T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ

KAS İÇİ (İNTRAMÜSKÜLER) İLAÇ UYGULAMA
723H00041

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

 

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .................................................................................................................... ii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 .................................................................................................... 3 1. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMASINA HAZIRLIK ............................................ 3 1.1. Malzeme Hazırlığı......................................................................................................... 3 1.1.1. Eldiven ................................................................................................................... 3 1.1.2. Enjektör (Şırınga) .................................................................................................. 3 1.1.3. İğne ........................................................................................................................ 5 1.1.4. Güvenli Enjektör.................................................................................................... 5 1.1.5. Pamuk .................................................................................................................... 8 1.1.6. Antiseptik solüsyon ............................................................................................... 8 1.1.7. Tıbbi Atık Kutusu .................................................................................................. 8 1.2. İlaç Hazırlama ............................................................................................................... 8 1.2.1. Ampulden Enjektöre İlaç Çekme ........................................................................... 9 1.2.2. Flakondan Enjektöre İlaç Çekme ......................................................................... 10 1.3. Hava Kilidi Tekniği .................................................................................................... 13 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 14 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 16 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 .................................................................................................. 17 2. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA BÖLGELERİ ................................................ 17 2.1. Dorsogluteal Bölge ..................................................................................................... 18 2.2. Ventrogluteal Bölge .................................................................................................... 20 2.3. Femoral Bölge ............................................................................................................. 21 2.4. Deltoid Kası ................................................................................................................ 22 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 23 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 .................................................................................................. 26 3. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA TEKNİĞİ ...................................................... 26 3.1. İntramüsküler Enjeksiyon Tekniği .............................................................................. 27 3.2. Z Tekniği ..................................................................................................................... 29 3.3. İntramüsküler Enjeksiyon Komplikasyonları ............................................................. 31 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 32 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 34 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 35 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 37 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 38

i

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖNKOŞUL YETERLİK Kas içi (intramüsküler) ilaç uygulamak. Genel Amaç İlaç hazırlama ve uygulama kuralları ile cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içine ilaç uygulayabileceksiniz. Amaçlar 1. İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapabileceksiniz. 2. Hasta ya da yaralıya, uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini belirleyebileceksiniz. 3. Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi enjeksiyon uygulayabileceksiniz. Donanım: Yetişkin ve bebek enjeksiyon mankeni, eldiven, enjektör/güvenli enjektör, iğne, pamuk, antiseptik solüsyon, tıbbi atık kutusu, tıbbi atık çöpü, ampul veya flakon formunda ilaç, kayıt formu, kalem, bilgisayar, projeksiyon cihazı, DVD. Ortam: Teknik laboratuvar ve beceri eğitim sahası. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgileri ölçerek kendi kendinizi değerlendireceksiniz. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğretmen, modülün sonunda ölçme aracı (test, çoktan seçmeli, doğru-yanlış vb.) kullanarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir. 723H00041 Acil Sağlık Hizmetleri Acil Tıp Teknisyenliği Kas İçi (İntramüsküler) İlaç Uygulama İlaç hazırlama ve uygulama kuralları ile cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayabilmeyi sağlayan bilgi ve becerileri içeren öğrenme materyalidir. 40/24

MODÜLÜN AMACI

EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

ii

1 . bazı ilaçların enjeksiyon yoluyla hemen uygulanması gerekir. Bu bakımdan bazı ilaçlar. Kas içi ilaç uygulama modülü ile herhangi bir komplikasyona neden olmadan. tekniğine uygun olarak kas içine ilaç uygulama bilgi ve becerisine sahip olacaksınız. Aksi takdirde istenmeyen sonuçlarla karşılaşılabilinir. Enjeksiyon yoluyla uygulanan ilaç çabuk etki gösterdiğinden en kısa sürede sonuca ulaşılır. Kas içi enjeksiyon uygulaması. Özellikle. hastalık ve yaralanmalarda tedaviyi sağlayan en önemli unsurlardan biridir. ilacı zehirden ayıran dozudur’’ sözü unutulmamalıdır. ilaç uygulamalarında vazgeçilmez temel becerilerdendir. Buna rağmen bilim adamlarından doktor ve kimyager Paracelsus’un ‘‘Tüm maddeler zehirdir. ancak ilaç hazırlama ve uygulama prensipleri doğrultusunda cerrahi aseptik tekniğe uygun yapılırsa fayda sağlanabilinir.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. acil tedavi gerektiren durumlarda. İlaç. hayati öneme sahiptir.

2 .

Hasta veya yaralı ağız yolu ile ilaç alamadığında. haznenin hacmine bağlıdır. 1. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMASINA HAZIRLIK İlaçlar.1. enjektöre ilacın çekildiği yerdir. 1 ml’den 50 ml’ye kadar enjektör bulunur. Haznenin üzerinde doz çizgileri bulunur. (1 ml=10 dizyemdir) Enjektörün büyüklüğü. Malzeme Hazırlığı Enjeksiyon. 3 .1. ARAŞTIRMA   Enjektör ve iğne çeşitlerini araştırınız.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapabileceksiniz.2. 1. Kas içine ilaç uygulamasına. iğnesi ile birlikte bulunur. tercih edilir. Kanla bulaşan hastalık varlığı veya şüphesi durumunda iki eldiven üst üste giyilebilir. Enjeksiyon yoluyla ilaç uygulaması:    İlaçların çabuk etki etmesi istendiğinde. Enjektör (Şırınga) Enjektör. intramüsküler (İM) enjeksiyon (şırınga etme) denir. Eldiven Kendi can güvenliğini korumak için mutlaka eldiven (nonsteril) giyilmelidir. İM enjeksiyon için 1–5 ml’lik enjektör kullanılır.1. insan vücuduna enteral veya parenteral yolla verilir.  Hazne. steril paket içerisinde disposable halde. Büyük çizgiler ml (cc). basit bir cerrahi operasyon kabul edildiğinden cerrahi aseptik kurallara uygun yapılmalıdır. vücutta sistemik etki gösterir. Enjektöre ilaç çekilmesini izleyiniz. Kas içine ilaç uygulaması parenteral yolla ilaç uygulamalarındandır. iğnenin takıldığı yerdir. Enjektör üç bölümden oluşur:  Ajutaj. küçük çizgiler dizyem ölçü birimini ifade eder. İlaç gastrointestinal sıvılar tarafından tahrip edildiğinde. 1. 1. Steril malzemenin sterilliği korunmalıdır. Kas içine verilen ilaç.1.

piston. Piston. Steril paketten çıkarılan enjektör. yırtık. ıslak veya son kullanma tarihi geçmiş paketteki enjektör kullanılmaz. hazneden çıkarılmaz.1: Enjektör çeşitleri ve enjektörün bölümleri Enjektör. pistonun yer aldığı taraftan açılmalıdır. Resim 1. ajutajına iğne takılarak kontamine olmadan hemen kullanılmalıdır. Açık. ilacı çekmeye ve itmeye yarayan hareketli kısımdır. steril paket açma tekniğine uygun.2: Enjektörün paketten çıkarılması 4 . haznenin içinde bulunan. Resim 1. Piston ve haznenin iç kısmına dokunulmaz.

1. 11’den 28’e kadar numara mevcuttur. (kabza) iğnenin enjektörün ajutajına takılmasını sağlayan renkli kısımdır. Ucu kütleşmiş iğne. uzunluğunda. Gövde.3: İğnenin bölümleri ve iğne çeşitleri Steril paketten çıkarılan iğne. deriye ilk giren kısmı olup verevine kesilmiş boru görünümündedir. enjektör ile birlikte ya da tek bulunur. iğneyi koruma özelliği olan enjektördür.4. gövde iç çapının genişliğine göre numaralandırılır. İğnenin kökü. yeşil renkli (21 no) iğne kullanılır. İğne İğne. 5 . milyonlarca insanı enfeksiyon riskine maruz bırakmaktadır. Uç. paslanmaz metalden yapılmış. yeterince sivri ve keskin olmalıdır. iğnenin sivri. İğnenin dört bölümü vardır:   Kök. enjektörün ajutajına tam yerleşebilmesi için sıkılaştırılmalıdır. İğne numaraları büyüdükçe iç çapı küçülür. İM enjeksiyon için genellikle 2. kullanım sonrası sağlık çalışanlarını ve etkileşimde bulundukları kişileri yaralayabilir ve enfekte edebilir. deriye zor girer. Kapak.3. iğnenin uzunluğudur.1. İğne numarası. steril paket içerisinde disposable halde. İğne.   Resim 1. genellikle üretici firma tarafından kök kısmındaki renkle ifade edilir. İğne ucu.5–4 cm. (koruyucu kılıf) steril olan iğneyi muhafaza eder.1. Enjeksiyon tipine göre iğnenin boyu değişebilir. ağrıya neden olur ve dokuya zarar verir. Enjektörün tekrar kullanımı ve iğne batması yaralanmaları. enjektörün ajutajına hemen takılarak kontamine olmadan kullanılmalıdır. İğne. İğneyi koruma özelliği olmayan enjektör. steril olduğundan açıkta bırakmamak ve hiçbir yere değdirmemek gerekir. Güvenli Enjektör Güvenli enjektör.1. İlacın viskozitesine ve ilaç uygulanacak bireyin kas yapısına uygun iğne seçilmelidir.

İğne. Dünyada büyük bir toplum sağlığı tehdidi olan bu durum. Hepatit. sonuna kadar geri çekilir ve kırılır. Sıtma. pistonun sonuna kadar bastırılmasıyla yaylı mekanizması sayesinde enjektörün içine otomatik olarak çekilir. Enjeksiyon sonrasında iğne. HIV/AIDS. Sifiliz. artık ülkemizde de kullanılmaktadır. kapalı sistem sağlar. Resim 1. Piston. enjeksiyon işleminin sonunda ve kas içindeyken. dünya genelinde her 30 saniyede bir iğne batma kazasının yaşandığını ve bunun sonucunda sağlık çalışanlarının kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlara maruz kaldığını ve bu yüzden ölümlerin görüldüğünü bildirilmektedir. kullanıldıktan sonra iğneyi geri içine alan (retractable) güvenli enjektör ile önlenebilir. Tüberküloz. İğne enjektörde sabittir. (ILO) sağlık çalışanlarının iğne ve kesici alet yaralanmalarına maruz kaldığını.4: İğnesi kaybolan enjektör  Pistonu kırılan enjektör İğne. Ayrıca güvenli enjektörün fiziksel olarak yeniden kullanımını önlemek için iğneyi kilitleme mekanizması vardır. Kullanılmış ve kontamine enjektör 20’den fazla virüs içerebilir. iğnesi değiştirilemez. piston da hazne içine hapsolduğundan ve geri çıkartılamadığından dolayı atık alanında da güvenliği sağlar ve tıbbi atık kutularında daha az yer kaplar. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi gibi kan yoluyla bulaşan hastalıklara maruz kalma riski ile karşı karşıyadır. kontaminasyon riskini azaltır ve iğne batmasına bağlı yaralanma riskini sıfıra indirir. silindir şeklindeki piston içine. emniyet mekanizmasının başlangıcıdır. Bu durum. sabit olmayıp gerektiğinde değiştirilebilir. enjeksiyon işleminin sonunda ve kas içindeyken. sonuna kadar itilmemelidir. Tıbbi atık maliyetini 2/3 azaltır. Enjektörün emniyet mekanizmasını zamanından önce aktif hale getirmemek için ilaç çekilmeden önce piston. Herpes. emniyetli. Tıklama sesi. (bastır çek kır / push pull snap) İğnenin koruyucu kapağı da ajutaja tersinden takılır. Piston geri çekilirken iğne. pistona tam bastırılıp tıklama sesi duyulunca hastadan çıkarılır.  İğnesi kaybolan (vanishpoint) enjektör İğne. Çeşitli tasarımlarda üretilen güvenli enjektör. 6 . Enjektörün güvenli geri çekme mekanizması piston içindedir ve tek elle kullanılabilir. Bu. sızıntı veya kontaminasyonu önler ve gereksiz iğne değişimlerini engeller.Uluslararası Çalışma Örgütü. haznenin içine girer ve pistonun kırılan parçası hazneyi kilitler. Sağlık personeli ve tıbbi atıklarla ilgilenen çalışanlar.

iğne. Güvenlik kalkanı da denilen kilitleme mekanizması üzerine tıklama sesi duyuluncaya kadar bastırılır.7: Klipsli enjektör 7 . tıklama sesi duyuluncaya kadar saat yönünde yaklaşık 300 döndürülüp geriye çekilir. Piston ileri doğru bastırılınca. Resim 1. Bu esnada iğne. Resim 1. Tek elle uygulanabilir.Resim 1. hazne içine girer. Enjektörle birlikte ya da tek iğne paketlenmiş halde bulunur.6: Pistonu döndürülen enjektör  Klipsli (surguard) enjektör İğne köküne yerleştirilmiş kilit vardır.5: Pistonu kırılan enjektör  Pistonu döndürülen (rotate) enjektör Enjeksiyon işlemi bittikten sonra piston. hazne içinde bükülmüş olarak kalır.

enjeksiyon yapılacak bölgenin antisepsisini sağlamak için gereklidir. Amoksisilin 1 gr flakonda toz şeklinde bulunur. 4 ml distile su ile sulandırılırsa 100 mg istenen doz için hastaya kaç ml enjekte etmek gerekir? 4 ml X 1000 mg 100 mg İstenen doz = 100 x 4/1000 = 0.25 mg 1 ml X ml İstenen doz = 0. Antiseptik solüsyon Antiseptik solüsyonlardan. enjeksiyon yapılacak bölgenin temizliği için gereklidir.5 dizyem Örnek: Doktor isteminde 8 kg bir çocuk için 2x100 mg Amoksisilin istemi vardır. 1. ilaç uygulamasından sonra istem mutlaka yazılmalı ve imzalanmalıdır.7.5.1. Antiseptik solüsyonlu pamuk. Enjektöre kaç ml Adrenalin çekilmelidir? 1gr 0. enjektör de tıbbi atık çöpüne atılmalıdır. 1. Örnek: 1 ml Adrenalin 1 gr’dır. Bu durumda.1. hekim tarafından yazılı ve imzalı olarak yapılır.1. Enjeksiyon yoluyla uygulanacak ilaçlarda. yeterli olmalı. İstenen doz 0. Güvenli enjektör tıbbi atık kutusuna atılır. Acil ilaç uygulamalarında çoğu kez buna fırsat olmaz. Alkol veya baticon. 1. İlaç uygulama istemi.1. kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna. uygulama sırasında ise sekiz doğru ilkesine uyulmalıdır.6. alkol veya baticon kullanılmalıdır. İlaç Hazırlama İlaçların hazırlanması sırasında üç kontrol ilkesine.2. 1 ml=1 cc=1 cm3=10 dizyem’dir. Tıbbi Atık Kutusu İlaç uygulamasından sonra iğne. doz ayarlamasını yapmak için ölçü birimleri bilinmelidir.4 ml = 4 dizyem ( Bir defada verilecek doz ) 8 .25 ml = 2. deri antisepsisinde ve iğnenin dokudan çıkarılmasında kullanılmak üzere iki adet hazırlanmalıdır. Pamuğa dökülen antiseptik solüsyon. az ya da çok olmamalıdır. Pamuk Pamuk.25x 1/1= 0.25 mg’dır.

göz hizasına getirilerek ilacın tamamının gövdede olup olmadığı kontrol edilir. küçük cam şişelerdir. İlacın bir bölümü. Gövde kısmında ise ilaç bulunur. Resim 1.2. Boyun kısmı.9: Ampulün kırılması 9 . Ampulden Enjektöre İlaç Çekme Ampul.8: Ampul Ampulden enjektöre ilaç çekmek için şu işlemler uygulanmalıdır:     Eller yıkanmalı ve eldiven giyilmelidir. Ampulün boyun kısmında. Ampulde. kırılarak açılır.5–10 ml arasında değişen miktarda ilaç bulunabilir. ampulün açıldığı bölümdür. renkli nokta kendinize doğru çevrilir.1. Başparmak ile hızla geriye doğru bastırılarak boyundan kırılır. üstte kapak vazifesi görür. içerisinde tek dozluk sıvı ilaç bulunan. Cam kırıklarının sıçramasını önlemek için ampul kendimizden uzakta tutulur. Resim 1. boyun ve gövde olmak üzere üç kısımdan oluşur. Ampul. Ampul bütün halde bulunmasına rağmen baş. gövdesinden tutulur. baş kısmından bir elin başparmağı kendimizden tarafta olacak şekilde tutulur. Baş kısmı. atılır. Kırılma esnasında cam parçaları ampulün içine girmişse o ampul kullanılmaz. kolayca kırılmayı sağlayan renkli bir nokta veya halka bulunur. 0. Ampul.1. Ampul. baş kısmında ise parmaklar ile birkaç fiske vurularak ilacın tamamının gövdeye inmesi sağlanır. Ampul.

10: Ampulden ilaç çekilmesi   İğnenin kapağı kapatılır. 1. gerekli olan dozdan fazla ise ampulde kalan ilaç atılır. Ampulün içindeki çözücü sıvı. Enjektörde hava varsa enjektör. İlacın tamamı. Enjektör. İlaç. toz halindeki ilacın çözücü sıvısını içeren ampul bulunur. ampulü tutan elin başparmağı ve yüzük parmağı ile tutularak ampul içinde sabitlenir. 10 . mutlaka yanında bulunan ampul içindeki uygun çözücü sıvı ile sulandırılmalıdır. Flakondan Enjektöre İlaç Çekme Flakon. İlacın tamamı ya da istenen doz.    İlaç miktarına uygun olarak seçilen enjektör. ilacın dışarı çıkmaması için dikkat edilir. ampulün dışına değdirilmeden içine sokulur. Hava kabarcıklarının üste çıkması için piston hafifçe geri çekilerek enjektörün haznesine parmaklar ile birkaç fiske vurulur. Şişe ağzı kauçuk tıpa ile kapatılmış. Piston yavaşça itilerek üstte toplanan hava çıkarılır. Flakon içindeki toz ilaç. ajutajından işaret parmağı ile desteklenerek iğne. iğne ucu yukarı bakacak şekilde göz hizasında tutulur. bir daha kullanılmaz. toz ilacın özelliğine göre değişse de genellikle steril distile sudur. küçük cam şişelerdir. alınarak iğnenin kapağı çıkarılır. Metal ya da plastik kapak kolayca açılabilir. Enjektördeki havayı çıkarırken kontaminasyonu önlemek için iğne kapağı kapalı olmalıdır. İlaç.2. Bazı ilaçlar. lidokain içeren sıvı ile sulandırılmışsa mutlaka İM yol ile hastaya uygulanmalıdır. içerisinde tek dozluk toz ilaç bulunan.2. emilim esnasında ağrıya neden olabileceğinden lidokain içeren çözücü sıvı ile sulandırılır. Enjektör. Ampul. üzeri metal ya da plastikle kaplanmıştır. piston geriye çekilerek enjektöre çekilir. iğne ucunun kütleşmemesi için ampulün tabanına (dibine) değdirilmeden çekilmelidir. Resim 1. Flakonun yanında. diğer elin işaret ve ortaparmakları arasında tutulur.

Tam olarak erimemiş ilaç. Flakon.Resim 1. flakondan çıkarılıp kapağı kapatılır. Enjektör içindeki çözücü sıvının tamamı. Böyle durumlarda mutlaka beklenmelidir. kauçuk tıpanın tam merkezinden flakona sokulur. piston itilerek flakon içine verilir. toz halindeki ilaca temas etmemelidir.12: Flakonun açılması ve toz ilacın eritilmesi 11 . Çözücü sıvının tamamı ampulden enjektöre çekilir ve iğnenin kapağı kapatılır. Kapak açılınca görülen kauçuk kısım steril olduğundan dokunulmamalıdır. İğne. Flakonun metal ya da plastik kapağı açılır. Resim 1. Flakona giren iğne ucu.11: Flakon Flakondan enjektöre ilaç çekmek için şu işlemler uygulanmalıdır:         Eller yıkanmalı ve eldiven giyilmelidir. Bazı ilaçların erimesi zaman alabilir. iğnenin kapağı çıkarılır. İğne. eksik doz demektir. İçinde çözücü sıvı bulunan enjektör alınır. iki el arasında döndürülerek içindeki toz ilacın tamamen erimesi sağlanır.

Ampul. İğnenin kapağı kapatılıp enjektörde hava varsa çıkarılır. İlacın tamamı ya da istenen doz. Flakon ve enjektör.   İlaç miktarı kadar hava. ampul içinde toz halinde ise önce çözücü sıvısı enjektöre çekilir. flakona sokulur. uygun şartlarda saklanmak kaydıyla tekrar kullanılabilir. Flakon. Bazı toz ilaçlar. İlacın tamamı. Flakon içine verilen hava. yavaşça kendi etrafında döndürülerek ilacın tamamen erimesi sağlanır. İçine hava çekilen enjektörün iğnesi. İğne ucunun. Resim 1.13: Flakondan ilaç çekilmesi   Enjektörün iğnesi. Hava. baş aşağı çevrilerek göz hizasında tutulur. enjektöre çekilerek iğnenin kapağı çıkarılır. flakon içindeki ilaç miktarı azaldıkça iğne ucu yavaşça aşağı doğru çekilerek enjektöre alınır. flakondan çıkarılır. Hazırlanacak ilaç. flakon içine verilir. piston geri çekilerek enjektöre alınır. diğer ele alınır. Eriyen ilacın tamamı ya da istenen doz enjektöre çekilir. tıpadan geçerken kütleşmiş olduğu düşünülüyorsa steril yeni bir iğne ile değiştirilir. sonra toz ilaç bulunan ampule boşaltılır. 12 . flakon içindeki basıncı artırarak ilacın enjektöre çekilmesini kolaylaştırır. ampul içerisinde bulunabilir. İlaç. gerekli olan dozdan fazla ise flakonda kalan ilaç.

Enjektör içindeki hava. ilaç uygulaması esnasında tam olarak piston ile ilaç arasında bulunmalıdır. enjeksiyonun yere 90º lik açıyla yapılması durumunda uygulanır. Ayrıca hava. Verilen hava. Hava Kilidi Tekniği İlacı enjektöre çektikten sonra 2–3 dizyem (0. Bu işlem sadece İM ve subcutan (derialtı) enjeksiyonlarda. 13 .3 ml) havanın enjektöre çekilip enjeksiyonun yapılmasıdır. Bu durum. irritan etkili ilaçların İM yolla uygulanması durumunda iğnedeki ilaç artıklarının deri altı dokusunu tahriş etmesini önler.14: Hava kilidi oluşturulması Hava kilidi tekniği. heparin vb.1. iğnenin dokuya girdiği yerde kilit oluşturur. Resim 1. enjektör içindeki ilacın tamamının dokuya itilmesini sağlar. çok az dozlarda subcutan yolla uygulanan ilaçların (insülin.3.2–0. Böylece önce ilaç daha sonra hava kas dokusu içine verilir.) tam dozunda verilebilmesi için önemlidir.

İğne kökünü. Ampulü. Kapak açılınca görülen kısım steril olduğundan dokunmayınız. İğne. İşaret parmağı ile enjektörü ajutajından destekleyiniz. İlaç miktarına uygun enjektör seçiniz.  Enjektöre hava çekiniz.  Ampul içindeki ilacın gövdede olmasını sağlayınız. piston tarafından açınız. flakon içine veriniz. İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uyunuz. İğneyi ampulün dışına değdirmeden sokunuz. enjektörü yukarıda olacak şekilde tutunuz. 14 .UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapınız. İğne ucunu. iki el arasında döndürünüz. Toz ilacın tamamen erimesini bekleyiniz. flakon içine boşaltınız. İlacın tamamını ya da istenilen dozu enjektöre çekiniz. İşaretli kısmı kendinize doğru çeviriniz.  Flakonun metal veya plastik kapağını açınız. Ampulü tutan elin başparmağı ve yüzük parmağı ile enjektörü destekleyiniz.  Enjektörün iğnesini ampulün içine sokunuz. steril olduğundan kontaminasyonu önleyiniz.  Enjektörün iğnesini. Flakonu aşağıda. Mümkünse güvenli enjektör kullanınız. Ampulü göz hizasına getiriniz.  Flakona hava veriniz. kauçuk tıpanın merkezinden sokunuz.          Öneriler Malzemenin kontaminasyonunu önleyiniz.                 Pistonu geriye çekerek ilacı enjektöre çekiniz. İğne.  Flakonu.  Uygun enjektör seçimi yaparak iğneyi enjektöre takınız. steril olduğundan kontaminasyonu önleyiniz. enjektörün ajutajına sıkılaştırarak takınız. İşlem Basamakları  Ellerinizi yıkayıp eldiven giyiniz. Kendi can güvenliğinizi koruyunuz. Parmaklar ile birkaç fiske vurarak ilacın tamamının gövdeye inmesini sağlayınız.  Enjektör içindeki çözücü sıvıyı. pasif olan elinizin işaret ve orta parmakları arasında tutunuz. toz ilaç seviyesinden yukarıda tutunuz. Çözücü sıvının tamamını.  İlaç dozunu hesaplayınız. Enjektör paketini. Ampulü kendinizden uzakta tutunuz.  İğneyi flakondan çıkarıp kapağını kapatınız. İlaç miktarı kadar hava çekiniz.  Ampulün baş kısmından tutarak boyundan kırınız.  İğnenin kapağını kapatınız.

 İlacın dışarı çıkmaması için özen gösteriniz. kütleşmişse yeni bir iğne ile değiştiriniz.  İğne ucu.  Yere 90º lik açıyla uygulanacak enjeksiyonlarda hava kilidi oluşturunuz.  Flakon ve enjektörü göz hizasında tutunuz. kilit oluşturmak için hava çekiniz.  Üstte toplanan havayı.  Enjektörü. flakondan çıkarınız. pistonu yavaşça iterek çıkarınız.  Enjektöre.  İğnenin kapağını kapatıp enjektördeki havayı çıkarınız.  Enjektörü.  İğne ucunu.  Enjektörün gövdesine parmaklar ile birkaç fiske vurunuz. iğne ucu yukarı bakacak şekilde göz hizasında tutunuz. flakon içindeki ilaç miktarı azaldıkça yavaşça aşağı doğru çekiniz. Flakon ve enjektörü baş aşağı çevirerek ilacı enjektöre alınız. 15 .  İlacın tamamını ya da istenilen dozu enjektöre çekiniz.  Enjektöre 2–3 dizyem hava çekiniz.

hava kilidi oluşturmayı açıklar? A) Enjektördeki havayı çıkarmak B) Enjektöre bir miktar hava çekmek C) Kas dokusuna önce ilacı sonra enjektördeki havayı vermek D) Flakona ilaç miktarı kadar hava vermek E) İlacın tamamını enjektöre çekmek 5. 1. iğnenin bölümlerinden değildir? A) Kapak B) Ajutaj C) Kök D) Uç E) Gövde Aşağıdakilerden hangisi. İM enjeksiyonda kullanılan steril malzeme değildir? A) İğne B) Hazne C) İlaç D) Eldiven E) Enjektör Aşağıdakilerden hangisi.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. 3. flakondan enjektöre ilaç çekerken uygulanmaz? A) İlaç miktarı kadar hava verilir B) İlacın tamamı veya istenen doz enjektöre çekilir C) İlacın bir kısmının erimesi yeterlidir D) Çözücü sıvının tamamı flakona verilir E) Çözücü sıvı lidokainli ise ilaç mutlaka İM uygulanır Aşağıdakilerden hangisi. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. ampulün tabanına değdirilmemelidir E) Hepsi edilmesi gereken 2. Aşağıdakilerden hangisi. 4. 16 . ampulden ilaç çekerken dikkat hususlardandır? A) İlacın tamamının gövdede olup olmadığı kontrol edilir B) Baş kısmında işaret varsa kendinize doğru çevrilir C) Ampul kırılırken kendimizden uzakta tutulur D) İğne ucu. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Aşağıdakilerden hangisi.

abse. dermatit. kas tabakası iyi gelişmiş yetişkinlerde en fazla 5 ml ilaç verilmelidir. 17 . kas yapısı. (derinin iltihaplanması) yanık ve skar (yara bölgesinde kollajen doku oluşumu) dokusu olan bölgeye enjeksiyon yapılmamalıdır. kanlanma çok olduğu için ilaçlar hızla emilir. arter ve venleri şema üzerinde inceleyiniz. (yan kalça) femoral (uyluk) bölgeler ile deltoid kasıdır. uygun pozisyonda olmalı. enjeksiyon uygulanacak kasın gevşemesi sağlanmalıdır. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA BÖLGELERİ İlaç. ventrogluteal. (arka kalça). Bilinci yerinde ise hasta ya da yaralıya. 10–20 dk içinde gözlenebilir. çok iyi belirlenmelidir. bilinci yerinde değilse yakınlarına enjeksiyon uygulamasından önce bilgi verilerek rızası alınmalıdır. İM yolla verilecek ilaç miktarı. İki yaşın altındaki çocuklarda en fazla 1 ml. Bunun için hasta.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Hasta ya da belirleyebileceksiniz. uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini ARAŞTIRMA   Enjeksiyon yapılan kasları araştırınız. dorsogluteal. Enjeksiyon bölgesi iyice görülebilmeli ve palpe edilmelidir. Travmaya uğramış. 2. kanlanması bozulmuş. kist. Kas dokusunda. yaralıya. sinir. Verilen ilacın sistemik etkisi. Hasta ya da yaralının yaşı. durumu ve verilecek ilaç miktarı değerlendirilmelidir. Alt ve üst ekstremitelerdeki kas. İM enjeksiyon uygulanacak bölge. yaş gruplarına ve seçilen bölgedeki kas yapısına göre değişiklik gösterir. Vücudumuzda İM enjeksiyon yapılabilen bölgeler. İM enjeksiyonla derin kas dokusu içine verilir. Hasta ya da yaralının mahremiyet duygularına saygı gösterilmelidir.

yetişkinlerde sıklıkla kullanılır. Resim 2.2.1: Dorsogluteal bölge. yürüdükçe geliştiği için üç yaşın altındaki çocuklarda kesinlikle kullanılmamalıdır. enjeksiyon yerini dikkatli belirlemek gerekir. Dorsogluteal bölge. Aksi takdirde sinir zedelenmesi sonucu paraliziler. gluteus maximus ve medius Dorsogluteal bölgede. Ayrıca dorsogluteal bölge. (geçici veya kalıcı felç) damar zedelenmesi sonucu hematom (kan toplanması) gelişebilir. İlaç. çocuklarda idrar ve dışkı ile kirlenme ihtimaline karşı tercih edilmemelidir. Gluteal kaslar.1. Hasta. Zira alt ekstremitelere uzanan siyatik sinir ile gluteal arterler bu bölgeden geçer. Dorsogluteal Bölge Dorsogluteal bölge. 18 . geniş ve kalın kas kitlesine sahip olduğundan 5 ml’ye kadar ilaçların emilimini sağlayabilir. yüzüstü yatar pozisyonda olmalıdır. kalçada bulunan gluteus maksimus ve gluteus medius kaslarına enjekte edilir. m. Başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakları içe çevrilmelidir.

2: Dorsogluteal bölgenin dört eşit parçaya bölünüp üst dış kısmında enjeksiyon yerinin belirlenmesi  Spina iliaca anterior superior ile koksiks arasına hayali düz bir çizgi çizilir. crista iliaca. Üstte ve dışta kalan 1/4’lük parçanın üst dış kısmı. Resim 2. koksiks ve gluteal kıvrımlarla sınırlı olan bölgedir. Resim 2. Bu çizgi. üç eşit parçaya bölünür.3: Spina iliaca anterior superior ile koksiks arasındaki çizginin üçe bölünüp enjeksiyon yerinin belirlenmesi 19 . enjeksiyon alanıdır. Gluteal bölge. hayali çizgilerle dört eşit parçaya bölünür. Dışta kalan 1/3’lük parçanın orta noktası enjeksiyon alanıdır.Dorsogluteal bölgede enjeksiyon alanı iki şekilde belirlenebilir:  Gluteal bölge.

yüzüstü yatıyor ise başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakları içe çevrilmelidir. Enjeksiyon.2. enjeksiyon alanını belirlemek için avuç içi. büyük damar ve sinirlerin olmaması. hasta ya da yaralıya verilecek pozisyon seçeneklerinin çok olması nedeniyle yetişkinlerde tercih edilir. İşaret parmağı veya ortaparmaktan biri spina iliaca anterior superior üzerine konup diğeri crista iliacaya doğru açılır. deri altı tabakasının ince olması. Gluteus medius ve minimus Hasta. Ventrogluteal Bölge Ventrogluteal bölge. Yan yatış pozisyonunda ise üstteki bacak kalçadan ve dizden bükülerek alttaki bacağın önüne alınmalıdır. Ventrogluteal bölgede. Sırtüstü pozisyonda ise dizler karına doğru bükülmelidir. İşaret parmağı ile ortaparmak arasında oluşan ‘‘V’’ şeklindeki üçgen alanın ortası enjeksiyon bölgesidir. Resim 2. femurun büyük trochanteri üzerine yerleştirilir.4: M.5: Ventrogluteal bölgenin belirlenmesi 20 . Resim 2.2. gluteus medius ve gluteus minimus kaslarına yapılır.

3. Laterofemoral bölgede. enjeksiyon alanını belirlemek için büyük trochanter ile diz arasındaki femur. vastus lateralis ve rectus femoris kaslarına yapılır. Hasta. m. Resim 2. İlaç emilimi. şerit şeklinde uzanan kalın bir kastır. sırtüstü ya da oturur pozisyonda olabilir. uyluk ön yüz dış yan tarafında. Vastus lateralis. Enjeksiyon. rectus femoris Femoral bölgede enjeksiyon alanı iki şekilde belirlenebilir:  Laterofemoral (ön dış yan uyluk) bölgede.7: Femoral bölgede enjeksiyon alanları 21 . Ortada kalan parçanın 1/3’lük dış yan kısmı enjeksiyon alanıdır. Bundan dolayı yetişkinlerde mümkün olduğunca tercih edilmemelidir. üç eşit parçaya bölünür. vastus lateralis ve m.6: m. Resim 2.2. Femoral Bölge Femoral bölge. özellikle üç yaşın altındaki çocuk ve bebeklerde kullanılır. m. sinir ve damarlar yönünden zengin olmadığından diğer bölgelere göre daha yavaştır. Vastus lateralis bulunur.

dış ve arkadan saran.4. Anterofemoral bölgeye enjeksiyon yapabilmek için büyük trochanter ile diz arasındaki femur. dirsekten bükülmelidir. Resim 2.8: Bebekte İM enjeksiyon uygulaması 2. İlaç emilimi hızlı olmasına karşın genellikle ağrılıdır. üç eşit parçaya bölünür. Ortada kalan parçanın 1/3’lük orta kısmı. Rectus femoris. kalın. üçgen şeklinde bir kastır. enjeksiyon uygulamak için tabanı. enjeksiyon alanı olarak belirlenir. Yetişkinlerdeki aşı uygulamalarında tercih edilir. Deltoid Kası m. Resim 2. oturur ya da yatar pozisyonda olabilir. 22 . Enjeksiyon yapılacak kol. acromion çıkıntının altına çizilen hayali çizgi.9: m. uyluğun ön yüzünde düz bir şekilde uzanan kastır. İlaç miktarı 1 ml’yi geçmemelidir. Küçük bir kas olması. radial sinir ve büyük damarların geçmesi nedeniyle tercih edilmez. omuzu ön. Anterofemoral (ön uyluk) bölgede. tepesi. Deltoideus. deltoideus ve enjeksiyon yeri Hasta ayakta. Rectus femoris bulunur. koltukaltı çizgisi olarak belirlenen üçgenin tam ortası enjeksiyon alanıdır. Deltoid kasına. m. m.

kas yapısına. Dorsogluteal bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Spina iliaca anterior superior ile koksiks  Hastayı. femurun büyük trochanteri  Yan yatış pozisyonunda ise üstteki üzerine yerleştiriniz.  Kasın gevşemesini sağlayınız. görülecek şekilde açınız. uygun pozisyon veriniz.    Mahremiyeti koruyucu önlemleri alınız. durumuna ve ilaç miktarına  Seçilen enjeksiyon alanına göre hastaya göre belirleyiniz. hayali olarak üç eşit parçaya uygulanacak bölgesini. işlem hakkında  bilgi verip rızasını alınız.  Ortada oluşan üçgen alanı enjeksiyon  Dikkatli olunuz. İşlem Basamakları  Hasta ya da yaralıya. Hasta haklarına saygı gösteriniz. uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini belirleyiniz. bölgesi olarak belirleyiniz.   Öneriler Hasta haklarına saygı gösteriniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Hasta ya da yaralıya. yüzüstü yatıyorsa başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayaklarını içe çeviriniz. bacağı kalçadan ve dizden bükerek alttaki bacağın önüne alınız.  Dışta kalan 1/3’lük parçanın orta  Hasta veya yaralının enjeksiyon noktasını enjeksiyon alanı olarak uygulanacak bölgesini.  İşaret parmağınızı ya da ortaparmağınızı  Hasta veya yaralının enjeksiyon spina iliaca anterior superior üzerine uygulanacak bölgesini. doğru açınız. Hastanın endişelerini gideriniz. görülecek şekilde açınız. tamamen koyup diğer parmağınızı crista iliacaya görülecek şekilde açınız. bölünüz. Ventrogluteal bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta. ayaklarını içe çeviriniz. Laterofemoral bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta veya yaralının  Femuru.  Avuç içinizi. Mümkünse perde. paravan çekiniz. Enjeksiyon alanını hastanın yaşına. tamamen belirleyiniz.  Sırtüstü pozisyonda ise dizlerini karına doğru bükünüz. enjeksiyon tamamen 23 . yüzüstü yatar pozisyonda arasına hayali düz bir çizgi çizip üç eşit başparmakları birbirine bakacak şekilde parçaya bölünüz.  Enjeksiyon alanını yeterince görünüz ve palpe ediniz.

 Kolu dirsekten bükünüz. Ortada kalan parçanın 1/3’lük dış yan kısmını enjeksiyon alanı olarak belirleyiniz. oturur ya da yatar  Acromion çıkıntının altına hayali çizgi pozisyonda olabilir.  Ortada kalan parçanın 1/3’lük orta kısmını enjeksiyon alanı olarak  Dikkatli olunuz. hayali üç eşit parçaya bölünüz. çiziniz. tam ortasını belirleyiniz. belirleyiniz. uygulanacak bölgesini. Anterofemoral bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta veya yaralının enjeksiyon  Femuru. tamamen görülecek şekilde açınız. Deltoid kasında enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta ayakta.  Tepesi koltukaltı çizgisi olan üçgenin  1 ml’den fazla ilaç uygulamayınız. 24 .

1. Gluteus maximus ve medius D) m. enjeksiyon alanının değerlendirilmesinde önemli değildir? A) Hastanın yaşı B) İlaç miktarı C) Hastanın kas yapısı. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. Gluteus minimus E) m. Vastus lateralis ve m. Gluteus minimus E) m. Rectus femoris ve m. Gluteus maximus ve medius Laterofemoral bölgeye enjeksiyon uygularken hangi pozisyon verilir? A) Yan yatış pozisyonu B) Sırt üstü veya oturur pozisyonu C) Yüzüstü pozisyonu D) Sims pozisyonu E) Dorsal rekümbent pozisyonu Aşağıdakilerden hangisi ventrogluteal bölgeye İM enjeksiyon yapımı ile ilgili değildir? A) Sırtüstü pozisyonda dizler bükülmeli B) Avuç içi büyük thorachanter üzerine yerleştirilmeli C) İşaret parmağı spina iliaca posterior superior üzerine konmalı D) Hasta yüzüstü.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. Gluteus maximus B) m. Vastus lateralis ve m. Rectus femoris C) m. 4. Gluteus medius ve minimus C) m. Vastus lateralis ve m. Aşağıdakilerden hangisi. Gluteus maximus D) m. 5. sırtüstü ya da yan yatış pozisyonunda olmalı E) Ortaparmak crista iliacaya doğru açılmalı 2. durumu D) Hastanın cinsiyeti E) Pozisyonun uygun olması Dorsogluteal bölgede hangi kaslara enjeksiyon yapılır? A) m. 25 . Gluteus maximus Bebeklerde. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. Gluteus maximus ve minimus B) m. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. 3. İM enjeksiyonda hangi kaslar tercih edilir? A) m.

İM enjeksiyon uygulamasında dikkat edilmesi gereken noktaları araştırınız. D. Böylece. Dokularda lenf akımının hızı. Bazı ilaç süspansiyonları (depo penisilin) ve sıvı yağlar içinde çözülmüş ilaçlar (A. Büyük moleküllü ilaçlar ise lenf damarları yoluyla emilir. kan akımının yaklaşık % 0.1: İM enjeksiyon uygulaması 26 . E. ancak 10 ml’lik bir ilaç ikiye bölünerek sağ ve sol taraftaki kaslar içine enjekte edilebilir.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayabileceksiniz. kapillerden pasif difüzyon yoluyla kana geçer.1’i kadar olduğundan lenf yoluyla emilim çok yavaş olur. lokal olarak interstisyel sıvıya dağılır. K vitaminleri. İlaç emilim hızını. Küçük moleküllü ilaçlar. ilaç verilen bölgedeki kan akımı belirler. uzun süreli (1–3 ay) etki elde edilir ve daha seyrek enjeksiyon yapılarak tedavi sağlanır. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA TEKNİĞİ İM ilaç uygulaması ile kas içine verilen ilaç molekülleri. bazı steroid hormonlar) kas içine verilince burada bir depo oluşturur ve yavaş yavaş emilir. Rek b ARAŞTIRMA   İM enjeksiyon uygulamasını izleyerek bir rapor hazırlayınız. 3. Şekil 3. Kas içine enjekte edilecek ilaç miktarının 5 ml’yi geçmemesi gereklidir.

3. Antisepsisi sağlanan bölgeye dokunulmamalıdır. Resim 3.1: Enjeksiyon yerinde antisepsinin sağlanması    Silinen bölge. ortaparmak veya işaret parmağı ile ajutajından desteklenerek kalem tutar gibi tutulur. aseptik kurallar çerçevesinde içten dışa doğru.2: Enjektörün tutulması 27 . Silme işlemi. Böylece deri üzerinde antisepsi sağlanır. Hazırlanan ikinci pamuk. başparmak ve işaret parmakları ile hafifçe bastırılarak gerdirilir. Bu durum. tek bir hareketle yapılmalıdır. Enjektör. alkollü ya da batikonlu pamukla merkezden çevreye doğru olmak üzere yaklaşık 5 cm çapında silinir. İntramüsküler Enjeksiyon Tekniği    Hasta veya yaralının kimliği kontrol edilir. derin nefes alıp vermesi söylenir. diğer elin küçük ve yüzük parmakları arasına sıkıştırılır. hastanın rahatlamasını ve kasların gevşemesini sağlar. gözle ve palpe edilerek kontrol edilir. Hastaya. iç bölgeye değdirilmemelidir.   Resim 3. Kas dokusu çok ince olan yaşlı veya zayıf hastalarda kas. Dış bölgeye değmiş olan pamuk. Enjeksiyon bölgesi. parmaklarla kavranarak toplanır. Belirlenen enjeksiyon bölgesi.1. Enjektör alınarak iğnenin kapağı çıkarılır.

çok hızlı enjekte edilmemelidir. Bu durumda iğne hemen geri çekilmeli ve ilaç yeniden hazırlanmalıdır. kas içine enjekte edilir. (hastanın kas dokusuna göre ayarlanabilir) 90º lik açı iğnenin kas dokusuna ulaşmasını sağlar. tek bir hareketle. geri çekilir. İlaç. Enjektöre kan gelmiyorsa piston diğer el ile yavaşça itilerek ilaç. Resim 3. dokuda basınç oluşturacağından ağrıya neden olur. 90º lik açıyla. 90º lik açıyla dokudan çıkarılmalıdır. tek bir hareketle. 28 . Resim 3. Silinen bölgeyi gerdirmekte olan diğer el. Diğer el ile enjektörün pistonu geri çekilerek enjektöre kan gelip gelmediği kontrol edilir. Pamukla enjeksiyon yerine hafifçe basınç uygulanır. Tespit edilen ve gerdirilen bölgeye enjeksiyon iğnesi. Enjektöre kan geliyorsa iğne ucunun damara isabet ettiğini gösterir. Bu esnada enjektörün iğnesi. Aksi takdirde ilacın damar içine verilmesi. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek hafifçe basınç uygulanır. hızlı bir şekilde. iğne batırıldıktan sonra hiç hareket ettirilmeden sabit tutulur.3: 90º lik açıyla dokuya girilmesi    Enjektörü tutan el.4: İlacın kas dokusuna verilmesi   Küçük ve yüzük parmakları arasına sıkıştırılan pamuk. İğnenin tamamı doku içine girmelidir. İlacın çok hızlı verilmesi. tereddüt etmeden hızlı bir şekilde batırılır. istenmeyen sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilir.

3.6: İğnenin tıbbi atık kutusuna atılması Hasta. Eldiven çıkarılıp tıbbi atık çöpüne atılmalıdır. enjektör ve pamuk tıbbi atık çöpüne atılır.2.) İM yolla uygulama işlemidir. İM enjeksiyondan sonra ilacın etkileri yönünden gözlenip değerlendirilmelidir. Z tekniği ile enjeksiyon. kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna. deri altı dokuda kuvvetli irritasyona neden olan ve deriyi boyayan bazı ilaçları (demir preparatları vb. Z Tekniği Z (zik-zak) tekniği.Resim 3. ventrogluteal ve femoral bölgelere uygulanabilir. Resim 3. İşlem esnasında derialtı dokusu ile kas dokusu birbirine paralel olmadığı için bu adı almıştır. 29 .5: Enjektör iğnesinin dokudan çıkarılması     İğne. Eller yıkanmalıdır. dorsogluteal. Hava kilidi tekniği uygulanmalıdır. Yapılan işlem mutlaka kayıt edilmelidir. Z tekniği ile enjeksiyon uygulanacaksa ilaç çekildikten sonra iğne mutlaka değiştirilmelidir.

90º lik açıyla iğne batırıldıktan sonra. yavaşça (10 saniyede 1 ml) enjekte edildikten sonra pamuk. Resim 3. ancak şu işlemler eklenmelidir:    Hava kilidi tekniği için enjektöre 2–3 dizyem hava çekilmelidir. Pamukla enjeksiyon yerine hafifçe basınç uygulanır.7: Z teknik uygulaması    İlaç. İğne ucu değiştirilmelidir. Belirlenen enjeksiyon alanı üzerindeki deri. Diğer el ile piston geri çekilerek kan gelip gelmediği kontrol edilir. Bu şekilde derialtı doku yer değiştirir. elin yan kısmı ile yaklaşık 3 cm kenara doğru kaydırılarak gerdirilir. el değiştirilerek deriyi gerdirmeye devam eden elin başparmak ve işaret parmakları ile tutulur.2: Z teknikle derialtı dokusunun kaydırılması  Enjektör. Gerdirilen deri. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek enjektör hızlıca dokudan çıkarılır. 30 . serbest bırakılır. İM enjeksiyon uygulamasında olduğu gibidir.Z tekniği ile enjeksiyon uygulaması. Şekil 3.

enjeksiyon bölgesinin tam olarak belirlenememesi ve tekniğe uygun hareket edilmemesi neticesinde istenmeyen sonuçlar ortaya çıkabilir. Aksi takdirde ilacın damar içine verilmesi ani ve irreversbl (geri dönüşümü olmayan) sonuçların (şok. sıkça görülen en önemli komplikasyondur. Bu durum ağrı. dokuya girerken tek bir hareketle ve hızlıca girmezse doku travması görülebilir. doku zedelenmesine yol açabileceği ve ilaç emiliminin istenen şekilde olamayacağı gibi ilaç hazırlama ve uygulama kurallarına da uyulmadığını gösterir. damar yapısının bozulması vb. doku travması ve ağrıya neden olabilir. doku içindeki basıncı artıracağından ağrıya neden olabilir. İğne. İğne ucunun küt olması durumunda da doku travması ve ağrı oluşur.) ortaya çıkmasına neden olabilir. steril malzeme korunmalıdır. İntramüsküler Enjeksiyon Komplikasyonları İM enjeksiyon uygularken aseptik kurallara uyulmaması.3. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek hafifçe basınç uygulanmazsa deri iğneye sarılır. Özellikle derialtı dokusunda görülür. Bu sonuçları ve nedenlerini şu şekilde sıralamak mümkündür:    Enfeksiyon. Enjeksiyon alanı iyi belirlenmezse sinir zedelenmesi sonucu paraliziler. kemik dokuya temas etmesi periost iltihabına (periostitis) neden olabilir. kist.3. Ayrıca. Enjektöre kan gelip gelmediği kontrolü yapılırken enjektöre kan geliyorsa iğne hemen geri çekilmelidir. İğne dokudan çıkartılırken pamuk. (geçici veya kalıcı felç) damar zedelenmesi sonucu hematom (kan toplanması) görülebilir. İlacın hızla enjekte edilmesi.    31 . Hastanın kas tabakasına uygun iğne seçilmediği takdirde ilaç derialtına enjekte edilebilir. iğne ucunun. Enjeksiyon bölgesi tam olarak görülebilmeli. Enfeksiyonu önlemek için cerrahi aseptik tekniğe dikkat edilmeli. palpe edilmelidir.

dermatit. hızlı bir şekilde dokudan çıkarınız.  Enjektörün iğnesini.  Enjeksiyon bölgesini. bir elin başparmak ve  Silinen bölgeye dokunmayınız.  İğnenin kapağını çıkarınız.  İlacı.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayınız.  İğnenin sterilliğini bozmayınız. çıkarınız. hızlı bir şekilde batırınız. kası kavrayınız. kist.  Enjeksiyon bölgesini kontrol ediniz. veriniz. abse. enjektörün pistonunu iterek kas  İlacı. pistonu yavaşça iterek kas içine içine veriniz. işaret parmakları ile hafifçe bastırarak  Kas tabakası çok ince olan hastalarda gerdiriniz. 90º lik açıyla dokuya batırınız. ediniz. küçük ve yüzük  Aseptik kuralları unutmayınız. İşlem Basamakları Öneriler  Hasta veya yaralının kimliğini kontrol  İlaç uygulama ilkelerine dikkat ediniz.  Enjeksiyon alanında travma. söyleyiniz. diğer elinizle kalem tutar gibi  Orta parmak ile ajutajdan destekleyiniz.  Merkezden çevreye doğru siliniz. alkollü ya da  Alanı yaklaşık 5 cm çapında. tutunuz. tek bir batikonlu pamukla siliniz. parmaklarınız arasına sıkıştırınız. derin nefes alıp vermesini  Kasların gevşemesini sağlayınız. hareketle siliniz.  Enjektörün pistonunu geri çekerek enjektöre kan gelip gelmediğini kontrol  Enjektöre kan geliyorsa iğneyi hemen geri çekiniz ve ilacı yeniden ediniz.  Silinen bölgeyi.  Hastaya. 90º lik açıyla  İğneyi tek bir hareketle.  İğnenin tamamını batırınız.  Diğer pamuğu. yanık ve skar dokusu olmadığından emin olunuz.  İğneyi.  Enjektörü tutan elinizi sabit tutunuz.  Enjektörü. 32 .  Tek bir hareketle tereddüt etmeden. dolaşım bozukluğu. hazırlayınız.

 Çevre temizliği sağlayınız.  Ellerinizi yıkayınız.)  Kayıt işleminin yasal dayanak olduğunu unutmayınız. çöpüne atınız. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirerek hafifçe basınç uygulayınız. (vaka kayıt formu vb. pamuğu ve eldiveni tıbbi atık  Kontaminasyonu önleyiniz.  Kendi can güvenliğinizi koruyunuz. kapağını kapatmadan tıbbi atık  Kapağı kapatmaya çalışırken iğnenin kutusuna atınız. ve güvenliğini  Enjektörü. yerine  Küçük ve yüzük parmakları arasına hafifçe sıkıştırılan pamuğu.  İlaç uygulaması ile ilgili formları doldurunuz.  İşlemi kayıt ediniz. enjeksiyon basınç uygulayınız. elinize batabileceğini unutmayınız. Pamukla. 33 .  Güvenli enjektör kullandıysanız iğnenin hazne içinde kalmasını sağlayınız.  İğneyi.

DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız.3 ml B) 3 ml C) 0. 2 ml’lik ampul içinde 0. ajutajından desteklenmeli E) Enjektöre kan gelip gelmediği kontrol edilmeli Aşağıdakilerden hangisi.5 ml Aşağıdaki İM ilaç uygulama ile ilgili ifadelerden hangisi yanlıştır? A) İğne. 1. 4. 75 mg’lık doz için hastaya kaç ml enjekte etmek gerekir? A) 0. tek bir hareketle. 5. Cevaplarınızın tümü doğru ise “Modül Değerlendirme” ye geçiniz. tek bir hareketle yapılmalı Bir hasta için 2x75 mg Gentamisin istemi yapılmıştır.5 gr halinde bulunan ilaçtır. Enjeksiyon uygulaması için deri antisepsisi sağlanmasında hangisi yanlıştır? A) Alkol ya da baticon kullanılmalı B) Merkezden çevreye doğru silinmeli C) Yaklaşık 5 cm çapında silinmeli D) Dıştan içe doğru silinmeli E) Silme. Gentamisin.2 ml E) 0. piston hızlıca itilerek kas içine verilmeli D) Enjektör. Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. 34 .35 ml D) 0. İM enjeksiyonun komplikasyonlarından değildir? A) Paralizi B) Anemi C) Hematom D) Enfeksiyon E) Periostitis 2. dokuya 90º lik açıyla batırılmalı B) İğne.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sonunda kazandıklarınızı aşağıdaki soruları cevaplandırarak ölçünüz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. 3. Z tekniği ile ilgilidir? A) Hava kilidi tekniğini uygulamak B) İğneyi 90º lik açıyla dokuya batırmak C) Derialtı dokusunu hafifçe yana kaydırmak D) Enjektörü tutmak için el değiştirmek E) Hepsi Aşağıdakilerden hangisi. hızlı bir şekilde batırılmalı C) İlaç.

kauçuk tıpanın merkezinden soktunuz mu? Evet Hayır 10. Ventrogluteal bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 22. 6. 2. Seçilen enjeksiyon alanına göre hastaya uygun pozisyon verdiniz mi? 20. Enjektör içindeki havayı boşalttınız mı? 17. Değerlendirme Ölçütleri 1. Dorsogluteal bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 21. 5. 3. iki el arasında döndürdünüz mü? 13. İlacı. 8. Flakonu. Flakona hava verdiniz mi? 15. Enjektör içindeki çözücü sıvıyı. flakon içine verdiniz mi? 11. 7. Laterofemoral bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 23.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Bu modül kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet ve Hayır kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz. İğneyi. Hasta veya yaralıya işlem hakkında bilgi verip rızasını aldınız mı? 18. 4. Mahremiyeti koruyucu önlemleri aldınız mı? 19. Anterofemoral bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 35 . flakon ve enjektörü baş aşağı çevirerek enjektöre aldınız mı? 16. flakondan çıkarıp kapağını kapattınız mı? 12. enjektöre çektiniz mi? İğnenin kapağını kapattınız mı? Flakonun metal veya plastik kapağını açtınız mı? Enjektörün iğnesini. 9. Ellerinizi yıkayıp eldiven giydiniz mi? Uygun enjektör seçimini yaparak iğneyi enjektöre taktınız mı? İlaç dozunu hesapladınız mı? Ampulün baş kısmından tutarak boyundan kırdınız mı? Enjektörün iğnesini. ampulün içine soktunuz mu? Pistonu geriye çekerek ilacı. Enjektöre hava çektiniz mi? 14.

İğneyi. Ellerinizi yıkadınız mı? 41. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize başvurunuz. Silinen bölgeyi. küçük ve yüzük parmaklarınız arasına sıkıştırdınız mı? 29. Hastaya. 90º lik açıyla dokudan çıkarttınız mı? 37. İğneyi. derin nefes alıp vermesini söylediniz mi? 32. Enjeksiyon bölgesini. Enjektörü. pamuğu ve eldiveni tıbbi atık çöpüne attınız mı? 40. İlacı. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetlerini tekrar ediniz. Enjektörü. Hasta ya da yaralının kimliğini kontrol ettiniz mi? 26. Deltoid kasında enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 25. Enjeksiyon bölgesini kontrol ettiniz mi? 27. kapağını kapatmadan tıbbi atık kutusuna attınız mı? 39. Diğer el ile enjektörün pistonunu geri çekerek enjektöre kan gelip gelmediği kontrol ettiniz mi? 35. enjeksiyon yerine hafifçe basınç uyguladınız mı? 38. 36 . İşlemi kayıt ettiniz mi? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. enjektörün pistonunu iterek kas içine verdiniz mi? 36. diğer elinizle kalem tutar gibi tuttunuz mu? 33. İğnenin kapağını çıkarttınız mı? 30. Pamukla. bir elin başparmak ve işaret parmakları ile hafifçe bastırarak gerdirdiniz mi? 31. alkollü ya da batikonlu pamukla sildiniz mi? 28.24. 90º lik açıyla dokuya batırdınız mı? 34. Enjektörün iğnesini. Diğer pamuğu.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ 1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D B E C C ÖĞRENME FAALİYETİ 2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D C B B C ÖĞRENME FAALİYETİ 3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D A C E B 37 .

.pdf 38 . Baskı. İlknur KÜÇÜKALP. http://www. Gülsün TAŞOCAK.tr/kitap/EHSM//1207/unite11. Türkan EMSAL. Cilt I. 3. Atlas of Human Anatomy CD-ROM. Ayşe UZ. Palme Yayıncılık. Açıköğretim Fakültesi Yayınları. 1997. 1. Meslek Esasları ve Tekniği. 1. 2008. Hemşirelik Esasları.edu. Ankara. Şti. Baskı. Filiz. Selma GÖRGÜLÜ. Kavram. SABUNCU Necmiye. Türkinaz ATABEK.  ULUSOY M.   SOBOTTA. Temel Hemşirelik Kavramlar İlkeler Uygulamalar.KAYNAKÇA KAYNAKÇA    AY AKÇA Fatma.aof. Ankara.anadolu. TDFO Ltd. R. 2007. Baskı. İstanbul Medikal Yayıncılık. İlke ve Yöntemler. Hemşirelik Esasları Temel Kuram. 1996. Eskişehir. Kamerya BABADAĞ. GÜMÜŞ Aysel. İstanbul.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful