T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ

KAS İÇİ (İNTRAMÜSKÜLER) İLAÇ UYGULAMA
723H00041

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

 

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .................................................................................................................... ii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 .................................................................................................... 3 1. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMASINA HAZIRLIK ............................................ 3 1.1. Malzeme Hazırlığı......................................................................................................... 3 1.1.1. Eldiven ................................................................................................................... 3 1.1.2. Enjektör (Şırınga) .................................................................................................. 3 1.1.3. İğne ........................................................................................................................ 5 1.1.4. Güvenli Enjektör.................................................................................................... 5 1.1.5. Pamuk .................................................................................................................... 8 1.1.6. Antiseptik solüsyon ............................................................................................... 8 1.1.7. Tıbbi Atık Kutusu .................................................................................................. 8 1.2. İlaç Hazırlama ............................................................................................................... 8 1.2.1. Ampulden Enjektöre İlaç Çekme ........................................................................... 9 1.2.2. Flakondan Enjektöre İlaç Çekme ......................................................................... 10 1.3. Hava Kilidi Tekniği .................................................................................................... 13 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 14 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 16 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 .................................................................................................. 17 2. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA BÖLGELERİ ................................................ 17 2.1. Dorsogluteal Bölge ..................................................................................................... 18 2.2. Ventrogluteal Bölge .................................................................................................... 20 2.3. Femoral Bölge ............................................................................................................. 21 2.4. Deltoid Kası ................................................................................................................ 22 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 23 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 .................................................................................................. 26 3. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA TEKNİĞİ ...................................................... 26 3.1. İntramüsküler Enjeksiyon Tekniği .............................................................................. 27 3.2. Z Tekniği ..................................................................................................................... 29 3.3. İntramüsküler Enjeksiyon Komplikasyonları ............................................................. 31 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 32 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 34 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 35 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 37 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 38

i

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖNKOŞUL YETERLİK Kas içi (intramüsküler) ilaç uygulamak. Genel Amaç İlaç hazırlama ve uygulama kuralları ile cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içine ilaç uygulayabileceksiniz. Amaçlar 1. İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapabileceksiniz. 2. Hasta ya da yaralıya, uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini belirleyebileceksiniz. 3. Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi enjeksiyon uygulayabileceksiniz. Donanım: Yetişkin ve bebek enjeksiyon mankeni, eldiven, enjektör/güvenli enjektör, iğne, pamuk, antiseptik solüsyon, tıbbi atık kutusu, tıbbi atık çöpü, ampul veya flakon formunda ilaç, kayıt formu, kalem, bilgisayar, projeksiyon cihazı, DVD. Ortam: Teknik laboratuvar ve beceri eğitim sahası. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgileri ölçerek kendi kendinizi değerlendireceksiniz. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğretmen, modülün sonunda ölçme aracı (test, çoktan seçmeli, doğru-yanlış vb.) kullanarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir. 723H00041 Acil Sağlık Hizmetleri Acil Tıp Teknisyenliği Kas İçi (İntramüsküler) İlaç Uygulama İlaç hazırlama ve uygulama kuralları ile cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayabilmeyi sağlayan bilgi ve becerileri içeren öğrenme materyalidir. 40/24

MODÜLÜN AMACI

EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

ii

İlaç. ilaç uygulamalarında vazgeçilmez temel becerilerdendir. Kas içi ilaç uygulama modülü ile herhangi bir komplikasyona neden olmadan. Bu bakımdan bazı ilaçlar. hastalık ve yaralanmalarda tedaviyi sağlayan en önemli unsurlardan biridir. ilacı zehirden ayıran dozudur’’ sözü unutulmamalıdır. tekniğine uygun olarak kas içine ilaç uygulama bilgi ve becerisine sahip olacaksınız. Enjeksiyon yoluyla uygulanan ilaç çabuk etki gösterdiğinden en kısa sürede sonuca ulaşılır. Aksi takdirde istenmeyen sonuçlarla karşılaşılabilinir. bazı ilaçların enjeksiyon yoluyla hemen uygulanması gerekir.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. 1 . acil tedavi gerektiren durumlarda. hayati öneme sahiptir. Buna rağmen bilim adamlarından doktor ve kimyager Paracelsus’un ‘‘Tüm maddeler zehirdir. Kas içi enjeksiyon uygulaması. ancak ilaç hazırlama ve uygulama prensipleri doğrultusunda cerrahi aseptik tekniğe uygun yapılırsa fayda sağlanabilinir. Özellikle.

2 .

vücutta sistemik etki gösterir.1. Kas içine ilaç uygulamasına. Kas içine ilaç uygulaması parenteral yolla ilaç uygulamalarındandır. Kanla bulaşan hastalık varlığı veya şüphesi durumunda iki eldiven üst üste giyilebilir.1. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMASINA HAZIRLIK İlaçlar. enjektöre ilacın çekildiği yerdir. Enjektöre ilaç çekilmesini izleyiniz. Büyük çizgiler ml (cc).1. iğnenin takıldığı yerdir. İM enjeksiyon için 1–5 ml’lik enjektör kullanılır. Steril malzemenin sterilliği korunmalıdır. 1. insan vücuduna enteral veya parenteral yolla verilir.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapabileceksiniz. 3 . 1 ml’den 50 ml’ye kadar enjektör bulunur. Malzeme Hazırlığı Enjeksiyon. intramüsküler (İM) enjeksiyon (şırınga etme) denir. Haznenin üzerinde doz çizgileri bulunur. haznenin hacmine bağlıdır. Kas içine verilen ilaç. 1.2. Enjeksiyon yoluyla ilaç uygulaması:    İlaçların çabuk etki etmesi istendiğinde. Enjektör üç bölümden oluşur:  Ajutaj. Enjektör (Şırınga) Enjektör. Hasta veya yaralı ağız yolu ile ilaç alamadığında. 1. (1 ml=10 dizyemdir) Enjektörün büyüklüğü. basit bir cerrahi operasyon kabul edildiğinden cerrahi aseptik kurallara uygun yapılmalıdır. ARAŞTIRMA   Enjektör ve iğne çeşitlerini araştırınız. tercih edilir. Eldiven Kendi can güvenliğini korumak için mutlaka eldiven (nonsteril) giyilmelidir.  Hazne. iğnesi ile birlikte bulunur. küçük çizgiler dizyem ölçü birimini ifade eder. İlaç gastrointestinal sıvılar tarafından tahrip edildiğinde. steril paket içerisinde disposable halde.1. 1.

2: Enjektörün paketten çıkarılması 4 . ajutajına iğne takılarak kontamine olmadan hemen kullanılmalıdır. Piston ve haznenin iç kısmına dokunulmaz. Resim 1. Açık.1: Enjektör çeşitleri ve enjektörün bölümleri Enjektör. piston. Steril paketten çıkarılan enjektör. pistonun yer aldığı taraftan açılmalıdır. haznenin içinde bulunan. hazneden çıkarılmaz. yırtık. ilacı çekmeye ve itmeye yarayan hareketli kısımdır. Piston. ıslak veya son kullanma tarihi geçmiş paketteki enjektör kullanılmaz. Resim 1. steril paket açma tekniğine uygun.

steril paket içerisinde disposable halde. yeterince sivri ve keskin olmalıdır. enjektör ile birlikte ya da tek bulunur. Gövde. (koruyucu kılıf) steril olan iğneyi muhafaza eder. İğne. genellikle üretici firma tarafından kök kısmındaki renkle ifade edilir. İğne ucu. milyonlarca insanı enfeksiyon riskine maruz bırakmaktadır.1. Enjektörün tekrar kullanımı ve iğne batması yaralanmaları. steril olduğundan açıkta bırakmamak ve hiçbir yere değdirmemek gerekir. İğne. iğneyi koruma özelliği olan enjektördür. İğne numarası. İğneyi koruma özelliği olmayan enjektör. Kapak. 1.   Resim 1. yeşil renkli (21 no) iğne kullanılır.3: İğnenin bölümleri ve iğne çeşitleri Steril paketten çıkarılan iğne. deriye zor girer. paslanmaz metalden yapılmış. İğnenin dört bölümü vardır:   Kök. iğnenin sivri.1. enjektörün ajutajına hemen takılarak kontamine olmadan kullanılmalıdır. 5 . İğne İğne. Enjeksiyon tipine göre iğnenin boyu değişebilir. Uç.5–4 cm.1. kullanım sonrası sağlık çalışanlarını ve etkileşimde bulundukları kişileri yaralayabilir ve enfekte edebilir. uzunluğunda. enjektörün ajutajına tam yerleşebilmesi için sıkılaştırılmalıdır. iğnenin uzunluğudur.4. 11’den 28’e kadar numara mevcuttur. İğnenin kökü. deriye ilk giren kısmı olup verevine kesilmiş boru görünümündedir. Güvenli Enjektör Güvenli enjektör. İlacın viskozitesine ve ilaç uygulanacak bireyin kas yapısına uygun iğne seçilmelidir. gövde iç çapının genişliğine göre numaralandırılır. (kabza) iğnenin enjektörün ajutajına takılmasını sağlayan renkli kısımdır. İM enjeksiyon için genellikle 2. Ucu kütleşmiş iğne. ağrıya neden olur ve dokuya zarar verir.3. İğne numaraları büyüdükçe iç çapı küçülür.

enjeksiyon işleminin sonunda ve kas içindeyken. Tüberküloz. İğne. iğnesi değiştirilemez. Hepatit. Herpes. dünya genelinde her 30 saniyede bir iğne batma kazasının yaşandığını ve bunun sonucunda sağlık çalışanlarının kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlara maruz kaldığını ve bu yüzden ölümlerin görüldüğünü bildirilmektedir. Sağlık personeli ve tıbbi atıklarla ilgilenen çalışanlar. kapalı sistem sağlar. Bu. Enjektörün emniyet mekanizmasını zamanından önce aktif hale getirmemek için ilaç çekilmeden önce piston. (bastır çek kır / push pull snap) İğnenin koruyucu kapağı da ajutaja tersinden takılır. kontaminasyon riskini azaltır ve iğne batmasına bağlı yaralanma riskini sıfıra indirir. Ayrıca güvenli enjektörün fiziksel olarak yeniden kullanımını önlemek için iğneyi kilitleme mekanizması vardır. sonuna kadar itilmemelidir. (ILO) sağlık çalışanlarının iğne ve kesici alet yaralanmalarına maruz kaldığını. 6 . Resim 1. emniyetli. Sıtma.  İğnesi kaybolan (vanishpoint) enjektör İğne. emniyet mekanizmasının başlangıcıdır. Kullanılmış ve kontamine enjektör 20’den fazla virüs içerebilir. Enjektörün güvenli geri çekme mekanizması piston içindedir ve tek elle kullanılabilir. sabit olmayıp gerektiğinde değiştirilebilir. enjeksiyon işleminin sonunda ve kas içindeyken. Dünyada büyük bir toplum sağlığı tehdidi olan bu durum. pistona tam bastırılıp tıklama sesi duyulunca hastadan çıkarılır.4: İğnesi kaybolan enjektör  Pistonu kırılan enjektör İğne. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi gibi kan yoluyla bulaşan hastalıklara maruz kalma riski ile karşı karşıyadır. pistonun sonuna kadar bastırılmasıyla yaylı mekanizması sayesinde enjektörün içine otomatik olarak çekilir. silindir şeklindeki piston içine. artık ülkemizde de kullanılmaktadır. Tıbbi atık maliyetini 2/3 azaltır. Piston.Uluslararası Çalışma Örgütü. Piston geri çekilirken iğne. Çeşitli tasarımlarda üretilen güvenli enjektör. kullanıldıktan sonra iğneyi geri içine alan (retractable) güvenli enjektör ile önlenebilir. İğne enjektörde sabittir. sonuna kadar geri çekilir ve kırılır. Bu durum. Sifiliz. HIV/AIDS. Enjeksiyon sonrasında iğne. sızıntı veya kontaminasyonu önler ve gereksiz iğne değişimlerini engeller. Tıklama sesi. haznenin içine girer ve pistonun kırılan parçası hazneyi kilitler. piston da hazne içine hapsolduğundan ve geri çıkartılamadığından dolayı atık alanında da güvenliği sağlar ve tıbbi atık kutularında daha az yer kaplar.

Bu esnada iğne.Resim 1. Güvenlik kalkanı da denilen kilitleme mekanizması üzerine tıklama sesi duyuluncaya kadar bastırılır.5: Pistonu kırılan enjektör  Pistonu döndürülen (rotate) enjektör Enjeksiyon işlemi bittikten sonra piston. hazne içinde bükülmüş olarak kalır. Piston ileri doğru bastırılınca. hazne içine girer. Enjektörle birlikte ya da tek iğne paketlenmiş halde bulunur. iğne. Resim 1.7: Klipsli enjektör 7 . Tek elle uygulanabilir. tıklama sesi duyuluncaya kadar saat yönünde yaklaşık 300 döndürülüp geriye çekilir.6: Pistonu döndürülen enjektör  Klipsli (surguard) enjektör İğne köküne yerleştirilmiş kilit vardır. Resim 1.

deri antisepsisinde ve iğnenin dokudan çıkarılmasında kullanılmak üzere iki adet hazırlanmalıdır. Amoksisilin 1 gr flakonda toz şeklinde bulunur. 1. Enjektöre kaç ml Adrenalin çekilmelidir? 1gr 0.1. doz ayarlamasını yapmak için ölçü birimleri bilinmelidir. Pamuk Pamuk. İlaç Hazırlama İlaçların hazırlanması sırasında üç kontrol ilkesine. Pamuğa dökülen antiseptik solüsyon. 1. Alkol veya baticon. İstenen doz 0. enjeksiyon yapılacak bölgenin antisepsisini sağlamak için gereklidir.6. ilaç uygulamasından sonra istem mutlaka yazılmalı ve imzalanmalıdır.5 dizyem Örnek: Doktor isteminde 8 kg bir çocuk için 2x100 mg Amoksisilin istemi vardır. Antiseptik solüsyonlu pamuk.25x 1/1= 0.4 ml = 4 dizyem ( Bir defada verilecek doz ) 8 . az ya da çok olmamalıdır. Bu durumda. 1 ml=1 cc=1 cm3=10 dizyem’dir.1. enjeksiyon yapılacak bölgenin temizliği için gereklidir. yeterli olmalı. Güvenli enjektör tıbbi atık kutusuna atılır. enjektör de tıbbi atık çöpüne atılmalıdır.25 ml = 2.2. hekim tarafından yazılı ve imzalı olarak yapılır. 1.25 mg 1 ml X ml İstenen doz = 0.7.25 mg’dır. 4 ml distile su ile sulandırılırsa 100 mg istenen doz için hastaya kaç ml enjekte etmek gerekir? 4 ml X 1000 mg 100 mg İstenen doz = 100 x 4/1000 = 0. alkol veya baticon kullanılmalıdır. Enjeksiyon yoluyla uygulanacak ilaçlarda. kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna.5.1. Antiseptik solüsyon Antiseptik solüsyonlardan. Tıbbi Atık Kutusu İlaç uygulamasından sonra iğne. İlaç uygulama istemi. Acil ilaç uygulamalarında çoğu kez buna fırsat olmaz. Örnek: 1 ml Adrenalin 1 gr’dır.1. uygulama sırasında ise sekiz doğru ilkesine uyulmalıdır.

2. Ampul. üstte kapak vazifesi görür. Ampulde. İlacın bir bölümü. Resim 1. baş kısmından bir elin başparmağı kendimizden tarafta olacak şekilde tutulur. Gövde kısmında ise ilaç bulunur. içerisinde tek dozluk sıvı ilaç bulunan. boyun ve gövde olmak üzere üç kısımdan oluşur. Ampul. Ampul bütün halde bulunmasına rağmen baş.8: Ampul Ampulden enjektöre ilaç çekmek için şu işlemler uygulanmalıdır:     Eller yıkanmalı ve eldiven giyilmelidir.9: Ampulün kırılması 9 .1. küçük cam şişelerdir. Resim 1. ampulün açıldığı bölümdür. Baş kısmı. Başparmak ile hızla geriye doğru bastırılarak boyundan kırılır. Ampul.1. göz hizasına getirilerek ilacın tamamının gövdede olup olmadığı kontrol edilir. Ampul. Kırılma esnasında cam parçaları ampulün içine girmişse o ampul kullanılmaz. kolayca kırılmayı sağlayan renkli bir nokta veya halka bulunur. Ampulden Enjektöre İlaç Çekme Ampul.5–10 ml arasında değişen miktarda ilaç bulunabilir. Boyun kısmı. gövdesinden tutulur. renkli nokta kendinize doğru çevrilir. baş kısmında ise parmaklar ile birkaç fiske vurularak ilacın tamamının gövdeye inmesi sağlanır. atılır. Ampulün boyun kısmında. kırılarak açılır. Cam kırıklarının sıçramasını önlemek için ampul kendimizden uzakta tutulur. 0.

2. 1. toz ilacın özelliğine göre değişse de genellikle steril distile sudur. alınarak iğnenin kapağı çıkarılır. ilacın dışarı çıkmaması için dikkat edilir.    İlaç miktarına uygun olarak seçilen enjektör. ampulün dışına değdirilmeden içine sokulur. içerisinde tek dozluk toz ilaç bulunan. mutlaka yanında bulunan ampul içindeki uygun çözücü sıvı ile sulandırılmalıdır. Bazı ilaçlar. Flakonun yanında. emilim esnasında ağrıya neden olabileceğinden lidokain içeren çözücü sıvı ile sulandırılır.2. Enjektör. Piston yavaşça itilerek üstte toplanan hava çıkarılır. Flakon içindeki toz ilaç. 10 . bir daha kullanılmaz. iğne ucunun kütleşmemesi için ampulün tabanına (dibine) değdirilmeden çekilmelidir. İlacın tamamı ya da istenen doz. Flakondan Enjektöre İlaç Çekme Flakon. ajutajından işaret parmağı ile desteklenerek iğne. Ampul. gerekli olan dozdan fazla ise ampulde kalan ilaç atılır. lidokain içeren sıvı ile sulandırılmışsa mutlaka İM yol ile hastaya uygulanmalıdır.10: Ampulden ilaç çekilmesi   İğnenin kapağı kapatılır. İlaç. İlaç. Hava kabarcıklarının üste çıkması için piston hafifçe geri çekilerek enjektörün haznesine parmaklar ile birkaç fiske vurulur. İlacın tamamı. küçük cam şişelerdir. Enjektördeki havayı çıkarırken kontaminasyonu önlemek için iğne kapağı kapalı olmalıdır. Resim 1. Ampulün içindeki çözücü sıvı. üzeri metal ya da plastikle kaplanmıştır. iğne ucu yukarı bakacak şekilde göz hizasında tutulur. piston geriye çekilerek enjektöre çekilir. Enjektör. ampulü tutan elin başparmağı ve yüzük parmağı ile tutularak ampul içinde sabitlenir. Şişe ağzı kauçuk tıpa ile kapatılmış. diğer elin işaret ve ortaparmakları arasında tutulur. Metal ya da plastik kapak kolayca açılabilir. toz halindeki ilacın çözücü sıvısını içeren ampul bulunur. Enjektörde hava varsa enjektör.

Resim 1. İçinde çözücü sıvı bulunan enjektör alınır. Bazı ilaçların erimesi zaman alabilir. Flakona giren iğne ucu. Böyle durumlarda mutlaka beklenmelidir.Resim 1. Enjektör içindeki çözücü sıvının tamamı. kauçuk tıpanın tam merkezinden flakona sokulur.11: Flakon Flakondan enjektöre ilaç çekmek için şu işlemler uygulanmalıdır:         Eller yıkanmalı ve eldiven giyilmelidir. Tam olarak erimemiş ilaç.12: Flakonun açılması ve toz ilacın eritilmesi 11 . Flakonun metal ya da plastik kapağı açılır. piston itilerek flakon içine verilir. İğne. toz halindeki ilaca temas etmemelidir. Çözücü sıvının tamamı ampulden enjektöre çekilir ve iğnenin kapağı kapatılır. iğnenin kapağı çıkarılır. Flakon. flakondan çıkarılıp kapağı kapatılır. eksik doz demektir. İğne. Kapak açılınca görülen kauçuk kısım steril olduğundan dokunulmamalıdır. iki el arasında döndürülerek içindeki toz ilacın tamamen erimesi sağlanır.

flakon içine verilir. flakon içindeki ilaç miktarı azaldıkça iğne ucu yavaşça aşağı doğru çekilerek enjektöre alınır. gerekli olan dozdan fazla ise flakonda kalan ilaç. sonra toz ilaç bulunan ampule boşaltılır. ampul içinde toz halinde ise önce çözücü sıvısı enjektöre çekilir. İlacın tamamı ya da istenen doz. Hava. tıpadan geçerken kütleşmiş olduğu düşünülüyorsa steril yeni bir iğne ile değiştirilir. Flakon içine verilen hava. flakondan çıkarılır. 12 . Resim 1. İğne ucunun. Flakon ve enjektör. piston geri çekilerek enjektöre alınır. İlaç. enjektöre çekilerek iğnenin kapağı çıkarılır. flakon içindeki basıncı artırarak ilacın enjektöre çekilmesini kolaylaştırır. İğnenin kapağı kapatılıp enjektörde hava varsa çıkarılır. baş aşağı çevrilerek göz hizasında tutulur. İlacın tamamı. İçine hava çekilen enjektörün iğnesi. Hazırlanacak ilaç. Bazı toz ilaçlar. uygun şartlarda saklanmak kaydıyla tekrar kullanılabilir. ampul içerisinde bulunabilir. Flakon.   İlaç miktarı kadar hava. Eriyen ilacın tamamı ya da istenen doz enjektöre çekilir. yavaşça kendi etrafında döndürülerek ilacın tamamen erimesi sağlanır. Ampul.13: Flakondan ilaç çekilmesi   Enjektörün iğnesi. diğer ele alınır. flakona sokulur.

13 . irritan etkili ilaçların İM yolla uygulanması durumunda iğnedeki ilaç artıklarının deri altı dokusunu tahriş etmesini önler.2–0. ilaç uygulaması esnasında tam olarak piston ile ilaç arasında bulunmalıdır. Hava Kilidi Tekniği İlacı enjektöre çektikten sonra 2–3 dizyem (0.3 ml) havanın enjektöre çekilip enjeksiyonun yapılmasıdır. enjektör içindeki ilacın tamamının dokuya itilmesini sağlar. Bu işlem sadece İM ve subcutan (derialtı) enjeksiyonlarda. Böylece önce ilaç daha sonra hava kas dokusu içine verilir.1. Bu durum. çok az dozlarda subcutan yolla uygulanan ilaçların (insülin. Enjektör içindeki hava. Ayrıca hava. Verilen hava. enjeksiyonun yere 90º lik açıyla yapılması durumunda uygulanır.14: Hava kilidi oluşturulması Hava kilidi tekniği. heparin vb.3.) tam dozunda verilebilmesi için önemlidir. iğnenin dokuya girdiği yerde kilit oluşturur. Resim 1.

İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uyunuz.  Enjektörün iğnesini.  Flakonun metal veya plastik kapağını açınız.  Enjektöre hava çekiniz. Kendi can güvenliğinizi koruyunuz.  İğneyi flakondan çıkarıp kapağını kapatınız. İğneyi ampulün dışına değdirmeden sokunuz. İğne kökünü. Toz ilacın tamamen erimesini bekleyiniz. İlacın tamamını ya da istenilen dozu enjektöre çekiniz.          Öneriler Malzemenin kontaminasyonunu önleyiniz. pasif olan elinizin işaret ve orta parmakları arasında tutunuz. Flakonu aşağıda. İşaretli kısmı kendinize doğru çeviriniz.  Flakona hava veriniz. toz ilaç seviyesinden yukarıda tutunuz. flakon içine boşaltınız. 14 . Parmaklar ile birkaç fiske vurarak ilacın tamamının gövdeye inmesini sağlayınız.  Uygun enjektör seçimi yaparak iğneyi enjektöre takınız.  İğnenin kapağını kapatınız. Kapak açılınca görülen kısım steril olduğundan dokunmayınız. İlaç miktarına uygun enjektör seçiniz.  Flakonu. İğne ucunu.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapınız. İğne.                 Pistonu geriye çekerek ilacı enjektöre çekiniz. İşaret parmağı ile enjektörü ajutajından destekleyiniz. Enjektör paketini.  İlaç dozunu hesaplayınız. piston tarafından açınız. Ampulü göz hizasına getiriniz. steril olduğundan kontaminasyonu önleyiniz. İğne.  Enjektör içindeki çözücü sıvıyı. enjektörü yukarıda olacak şekilde tutunuz.  Ampulün baş kısmından tutarak boyundan kırınız.  Ampul içindeki ilacın gövdede olmasını sağlayınız.  Enjektörün iğnesini ampulün içine sokunuz. İşlem Basamakları  Ellerinizi yıkayıp eldiven giyiniz. Mümkünse güvenli enjektör kullanınız. Çözücü sıvının tamamını. kauçuk tıpanın merkezinden sokunuz. Ampulü tutan elin başparmağı ve yüzük parmağı ile enjektörü destekleyiniz. enjektörün ajutajına sıkılaştırarak takınız. flakon içine veriniz. Ampulü. Ampulü kendinizden uzakta tutunuz. iki el arasında döndürünüz. İlaç miktarı kadar hava çekiniz. steril olduğundan kontaminasyonu önleyiniz.

 İlacın tamamını ya da istenilen dozu enjektöre çekiniz.  Enjektörün gövdesine parmaklar ile birkaç fiske vurunuz.  Yere 90º lik açıyla uygulanacak enjeksiyonlarda hava kilidi oluşturunuz.  İlacın dışarı çıkmaması için özen gösteriniz. kütleşmişse yeni bir iğne ile değiştiriniz. iğne ucu yukarı bakacak şekilde göz hizasında tutunuz.  Üstte toplanan havayı.  Enjektöre. Flakon ve enjektörü baş aşağı çevirerek ilacı enjektöre alınız.  Flakon ve enjektörü göz hizasında tutunuz.  İğne ucu. kilit oluşturmak için hava çekiniz. flakondan çıkarınız.  İğne ucunu.  Enjektörü.  Enjektörü.  Enjektöre 2–3 dizyem hava çekiniz.  İğnenin kapağını kapatıp enjektördeki havayı çıkarınız. flakon içindeki ilaç miktarı azaldıkça yavaşça aşağı doğru çekiniz. pistonu yavaşça iterek çıkarınız. 15 .

1. 4. Aşağıdakilerden hangisi. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. flakondan enjektöre ilaç çekerken uygulanmaz? A) İlaç miktarı kadar hava verilir B) İlacın tamamı veya istenen doz enjektöre çekilir C) İlacın bir kısmının erimesi yeterlidir D) Çözücü sıvının tamamı flakona verilir E) Çözücü sıvı lidokainli ise ilaç mutlaka İM uygulanır Aşağıdakilerden hangisi. 3. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. 16 . DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. ampulün tabanına değdirilmemelidir E) Hepsi edilmesi gereken 2. Aşağıdakilerden hangisi. hava kilidi oluşturmayı açıklar? A) Enjektördeki havayı çıkarmak B) Enjektöre bir miktar hava çekmek C) Kas dokusuna önce ilacı sonra enjektördeki havayı vermek D) Flakona ilaç miktarı kadar hava vermek E) İlacın tamamını enjektöre çekmek 5. iğnenin bölümlerinden değildir? A) Kapak B) Ajutaj C) Kök D) Uç E) Gövde Aşağıdakilerden hangisi. İM enjeksiyonda kullanılan steril malzeme değildir? A) İğne B) Hazne C) İlaç D) Eldiven E) Enjektör Aşağıdakilerden hangisi. ampulden ilaç çekerken dikkat hususlardandır? A) İlacın tamamının gövdede olup olmadığı kontrol edilir B) Baş kısmında işaret varsa kendinize doğru çevrilir C) Ampul kırılırken kendimizden uzakta tutulur D) İğne ucu.

durumu ve verilecek ilaç miktarı değerlendirilmelidir. dorsogluteal.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Hasta ya da belirleyebileceksiniz. kanlanma çok olduğu için ilaçlar hızla emilir. arter ve venleri şema üzerinde inceleyiniz. (arka kalça). İki yaşın altındaki çocuklarda en fazla 1 ml. İM enjeksiyon uygulanacak bölge. yaralıya. ventrogluteal. Kas dokusunda. uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini ARAŞTIRMA   Enjeksiyon yapılan kasları araştırınız. İM enjeksiyonla derin kas dokusu içine verilir. kist. dermatit. Hasta ya da yaralının mahremiyet duygularına saygı gösterilmelidir. enjeksiyon uygulanacak kasın gevşemesi sağlanmalıdır. kas tabakası iyi gelişmiş yetişkinlerde en fazla 5 ml ilaç verilmelidir. kanlanması bozulmuş. abse. Travmaya uğramış. 2. sinir. 17 . kas yapısı. (derinin iltihaplanması) yanık ve skar (yara bölgesinde kollajen doku oluşumu) dokusu olan bölgeye enjeksiyon yapılmamalıdır. bilinci yerinde değilse yakınlarına enjeksiyon uygulamasından önce bilgi verilerek rızası alınmalıdır. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA BÖLGELERİ İlaç. Bilinci yerinde ise hasta ya da yaralıya. çok iyi belirlenmelidir. Hasta ya da yaralının yaşı. İM yolla verilecek ilaç miktarı. Enjeksiyon bölgesi iyice görülebilmeli ve palpe edilmelidir. yaş gruplarına ve seçilen bölgedeki kas yapısına göre değişiklik gösterir. (yan kalça) femoral (uyluk) bölgeler ile deltoid kasıdır. Bunun için hasta. uygun pozisyonda olmalı. 10–20 dk içinde gözlenebilir. Vücudumuzda İM enjeksiyon yapılabilen bölgeler. Verilen ilacın sistemik etkisi. Alt ve üst ekstremitelerdeki kas.

18 .1: Dorsogluteal bölge. İlaç. (geçici veya kalıcı felç) damar zedelenmesi sonucu hematom (kan toplanması) gelişebilir. m. Başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakları içe çevrilmelidir. yüzüstü yatar pozisyonda olmalıdır. Gluteal kaslar.2. Hasta. kalçada bulunan gluteus maksimus ve gluteus medius kaslarına enjekte edilir.1. çocuklarda idrar ve dışkı ile kirlenme ihtimaline karşı tercih edilmemelidir. Ayrıca dorsogluteal bölge. yetişkinlerde sıklıkla kullanılır. enjeksiyon yerini dikkatli belirlemek gerekir. Zira alt ekstremitelere uzanan siyatik sinir ile gluteal arterler bu bölgeden geçer. Aksi takdirde sinir zedelenmesi sonucu paraliziler. Dorsogluteal Bölge Dorsogluteal bölge. gluteus maximus ve medius Dorsogluteal bölgede. Resim 2. geniş ve kalın kas kitlesine sahip olduğundan 5 ml’ye kadar ilaçların emilimini sağlayabilir. Dorsogluteal bölge. yürüdükçe geliştiği için üç yaşın altındaki çocuklarda kesinlikle kullanılmamalıdır.

Resim 2. Gluteal bölge.3: Spina iliaca anterior superior ile koksiks arasındaki çizginin üçe bölünüp enjeksiyon yerinin belirlenmesi 19 . enjeksiyon alanıdır.Dorsogluteal bölgede enjeksiyon alanı iki şekilde belirlenebilir:  Gluteal bölge. üç eşit parçaya bölünür.2: Dorsogluteal bölgenin dört eşit parçaya bölünüp üst dış kısmında enjeksiyon yerinin belirlenmesi  Spina iliaca anterior superior ile koksiks arasına hayali düz bir çizgi çizilir. Dışta kalan 1/3’lük parçanın orta noktası enjeksiyon alanıdır. hayali çizgilerle dört eşit parçaya bölünür. Resim 2. crista iliaca. Üstte ve dışta kalan 1/4’lük parçanın üst dış kısmı. koksiks ve gluteal kıvrımlarla sınırlı olan bölgedir. Bu çizgi.

2. Resim 2. enjeksiyon alanını belirlemek için avuç içi. gluteus medius ve gluteus minimus kaslarına yapılır. Yan yatış pozisyonunda ise üstteki bacak kalçadan ve dizden bükülerek alttaki bacağın önüne alınmalıdır. femurun büyük trochanteri üzerine yerleştirilir. İşaret parmağı veya ortaparmaktan biri spina iliaca anterior superior üzerine konup diğeri crista iliacaya doğru açılır. Resim 2. İşaret parmağı ile ortaparmak arasında oluşan ‘‘V’’ şeklindeki üçgen alanın ortası enjeksiyon bölgesidir. Gluteus medius ve minimus Hasta. Sırtüstü pozisyonda ise dizler karına doğru bükülmelidir. Ventrogluteal bölgede. Ventrogluteal Bölge Ventrogluteal bölge.2.4: M. büyük damar ve sinirlerin olmaması. Enjeksiyon. deri altı tabakasının ince olması. hasta ya da yaralıya verilecek pozisyon seçeneklerinin çok olması nedeniyle yetişkinlerde tercih edilir.5: Ventrogluteal bölgenin belirlenmesi 20 . yüzüstü yatıyor ise başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakları içe çevrilmelidir.

7: Femoral bölgede enjeksiyon alanları 21 . Enjeksiyon. İlaç emilimi. Ortada kalan parçanın 1/3’lük dış yan kısmı enjeksiyon alanıdır. Laterofemoral bölgede. vastus lateralis ve rectus femoris kaslarına yapılır. m. Resim 2.6: m. özellikle üç yaşın altındaki çocuk ve bebeklerde kullanılır. Hasta. sinir ve damarlar yönünden zengin olmadığından diğer bölgelere göre daha yavaştır. şerit şeklinde uzanan kalın bir kastır. Vastus lateralis. vastus lateralis ve m. rectus femoris Femoral bölgede enjeksiyon alanı iki şekilde belirlenebilir:  Laterofemoral (ön dış yan uyluk) bölgede. enjeksiyon alanını belirlemek için büyük trochanter ile diz arasındaki femur.3. Femoral Bölge Femoral bölge. Bundan dolayı yetişkinlerde mümkün olduğunca tercih edilmemelidir. üç eşit parçaya bölünür. sırtüstü ya da oturur pozisyonda olabilir. uyluk ön yüz dış yan tarafında.2. Vastus lateralis bulunur. Resim 2. m.

İlaç emilimi hızlı olmasına karşın genellikle ağrılıdır. Anterofemoral (ön uyluk) bölgede. İlaç miktarı 1 ml’yi geçmemelidir. Resim 2.4. Deltoideus. Deltoid kasına. Anterofemoral bölgeye enjeksiyon yapabilmek için büyük trochanter ile diz arasındaki femur.8: Bebekte İM enjeksiyon uygulaması 2. kalın. Küçük bir kas olması. üç eşit parçaya bölünür. radial sinir ve büyük damarların geçmesi nedeniyle tercih edilmez. m. m. Rectus femoris bulunur. Ortada kalan parçanın 1/3’lük orta kısmı. deltoideus ve enjeksiyon yeri Hasta ayakta. dirsekten bükülmelidir. tepesi. Enjeksiyon yapılacak kol. Yetişkinlerdeki aşı uygulamalarında tercih edilir. Resim 2. acromion çıkıntının altına çizilen hayali çizgi. enjeksiyon uygulamak için tabanı. üçgen şeklinde bir kastır. dış ve arkadan saran.9: m. Deltoid Kası m. Rectus femoris. enjeksiyon alanı olarak belirlenir. 22 . koltukaltı çizgisi olarak belirlenen üçgenin tam ortası enjeksiyon alanıdır. uyluğun ön yüzünde düz bir şekilde uzanan kastır. omuzu ön. oturur ya da yatar pozisyonda olabilir.

hayali olarak üç eşit parçaya uygulanacak bölgesini. doğru açınız.  İşaret parmağınızı ya da ortaparmağınızı  Hasta veya yaralının enjeksiyon spina iliaca anterior superior üzerine uygulanacak bölgesini. İşlem Basamakları  Hasta ya da yaralıya.  Sırtüstü pozisyonda ise dizlerini karına doğru bükünüz. yüzüstü yatar pozisyonda arasına hayali düz bir çizgi çizip üç eşit başparmakları birbirine bakacak şekilde parçaya bölünüz. yüzüstü yatıyorsa başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayaklarını içe çeviriniz.  Dışta kalan 1/3’lük parçanın orta  Hasta veya yaralının enjeksiyon noktasını enjeksiyon alanı olarak uygulanacak bölgesini.  Avuç içinizi. tamamen koyup diğer parmağınızı crista iliacaya görülecek şekilde açınız. ayaklarını içe çeviriniz. enjeksiyon tamamen 23 . paravan çekiniz. Hasta haklarına saygı gösteriniz.   Öneriler Hasta haklarına saygı gösteriniz. uygun pozisyon veriniz.  Ortada oluşan üçgen alanı enjeksiyon  Dikkatli olunuz. Mümkünse perde. bölgesi olarak belirleyiniz. görülecek şekilde açınız. işlem hakkında  bilgi verip rızasını alınız. Laterofemoral bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta veya yaralının  Femuru. görülecek şekilde açınız. uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini belirleyiniz. Dorsogluteal bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Spina iliaca anterior superior ile koksiks  Hastayı. bacağı kalçadan ve dizden bükerek alttaki bacağın önüne alınız. bölünüz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Hasta ya da yaralıya.  Kasın gevşemesini sağlayınız. Hastanın endişelerini gideriniz. femurun büyük trochanteri  Yan yatış pozisyonunda ise üstteki üzerine yerleştiriniz. kas yapısına. tamamen belirleyiniz. Enjeksiyon alanını hastanın yaşına.    Mahremiyeti koruyucu önlemleri alınız. Ventrogluteal bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta.  Enjeksiyon alanını yeterince görünüz ve palpe ediniz. durumuna ve ilaç miktarına  Seçilen enjeksiyon alanına göre hastaya göre belirleyiniz.

 Tepesi koltukaltı çizgisi olan üçgenin  1 ml’den fazla ilaç uygulamayınız. belirleyiniz. 24 . çiziniz.  Ortada kalan parçanın 1/3’lük orta kısmını enjeksiyon alanı olarak  Dikkatli olunuz. tamamen görülecek şekilde açınız. hayali üç eşit parçaya bölünüz. oturur ya da yatar  Acromion çıkıntının altına hayali çizgi pozisyonda olabilir. Anterofemoral bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta veya yaralının enjeksiyon  Femuru. tam ortasını belirleyiniz. Deltoid kasında enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta ayakta. uygulanacak bölgesini.  Kolu dirsekten bükünüz. Ortada kalan parçanın 1/3’lük dış yan kısmını enjeksiyon alanı olarak belirleyiniz.

4. 3. Gluteus minimus E) m. sırtüstü ya da yan yatış pozisyonunda olmalı E) Ortaparmak crista iliacaya doğru açılmalı 2. 5. İM enjeksiyonda hangi kaslar tercih edilir? A) m. 1. Rectus femoris ve m. Gluteus maximus ve medius Laterofemoral bölgeye enjeksiyon uygularken hangi pozisyon verilir? A) Yan yatış pozisyonu B) Sırt üstü veya oturur pozisyonu C) Yüzüstü pozisyonu D) Sims pozisyonu E) Dorsal rekümbent pozisyonu Aşağıdakilerden hangisi ventrogluteal bölgeye İM enjeksiyon yapımı ile ilgili değildir? A) Sırtüstü pozisyonda dizler bükülmeli B) Avuç içi büyük thorachanter üzerine yerleştirilmeli C) İşaret parmağı spina iliaca posterior superior üzerine konmalı D) Hasta yüzüstü. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. Gluteus maximus D) m.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. Rectus femoris C) m. Gluteus maximus Bebeklerde. enjeksiyon alanının değerlendirilmesinde önemli değildir? A) Hastanın yaşı B) İlaç miktarı C) Hastanın kas yapısı. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Vastus lateralis ve m. Gluteus minimus E) m. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. Gluteus maximus ve minimus B) m. Vastus lateralis ve m. Gluteus maximus ve medius D) m. Vastus lateralis ve m. Gluteus maximus B) m. Gluteus medius ve minimus C) m. Aşağıdakilerden hangisi. durumu D) Hastanın cinsiyeti E) Pozisyonun uygun olması Dorsogluteal bölgede hangi kaslara enjeksiyon yapılır? A) m. 25 .

K vitaminleri.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayabileceksiniz. İlaç emilim hızını. bazı steroid hormonlar) kas içine verilince burada bir depo oluşturur ve yavaş yavaş emilir.1: İM enjeksiyon uygulaması 26 . D. Şekil 3. uzun süreli (1–3 ay) etki elde edilir ve daha seyrek enjeksiyon yapılarak tedavi sağlanır.1’i kadar olduğundan lenf yoluyla emilim çok yavaş olur. Büyük moleküllü ilaçlar ise lenf damarları yoluyla emilir. Rek b ARAŞTIRMA   İM enjeksiyon uygulamasını izleyerek bir rapor hazırlayınız. kapillerden pasif difüzyon yoluyla kana geçer. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA TEKNİĞİ İM ilaç uygulaması ile kas içine verilen ilaç molekülleri. Böylece. lokal olarak interstisyel sıvıya dağılır. kan akımının yaklaşık % 0. ancak 10 ml’lik bir ilaç ikiye bölünerek sağ ve sol taraftaki kaslar içine enjekte edilebilir. Bazı ilaç süspansiyonları (depo penisilin) ve sıvı yağlar içinde çözülmüş ilaçlar (A. İM enjeksiyon uygulamasında dikkat edilmesi gereken noktaları araştırınız. Dokularda lenf akımının hızı. Küçük moleküllü ilaçlar. ilaç verilen bölgedeki kan akımı belirler. Kas içine enjekte edilecek ilaç miktarının 5 ml’yi geçmemesi gereklidir. E. 3.

Böylece deri üzerinde antisepsi sağlanır.3. Enjektör alınarak iğnenin kapağı çıkarılır. Hazırlanan ikinci pamuk. tek bir hareketle yapılmalıdır. Enjektör. iç bölgeye değdirilmemelidir. aseptik kurallar çerçevesinde içten dışa doğru. Kas dokusu çok ince olan yaşlı veya zayıf hastalarda kas. parmaklarla kavranarak toplanır.1: Enjeksiyon yerinde antisepsinin sağlanması    Silinen bölge. gözle ve palpe edilerek kontrol edilir. Belirlenen enjeksiyon bölgesi. diğer elin küçük ve yüzük parmakları arasına sıkıştırılır. Antisepsisi sağlanan bölgeye dokunulmamalıdır. hastanın rahatlamasını ve kasların gevşemesini sağlar. Resim 3. Enjeksiyon bölgesi. derin nefes alıp vermesi söylenir.1. ortaparmak veya işaret parmağı ile ajutajından desteklenerek kalem tutar gibi tutulur. başparmak ve işaret parmakları ile hafifçe bastırılarak gerdirilir.2: Enjektörün tutulması 27 . alkollü ya da batikonlu pamukla merkezden çevreye doğru olmak üzere yaklaşık 5 cm çapında silinir. İntramüsküler Enjeksiyon Tekniği    Hasta veya yaralının kimliği kontrol edilir. Hastaya. Silme işlemi. Bu durum. Dış bölgeye değmiş olan pamuk.   Resim 3.

çok hızlı enjekte edilmemelidir. hızlı bir şekilde. Silinen bölgeyi gerdirmekte olan diğer el. 28 . 90º lik açıyla. tek bir hareketle. Bu durumda iğne hemen geri çekilmeli ve ilaç yeniden hazırlanmalıdır. dokuda basınç oluşturacağından ağrıya neden olur. Resim 3. tereddüt etmeden hızlı bir şekilde batırılır. geri çekilir. kas içine enjekte edilir. İlaç.4: İlacın kas dokusuna verilmesi   Küçük ve yüzük parmakları arasına sıkıştırılan pamuk. Bu esnada enjektörün iğnesi.3: 90º lik açıyla dokuya girilmesi    Enjektörü tutan el. İlacın çok hızlı verilmesi. 90º lik açıyla dokudan çıkarılmalıdır. Tespit edilen ve gerdirilen bölgeye enjeksiyon iğnesi. Diğer el ile enjektörün pistonu geri çekilerek enjektöre kan gelip gelmediği kontrol edilir. Enjektöre kan gelmiyorsa piston diğer el ile yavaşça itilerek ilaç. Aksi takdirde ilacın damar içine verilmesi. Resim 3. Pamukla enjeksiyon yerine hafifçe basınç uygulanır. tek bir hareketle. istenmeyen sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilir. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek hafifçe basınç uygulanır. iğne batırıldıktan sonra hiç hareket ettirilmeden sabit tutulur. İğnenin tamamı doku içine girmelidir. (hastanın kas dokusuna göre ayarlanabilir) 90º lik açı iğnenin kas dokusuna ulaşmasını sağlar. Enjektöre kan geliyorsa iğne ucunun damara isabet ettiğini gösterir.

İM enjeksiyondan sonra ilacın etkileri yönünden gözlenip değerlendirilmelidir. ventrogluteal ve femoral bölgelere uygulanabilir. enjektör ve pamuk tıbbi atık çöpüne atılır.) İM yolla uygulama işlemidir. Eldiven çıkarılıp tıbbi atık çöpüne atılmalıdır. Hava kilidi tekniği uygulanmalıdır.2.5: Enjektör iğnesinin dokudan çıkarılması     İğne. 29 . 3. İşlem esnasında derialtı dokusu ile kas dokusu birbirine paralel olmadığı için bu adı almıştır. Resim 3. dorsogluteal.6: İğnenin tıbbi atık kutusuna atılması Hasta. Z tekniği ile enjeksiyon. Z tekniği ile enjeksiyon uygulanacaksa ilaç çekildikten sonra iğne mutlaka değiştirilmelidir. deri altı dokuda kuvvetli irritasyona neden olan ve deriyi boyayan bazı ilaçları (demir preparatları vb. Yapılan işlem mutlaka kayıt edilmelidir. kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna. Eller yıkanmalıdır. Z Tekniği Z (zik-zak) tekniği.Resim 3.

İM enjeksiyon uygulamasında olduğu gibidir. yavaşça (10 saniyede 1 ml) enjekte edildikten sonra pamuk. el değiştirilerek deriyi gerdirmeye devam eden elin başparmak ve işaret parmakları ile tutulur. 30 . ancak şu işlemler eklenmelidir:    Hava kilidi tekniği için enjektöre 2–3 dizyem hava çekilmelidir. İğne ucu değiştirilmelidir. Diğer el ile piston geri çekilerek kan gelip gelmediği kontrol edilir.Z tekniği ile enjeksiyon uygulaması.7: Z teknik uygulaması    İlaç. Resim 3.2: Z teknikle derialtı dokusunun kaydırılması  Enjektör. Bu şekilde derialtı doku yer değiştirir. Pamukla enjeksiyon yerine hafifçe basınç uygulanır. Gerdirilen deri. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek enjektör hızlıca dokudan çıkarılır. Şekil 3. Belirlenen enjeksiyon alanı üzerindeki deri. elin yan kısmı ile yaklaşık 3 cm kenara doğru kaydırılarak gerdirilir. 90º lik açıyla iğne batırıldıktan sonra. serbest bırakılır.

Bu sonuçları ve nedenlerini şu şekilde sıralamak mümkündür:    Enfeksiyon. İğne. Enjeksiyon bölgesi tam olarak görülebilmeli. Enjeksiyon alanı iyi belirlenmezse sinir zedelenmesi sonucu paraliziler. palpe edilmelidir. Özellikle derialtı dokusunda görülür. Enfeksiyonu önlemek için cerrahi aseptik tekniğe dikkat edilmeli. Bu durum ağrı. İğne ucunun küt olması durumunda da doku travması ve ağrı oluşur. kist. damar yapısının bozulması vb.3. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek hafifçe basınç uygulanmazsa deri iğneye sarılır. Ayrıca. sıkça görülen en önemli komplikasyondur.3. doku zedelenmesine yol açabileceği ve ilaç emiliminin istenen şekilde olamayacağı gibi ilaç hazırlama ve uygulama kurallarına da uyulmadığını gösterir. Hastanın kas tabakasına uygun iğne seçilmediği takdirde ilaç derialtına enjekte edilebilir. doku içindeki basıncı artıracağından ağrıya neden olabilir. iğne ucunun. doku travması ve ağrıya neden olabilir. İlacın hızla enjekte edilmesi. steril malzeme korunmalıdır. dokuya girerken tek bir hareketle ve hızlıca girmezse doku travması görülebilir. İntramüsküler Enjeksiyon Komplikasyonları İM enjeksiyon uygularken aseptik kurallara uyulmaması. Enjektöre kan gelip gelmediği kontrolü yapılırken enjektöre kan geliyorsa iğne hemen geri çekilmelidir. kemik dokuya temas etmesi periost iltihabına (periostitis) neden olabilir. enjeksiyon bölgesinin tam olarak belirlenememesi ve tekniğe uygun hareket edilmemesi neticesinde istenmeyen sonuçlar ortaya çıkabilir. Aksi takdirde ilacın damar içine verilmesi ani ve irreversbl (geri dönüşümü olmayan) sonuçların (şok. İğne dokudan çıkartılırken pamuk.) ortaya çıkmasına neden olabilir.    31 . (geçici veya kalıcı felç) damar zedelenmesi sonucu hematom (kan toplanması) görülebilir.

 İğnenin sterilliğini bozmayınız. işaret parmakları ile hafifçe bastırarak  Kas tabakası çok ince olan hastalarda gerdiriniz.  Enjeksiyon bölgesini. veriniz. enjektörün pistonunu iterek kas  İlacı. 90º lik açıyla  İğneyi tek bir hareketle.  Enjektörü. 32 . pistonu yavaşça iterek kas içine içine veriniz. bir elin başparmak ve  Silinen bölgeye dokunmayınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayınız. dermatit.  İğnenin kapağını çıkarınız.  Silinen bölgeyi. kası kavrayınız. çıkarınız. yanık ve skar dokusu olmadığından emin olunuz. küçük ve yüzük  Aseptik kuralları unutmayınız. hazırlayınız.  Enjeksiyon bölgesini kontrol ediniz.  Diğer pamuğu. İşlem Basamakları Öneriler  Hasta veya yaralının kimliğini kontrol  İlaç uygulama ilkelerine dikkat ediniz.  Merkezden çevreye doğru siliniz. hızlı bir şekilde batırınız.  Enjektörün iğnesini. parmaklarınız arasına sıkıştırınız. alkollü ya da  Alanı yaklaşık 5 cm çapında. hareketle siliniz. kist.  İğnenin tamamını batırınız. tek bir batikonlu pamukla siliniz.  Hastaya. diğer elinizle kalem tutar gibi  Orta parmak ile ajutajdan destekleyiniz. hızlı bir şekilde dokudan çıkarınız.  Enjektörün pistonunu geri çekerek enjektöre kan gelip gelmediğini kontrol  Enjektöre kan geliyorsa iğneyi hemen geri çekiniz ve ilacı yeniden ediniz. 90º lik açıyla dokuya batırınız.  İlacı. söyleyiniz. derin nefes alıp vermesini  Kasların gevşemesini sağlayınız. tutunuz.  İğneyi.  Enjeksiyon alanında travma.  Enjektörü tutan elinizi sabit tutunuz. dolaşım bozukluğu. abse.  Tek bir hareketle tereddüt etmeden. ediniz.

 İşlemi kayıt ediniz. enjeksiyon basınç uygulayınız. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirerek hafifçe basınç uygulayınız.  Çevre temizliği sağlayınız. çöpüne atınız. Pamukla. pamuğu ve eldiveni tıbbi atık  Kontaminasyonu önleyiniz. ve güvenliğini  Enjektörü.)  Kayıt işleminin yasal dayanak olduğunu unutmayınız. kapağını kapatmadan tıbbi atık  Kapağı kapatmaya çalışırken iğnenin kutusuna atınız.  Güvenli enjektör kullandıysanız iğnenin hazne içinde kalmasını sağlayınız.  Ellerinizi yıkayınız. (vaka kayıt formu vb. elinize batabileceğini unutmayınız. 33 .  İlaç uygulaması ile ilgili formları doldurunuz. yerine  Küçük ve yüzük parmakları arasına hafifçe sıkıştırılan pamuğu.  Kendi can güvenliğinizi koruyunuz.  İğneyi.

Cevaplarınızın tümü doğru ise “Modül Değerlendirme” ye geçiniz. 4. Z tekniği ile ilgilidir? A) Hava kilidi tekniğini uygulamak B) İğneyi 90º lik açıyla dokuya batırmak C) Derialtı dokusunu hafifçe yana kaydırmak D) Enjektörü tutmak için el değiştirmek E) Hepsi Aşağıdakilerden hangisi. hızlı bir şekilde batırılmalı C) İlaç.5 ml Aşağıdaki İM ilaç uygulama ile ilgili ifadelerden hangisi yanlıştır? A) İğne. ajutajından desteklenmeli E) Enjektöre kan gelip gelmediği kontrol edilmeli Aşağıdakilerden hangisi. 34 . Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.3 ml B) 3 ml C) 0. 3.5 gr halinde bulunan ilaçtır. İM enjeksiyonun komplikasyonlarından değildir? A) Paralizi B) Anemi C) Hematom D) Enfeksiyon E) Periostitis 2. Enjeksiyon uygulaması için deri antisepsisi sağlanmasında hangisi yanlıştır? A) Alkol ya da baticon kullanılmalı B) Merkezden çevreye doğru silinmeli C) Yaklaşık 5 cm çapında silinmeli D) Dıştan içe doğru silinmeli E) Silme. dokuya 90º lik açıyla batırılmalı B) İğne. tek bir hareketle yapılmalı Bir hasta için 2x75 mg Gentamisin istemi yapılmıştır. 75 mg’lık doz için hastaya kaç ml enjekte etmek gerekir? A) 0. piston hızlıca itilerek kas içine verilmeli D) Enjektör. 2 ml’lik ampul içinde 0.35 ml D) 0. tek bir hareketle. 5. 1. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sonunda kazandıklarınızı aşağıdaki soruları cevaplandırarak ölçünüz. Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz.2 ml E) 0. Gentamisin.

Hasta veya yaralıya işlem hakkında bilgi verip rızasını aldınız mı? 18. iki el arasında döndürdünüz mü? 13. Ventrogluteal bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 22. Enjektöre hava çektiniz mi? 14. Enjektör içindeki çözücü sıvıyı. Değerlendirme Ölçütleri 1. enjektöre çektiniz mi? İğnenin kapağını kapattınız mı? Flakonun metal veya plastik kapağını açtınız mı? Enjektörün iğnesini. Enjektör içindeki havayı boşalttınız mı? 17. Flakona hava verdiniz mi? 15. 5. flakondan çıkarıp kapağını kapattınız mı? 12. 6. kauçuk tıpanın merkezinden soktunuz mu? Evet Hayır 10. flakon ve enjektörü baş aşağı çevirerek enjektöre aldınız mı? 16. 2. ampulün içine soktunuz mu? Pistonu geriye çekerek ilacı. 7. Flakonu. Seçilen enjeksiyon alanına göre hastaya uygun pozisyon verdiniz mi? 20. Ellerinizi yıkayıp eldiven giydiniz mi? Uygun enjektör seçimini yaparak iğneyi enjektöre taktınız mı? İlaç dozunu hesapladınız mı? Ampulün baş kısmından tutarak boyundan kırdınız mı? Enjektörün iğnesini. 3. Laterofemoral bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 23. İlacı. 8. Dorsogluteal bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 21. İğneyi. Anterofemoral bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 35 .MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Bu modül kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet ve Hayır kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz. 4. Mahremiyeti koruyucu önlemleri aldınız mı? 19. flakon içine verdiniz mi? 11. 9.

küçük ve yüzük parmaklarınız arasına sıkıştırdınız mı? 29. diğer elinizle kalem tutar gibi tuttunuz mu? 33. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetlerini tekrar ediniz. İğneyi. İşlemi kayıt ettiniz mi? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. bir elin başparmak ve işaret parmakları ile hafifçe bastırarak gerdirdiniz mi? 31. Diğer el ile enjektörün pistonunu geri çekerek enjektöre kan gelip gelmediği kontrol ettiniz mi? 35. İğnenin kapağını çıkarttınız mı? 30.24. Deltoid kasında enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 25. alkollü ya da batikonlu pamukla sildiniz mi? 28. İğneyi. kapağını kapatmadan tıbbi atık kutusuna attınız mı? 39. 90º lik açıyla dokudan çıkarttınız mı? 37. enjeksiyon yerine hafifçe basınç uyguladınız mı? 38. derin nefes alıp vermesini söylediniz mi? 32. Hastaya. Hasta ya da yaralının kimliğini kontrol ettiniz mi? 26. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize başvurunuz. 36 . 90º lik açıyla dokuya batırdınız mı? 34. İlacı. Enjeksiyon bölgesini kontrol ettiniz mi? 27. Enjektörün iğnesini. Silinen bölgeyi. Enjektörü. Ellerinizi yıkadınız mı? 41. Enjektörü. pamuğu ve eldiveni tıbbi atık çöpüne attınız mı? 40. Enjeksiyon bölgesini. Pamukla. enjektörün pistonunu iterek kas içine verdiniz mi? 36. Diğer pamuğu.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ 1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D B E C C ÖĞRENME FAALİYETİ 2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D C B B C ÖĞRENME FAALİYETİ 3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D A C E B 37 .

tr/kitap/EHSM//1207/unite11.  ULUSOY M. http://www. Türkan EMSAL.KAYNAKÇA KAYNAKÇA    AY AKÇA Fatma. 2007. Cilt I. Baskı. 1997. Hemşirelik Esasları. 2008. R. Ankara. Atlas of Human Anatomy CD-ROM. Gülsün TAŞOCAK. 1. İlke ve Yöntemler. 1. Baskı. Açıköğretim Fakültesi Yayınları. Filiz.   SOBOTTA. Ankara. Türkinaz ATABEK. Temel Hemşirelik Kavramlar İlkeler Uygulamalar. TDFO Ltd. Ayşe UZ.pdf 38 . 3. SABUNCU Necmiye. İlknur KÜÇÜKALP. 1996. Meslek Esasları ve Tekniği.aof. Selma GÖRGÜLÜ. Şti.. Kavram. GÜMÜŞ Aysel. Palme Yayıncılık.anadolu.edu. Hemşirelik Esasları Temel Kuram. Eskişehir. İstanbul. Baskı. İstanbul Medikal Yayıncılık. Kamerya BABADAĞ.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful