T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ

KAS İÇİ (İNTRAMÜSKÜLER) İLAÇ UYGULAMA
723H00041

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

 

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .................................................................................................................... ii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 .................................................................................................... 3 1. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMASINA HAZIRLIK ............................................ 3 1.1. Malzeme Hazırlığı......................................................................................................... 3 1.1.1. Eldiven ................................................................................................................... 3 1.1.2. Enjektör (Şırınga) .................................................................................................. 3 1.1.3. İğne ........................................................................................................................ 5 1.1.4. Güvenli Enjektör.................................................................................................... 5 1.1.5. Pamuk .................................................................................................................... 8 1.1.6. Antiseptik solüsyon ............................................................................................... 8 1.1.7. Tıbbi Atık Kutusu .................................................................................................. 8 1.2. İlaç Hazırlama ............................................................................................................... 8 1.2.1. Ampulden Enjektöre İlaç Çekme ........................................................................... 9 1.2.2. Flakondan Enjektöre İlaç Çekme ......................................................................... 10 1.3. Hava Kilidi Tekniği .................................................................................................... 13 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 14 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 16 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 .................................................................................................. 17 2. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA BÖLGELERİ ................................................ 17 2.1. Dorsogluteal Bölge ..................................................................................................... 18 2.2. Ventrogluteal Bölge .................................................................................................... 20 2.3. Femoral Bölge ............................................................................................................. 21 2.4. Deltoid Kası ................................................................................................................ 22 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 23 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 .................................................................................................. 26 3. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA TEKNİĞİ ...................................................... 26 3.1. İntramüsküler Enjeksiyon Tekniği .............................................................................. 27 3.2. Z Tekniği ..................................................................................................................... 29 3.3. İntramüsküler Enjeksiyon Komplikasyonları ............................................................. 31 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 32 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 34 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 35 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 37 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 38

i

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖNKOŞUL YETERLİK Kas içi (intramüsküler) ilaç uygulamak. Genel Amaç İlaç hazırlama ve uygulama kuralları ile cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içine ilaç uygulayabileceksiniz. Amaçlar 1. İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapabileceksiniz. 2. Hasta ya da yaralıya, uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini belirleyebileceksiniz. 3. Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi enjeksiyon uygulayabileceksiniz. Donanım: Yetişkin ve bebek enjeksiyon mankeni, eldiven, enjektör/güvenli enjektör, iğne, pamuk, antiseptik solüsyon, tıbbi atık kutusu, tıbbi atık çöpü, ampul veya flakon formunda ilaç, kayıt formu, kalem, bilgisayar, projeksiyon cihazı, DVD. Ortam: Teknik laboratuvar ve beceri eğitim sahası. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgileri ölçerek kendi kendinizi değerlendireceksiniz. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğretmen, modülün sonunda ölçme aracı (test, çoktan seçmeli, doğru-yanlış vb.) kullanarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir. 723H00041 Acil Sağlık Hizmetleri Acil Tıp Teknisyenliği Kas İçi (İntramüsküler) İlaç Uygulama İlaç hazırlama ve uygulama kuralları ile cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayabilmeyi sağlayan bilgi ve becerileri içeren öğrenme materyalidir. 40/24

MODÜLÜN AMACI

EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

ii

ilaç uygulamalarında vazgeçilmez temel becerilerdendir. Kas içi ilaç uygulama modülü ile herhangi bir komplikasyona neden olmadan. bazı ilaçların enjeksiyon yoluyla hemen uygulanması gerekir. 1 . Buna rağmen bilim adamlarından doktor ve kimyager Paracelsus’un ‘‘Tüm maddeler zehirdir. Bu bakımdan bazı ilaçlar. tekniğine uygun olarak kas içine ilaç uygulama bilgi ve becerisine sahip olacaksınız. Kas içi enjeksiyon uygulaması. hastalık ve yaralanmalarda tedaviyi sağlayan en önemli unsurlardan biridir. Özellikle. ancak ilaç hazırlama ve uygulama prensipleri doğrultusunda cerrahi aseptik tekniğe uygun yapılırsa fayda sağlanabilinir. Aksi takdirde istenmeyen sonuçlarla karşılaşılabilinir. Enjeksiyon yoluyla uygulanan ilaç çabuk etki gösterdiğinden en kısa sürede sonuca ulaşılır. hayati öneme sahiptir. ilacı zehirden ayıran dozudur’’ sözü unutulmamalıdır. İlaç. acil tedavi gerektiren durumlarda.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci.

2 .

iğnenin takıldığı yerdir. insan vücuduna enteral veya parenteral yolla verilir. 1. 1.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapabileceksiniz. intramüsküler (İM) enjeksiyon (şırınga etme) denir. Steril malzemenin sterilliği korunmalıdır. Eldiven Kendi can güvenliğini korumak için mutlaka eldiven (nonsteril) giyilmelidir. Enjektör üç bölümden oluşur:  Ajutaj. vücutta sistemik etki gösterir. Kas içine ilaç uygulamasına. Kanla bulaşan hastalık varlığı veya şüphesi durumunda iki eldiven üst üste giyilebilir.1. Kas içine verilen ilaç. basit bir cerrahi operasyon kabul edildiğinden cerrahi aseptik kurallara uygun yapılmalıdır. Enjektör (Şırınga) Enjektör. haznenin hacmine bağlıdır. tercih edilir. Malzeme Hazırlığı Enjeksiyon. steril paket içerisinde disposable halde. İlaç gastrointestinal sıvılar tarafından tahrip edildiğinde.1. 1. Enjeksiyon yoluyla ilaç uygulaması:    İlaçların çabuk etki etmesi istendiğinde. Büyük çizgiler ml (cc). iğnesi ile birlikte bulunur. Haznenin üzerinde doz çizgileri bulunur.1. enjektöre ilacın çekildiği yerdir. Kas içine ilaç uygulaması parenteral yolla ilaç uygulamalarındandır. Enjektöre ilaç çekilmesini izleyiniz.  Hazne. 1 ml’den 50 ml’ye kadar enjektör bulunur. (1 ml=10 dizyemdir) Enjektörün büyüklüğü. 3 . 1.2. Hasta veya yaralı ağız yolu ile ilaç alamadığında. ARAŞTIRMA   Enjektör ve iğne çeşitlerini araştırınız. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMASINA HAZIRLIK İlaçlar. İM enjeksiyon için 1–5 ml’lik enjektör kullanılır.1. küçük çizgiler dizyem ölçü birimini ifade eder.

Steril paketten çıkarılan enjektör. yırtık. Resim 1.1: Enjektör çeşitleri ve enjektörün bölümleri Enjektör. hazneden çıkarılmaz. pistonun yer aldığı taraftan açılmalıdır. Piston.2: Enjektörün paketten çıkarılması 4 . Resim 1. Piston ve haznenin iç kısmına dokunulmaz. haznenin içinde bulunan. steril paket açma tekniğine uygun. ıslak veya son kullanma tarihi geçmiş paketteki enjektör kullanılmaz. ajutajına iğne takılarak kontamine olmadan hemen kullanılmalıdır. ilacı çekmeye ve itmeye yarayan hareketli kısımdır. piston. Açık.

genellikle üretici firma tarafından kök kısmındaki renkle ifade edilir. kullanım sonrası sağlık çalışanlarını ve etkileşimde bulundukları kişileri yaralayabilir ve enfekte edebilir. enjektörün ajutajına tam yerleşebilmesi için sıkılaştırılmalıdır. ağrıya neden olur ve dokuya zarar verir. İğnenin dört bölümü vardır:   Kök. gövde iç çapının genişliğine göre numaralandırılır. yeşil renkli (21 no) iğne kullanılır. İlacın viskozitesine ve ilaç uygulanacak bireyin kas yapısına uygun iğne seçilmelidir. (kabza) iğnenin enjektörün ajutajına takılmasını sağlayan renkli kısımdır. İğne.1.3. iğnenin uzunluğudur. Ucu kütleşmiş iğne. 11’den 28’e kadar numara mevcuttur. steril olduğundan açıkta bırakmamak ve hiçbir yere değdirmemek gerekir. Enjektörün tekrar kullanımı ve iğne batması yaralanmaları. Uç. İğne numarası. İğne numaraları büyüdükçe iç çapı küçülür. enjektörün ajutajına hemen takılarak kontamine olmadan kullanılmalıdır. enjektör ile birlikte ya da tek bulunur. İğne İğne.1. İğneyi koruma özelliği olmayan enjektör. Kapak. Gövde. (koruyucu kılıf) steril olan iğneyi muhafaza eder. milyonlarca insanı enfeksiyon riskine maruz bırakmaktadır. yeterince sivri ve keskin olmalıdır. 5 .4. steril paket içerisinde disposable halde.3: İğnenin bölümleri ve iğne çeşitleri Steril paketten çıkarılan iğne. paslanmaz metalden yapılmış. 1. İM enjeksiyon için genellikle 2. Enjeksiyon tipine göre iğnenin boyu değişebilir. deriye zor girer. iğnenin sivri. İğne. uzunluğunda.1. İğnenin kökü. Güvenli Enjektör Güvenli enjektör. deriye ilk giren kısmı olup verevine kesilmiş boru görünümündedir. İğne ucu.   Resim 1. iğneyi koruma özelliği olan enjektördür.5–4 cm.

dünya genelinde her 30 saniyede bir iğne batma kazasının yaşandığını ve bunun sonucunda sağlık çalışanlarının kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlara maruz kaldığını ve bu yüzden ölümlerin görüldüğünü bildirilmektedir. Sıtma. Kullanılmış ve kontamine enjektör 20’den fazla virüs içerebilir. HIV/AIDS. Dünyada büyük bir toplum sağlığı tehdidi olan bu durum.4: İğnesi kaybolan enjektör  Pistonu kırılan enjektör İğne. kontaminasyon riskini azaltır ve iğne batmasına bağlı yaralanma riskini sıfıra indirir. sabit olmayıp gerektiğinde değiştirilebilir. sızıntı veya kontaminasyonu önler ve gereksiz iğne değişimlerini engeller. İğne enjektörde sabittir. Enjektörün güvenli geri çekme mekanizması piston içindedir ve tek elle kullanılabilir. Tıklama sesi. sonuna kadar geri çekilir ve kırılır. haznenin içine girer ve pistonun kırılan parçası hazneyi kilitler. Ayrıca güvenli enjektörün fiziksel olarak yeniden kullanımını önlemek için iğneyi kilitleme mekanizması vardır. emniyet mekanizmasının başlangıcıdır.Uluslararası Çalışma Örgütü. artık ülkemizde de kullanılmaktadır. (ILO) sağlık çalışanlarının iğne ve kesici alet yaralanmalarına maruz kaldığını. Sağlık personeli ve tıbbi atıklarla ilgilenen çalışanlar. Resim 1. Piston. enjeksiyon işleminin sonunda ve kas içindeyken. enjeksiyon işleminin sonunda ve kas içindeyken. pistonun sonuna kadar bastırılmasıyla yaylı mekanizması sayesinde enjektörün içine otomatik olarak çekilir. (bastır çek kır / push pull snap) İğnenin koruyucu kapağı da ajutaja tersinden takılır. kullanıldıktan sonra iğneyi geri içine alan (retractable) güvenli enjektör ile önlenebilir. Enjeksiyon sonrasında iğne. Sifiliz. Enjektörün emniyet mekanizmasını zamanından önce aktif hale getirmemek için ilaç çekilmeden önce piston.  İğnesi kaybolan (vanishpoint) enjektör İğne. pistona tam bastırılıp tıklama sesi duyulunca hastadan çıkarılır. kapalı sistem sağlar. Tıbbi atık maliyetini 2/3 azaltır. piston da hazne içine hapsolduğundan ve geri çıkartılamadığından dolayı atık alanında da güvenliği sağlar ve tıbbi atık kutularında daha az yer kaplar. İğne. Tüberküloz. 6 . Çeşitli tasarımlarda üretilen güvenli enjektör. Bu durum. iğnesi değiştirilemez. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi gibi kan yoluyla bulaşan hastalıklara maruz kalma riski ile karşı karşıyadır. Piston geri çekilirken iğne. silindir şeklindeki piston içine. Hepatit. Herpes. emniyetli. sonuna kadar itilmemelidir. Bu.

5: Pistonu kırılan enjektör  Pistonu döndürülen (rotate) enjektör Enjeksiyon işlemi bittikten sonra piston. Enjektörle birlikte ya da tek iğne paketlenmiş halde bulunur.6: Pistonu döndürülen enjektör  Klipsli (surguard) enjektör İğne köküne yerleştirilmiş kilit vardır. Resim 1.7: Klipsli enjektör 7 . tıklama sesi duyuluncaya kadar saat yönünde yaklaşık 300 döndürülüp geriye çekilir. Piston ileri doğru bastırılınca. hazne içine girer.Resim 1. hazne içinde bükülmüş olarak kalır. Güvenlik kalkanı da denilen kilitleme mekanizması üzerine tıklama sesi duyuluncaya kadar bastırılır. Resim 1. iğne. Tek elle uygulanabilir. Bu esnada iğne.

yeterli olmalı. İlaç Hazırlama İlaçların hazırlanması sırasında üç kontrol ilkesine. enjektör de tıbbi atık çöpüne atılmalıdır. doz ayarlamasını yapmak için ölçü birimleri bilinmelidir. Örnek: 1 ml Adrenalin 1 gr’dır. enjeksiyon yapılacak bölgenin temizliği için gereklidir. İstenen doz 0. 1. 4 ml distile su ile sulandırılırsa 100 mg istenen doz için hastaya kaç ml enjekte etmek gerekir? 4 ml X 1000 mg 100 mg İstenen doz = 100 x 4/1000 = 0. Güvenli enjektör tıbbi atık kutusuna atılır.1.7. deri antisepsisinde ve iğnenin dokudan çıkarılmasında kullanılmak üzere iki adet hazırlanmalıdır.5. Pamuk Pamuk. Acil ilaç uygulamalarında çoğu kez buna fırsat olmaz. Enjektöre kaç ml Adrenalin çekilmelidir? 1gr 0. Enjeksiyon yoluyla uygulanacak ilaçlarda.1.25 ml = 2. Alkol veya baticon. 1. uygulama sırasında ise sekiz doğru ilkesine uyulmalıdır.25x 1/1= 0. 1 ml=1 cc=1 cm3=10 dizyem’dir.1. Bu durumda.25 mg’dır.2. İlaç uygulama istemi. Amoksisilin 1 gr flakonda toz şeklinde bulunur.6. 1. ilaç uygulamasından sonra istem mutlaka yazılmalı ve imzalanmalıdır.4 ml = 4 dizyem ( Bir defada verilecek doz ) 8 .1.25 mg 1 ml X ml İstenen doz = 0.5 dizyem Örnek: Doktor isteminde 8 kg bir çocuk için 2x100 mg Amoksisilin istemi vardır. Antiseptik solüsyon Antiseptik solüsyonlardan. enjeksiyon yapılacak bölgenin antisepsisini sağlamak için gereklidir. az ya da çok olmamalıdır. Tıbbi Atık Kutusu İlaç uygulamasından sonra iğne. Pamuğa dökülen antiseptik solüsyon. kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna. hekim tarafından yazılı ve imzalı olarak yapılır. Antiseptik solüsyonlu pamuk. alkol veya baticon kullanılmalıdır.

Cam kırıklarının sıçramasını önlemek için ampul kendimizden uzakta tutulur. baş kısmında ise parmaklar ile birkaç fiske vurularak ilacın tamamının gövdeye inmesi sağlanır. Ampul. kolayca kırılmayı sağlayan renkli bir nokta veya halka bulunur. Ampulün boyun kısmında. Başparmak ile hızla geriye doğru bastırılarak boyundan kırılır.1. Baş kısmı. boyun ve gövde olmak üzere üç kısımdan oluşur.2. Boyun kısmı. Ampul. Ampul. küçük cam şişelerdir.8: Ampul Ampulden enjektöre ilaç çekmek için şu işlemler uygulanmalıdır:     Eller yıkanmalı ve eldiven giyilmelidir. renkli nokta kendinize doğru çevrilir. üstte kapak vazifesi görür. Ampul bütün halde bulunmasına rağmen baş. Gövde kısmında ise ilaç bulunur.9: Ampulün kırılması 9 . baş kısmından bir elin başparmağı kendimizden tarafta olacak şekilde tutulur. Kırılma esnasında cam parçaları ampulün içine girmişse o ampul kullanılmaz. Ampul. kırılarak açılır. Ampulde. Resim 1. göz hizasına getirilerek ilacın tamamının gövdede olup olmadığı kontrol edilir. gövdesinden tutulur.5–10 ml arasında değişen miktarda ilaç bulunabilir.1. İlacın bir bölümü. içerisinde tek dozluk sıvı ilaç bulunan. atılır. 0. Ampulden Enjektöre İlaç Çekme Ampul. Resim 1. ampulün açıldığı bölümdür.

Şişe ağzı kauçuk tıpa ile kapatılmış. gerekli olan dozdan fazla ise ampulde kalan ilaç atılır. Ampulün içindeki çözücü sıvı. Enjektörde hava varsa enjektör. Hava kabarcıklarının üste çıkması için piston hafifçe geri çekilerek enjektörün haznesine parmaklar ile birkaç fiske vurulur. bir daha kullanılmaz. İlacın tamamı ya da istenen doz. toz halindeki ilacın çözücü sıvısını içeren ampul bulunur. ilacın dışarı çıkmaması için dikkat edilir. Enjektör. Enjektördeki havayı çıkarırken kontaminasyonu önlemek için iğne kapağı kapalı olmalıdır. Piston yavaşça itilerek üstte toplanan hava çıkarılır. küçük cam şişelerdir. İlaç. 10 . ampulün dışına değdirilmeden içine sokulur. Metal ya da plastik kapak kolayca açılabilir. Flakon içindeki toz ilaç. toz ilacın özelliğine göre değişse de genellikle steril distile sudur. Resim 1. ampulü tutan elin başparmağı ve yüzük parmağı ile tutularak ampul içinde sabitlenir. alınarak iğnenin kapağı çıkarılır. lidokain içeren sıvı ile sulandırılmışsa mutlaka İM yol ile hastaya uygulanmalıdır. İlaç. içerisinde tek dozluk toz ilaç bulunan. Flakonun yanında. Ampul. iğne ucunun kütleşmemesi için ampulün tabanına (dibine) değdirilmeden çekilmelidir. Bazı ilaçlar.    İlaç miktarına uygun olarak seçilen enjektör. piston geriye çekilerek enjektöre çekilir. Flakondan Enjektöre İlaç Çekme Flakon. Enjektör. mutlaka yanında bulunan ampul içindeki uygun çözücü sıvı ile sulandırılmalıdır. diğer elin işaret ve ortaparmakları arasında tutulur. emilim esnasında ağrıya neden olabileceğinden lidokain içeren çözücü sıvı ile sulandırılır.10: Ampulden ilaç çekilmesi   İğnenin kapağı kapatılır. iğne ucu yukarı bakacak şekilde göz hizasında tutulur. 1.2. üzeri metal ya da plastikle kaplanmıştır.2. ajutajından işaret parmağı ile desteklenerek iğne. İlacın tamamı.

11: Flakon Flakondan enjektöre ilaç çekmek için şu işlemler uygulanmalıdır:         Eller yıkanmalı ve eldiven giyilmelidir. Enjektör içindeki çözücü sıvının tamamı. Çözücü sıvının tamamı ampulden enjektöre çekilir ve iğnenin kapağı kapatılır. Flakona giren iğne ucu. Tam olarak erimemiş ilaç. toz halindeki ilaca temas etmemelidir. Flakonun metal ya da plastik kapağı açılır. İğne. eksik doz demektir. Böyle durumlarda mutlaka beklenmelidir.Resim 1. iki el arasında döndürülerek içindeki toz ilacın tamamen erimesi sağlanır. piston itilerek flakon içine verilir. kauçuk tıpanın tam merkezinden flakona sokulur. flakondan çıkarılıp kapağı kapatılır. Flakon. İçinde çözücü sıvı bulunan enjektör alınır. Resim 1. Kapak açılınca görülen kauçuk kısım steril olduğundan dokunulmamalıdır. İğne. iğnenin kapağı çıkarılır.12: Flakonun açılması ve toz ilacın eritilmesi 11 . Bazı ilaçların erimesi zaman alabilir.

İlacın tamamı. ampul içerisinde bulunabilir. flakondan çıkarılır. ampul içinde toz halinde ise önce çözücü sıvısı enjektöre çekilir. flakona sokulur. Flakon. İğne ucunun. Hazırlanacak ilaç. flakon içine verilir. Bazı toz ilaçlar. piston geri çekilerek enjektöre alınır. uygun şartlarda saklanmak kaydıyla tekrar kullanılabilir. İğnenin kapağı kapatılıp enjektörde hava varsa çıkarılır. İlaç. flakon içindeki basıncı artırarak ilacın enjektöre çekilmesini kolaylaştırır. baş aşağı çevrilerek göz hizasında tutulur. sonra toz ilaç bulunan ampule boşaltılır. tıpadan geçerken kütleşmiş olduğu düşünülüyorsa steril yeni bir iğne ile değiştirilir.   İlaç miktarı kadar hava. Hava. İçine hava çekilen enjektörün iğnesi. yavaşça kendi etrafında döndürülerek ilacın tamamen erimesi sağlanır. flakon içindeki ilaç miktarı azaldıkça iğne ucu yavaşça aşağı doğru çekilerek enjektöre alınır. Ampul. 12 . Flakon içine verilen hava. Eriyen ilacın tamamı ya da istenen doz enjektöre çekilir. gerekli olan dozdan fazla ise flakonda kalan ilaç. Flakon ve enjektör. İlacın tamamı ya da istenen doz. diğer ele alınır. Resim 1. enjektöre çekilerek iğnenin kapağı çıkarılır.13: Flakondan ilaç çekilmesi   Enjektörün iğnesi.

enjektör içindeki ilacın tamamının dokuya itilmesini sağlar. Hava Kilidi Tekniği İlacı enjektöre çektikten sonra 2–3 dizyem (0.2–0. 13 . enjeksiyonun yere 90º lik açıyla yapılması durumunda uygulanır.3.1. Enjektör içindeki hava.) tam dozunda verilebilmesi için önemlidir. iğnenin dokuya girdiği yerde kilit oluşturur. Böylece önce ilaç daha sonra hava kas dokusu içine verilir.3 ml) havanın enjektöre çekilip enjeksiyonun yapılmasıdır. Bu işlem sadece İM ve subcutan (derialtı) enjeksiyonlarda. Bu durum. irritan etkili ilaçların İM yolla uygulanması durumunda iğnedeki ilaç artıklarının deri altı dokusunu tahriş etmesini önler.14: Hava kilidi oluşturulması Hava kilidi tekniği. ilaç uygulaması esnasında tam olarak piston ile ilaç arasında bulunmalıdır. Verilen hava. heparin vb. çok az dozlarda subcutan yolla uygulanan ilaçların (insülin. Ayrıca hava. Resim 1.

Enjektör paketini.          Öneriler Malzemenin kontaminasyonunu önleyiniz.  Flakonun metal veya plastik kapağını açınız.  Flakonu. 14 .  Enjektörün iğnesini. İğne ucunu.                 Pistonu geriye çekerek ilacı enjektöre çekiniz. enjektörü yukarıda olacak şekilde tutunuz. flakon içine veriniz. İğneyi ampulün dışına değdirmeden sokunuz. Kendi can güvenliğinizi koruyunuz. İğne.  Ampul içindeki ilacın gövdede olmasını sağlayınız. steril olduğundan kontaminasyonu önleyiniz. piston tarafından açınız. steril olduğundan kontaminasyonu önleyiniz.  İlaç dozunu hesaplayınız. İğne. İlaç miktarına uygun enjektör seçiniz. iki el arasında döndürünüz. Ampulü kendinizden uzakta tutunuz. Çözücü sıvının tamamını. İğne kökünü. enjektörün ajutajına sıkılaştırarak takınız. toz ilaç seviyesinden yukarıda tutunuz.  Enjektörün iğnesini ampulün içine sokunuz.  İğneyi flakondan çıkarıp kapağını kapatınız.  Uygun enjektör seçimi yaparak iğneyi enjektöre takınız. Ampulü göz hizasına getiriniz. İşaretli kısmı kendinize doğru çeviriniz. pasif olan elinizin işaret ve orta parmakları arasında tutunuz.  Enjektör içindeki çözücü sıvıyı.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapınız.  Flakona hava veriniz. Mümkünse güvenli enjektör kullanınız. flakon içine boşaltınız.  İğnenin kapağını kapatınız. Toz ilacın tamamen erimesini bekleyiniz. Flakonu aşağıda. İşlem Basamakları  Ellerinizi yıkayıp eldiven giyiniz. İşaret parmağı ile enjektörü ajutajından destekleyiniz.  Enjektöre hava çekiniz.  Ampulün baş kısmından tutarak boyundan kırınız. Parmaklar ile birkaç fiske vurarak ilacın tamamının gövdeye inmesini sağlayınız. Kapak açılınca görülen kısım steril olduğundan dokunmayınız. Ampulü. kauçuk tıpanın merkezinden sokunuz. İlaç miktarı kadar hava çekiniz. Ampulü tutan elin başparmağı ve yüzük parmağı ile enjektörü destekleyiniz. İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uyunuz. İlacın tamamını ya da istenilen dozu enjektöre çekiniz.

 Enjektörü.  İğnenin kapağını kapatıp enjektördeki havayı çıkarınız.  İğne ucunu.  İlacın tamamını ya da istenilen dozu enjektöre çekiniz. kilit oluşturmak için hava çekiniz.  Enjektöre.  Enjektöre 2–3 dizyem hava çekiniz. flakondan çıkarınız. iğne ucu yukarı bakacak şekilde göz hizasında tutunuz. pistonu yavaşça iterek çıkarınız.  Üstte toplanan havayı.  Enjektörün gövdesine parmaklar ile birkaç fiske vurunuz.  Enjektörü.  İğne ucu.  Yere 90º lik açıyla uygulanacak enjeksiyonlarda hava kilidi oluşturunuz. flakon içindeki ilaç miktarı azaldıkça yavaşça aşağı doğru çekiniz. 15 . Flakon ve enjektörü baş aşağı çevirerek ilacı enjektöre alınız.  İlacın dışarı çıkmaması için özen gösteriniz.  Flakon ve enjektörü göz hizasında tutunuz. kütleşmişse yeni bir iğne ile değiştiriniz.

16 . Aşağıdakilerden hangisi. İM enjeksiyonda kullanılan steril malzeme değildir? A) İğne B) Hazne C) İlaç D) Eldiven E) Enjektör Aşağıdakilerden hangisi. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. flakondan enjektöre ilaç çekerken uygulanmaz? A) İlaç miktarı kadar hava verilir B) İlacın tamamı veya istenen doz enjektöre çekilir C) İlacın bir kısmının erimesi yeterlidir D) Çözücü sıvının tamamı flakona verilir E) Çözücü sıvı lidokainli ise ilaç mutlaka İM uygulanır Aşağıdakilerden hangisi. iğnenin bölümlerinden değildir? A) Kapak B) Ajutaj C) Kök D) Uç E) Gövde Aşağıdakilerden hangisi. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. hava kilidi oluşturmayı açıklar? A) Enjektördeki havayı çıkarmak B) Enjektöre bir miktar hava çekmek C) Kas dokusuna önce ilacı sonra enjektördeki havayı vermek D) Flakona ilaç miktarı kadar hava vermek E) İlacın tamamını enjektöre çekmek 5. ampulün tabanına değdirilmemelidir E) Hepsi edilmesi gereken 2. 1. ampulden ilaç çekerken dikkat hususlardandır? A) İlacın tamamının gövdede olup olmadığı kontrol edilir B) Baş kısmında işaret varsa kendinize doğru çevrilir C) Ampul kırılırken kendimizden uzakta tutulur D) İğne ucu. 3.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. Aşağıdakilerden hangisi. 4.

(derinin iltihaplanması) yanık ve skar (yara bölgesinde kollajen doku oluşumu) dokusu olan bölgeye enjeksiyon yapılmamalıdır. arter ve venleri şema üzerinde inceleyiniz. enjeksiyon uygulanacak kasın gevşemesi sağlanmalıdır. 2. bilinci yerinde değilse yakınlarına enjeksiyon uygulamasından önce bilgi verilerek rızası alınmalıdır. Bunun için hasta. dermatit. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA BÖLGELERİ İlaç. çok iyi belirlenmelidir. yaralıya. Vücudumuzda İM enjeksiyon yapılabilen bölgeler. Verilen ilacın sistemik etkisi. Hasta ya da yaralının yaşı.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Hasta ya da belirleyebileceksiniz. Travmaya uğramış. Enjeksiyon bölgesi iyice görülebilmeli ve palpe edilmelidir. İM enjeksiyonla derin kas dokusu içine verilir. dorsogluteal. kas tabakası iyi gelişmiş yetişkinlerde en fazla 5 ml ilaç verilmelidir. uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini ARAŞTIRMA   Enjeksiyon yapılan kasları araştırınız. 10–20 dk içinde gözlenebilir. yaş gruplarına ve seçilen bölgedeki kas yapısına göre değişiklik gösterir. uygun pozisyonda olmalı. İM enjeksiyon uygulanacak bölge. (yan kalça) femoral (uyluk) bölgeler ile deltoid kasıdır. ventrogluteal. kist. kanlanma çok olduğu için ilaçlar hızla emilir. Kas dokusunda. İki yaşın altındaki çocuklarda en fazla 1 ml. abse. Hasta ya da yaralının mahremiyet duygularına saygı gösterilmelidir. Alt ve üst ekstremitelerdeki kas. durumu ve verilecek ilaç miktarı değerlendirilmelidir. sinir. kas yapısı. 17 . İM yolla verilecek ilaç miktarı. (arka kalça). Bilinci yerinde ise hasta ya da yaralıya. kanlanması bozulmuş.

çocuklarda idrar ve dışkı ile kirlenme ihtimaline karşı tercih edilmemelidir. geniş ve kalın kas kitlesine sahip olduğundan 5 ml’ye kadar ilaçların emilimini sağlayabilir. Ayrıca dorsogluteal bölge.1. m.2. yürüdükçe geliştiği için üç yaşın altındaki çocuklarda kesinlikle kullanılmamalıdır. Başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakları içe çevrilmelidir. yetişkinlerde sıklıkla kullanılır. (geçici veya kalıcı felç) damar zedelenmesi sonucu hematom (kan toplanması) gelişebilir. kalçada bulunan gluteus maksimus ve gluteus medius kaslarına enjekte edilir. Dorsogluteal bölge. Hasta. Gluteal kaslar.1: Dorsogluteal bölge. Resim 2. yüzüstü yatar pozisyonda olmalıdır. enjeksiyon yerini dikkatli belirlemek gerekir. Aksi takdirde sinir zedelenmesi sonucu paraliziler. 18 . gluteus maximus ve medius Dorsogluteal bölgede. İlaç. Dorsogluteal Bölge Dorsogluteal bölge. Zira alt ekstremitelere uzanan siyatik sinir ile gluteal arterler bu bölgeden geçer.

üç eşit parçaya bölünür. Resim 2. Üstte ve dışta kalan 1/4’lük parçanın üst dış kısmı. koksiks ve gluteal kıvrımlarla sınırlı olan bölgedir. Dışta kalan 1/3’lük parçanın orta noktası enjeksiyon alanıdır.Dorsogluteal bölgede enjeksiyon alanı iki şekilde belirlenebilir:  Gluteal bölge. Bu çizgi. Gluteal bölge. hayali çizgilerle dört eşit parçaya bölünür. crista iliaca.2: Dorsogluteal bölgenin dört eşit parçaya bölünüp üst dış kısmında enjeksiyon yerinin belirlenmesi  Spina iliaca anterior superior ile koksiks arasına hayali düz bir çizgi çizilir. enjeksiyon alanıdır. Resim 2.3: Spina iliaca anterior superior ile koksiks arasındaki çizginin üçe bölünüp enjeksiyon yerinin belirlenmesi 19 .

Gluteus medius ve minimus Hasta.2. Sırtüstü pozisyonda ise dizler karına doğru bükülmelidir. İşaret parmağı veya ortaparmaktan biri spina iliaca anterior superior üzerine konup diğeri crista iliacaya doğru açılır. Enjeksiyon. Yan yatış pozisyonunda ise üstteki bacak kalçadan ve dizden bükülerek alttaki bacağın önüne alınmalıdır. deri altı tabakasının ince olması.4: M. gluteus medius ve gluteus minimus kaslarına yapılır.5: Ventrogluteal bölgenin belirlenmesi 20 .2. femurun büyük trochanteri üzerine yerleştirilir. Resim 2. Ventrogluteal bölgede. enjeksiyon alanını belirlemek için avuç içi. büyük damar ve sinirlerin olmaması. hasta ya da yaralıya verilecek pozisyon seçeneklerinin çok olması nedeniyle yetişkinlerde tercih edilir. Ventrogluteal Bölge Ventrogluteal bölge. İşaret parmağı ile ortaparmak arasında oluşan ‘‘V’’ şeklindeki üçgen alanın ortası enjeksiyon bölgesidir. yüzüstü yatıyor ise başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakları içe çevrilmelidir. Resim 2.

Resim 2. sinir ve damarlar yönünden zengin olmadığından diğer bölgelere göre daha yavaştır. Bundan dolayı yetişkinlerde mümkün olduğunca tercih edilmemelidir. Hasta. İlaç emilimi.3.7: Femoral bölgede enjeksiyon alanları 21 . uyluk ön yüz dış yan tarafında. Resim 2. Enjeksiyon. rectus femoris Femoral bölgede enjeksiyon alanı iki şekilde belirlenebilir:  Laterofemoral (ön dış yan uyluk) bölgede. m. m. özellikle üç yaşın altındaki çocuk ve bebeklerde kullanılır. Vastus lateralis bulunur. şerit şeklinde uzanan kalın bir kastır. Femoral Bölge Femoral bölge. üç eşit parçaya bölünür. sırtüstü ya da oturur pozisyonda olabilir. Ortada kalan parçanın 1/3’lük dış yan kısmı enjeksiyon alanıdır. vastus lateralis ve m.2. Laterofemoral bölgede. Vastus lateralis.6: m. vastus lateralis ve rectus femoris kaslarına yapılır. enjeksiyon alanını belirlemek için büyük trochanter ile diz arasındaki femur.

omuzu ön. İlaç miktarı 1 ml’yi geçmemelidir. m. Küçük bir kas olması. acromion çıkıntının altına çizilen hayali çizgi. Anterofemoral bölgeye enjeksiyon yapabilmek için büyük trochanter ile diz arasındaki femur. dirsekten bükülmelidir. enjeksiyon alanı olarak belirlenir. Ortada kalan parçanın 1/3’lük orta kısmı. oturur ya da yatar pozisyonda olabilir. Yetişkinlerdeki aşı uygulamalarında tercih edilir. Anterofemoral (ön uyluk) bölgede. m. Resim 2. üçgen şeklinde bir kastır. İlaç emilimi hızlı olmasına karşın genellikle ağrılıdır. kalın. enjeksiyon uygulamak için tabanı. Deltoid kasına. radial sinir ve büyük damarların geçmesi nedeniyle tercih edilmez. üç eşit parçaya bölünür. Resim 2. Rectus femoris bulunur.4. uyluğun ön yüzünde düz bir şekilde uzanan kastır. dış ve arkadan saran. Deltoid Kası m. Deltoideus.8: Bebekte İM enjeksiyon uygulaması 2. koltukaltı çizgisi olarak belirlenen üçgenin tam ortası enjeksiyon alanıdır. tepesi.9: m. Enjeksiyon yapılacak kol. Rectus femoris. deltoideus ve enjeksiyon yeri Hasta ayakta. 22 .

enjeksiyon tamamen 23 .    Mahremiyeti koruyucu önlemleri alınız. Hasta haklarına saygı gösteriniz. Ventrogluteal bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta. İşlem Basamakları  Hasta ya da yaralıya. doğru açınız. yüzüstü yatıyorsa başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayaklarını içe çeviriniz. işlem hakkında  bilgi verip rızasını alınız. Hastanın endişelerini gideriniz. bölgesi olarak belirleyiniz.  Sırtüstü pozisyonda ise dizlerini karına doğru bükünüz. görülecek şekilde açınız. hayali olarak üç eşit parçaya uygulanacak bölgesini. durumuna ve ilaç miktarına  Seçilen enjeksiyon alanına göre hastaya göre belirleyiniz.  Ortada oluşan üçgen alanı enjeksiyon  Dikkatli olunuz. tamamen koyup diğer parmağınızı crista iliacaya görülecek şekilde açınız.  Avuç içinizi. paravan çekiniz. tamamen belirleyiniz. Mümkünse perde. görülecek şekilde açınız. bölünüz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Hasta ya da yaralıya. kas yapısına. Laterofemoral bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta veya yaralının  Femuru. uygun pozisyon veriniz. Enjeksiyon alanını hastanın yaşına. Dorsogluteal bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Spina iliaca anterior superior ile koksiks  Hastayı. femurun büyük trochanteri  Yan yatış pozisyonunda ise üstteki üzerine yerleştiriniz.  Kasın gevşemesini sağlayınız. uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini belirleyiniz. yüzüstü yatar pozisyonda arasına hayali düz bir çizgi çizip üç eşit başparmakları birbirine bakacak şekilde parçaya bölünüz.  İşaret parmağınızı ya da ortaparmağınızı  Hasta veya yaralının enjeksiyon spina iliaca anterior superior üzerine uygulanacak bölgesini.  Dışta kalan 1/3’lük parçanın orta  Hasta veya yaralının enjeksiyon noktasını enjeksiyon alanı olarak uygulanacak bölgesini.  Enjeksiyon alanını yeterince görünüz ve palpe ediniz. bacağı kalçadan ve dizden bükerek alttaki bacağın önüne alınız. ayaklarını içe çeviriniz.   Öneriler Hasta haklarına saygı gösteriniz.

çiziniz.  Kolu dirsekten bükünüz. Deltoid kasında enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta ayakta. hayali üç eşit parçaya bölünüz. oturur ya da yatar  Acromion çıkıntının altına hayali çizgi pozisyonda olabilir. tamamen görülecek şekilde açınız. Anterofemoral bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta veya yaralının enjeksiyon  Femuru.  Ortada kalan parçanın 1/3’lük orta kısmını enjeksiyon alanı olarak  Dikkatli olunuz. belirleyiniz. uygulanacak bölgesini. 24 . Ortada kalan parçanın 1/3’lük dış yan kısmını enjeksiyon alanı olarak belirleyiniz. tam ortasını belirleyiniz.  Tepesi koltukaltı çizgisi olan üçgenin  1 ml’den fazla ilaç uygulamayınız.

durumu D) Hastanın cinsiyeti E) Pozisyonun uygun olması Dorsogluteal bölgede hangi kaslara enjeksiyon yapılır? A) m. Vastus lateralis ve m. Gluteus maximus ve medius Laterofemoral bölgeye enjeksiyon uygularken hangi pozisyon verilir? A) Yan yatış pozisyonu B) Sırt üstü veya oturur pozisyonu C) Yüzüstü pozisyonu D) Sims pozisyonu E) Dorsal rekümbent pozisyonu Aşağıdakilerden hangisi ventrogluteal bölgeye İM enjeksiyon yapımı ile ilgili değildir? A) Sırtüstü pozisyonda dizler bükülmeli B) Avuç içi büyük thorachanter üzerine yerleştirilmeli C) İşaret parmağı spina iliaca posterior superior üzerine konmalı D) Hasta yüzüstü. Vastus lateralis ve m. Gluteus maximus B) m. 1. enjeksiyon alanının değerlendirilmesinde önemli değildir? A) Hastanın yaşı B) İlaç miktarı C) Hastanın kas yapısı. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. 3. 4. Gluteus minimus E) m. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. 5. Gluteus maximus Bebeklerde. Aşağıdakilerden hangisi. Gluteus maximus D) m. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. Rectus femoris ve m. İM enjeksiyonda hangi kaslar tercih edilir? A) m. Gluteus medius ve minimus C) m. Gluteus maximus ve minimus B) m. Vastus lateralis ve m. Gluteus maximus ve medius D) m. sırtüstü ya da yan yatış pozisyonunda olmalı E) Ortaparmak crista iliacaya doğru açılmalı 2. Rectus femoris C) m. 25 . Gluteus minimus E) m.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz.

D. uzun süreli (1–3 ay) etki elde edilir ve daha seyrek enjeksiyon yapılarak tedavi sağlanır. Rek b ARAŞTIRMA   İM enjeksiyon uygulamasını izleyerek bir rapor hazırlayınız. Kas içine enjekte edilecek ilaç miktarının 5 ml’yi geçmemesi gereklidir.1’i kadar olduğundan lenf yoluyla emilim çok yavaş olur. kan akımının yaklaşık % 0. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA TEKNİĞİ İM ilaç uygulaması ile kas içine verilen ilaç molekülleri. Büyük moleküllü ilaçlar ise lenf damarları yoluyla emilir. İlaç emilim hızını. Bazı ilaç süspansiyonları (depo penisilin) ve sıvı yağlar içinde çözülmüş ilaçlar (A. Dokularda lenf akımının hızı. 3. K vitaminleri. Şekil 3. bazı steroid hormonlar) kas içine verilince burada bir depo oluşturur ve yavaş yavaş emilir. İM enjeksiyon uygulamasında dikkat edilmesi gereken noktaları araştırınız. Küçük moleküllü ilaçlar.1: İM enjeksiyon uygulaması 26 . Böylece. ancak 10 ml’lik bir ilaç ikiye bölünerek sağ ve sol taraftaki kaslar içine enjekte edilebilir. E. ilaç verilen bölgedeki kan akımı belirler. lokal olarak interstisyel sıvıya dağılır.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayabileceksiniz. kapillerden pasif difüzyon yoluyla kana geçer.

başparmak ve işaret parmakları ile hafifçe bastırılarak gerdirilir. gözle ve palpe edilerek kontrol edilir. ortaparmak veya işaret parmağı ile ajutajından desteklenerek kalem tutar gibi tutulur. Hastaya. aseptik kurallar çerçevesinde içten dışa doğru. tek bir hareketle yapılmalıdır. diğer elin küçük ve yüzük parmakları arasına sıkıştırılır. Antisepsisi sağlanan bölgeye dokunulmamalıdır. Enjeksiyon bölgesi. iç bölgeye değdirilmemelidir. Bu durum. parmaklarla kavranarak toplanır. hastanın rahatlamasını ve kasların gevşemesini sağlar.1. derin nefes alıp vermesi söylenir. Dış bölgeye değmiş olan pamuk.1: Enjeksiyon yerinde antisepsinin sağlanması    Silinen bölge. İntramüsküler Enjeksiyon Tekniği    Hasta veya yaralının kimliği kontrol edilir. alkollü ya da batikonlu pamukla merkezden çevreye doğru olmak üzere yaklaşık 5 cm çapında silinir.   Resim 3. Enjektör. Hazırlanan ikinci pamuk.3. Silme işlemi.2: Enjektörün tutulması 27 . Kas dokusu çok ince olan yaşlı veya zayıf hastalarda kas. Böylece deri üzerinde antisepsi sağlanır. Resim 3. Enjektör alınarak iğnenin kapağı çıkarılır. Belirlenen enjeksiyon bölgesi.

90º lik açıyla dokudan çıkarılmalıdır. tek bir hareketle. Pamukla enjeksiyon yerine hafifçe basınç uygulanır. Enjektöre kan geliyorsa iğne ucunun damara isabet ettiğini gösterir. hızlı bir şekilde. Tespit edilen ve gerdirilen bölgeye enjeksiyon iğnesi. iğne batırıldıktan sonra hiç hareket ettirilmeden sabit tutulur.4: İlacın kas dokusuna verilmesi   Küçük ve yüzük parmakları arasına sıkıştırılan pamuk. tek bir hareketle. Silinen bölgeyi gerdirmekte olan diğer el.3: 90º lik açıyla dokuya girilmesi    Enjektörü tutan el. Aksi takdirde ilacın damar içine verilmesi. Resim 3. 90º lik açıyla. çok hızlı enjekte edilmemelidir. geri çekilir. kas içine enjekte edilir. Bu esnada enjektörün iğnesi. İlacın çok hızlı verilmesi. (hastanın kas dokusuna göre ayarlanabilir) 90º lik açı iğnenin kas dokusuna ulaşmasını sağlar. Enjektöre kan gelmiyorsa piston diğer el ile yavaşça itilerek ilaç. Resim 3. İğnenin tamamı doku içine girmelidir. 28 . tereddüt etmeden hızlı bir şekilde batırılır. dokuda basınç oluşturacağından ağrıya neden olur. İlaç. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek hafifçe basınç uygulanır. Diğer el ile enjektörün pistonu geri çekilerek enjektöre kan gelip gelmediği kontrol edilir. Bu durumda iğne hemen geri çekilmeli ve ilaç yeniden hazırlanmalıdır. istenmeyen sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilir.

İM enjeksiyondan sonra ilacın etkileri yönünden gözlenip değerlendirilmelidir. dorsogluteal. Z tekniği ile enjeksiyon uygulanacaksa ilaç çekildikten sonra iğne mutlaka değiştirilmelidir. Z Tekniği Z (zik-zak) tekniği. Z tekniği ile enjeksiyon. enjektör ve pamuk tıbbi atık çöpüne atılır. Eller yıkanmalıdır. Resim 3.2. deri altı dokuda kuvvetli irritasyona neden olan ve deriyi boyayan bazı ilaçları (demir preparatları vb.5: Enjektör iğnesinin dokudan çıkarılması     İğne. Eldiven çıkarılıp tıbbi atık çöpüne atılmalıdır. ventrogluteal ve femoral bölgelere uygulanabilir. Yapılan işlem mutlaka kayıt edilmelidir. İşlem esnasında derialtı dokusu ile kas dokusu birbirine paralel olmadığı için bu adı almıştır.Resim 3. Hava kilidi tekniği uygulanmalıdır. 29 . 3.) İM yolla uygulama işlemidir.6: İğnenin tıbbi atık kutusuna atılması Hasta. kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna.

30 . yavaşça (10 saniyede 1 ml) enjekte edildikten sonra pamuk.7: Z teknik uygulaması    İlaç. 90º lik açıyla iğne batırıldıktan sonra. İM enjeksiyon uygulamasında olduğu gibidir. serbest bırakılır. el değiştirilerek deriyi gerdirmeye devam eden elin başparmak ve işaret parmakları ile tutulur. elin yan kısmı ile yaklaşık 3 cm kenara doğru kaydırılarak gerdirilir. İğne ucu değiştirilmelidir. Diğer el ile piston geri çekilerek kan gelip gelmediği kontrol edilir. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek enjektör hızlıca dokudan çıkarılır.Z tekniği ile enjeksiyon uygulaması. Resim 3. Pamukla enjeksiyon yerine hafifçe basınç uygulanır.2: Z teknikle derialtı dokusunun kaydırılması  Enjektör. Gerdirilen deri. Belirlenen enjeksiyon alanı üzerindeki deri. Bu şekilde derialtı doku yer değiştirir. ancak şu işlemler eklenmelidir:    Hava kilidi tekniği için enjektöre 2–3 dizyem hava çekilmelidir. Şekil 3.

enjeksiyon bölgesinin tam olarak belirlenememesi ve tekniğe uygun hareket edilmemesi neticesinde istenmeyen sonuçlar ortaya çıkabilir. damar yapısının bozulması vb. İğne dokudan çıkartılırken pamuk. Hastanın kas tabakasına uygun iğne seçilmediği takdirde ilaç derialtına enjekte edilebilir. İğne. iğne ucunun. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek hafifçe basınç uygulanmazsa deri iğneye sarılır. doku travması ve ağrıya neden olabilir. dokuya girerken tek bir hareketle ve hızlıca girmezse doku travması görülebilir. İğne ucunun küt olması durumunda da doku travması ve ağrı oluşur. Bu sonuçları ve nedenlerini şu şekilde sıralamak mümkündür:    Enfeksiyon.3. Enjeksiyon alanı iyi belirlenmezse sinir zedelenmesi sonucu paraliziler. Enjektöre kan gelip gelmediği kontrolü yapılırken enjektöre kan geliyorsa iğne hemen geri çekilmelidir. İntramüsküler Enjeksiyon Komplikasyonları İM enjeksiyon uygularken aseptik kurallara uyulmaması. Aksi takdirde ilacın damar içine verilmesi ani ve irreversbl (geri dönüşümü olmayan) sonuçların (şok. (geçici veya kalıcı felç) damar zedelenmesi sonucu hematom (kan toplanması) görülebilir.3.) ortaya çıkmasına neden olabilir. steril malzeme korunmalıdır. Enfeksiyonu önlemek için cerrahi aseptik tekniğe dikkat edilmeli. kemik dokuya temas etmesi periost iltihabına (periostitis) neden olabilir. kist. Ayrıca. sıkça görülen en önemli komplikasyondur. doku zedelenmesine yol açabileceği ve ilaç emiliminin istenen şekilde olamayacağı gibi ilaç hazırlama ve uygulama kurallarına da uyulmadığını gösterir. palpe edilmelidir.    31 . Özellikle derialtı dokusunda görülür. Bu durum ağrı. İlacın hızla enjekte edilmesi. Enjeksiyon bölgesi tam olarak görülebilmeli. doku içindeki basıncı artıracağından ağrıya neden olabilir.

kist. küçük ve yüzük  Aseptik kuralları unutmayınız.  Enjektörün iğnesini. çıkarınız. hızlı bir şekilde dokudan çıkarınız. 90º lik açıyla  İğneyi tek bir hareketle. enjektörün pistonunu iterek kas  İlacı. 90º lik açıyla dokuya batırınız.  Enjeksiyon bölgesini kontrol ediniz. 32 .  Enjektörün pistonunu geri çekerek enjektöre kan gelip gelmediğini kontrol  Enjektöre kan geliyorsa iğneyi hemen geri çekiniz ve ilacı yeniden ediniz.  Enjeksiyon bölgesini.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayınız. hareketle siliniz. alkollü ya da  Alanı yaklaşık 5 cm çapında. pistonu yavaşça iterek kas içine içine veriniz.  Silinen bölgeyi. tek bir batikonlu pamukla siliniz. kası kavrayınız. abse.  İğnenin tamamını batırınız.  İğnenin sterilliğini bozmayınız.  İğnenin kapağını çıkarınız. yanık ve skar dokusu olmadığından emin olunuz.  İğneyi.  Merkezden çevreye doğru siliniz. bir elin başparmak ve  Silinen bölgeye dokunmayınız.  Enjektörü tutan elinizi sabit tutunuz. hazırlayınız. dolaşım bozukluğu.  İlacı. İşlem Basamakları Öneriler  Hasta veya yaralının kimliğini kontrol  İlaç uygulama ilkelerine dikkat ediniz. derin nefes alıp vermesini  Kasların gevşemesini sağlayınız. ediniz. dermatit. hızlı bir şekilde batırınız. söyleyiniz. veriniz. diğer elinizle kalem tutar gibi  Orta parmak ile ajutajdan destekleyiniz.  Hastaya.  Tek bir hareketle tereddüt etmeden. tutunuz.  Enjeksiyon alanında travma. işaret parmakları ile hafifçe bastırarak  Kas tabakası çok ince olan hastalarda gerdiriniz.  Diğer pamuğu.  Enjektörü. parmaklarınız arasına sıkıştırınız.

 Güvenli enjektör kullandıysanız iğnenin hazne içinde kalmasını sağlayınız. çöpüne atınız.  Ellerinizi yıkayınız. enjeksiyon basınç uygulayınız. Pamukla. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirerek hafifçe basınç uygulayınız.  İğneyi. elinize batabileceğini unutmayınız.  İşlemi kayıt ediniz.  Çevre temizliği sağlayınız. ve güvenliğini  Enjektörü. kapağını kapatmadan tıbbi atık  Kapağı kapatmaya çalışırken iğnenin kutusuna atınız. (vaka kayıt formu vb.  Kendi can güvenliğinizi koruyunuz.  İlaç uygulaması ile ilgili formları doldurunuz. yerine  Küçük ve yüzük parmakları arasına hafifçe sıkıştırılan pamuğu. pamuğu ve eldiveni tıbbi atık  Kontaminasyonu önleyiniz.)  Kayıt işleminin yasal dayanak olduğunu unutmayınız. 33 .

Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. 4. Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. tek bir hareketle. 2 ml’lik ampul içinde 0. tek bir hareketle yapılmalı Bir hasta için 2x75 mg Gentamisin istemi yapılmıştır. 34 . Cevaplarınızın tümü doğru ise “Modül Değerlendirme” ye geçiniz. piston hızlıca itilerek kas içine verilmeli D) Enjektör. 3. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız.3 ml B) 3 ml C) 0. 75 mg’lık doz için hastaya kaç ml enjekte etmek gerekir? A) 0. Z tekniği ile ilgilidir? A) Hava kilidi tekniğini uygulamak B) İğneyi 90º lik açıyla dokuya batırmak C) Derialtı dokusunu hafifçe yana kaydırmak D) Enjektörü tutmak için el değiştirmek E) Hepsi Aşağıdakilerden hangisi.35 ml D) 0. ajutajından desteklenmeli E) Enjektöre kan gelip gelmediği kontrol edilmeli Aşağıdakilerden hangisi. 5.5 gr halinde bulunan ilaçtır. Enjeksiyon uygulaması için deri antisepsisi sağlanmasında hangisi yanlıştır? A) Alkol ya da baticon kullanılmalı B) Merkezden çevreye doğru silinmeli C) Yaklaşık 5 cm çapında silinmeli D) Dıştan içe doğru silinmeli E) Silme. dokuya 90º lik açıyla batırılmalı B) İğne. İM enjeksiyonun komplikasyonlarından değildir? A) Paralizi B) Anemi C) Hematom D) Enfeksiyon E) Periostitis 2.5 ml Aşağıdaki İM ilaç uygulama ile ilgili ifadelerden hangisi yanlıştır? A) İğne.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sonunda kazandıklarınızı aşağıdaki soruları cevaplandırarak ölçünüz. Gentamisin.2 ml E) 0. 1. hızlı bir şekilde batırılmalı C) İlaç.

Ellerinizi yıkayıp eldiven giydiniz mi? Uygun enjektör seçimini yaparak iğneyi enjektöre taktınız mı? İlaç dozunu hesapladınız mı? Ampulün baş kısmından tutarak boyundan kırdınız mı? Enjektörün iğnesini. iki el arasında döndürdünüz mü? 13. Enjektör içindeki çözücü sıvıyı. Değerlendirme Ölçütleri 1. Anterofemoral bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 35 . ampulün içine soktunuz mu? Pistonu geriye çekerek ilacı. Seçilen enjeksiyon alanına göre hastaya uygun pozisyon verdiniz mi? 20. flakon ve enjektörü baş aşağı çevirerek enjektöre aldınız mı? 16. İlacı. 3. Mahremiyeti koruyucu önlemleri aldınız mı? 19. Dorsogluteal bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 21. 8. 6. flakon içine verdiniz mi? 11. kauçuk tıpanın merkezinden soktunuz mu? Evet Hayır 10. İğneyi. 2. Flakona hava verdiniz mi? 15. 9. Laterofemoral bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 23. Enjektör içindeki havayı boşalttınız mı? 17. Hasta veya yaralıya işlem hakkında bilgi verip rızasını aldınız mı? 18. 7.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Bu modül kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet ve Hayır kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz. Enjektöre hava çektiniz mi? 14. Flakonu. 5. 4. enjektöre çektiniz mi? İğnenin kapağını kapattınız mı? Flakonun metal veya plastik kapağını açtınız mı? Enjektörün iğnesini. Ventrogluteal bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 22. flakondan çıkarıp kapağını kapattınız mı? 12.

İğneyi. İlacı. alkollü ya da batikonlu pamukla sildiniz mi? 28. Enjektörü. enjeksiyon yerine hafifçe basınç uyguladınız mı? 38. 90º lik açıyla dokudan çıkarttınız mı? 37. Hastaya. diğer elinizle kalem tutar gibi tuttunuz mu? 33. Enjeksiyon bölgesini. küçük ve yüzük parmaklarınız arasına sıkıştırdınız mı? 29.24. Diğer pamuğu. İğneyi. Ellerinizi yıkadınız mı? 41. bir elin başparmak ve işaret parmakları ile hafifçe bastırarak gerdirdiniz mi? 31. Deltoid kasında enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 25. pamuğu ve eldiveni tıbbi atık çöpüne attınız mı? 40. Enjektörün iğnesini. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetlerini tekrar ediniz. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize başvurunuz. Hasta ya da yaralının kimliğini kontrol ettiniz mi? 26. Silinen bölgeyi. İğnenin kapağını çıkarttınız mı? 30. kapağını kapatmadan tıbbi atık kutusuna attınız mı? 39. 90º lik açıyla dokuya batırdınız mı? 34. 36 . Pamukla. Diğer el ile enjektörün pistonunu geri çekerek enjektöre kan gelip gelmediği kontrol ettiniz mi? 35. derin nefes alıp vermesini söylediniz mi? 32. İşlemi kayıt ettiniz mi? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. enjektörün pistonunu iterek kas içine verdiniz mi? 36. Enjeksiyon bölgesini kontrol ettiniz mi? 27. Enjektörü.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ 1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D B E C C ÖĞRENME FAALİYETİ 2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D C B B C ÖĞRENME FAALİYETİ 3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D A C E B 37 .

İstanbul.anadolu. Cilt I.edu. Hemşirelik Esasları Temel Kuram. Temel Hemşirelik Kavramlar İlkeler Uygulamalar. Kamerya BABADAĞ. R. Baskı. http://www.pdf 38 . 1996. Açıköğretim Fakültesi Yayınları. Ayşe UZ.KAYNAKÇA KAYNAKÇA    AY AKÇA Fatma. Gülsün TAŞOCAK. Şti. Baskı. Baskı.aof.  ULUSOY M. SABUNCU Necmiye. Kavram. Türkan EMSAL. Eskişehir. GÜMÜŞ Aysel.   SOBOTTA. Atlas of Human Anatomy CD-ROM. 1. İlknur KÜÇÜKALP. Meslek Esasları ve Tekniği.tr/kitap/EHSM//1207/unite11. Ankara. 1997. Türkinaz ATABEK. Ankara. İstanbul Medikal Yayıncılık. İlke ve Yöntemler. 3. Filiz. Palme Yayıncılık. TDFO Ltd. Selma GÖRGÜLÜ. Hemşirelik Esasları.. 2007. 2008. 1.