T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ

KAS İÇİ (İNTRAMÜSKÜLER) İLAÇ UYGULAMA
723H00041

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

 

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .................................................................................................................... ii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 .................................................................................................... 3 1. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMASINA HAZIRLIK ............................................ 3 1.1. Malzeme Hazırlığı......................................................................................................... 3 1.1.1. Eldiven ................................................................................................................... 3 1.1.2. Enjektör (Şırınga) .................................................................................................. 3 1.1.3. İğne ........................................................................................................................ 5 1.1.4. Güvenli Enjektör.................................................................................................... 5 1.1.5. Pamuk .................................................................................................................... 8 1.1.6. Antiseptik solüsyon ............................................................................................... 8 1.1.7. Tıbbi Atık Kutusu .................................................................................................. 8 1.2. İlaç Hazırlama ............................................................................................................... 8 1.2.1. Ampulden Enjektöre İlaç Çekme ........................................................................... 9 1.2.2. Flakondan Enjektöre İlaç Çekme ......................................................................... 10 1.3. Hava Kilidi Tekniği .................................................................................................... 13 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 14 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 16 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 .................................................................................................. 17 2. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA BÖLGELERİ ................................................ 17 2.1. Dorsogluteal Bölge ..................................................................................................... 18 2.2. Ventrogluteal Bölge .................................................................................................... 20 2.3. Femoral Bölge ............................................................................................................. 21 2.4. Deltoid Kası ................................................................................................................ 22 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 23 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 .................................................................................................. 26 3. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA TEKNİĞİ ...................................................... 26 3.1. İntramüsküler Enjeksiyon Tekniği .............................................................................. 27 3.2. Z Tekniği ..................................................................................................................... 29 3.3. İntramüsküler Enjeksiyon Komplikasyonları ............................................................. 31 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 32 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 34 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 35 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 37 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 38

i

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖNKOŞUL YETERLİK Kas içi (intramüsküler) ilaç uygulamak. Genel Amaç İlaç hazırlama ve uygulama kuralları ile cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içine ilaç uygulayabileceksiniz. Amaçlar 1. İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapabileceksiniz. 2. Hasta ya da yaralıya, uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini belirleyebileceksiniz. 3. Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi enjeksiyon uygulayabileceksiniz. Donanım: Yetişkin ve bebek enjeksiyon mankeni, eldiven, enjektör/güvenli enjektör, iğne, pamuk, antiseptik solüsyon, tıbbi atık kutusu, tıbbi atık çöpü, ampul veya flakon formunda ilaç, kayıt formu, kalem, bilgisayar, projeksiyon cihazı, DVD. Ortam: Teknik laboratuvar ve beceri eğitim sahası. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgileri ölçerek kendi kendinizi değerlendireceksiniz. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğretmen, modülün sonunda ölçme aracı (test, çoktan seçmeli, doğru-yanlış vb.) kullanarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir. 723H00041 Acil Sağlık Hizmetleri Acil Tıp Teknisyenliği Kas İçi (İntramüsküler) İlaç Uygulama İlaç hazırlama ve uygulama kuralları ile cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayabilmeyi sağlayan bilgi ve becerileri içeren öğrenme materyalidir. 40/24

MODÜLÜN AMACI

EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

ii

ilacı zehirden ayıran dozudur’’ sözü unutulmamalıdır. Aksi takdirde istenmeyen sonuçlarla karşılaşılabilinir. acil tedavi gerektiren durumlarda. bazı ilaçların enjeksiyon yoluyla hemen uygulanması gerekir. Bu bakımdan bazı ilaçlar. Kas içi ilaç uygulama modülü ile herhangi bir komplikasyona neden olmadan. Buna rağmen bilim adamlarından doktor ve kimyager Paracelsus’un ‘‘Tüm maddeler zehirdir. Özellikle. Enjeksiyon yoluyla uygulanan ilaç çabuk etki gösterdiğinden en kısa sürede sonuca ulaşılır. ilaç uygulamalarında vazgeçilmez temel becerilerdendir. hastalık ve yaralanmalarda tedaviyi sağlayan en önemli unsurlardan biridir. hayati öneme sahiptir. 1 . tekniğine uygun olarak kas içine ilaç uygulama bilgi ve becerisine sahip olacaksınız. ancak ilaç hazırlama ve uygulama prensipleri doğrultusunda cerrahi aseptik tekniğe uygun yapılırsa fayda sağlanabilinir. Kas içi enjeksiyon uygulaması. İlaç.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci.

2 .

steril paket içerisinde disposable halde. Kas içine ilaç uygulamasına. Steril malzemenin sterilliği korunmalıdır. 1. insan vücuduna enteral veya parenteral yolla verilir. Büyük çizgiler ml (cc).1. küçük çizgiler dizyem ölçü birimini ifade eder. Enjektör üç bölümden oluşur:  Ajutaj. 1. iğnenin takıldığı yerdir. 3 . İM enjeksiyon için 1–5 ml’lik enjektör kullanılır.1. Eldiven Kendi can güvenliğini korumak için mutlaka eldiven (nonsteril) giyilmelidir. Haznenin üzerinde doz çizgileri bulunur. 1 ml’den 50 ml’ye kadar enjektör bulunur.  Hazne. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMASINA HAZIRLIK İlaçlar. tercih edilir. Enjeksiyon yoluyla ilaç uygulaması:    İlaçların çabuk etki etmesi istendiğinde. İlaç gastrointestinal sıvılar tarafından tahrip edildiğinde. Kas içine verilen ilaç. basit bir cerrahi operasyon kabul edildiğinden cerrahi aseptik kurallara uygun yapılmalıdır. Malzeme Hazırlığı Enjeksiyon. intramüsküler (İM) enjeksiyon (şırınga etme) denir.1. vücutta sistemik etki gösterir. 1.2. Enjektör (Şırınga) Enjektör. Kas içine ilaç uygulaması parenteral yolla ilaç uygulamalarındandır. iğnesi ile birlikte bulunur. ARAŞTIRMA   Enjektör ve iğne çeşitlerini araştırınız. enjektöre ilacın çekildiği yerdir. Enjektöre ilaç çekilmesini izleyiniz. Hasta veya yaralı ağız yolu ile ilaç alamadığında. haznenin hacmine bağlıdır. 1. Kanla bulaşan hastalık varlığı veya şüphesi durumunda iki eldiven üst üste giyilebilir. (1 ml=10 dizyemdir) Enjektörün büyüklüğü.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapabileceksiniz.1.

Açık. haznenin içinde bulunan. Resim 1. hazneden çıkarılmaz. yırtık. Piston. Resim 1. pistonun yer aldığı taraftan açılmalıdır. Piston ve haznenin iç kısmına dokunulmaz. Steril paketten çıkarılan enjektör. piston.2: Enjektörün paketten çıkarılması 4 . ilacı çekmeye ve itmeye yarayan hareketli kısımdır. steril paket açma tekniğine uygun. ajutajına iğne takılarak kontamine olmadan hemen kullanılmalıdır.1: Enjektör çeşitleri ve enjektörün bölümleri Enjektör. ıslak veya son kullanma tarihi geçmiş paketteki enjektör kullanılmaz.

1. steril olduğundan açıkta bırakmamak ve hiçbir yere değdirmemek gerekir. iğneyi koruma özelliği olan enjektördür. paslanmaz metalden yapılmış.1. Enjektörün tekrar kullanımı ve iğne batması yaralanmaları. İğnenin dört bölümü vardır:   Kök. gövde iç çapının genişliğine göre numaralandırılır. İğne numaraları büyüdükçe iç çapı küçülür. İğnenin kökü. İğne. İM enjeksiyon için genellikle 2. deriye zor girer. enjektör ile birlikte ya da tek bulunur. İğne ucu. yeterince sivri ve keskin olmalıdır. iğnenin sivri. Gövde. enjektörün ajutajına tam yerleşebilmesi için sıkılaştırılmalıdır. uzunluğunda.3: İğnenin bölümleri ve iğne çeşitleri Steril paketten çıkarılan iğne. Enjeksiyon tipine göre iğnenin boyu değişebilir. Ucu kütleşmiş iğne. (koruyucu kılıf) steril olan iğneyi muhafaza eder. 11’den 28’e kadar numara mevcuttur.4.5–4 cm. kullanım sonrası sağlık çalışanlarını ve etkileşimde bulundukları kişileri yaralayabilir ve enfekte edebilir. İğneyi koruma özelliği olmayan enjektör. genellikle üretici firma tarafından kök kısmındaki renkle ifade edilir.1. Güvenli Enjektör Güvenli enjektör. İğne numarası. ağrıya neden olur ve dokuya zarar verir. steril paket içerisinde disposable halde. İğne İğne. iğnenin uzunluğudur.3. İğne. enjektörün ajutajına hemen takılarak kontamine olmadan kullanılmalıdır. milyonlarca insanı enfeksiyon riskine maruz bırakmaktadır. yeşil renkli (21 no) iğne kullanılır. İlacın viskozitesine ve ilaç uygulanacak bireyin kas yapısına uygun iğne seçilmelidir. (kabza) iğnenin enjektörün ajutajına takılmasını sağlayan renkli kısımdır. Uç.   Resim 1. 5 . deriye ilk giren kısmı olup verevine kesilmiş boru görünümündedir. 1. Kapak.

Hepatit. dünya genelinde her 30 saniyede bir iğne batma kazasının yaşandığını ve bunun sonucunda sağlık çalışanlarının kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlara maruz kaldığını ve bu yüzden ölümlerin görüldüğünü bildirilmektedir. Tıklama sesi. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi gibi kan yoluyla bulaşan hastalıklara maruz kalma riski ile karşı karşıyadır. Bu durum. sızıntı veya kontaminasyonu önler ve gereksiz iğne değişimlerini engeller. pistonun sonuna kadar bastırılmasıyla yaylı mekanizması sayesinde enjektörün içine otomatik olarak çekilir. HIV/AIDS. Tüberküloz. Bu. Sifiliz. Çeşitli tasarımlarda üretilen güvenli enjektör. emniyet mekanizmasının başlangıcıdır.  İğnesi kaybolan (vanishpoint) enjektör İğne. kullanıldıktan sonra iğneyi geri içine alan (retractable) güvenli enjektör ile önlenebilir. 6 . kapalı sistem sağlar. sonuna kadar geri çekilir ve kırılır. silindir şeklindeki piston içine. Kullanılmış ve kontamine enjektör 20’den fazla virüs içerebilir.4: İğnesi kaybolan enjektör  Pistonu kırılan enjektör İğne. Piston geri çekilirken iğne. İğne. sabit olmayıp gerektiğinde değiştirilebilir. İğne enjektörde sabittir. Sıtma. sonuna kadar itilmemelidir. Herpes.Uluslararası Çalışma Örgütü. emniyetli. piston da hazne içine hapsolduğundan ve geri çıkartılamadığından dolayı atık alanında da güvenliği sağlar ve tıbbi atık kutularında daha az yer kaplar. iğnesi değiştirilemez. pistona tam bastırılıp tıklama sesi duyulunca hastadan çıkarılır. enjeksiyon işleminin sonunda ve kas içindeyken. Enjeksiyon sonrasında iğne. kontaminasyon riskini azaltır ve iğne batmasına bağlı yaralanma riskini sıfıra indirir. Piston. Enjektörün emniyet mekanizmasını zamanından önce aktif hale getirmemek için ilaç çekilmeden önce piston. enjeksiyon işleminin sonunda ve kas içindeyken. haznenin içine girer ve pistonun kırılan parçası hazneyi kilitler. Enjektörün güvenli geri çekme mekanizması piston içindedir ve tek elle kullanılabilir. artık ülkemizde de kullanılmaktadır. (bastır çek kır / push pull snap) İğnenin koruyucu kapağı da ajutaja tersinden takılır. Resim 1. Ayrıca güvenli enjektörün fiziksel olarak yeniden kullanımını önlemek için iğneyi kilitleme mekanizması vardır. Dünyada büyük bir toplum sağlığı tehdidi olan bu durum. Sağlık personeli ve tıbbi atıklarla ilgilenen çalışanlar. (ILO) sağlık çalışanlarının iğne ve kesici alet yaralanmalarına maruz kaldığını. Tıbbi atık maliyetini 2/3 azaltır.

Güvenlik kalkanı da denilen kilitleme mekanizması üzerine tıklama sesi duyuluncaya kadar bastırılır. Bu esnada iğne. Resim 1. Resim 1. hazne içinde bükülmüş olarak kalır. Tek elle uygulanabilir.6: Pistonu döndürülen enjektör  Klipsli (surguard) enjektör İğne köküne yerleştirilmiş kilit vardır.7: Klipsli enjektör 7 . Enjektörle birlikte ya da tek iğne paketlenmiş halde bulunur. tıklama sesi duyuluncaya kadar saat yönünde yaklaşık 300 döndürülüp geriye çekilir. iğne. Piston ileri doğru bastırılınca.5: Pistonu kırılan enjektör  Pistonu döndürülen (rotate) enjektör Enjeksiyon işlemi bittikten sonra piston.Resim 1. hazne içine girer.

Antiseptik solüsyon Antiseptik solüsyonlardan. 1.25 mg 1 ml X ml İstenen doz = 0. deri antisepsisinde ve iğnenin dokudan çıkarılmasında kullanılmak üzere iki adet hazırlanmalıdır. Enjektöre kaç ml Adrenalin çekilmelidir? 1gr 0. 1 ml=1 cc=1 cm3=10 dizyem’dir.7. hekim tarafından yazılı ve imzalı olarak yapılır. az ya da çok olmamalıdır. enjektör de tıbbi atık çöpüne atılmalıdır.6.25 mg’dır. doz ayarlamasını yapmak için ölçü birimleri bilinmelidir. Pamuk Pamuk. ilaç uygulamasından sonra istem mutlaka yazılmalı ve imzalanmalıdır. 4 ml distile su ile sulandırılırsa 100 mg istenen doz için hastaya kaç ml enjekte etmek gerekir? 4 ml X 1000 mg 100 mg İstenen doz = 100 x 4/1000 = 0.25 ml = 2. enjeksiyon yapılacak bölgenin antisepsisini sağlamak için gereklidir. kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna. uygulama sırasında ise sekiz doğru ilkesine uyulmalıdır.5. Alkol veya baticon.1. yeterli olmalı. 1.1.4 ml = 4 dizyem ( Bir defada verilecek doz ) 8 .1. Acil ilaç uygulamalarında çoğu kez buna fırsat olmaz. Amoksisilin 1 gr flakonda toz şeklinde bulunur. alkol veya baticon kullanılmalıdır.25x 1/1= 0. Örnek: 1 ml Adrenalin 1 gr’dır.1. Antiseptik solüsyonlu pamuk. 1. Pamuğa dökülen antiseptik solüsyon.2. enjeksiyon yapılacak bölgenin temizliği için gereklidir. Bu durumda. İlaç uygulama istemi. Güvenli enjektör tıbbi atık kutusuna atılır. Tıbbi Atık Kutusu İlaç uygulamasından sonra iğne.5 dizyem Örnek: Doktor isteminde 8 kg bir çocuk için 2x100 mg Amoksisilin istemi vardır. İlaç Hazırlama İlaçların hazırlanması sırasında üç kontrol ilkesine. Enjeksiyon yoluyla uygulanacak ilaçlarda. İstenen doz 0.

İlacın bir bölümü. Ampul. Ampulün boyun kısmında. Cam kırıklarının sıçramasını önlemek için ampul kendimizden uzakta tutulur. gövdesinden tutulur.1. ampulün açıldığı bölümdür. Başparmak ile hızla geriye doğru bastırılarak boyundan kırılır. Gövde kısmında ise ilaç bulunur. içerisinde tek dozluk sıvı ilaç bulunan. Ampul. boyun ve gövde olmak üzere üç kısımdan oluşur. 0. baş kısmında ise parmaklar ile birkaç fiske vurularak ilacın tamamının gövdeye inmesi sağlanır. Resim 1. Ampul bütün halde bulunmasına rağmen baş.1. Resim 1. Ampulden Enjektöre İlaç Çekme Ampul. baş kısmından bir elin başparmağı kendimizden tarafta olacak şekilde tutulur. göz hizasına getirilerek ilacın tamamının gövdede olup olmadığı kontrol edilir.5–10 ml arasında değişen miktarda ilaç bulunabilir. küçük cam şişelerdir. Kırılma esnasında cam parçaları ampulün içine girmişse o ampul kullanılmaz.2. renkli nokta kendinize doğru çevrilir. Baş kısmı. Boyun kısmı. üstte kapak vazifesi görür. Ampul. kırılarak açılır. Ampulde.9: Ampulün kırılması 9 . kolayca kırılmayı sağlayan renkli bir nokta veya halka bulunur.8: Ampul Ampulden enjektöre ilaç çekmek için şu işlemler uygulanmalıdır:     Eller yıkanmalı ve eldiven giyilmelidir. atılır. Ampul.

ilacın dışarı çıkmaması için dikkat edilir.2. iğne ucunun kütleşmemesi için ampulün tabanına (dibine) değdirilmeden çekilmelidir. küçük cam şişelerdir. İlacın tamamı. içerisinde tek dozluk toz ilaç bulunan. ajutajından işaret parmağı ile desteklenerek iğne. İlaç. Enjektörde hava varsa enjektör. 10 . emilim esnasında ağrıya neden olabileceğinden lidokain içeren çözücü sıvı ile sulandırılır. İlacın tamamı ya da istenen doz. Şişe ağzı kauçuk tıpa ile kapatılmış.10: Ampulden ilaç çekilmesi   İğnenin kapağı kapatılır. Flakonun yanında. lidokain içeren sıvı ile sulandırılmışsa mutlaka İM yol ile hastaya uygulanmalıdır. Metal ya da plastik kapak kolayca açılabilir. toz halindeki ilacın çözücü sıvısını içeren ampul bulunur. Piston yavaşça itilerek üstte toplanan hava çıkarılır. İlaç. Enjektördeki havayı çıkarırken kontaminasyonu önlemek için iğne kapağı kapalı olmalıdır. Enjektör. diğer elin işaret ve ortaparmakları arasında tutulur. toz ilacın özelliğine göre değişse de genellikle steril distile sudur. ampulün dışına değdirilmeden içine sokulur. gerekli olan dozdan fazla ise ampulde kalan ilaç atılır. Resim 1. iğne ucu yukarı bakacak şekilde göz hizasında tutulur. bir daha kullanılmaz. piston geriye çekilerek enjektöre çekilir. Ampulün içindeki çözücü sıvı. Enjektör. üzeri metal ya da plastikle kaplanmıştır. alınarak iğnenin kapağı çıkarılır. Bazı ilaçlar. mutlaka yanında bulunan ampul içindeki uygun çözücü sıvı ile sulandırılmalıdır. Ampul. Hava kabarcıklarının üste çıkması için piston hafifçe geri çekilerek enjektörün haznesine parmaklar ile birkaç fiske vurulur. Flakondan Enjektöre İlaç Çekme Flakon.2.    İlaç miktarına uygun olarak seçilen enjektör. ampulü tutan elin başparmağı ve yüzük parmağı ile tutularak ampul içinde sabitlenir. 1. Flakon içindeki toz ilaç.

eksik doz demektir. iğnenin kapağı çıkarılır. kauçuk tıpanın tam merkezinden flakona sokulur. Kapak açılınca görülen kauçuk kısım steril olduğundan dokunulmamalıdır. iki el arasında döndürülerek içindeki toz ilacın tamamen erimesi sağlanır.Resim 1. toz halindeki ilaca temas etmemelidir. İğne.11: Flakon Flakondan enjektöre ilaç çekmek için şu işlemler uygulanmalıdır:         Eller yıkanmalı ve eldiven giyilmelidir. Flakon. piston itilerek flakon içine verilir. Enjektör içindeki çözücü sıvının tamamı. Resim 1. Çözücü sıvının tamamı ampulden enjektöre çekilir ve iğnenin kapağı kapatılır.12: Flakonun açılması ve toz ilacın eritilmesi 11 . flakondan çıkarılıp kapağı kapatılır. İğne. Flakonun metal ya da plastik kapağı açılır. Bazı ilaçların erimesi zaman alabilir. Tam olarak erimemiş ilaç. İçinde çözücü sıvı bulunan enjektör alınır. Flakona giren iğne ucu. Böyle durumlarda mutlaka beklenmelidir.

İğnenin kapağı kapatılıp enjektörde hava varsa çıkarılır. İçine hava çekilen enjektörün iğnesi. İlacın tamamı ya da istenen doz. gerekli olan dozdan fazla ise flakonda kalan ilaç.13: Flakondan ilaç çekilmesi   Enjektörün iğnesi. tıpadan geçerken kütleşmiş olduğu düşünülüyorsa steril yeni bir iğne ile değiştirilir. ampul içinde toz halinde ise önce çözücü sıvısı enjektöre çekilir. Hazırlanacak ilaç. enjektöre çekilerek iğnenin kapağı çıkarılır. diğer ele alınır. Flakon. uygun şartlarda saklanmak kaydıyla tekrar kullanılabilir. İğne ucunun. ampul içerisinde bulunabilir.   İlaç miktarı kadar hava. piston geri çekilerek enjektöre alınır. baş aşağı çevrilerek göz hizasında tutulur. flakon içine verilir. flakon içindeki basıncı artırarak ilacın enjektöre çekilmesini kolaylaştırır. 12 . İlacın tamamı. Flakon ve enjektör. Hava. Flakon içine verilen hava. İlaç. yavaşça kendi etrafında döndürülerek ilacın tamamen erimesi sağlanır. sonra toz ilaç bulunan ampule boşaltılır. Bazı toz ilaçlar. Eriyen ilacın tamamı ya da istenen doz enjektöre çekilir. Ampul. flakon içindeki ilaç miktarı azaldıkça iğne ucu yavaşça aşağı doğru çekilerek enjektöre alınır. flakona sokulur. flakondan çıkarılır. Resim 1.

ilaç uygulaması esnasında tam olarak piston ile ilaç arasında bulunmalıdır. iğnenin dokuya girdiği yerde kilit oluşturur. Bu durum.14: Hava kilidi oluşturulması Hava kilidi tekniği.3.1. Hava Kilidi Tekniği İlacı enjektöre çektikten sonra 2–3 dizyem (0. Verilen hava. Bu işlem sadece İM ve subcutan (derialtı) enjeksiyonlarda. enjektör içindeki ilacın tamamının dokuya itilmesini sağlar. Resim 1. Ayrıca hava. Enjektör içindeki hava. çok az dozlarda subcutan yolla uygulanan ilaçların (insülin.) tam dozunda verilebilmesi için önemlidir. heparin vb. 13 .3 ml) havanın enjektöre çekilip enjeksiyonun yapılmasıdır. Böylece önce ilaç daha sonra hava kas dokusu içine verilir. irritan etkili ilaçların İM yolla uygulanması durumunda iğnedeki ilaç artıklarının deri altı dokusunu tahriş etmesini önler. enjeksiyonun yere 90º lik açıyla yapılması durumunda uygulanır.2–0.

 Flakona hava veriniz.  İğneyi flakondan çıkarıp kapağını kapatınız.  Flakonun metal veya plastik kapağını açınız. İğne ucunu. Flakonu aşağıda.  İlaç dozunu hesaplayınız.  Uygun enjektör seçimi yaparak iğneyi enjektöre takınız. iki el arasında döndürünüz. Toz ilacın tamamen erimesini bekleyiniz.  Flakonu. Ampulü göz hizasına getiriniz. steril olduğundan kontaminasyonu önleyiniz. Çözücü sıvının tamamını. Ampulü kendinizden uzakta tutunuz.  Enjektörün iğnesini ampulün içine sokunuz.  Enjektöre hava çekiniz. piston tarafından açınız. İşlem Basamakları  Ellerinizi yıkayıp eldiven giyiniz. Mümkünse güvenli enjektör kullanınız. steril olduğundan kontaminasyonu önleyiniz. İşaret parmağı ile enjektörü ajutajından destekleyiniz.  Enjektörün iğnesini. İlacın tamamını ya da istenilen dozu enjektöre çekiniz. pasif olan elinizin işaret ve orta parmakları arasında tutunuz. İşaretli kısmı kendinize doğru çeviriniz.  Ampulün baş kısmından tutarak boyundan kırınız. Enjektör paketini. Parmaklar ile birkaç fiske vurarak ilacın tamamının gövdeye inmesini sağlayınız. 14 .  Ampul içindeki ilacın gövdede olmasını sağlayınız. İğneyi ampulün dışına değdirmeden sokunuz. İlaç miktarı kadar hava çekiniz.                 Pistonu geriye çekerek ilacı enjektöre çekiniz. İğne. İğne. İlaç miktarına uygun enjektör seçiniz.          Öneriler Malzemenin kontaminasyonunu önleyiniz. enjektörü yukarıda olacak şekilde tutunuz. Kapak açılınca görülen kısım steril olduğundan dokunmayınız. toz ilaç seviyesinden yukarıda tutunuz. Ampulü tutan elin başparmağı ve yüzük parmağı ile enjektörü destekleyiniz. enjektörün ajutajına sıkılaştırarak takınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapınız. Ampulü. İğne kökünü. Kendi can güvenliğinizi koruyunuz. flakon içine boşaltınız. flakon içine veriniz. İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uyunuz.  İğnenin kapağını kapatınız. kauçuk tıpanın merkezinden sokunuz.  Enjektör içindeki çözücü sıvıyı.

 İğnenin kapağını kapatıp enjektördeki havayı çıkarınız.  Enjektörü. flakon içindeki ilaç miktarı azaldıkça yavaşça aşağı doğru çekiniz.  Üstte toplanan havayı.  Flakon ve enjektörü göz hizasında tutunuz.  İlacın tamamını ya da istenilen dozu enjektöre çekiniz. pistonu yavaşça iterek çıkarınız.  Enjektöre.  Enjektörü.  İğne ucu. iğne ucu yukarı bakacak şekilde göz hizasında tutunuz. flakondan çıkarınız. kütleşmişse yeni bir iğne ile değiştiriniz.  Yere 90º lik açıyla uygulanacak enjeksiyonlarda hava kilidi oluşturunuz.  İğne ucunu.  Enjektöre 2–3 dizyem hava çekiniz.  İlacın dışarı çıkmaması için özen gösteriniz. 15 . kilit oluşturmak için hava çekiniz.  Enjektörün gövdesine parmaklar ile birkaç fiske vurunuz. Flakon ve enjektörü baş aşağı çevirerek ilacı enjektöre alınız.

Aşağıdakilerden hangisi. iğnenin bölümlerinden değildir? A) Kapak B) Ajutaj C) Kök D) Uç E) Gövde Aşağıdakilerden hangisi. Aşağıdakilerden hangisi. 1. 3. hava kilidi oluşturmayı açıklar? A) Enjektördeki havayı çıkarmak B) Enjektöre bir miktar hava çekmek C) Kas dokusuna önce ilacı sonra enjektördeki havayı vermek D) Flakona ilaç miktarı kadar hava vermek E) İlacın tamamını enjektöre çekmek 5. 16 . Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. İM enjeksiyonda kullanılan steril malzeme değildir? A) İğne B) Hazne C) İlaç D) Eldiven E) Enjektör Aşağıdakilerden hangisi. ampulün tabanına değdirilmemelidir E) Hepsi edilmesi gereken 2. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. flakondan enjektöre ilaç çekerken uygulanmaz? A) İlaç miktarı kadar hava verilir B) İlacın tamamı veya istenen doz enjektöre çekilir C) İlacın bir kısmının erimesi yeterlidir D) Çözücü sıvının tamamı flakona verilir E) Çözücü sıvı lidokainli ise ilaç mutlaka İM uygulanır Aşağıdakilerden hangisi. ampulden ilaç çekerken dikkat hususlardandır? A) İlacın tamamının gövdede olup olmadığı kontrol edilir B) Baş kısmında işaret varsa kendinize doğru çevrilir C) Ampul kırılırken kendimizden uzakta tutulur D) İğne ucu.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. 4. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.

kanlanması bozulmuş. İM yolla verilecek ilaç miktarı. çok iyi belirlenmelidir. 2. dermatit. ventrogluteal. Bilinci yerinde ise hasta ya da yaralıya. Alt ve üst ekstremitelerdeki kas. abse. Hasta ya da yaralının mahremiyet duygularına saygı gösterilmelidir. 10–20 dk içinde gözlenebilir. İM enjeksiyonla derin kas dokusu içine verilir. uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini ARAŞTIRMA   Enjeksiyon yapılan kasları araştırınız. enjeksiyon uygulanacak kasın gevşemesi sağlanmalıdır. yaş gruplarına ve seçilen bölgedeki kas yapısına göre değişiklik gösterir. (derinin iltihaplanması) yanık ve skar (yara bölgesinde kollajen doku oluşumu) dokusu olan bölgeye enjeksiyon yapılmamalıdır. Hasta ya da yaralının yaşı. Kas dokusunda. dorsogluteal. Vücudumuzda İM enjeksiyon yapılabilen bölgeler. kist. (arka kalça).ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Hasta ya da belirleyebileceksiniz. İM enjeksiyon uygulanacak bölge. sinir. İki yaşın altındaki çocuklarda en fazla 1 ml. kas tabakası iyi gelişmiş yetişkinlerde en fazla 5 ml ilaç verilmelidir. uygun pozisyonda olmalı. Travmaya uğramış. arter ve venleri şema üzerinde inceleyiniz. kanlanma çok olduğu için ilaçlar hızla emilir. bilinci yerinde değilse yakınlarına enjeksiyon uygulamasından önce bilgi verilerek rızası alınmalıdır. (yan kalça) femoral (uyluk) bölgeler ile deltoid kasıdır. durumu ve verilecek ilaç miktarı değerlendirilmelidir. Verilen ilacın sistemik etkisi. Enjeksiyon bölgesi iyice görülebilmeli ve palpe edilmelidir. 17 . İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA BÖLGELERİ İlaç. kas yapısı. Bunun için hasta. yaralıya.

(geçici veya kalıcı felç) damar zedelenmesi sonucu hematom (kan toplanması) gelişebilir. Ayrıca dorsogluteal bölge. Dorsogluteal bölge. İlaç. yüzüstü yatar pozisyonda olmalıdır. yürüdükçe geliştiği için üç yaşın altındaki çocuklarda kesinlikle kullanılmamalıdır. Başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakları içe çevrilmelidir. Resim 2. Aksi takdirde sinir zedelenmesi sonucu paraliziler. enjeksiyon yerini dikkatli belirlemek gerekir. Zira alt ekstremitelere uzanan siyatik sinir ile gluteal arterler bu bölgeden geçer.1. çocuklarda idrar ve dışkı ile kirlenme ihtimaline karşı tercih edilmemelidir. geniş ve kalın kas kitlesine sahip olduğundan 5 ml’ye kadar ilaçların emilimini sağlayabilir. Hasta. yetişkinlerde sıklıkla kullanılır. 18 . gluteus maximus ve medius Dorsogluteal bölgede. m. kalçada bulunan gluteus maksimus ve gluteus medius kaslarına enjekte edilir.2.1: Dorsogluteal bölge. Gluteal kaslar. Dorsogluteal Bölge Dorsogluteal bölge.

2: Dorsogluteal bölgenin dört eşit parçaya bölünüp üst dış kısmında enjeksiyon yerinin belirlenmesi  Spina iliaca anterior superior ile koksiks arasına hayali düz bir çizgi çizilir. enjeksiyon alanıdır. hayali çizgilerle dört eşit parçaya bölünür. üç eşit parçaya bölünür. Resim 2. koksiks ve gluteal kıvrımlarla sınırlı olan bölgedir. Dışta kalan 1/3’lük parçanın orta noktası enjeksiyon alanıdır. crista iliaca.Dorsogluteal bölgede enjeksiyon alanı iki şekilde belirlenebilir:  Gluteal bölge. Resim 2. Üstte ve dışta kalan 1/4’lük parçanın üst dış kısmı. Bu çizgi.3: Spina iliaca anterior superior ile koksiks arasındaki çizginin üçe bölünüp enjeksiyon yerinin belirlenmesi 19 . Gluteal bölge.

Ventrogluteal Bölge Ventrogluteal bölge. Yan yatış pozisyonunda ise üstteki bacak kalçadan ve dizden bükülerek alttaki bacağın önüne alınmalıdır. femurun büyük trochanteri üzerine yerleştirilir. enjeksiyon alanını belirlemek için avuç içi. Enjeksiyon. büyük damar ve sinirlerin olmaması. yüzüstü yatıyor ise başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakları içe çevrilmelidir. Sırtüstü pozisyonda ise dizler karına doğru bükülmelidir. deri altı tabakasının ince olması. İşaret parmağı ile ortaparmak arasında oluşan ‘‘V’’ şeklindeki üçgen alanın ortası enjeksiyon bölgesidir.4: M. İşaret parmağı veya ortaparmaktan biri spina iliaca anterior superior üzerine konup diğeri crista iliacaya doğru açılır. hasta ya da yaralıya verilecek pozisyon seçeneklerinin çok olması nedeniyle yetişkinlerde tercih edilir.5: Ventrogluteal bölgenin belirlenmesi 20 . Resim 2. Gluteus medius ve minimus Hasta. Resim 2.2.2. gluteus medius ve gluteus minimus kaslarına yapılır. Ventrogluteal bölgede.

Bundan dolayı yetişkinlerde mümkün olduğunca tercih edilmemelidir. sırtüstü ya da oturur pozisyonda olabilir. Laterofemoral bölgede. Ortada kalan parçanın 1/3’lük dış yan kısmı enjeksiyon alanıdır. Resim 2. Femoral Bölge Femoral bölge. Resim 2. İlaç emilimi. Vastus lateralis. üç eşit parçaya bölünür.3. Hasta. vastus lateralis ve rectus femoris kaslarına yapılır.7: Femoral bölgede enjeksiyon alanları 21 .2. uyluk ön yüz dış yan tarafında. Vastus lateralis bulunur. Enjeksiyon. vastus lateralis ve m. sinir ve damarlar yönünden zengin olmadığından diğer bölgelere göre daha yavaştır. m. özellikle üç yaşın altındaki çocuk ve bebeklerde kullanılır. rectus femoris Femoral bölgede enjeksiyon alanı iki şekilde belirlenebilir:  Laterofemoral (ön dış yan uyluk) bölgede.6: m. m. şerit şeklinde uzanan kalın bir kastır. enjeksiyon alanını belirlemek için büyük trochanter ile diz arasındaki femur.

Deltoid Kası m. üçgen şeklinde bir kastır. Rectus femoris bulunur. radial sinir ve büyük damarların geçmesi nedeniyle tercih edilmez. omuzu ön.8: Bebekte İM enjeksiyon uygulaması 2. 22 . enjeksiyon uygulamak için tabanı. Anterofemoral bölgeye enjeksiyon yapabilmek için büyük trochanter ile diz arasındaki femur. kalın. enjeksiyon alanı olarak belirlenir. Enjeksiyon yapılacak kol. üç eşit parçaya bölünür. Yetişkinlerdeki aşı uygulamalarında tercih edilir.9: m. Rectus femoris. Ortada kalan parçanın 1/3’lük orta kısmı. deltoideus ve enjeksiyon yeri Hasta ayakta. m. Resim 2. Deltoid kasına. oturur ya da yatar pozisyonda olabilir. tepesi. Deltoideus. Küçük bir kas olması. m. Resim 2.4. İlaç emilimi hızlı olmasına karşın genellikle ağrılıdır. İlaç miktarı 1 ml’yi geçmemelidir. dış ve arkadan saran. uyluğun ön yüzünde düz bir şekilde uzanan kastır. dirsekten bükülmelidir. Anterofemoral (ön uyluk) bölgede. acromion çıkıntının altına çizilen hayali çizgi. koltukaltı çizgisi olarak belirlenen üçgenin tam ortası enjeksiyon alanıdır.

Mümkünse perde. bölünüz.  Enjeksiyon alanını yeterince görünüz ve palpe ediniz. Enjeksiyon alanını hastanın yaşına. Laterofemoral bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta veya yaralının  Femuru. femurun büyük trochanteri  Yan yatış pozisyonunda ise üstteki üzerine yerleştiriniz. doğru açınız. Dorsogluteal bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Spina iliaca anterior superior ile koksiks  Hastayı. tamamen koyup diğer parmağınızı crista iliacaya görülecek şekilde açınız. durumuna ve ilaç miktarına  Seçilen enjeksiyon alanına göre hastaya göre belirleyiniz.  Sırtüstü pozisyonda ise dizlerini karına doğru bükünüz. uygun pozisyon veriniz. ayaklarını içe çeviriniz. görülecek şekilde açınız.    Mahremiyeti koruyucu önlemleri alınız. bölgesi olarak belirleyiniz. Hastanın endişelerini gideriniz.  Dışta kalan 1/3’lük parçanın orta  Hasta veya yaralının enjeksiyon noktasını enjeksiyon alanı olarak uygulanacak bölgesini. kas yapısına. paravan çekiniz. bacağı kalçadan ve dizden bükerek alttaki bacağın önüne alınız. Ventrogluteal bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta. hayali olarak üç eşit parçaya uygulanacak bölgesini.  Avuç içinizi.  Kasın gevşemesini sağlayınız. enjeksiyon tamamen 23 . görülecek şekilde açınız.  İşaret parmağınızı ya da ortaparmağınızı  Hasta veya yaralının enjeksiyon spina iliaca anterior superior üzerine uygulanacak bölgesini.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Hasta ya da yaralıya. yüzüstü yatar pozisyonda arasına hayali düz bir çizgi çizip üç eşit başparmakları birbirine bakacak şekilde parçaya bölünüz.   Öneriler Hasta haklarına saygı gösteriniz. tamamen belirleyiniz. uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini belirleyiniz. işlem hakkında  bilgi verip rızasını alınız.  Ortada oluşan üçgen alanı enjeksiyon  Dikkatli olunuz. yüzüstü yatıyorsa başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayaklarını içe çeviriniz. İşlem Basamakları  Hasta ya da yaralıya. Hasta haklarına saygı gösteriniz.

çiziniz. oturur ya da yatar  Acromion çıkıntının altına hayali çizgi pozisyonda olabilir. hayali üç eşit parçaya bölünüz. Deltoid kasında enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta ayakta. tam ortasını belirleyiniz. Anterofemoral bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta veya yaralının enjeksiyon  Femuru.  Ortada kalan parçanın 1/3’lük orta kısmını enjeksiyon alanı olarak  Dikkatli olunuz.  Tepesi koltukaltı çizgisi olan üçgenin  1 ml’den fazla ilaç uygulamayınız. Ortada kalan parçanın 1/3’lük dış yan kısmını enjeksiyon alanı olarak belirleyiniz. belirleyiniz. uygulanacak bölgesini. 24 .  Kolu dirsekten bükünüz. tamamen görülecek şekilde açınız.

Rectus femoris C) m. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. Gluteus maximus ve medius Laterofemoral bölgeye enjeksiyon uygularken hangi pozisyon verilir? A) Yan yatış pozisyonu B) Sırt üstü veya oturur pozisyonu C) Yüzüstü pozisyonu D) Sims pozisyonu E) Dorsal rekümbent pozisyonu Aşağıdakilerden hangisi ventrogluteal bölgeye İM enjeksiyon yapımı ile ilgili değildir? A) Sırtüstü pozisyonda dizler bükülmeli B) Avuç içi büyük thorachanter üzerine yerleştirilmeli C) İşaret parmağı spina iliaca posterior superior üzerine konmalı D) Hasta yüzüstü. Gluteus maximus Bebeklerde. Vastus lateralis ve m. 3. Gluteus maximus ve medius D) m.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. Gluteus maximus ve minimus B) m. Vastus lateralis ve m. enjeksiyon alanının değerlendirilmesinde önemli değildir? A) Hastanın yaşı B) İlaç miktarı C) Hastanın kas yapısı. Gluteus maximus D) m. Rectus femoris ve m. Aşağıdakilerden hangisi. Gluteus minimus E) m. 4. Vastus lateralis ve m. İM enjeksiyonda hangi kaslar tercih edilir? A) m. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. sırtüstü ya da yan yatış pozisyonunda olmalı E) Ortaparmak crista iliacaya doğru açılmalı 2. 5. Gluteus minimus E) m. durumu D) Hastanın cinsiyeti E) Pozisyonun uygun olması Dorsogluteal bölgede hangi kaslara enjeksiyon yapılır? A) m. Gluteus medius ve minimus C) m. 1. 25 . DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Gluteus maximus B) m.

E. kapillerden pasif difüzyon yoluyla kana geçer. 3. ancak 10 ml’lik bir ilaç ikiye bölünerek sağ ve sol taraftaki kaslar içine enjekte edilebilir. bazı steroid hormonlar) kas içine verilince burada bir depo oluşturur ve yavaş yavaş emilir. Böylece. Büyük moleküllü ilaçlar ise lenf damarları yoluyla emilir. uzun süreli (1–3 ay) etki elde edilir ve daha seyrek enjeksiyon yapılarak tedavi sağlanır. Rek b ARAŞTIRMA   İM enjeksiyon uygulamasını izleyerek bir rapor hazırlayınız. İlaç emilim hızını.1’i kadar olduğundan lenf yoluyla emilim çok yavaş olur. ilaç verilen bölgedeki kan akımı belirler. Şekil 3.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayabileceksiniz. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA TEKNİĞİ İM ilaç uygulaması ile kas içine verilen ilaç molekülleri. K vitaminleri. lokal olarak interstisyel sıvıya dağılır.1: İM enjeksiyon uygulaması 26 . İM enjeksiyon uygulamasında dikkat edilmesi gereken noktaları araştırınız. Kas içine enjekte edilecek ilaç miktarının 5 ml’yi geçmemesi gereklidir. Küçük moleküllü ilaçlar. D. Dokularda lenf akımının hızı. Bazı ilaç süspansiyonları (depo penisilin) ve sıvı yağlar içinde çözülmüş ilaçlar (A. kan akımının yaklaşık % 0.

Enjeksiyon bölgesi. Antisepsisi sağlanan bölgeye dokunulmamalıdır.1: Enjeksiyon yerinde antisepsinin sağlanması    Silinen bölge. Resim 3. Hazırlanan ikinci pamuk. alkollü ya da batikonlu pamukla merkezden çevreye doğru olmak üzere yaklaşık 5 cm çapında silinir.2: Enjektörün tutulması 27 . aseptik kurallar çerçevesinde içten dışa doğru. parmaklarla kavranarak toplanır. Enjektör. Kas dokusu çok ince olan yaşlı veya zayıf hastalarda kas.   Resim 3. Silme işlemi. derin nefes alıp vermesi söylenir. gözle ve palpe edilerek kontrol edilir. İntramüsküler Enjeksiyon Tekniği    Hasta veya yaralının kimliği kontrol edilir. Enjektör alınarak iğnenin kapağı çıkarılır. Böylece deri üzerinde antisepsi sağlanır. Hastaya. iç bölgeye değdirilmemelidir.3. Belirlenen enjeksiyon bölgesi. Bu durum. ortaparmak veya işaret parmağı ile ajutajından desteklenerek kalem tutar gibi tutulur. hastanın rahatlamasını ve kasların gevşemesini sağlar.1. tek bir hareketle yapılmalıdır. başparmak ve işaret parmakları ile hafifçe bastırılarak gerdirilir. Dış bölgeye değmiş olan pamuk. diğer elin küçük ve yüzük parmakları arasına sıkıştırılır.

28 . tek bir hareketle. 90º lik açıyla dokudan çıkarılmalıdır. tek bir hareketle. 90º lik açıyla. İlaç. Resim 3. geri çekilir. İlacın çok hızlı verilmesi. Resim 3.3: 90º lik açıyla dokuya girilmesi    Enjektörü tutan el. Diğer el ile enjektörün pistonu geri çekilerek enjektöre kan gelip gelmediği kontrol edilir. Pamukla enjeksiyon yerine hafifçe basınç uygulanır. Bu esnada enjektörün iğnesi. Bu durumda iğne hemen geri çekilmeli ve ilaç yeniden hazırlanmalıdır. Tespit edilen ve gerdirilen bölgeye enjeksiyon iğnesi. istenmeyen sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilir. tereddüt etmeden hızlı bir şekilde batırılır. çok hızlı enjekte edilmemelidir. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek hafifçe basınç uygulanır. iğne batırıldıktan sonra hiç hareket ettirilmeden sabit tutulur. (hastanın kas dokusuna göre ayarlanabilir) 90º lik açı iğnenin kas dokusuna ulaşmasını sağlar. Enjektöre kan geliyorsa iğne ucunun damara isabet ettiğini gösterir. Aksi takdirde ilacın damar içine verilmesi. İğnenin tamamı doku içine girmelidir. hızlı bir şekilde. Enjektöre kan gelmiyorsa piston diğer el ile yavaşça itilerek ilaç.4: İlacın kas dokusuna verilmesi   Küçük ve yüzük parmakları arasına sıkıştırılan pamuk. kas içine enjekte edilir. dokuda basınç oluşturacağından ağrıya neden olur. Silinen bölgeyi gerdirmekte olan diğer el.

2. 29 . İM enjeksiyondan sonra ilacın etkileri yönünden gözlenip değerlendirilmelidir.) İM yolla uygulama işlemidir. Z Tekniği Z (zik-zak) tekniği. Eldiven çıkarılıp tıbbi atık çöpüne atılmalıdır. Z tekniği ile enjeksiyon. Eller yıkanmalıdır. İşlem esnasında derialtı dokusu ile kas dokusu birbirine paralel olmadığı için bu adı almıştır. ventrogluteal ve femoral bölgelere uygulanabilir.Resim 3. dorsogluteal. Yapılan işlem mutlaka kayıt edilmelidir.6: İğnenin tıbbi atık kutusuna atılması Hasta. 3.5: Enjektör iğnesinin dokudan çıkarılması     İğne. Resim 3. enjektör ve pamuk tıbbi atık çöpüne atılır. Z tekniği ile enjeksiyon uygulanacaksa ilaç çekildikten sonra iğne mutlaka değiştirilmelidir. kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna. deri altı dokuda kuvvetli irritasyona neden olan ve deriyi boyayan bazı ilaçları (demir preparatları vb. Hava kilidi tekniği uygulanmalıdır.

Diğer el ile piston geri çekilerek kan gelip gelmediği kontrol edilir. Bu şekilde derialtı doku yer değiştirir. Gerdirilen deri. Resim 3. elin yan kısmı ile yaklaşık 3 cm kenara doğru kaydırılarak gerdirilir. el değiştirilerek deriyi gerdirmeye devam eden elin başparmak ve işaret parmakları ile tutulur.Z tekniği ile enjeksiyon uygulaması.2: Z teknikle derialtı dokusunun kaydırılması  Enjektör. yavaşça (10 saniyede 1 ml) enjekte edildikten sonra pamuk. Belirlenen enjeksiyon alanı üzerindeki deri. ancak şu işlemler eklenmelidir:    Hava kilidi tekniği için enjektöre 2–3 dizyem hava çekilmelidir. İğne ucu değiştirilmelidir. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek enjektör hızlıca dokudan çıkarılır. serbest bırakılır. 90º lik açıyla iğne batırıldıktan sonra.7: Z teknik uygulaması    İlaç. 30 . İM enjeksiyon uygulamasında olduğu gibidir. Pamukla enjeksiyon yerine hafifçe basınç uygulanır. Şekil 3.

kist. Özellikle derialtı dokusunda görülür. Enjektöre kan gelip gelmediği kontrolü yapılırken enjektöre kan geliyorsa iğne hemen geri çekilmelidir. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek hafifçe basınç uygulanmazsa deri iğneye sarılır.3. palpe edilmelidir.) ortaya çıkmasına neden olabilir.    31 . İntramüsküler Enjeksiyon Komplikasyonları İM enjeksiyon uygularken aseptik kurallara uyulmaması. steril malzeme korunmalıdır. Enfeksiyonu önlemek için cerrahi aseptik tekniğe dikkat edilmeli. İğne dokudan çıkartılırken pamuk. (geçici veya kalıcı felç) damar zedelenmesi sonucu hematom (kan toplanması) görülebilir. dokuya girerken tek bir hareketle ve hızlıca girmezse doku travması görülebilir. enjeksiyon bölgesinin tam olarak belirlenememesi ve tekniğe uygun hareket edilmemesi neticesinde istenmeyen sonuçlar ortaya çıkabilir.3. Ayrıca. doku içindeki basıncı artıracağından ağrıya neden olabilir. Aksi takdirde ilacın damar içine verilmesi ani ve irreversbl (geri dönüşümü olmayan) sonuçların (şok. doku zedelenmesine yol açabileceği ve ilaç emiliminin istenen şekilde olamayacağı gibi ilaç hazırlama ve uygulama kurallarına da uyulmadığını gösterir. Enjeksiyon alanı iyi belirlenmezse sinir zedelenmesi sonucu paraliziler. Bu durum ağrı. İlacın hızla enjekte edilmesi. doku travması ve ağrıya neden olabilir. iğne ucunun. sıkça görülen en önemli komplikasyondur. Hastanın kas tabakasına uygun iğne seçilmediği takdirde ilaç derialtına enjekte edilebilir. damar yapısının bozulması vb. Bu sonuçları ve nedenlerini şu şekilde sıralamak mümkündür:    Enfeksiyon. İğne. Enjeksiyon bölgesi tam olarak görülebilmeli. kemik dokuya temas etmesi periost iltihabına (periostitis) neden olabilir. İğne ucunun küt olması durumunda da doku travması ve ağrı oluşur.

90º lik açıyla  İğneyi tek bir hareketle. küçük ve yüzük  Aseptik kuralları unutmayınız.  Enjektörün pistonunu geri çekerek enjektöre kan gelip gelmediğini kontrol  Enjektöre kan geliyorsa iğneyi hemen geri çekiniz ve ilacı yeniden ediniz. çıkarınız.  Tek bir hareketle tereddüt etmeden. pistonu yavaşça iterek kas içine içine veriniz.  Enjeksiyon alanında travma. veriniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayınız.  Enjeksiyon bölgesini kontrol ediniz. hızlı bir şekilde batırınız. diğer elinizle kalem tutar gibi  Orta parmak ile ajutajdan destekleyiniz. derin nefes alıp vermesini  Kasların gevşemesini sağlayınız. 32 .  Silinen bölgeyi. tutunuz. bir elin başparmak ve  Silinen bölgeye dokunmayınız. dermatit. alkollü ya da  Alanı yaklaşık 5 cm çapında. hızlı bir şekilde dokudan çıkarınız. parmaklarınız arasına sıkıştırınız.  Hastaya.  İğnenin tamamını batırınız. kist.  İğnenin kapağını çıkarınız.  Merkezden çevreye doğru siliniz. tek bir batikonlu pamukla siliniz.  İlacı. hareketle siliniz. kası kavrayınız.  Enjektörü. dolaşım bozukluğu.  İğneyi. işaret parmakları ile hafifçe bastırarak  Kas tabakası çok ince olan hastalarda gerdiriniz.  Enjektörü tutan elinizi sabit tutunuz.  Diğer pamuğu. İşlem Basamakları Öneriler  Hasta veya yaralının kimliğini kontrol  İlaç uygulama ilkelerine dikkat ediniz. abse. ediniz.  Enjektörün iğnesini. yanık ve skar dokusu olmadığından emin olunuz. hazırlayınız.  Enjeksiyon bölgesini. söyleyiniz. enjektörün pistonunu iterek kas  İlacı. 90º lik açıyla dokuya batırınız.  İğnenin sterilliğini bozmayınız.

yerine  Küçük ve yüzük parmakları arasına hafifçe sıkıştırılan pamuğu.  İşlemi kayıt ediniz. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirerek hafifçe basınç uygulayınız.  İğneyi. kapağını kapatmadan tıbbi atık  Kapağı kapatmaya çalışırken iğnenin kutusuna atınız.  Güvenli enjektör kullandıysanız iğnenin hazne içinde kalmasını sağlayınız.  İlaç uygulaması ile ilgili formları doldurunuz. Pamukla. enjeksiyon basınç uygulayınız.  Kendi can güvenliğinizi koruyunuz.)  Kayıt işleminin yasal dayanak olduğunu unutmayınız. elinize batabileceğini unutmayınız. ve güvenliğini  Enjektörü.  Çevre temizliği sağlayınız.  Ellerinizi yıkayınız. (vaka kayıt formu vb. 33 . pamuğu ve eldiveni tıbbi atık  Kontaminasyonu önleyiniz. çöpüne atınız.

tek bir hareketle yapılmalı Bir hasta için 2x75 mg Gentamisin istemi yapılmıştır. 5. 34 .5 gr halinde bulunan ilaçtır. İM enjeksiyonun komplikasyonlarından değildir? A) Paralizi B) Anemi C) Hematom D) Enfeksiyon E) Periostitis 2.35 ml D) 0. ajutajından desteklenmeli E) Enjektöre kan gelip gelmediği kontrol edilmeli Aşağıdakilerden hangisi. piston hızlıca itilerek kas içine verilmeli D) Enjektör. dokuya 90º lik açıyla batırılmalı B) İğne. 3.3 ml B) 3 ml C) 0.2 ml E) 0. tek bir hareketle. 4. Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. Z tekniği ile ilgilidir? A) Hava kilidi tekniğini uygulamak B) İğneyi 90º lik açıyla dokuya batırmak C) Derialtı dokusunu hafifçe yana kaydırmak D) Enjektörü tutmak için el değiştirmek E) Hepsi Aşağıdakilerden hangisi. 2 ml’lik ampul içinde 0. 1. Gentamisin. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Enjeksiyon uygulaması için deri antisepsisi sağlanmasında hangisi yanlıştır? A) Alkol ya da baticon kullanılmalı B) Merkezden çevreye doğru silinmeli C) Yaklaşık 5 cm çapında silinmeli D) Dıştan içe doğru silinmeli E) Silme. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sonunda kazandıklarınızı aşağıdaki soruları cevaplandırarak ölçünüz. 75 mg’lık doz için hastaya kaç ml enjekte etmek gerekir? A) 0.5 ml Aşağıdaki İM ilaç uygulama ile ilgili ifadelerden hangisi yanlıştır? A) İğne. Cevaplarınızın tümü doğru ise “Modül Değerlendirme” ye geçiniz. hızlı bir şekilde batırılmalı C) İlaç.

kauçuk tıpanın merkezinden soktunuz mu? Evet Hayır 10. Seçilen enjeksiyon alanına göre hastaya uygun pozisyon verdiniz mi? 20. Enjektör içindeki havayı boşalttınız mı? 17. Enjektöre hava çektiniz mi? 14. Laterofemoral bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 23. 7. 6. ampulün içine soktunuz mu? Pistonu geriye çekerek ilacı. 4.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Bu modül kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet ve Hayır kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz. Anterofemoral bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 35 . Ellerinizi yıkayıp eldiven giydiniz mi? Uygun enjektör seçimini yaparak iğneyi enjektöre taktınız mı? İlaç dozunu hesapladınız mı? Ampulün baş kısmından tutarak boyundan kırdınız mı? Enjektörün iğnesini. Flakona hava verdiniz mi? 15. İlacı. Dorsogluteal bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 21. enjektöre çektiniz mi? İğnenin kapağını kapattınız mı? Flakonun metal veya plastik kapağını açtınız mı? Enjektörün iğnesini. 5. flakondan çıkarıp kapağını kapattınız mı? 12. iki el arasında döndürdünüz mü? 13. Değerlendirme Ölçütleri 1. Mahremiyeti koruyucu önlemleri aldınız mı? 19. flakon içine verdiniz mi? 11. 2. Flakonu. Ventrogluteal bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 22. 3. 9. Hasta veya yaralıya işlem hakkında bilgi verip rızasını aldınız mı? 18. flakon ve enjektörü baş aşağı çevirerek enjektöre aldınız mı? 16. 8. Enjektör içindeki çözücü sıvıyı. İğneyi.

derin nefes alıp vermesini söylediniz mi? 32. 90º lik açıyla dokudan çıkarttınız mı? 37. Enjeksiyon bölgesini. alkollü ya da batikonlu pamukla sildiniz mi? 28. Enjektörü. küçük ve yüzük parmaklarınız arasına sıkıştırdınız mı? 29. pamuğu ve eldiveni tıbbi atık çöpüne attınız mı? 40.24. İşlemi kayıt ettiniz mi? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Hasta ya da yaralının kimliğini kontrol ettiniz mi? 26. Diğer pamuğu. Deltoid kasında enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 25. Silinen bölgeyi. kapağını kapatmadan tıbbi atık kutusuna attınız mı? 39. enjektörün pistonunu iterek kas içine verdiniz mi? 36. diğer elinizle kalem tutar gibi tuttunuz mu? 33. Ellerinizi yıkadınız mı? 41. 36 . Hastaya. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetlerini tekrar ediniz. Enjeksiyon bölgesini kontrol ettiniz mi? 27. 90º lik açıyla dokuya batırdınız mı? 34. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize başvurunuz. İğneyi. İğnenin kapağını çıkarttınız mı? 30. Pamukla. Diğer el ile enjektörün pistonunu geri çekerek enjektöre kan gelip gelmediği kontrol ettiniz mi? 35. bir elin başparmak ve işaret parmakları ile hafifçe bastırarak gerdirdiniz mi? 31. enjeksiyon yerine hafifçe basınç uyguladınız mı? 38. Enjektörü. İlacı. İğneyi. Enjektörün iğnesini.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ 1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D B E C C ÖĞRENME FAALİYETİ 2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D C B B C ÖĞRENME FAALİYETİ 3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D A C E B 37 .

Hemşirelik Esasları. Cilt I. Atlas of Human Anatomy CD-ROM. 1996. Baskı. Gülsün TAŞOCAK..anadolu. Türkan EMSAL. Açıköğretim Fakültesi Yayınları. Filiz. Kavram. Ankara. R. 1997. Selma GÖRGÜLÜ. GÜMÜŞ Aysel.  ULUSOY M. 1. 2008. TDFO Ltd. Hemşirelik Esasları Temel Kuram.pdf 38 . Temel Hemşirelik Kavramlar İlkeler Uygulamalar. İstanbul Medikal Yayıncılık. Kamerya BABADAĞ. İlke ve Yöntemler. Baskı. http://www. Şti.KAYNAKÇA KAYNAKÇA    AY AKÇA Fatma. Ayşe UZ. Palme Yayıncılık. 1. 2007. Türkinaz ATABEK.aof. İlknur KÜÇÜKALP. Meslek Esasları ve Tekniği.tr/kitap/EHSM//1207/unite11.   SOBOTTA. 3. Eskişehir. İstanbul. Ankara.edu. Baskı. SABUNCU Necmiye.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful