T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ

KAS İÇİ (İNTRAMÜSKÜLER) İLAÇ UYGULAMA
723H00041

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

 

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .................................................................................................................... ii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 .................................................................................................... 3 1. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMASINA HAZIRLIK ............................................ 3 1.1. Malzeme Hazırlığı......................................................................................................... 3 1.1.1. Eldiven ................................................................................................................... 3 1.1.2. Enjektör (Şırınga) .................................................................................................. 3 1.1.3. İğne ........................................................................................................................ 5 1.1.4. Güvenli Enjektör.................................................................................................... 5 1.1.5. Pamuk .................................................................................................................... 8 1.1.6. Antiseptik solüsyon ............................................................................................... 8 1.1.7. Tıbbi Atık Kutusu .................................................................................................. 8 1.2. İlaç Hazırlama ............................................................................................................... 8 1.2.1. Ampulden Enjektöre İlaç Çekme ........................................................................... 9 1.2.2. Flakondan Enjektöre İlaç Çekme ......................................................................... 10 1.3. Hava Kilidi Tekniği .................................................................................................... 13 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 14 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 16 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 .................................................................................................. 17 2. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA BÖLGELERİ ................................................ 17 2.1. Dorsogluteal Bölge ..................................................................................................... 18 2.2. Ventrogluteal Bölge .................................................................................................... 20 2.3. Femoral Bölge ............................................................................................................. 21 2.4. Deltoid Kası ................................................................................................................ 22 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 23 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 .................................................................................................. 26 3. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA TEKNİĞİ ...................................................... 26 3.1. İntramüsküler Enjeksiyon Tekniği .............................................................................. 27 3.2. Z Tekniği ..................................................................................................................... 29 3.3. İntramüsküler Enjeksiyon Komplikasyonları ............................................................. 31 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 32 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 34 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 35 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 37 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 38

i

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖNKOŞUL YETERLİK Kas içi (intramüsküler) ilaç uygulamak. Genel Amaç İlaç hazırlama ve uygulama kuralları ile cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içine ilaç uygulayabileceksiniz. Amaçlar 1. İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapabileceksiniz. 2. Hasta ya da yaralıya, uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini belirleyebileceksiniz. 3. Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi enjeksiyon uygulayabileceksiniz. Donanım: Yetişkin ve bebek enjeksiyon mankeni, eldiven, enjektör/güvenli enjektör, iğne, pamuk, antiseptik solüsyon, tıbbi atık kutusu, tıbbi atık çöpü, ampul veya flakon formunda ilaç, kayıt formu, kalem, bilgisayar, projeksiyon cihazı, DVD. Ortam: Teknik laboratuvar ve beceri eğitim sahası. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgileri ölçerek kendi kendinizi değerlendireceksiniz. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğretmen, modülün sonunda ölçme aracı (test, çoktan seçmeli, doğru-yanlış vb.) kullanarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir. 723H00041 Acil Sağlık Hizmetleri Acil Tıp Teknisyenliği Kas İçi (İntramüsküler) İlaç Uygulama İlaç hazırlama ve uygulama kuralları ile cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayabilmeyi sağlayan bilgi ve becerileri içeren öğrenme materyalidir. 40/24

MODÜLÜN AMACI

EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

ii

Buna rağmen bilim adamlarından doktor ve kimyager Paracelsus’un ‘‘Tüm maddeler zehirdir. ancak ilaç hazırlama ve uygulama prensipleri doğrultusunda cerrahi aseptik tekniğe uygun yapılırsa fayda sağlanabilinir. tekniğine uygun olarak kas içine ilaç uygulama bilgi ve becerisine sahip olacaksınız. hayati öneme sahiptir. Enjeksiyon yoluyla uygulanan ilaç çabuk etki gösterdiğinden en kısa sürede sonuca ulaşılır.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. acil tedavi gerektiren durumlarda. ilacı zehirden ayıran dozudur’’ sözü unutulmamalıdır. Özellikle. hastalık ve yaralanmalarda tedaviyi sağlayan en önemli unsurlardan biridir. Bu bakımdan bazı ilaçlar. Kas içi enjeksiyon uygulaması. 1 . bazı ilaçların enjeksiyon yoluyla hemen uygulanması gerekir. Kas içi ilaç uygulama modülü ile herhangi bir komplikasyona neden olmadan. Aksi takdirde istenmeyen sonuçlarla karşılaşılabilinir. İlaç. ilaç uygulamalarında vazgeçilmez temel becerilerdendir.

2 .

Enjeksiyon yoluyla ilaç uygulaması:    İlaçların çabuk etki etmesi istendiğinde. tercih edilir. Enjektöre ilaç çekilmesini izleyiniz.1. Kanla bulaşan hastalık varlığı veya şüphesi durumunda iki eldiven üst üste giyilebilir. iğnenin takıldığı yerdir. Haznenin üzerinde doz çizgileri bulunur. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMASINA HAZIRLIK İlaçlar.1. Kas içine ilaç uygulaması parenteral yolla ilaç uygulamalarındandır. ARAŞTIRMA   Enjektör ve iğne çeşitlerini araştırınız. Enjektör üç bölümden oluşur:  Ajutaj. 1. İM enjeksiyon için 1–5 ml’lik enjektör kullanılır. vücutta sistemik etki gösterir. 1. 1. 1.  Hazne. 3 .ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapabileceksiniz. intramüsküler (İM) enjeksiyon (şırınga etme) denir.2. Hasta veya yaralı ağız yolu ile ilaç alamadığında. steril paket içerisinde disposable halde. Malzeme Hazırlığı Enjeksiyon. (1 ml=10 dizyemdir) Enjektörün büyüklüğü. Kas içine verilen ilaç. Eldiven Kendi can güvenliğini korumak için mutlaka eldiven (nonsteril) giyilmelidir. İlaç gastrointestinal sıvılar tarafından tahrip edildiğinde. Büyük çizgiler ml (cc). iğnesi ile birlikte bulunur.1. basit bir cerrahi operasyon kabul edildiğinden cerrahi aseptik kurallara uygun yapılmalıdır. 1 ml’den 50 ml’ye kadar enjektör bulunur.1. Kas içine ilaç uygulamasına. enjektöre ilacın çekildiği yerdir. küçük çizgiler dizyem ölçü birimini ifade eder. insan vücuduna enteral veya parenteral yolla verilir. Enjektör (Şırınga) Enjektör. Steril malzemenin sterilliği korunmalıdır. haznenin hacmine bağlıdır.

haznenin içinde bulunan. Steril paketten çıkarılan enjektör. ıslak veya son kullanma tarihi geçmiş paketteki enjektör kullanılmaz. Piston. Resim 1. pistonun yer aldığı taraftan açılmalıdır. ilacı çekmeye ve itmeye yarayan hareketli kısımdır. Resim 1. Açık. ajutajına iğne takılarak kontamine olmadan hemen kullanılmalıdır. yırtık.1: Enjektör çeşitleri ve enjektörün bölümleri Enjektör. piston. steril paket açma tekniğine uygun. Piston ve haznenin iç kısmına dokunulmaz. hazneden çıkarılmaz.2: Enjektörün paketten çıkarılması 4 .

paslanmaz metalden yapılmış. (kabza) iğnenin enjektörün ajutajına takılmasını sağlayan renkli kısımdır. iğneyi koruma özelliği olan enjektördür. İğne ucu. İğne İğne. İM enjeksiyon için genellikle 2. İğneyi koruma özelliği olmayan enjektör. Kapak. İğne. İğnenin kökü. (koruyucu kılıf) steril olan iğneyi muhafaza eder.1. enjektörün ajutajına hemen takılarak kontamine olmadan kullanılmalıdır. deriye zor girer. Gövde. Uç. iğnenin uzunluğudur.3. deriye ilk giren kısmı olup verevine kesilmiş boru görünümündedir. genellikle üretici firma tarafından kök kısmındaki renkle ifade edilir. Enjeksiyon tipine göre iğnenin boyu değişebilir. gövde iç çapının genişliğine göre numaralandırılır. 5 . 1. yeterince sivri ve keskin olmalıdır.4.   Resim 1. İğne numaraları büyüdükçe iç çapı küçülür. 11’den 28’e kadar numara mevcuttur. enjektörün ajutajına tam yerleşebilmesi için sıkılaştırılmalıdır. İğnenin dört bölümü vardır:   Kök. steril paket içerisinde disposable halde. iğnenin sivri.1. ağrıya neden olur ve dokuya zarar verir. yeşil renkli (21 no) iğne kullanılır. enjektör ile birlikte ya da tek bulunur. steril olduğundan açıkta bırakmamak ve hiçbir yere değdirmemek gerekir. kullanım sonrası sağlık çalışanlarını ve etkileşimde bulundukları kişileri yaralayabilir ve enfekte edebilir. Ucu kütleşmiş iğne. İğne numarası. uzunluğunda.3: İğnenin bölümleri ve iğne çeşitleri Steril paketten çıkarılan iğne. milyonlarca insanı enfeksiyon riskine maruz bırakmaktadır. İğne. İlacın viskozitesine ve ilaç uygulanacak bireyin kas yapısına uygun iğne seçilmelidir. Güvenli Enjektör Güvenli enjektör. Enjektörün tekrar kullanımı ve iğne batması yaralanmaları.5–4 cm.1.

Tüberküloz. Resim 1. piston da hazne içine hapsolduğundan ve geri çıkartılamadığından dolayı atık alanında da güvenliği sağlar ve tıbbi atık kutularında daha az yer kaplar. Tıklama sesi. emniyet mekanizmasının başlangıcıdır. kapalı sistem sağlar. Sifiliz. Herpes.Uluslararası Çalışma Örgütü. Hepatit. Bu. Ayrıca güvenli enjektörün fiziksel olarak yeniden kullanımını önlemek için iğneyi kilitleme mekanizması vardır. 6 . Kullanılmış ve kontamine enjektör 20’den fazla virüs içerebilir. enjeksiyon işleminin sonunda ve kas içindeyken. sabit olmayıp gerektiğinde değiştirilebilir. enjeksiyon işleminin sonunda ve kas içindeyken. Tıbbi atık maliyetini 2/3 azaltır. sonuna kadar itilmemelidir. haznenin içine girer ve pistonun kırılan parçası hazneyi kilitler. pistonun sonuna kadar bastırılmasıyla yaylı mekanizması sayesinde enjektörün içine otomatik olarak çekilir. sızıntı veya kontaminasyonu önler ve gereksiz iğne değişimlerini engeller. HIV/AIDS. silindir şeklindeki piston içine. Sıtma. kullanıldıktan sonra iğneyi geri içine alan (retractable) güvenli enjektör ile önlenebilir. (ILO) sağlık çalışanlarının iğne ve kesici alet yaralanmalarına maruz kaldığını. Enjektörün emniyet mekanizmasını zamanından önce aktif hale getirmemek için ilaç çekilmeden önce piston. Piston. Enjeksiyon sonrasında iğne. Sağlık personeli ve tıbbi atıklarla ilgilenen çalışanlar. (bastır çek kır / push pull snap) İğnenin koruyucu kapağı da ajutaja tersinden takılır. pistona tam bastırılıp tıklama sesi duyulunca hastadan çıkarılır. Çeşitli tasarımlarda üretilen güvenli enjektör. artık ülkemizde de kullanılmaktadır. Dünyada büyük bir toplum sağlığı tehdidi olan bu durum. emniyetli. dünya genelinde her 30 saniyede bir iğne batma kazasının yaşandığını ve bunun sonucunda sağlık çalışanlarının kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlara maruz kaldığını ve bu yüzden ölümlerin görüldüğünü bildirilmektedir. sonuna kadar geri çekilir ve kırılır. iğnesi değiştirilemez. Bu durum. Enjektörün güvenli geri çekme mekanizması piston içindedir ve tek elle kullanılabilir. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi gibi kan yoluyla bulaşan hastalıklara maruz kalma riski ile karşı karşıyadır. İğne.  İğnesi kaybolan (vanishpoint) enjektör İğne. Piston geri çekilirken iğne.4: İğnesi kaybolan enjektör  Pistonu kırılan enjektör İğne. kontaminasyon riskini azaltır ve iğne batmasına bağlı yaralanma riskini sıfıra indirir. İğne enjektörde sabittir.

Tek elle uygulanabilir. Enjektörle birlikte ya da tek iğne paketlenmiş halde bulunur.6: Pistonu döndürülen enjektör  Klipsli (surguard) enjektör İğne köküne yerleştirilmiş kilit vardır. Resim 1. iğne.5: Pistonu kırılan enjektör  Pistonu döndürülen (rotate) enjektör Enjeksiyon işlemi bittikten sonra piston.Resim 1. Piston ileri doğru bastırılınca. tıklama sesi duyuluncaya kadar saat yönünde yaklaşık 300 döndürülüp geriye çekilir. hazne içine girer. Resim 1. hazne içinde bükülmüş olarak kalır.7: Klipsli enjektör 7 . Bu esnada iğne. Güvenlik kalkanı da denilen kilitleme mekanizması üzerine tıklama sesi duyuluncaya kadar bastırılır.

yeterli olmalı.25 mg 1 ml X ml İstenen doz = 0. Antiseptik solüsyonlu pamuk. deri antisepsisinde ve iğnenin dokudan çıkarılmasında kullanılmak üzere iki adet hazırlanmalıdır.5 dizyem Örnek: Doktor isteminde 8 kg bir çocuk için 2x100 mg Amoksisilin istemi vardır.2. 1. 1.25 ml = 2. Alkol veya baticon.25x 1/1= 0. Acil ilaç uygulamalarında çoğu kez buna fırsat olmaz. kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna. Enjeksiyon yoluyla uygulanacak ilaçlarda. enjeksiyon yapılacak bölgenin antisepsisini sağlamak için gereklidir.7.1. Antiseptik solüsyon Antiseptik solüsyonlardan. ilaç uygulamasından sonra istem mutlaka yazılmalı ve imzalanmalıdır. Güvenli enjektör tıbbi atık kutusuna atılır. İlaç uygulama istemi.1. İlaç Hazırlama İlaçların hazırlanması sırasında üç kontrol ilkesine. Amoksisilin 1 gr flakonda toz şeklinde bulunur. enjeksiyon yapılacak bölgenin temizliği için gereklidir. Örnek: 1 ml Adrenalin 1 gr’dır. hekim tarafından yazılı ve imzalı olarak yapılır. Pamuğa dökülen antiseptik solüsyon.4 ml = 4 dizyem ( Bir defada verilecek doz ) 8 .5.1. Pamuk Pamuk.25 mg’dır. doz ayarlamasını yapmak için ölçü birimleri bilinmelidir. uygulama sırasında ise sekiz doğru ilkesine uyulmalıdır. İstenen doz 0. Enjektöre kaç ml Adrenalin çekilmelidir? 1gr 0. Tıbbi Atık Kutusu İlaç uygulamasından sonra iğne.6. alkol veya baticon kullanılmalıdır. az ya da çok olmamalıdır. 4 ml distile su ile sulandırılırsa 100 mg istenen doz için hastaya kaç ml enjekte etmek gerekir? 4 ml X 1000 mg 100 mg İstenen doz = 100 x 4/1000 = 0. 1 ml=1 cc=1 cm3=10 dizyem’dir. 1. enjektör de tıbbi atık çöpüne atılmalıdır. Bu durumda.1.

küçük cam şişelerdir. gövdesinden tutulur.1. atılır. baş kısmında ise parmaklar ile birkaç fiske vurularak ilacın tamamının gövdeye inmesi sağlanır. Baş kısmı. Boyun kısmı. Ampul bütün halde bulunmasına rağmen baş. Resim 1.5–10 ml arasında değişen miktarda ilaç bulunabilir. Cam kırıklarının sıçramasını önlemek için ampul kendimizden uzakta tutulur. Kırılma esnasında cam parçaları ampulün içine girmişse o ampul kullanılmaz. ampulün açıldığı bölümdür. Ampulden Enjektöre İlaç Çekme Ampul. Ampul. Ampul. İlacın bir bölümü. boyun ve gövde olmak üzere üç kısımdan oluşur. üstte kapak vazifesi görür. kırılarak açılır.9: Ampulün kırılması 9 . göz hizasına getirilerek ilacın tamamının gövdede olup olmadığı kontrol edilir. Ampulün boyun kısmında. Gövde kısmında ise ilaç bulunur. içerisinde tek dozluk sıvı ilaç bulunan. Resim 1. Ampulde. Başparmak ile hızla geriye doğru bastırılarak boyundan kırılır.2. Ampul. kolayca kırılmayı sağlayan renkli bir nokta veya halka bulunur. 0. Ampul.8: Ampul Ampulden enjektöre ilaç çekmek için şu işlemler uygulanmalıdır:     Eller yıkanmalı ve eldiven giyilmelidir. baş kısmından bir elin başparmağı kendimizden tarafta olacak şekilde tutulur. renkli nokta kendinize doğru çevrilir.1.

Enjektörde hava varsa enjektör. alınarak iğnenin kapağı çıkarılır.    İlaç miktarına uygun olarak seçilen enjektör. 1.2. Enjektör. İlaç. toz halindeki ilacın çözücü sıvısını içeren ampul bulunur. iğne ucunun kütleşmemesi için ampulün tabanına (dibine) değdirilmeden çekilmelidir. küçük cam şişelerdir. mutlaka yanında bulunan ampul içindeki uygun çözücü sıvı ile sulandırılmalıdır. Flakondan Enjektöre İlaç Çekme Flakon. Enjektör. piston geriye çekilerek enjektöre çekilir.2. bir daha kullanılmaz. lidokain içeren sıvı ile sulandırılmışsa mutlaka İM yol ile hastaya uygulanmalıdır. Enjektördeki havayı çıkarırken kontaminasyonu önlemek için iğne kapağı kapalı olmalıdır. içerisinde tek dozluk toz ilaç bulunan. Flakon içindeki toz ilaç. Flakonun yanında. İlaç. toz ilacın özelliğine göre değişse de genellikle steril distile sudur. Metal ya da plastik kapak kolayca açılabilir. gerekli olan dozdan fazla ise ampulde kalan ilaç atılır. ampulü tutan elin başparmağı ve yüzük parmağı ile tutularak ampul içinde sabitlenir. Hava kabarcıklarının üste çıkması için piston hafifçe geri çekilerek enjektörün haznesine parmaklar ile birkaç fiske vurulur.10: Ampulden ilaç çekilmesi   İğnenin kapağı kapatılır. Resim 1. ilacın dışarı çıkmaması için dikkat edilir. ampulün dışına değdirilmeden içine sokulur. Şişe ağzı kauçuk tıpa ile kapatılmış. emilim esnasında ağrıya neden olabileceğinden lidokain içeren çözücü sıvı ile sulandırılır. üzeri metal ya da plastikle kaplanmıştır. 10 . ajutajından işaret parmağı ile desteklenerek iğne. diğer elin işaret ve ortaparmakları arasında tutulur. İlacın tamamı ya da istenen doz. Ampulün içindeki çözücü sıvı. İlacın tamamı. Bazı ilaçlar. iğne ucu yukarı bakacak şekilde göz hizasında tutulur. Piston yavaşça itilerek üstte toplanan hava çıkarılır. Ampul.

flakondan çıkarılıp kapağı kapatılır. Flakona giren iğne ucu. Flakonun metal ya da plastik kapağı açılır. Böyle durumlarda mutlaka beklenmelidir. İğne.11: Flakon Flakondan enjektöre ilaç çekmek için şu işlemler uygulanmalıdır:         Eller yıkanmalı ve eldiven giyilmelidir.12: Flakonun açılması ve toz ilacın eritilmesi 11 .Resim 1. kauçuk tıpanın tam merkezinden flakona sokulur. Kapak açılınca görülen kauçuk kısım steril olduğundan dokunulmamalıdır. Resim 1. Enjektör içindeki çözücü sıvının tamamı. toz halindeki ilaca temas etmemelidir. Çözücü sıvının tamamı ampulden enjektöre çekilir ve iğnenin kapağı kapatılır. Flakon. iki el arasında döndürülerek içindeki toz ilacın tamamen erimesi sağlanır. Tam olarak erimemiş ilaç. İğne. İçinde çözücü sıvı bulunan enjektör alınır. piston itilerek flakon içine verilir. Bazı ilaçların erimesi zaman alabilir. iğnenin kapağı çıkarılır. eksik doz demektir.

İlacın tamamı. Flakon.   İlaç miktarı kadar hava. İğnenin kapağı kapatılıp enjektörde hava varsa çıkarılır. gerekli olan dozdan fazla ise flakonda kalan ilaç.13: Flakondan ilaç çekilmesi   Enjektörün iğnesi. Flakon içine verilen hava. enjektöre çekilerek iğnenin kapağı çıkarılır. Resim 1. 12 . Hazırlanacak ilaç. İçine hava çekilen enjektörün iğnesi. flakondan çıkarılır. İlacın tamamı ya da istenen doz. flakon içindeki basıncı artırarak ilacın enjektöre çekilmesini kolaylaştırır. diğer ele alınır. İlaç. ampul içerisinde bulunabilir. uygun şartlarda saklanmak kaydıyla tekrar kullanılabilir. Ampul. flakon içindeki ilaç miktarı azaldıkça iğne ucu yavaşça aşağı doğru çekilerek enjektöre alınır. Flakon ve enjektör. Hava. Bazı toz ilaçlar. baş aşağı çevrilerek göz hizasında tutulur. piston geri çekilerek enjektöre alınır. flakon içine verilir. flakona sokulur. yavaşça kendi etrafında döndürülerek ilacın tamamen erimesi sağlanır. Eriyen ilacın tamamı ya da istenen doz enjektöre çekilir. İğne ucunun. ampul içinde toz halinde ise önce çözücü sıvısı enjektöre çekilir. sonra toz ilaç bulunan ampule boşaltılır. tıpadan geçerken kütleşmiş olduğu düşünülüyorsa steril yeni bir iğne ile değiştirilir.

irritan etkili ilaçların İM yolla uygulanması durumunda iğnedeki ilaç artıklarının deri altı dokusunu tahriş etmesini önler.14: Hava kilidi oluşturulması Hava kilidi tekniği. Böylece önce ilaç daha sonra hava kas dokusu içine verilir. Bu durum.2–0. enjeksiyonun yere 90º lik açıyla yapılması durumunda uygulanır.1. Resim 1.) tam dozunda verilebilmesi için önemlidir. iğnenin dokuya girdiği yerde kilit oluşturur. enjektör içindeki ilacın tamamının dokuya itilmesini sağlar.3 ml) havanın enjektöre çekilip enjeksiyonun yapılmasıdır. Verilen hava. heparin vb. ilaç uygulaması esnasında tam olarak piston ile ilaç arasında bulunmalıdır. Hava Kilidi Tekniği İlacı enjektöre çektikten sonra 2–3 dizyem (0. çok az dozlarda subcutan yolla uygulanan ilaçların (insülin. Enjektör içindeki hava.3. Bu işlem sadece İM ve subcutan (derialtı) enjeksiyonlarda. Ayrıca hava. 13 .

iki el arasında döndürünüz.  İlaç dozunu hesaplayınız.  Flakonu.  Ampul içindeki ilacın gövdede olmasını sağlayınız. flakon içine boşaltınız. Çözücü sıvının tamamını.  Enjektörün iğnesini.          Öneriler Malzemenin kontaminasyonunu önleyiniz. İşaret parmağı ile enjektörü ajutajından destekleyiniz.  Flakonun metal veya plastik kapağını açınız. Toz ilacın tamamen erimesini bekleyiniz. İlacın tamamını ya da istenilen dozu enjektöre çekiniz. Enjektör paketini. Flakonu aşağıda. İğne. toz ilaç seviyesinden yukarıda tutunuz.  İğneyi flakondan çıkarıp kapağını kapatınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapınız. Ampulü tutan elin başparmağı ve yüzük parmağı ile enjektörü destekleyiniz.  Ampulün baş kısmından tutarak boyundan kırınız. 14 . İğne. flakon içine veriniz.  Enjektör içindeki çözücü sıvıyı. enjektörü yukarıda olacak şekilde tutunuz. İlaç miktarına uygun enjektör seçiniz. İşaretli kısmı kendinize doğru çeviriniz. Kendi can güvenliğinizi koruyunuz. İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uyunuz.  Enjektöre hava çekiniz.  Uygun enjektör seçimi yaparak iğneyi enjektöre takınız.  Flakona hava veriniz. pasif olan elinizin işaret ve orta parmakları arasında tutunuz. İğneyi ampulün dışına değdirmeden sokunuz. İşlem Basamakları  Ellerinizi yıkayıp eldiven giyiniz. Kapak açılınca görülen kısım steril olduğundan dokunmayınız. enjektörün ajutajına sıkılaştırarak takınız. steril olduğundan kontaminasyonu önleyiniz. steril olduğundan kontaminasyonu önleyiniz. İğne ucunu. Ampulü göz hizasına getiriniz.                 Pistonu geriye çekerek ilacı enjektöre çekiniz. Mümkünse güvenli enjektör kullanınız.  İğnenin kapağını kapatınız. kauçuk tıpanın merkezinden sokunuz. Parmaklar ile birkaç fiske vurarak ilacın tamamının gövdeye inmesini sağlayınız. İğne kökünü. İlaç miktarı kadar hava çekiniz. piston tarafından açınız.  Enjektörün iğnesini ampulün içine sokunuz. Ampulü. Ampulü kendinizden uzakta tutunuz.

 İğnenin kapağını kapatıp enjektördeki havayı çıkarınız.  İlacın dışarı çıkmaması için özen gösteriniz.  İğne ucu. kilit oluşturmak için hava çekiniz.  İlacın tamamını ya da istenilen dozu enjektöre çekiniz. 15 .  Üstte toplanan havayı.  Enjektörün gövdesine parmaklar ile birkaç fiske vurunuz.  İğne ucunu.  Enjektörü. pistonu yavaşça iterek çıkarınız.  Yere 90º lik açıyla uygulanacak enjeksiyonlarda hava kilidi oluşturunuz. Flakon ve enjektörü baş aşağı çevirerek ilacı enjektöre alınız.  Enjektöre 2–3 dizyem hava çekiniz.  Flakon ve enjektörü göz hizasında tutunuz. flakon içindeki ilaç miktarı azaldıkça yavaşça aşağı doğru çekiniz. iğne ucu yukarı bakacak şekilde göz hizasında tutunuz. flakondan çıkarınız. kütleşmişse yeni bir iğne ile değiştiriniz.  Enjektöre.  Enjektörü.

16 . iğnenin bölümlerinden değildir? A) Kapak B) Ajutaj C) Kök D) Uç E) Gövde Aşağıdakilerden hangisi.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. ampulden ilaç çekerken dikkat hususlardandır? A) İlacın tamamının gövdede olup olmadığı kontrol edilir B) Baş kısmında işaret varsa kendinize doğru çevrilir C) Ampul kırılırken kendimizden uzakta tutulur D) İğne ucu. 1. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. Aşağıdakilerden hangisi. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. 3. Aşağıdakilerden hangisi. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. İM enjeksiyonda kullanılan steril malzeme değildir? A) İğne B) Hazne C) İlaç D) Eldiven E) Enjektör Aşağıdakilerden hangisi. 4. flakondan enjektöre ilaç çekerken uygulanmaz? A) İlaç miktarı kadar hava verilir B) İlacın tamamı veya istenen doz enjektöre çekilir C) İlacın bir kısmının erimesi yeterlidir D) Çözücü sıvının tamamı flakona verilir E) Çözücü sıvı lidokainli ise ilaç mutlaka İM uygulanır Aşağıdakilerden hangisi. hava kilidi oluşturmayı açıklar? A) Enjektördeki havayı çıkarmak B) Enjektöre bir miktar hava çekmek C) Kas dokusuna önce ilacı sonra enjektördeki havayı vermek D) Flakona ilaç miktarı kadar hava vermek E) İlacın tamamını enjektöre çekmek 5. ampulün tabanına değdirilmemelidir E) Hepsi edilmesi gereken 2.

yaralıya. kas tabakası iyi gelişmiş yetişkinlerde en fazla 5 ml ilaç verilmelidir. Kas dokusunda.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Hasta ya da belirleyebileceksiniz. 2. Bunun için hasta. İM yolla verilecek ilaç miktarı. enjeksiyon uygulanacak kasın gevşemesi sağlanmalıdır. Verilen ilacın sistemik etkisi. Hasta ya da yaralının yaşı. arter ve venleri şema üzerinde inceleyiniz. yaş gruplarına ve seçilen bölgedeki kas yapısına göre değişiklik gösterir. abse. durumu ve verilecek ilaç miktarı değerlendirilmelidir. 10–20 dk içinde gözlenebilir. Enjeksiyon bölgesi iyice görülebilmeli ve palpe edilmelidir. ventrogluteal. kanlanması bozulmuş. 17 . uygun pozisyonda olmalı. (derinin iltihaplanması) yanık ve skar (yara bölgesinde kollajen doku oluşumu) dokusu olan bölgeye enjeksiyon yapılmamalıdır. kas yapısı. kist. İki yaşın altındaki çocuklarda en fazla 1 ml. dorsogluteal. dermatit. Travmaya uğramış. İM enjeksiyon uygulanacak bölge. (yan kalça) femoral (uyluk) bölgeler ile deltoid kasıdır. sinir. (arka kalça). uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini ARAŞTIRMA   Enjeksiyon yapılan kasları araştırınız. Alt ve üst ekstremitelerdeki kas. Bilinci yerinde ise hasta ya da yaralıya. İM enjeksiyonla derin kas dokusu içine verilir. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA BÖLGELERİ İlaç. çok iyi belirlenmelidir. Vücudumuzda İM enjeksiyon yapılabilen bölgeler. bilinci yerinde değilse yakınlarına enjeksiyon uygulamasından önce bilgi verilerek rızası alınmalıdır. kanlanma çok olduğu için ilaçlar hızla emilir. Hasta ya da yaralının mahremiyet duygularına saygı gösterilmelidir.

Dorsogluteal bölge.1. Hasta. m. (geçici veya kalıcı felç) damar zedelenmesi sonucu hematom (kan toplanması) gelişebilir. enjeksiyon yerini dikkatli belirlemek gerekir. Resim 2.1: Dorsogluteal bölge. Gluteal kaslar. Dorsogluteal Bölge Dorsogluteal bölge. İlaç. çocuklarda idrar ve dışkı ile kirlenme ihtimaline karşı tercih edilmemelidir. yetişkinlerde sıklıkla kullanılır. geniş ve kalın kas kitlesine sahip olduğundan 5 ml’ye kadar ilaçların emilimini sağlayabilir. Zira alt ekstremitelere uzanan siyatik sinir ile gluteal arterler bu bölgeden geçer. gluteus maximus ve medius Dorsogluteal bölgede. Ayrıca dorsogluteal bölge. Aksi takdirde sinir zedelenmesi sonucu paraliziler. kalçada bulunan gluteus maksimus ve gluteus medius kaslarına enjekte edilir.2. yürüdükçe geliştiği için üç yaşın altındaki çocuklarda kesinlikle kullanılmamalıdır. yüzüstü yatar pozisyonda olmalıdır. 18 . Başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakları içe çevrilmelidir.

Bu çizgi. Dışta kalan 1/3’lük parçanın orta noktası enjeksiyon alanıdır. Resim 2. Gluteal bölge. enjeksiyon alanıdır. Üstte ve dışta kalan 1/4’lük parçanın üst dış kısmı. koksiks ve gluteal kıvrımlarla sınırlı olan bölgedir. hayali çizgilerle dört eşit parçaya bölünür.2: Dorsogluteal bölgenin dört eşit parçaya bölünüp üst dış kısmında enjeksiyon yerinin belirlenmesi  Spina iliaca anterior superior ile koksiks arasına hayali düz bir çizgi çizilir. üç eşit parçaya bölünür. crista iliaca.3: Spina iliaca anterior superior ile koksiks arasındaki çizginin üçe bölünüp enjeksiyon yerinin belirlenmesi 19 .Dorsogluteal bölgede enjeksiyon alanı iki şekilde belirlenebilir:  Gluteal bölge. Resim 2.

Resim 2. Enjeksiyon. Ventrogluteal Bölge Ventrogluteal bölge. deri altı tabakasının ince olması. yüzüstü yatıyor ise başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakları içe çevrilmelidir.4: M. hasta ya da yaralıya verilecek pozisyon seçeneklerinin çok olması nedeniyle yetişkinlerde tercih edilir. femurun büyük trochanteri üzerine yerleştirilir. enjeksiyon alanını belirlemek için avuç içi.5: Ventrogluteal bölgenin belirlenmesi 20 . İşaret parmağı veya ortaparmaktan biri spina iliaca anterior superior üzerine konup diğeri crista iliacaya doğru açılır. Sırtüstü pozisyonda ise dizler karına doğru bükülmelidir. İşaret parmağı ile ortaparmak arasında oluşan ‘‘V’’ şeklindeki üçgen alanın ortası enjeksiyon bölgesidir. Gluteus medius ve minimus Hasta. Resim 2. gluteus medius ve gluteus minimus kaslarına yapılır.2. Yan yatış pozisyonunda ise üstteki bacak kalçadan ve dizden bükülerek alttaki bacağın önüne alınmalıdır. Ventrogluteal bölgede.2. büyük damar ve sinirlerin olmaması.

6: m. Vastus lateralis. vastus lateralis ve rectus femoris kaslarına yapılır. enjeksiyon alanını belirlemek için büyük trochanter ile diz arasındaki femur.3. rectus femoris Femoral bölgede enjeksiyon alanı iki şekilde belirlenebilir:  Laterofemoral (ön dış yan uyluk) bölgede. m. özellikle üç yaşın altındaki çocuk ve bebeklerde kullanılır. Ortada kalan parçanın 1/3’lük dış yan kısmı enjeksiyon alanıdır. sinir ve damarlar yönünden zengin olmadığından diğer bölgelere göre daha yavaştır. üç eşit parçaya bölünür. Enjeksiyon. uyluk ön yüz dış yan tarafında. Vastus lateralis bulunur. Femoral Bölge Femoral bölge. sırtüstü ya da oturur pozisyonda olabilir. Resim 2. Hasta.2. İlaç emilimi. şerit şeklinde uzanan kalın bir kastır. Laterofemoral bölgede. m. vastus lateralis ve m. Resim 2. Bundan dolayı yetişkinlerde mümkün olduğunca tercih edilmemelidir.7: Femoral bölgede enjeksiyon alanları 21 .

22 . İlaç miktarı 1 ml’yi geçmemelidir. Deltoideus. dış ve arkadan saran. Yetişkinlerdeki aşı uygulamalarında tercih edilir. üç eşit parçaya bölünür. tepesi. deltoideus ve enjeksiyon yeri Hasta ayakta. kalın. Deltoid kasına. m. omuzu ön. Anterofemoral (ön uyluk) bölgede. Rectus femoris. İlaç emilimi hızlı olmasına karşın genellikle ağrılıdır. Enjeksiyon yapılacak kol.9: m. acromion çıkıntının altına çizilen hayali çizgi. Ortada kalan parçanın 1/3’lük orta kısmı. uyluğun ön yüzünde düz bir şekilde uzanan kastır. Deltoid Kası m. koltukaltı çizgisi olarak belirlenen üçgenin tam ortası enjeksiyon alanıdır. radial sinir ve büyük damarların geçmesi nedeniyle tercih edilmez. üçgen şeklinde bir kastır.8: Bebekte İM enjeksiyon uygulaması 2. Resim 2. enjeksiyon uygulamak için tabanı. dirsekten bükülmelidir. Resim 2. m. enjeksiyon alanı olarak belirlenir. Rectus femoris bulunur. oturur ya da yatar pozisyonda olabilir. Küçük bir kas olması. Anterofemoral bölgeye enjeksiyon yapabilmek için büyük trochanter ile diz arasındaki femur.4.

UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Hasta ya da yaralıya. işlem hakkında  bilgi verip rızasını alınız.  Kasın gevşemesini sağlayınız. paravan çekiniz. görülecek şekilde açınız. ayaklarını içe çeviriniz. yüzüstü yatıyorsa başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayaklarını içe çeviriniz.  Ortada oluşan üçgen alanı enjeksiyon  Dikkatli olunuz.  Sırtüstü pozisyonda ise dizlerini karına doğru bükünüz.  Enjeksiyon alanını yeterince görünüz ve palpe ediniz. durumuna ve ilaç miktarına  Seçilen enjeksiyon alanına göre hastaya göre belirleyiniz. uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini belirleyiniz. görülecek şekilde açınız. Hastanın endişelerini gideriniz. tamamen belirleyiniz. İşlem Basamakları  Hasta ya da yaralıya. Laterofemoral bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta veya yaralının  Femuru. bacağı kalçadan ve dizden bükerek alttaki bacağın önüne alınız. Ventrogluteal bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta.    Mahremiyeti koruyucu önlemleri alınız. Hasta haklarına saygı gösteriniz. bölgesi olarak belirleyiniz. tamamen koyup diğer parmağınızı crista iliacaya görülecek şekilde açınız. kas yapısına. femurun büyük trochanteri  Yan yatış pozisyonunda ise üstteki üzerine yerleştiriniz. yüzüstü yatar pozisyonda arasına hayali düz bir çizgi çizip üç eşit başparmakları birbirine bakacak şekilde parçaya bölünüz. hayali olarak üç eşit parçaya uygulanacak bölgesini.  Avuç içinizi. uygun pozisyon veriniz.  İşaret parmağınızı ya da ortaparmağınızı  Hasta veya yaralının enjeksiyon spina iliaca anterior superior üzerine uygulanacak bölgesini. Enjeksiyon alanını hastanın yaşına. bölünüz. doğru açınız. Dorsogluteal bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Spina iliaca anterior superior ile koksiks  Hastayı. Mümkünse perde. enjeksiyon tamamen 23 .   Öneriler Hasta haklarına saygı gösteriniz.  Dışta kalan 1/3’lük parçanın orta  Hasta veya yaralının enjeksiyon noktasını enjeksiyon alanı olarak uygulanacak bölgesini.

 Kolu dirsekten bükünüz. tamamen görülecek şekilde açınız.  Ortada kalan parçanın 1/3’lük orta kısmını enjeksiyon alanı olarak  Dikkatli olunuz. 24 . hayali üç eşit parçaya bölünüz. Ortada kalan parçanın 1/3’lük dış yan kısmını enjeksiyon alanı olarak belirleyiniz. oturur ya da yatar  Acromion çıkıntının altına hayali çizgi pozisyonda olabilir.  Tepesi koltukaltı çizgisi olan üçgenin  1 ml’den fazla ilaç uygulamayınız. Anterofemoral bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta veya yaralının enjeksiyon  Femuru. çiziniz. belirleyiniz. uygulanacak bölgesini. tam ortasını belirleyiniz. Deltoid kasında enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta ayakta.

durumu D) Hastanın cinsiyeti E) Pozisyonun uygun olması Dorsogluteal bölgede hangi kaslara enjeksiyon yapılır? A) m. İM enjeksiyonda hangi kaslar tercih edilir? A) m. Vastus lateralis ve m. 3. Vastus lateralis ve m. enjeksiyon alanının değerlendirilmesinde önemli değildir? A) Hastanın yaşı B) İlaç miktarı C) Hastanın kas yapısı. Gluteus minimus E) m. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Gluteus maximus D) m. Gluteus maximus Bebeklerde. Gluteus maximus ve medius Laterofemoral bölgeye enjeksiyon uygularken hangi pozisyon verilir? A) Yan yatış pozisyonu B) Sırt üstü veya oturur pozisyonu C) Yüzüstü pozisyonu D) Sims pozisyonu E) Dorsal rekümbent pozisyonu Aşağıdakilerden hangisi ventrogluteal bölgeye İM enjeksiyon yapımı ile ilgili değildir? A) Sırtüstü pozisyonda dizler bükülmeli B) Avuç içi büyük thorachanter üzerine yerleştirilmeli C) İşaret parmağı spina iliaca posterior superior üzerine konmalı D) Hasta yüzüstü. Gluteus maximus ve minimus B) m. Gluteus maximus ve medius D) m. 25 . Gluteus minimus E) m. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. sırtüstü ya da yan yatış pozisyonunda olmalı E) Ortaparmak crista iliacaya doğru açılmalı 2. Aşağıdakilerden hangisi. Rectus femoris C) m. 4. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. Gluteus medius ve minimus C) m. 5. 1.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. Gluteus maximus B) m. Rectus femoris ve m. Vastus lateralis ve m.

Şekil 3. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA TEKNİĞİ İM ilaç uygulaması ile kas içine verilen ilaç molekülleri. bazı steroid hormonlar) kas içine verilince burada bir depo oluşturur ve yavaş yavaş emilir.1’i kadar olduğundan lenf yoluyla emilim çok yavaş olur. Kas içine enjekte edilecek ilaç miktarının 5 ml’yi geçmemesi gereklidir. D. kapillerden pasif difüzyon yoluyla kana geçer. Küçük moleküllü ilaçlar. Büyük moleküllü ilaçlar ise lenf damarları yoluyla emilir. 3. K vitaminleri. kan akımının yaklaşık % 0. Rek b ARAŞTIRMA   İM enjeksiyon uygulamasını izleyerek bir rapor hazırlayınız. ilaç verilen bölgedeki kan akımı belirler.1: İM enjeksiyon uygulaması 26 . uzun süreli (1–3 ay) etki elde edilir ve daha seyrek enjeksiyon yapılarak tedavi sağlanır. Böylece. İlaç emilim hızını. ancak 10 ml’lik bir ilaç ikiye bölünerek sağ ve sol taraftaki kaslar içine enjekte edilebilir. E. Dokularda lenf akımının hızı.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayabileceksiniz. İM enjeksiyon uygulamasında dikkat edilmesi gereken noktaları araştırınız. lokal olarak interstisyel sıvıya dağılır. Bazı ilaç süspansiyonları (depo penisilin) ve sıvı yağlar içinde çözülmüş ilaçlar (A.

Silme işlemi. iç bölgeye değdirilmemelidir. Böylece deri üzerinde antisepsi sağlanır. ortaparmak veya işaret parmağı ile ajutajından desteklenerek kalem tutar gibi tutulur. Enjektör alınarak iğnenin kapağı çıkarılır.2: Enjektörün tutulması 27 .1. Dış bölgeye değmiş olan pamuk. derin nefes alıp vermesi söylenir. Hazırlanan ikinci pamuk. gözle ve palpe edilerek kontrol edilir.1: Enjeksiyon yerinde antisepsinin sağlanması    Silinen bölge. hastanın rahatlamasını ve kasların gevşemesini sağlar. alkollü ya da batikonlu pamukla merkezden çevreye doğru olmak üzere yaklaşık 5 cm çapında silinir. Bu durum. tek bir hareketle yapılmalıdır. Kas dokusu çok ince olan yaşlı veya zayıf hastalarda kas.   Resim 3. Resim 3. Enjektör. İntramüsküler Enjeksiyon Tekniği    Hasta veya yaralının kimliği kontrol edilir. Hastaya. parmaklarla kavranarak toplanır. başparmak ve işaret parmakları ile hafifçe bastırılarak gerdirilir. Enjeksiyon bölgesi. diğer elin küçük ve yüzük parmakları arasına sıkıştırılır. Antisepsisi sağlanan bölgeye dokunulmamalıdır. Belirlenen enjeksiyon bölgesi.3. aseptik kurallar çerçevesinde içten dışa doğru.

istenmeyen sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilir. tek bir hareketle.3: 90º lik açıyla dokuya girilmesi    Enjektörü tutan el. İğnenin tamamı doku içine girmelidir. (hastanın kas dokusuna göre ayarlanabilir) 90º lik açı iğnenin kas dokusuna ulaşmasını sağlar. tek bir hareketle. tereddüt etmeden hızlı bir şekilde batırılır. Bu esnada enjektörün iğnesi. kas içine enjekte edilir. Enjektöre kan geliyorsa iğne ucunun damara isabet ettiğini gösterir. Resim 3. iğne batırıldıktan sonra hiç hareket ettirilmeden sabit tutulur. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek hafifçe basınç uygulanır. hızlı bir şekilde. İlaç. geri çekilir. dokuda basınç oluşturacağından ağrıya neden olur. 28 . 90º lik açıyla. 90º lik açıyla dokudan çıkarılmalıdır. Resim 3.4: İlacın kas dokusuna verilmesi   Küçük ve yüzük parmakları arasına sıkıştırılan pamuk. Aksi takdirde ilacın damar içine verilmesi. çok hızlı enjekte edilmemelidir. Diğer el ile enjektörün pistonu geri çekilerek enjektöre kan gelip gelmediği kontrol edilir. Enjektöre kan gelmiyorsa piston diğer el ile yavaşça itilerek ilaç. İlacın çok hızlı verilmesi. Bu durumda iğne hemen geri çekilmeli ve ilaç yeniden hazırlanmalıdır. Tespit edilen ve gerdirilen bölgeye enjeksiyon iğnesi. Silinen bölgeyi gerdirmekte olan diğer el. Pamukla enjeksiyon yerine hafifçe basınç uygulanır.

kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna. ventrogluteal ve femoral bölgelere uygulanabilir. Resim 3.5: Enjektör iğnesinin dokudan çıkarılması     İğne. 3. İşlem esnasında derialtı dokusu ile kas dokusu birbirine paralel olmadığı için bu adı almıştır. Eller yıkanmalıdır. Z Tekniği Z (zik-zak) tekniği. İM enjeksiyondan sonra ilacın etkileri yönünden gözlenip değerlendirilmelidir.) İM yolla uygulama işlemidir. deri altı dokuda kuvvetli irritasyona neden olan ve deriyi boyayan bazı ilaçları (demir preparatları vb. 29 . Yapılan işlem mutlaka kayıt edilmelidir.6: İğnenin tıbbi atık kutusuna atılması Hasta.Resim 3. Z tekniği ile enjeksiyon. enjektör ve pamuk tıbbi atık çöpüne atılır. dorsogluteal. Z tekniği ile enjeksiyon uygulanacaksa ilaç çekildikten sonra iğne mutlaka değiştirilmelidir. Eldiven çıkarılıp tıbbi atık çöpüne atılmalıdır.2. Hava kilidi tekniği uygulanmalıdır.

Resim 3. elin yan kısmı ile yaklaşık 3 cm kenara doğru kaydırılarak gerdirilir. Belirlenen enjeksiyon alanı üzerindeki deri. 30 . İM enjeksiyon uygulamasında olduğu gibidir.2: Z teknikle derialtı dokusunun kaydırılması  Enjektör. el değiştirilerek deriyi gerdirmeye devam eden elin başparmak ve işaret parmakları ile tutulur. yavaşça (10 saniyede 1 ml) enjekte edildikten sonra pamuk. Şekil 3. Diğer el ile piston geri çekilerek kan gelip gelmediği kontrol edilir. ancak şu işlemler eklenmelidir:    Hava kilidi tekniği için enjektöre 2–3 dizyem hava çekilmelidir. Pamukla enjeksiyon yerine hafifçe basınç uygulanır. İğne ucu değiştirilmelidir.Z tekniği ile enjeksiyon uygulaması. serbest bırakılır. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek enjektör hızlıca dokudan çıkarılır.7: Z teknik uygulaması    İlaç. Bu şekilde derialtı doku yer değiştirir. 90º lik açıyla iğne batırıldıktan sonra. Gerdirilen deri.

iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek hafifçe basınç uygulanmazsa deri iğneye sarılır. Bu sonuçları ve nedenlerini şu şekilde sıralamak mümkündür:    Enfeksiyon. damar yapısının bozulması vb. kemik dokuya temas etmesi periost iltihabına (periostitis) neden olabilir. İğne dokudan çıkartılırken pamuk. Enjeksiyon alanı iyi belirlenmezse sinir zedelenmesi sonucu paraliziler. Enjektöre kan gelip gelmediği kontrolü yapılırken enjektöre kan geliyorsa iğne hemen geri çekilmelidir. doku zedelenmesine yol açabileceği ve ilaç emiliminin istenen şekilde olamayacağı gibi ilaç hazırlama ve uygulama kurallarına da uyulmadığını gösterir. Aksi takdirde ilacın damar içine verilmesi ani ve irreversbl (geri dönüşümü olmayan) sonuçların (şok. doku içindeki basıncı artıracağından ağrıya neden olabilir. sıkça görülen en önemli komplikasyondur. İğne ucunun küt olması durumunda da doku travması ve ağrı oluşur.) ortaya çıkmasına neden olabilir. Enfeksiyonu önlemek için cerrahi aseptik tekniğe dikkat edilmeli. kist.3. Ayrıca.3. doku travması ve ağrıya neden olabilir.    31 . enjeksiyon bölgesinin tam olarak belirlenememesi ve tekniğe uygun hareket edilmemesi neticesinde istenmeyen sonuçlar ortaya çıkabilir. (geçici veya kalıcı felç) damar zedelenmesi sonucu hematom (kan toplanması) görülebilir. dokuya girerken tek bir hareketle ve hızlıca girmezse doku travması görülebilir. Özellikle derialtı dokusunda görülür. İntramüsküler Enjeksiyon Komplikasyonları İM enjeksiyon uygularken aseptik kurallara uyulmaması. Hastanın kas tabakasına uygun iğne seçilmediği takdirde ilaç derialtına enjekte edilebilir. iğne ucunun. Enjeksiyon bölgesi tam olarak görülebilmeli. Bu durum ağrı. İlacın hızla enjekte edilmesi. steril malzeme korunmalıdır. palpe edilmelidir. İğne.

 Tek bir hareketle tereddüt etmeden. kası kavrayınız.  Hastaya. ediniz. 32 .  Enjektörü.  İlacı.  Enjektörü tutan elinizi sabit tutunuz. derin nefes alıp vermesini  Kasların gevşemesini sağlayınız.  Diğer pamuğu. yanık ve skar dokusu olmadığından emin olunuz. hızlı bir şekilde dokudan çıkarınız.  Enjeksiyon alanında travma. hazırlayınız.  Enjeksiyon bölgesini kontrol ediniz. hareketle siliniz. bir elin başparmak ve  Silinen bölgeye dokunmayınız.  İğnenin sterilliğini bozmayınız. abse. çıkarınız. tek bir batikonlu pamukla siliniz. dermatit.  İğneyi. parmaklarınız arasına sıkıştırınız. pistonu yavaşça iterek kas içine içine veriniz.  İğnenin tamamını batırınız.  İğnenin kapağını çıkarınız.  Merkezden çevreye doğru siliniz. İşlem Basamakları Öneriler  Hasta veya yaralının kimliğini kontrol  İlaç uygulama ilkelerine dikkat ediniz. hızlı bir şekilde batırınız. kist. işaret parmakları ile hafifçe bastırarak  Kas tabakası çok ince olan hastalarda gerdiriniz. alkollü ya da  Alanı yaklaşık 5 cm çapında.  Enjeksiyon bölgesini.  Enjektörün pistonunu geri çekerek enjektöre kan gelip gelmediğini kontrol  Enjektöre kan geliyorsa iğneyi hemen geri çekiniz ve ilacı yeniden ediniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayınız. söyleyiniz. 90º lik açıyla dokuya batırınız. enjektörün pistonunu iterek kas  İlacı.  Enjektörün iğnesini. dolaşım bozukluğu.  Silinen bölgeyi. veriniz. 90º lik açıyla  İğneyi tek bir hareketle. tutunuz. diğer elinizle kalem tutar gibi  Orta parmak ile ajutajdan destekleyiniz. küçük ve yüzük  Aseptik kuralları unutmayınız.

 Güvenli enjektör kullandıysanız iğnenin hazne içinde kalmasını sağlayınız. ve güvenliğini  Enjektörü. 33 . yerine  Küçük ve yüzük parmakları arasına hafifçe sıkıştırılan pamuğu.  İğneyi. (vaka kayıt formu vb.  İşlemi kayıt ediniz.  İlaç uygulaması ile ilgili formları doldurunuz. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirerek hafifçe basınç uygulayınız.)  Kayıt işleminin yasal dayanak olduğunu unutmayınız. Pamukla. kapağını kapatmadan tıbbi atık  Kapağı kapatmaya çalışırken iğnenin kutusuna atınız. enjeksiyon basınç uygulayınız.  Ellerinizi yıkayınız. elinize batabileceğini unutmayınız. pamuğu ve eldiveni tıbbi atık  Kontaminasyonu önleyiniz.  Çevre temizliği sağlayınız.  Kendi can güvenliğinizi koruyunuz. çöpüne atınız.

3. Enjeksiyon uygulaması için deri antisepsisi sağlanmasında hangisi yanlıştır? A) Alkol ya da baticon kullanılmalı B) Merkezden çevreye doğru silinmeli C) Yaklaşık 5 cm çapında silinmeli D) Dıştan içe doğru silinmeli E) Silme. Z tekniği ile ilgilidir? A) Hava kilidi tekniğini uygulamak B) İğneyi 90º lik açıyla dokuya batırmak C) Derialtı dokusunu hafifçe yana kaydırmak D) Enjektörü tutmak için el değiştirmek E) Hepsi Aşağıdakilerden hangisi. 4. dokuya 90º lik açıyla batırılmalı B) İğne. hızlı bir şekilde batırılmalı C) İlaç.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sonunda kazandıklarınızı aşağıdaki soruları cevaplandırarak ölçünüz. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Gentamisin. 1. 5. piston hızlıca itilerek kas içine verilmeli D) Enjektör. Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz.35 ml D) 0. 75 mg’lık doz için hastaya kaç ml enjekte etmek gerekir? A) 0. 34 .5 ml Aşağıdaki İM ilaç uygulama ile ilgili ifadelerden hangisi yanlıştır? A) İğne. tek bir hareketle. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.3 ml B) 3 ml C) 0. 2 ml’lik ampul içinde 0. ajutajından desteklenmeli E) Enjektöre kan gelip gelmediği kontrol edilmeli Aşağıdakilerden hangisi. tek bir hareketle yapılmalı Bir hasta için 2x75 mg Gentamisin istemi yapılmıştır.5 gr halinde bulunan ilaçtır. İM enjeksiyonun komplikasyonlarından değildir? A) Paralizi B) Anemi C) Hematom D) Enfeksiyon E) Periostitis 2.2 ml E) 0. Cevaplarınızın tümü doğru ise “Modül Değerlendirme” ye geçiniz.

6. İlacı. 5. 3. Değerlendirme Ölçütleri 1. Mahremiyeti koruyucu önlemleri aldınız mı? 19. Laterofemoral bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 23. flakondan çıkarıp kapağını kapattınız mı? 12. Anterofemoral bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 35 . Hasta veya yaralıya işlem hakkında bilgi verip rızasını aldınız mı? 18. flakon içine verdiniz mi? 11. kauçuk tıpanın merkezinden soktunuz mu? Evet Hayır 10. Ellerinizi yıkayıp eldiven giydiniz mi? Uygun enjektör seçimini yaparak iğneyi enjektöre taktınız mı? İlaç dozunu hesapladınız mı? Ampulün baş kısmından tutarak boyundan kırdınız mı? Enjektörün iğnesini. 8. 7. ampulün içine soktunuz mu? Pistonu geriye çekerek ilacı. enjektöre çektiniz mi? İğnenin kapağını kapattınız mı? Flakonun metal veya plastik kapağını açtınız mı? Enjektörün iğnesini. Dorsogluteal bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 21. iki el arasında döndürdünüz mü? 13. 2. Ventrogluteal bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 22. Flakona hava verdiniz mi? 15. 4. Enjektör içindeki çözücü sıvıyı. Flakonu. flakon ve enjektörü baş aşağı çevirerek enjektöre aldınız mı? 16. Enjektöre hava çektiniz mi? 14. Seçilen enjeksiyon alanına göre hastaya uygun pozisyon verdiniz mi? 20. Enjektör içindeki havayı boşalttınız mı? 17. İğneyi. 9.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Bu modül kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet ve Hayır kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz.

Enjektörün iğnesini. küçük ve yüzük parmaklarınız arasına sıkıştırdınız mı? 29. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize başvurunuz. Diğer pamuğu. 90º lik açıyla dokuya batırdınız mı? 34. Hastaya. enjektörün pistonunu iterek kas içine verdiniz mi? 36. Enjektörü. alkollü ya da batikonlu pamukla sildiniz mi? 28. İğneyi. İlacı. İşlemi kayıt ettiniz mi? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Deltoid kasında enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 25. Diğer el ile enjektörün pistonunu geri çekerek enjektöre kan gelip gelmediği kontrol ettiniz mi? 35. Hasta ya da yaralının kimliğini kontrol ettiniz mi? 26. 90º lik açıyla dokudan çıkarttınız mı? 37. Ellerinizi yıkadınız mı? 41. pamuğu ve eldiveni tıbbi atık çöpüne attınız mı? 40.24. Pamukla. Silinen bölgeyi. İğnenin kapağını çıkarttınız mı? 30. Enjeksiyon bölgesini. Enjeksiyon bölgesini kontrol ettiniz mi? 27. enjeksiyon yerine hafifçe basınç uyguladınız mı? 38. derin nefes alıp vermesini söylediniz mi? 32. Enjektörü. diğer elinizle kalem tutar gibi tuttunuz mu? 33. İğneyi. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetlerini tekrar ediniz. 36 . bir elin başparmak ve işaret parmakları ile hafifçe bastırarak gerdirdiniz mi? 31. kapağını kapatmadan tıbbi atık kutusuna attınız mı? 39.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ 1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D B E C C ÖĞRENME FAALİYETİ 2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D C B B C ÖĞRENME FAALİYETİ 3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D A C E B 37 .

2007. Filiz. Hemşirelik Esasları Temel Kuram. http://www. Eskişehir. Cilt I. İlke ve Yöntemler. Atlas of Human Anatomy CD-ROM. Türkinaz ATABEK. Ayşe UZ.tr/kitap/EHSM//1207/unite11. 1. Ankara. 1. Baskı..edu. Selma GÖRGÜLÜ. 2008.  ULUSOY M. Kavram. 1996. Palme Yayıncılık. Gülsün TAŞOCAK. Açıköğretim Fakültesi Yayınları. İstanbul Medikal Yayıncılık. Baskı.   SOBOTTA. 3. İlknur KÜÇÜKALP. Hemşirelik Esasları.anadolu. Meslek Esasları ve Tekniği.aof. GÜMÜŞ Aysel. Ankara.pdf 38 .KAYNAKÇA KAYNAKÇA    AY AKÇA Fatma. Baskı. R. Temel Hemşirelik Kavramlar İlkeler Uygulamalar. Şti. İstanbul. 1997. Türkan EMSAL. SABUNCU Necmiye. TDFO Ltd. Kamerya BABADAĞ.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful