokgenin iç bölgesinde kalmasıyla oluşan çokgen.

daire dilimi. üçüncü kenarın uzunluğundan küçük ve iki kenar uzunluğunun farkının üçüncü kenarın uzunluğundan büyük olması. S s›ral› ikili: Kartezyen koordinat sisteminde bir noktanın yerini belirlemek için kullanılan sayı çifti. her köşedeki düzgün çokgensel bölgelerin kenar sayısı. b sıfırdan farklı bir tam sayı olmak üzere biçimindeki sayılar. süsleme kodu: Bir süslemede.R rasyonel say›: a bir tam sayı. KISALTMA VE SEMBOLLER [AB] [AB AB doğru parçası AB ışını Paralellik Diklik Benzerlik veya yaklaşık değer Eşlik ABC açısı B açısı Doğal sayılar kümesi Tam sayılar kümesi % Q Yüzde Rasyonel sayılar kümesi AB yayı AB yayının ölçüsü Küçük eşit Büyük eşit Pi sayısı n faktöriyel n’nin r’li permütasyonlarının sayısı Kesişim Birleşim AB s(AB) ≤ ≥ π n! P(n. T te¤et: Çember ile yalnızca bir ortak noktası olan doğru. merkez açının iç bölgesiyle. 223 Y y ekseni: Kartezyen koordinat sistemindeki dikey eksen. tepe de¤er: Veri grubunda en çok tekrar eden sayı. X x ekseni: Kartezyen koordinat sistemindeki yatay eksen. gördüğü yay arasında kalan kısmı. yay: Çemberde farklı iki nokta arasındaki çember parçası. terim: Bir cebirsel ifadede bir veya birden fazla değişken ile bir sayının çarpımı.r) ABC B IN Z . standart sapma: Verilerin aritmetik ortalamadan ne kadar saptıklarını gösteren bir merkezî yayılma ölçüsü. sektör: Bir dairede. Ü üçgen eflitsizli¤i: Bir üçgende iki kenar uzunluğunun toplamının. yans›ma: Bir şeklin doğruya göre simetrisi. ters orant›: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda azalan ya da biri azalırken diğeri de aynı oranda artan çokluklar arasındaki orantı çeşidi.

Wadsworth. JOHN. 2003. Schnittpunkt 6. 2004. Bursa. 1999.. 2005. Australia. S›n›flar ‹lkö¤retim Matematik Dersi Ö¤retim Program› ve K›lavuzu. M.. TROUTMAN. LICHTENBERG. Ankara. Mathematics For Year 8. Belmont. Alfa Yay›nlar›.. 2000. Mathematics For Elementary School Teachers.. Stuttgart.. New Jersey. Pulgies. Ankara. Glencoe/McGraw-Hill. 2005. S.. M. BARBARA. TDK. HAESE. Course 2. B. Ernst Klett Verlag GmbH. SCHULZE. TDK. Tübitak Yay›nlar›. 2001. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›. 2002. Haese Harris Publications. BAYKUL. DAVID. Matematik Ö¤retimi. K. TimaflYay›nlar›.. K›ran K›rana Zekâ Sorular›. Columbus. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›.KAYNAKÇA ALTUN. Ankara. Mathematics. Durmufl Ali ÖZÇEL‹K. 1998. B. SERTÖZ. S. 1997. B. Haese Harris Publications. URAL. 6-8. Ankara.. 1991. Stuttgart. S. Houghton Mifflin Company. YÖK. 1997. 1994. HAESE. Ankara. Stuttgart. Busbridge. 2006. Ankara. DIETER. 2005. Moraska. Türkçe Sözlük. fi. Pagem Yay›nc›l›k. MEB. R. . A. Glencoe/McGraw-Hill. ‹stanbul. Prentice Hall Pre-Algebra. Schnittpunkt 8. Boston. BASSAREAR. 1995. HAESE. Achim Olpp. K. CHAPIN.H. Mathematics. HAESE. R. New York. A Paramount Comminications. Y. 1997. Middle Grades Mathematics An Interactive Approach. W. S. ‹lkö¤retim Matematik Ö¤retimi. S. RAYNER.. Australia. MARSHA. Schnittpunkt 6. P. Mathematics For Year 7. ‹lkö¤retimde Matematik Ö¤retimi. L. Türk Dil Kurumu Yay›nlar›.. Matemati¤in Ayd›nl›k Dünyas›. Yaz›m K›lavuzu. Matematik Terimleri Sözlü¤ü. Ernst Klett Verlag GmbH.. Tom. Mathematics A Good Beginning. Millî E¤itim Bakanl›¤› Yay›nlar›.. Ernst Klett Schulbuchverlag GmbH. 2005. 2004. Prentice Hall. 224 LEHMANN.