P. 1
dimetil formamid üretimi

dimetil formamid üretimi

|Views: 164|Likes:
Yayınlayan: Enver Yigit

More info:

Published by: Enver Yigit on Mar 25, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/25/2013

pdf

text

original

T.C.

FIRAT ÜNĠVERSĠTESĠ MÜHENDĠSLĠK FAKÜLTESĠ KĠMYA MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ

TASARIM 1 PROJE ÖDEVĠ SÜPERKRĠTĠK CO2 YÖNTEMĠ ĠLE DĠMETĠLFORMAMĠD ELDESĠ

Bu ödev Fırat Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Kimya Mühendisliği Bölümüne sunulmuĢtur

13 ARALIK 2010

[Metni yazın]

Syn. Prof. Dr. ELAZIĞ

Bu proje Kimya Mühendisliği Tasarım -1 dersi kapsamında XXX gözetiminde gerçekleĢtirilmiĢtir. Proje kapsamında süperkritik CO2 yöntemi ile dimetilformamid eldesi incelenmiĢ ve Chemcad simülasyon programında dizaynı gerçekleĢtirilmiĢtir.

[Metni yazın]

ĠÇĠNDEKĠLER 1.DĠMETĠLFORMAMĠD TARĠHÇESĠ 2.DĠMETĠLFORMAMĠD ÜRETĠM YÖNTEMLERĠ 2.1.CO ile Dimetilformamid Üretimi 2.2. Süperkritik CO2 ile Dimetilformamid Üretimi

SAYFA NO 1 1 1 2

3.NEDEN CO2 TERCĠH EDĠLĠYOR ? 4.SÜPERKRĠTĠK CO2 YÖNTEMĠ ĠLE YAPILAN ÇALIġMALAR 5.DĠMETĠLFORMAMĠDĠN FĠZĠKSEL VE KĠMYASAL ÖZELLĠKLERĠ 6.DĠMETĠLFORMAMĠD KULLANIM ALANLARI 7.DĠMETĠLFORMAMĠDĠN ĠNSAN SAĞLIĞI ÜZERĠNDEKĠ ETKĠLERĠ 8.DÜNYADA DĠMETĠLFORMAMĠD ÜRETĠM KAPASĠTESĠ 9.KAYNAKLAR

4 4 5 6 6 7 8

[Metni yazın]

[Metni yazın]

1.DİMETİLFORMAMİD TARİHÇESİ

DMF hafif bir amin kokulu, berrak, hidroskopik bir sıvıdır. Kokunun nedeni formik asit ile birlikte eser miktarda olan hidroliz su ve ürün olarak oluĢan eser miktarda olan dimetilamindir. Katalizör yokluğunda ve ortam sıcaklığında hidroliz oranı ancak dimetilamin kokusu oldukça yavaĢ ve 1mm tespit edilir. Ġlk defa DMF, sodyum formamid ve dimetil amonyum klorür karıĢımı ısıtıldıktan sonra formik asit ile dimetilaminle doğrudan reaksiyonu ile hazırlanmıĢ ve 1893 yılında sentezlenmiĢtir. Doğada yaygın olarak oluĢmamasına rağmen DMF izleri; sosis, mantar, üzüm ve Ģarap piĢirilmesinde tespit edilmiĢtir. Saf sıvı kinetiğinde onun kaynama noktasında kararlı olup ayrıĢma kuvvetli bazlar ve bazı geçiĢ metalleri tarafından katalizlenir. O da fotokimyasal bozunmaya duyarlıdır. DMF’nin çözücü özelliği özellikle dikkat çekicidir. Yüksek dielektrik sabiti, aprotik doğası, geniĢ sıvı aralığı ve uçuculuğunun düĢük olması nedeniyle, sık sık yüksek erime gücü gerektiren kimyasal reaksiyonlar ve diğer uygulamalar için kullanılır. Genellikle evrensel çözücü denir.

2.DİMETİLFORMAMİD ÜRETİM YÖNTEMLERİ

Dimetilformamid üretimi iki farklı prosesle gerçekleĢtirilir.Bunlardan biri süperkritik CO2 den dimetilformamid üretimi bir diğeride CO den üretimidir. 2.1.CO ile Dimetilformamid Üretimi Karbon monoksit ve dimetilaminden, doğrudan sentez yoluyla dimetil formamidin üretildiği bir prosestir. Karbon monoksit, dimetilamin ve az miktarda metanol ortabasınçta (20 bar) sürekli olarak loop reaktöre alınır; reaksiyon gaz-sıvı fazda olur. Loop reaktörün dıĢ sıvı sirkülasyon sistemiyle hem dıĢardan soğutma yapılır, hem de reaktör içindeki özel bir düzenek yoluyla gaz, sıvı içine püskürtülür ve dağıtılır. Katalizör olarak sodyum metilatın metanolik çözeltisi tercih edilir; iyi bir reaksiyon hızı için sürekli injeksiyon Ģeklinde kullanılır. Karbon monoksitin kısmi basıncının kararlı tutulması için, inert gazlardan gelen basınç fazlası atılır. Reaksiyon çözeltisi sürekli olarak buharlaĢtırma bölümüne beslenir. Bu kısımda dimetilformamid, metanol ve az miktardaki reaksiyona girmemiĢ dimetilamin, atmosfer basıncında buharlaĢtırılır. KullanılmamıĢ katalizör, buharlaĢtırıcıda çöktürülür ve konsantre edilerek santrifujle ayrılır. BuharlaĢtırıcıdan gelen buharlar distillenerek kolonun tepesinden metanol, ortasından dimetilformamid alınır. Metanol reaktöre geri-döndürülür.

[Metni yazın]

Kolonun ortasından ayrılan saf dimetilformamid gaz fazındadır. Yüksek kaynama noktalı kalıntılar, ilave bir distilasyon kolonunda bileĢenlerine ayrılır.

ġEKĠL.1 CO DEN DĠMETĠLFORMAMĠD ÜRETĠM ġEMASI

2.2. Süperkritik CO2 ile Dimetilformamid Üretimi . Karbon monoksit üretimi bertaraf maliyeti , zehirli gaz ve toksisite gibi nedenlerden dolayı sorunlu olduğundan bu yöntem daha avantajlıdır. Süperkritik karbondioksit yöntemi hem reaktan olarak hem de reaktörde meydana geldiğinden dolayı iki adımda gerçekleĢir. Ġlk adımda, karbon dioksit ve hidrojen rutenyum katalizörlüğü eĢliğinde homojen olarak tepkimeye girerek formik asit oluĢturulur.

Ġkinci adım da ise dimetilamin ile formik asit DMF oluĢtururlar.

Süperkritik akıĢkan Ģekilde görülen CO2 faz diyagramı ile daha iyi karakterize edilebilir. Bir sıvı sıcaklığı arttırılarak( ve sonuç olarak buhar basıncı arttırılarak) ve aynı zamanda arttırılan

[Metni yazın]

basınçla süperkritik akıĢkan haline getirilebilir. Sonuçta kapalı bir sistem sıvı ve gaz arasında sınırların belli olmadığı kritik değerlere sahip olur. Basıncın daha da arttırılması ile sistemin dielektrik sabiti de artar, normal sıcaklık ve basınç koĢullarında neredeyse çözme gücü bulunmamaktadır. CO2 en iyi seçim olmaktadır. Zehirli değildir, yiyecek ve içecek endüstrisinde kullanılmaktadır. Yanıcı değildir, yanma prosesleri ve volkanik kaynaklardan yeni bir gaz üretimi gerekmeden elde edilebilmektedir. Ayrıca kapalı bir sistemde geri dönüĢtürülebilir. Süperkrtik akıĢkanların düĢük viskoziteye sahip olması ve çözünen moleküllerin yüksek yayılma özellikleri bunun boyama prosesleri için gelecek vaat eden durum haline getirmiĢtir. Süperkritik boyama akıĢkanı katı boyar maddeleri çözebilmeli ve etkin konveksiyon iĢlemlerine gerek kalmadan en küçük gözeneklere bile yayılmalıdır.

ġEKĠL 2. CO2 FAZ DĠYAGRAMI

[Metni yazın]

3.NEDEN CO2 TERCİH EDİLİYOR ?
CO2 özel olan özellikleri sayesinde sıklıkla çözücü olarak kullanılır.  Hemen hemen tükenmeyen kaynaklar ( atmosfer, yanma prosesleri, doğal jeolojik birikimler)  CO2 biyosferde gerçekleĢen doğal metabolik proseslerde var olan bir birleĢendir.  Ticari boyutlarda bulunmaktadır ve gerekli olan lojistikle kolaylıkla ulaĢılabilir.  Elden çıkarma problemi olmamaktadır. KirlenmemiĢ olarak prosesten geri kazanılıp tekrar kullanılabilir.  CO2 kritik noktası teknik anlamda idare edilebilir aralıkta bulunmaktadır( 31°C ve 73 bar)  DüĢük maliyetli, tehlikesiz ve zehirsizdir.  CO2 ile gerçekleĢtirilen prosesler genellikle atık su akımı yaratmamaktadır.  Atık su arıtma ve kurutma prosesleri için bakım ve iĢletme masrafı gerekmemektedir.

4.SÜPERKRİTİK CO2 YÖNTEMİ İLE YAPILAN ÇALIŞMALAR
 Adaçayı yapraklarından süperkritik karbon dioksit ekstraksiyonu ile doğal antioksidan eldesi ve tayini.Nuriye Demet ġENSOY, Gazi Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Haziran 2007  Çayın kafeinsizleĢtirilmesi.Dr. Josef Schulmeyr, Süperkritik AkıĢkan Reaksiyonları, 10. Avrupa BuluĢlar Kongresi, Aralık 2005  Dispers boyarmaddelerin pamuk ve poliester için süperkritik karbondioksit Ģartlarında uygulanması çevresel açıdan sağladığı avantajlar.Uludağ Üniversitesi MühendislikMimarlık Fakültesi Dergisi, Cilt 8, Sayı 1, 2003 Hüseyin Aksel EREN Pervin ANĠġ  Gıda sektoru atıklarından superkritik karbondioksit ile yağ eldesi. Yıldız Teknik Üniversitesi Kimya Muhendisliği Bolumu Esra YIKAR ,Liyana SAHAKYAN,Yrd.Doc.Dr.Nalan AKGUN  Süperkritik karbondioksit kullanarak PDMS oligomerlerinin fraksiyonlandırılması. Tubitak 2003 bilim ödülü sahibi ,Koç Üniversitesi Kimya Bölümü ,Prof. Dr. Ġskender Yılgör  Süperkritik CO2 kullanarak proses ve polimer Andrew I. Cooper Department of Chemistry, University of Liverpool,  Tekstil kumaĢlarında sulu boyama yerine süperkritik karbondioksit kullanılarak çevre kirliliğin önlenmesi .Anadolu Üni. Fen Fakültesi, Kimya Bölümü, Yrd. Doç. Dr. Adnan Özcan ve Yrd. Doç. Dr. A. Safa Özcan,2004
[Metni yazın]

5.DİMETİLFORMAMİDİN FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLERİ

DİMETİLFORMAMİD

UIPAC İSMİ
N,N-dimethylmethanamide

FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ
MOLEKÜL FORMÜLÜ

C3H7NO ORGANĠK 73.09 g/mol 0.944 g/cm3, SIVI -61 °C (212 K)

MADDE TÜRÜ
MOL KÜTLE YOĞUNLUK ERĠME NOKTASI

KAYNAMA NOKTASI

153 °C (426 K)

BUHAR BASINCI FLASH NOKTASI ÇÖZÜNÜRLÜK

0.3 kPa (@ 20°C)
67C (AÇIK KAP) 58 C(KAPALI KAP)

VĠSKOZĠTE GÖRÜNÜM VE KOKU ĠLGĠLĠ AMĠTLER ĠLGĠLĠ BĠLEġĠKLER

SU VE PEKÇOK ORGANĠK ÇÖZÜCÜDE(ALKOL,BENZEN ,ASETON) ÇÖZÜNEBĠLĠR 0,92 cP at 20 °C
BERRAK AÇIK SARI HAFĠF HOġ OLMAYN AMĠN KOKULU SIVI ASETAMĠD – FORMAMĠD HEGZAMETĠLFOSFOAMĠD DĠMETĠLSÜLFOKSĠT – ASETONĠTRĠL – N-METĠLFORMAMĠD

[Metni yazın]

6.DİMETİLFORMAMİD KULLANIM ALANLARI

Dimetilformamid öncelikle endüstriyel çözücü olmak üzere kolay akrilik elyaf iplik, tel emaye üretimi ,ilaç sektöründe de kristalleĢtirme aracı olarak kullanılır. AĢağıda hazırlanan tabloda dimetilformamidin kullanım Ģekillerine göre kullanıldıkları alanlar incelenmiĢtir.

Kullanım ġekli

Kullanım Alanları

Üretan sentetik deri , suni deri Esnek elyaf Analitik kimya Çözücü Organik sentezler (boya sentezi , tarım kimyasalları , ilaçlar) Birçok polimerler (özellikle akrinonitril polimeri) Özel mürekkep , tekstil boyama (boyanın çözülmesi , rodamin ve Victoria mavinin fosfotungstik asit ile birleĢimi )

Katalist

Selüloz asetilasyonu

Gaz absorplayıcı

Bütadien , asetilen , etilen , propilen , sülfirik asit , hidrojen sülfit , hidrojenic asit , boran triflorit , sülfür trioksit vb. Nitrojen , hidrojen ve doymuĢ hidrokarbon nadiren absorplanır .

7.DİMETİLFORMAMİDİN İNSAN SAĞLIĞI ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
Dimetil formamid endüstriyel çözücü olarak lifler , film , yüzey kaplamaları üretiminde kullanılır.Kısa süreli dimetilformamide maruz kalma hayvanlarda ve insanlarda karaciğer hasarına neden olur. Dimetilformamide maruz kalma belirtileri karın ağrısı , bulantı , kusma ,

[Metni yazın]

sarılık ve deri döküntüleri Ģeklindedir. Uzun süreli solunduğunda dimetilformamid karaciğer ve sindirim bozukluklarına hatta meslekten maruz kalmaya neden olur. Testis kanserine neden olduğu düĢünülmüĢ ancak yapılan araĢtırmalarla doğruluğu ispat edilememiĢtir.

8.DÜNYADA DİMETİLFORMAMİD ÜRETİM KAPASİTESİ
Çin büyük bir sentetik ve suni deri (poliüretan esaslı) pazarına sahip olduğundan dolayı dünyadaki en büyük DMF üretici ve tüketicisidir.DMF nin dört büyük ithalatçısı Japonya,Hindistan ,Tayvan ve Kore Cumhuriyeti birlikte 2009 yılında ithalatın %63 üne sahiptir.Yine 2009 yılında Çin ve Kore Cumhuriyeti sırasıyla % 53 ve %27 oranında ihracata sahiptir DMF kimyasal üretiminde çözücü olarak tüketilir. Küresel kapasitenin kullanım kapasitesi açılımlarından çok daha hızlı tempoda olmasının bir sonucu olarak 2007 yılında% 58 ken, 2009 yılında yaklaĢık % 55 oranında gerilemiĢtir. Çin baĢta olmak üzere artan Asya tüketimi, küresel durgunluk nedeniyle diğer birçok dünya bölgelerinde azalan talep ile dengelendi.

ġEKĠL 3. DMF 2009 YILI DÜNYA TÜKETĠM DAĞILIMI

Çin sentetik / suni deri ve akrilik elyaf üretiminde negatif büyüme ile karĢı karĢıyadır. DMF pazar konsolidasyonu sürekli yüksek risk altındadır. Amerika Avrupa ve Asyadaki üretim tesisleri kapatılma riski altındadırlar.

[Metni yazın]

9.KAYNAKLAR
 Hidrokarbon Proses Akım ġemaları , Hydrocarbon Processing, November 1985, P.128 (UCB S.A.); U.S. Patent 4098820; Hydrocarbon Processing, June 1976.  Kırk-Othmer , Encyclopedia of Chemical Techonogy , Editing-by Watcher

 Perry’s Chemical Handbook  en.wikipedia.org/wiki/Dimethylformamide

 Jessop, P.G., Y. Hsiao, T. Ikariya, R. Noyori, “Catalytic Production of Dimethylformamide from Supercritical Carbon Dioxide,” Journal of the American Chemical Society, Vol. 116,pp. 8851-8852 (1994).  Bann, E., D. Camposano, S. Shabazz, “Dimethylformamide from Supercritical Carbon Dioxide,” University of Pennsylvania School of Engineering and Applied Science Senior Group Project Report, Spring 1996.

[Metni yazın]

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->