T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ

KAS İÇİ (İNTRAMÜSKÜLER) İLAÇ UYGULAMA
723H00041

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

 

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .................................................................................................................... ii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 .................................................................................................... 3 1. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMASINA HAZIRLIK ............................................ 3 1.1. Malzeme Hazırlığı......................................................................................................... 3 1.1.1. Eldiven ................................................................................................................... 3 1.1.2. Enjektör (Şırınga) .................................................................................................. 3 1.1.3. İğne ........................................................................................................................ 5 1.1.4. Güvenli Enjektör.................................................................................................... 5 1.1.5. Pamuk .................................................................................................................... 8 1.1.6. Antiseptik solüsyon ............................................................................................... 8 1.1.7. Tıbbi Atık Kutusu .................................................................................................. 8 1.2. İlaç Hazırlama ............................................................................................................... 8 1.2.1. Ampulden Enjektöre İlaç Çekme ........................................................................... 9 1.2.2. Flakondan Enjektöre İlaç Çekme ......................................................................... 10 1.3. Hava Kilidi Tekniği .................................................................................................... 13 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 14 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 16 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 .................................................................................................. 17 2. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA BÖLGELERİ ................................................ 17 2.1. Dorsogluteal Bölge ..................................................................................................... 18 2.2. Ventrogluteal Bölge .................................................................................................... 20 2.3. Femoral Bölge ............................................................................................................. 21 2.4. Deltoid Kası ................................................................................................................ 22 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 23 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 .................................................................................................. 26 3. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA TEKNİĞİ ...................................................... 26 3.1. İntramüsküler Enjeksiyon Tekniği .............................................................................. 27 3.2. Z Tekniği ..................................................................................................................... 29 3.3. İntramüsküler Enjeksiyon Komplikasyonları ............................................................. 31 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 32 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 34 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 35 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 37 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 38

i

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖNKOŞUL YETERLİK Kas içi (intramüsküler) ilaç uygulamak. Genel Amaç İlaç hazırlama ve uygulama kuralları ile cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içine ilaç uygulayabileceksiniz. Amaçlar 1. İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapabileceksiniz. 2. Hasta ya da yaralıya, uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini belirleyebileceksiniz. 3. Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi enjeksiyon uygulayabileceksiniz. Donanım: Yetişkin ve bebek enjeksiyon mankeni, eldiven, enjektör/güvenli enjektör, iğne, pamuk, antiseptik solüsyon, tıbbi atık kutusu, tıbbi atık çöpü, ampul veya flakon formunda ilaç, kayıt formu, kalem, bilgisayar, projeksiyon cihazı, DVD. Ortam: Teknik laboratuvar ve beceri eğitim sahası. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgileri ölçerek kendi kendinizi değerlendireceksiniz. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğretmen, modülün sonunda ölçme aracı (test, çoktan seçmeli, doğru-yanlış vb.) kullanarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir. 723H00041 Acil Sağlık Hizmetleri Acil Tıp Teknisyenliği Kas İçi (İntramüsküler) İlaç Uygulama İlaç hazırlama ve uygulama kuralları ile cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayabilmeyi sağlayan bilgi ve becerileri içeren öğrenme materyalidir. 40/24

MODÜLÜN AMACI

EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

ii

hastalık ve yaralanmalarda tedaviyi sağlayan en önemli unsurlardan biridir.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. İlaç. bazı ilaçların enjeksiyon yoluyla hemen uygulanması gerekir. ancak ilaç hazırlama ve uygulama prensipleri doğrultusunda cerrahi aseptik tekniğe uygun yapılırsa fayda sağlanabilinir. Bu bakımdan bazı ilaçlar. ilacı zehirden ayıran dozudur’’ sözü unutulmamalıdır. 1 . Buna rağmen bilim adamlarından doktor ve kimyager Paracelsus’un ‘‘Tüm maddeler zehirdir. acil tedavi gerektiren durumlarda. tekniğine uygun olarak kas içine ilaç uygulama bilgi ve becerisine sahip olacaksınız. Özellikle. ilaç uygulamalarında vazgeçilmez temel becerilerdendir. Aksi takdirde istenmeyen sonuçlarla karşılaşılabilinir. Kas içi enjeksiyon uygulaması. Enjeksiyon yoluyla uygulanan ilaç çabuk etki gösterdiğinden en kısa sürede sonuca ulaşılır. Kas içi ilaç uygulama modülü ile herhangi bir komplikasyona neden olmadan. hayati öneme sahiptir.

2 .

1. 3 . İlaç gastrointestinal sıvılar tarafından tahrip edildiğinde. iğnenin takıldığı yerdir.1. Kas içine ilaç uygulaması parenteral yolla ilaç uygulamalarındandır. Enjeksiyon yoluyla ilaç uygulaması:    İlaçların çabuk etki etmesi istendiğinde. Kas içine ilaç uygulamasına. steril paket içerisinde disposable halde. Hasta veya yaralı ağız yolu ile ilaç alamadığında. Steril malzemenin sterilliği korunmalıdır. Kas içine verilen ilaç. Eldiven Kendi can güvenliğini korumak için mutlaka eldiven (nonsteril) giyilmelidir. Malzeme Hazırlığı Enjeksiyon. küçük çizgiler dizyem ölçü birimini ifade eder. vücutta sistemik etki gösterir.2. Büyük çizgiler ml (cc). tercih edilir. Enjektör üç bölümden oluşur:  Ajutaj. 1. Kanla bulaşan hastalık varlığı veya şüphesi durumunda iki eldiven üst üste giyilebilir. 1 ml’den 50 ml’ye kadar enjektör bulunur. Enjektör (Şırınga) Enjektör. basit bir cerrahi operasyon kabul edildiğinden cerrahi aseptik kurallara uygun yapılmalıdır. insan vücuduna enteral veya parenteral yolla verilir. 1.  Hazne. 1.1. enjektöre ilacın çekildiği yerdir. Enjektöre ilaç çekilmesini izleyiniz.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapabileceksiniz. ARAŞTIRMA   Enjektör ve iğne çeşitlerini araştırınız. (1 ml=10 dizyemdir) Enjektörün büyüklüğü. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMASINA HAZIRLIK İlaçlar. İM enjeksiyon için 1–5 ml’lik enjektör kullanılır. intramüsküler (İM) enjeksiyon (şırınga etme) denir. haznenin hacmine bağlıdır.1. Haznenin üzerinde doz çizgileri bulunur. iğnesi ile birlikte bulunur. 1.

1: Enjektör çeşitleri ve enjektörün bölümleri Enjektör. Piston. pistonun yer aldığı taraftan açılmalıdır. ilacı çekmeye ve itmeye yarayan hareketli kısımdır. ıslak veya son kullanma tarihi geçmiş paketteki enjektör kullanılmaz. steril paket açma tekniğine uygun.2: Enjektörün paketten çıkarılması 4 . Steril paketten çıkarılan enjektör. ajutajına iğne takılarak kontamine olmadan hemen kullanılmalıdır. yırtık. hazneden çıkarılmaz. piston. Resim 1. Resim 1. Açık. haznenin içinde bulunan. Piston ve haznenin iç kısmına dokunulmaz.

11’den 28’e kadar numara mevcuttur. 1. Kapak. (kabza) iğnenin enjektörün ajutajına takılmasını sağlayan renkli kısımdır. ağrıya neden olur ve dokuya zarar verir. İğne İğne. yeterince sivri ve keskin olmalıdır.3. (koruyucu kılıf) steril olan iğneyi muhafaza eder. İM enjeksiyon için genellikle 2. İğne. milyonlarca insanı enfeksiyon riskine maruz bırakmaktadır. deriye zor girer. paslanmaz metalden yapılmış. İğnenin dört bölümü vardır:   Kök. iğneyi koruma özelliği olan enjektördür. steril paket içerisinde disposable halde. İğne ucu. 5 . genellikle üretici firma tarafından kök kısmındaki renkle ifade edilir.4. İğne numarası. Uç.   Resim 1. İğneyi koruma özelliği olmayan enjektör. steril olduğundan açıkta bırakmamak ve hiçbir yere değdirmemek gerekir. enjektörün ajutajına tam yerleşebilmesi için sıkılaştırılmalıdır.3: İğnenin bölümleri ve iğne çeşitleri Steril paketten çıkarılan iğne. İğnenin kökü.5–4 cm. Güvenli Enjektör Güvenli enjektör. İlacın viskozitesine ve ilaç uygulanacak bireyin kas yapısına uygun iğne seçilmelidir. İğne numaraları büyüdükçe iç çapı küçülür. iğnenin uzunluğudur. Enjektörün tekrar kullanımı ve iğne batması yaralanmaları. uzunluğunda. Gövde. yeşil renkli (21 no) iğne kullanılır. Ucu kütleşmiş iğne. enjektör ile birlikte ya da tek bulunur. enjektörün ajutajına hemen takılarak kontamine olmadan kullanılmalıdır. gövde iç çapının genişliğine göre numaralandırılır.1. Enjeksiyon tipine göre iğnenin boyu değişebilir.1.1. kullanım sonrası sağlık çalışanlarını ve etkileşimde bulundukları kişileri yaralayabilir ve enfekte edebilir. İğne. deriye ilk giren kısmı olup verevine kesilmiş boru görünümündedir. iğnenin sivri.

Sifiliz. sonuna kadar itilmemelidir. Çeşitli tasarımlarda üretilen güvenli enjektör. kullanıldıktan sonra iğneyi geri içine alan (retractable) güvenli enjektör ile önlenebilir. Tıklama sesi. Bu. İğne. İğne enjektörde sabittir. enjeksiyon işleminin sonunda ve kas içindeyken. Resim 1. Dünyada büyük bir toplum sağlığı tehdidi olan bu durum.4: İğnesi kaybolan enjektör  Pistonu kırılan enjektör İğne. Bu durum. emniyetli. kapalı sistem sağlar. dünya genelinde her 30 saniyede bir iğne batma kazasının yaşandığını ve bunun sonucunda sağlık çalışanlarının kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlara maruz kaldığını ve bu yüzden ölümlerin görüldüğünü bildirilmektedir.  İğnesi kaybolan (vanishpoint) enjektör İğne. Ayrıca güvenli enjektörün fiziksel olarak yeniden kullanımını önlemek için iğneyi kilitleme mekanizması vardır. (bastır çek kır / push pull snap) İğnenin koruyucu kapağı da ajutaja tersinden takılır. Hepatit. sızıntı veya kontaminasyonu önler ve gereksiz iğne değişimlerini engeller. Enjektörün güvenli geri çekme mekanizması piston içindedir ve tek elle kullanılabilir. pistona tam bastırılıp tıklama sesi duyulunca hastadan çıkarılır. artık ülkemizde de kullanılmaktadır. kontaminasyon riskini azaltır ve iğne batmasına bağlı yaralanma riskini sıfıra indirir. Enjektörün emniyet mekanizmasını zamanından önce aktif hale getirmemek için ilaç çekilmeden önce piston. Tüberküloz. (ILO) sağlık çalışanlarının iğne ve kesici alet yaralanmalarına maruz kaldığını. Herpes. iğnesi değiştirilemez. 6 . emniyet mekanizmasının başlangıcıdır. Tıbbi atık maliyetini 2/3 azaltır. Kullanılmış ve kontamine enjektör 20’den fazla virüs içerebilir. pistonun sonuna kadar bastırılmasıyla yaylı mekanizması sayesinde enjektörün içine otomatik olarak çekilir. Piston. HIV/AIDS. haznenin içine girer ve pistonun kırılan parçası hazneyi kilitler. enjeksiyon işleminin sonunda ve kas içindeyken. Piston geri çekilirken iğne. Enjeksiyon sonrasında iğne. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi gibi kan yoluyla bulaşan hastalıklara maruz kalma riski ile karşı karşıyadır. sonuna kadar geri çekilir ve kırılır. Sıtma.Uluslararası Çalışma Örgütü. Sağlık personeli ve tıbbi atıklarla ilgilenen çalışanlar. piston da hazne içine hapsolduğundan ve geri çıkartılamadığından dolayı atık alanında da güvenliği sağlar ve tıbbi atık kutularında daha az yer kaplar. sabit olmayıp gerektiğinde değiştirilebilir. silindir şeklindeki piston içine.

Resim 1.7: Klipsli enjektör 7 . Güvenlik kalkanı da denilen kilitleme mekanizması üzerine tıklama sesi duyuluncaya kadar bastırılır. Bu esnada iğne. hazne içinde bükülmüş olarak kalır.5: Pistonu kırılan enjektör  Pistonu döndürülen (rotate) enjektör Enjeksiyon işlemi bittikten sonra piston.Resim 1. Resim 1. tıklama sesi duyuluncaya kadar saat yönünde yaklaşık 300 döndürülüp geriye çekilir. Enjektörle birlikte ya da tek iğne paketlenmiş halde bulunur. Tek elle uygulanabilir. hazne içine girer. Piston ileri doğru bastırılınca. iğne.6: Pistonu döndürülen enjektör  Klipsli (surguard) enjektör İğne köküne yerleştirilmiş kilit vardır.

5. Bu durumda. Antiseptik solüsyon Antiseptik solüsyonlardan. deri antisepsisinde ve iğnenin dokudan çıkarılmasında kullanılmak üzere iki adet hazırlanmalıdır. Örnek: 1 ml Adrenalin 1 gr’dır.7.1. İstenen doz 0. İlaç uygulama istemi.25 mg’dır.1.6. 1 ml=1 cc=1 cm3=10 dizyem’dir. Enjeksiyon yoluyla uygulanacak ilaçlarda.2. enjeksiyon yapılacak bölgenin temizliği için gereklidir. ilaç uygulamasından sonra istem mutlaka yazılmalı ve imzalanmalıdır. az ya da çok olmamalıdır.25 ml = 2.5 dizyem Örnek: Doktor isteminde 8 kg bir çocuk için 2x100 mg Amoksisilin istemi vardır. uygulama sırasında ise sekiz doğru ilkesine uyulmalıdır. Pamuğa dökülen antiseptik solüsyon. İlaç Hazırlama İlaçların hazırlanması sırasında üç kontrol ilkesine. Amoksisilin 1 gr flakonda toz şeklinde bulunur. enjektör de tıbbi atık çöpüne atılmalıdır. Enjektöre kaç ml Adrenalin çekilmelidir? 1gr 0. Antiseptik solüsyonlu pamuk. doz ayarlamasını yapmak için ölçü birimleri bilinmelidir. Alkol veya baticon. hekim tarafından yazılı ve imzalı olarak yapılır.25 mg 1 ml X ml İstenen doz = 0.4 ml = 4 dizyem ( Bir defada verilecek doz ) 8 . 1. Acil ilaç uygulamalarında çoğu kez buna fırsat olmaz. 4 ml distile su ile sulandırılırsa 100 mg istenen doz için hastaya kaç ml enjekte etmek gerekir? 4 ml X 1000 mg 100 mg İstenen doz = 100 x 4/1000 = 0. alkol veya baticon kullanılmalıdır. yeterli olmalı. Pamuk Pamuk. Güvenli enjektör tıbbi atık kutusuna atılır. 1.1.25x 1/1= 0. Tıbbi Atık Kutusu İlaç uygulamasından sonra iğne. 1. kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna.1. enjeksiyon yapılacak bölgenin antisepsisini sağlamak için gereklidir.

kırılarak açılır. Ampulün boyun kısmında. ampulün açıldığı bölümdür. Ampul. küçük cam şişelerdir.9: Ampulün kırılması 9 . Ampulden Enjektöre İlaç Çekme Ampul. içerisinde tek dozluk sıvı ilaç bulunan. Başparmak ile hızla geriye doğru bastırılarak boyundan kırılır. Ampul. atılır. 0. Ampul. üstte kapak vazifesi görür. Ampul bütün halde bulunmasına rağmen baş. Ampulde. Ampul. renkli nokta kendinize doğru çevrilir.1. Resim 1. Kırılma esnasında cam parçaları ampulün içine girmişse o ampul kullanılmaz. boyun ve gövde olmak üzere üç kısımdan oluşur.2. baş kısmında ise parmaklar ile birkaç fiske vurularak ilacın tamamının gövdeye inmesi sağlanır. göz hizasına getirilerek ilacın tamamının gövdede olup olmadığı kontrol edilir.8: Ampul Ampulden enjektöre ilaç çekmek için şu işlemler uygulanmalıdır:     Eller yıkanmalı ve eldiven giyilmelidir. Baş kısmı. Resim 1.5–10 ml arasında değişen miktarda ilaç bulunabilir.1. Cam kırıklarının sıçramasını önlemek için ampul kendimizden uzakta tutulur. İlacın bir bölümü. baş kısmından bir elin başparmağı kendimizden tarafta olacak şekilde tutulur. Boyun kısmı. kolayca kırılmayı sağlayan renkli bir nokta veya halka bulunur. Gövde kısmında ise ilaç bulunur. gövdesinden tutulur.

gerekli olan dozdan fazla ise ampulde kalan ilaç atılır. bir daha kullanılmaz. İlacın tamamı. mutlaka yanında bulunan ampul içindeki uygun çözücü sıvı ile sulandırılmalıdır. İlacın tamamı ya da istenen doz.10: Ampulden ilaç çekilmesi   İğnenin kapağı kapatılır. Metal ya da plastik kapak kolayca açılabilir. Enjektörde hava varsa enjektör. üzeri metal ya da plastikle kaplanmıştır. Hava kabarcıklarının üste çıkması için piston hafifçe geri çekilerek enjektörün haznesine parmaklar ile birkaç fiske vurulur. ampulün dışına değdirilmeden içine sokulur. içerisinde tek dozluk toz ilaç bulunan. 1. ajutajından işaret parmağı ile desteklenerek iğne. Piston yavaşça itilerek üstte toplanan hava çıkarılır. toz halindeki ilacın çözücü sıvısını içeren ampul bulunur. Enjektör.    İlaç miktarına uygun olarak seçilen enjektör. ampulü tutan elin başparmağı ve yüzük parmağı ile tutularak ampul içinde sabitlenir. toz ilacın özelliğine göre değişse de genellikle steril distile sudur. Ampulün içindeki çözücü sıvı. Enjektördeki havayı çıkarırken kontaminasyonu önlemek için iğne kapağı kapalı olmalıdır. İlaç. iğne ucu yukarı bakacak şekilde göz hizasında tutulur. Resim 1. Enjektör. emilim esnasında ağrıya neden olabileceğinden lidokain içeren çözücü sıvı ile sulandırılır. Şişe ağzı kauçuk tıpa ile kapatılmış. Bazı ilaçlar. İlaç. lidokain içeren sıvı ile sulandırılmışsa mutlaka İM yol ile hastaya uygulanmalıdır. iğne ucunun kütleşmemesi için ampulün tabanına (dibine) değdirilmeden çekilmelidir. Flakon içindeki toz ilaç. 10 .2. Flakondan Enjektöre İlaç Çekme Flakon.2. Ampul. küçük cam şişelerdir. diğer elin işaret ve ortaparmakları arasında tutulur. alınarak iğnenin kapağı çıkarılır. ilacın dışarı çıkmaması için dikkat edilir. Flakonun yanında. piston geriye çekilerek enjektöre çekilir.

iğnenin kapağı çıkarılır.12: Flakonun açılması ve toz ilacın eritilmesi 11 .11: Flakon Flakondan enjektöre ilaç çekmek için şu işlemler uygulanmalıdır:         Eller yıkanmalı ve eldiven giyilmelidir.Resim 1. Tam olarak erimemiş ilaç. Flakon. Flakona giren iğne ucu. eksik doz demektir. Resim 1. Kapak açılınca görülen kauçuk kısım steril olduğundan dokunulmamalıdır. Flakonun metal ya da plastik kapağı açılır. İçinde çözücü sıvı bulunan enjektör alınır. Böyle durumlarda mutlaka beklenmelidir. piston itilerek flakon içine verilir. Çözücü sıvının tamamı ampulden enjektöre çekilir ve iğnenin kapağı kapatılır. İğne. Bazı ilaçların erimesi zaman alabilir. İğne. Enjektör içindeki çözücü sıvının tamamı. flakondan çıkarılıp kapağı kapatılır. iki el arasında döndürülerek içindeki toz ilacın tamamen erimesi sağlanır. kauçuk tıpanın tam merkezinden flakona sokulur. toz halindeki ilaca temas etmemelidir.

Flakon. yavaşça kendi etrafında döndürülerek ilacın tamamen erimesi sağlanır. Hava. piston geri çekilerek enjektöre alınır. Flakon içine verilen hava. İğne ucunun. flakon içine verilir. sonra toz ilaç bulunan ampule boşaltılır. ampul içinde toz halinde ise önce çözücü sıvısı enjektöre çekilir. baş aşağı çevrilerek göz hizasında tutulur. İçine hava çekilen enjektörün iğnesi. flakon içindeki basıncı artırarak ilacın enjektöre çekilmesini kolaylaştırır.13: Flakondan ilaç çekilmesi   Enjektörün iğnesi. flakondan çıkarılır. flakon içindeki ilaç miktarı azaldıkça iğne ucu yavaşça aşağı doğru çekilerek enjektöre alınır.   İlaç miktarı kadar hava. Resim 1. İlacın tamamı ya da istenen doz. gerekli olan dozdan fazla ise flakonda kalan ilaç. İlaç. flakona sokulur. 12 . Eriyen ilacın tamamı ya da istenen doz enjektöre çekilir. İlacın tamamı. uygun şartlarda saklanmak kaydıyla tekrar kullanılabilir. ampul içerisinde bulunabilir. enjektöre çekilerek iğnenin kapağı çıkarılır. diğer ele alınır. Bazı toz ilaçlar. Hazırlanacak ilaç. Flakon ve enjektör. İğnenin kapağı kapatılıp enjektörde hava varsa çıkarılır. Ampul. tıpadan geçerken kütleşmiş olduğu düşünülüyorsa steril yeni bir iğne ile değiştirilir.

Enjektör içindeki hava. 13 . Böylece önce ilaç daha sonra hava kas dokusu içine verilir. Bu işlem sadece İM ve subcutan (derialtı) enjeksiyonlarda. heparin vb.3. ilaç uygulaması esnasında tam olarak piston ile ilaç arasında bulunmalıdır. iğnenin dokuya girdiği yerde kilit oluşturur.1.2–0. enjeksiyonun yere 90º lik açıyla yapılması durumunda uygulanır. irritan etkili ilaçların İM yolla uygulanması durumunda iğnedeki ilaç artıklarının deri altı dokusunu tahriş etmesini önler.3 ml) havanın enjektöre çekilip enjeksiyonun yapılmasıdır.14: Hava kilidi oluşturulması Hava kilidi tekniği.) tam dozunda verilebilmesi için önemlidir. Hava Kilidi Tekniği İlacı enjektöre çektikten sonra 2–3 dizyem (0. Ayrıca hava. enjektör içindeki ilacın tamamının dokuya itilmesini sağlar. Resim 1. Verilen hava. Bu durum. çok az dozlarda subcutan yolla uygulanan ilaçların (insülin.

Ampulü göz hizasına getiriniz.                 Pistonu geriye çekerek ilacı enjektöre çekiniz. Kendi can güvenliğinizi koruyunuz. Çözücü sıvının tamamını. enjektörü yukarıda olacak şekilde tutunuz. Ampulü tutan elin başparmağı ve yüzük parmağı ile enjektörü destekleyiniz. İşaretli kısmı kendinize doğru çeviriniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapınız. Ampulü kendinizden uzakta tutunuz.  Enjektörün iğnesini. İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uyunuz. İğneyi ampulün dışına değdirmeden sokunuz.  Enjektöre hava çekiniz. Toz ilacın tamamen erimesini bekleyiniz. flakon içine boşaltınız. Kapak açılınca görülen kısım steril olduğundan dokunmayınız. iki el arasında döndürünüz. İğne ucunu.  Enjektörün iğnesini ampulün içine sokunuz. kauçuk tıpanın merkezinden sokunuz.  İlaç dozunu hesaplayınız. İlacın tamamını ya da istenilen dozu enjektöre çekiniz. Ampulü.  Enjektör içindeki çözücü sıvıyı. İlaç miktarına uygun enjektör seçiniz. pasif olan elinizin işaret ve orta parmakları arasında tutunuz.  Ampulün baş kısmından tutarak boyundan kırınız. Parmaklar ile birkaç fiske vurarak ilacın tamamının gövdeye inmesini sağlayınız. enjektörün ajutajına sıkılaştırarak takınız.  Ampul içindeki ilacın gövdede olmasını sağlayınız.  Flakonu. İşlem Basamakları  Ellerinizi yıkayıp eldiven giyiniz. flakon içine veriniz. piston tarafından açınız. İğne.  Flakona hava veriniz. steril olduğundan kontaminasyonu önleyiniz. steril olduğundan kontaminasyonu önleyiniz.          Öneriler Malzemenin kontaminasyonunu önleyiniz. Enjektör paketini. İğne.  Flakonun metal veya plastik kapağını açınız. 14 . Flakonu aşağıda. toz ilaç seviyesinden yukarıda tutunuz. İlaç miktarı kadar hava çekiniz. İğne kökünü. Mümkünse güvenli enjektör kullanınız.  Uygun enjektör seçimi yaparak iğneyi enjektöre takınız.  İğneyi flakondan çıkarıp kapağını kapatınız. İşaret parmağı ile enjektörü ajutajından destekleyiniz.  İğnenin kapağını kapatınız.

 İğne ucunu. kütleşmişse yeni bir iğne ile değiştiriniz. 15 .  Enjektörü. kilit oluşturmak için hava çekiniz. flakondan çıkarınız.  Enjektöre 2–3 dizyem hava çekiniz.  Enjektöre. pistonu yavaşça iterek çıkarınız.  Enjektörün gövdesine parmaklar ile birkaç fiske vurunuz.  Yere 90º lik açıyla uygulanacak enjeksiyonlarda hava kilidi oluşturunuz.  İlacın dışarı çıkmaması için özen gösteriniz. iğne ucu yukarı bakacak şekilde göz hizasında tutunuz.  Enjektörü. flakon içindeki ilaç miktarı azaldıkça yavaşça aşağı doğru çekiniz.  İlacın tamamını ya da istenilen dozu enjektöre çekiniz. Flakon ve enjektörü baş aşağı çevirerek ilacı enjektöre alınız.  Üstte toplanan havayı.  Flakon ve enjektörü göz hizasında tutunuz.  İğne ucu.  İğnenin kapağını kapatıp enjektördeki havayı çıkarınız.

1. 3. ampulden ilaç çekerken dikkat hususlardandır? A) İlacın tamamının gövdede olup olmadığı kontrol edilir B) Baş kısmında işaret varsa kendinize doğru çevrilir C) Ampul kırılırken kendimizden uzakta tutulur D) İğne ucu. iğnenin bölümlerinden değildir? A) Kapak B) Ajutaj C) Kök D) Uç E) Gövde Aşağıdakilerden hangisi. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. Aşağıdakilerden hangisi. 16 . ampulün tabanına değdirilmemelidir E) Hepsi edilmesi gereken 2. hava kilidi oluşturmayı açıklar? A) Enjektördeki havayı çıkarmak B) Enjektöre bir miktar hava çekmek C) Kas dokusuna önce ilacı sonra enjektördeki havayı vermek D) Flakona ilaç miktarı kadar hava vermek E) İlacın tamamını enjektöre çekmek 5. Aşağıdakilerden hangisi. flakondan enjektöre ilaç çekerken uygulanmaz? A) İlaç miktarı kadar hava verilir B) İlacın tamamı veya istenen doz enjektöre çekilir C) İlacın bir kısmının erimesi yeterlidir D) Çözücü sıvının tamamı flakona verilir E) Çözücü sıvı lidokainli ise ilaç mutlaka İM uygulanır Aşağıdakilerden hangisi. 4. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. İM enjeksiyonda kullanılan steril malzeme değildir? A) İğne B) Hazne C) İlaç D) Eldiven E) Enjektör Aşağıdakilerden hangisi.

(arka kalça). sinir. bilinci yerinde değilse yakınlarına enjeksiyon uygulamasından önce bilgi verilerek rızası alınmalıdır. Bunun için hasta. İki yaşın altındaki çocuklarda en fazla 1 ml. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA BÖLGELERİ İlaç. 17 . arter ve venleri şema üzerinde inceleyiniz. İM enjeksiyon uygulanacak bölge. (yan kalça) femoral (uyluk) bölgeler ile deltoid kasıdır. çok iyi belirlenmelidir. Hasta ya da yaralının yaşı. uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini ARAŞTIRMA   Enjeksiyon yapılan kasları araştırınız. Enjeksiyon bölgesi iyice görülebilmeli ve palpe edilmelidir. Vücudumuzda İM enjeksiyon yapılabilen bölgeler. durumu ve verilecek ilaç miktarı değerlendirilmelidir. kas yapısı. Travmaya uğramış. Alt ve üst ekstremitelerdeki kas. Verilen ilacın sistemik etkisi. (derinin iltihaplanması) yanık ve skar (yara bölgesinde kollajen doku oluşumu) dokusu olan bölgeye enjeksiyon yapılmamalıdır. 2. uygun pozisyonda olmalı. 10–20 dk içinde gözlenebilir. İM yolla verilecek ilaç miktarı. kanlanma çok olduğu için ilaçlar hızla emilir. abse. kist. Kas dokusunda. Bilinci yerinde ise hasta ya da yaralıya. kas tabakası iyi gelişmiş yetişkinlerde en fazla 5 ml ilaç verilmelidir. yaş gruplarına ve seçilen bölgedeki kas yapısına göre değişiklik gösterir. İM enjeksiyonla derin kas dokusu içine verilir. Hasta ya da yaralının mahremiyet duygularına saygı gösterilmelidir. enjeksiyon uygulanacak kasın gevşemesi sağlanmalıdır. ventrogluteal. dorsogluteal.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Hasta ya da belirleyebileceksiniz. dermatit. yaralıya. kanlanması bozulmuş.

yürüdükçe geliştiği için üç yaşın altındaki çocuklarda kesinlikle kullanılmamalıdır. Dorsogluteal bölge. çocuklarda idrar ve dışkı ile kirlenme ihtimaline karşı tercih edilmemelidir. (geçici veya kalıcı felç) damar zedelenmesi sonucu hematom (kan toplanması) gelişebilir.2. Dorsogluteal Bölge Dorsogluteal bölge. Başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakları içe çevrilmelidir. Zira alt ekstremitelere uzanan siyatik sinir ile gluteal arterler bu bölgeden geçer. Aksi takdirde sinir zedelenmesi sonucu paraliziler. Resim 2. kalçada bulunan gluteus maksimus ve gluteus medius kaslarına enjekte edilir. yüzüstü yatar pozisyonda olmalıdır.1. gluteus maximus ve medius Dorsogluteal bölgede. geniş ve kalın kas kitlesine sahip olduğundan 5 ml’ye kadar ilaçların emilimini sağlayabilir. m. yetişkinlerde sıklıkla kullanılır. İlaç. Ayrıca dorsogluteal bölge. 18 .1: Dorsogluteal bölge. Gluteal kaslar. Hasta. enjeksiyon yerini dikkatli belirlemek gerekir.

Resim 2. Dışta kalan 1/3’lük parçanın orta noktası enjeksiyon alanıdır.Dorsogluteal bölgede enjeksiyon alanı iki şekilde belirlenebilir:  Gluteal bölge. Üstte ve dışta kalan 1/4’lük parçanın üst dış kısmı. crista iliaca.3: Spina iliaca anterior superior ile koksiks arasındaki çizginin üçe bölünüp enjeksiyon yerinin belirlenmesi 19 . Gluteal bölge. koksiks ve gluteal kıvrımlarla sınırlı olan bölgedir. Resim 2. Bu çizgi. hayali çizgilerle dört eşit parçaya bölünür.2: Dorsogluteal bölgenin dört eşit parçaya bölünüp üst dış kısmında enjeksiyon yerinin belirlenmesi  Spina iliaca anterior superior ile koksiks arasına hayali düz bir çizgi çizilir. enjeksiyon alanıdır. üç eşit parçaya bölünür.

enjeksiyon alanını belirlemek için avuç içi. Enjeksiyon. Sırtüstü pozisyonda ise dizler karına doğru bükülmelidir.2.2. büyük damar ve sinirlerin olmaması. Yan yatış pozisyonunda ise üstteki bacak kalçadan ve dizden bükülerek alttaki bacağın önüne alınmalıdır.5: Ventrogluteal bölgenin belirlenmesi 20 . Ventrogluteal bölgede. Gluteus medius ve minimus Hasta. gluteus medius ve gluteus minimus kaslarına yapılır. Ventrogluteal Bölge Ventrogluteal bölge. hasta ya da yaralıya verilecek pozisyon seçeneklerinin çok olması nedeniyle yetişkinlerde tercih edilir. İşaret parmağı ile ortaparmak arasında oluşan ‘‘V’’ şeklindeki üçgen alanın ortası enjeksiyon bölgesidir.4: M. Resim 2. yüzüstü yatıyor ise başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakları içe çevrilmelidir. femurun büyük trochanteri üzerine yerleştirilir. İşaret parmağı veya ortaparmaktan biri spina iliaca anterior superior üzerine konup diğeri crista iliacaya doğru açılır. Resim 2. deri altı tabakasının ince olması.

sırtüstü ya da oturur pozisyonda olabilir. Vastus lateralis bulunur. Enjeksiyon. m. Resim 2. vastus lateralis ve m. şerit şeklinde uzanan kalın bir kastır. Ortada kalan parçanın 1/3’lük dış yan kısmı enjeksiyon alanıdır. üç eşit parçaya bölünür. Laterofemoral bölgede. sinir ve damarlar yönünden zengin olmadığından diğer bölgelere göre daha yavaştır. vastus lateralis ve rectus femoris kaslarına yapılır.2.3. Bundan dolayı yetişkinlerde mümkün olduğunca tercih edilmemelidir. Vastus lateralis. İlaç emilimi.6: m. Hasta. Resim 2. rectus femoris Femoral bölgede enjeksiyon alanı iki şekilde belirlenebilir:  Laterofemoral (ön dış yan uyluk) bölgede. özellikle üç yaşın altındaki çocuk ve bebeklerde kullanılır. Femoral Bölge Femoral bölge. m.7: Femoral bölgede enjeksiyon alanları 21 . uyluk ön yüz dış yan tarafında. enjeksiyon alanını belirlemek için büyük trochanter ile diz arasındaki femur.

9: m. omuzu ön. Anterofemoral bölgeye enjeksiyon yapabilmek için büyük trochanter ile diz arasındaki femur. radial sinir ve büyük damarların geçmesi nedeniyle tercih edilmez. Resim 2. Yetişkinlerdeki aşı uygulamalarında tercih edilir. Küçük bir kas olması. İlaç emilimi hızlı olmasına karşın genellikle ağrılıdır. oturur ya da yatar pozisyonda olabilir. enjeksiyon alanı olarak belirlenir. İlaç miktarı 1 ml’yi geçmemelidir. uyluğun ön yüzünde düz bir şekilde uzanan kastır. Deltoid kasına. Ortada kalan parçanın 1/3’lük orta kısmı. dış ve arkadan saran. enjeksiyon uygulamak için tabanı. dirsekten bükülmelidir. m. 22 . Deltoid Kası m.4. üç eşit parçaya bölünür. deltoideus ve enjeksiyon yeri Hasta ayakta. Enjeksiyon yapılacak kol. Anterofemoral (ön uyluk) bölgede. Rectus femoris bulunur. Deltoideus. tepesi. m.8: Bebekte İM enjeksiyon uygulaması 2. kalın. koltukaltı çizgisi olarak belirlenen üçgenin tam ortası enjeksiyon alanıdır. üçgen şeklinde bir kastır. Resim 2. Rectus femoris. acromion çıkıntının altına çizilen hayali çizgi.

İşlem Basamakları  Hasta ya da yaralıya. femurun büyük trochanteri  Yan yatış pozisyonunda ise üstteki üzerine yerleştiriniz. Hastanın endişelerini gideriniz. uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini belirleyiniz. kas yapısına. Dorsogluteal bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Spina iliaca anterior superior ile koksiks  Hastayı.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Hasta ya da yaralıya. bölünüz. paravan çekiniz. görülecek şekilde açınız. ayaklarını içe çeviriniz.  Sırtüstü pozisyonda ise dizlerini karına doğru bükünüz.    Mahremiyeti koruyucu önlemleri alınız.  Kasın gevşemesini sağlayınız. yüzüstü yatar pozisyonda arasına hayali düz bir çizgi çizip üç eşit başparmakları birbirine bakacak şekilde parçaya bölünüz. Mümkünse perde. hayali olarak üç eşit parçaya uygulanacak bölgesini.  Enjeksiyon alanını yeterince görünüz ve palpe ediniz. doğru açınız. Laterofemoral bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta veya yaralının  Femuru. enjeksiyon tamamen 23 .   Öneriler Hasta haklarına saygı gösteriniz. bacağı kalçadan ve dizden bükerek alttaki bacağın önüne alınız. durumuna ve ilaç miktarına  Seçilen enjeksiyon alanına göre hastaya göre belirleyiniz. yüzüstü yatıyorsa başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayaklarını içe çeviriniz.  Dışta kalan 1/3’lük parçanın orta  Hasta veya yaralının enjeksiyon noktasını enjeksiyon alanı olarak uygulanacak bölgesini.  İşaret parmağınızı ya da ortaparmağınızı  Hasta veya yaralının enjeksiyon spina iliaca anterior superior üzerine uygulanacak bölgesini. işlem hakkında  bilgi verip rızasını alınız. tamamen koyup diğer parmağınızı crista iliacaya görülecek şekilde açınız.  Ortada oluşan üçgen alanı enjeksiyon  Dikkatli olunuz. Hasta haklarına saygı gösteriniz. Enjeksiyon alanını hastanın yaşına. bölgesi olarak belirleyiniz.  Avuç içinizi. Ventrogluteal bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta. görülecek şekilde açınız. tamamen belirleyiniz. uygun pozisyon veriniz.

tam ortasını belirleyiniz. uygulanacak bölgesini.  Ortada kalan parçanın 1/3’lük orta kısmını enjeksiyon alanı olarak  Dikkatli olunuz. belirleyiniz. Ortada kalan parçanın 1/3’lük dış yan kısmını enjeksiyon alanı olarak belirleyiniz. çiziniz.  Tepesi koltukaltı çizgisi olan üçgenin  1 ml’den fazla ilaç uygulamayınız. Deltoid kasında enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta ayakta. 24 .  Kolu dirsekten bükünüz. hayali üç eşit parçaya bölünüz. Anterofemoral bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta veya yaralının enjeksiyon  Femuru. oturur ya da yatar  Acromion çıkıntının altına hayali çizgi pozisyonda olabilir. tamamen görülecek şekilde açınız.

5. Gluteus medius ve minimus C) m. Gluteus maximus B) m. enjeksiyon alanının değerlendirilmesinde önemli değildir? A) Hastanın yaşı B) İlaç miktarı C) Hastanın kas yapısı. Rectus femoris ve m. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. 3. Vastus lateralis ve m. sırtüstü ya da yan yatış pozisyonunda olmalı E) Ortaparmak crista iliacaya doğru açılmalı 2. 25 . durumu D) Hastanın cinsiyeti E) Pozisyonun uygun olması Dorsogluteal bölgede hangi kaslara enjeksiyon yapılır? A) m. Rectus femoris C) m. Gluteus maximus ve medius D) m. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Gluteus maximus ve minimus B) m. 1. Gluteus maximus D) m. Vastus lateralis ve m. Gluteus maximus Bebeklerde. Gluteus minimus E) m. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. Vastus lateralis ve m. Gluteus maximus ve medius Laterofemoral bölgeye enjeksiyon uygularken hangi pozisyon verilir? A) Yan yatış pozisyonu B) Sırt üstü veya oturur pozisyonu C) Yüzüstü pozisyonu D) Sims pozisyonu E) Dorsal rekümbent pozisyonu Aşağıdakilerden hangisi ventrogluteal bölgeye İM enjeksiyon yapımı ile ilgili değildir? A) Sırtüstü pozisyonda dizler bükülmeli B) Avuç içi büyük thorachanter üzerine yerleştirilmeli C) İşaret parmağı spina iliaca posterior superior üzerine konmalı D) Hasta yüzüstü. 4. Aşağıdakilerden hangisi. Gluteus minimus E) m. İM enjeksiyonda hangi kaslar tercih edilir? A) m.

Şekil 3.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayabileceksiniz. Bazı ilaç süspansiyonları (depo penisilin) ve sıvı yağlar içinde çözülmüş ilaçlar (A. kapillerden pasif difüzyon yoluyla kana geçer. K vitaminleri. uzun süreli (1–3 ay) etki elde edilir ve daha seyrek enjeksiyon yapılarak tedavi sağlanır. Rek b ARAŞTIRMA   İM enjeksiyon uygulamasını izleyerek bir rapor hazırlayınız.1: İM enjeksiyon uygulaması 26 . ancak 10 ml’lik bir ilaç ikiye bölünerek sağ ve sol taraftaki kaslar içine enjekte edilebilir.1’i kadar olduğundan lenf yoluyla emilim çok yavaş olur. Kas içine enjekte edilecek ilaç miktarının 5 ml’yi geçmemesi gereklidir. Büyük moleküllü ilaçlar ise lenf damarları yoluyla emilir. kan akımının yaklaşık % 0. bazı steroid hormonlar) kas içine verilince burada bir depo oluşturur ve yavaş yavaş emilir. Küçük moleküllü ilaçlar. İM enjeksiyon uygulamasında dikkat edilmesi gereken noktaları araştırınız. Böylece. D. lokal olarak interstisyel sıvıya dağılır. 3. E. ilaç verilen bölgedeki kan akımı belirler. Dokularda lenf akımının hızı. İlaç emilim hızını. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA TEKNİĞİ İM ilaç uygulaması ile kas içine verilen ilaç molekülleri.

Enjektör. Hastaya. iç bölgeye değdirilmemelidir.2: Enjektörün tutulması 27 .   Resim 3.1: Enjeksiyon yerinde antisepsinin sağlanması    Silinen bölge. alkollü ya da batikonlu pamukla merkezden çevreye doğru olmak üzere yaklaşık 5 cm çapında silinir. Resim 3. tek bir hareketle yapılmalıdır. Kas dokusu çok ince olan yaşlı veya zayıf hastalarda kas.1. parmaklarla kavranarak toplanır. diğer elin küçük ve yüzük parmakları arasına sıkıştırılır.3. İntramüsküler Enjeksiyon Tekniği    Hasta veya yaralının kimliği kontrol edilir. Böylece deri üzerinde antisepsi sağlanır. Hazırlanan ikinci pamuk. Enjeksiyon bölgesi. Antisepsisi sağlanan bölgeye dokunulmamalıdır. Dış bölgeye değmiş olan pamuk. Belirlenen enjeksiyon bölgesi. Bu durum. aseptik kurallar çerçevesinde içten dışa doğru. Silme işlemi. ortaparmak veya işaret parmağı ile ajutajından desteklenerek kalem tutar gibi tutulur. hastanın rahatlamasını ve kasların gevşemesini sağlar. Enjektör alınarak iğnenin kapağı çıkarılır. başparmak ve işaret parmakları ile hafifçe bastırılarak gerdirilir. gözle ve palpe edilerek kontrol edilir. derin nefes alıp vermesi söylenir.

90º lik açıyla. 28 . (hastanın kas dokusuna göre ayarlanabilir) 90º lik açı iğnenin kas dokusuna ulaşmasını sağlar. Silinen bölgeyi gerdirmekte olan diğer el. Resim 3.3: 90º lik açıyla dokuya girilmesi    Enjektörü tutan el. Enjektöre kan geliyorsa iğne ucunun damara isabet ettiğini gösterir. Aksi takdirde ilacın damar içine verilmesi. İğnenin tamamı doku içine girmelidir. tek bir hareketle. tereddüt etmeden hızlı bir şekilde batırılır. hızlı bir şekilde. Diğer el ile enjektörün pistonu geri çekilerek enjektöre kan gelip gelmediği kontrol edilir. 90º lik açıyla dokudan çıkarılmalıdır. Enjektöre kan gelmiyorsa piston diğer el ile yavaşça itilerek ilaç. İlaç. tek bir hareketle. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek hafifçe basınç uygulanır. geri çekilir. dokuda basınç oluşturacağından ağrıya neden olur. Bu esnada enjektörün iğnesi.4: İlacın kas dokusuna verilmesi   Küçük ve yüzük parmakları arasına sıkıştırılan pamuk. çok hızlı enjekte edilmemelidir. Resim 3. Tespit edilen ve gerdirilen bölgeye enjeksiyon iğnesi. Bu durumda iğne hemen geri çekilmeli ve ilaç yeniden hazırlanmalıdır. kas içine enjekte edilir. Pamukla enjeksiyon yerine hafifçe basınç uygulanır. İlacın çok hızlı verilmesi. istenmeyen sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilir. iğne batırıldıktan sonra hiç hareket ettirilmeden sabit tutulur.

dorsogluteal. Yapılan işlem mutlaka kayıt edilmelidir. Eldiven çıkarılıp tıbbi atık çöpüne atılmalıdır.Resim 3. ventrogluteal ve femoral bölgelere uygulanabilir. 29 . Eller yıkanmalıdır. kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna. Z tekniği ile enjeksiyon uygulanacaksa ilaç çekildikten sonra iğne mutlaka değiştirilmelidir. 3. İşlem esnasında derialtı dokusu ile kas dokusu birbirine paralel olmadığı için bu adı almıştır. Z Tekniği Z (zik-zak) tekniği. Z tekniği ile enjeksiyon.5: Enjektör iğnesinin dokudan çıkarılması     İğne.6: İğnenin tıbbi atık kutusuna atılması Hasta. Resim 3. enjektör ve pamuk tıbbi atık çöpüne atılır. deri altı dokuda kuvvetli irritasyona neden olan ve deriyi boyayan bazı ilaçları (demir preparatları vb. Hava kilidi tekniği uygulanmalıdır.2. İM enjeksiyondan sonra ilacın etkileri yönünden gözlenip değerlendirilmelidir.) İM yolla uygulama işlemidir.

Bu şekilde derialtı doku yer değiştirir. Resim 3. Gerdirilen deri. İM enjeksiyon uygulamasında olduğu gibidir. İğne ucu değiştirilmelidir. serbest bırakılır. Şekil 3. yavaşça (10 saniyede 1 ml) enjekte edildikten sonra pamuk.2: Z teknikle derialtı dokusunun kaydırılması  Enjektör. el değiştirilerek deriyi gerdirmeye devam eden elin başparmak ve işaret parmakları ile tutulur. Diğer el ile piston geri çekilerek kan gelip gelmediği kontrol edilir.7: Z teknik uygulaması    İlaç. 30 . iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek enjektör hızlıca dokudan çıkarılır. Belirlenen enjeksiyon alanı üzerindeki deri.Z tekniği ile enjeksiyon uygulaması. Pamukla enjeksiyon yerine hafifçe basınç uygulanır. elin yan kısmı ile yaklaşık 3 cm kenara doğru kaydırılarak gerdirilir. ancak şu işlemler eklenmelidir:    Hava kilidi tekniği için enjektöre 2–3 dizyem hava çekilmelidir. 90º lik açıyla iğne batırıldıktan sonra.

damar yapısının bozulması vb. doku zedelenmesine yol açabileceği ve ilaç emiliminin istenen şekilde olamayacağı gibi ilaç hazırlama ve uygulama kurallarına da uyulmadığını gösterir. enjeksiyon bölgesinin tam olarak belirlenememesi ve tekniğe uygun hareket edilmemesi neticesinde istenmeyen sonuçlar ortaya çıkabilir. sıkça görülen en önemli komplikasyondur. iğne ucunun. İlacın hızla enjekte edilmesi. Bu durum ağrı. kist. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek hafifçe basınç uygulanmazsa deri iğneye sarılır.    31 . kemik dokuya temas etmesi periost iltihabına (periostitis) neden olabilir. Enjeksiyon alanı iyi belirlenmezse sinir zedelenmesi sonucu paraliziler. Aksi takdirde ilacın damar içine verilmesi ani ve irreversbl (geri dönüşümü olmayan) sonuçların (şok. Ayrıca. İğne. (geçici veya kalıcı felç) damar zedelenmesi sonucu hematom (kan toplanması) görülebilir.3. doku travması ve ağrıya neden olabilir. dokuya girerken tek bir hareketle ve hızlıca girmezse doku travması görülebilir. Hastanın kas tabakasına uygun iğne seçilmediği takdirde ilaç derialtına enjekte edilebilir. Özellikle derialtı dokusunda görülür. Enfeksiyonu önlemek için cerrahi aseptik tekniğe dikkat edilmeli.3. Enjeksiyon bölgesi tam olarak görülebilmeli.) ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu sonuçları ve nedenlerini şu şekilde sıralamak mümkündür:    Enfeksiyon. İğne ucunun küt olması durumunda da doku travması ve ağrı oluşur. İğne dokudan çıkartılırken pamuk. Enjektöre kan gelip gelmediği kontrolü yapılırken enjektöre kan geliyorsa iğne hemen geri çekilmelidir. steril malzeme korunmalıdır. palpe edilmelidir. doku içindeki basıncı artıracağından ağrıya neden olabilir. İntramüsküler Enjeksiyon Komplikasyonları İM enjeksiyon uygularken aseptik kurallara uyulmaması.

 Enjektörün pistonunu geri çekerek enjektöre kan gelip gelmediğini kontrol  Enjektöre kan geliyorsa iğneyi hemen geri çekiniz ve ilacı yeniden ediniz.  Enjektörü.  Enjeksiyon bölgesini kontrol ediniz. hazırlayınız. dolaşım bozukluğu. bir elin başparmak ve  Silinen bölgeye dokunmayınız.  Hastaya. dermatit.  Merkezden çevreye doğru siliniz.  İğnenin tamamını batırınız. 32 . işaret parmakları ile hafifçe bastırarak  Kas tabakası çok ince olan hastalarda gerdiriniz.  İlacı. alkollü ya da  Alanı yaklaşık 5 cm çapında. kist.  İğnenin kapağını çıkarınız. tek bir batikonlu pamukla siliniz. hızlı bir şekilde batırınız. pistonu yavaşça iterek kas içine içine veriniz. diğer elinizle kalem tutar gibi  Orta parmak ile ajutajdan destekleyiniz. parmaklarınız arasına sıkıştırınız. enjektörün pistonunu iterek kas  İlacı. hızlı bir şekilde dokudan çıkarınız.  Enjeksiyon bölgesini.  Diğer pamuğu.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayınız. ediniz. İşlem Basamakları Öneriler  Hasta veya yaralının kimliğini kontrol  İlaç uygulama ilkelerine dikkat ediniz. 90º lik açıyla dokuya batırınız. veriniz.  Silinen bölgeyi. 90º lik açıyla  İğneyi tek bir hareketle.  Enjektörü tutan elinizi sabit tutunuz.  İğneyi.  Enjeksiyon alanında travma.  Tek bir hareketle tereddüt etmeden. çıkarınız.  Enjektörün iğnesini.  İğnenin sterilliğini bozmayınız. abse. tutunuz. hareketle siliniz. yanık ve skar dokusu olmadığından emin olunuz. söyleyiniz. küçük ve yüzük  Aseptik kuralları unutmayınız. derin nefes alıp vermesini  Kasların gevşemesini sağlayınız. kası kavrayınız.

kapağını kapatmadan tıbbi atık  Kapağı kapatmaya çalışırken iğnenin kutusuna atınız.  İşlemi kayıt ediniz.  Çevre temizliği sağlayınız. enjeksiyon basınç uygulayınız. (vaka kayıt formu vb.  Güvenli enjektör kullandıysanız iğnenin hazne içinde kalmasını sağlayınız.  İğneyi.  Kendi can güvenliğinizi koruyunuz. pamuğu ve eldiveni tıbbi atık  Kontaminasyonu önleyiniz.  Ellerinizi yıkayınız. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirerek hafifçe basınç uygulayınız.)  Kayıt işleminin yasal dayanak olduğunu unutmayınız. Pamukla. yerine  Küçük ve yüzük parmakları arasına hafifçe sıkıştırılan pamuğu. elinize batabileceğini unutmayınız. ve güvenliğini  Enjektörü. 33 .  İlaç uygulaması ile ilgili formları doldurunuz. çöpüne atınız.

5 ml Aşağıdaki İM ilaç uygulama ile ilgili ifadelerden hangisi yanlıştır? A) İğne. Gentamisin. tek bir hareketle.2 ml E) 0. piston hızlıca itilerek kas içine verilmeli D) Enjektör. Z tekniği ile ilgilidir? A) Hava kilidi tekniğini uygulamak B) İğneyi 90º lik açıyla dokuya batırmak C) Derialtı dokusunu hafifçe yana kaydırmak D) Enjektörü tutmak için el değiştirmek E) Hepsi Aşağıdakilerden hangisi. 3.3 ml B) 3 ml C) 0. İM enjeksiyonun komplikasyonlarından değildir? A) Paralizi B) Anemi C) Hematom D) Enfeksiyon E) Periostitis 2. 75 mg’lık doz için hastaya kaç ml enjekte etmek gerekir? A) 0. Enjeksiyon uygulaması için deri antisepsisi sağlanmasında hangisi yanlıştır? A) Alkol ya da baticon kullanılmalı B) Merkezden çevreye doğru silinmeli C) Yaklaşık 5 cm çapında silinmeli D) Dıştan içe doğru silinmeli E) Silme. 2 ml’lik ampul içinde 0. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. dokuya 90º lik açıyla batırılmalı B) İğne. Cevaplarınızın tümü doğru ise “Modül Değerlendirme” ye geçiniz.35 ml D) 0. 1. hızlı bir şekilde batırılmalı C) İlaç. 34 . Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.5 gr halinde bulunan ilaçtır. 5. 4. tek bir hareketle yapılmalı Bir hasta için 2x75 mg Gentamisin istemi yapılmıştır.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sonunda kazandıklarınızı aşağıdaki soruları cevaplandırarak ölçünüz. Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. ajutajından desteklenmeli E) Enjektöre kan gelip gelmediği kontrol edilmeli Aşağıdakilerden hangisi.

Değerlendirme Ölçütleri 1. Enjektöre hava çektiniz mi? 14.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Bu modül kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet ve Hayır kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz. 9. ampulün içine soktunuz mu? Pistonu geriye çekerek ilacı. 5. Laterofemoral bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 23. Hasta veya yaralıya işlem hakkında bilgi verip rızasını aldınız mı? 18. Ventrogluteal bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 22. Seçilen enjeksiyon alanına göre hastaya uygun pozisyon verdiniz mi? 20. 8. Mahremiyeti koruyucu önlemleri aldınız mı? 19. Enjektör içindeki çözücü sıvıyı. İlacı. 4. Dorsogluteal bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 21. 6. kauçuk tıpanın merkezinden soktunuz mu? Evet Hayır 10. 3. İğneyi. flakondan çıkarıp kapağını kapattınız mı? 12. iki el arasında döndürdünüz mü? 13. flakon içine verdiniz mi? 11. 2. Flakonu. Anterofemoral bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 35 . Flakona hava verdiniz mi? 15. 7. flakon ve enjektörü baş aşağı çevirerek enjektöre aldınız mı? 16. Enjektör içindeki havayı boşalttınız mı? 17. enjektöre çektiniz mi? İğnenin kapağını kapattınız mı? Flakonun metal veya plastik kapağını açtınız mı? Enjektörün iğnesini. Ellerinizi yıkayıp eldiven giydiniz mi? Uygun enjektör seçimini yaparak iğneyi enjektöre taktınız mı? İlaç dozunu hesapladınız mı? Ampulün baş kısmından tutarak boyundan kırdınız mı? Enjektörün iğnesini.

bir elin başparmak ve işaret parmakları ile hafifçe bastırarak gerdirdiniz mi? 31. Enjektörü. Deltoid kasında enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 25. 36 . Silinen bölgeyi. derin nefes alıp vermesini söylediniz mi? 32. Hastaya. İğneyi. İlacı. İğneyi. Pamukla. İğnenin kapağını çıkarttınız mı? 30. kapağını kapatmadan tıbbi atık kutusuna attınız mı? 39. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetlerini tekrar ediniz. pamuğu ve eldiveni tıbbi atık çöpüne attınız mı? 40. Hasta ya da yaralının kimliğini kontrol ettiniz mi? 26. 90º lik açıyla dokuya batırdınız mı? 34. İşlemi kayıt ettiniz mi? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize başvurunuz. Ellerinizi yıkadınız mı? 41. Enjeksiyon bölgesini. Enjektörü. Diğer pamuğu. 90º lik açıyla dokudan çıkarttınız mı? 37. alkollü ya da batikonlu pamukla sildiniz mi? 28. Enjektörün iğnesini. Enjeksiyon bölgesini kontrol ettiniz mi? 27. diğer elinizle kalem tutar gibi tuttunuz mu? 33. Diğer el ile enjektörün pistonunu geri çekerek enjektöre kan gelip gelmediği kontrol ettiniz mi? 35. enjeksiyon yerine hafifçe basınç uyguladınız mı? 38. küçük ve yüzük parmaklarınız arasına sıkıştırdınız mı? 29.24. enjektörün pistonunu iterek kas içine verdiniz mi? 36.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ 1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D B E C C ÖĞRENME FAALİYETİ 2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D C B B C ÖĞRENME FAALİYETİ 3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D A C E B 37 .

tr/kitap/EHSM//1207/unite11. TDFO Ltd. Ayşe UZ. Kamerya BABADAĞ.  ULUSOY M. Meslek Esasları ve Tekniği. Selma GÖRGÜLÜ. İstanbul Medikal Yayıncılık. Hemşirelik Esasları. Baskı. SABUNCU Necmiye. Baskı.   SOBOTTA. 3.pdf 38 . İlknur KÜÇÜKALP. 1. Baskı. Eskişehir. Gülsün TAŞOCAK. Ankara. 2007. Ankara. Temel Hemşirelik Kavramlar İlkeler Uygulamalar. R. 1996. İstanbul. Atlas of Human Anatomy CD-ROM. Kavram. 2008. Türkan EMSAL. 1. Şti.edu.anadolu. Hemşirelik Esasları Temel Kuram. Türkinaz ATABEK. http://www.aof.. Palme Yayıncılık. GÜMÜŞ Aysel. Filiz. İlke ve Yöntemler. Açıköğretim Fakültesi Yayınları. 1997. Cilt I.KAYNAKÇA KAYNAKÇA    AY AKÇA Fatma.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful