T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ

KAS İÇİ (İNTRAMÜSKÜLER) İLAÇ UYGULAMA
723H00041

Ankara, 2011

Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.

 

İÇİNDEKİLER
AÇIKLAMALAR .................................................................................................................... ii GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 .................................................................................................... 3 1. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMASINA HAZIRLIK ............................................ 3 1.1. Malzeme Hazırlığı......................................................................................................... 3 1.1.1. Eldiven ................................................................................................................... 3 1.1.2. Enjektör (Şırınga) .................................................................................................. 3 1.1.3. İğne ........................................................................................................................ 5 1.1.4. Güvenli Enjektör.................................................................................................... 5 1.1.5. Pamuk .................................................................................................................... 8 1.1.6. Antiseptik solüsyon ............................................................................................... 8 1.1.7. Tıbbi Atık Kutusu .................................................................................................. 8 1.2. İlaç Hazırlama ............................................................................................................... 8 1.2.1. Ampulden Enjektöre İlaç Çekme ........................................................................... 9 1.2.2. Flakondan Enjektöre İlaç Çekme ......................................................................... 10 1.3. Hava Kilidi Tekniği .................................................................................................... 13 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 14 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 16 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 .................................................................................................. 17 2. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA BÖLGELERİ ................................................ 17 2.1. Dorsogluteal Bölge ..................................................................................................... 18 2.2. Ventrogluteal Bölge .................................................................................................... 20 2.3. Femoral Bölge ............................................................................................................. 21 2.4. Deltoid Kası ................................................................................................................ 22 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 23 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 25 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 .................................................................................................. 26 3. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA TEKNİĞİ ...................................................... 26 3.1. İntramüsküler Enjeksiyon Tekniği .............................................................................. 27 3.2. Z Tekniği ..................................................................................................................... 29 3.3. İntramüsküler Enjeksiyon Komplikasyonları ............................................................. 31 UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 32 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 34 MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 35 CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 37 KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 38

i

AÇIKLAMALAR AÇIKLAMALAR
KOD ALAN DAL/MESLEK MODÜLÜN ADI MODÜLÜN TANIMI SÜRE ÖNKOŞUL YETERLİK Kas içi (intramüsküler) ilaç uygulamak. Genel Amaç İlaç hazırlama ve uygulama kuralları ile cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içine ilaç uygulayabileceksiniz. Amaçlar 1. İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapabileceksiniz. 2. Hasta ya da yaralıya, uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini belirleyebileceksiniz. 3. Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi enjeksiyon uygulayabileceksiniz. Donanım: Yetişkin ve bebek enjeksiyon mankeni, eldiven, enjektör/güvenli enjektör, iğne, pamuk, antiseptik solüsyon, tıbbi atık kutusu, tıbbi atık çöpü, ampul veya flakon formunda ilaç, kayıt formu, kalem, bilgisayar, projeksiyon cihazı, DVD. Ortam: Teknik laboratuvar ve beceri eğitim sahası. Modülün içinde yer alan her faaliyetten sonra verilen ölçme araçları ile kazandığınız bilgileri ölçerek kendi kendinizi değerlendireceksiniz. ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Öğretmen, modülün sonunda ölçme aracı (test, çoktan seçmeli, doğru-yanlış vb.) kullanarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek değerlendirecektir. 723H00041 Acil Sağlık Hizmetleri Acil Tıp Teknisyenliği Kas İçi (İntramüsküler) İlaç Uygulama İlaç hazırlama ve uygulama kuralları ile cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayabilmeyi sağlayan bilgi ve becerileri içeren öğrenme materyalidir. 40/24

MODÜLÜN AMACI

EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

ii

Aksi takdirde istenmeyen sonuçlarla karşılaşılabilinir. Kas içi ilaç uygulama modülü ile herhangi bir komplikasyona neden olmadan. hayati öneme sahiptir. ancak ilaç hazırlama ve uygulama prensipleri doğrultusunda cerrahi aseptik tekniğe uygun yapılırsa fayda sağlanabilinir. tekniğine uygun olarak kas içine ilaç uygulama bilgi ve becerisine sahip olacaksınız. İlaç. 1 . ilacı zehirden ayıran dozudur’’ sözü unutulmamalıdır. hastalık ve yaralanmalarda tedaviyi sağlayan en önemli unsurlardan biridir. bazı ilaçların enjeksiyon yoluyla hemen uygulanması gerekir. Buna rağmen bilim adamlarından doktor ve kimyager Paracelsus’un ‘‘Tüm maddeler zehirdir. Özellikle. Enjeksiyon yoluyla uygulanan ilaç çabuk etki gösterdiğinden en kısa sürede sonuca ulaşılır. Kas içi enjeksiyon uygulaması. ilaç uygulamalarında vazgeçilmez temel becerilerdendir.GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci. Bu bakımdan bazı ilaçlar. acil tedavi gerektiren durumlarda.

2 .

Kanla bulaşan hastalık varlığı veya şüphesi durumunda iki eldiven üst üste giyilebilir. ARAŞTIRMA   Enjektör ve iğne çeşitlerini araştırınız. Malzeme Hazırlığı Enjeksiyon. iğnenin takıldığı yerdir. Kas içine verilen ilaç. insan vücuduna enteral veya parenteral yolla verilir. enjektöre ilacın çekildiği yerdir. 1. Haznenin üzerinde doz çizgileri bulunur. 3 . Büyük çizgiler ml (cc). Enjektör (Şırınga) Enjektör.1.1. küçük çizgiler dizyem ölçü birimini ifade eder. Enjektör üç bölümden oluşur:  Ajutaj. iğnesi ile birlikte bulunur. 1. Enjeksiyon yoluyla ilaç uygulaması:    İlaçların çabuk etki etmesi istendiğinde. vücutta sistemik etki gösterir.1. Steril malzemenin sterilliği korunmalıdır. haznenin hacmine bağlıdır. Hasta veya yaralı ağız yolu ile ilaç alamadığında. Kas içine ilaç uygulamasına. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMASINA HAZIRLIK İlaçlar. Kas içine ilaç uygulaması parenteral yolla ilaç uygulamalarındandır.1. 1 ml’den 50 ml’ye kadar enjektör bulunur. İM enjeksiyon için 1–5 ml’lik enjektör kullanılır.  Hazne. İlaç gastrointestinal sıvılar tarafından tahrip edildiğinde. steril paket içerisinde disposable halde. Eldiven Kendi can güvenliğini korumak için mutlaka eldiven (nonsteril) giyilmelidir. tercih edilir. basit bir cerrahi operasyon kabul edildiğinden cerrahi aseptik kurallara uygun yapılmalıdır. Enjektöre ilaç çekilmesini izleyiniz. 1.ÖĞRENME FAALİYETİ–1 ÖĞRENME FAALİYETİ–1 AMAÇ İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapabileceksiniz. intramüsküler (İM) enjeksiyon (şırınga etme) denir. (1 ml=10 dizyemdir) Enjektörün büyüklüğü.2. 1.

steril paket açma tekniğine uygun. Resim 1. Steril paketten çıkarılan enjektör.1: Enjektör çeşitleri ve enjektörün bölümleri Enjektör. haznenin içinde bulunan. ıslak veya son kullanma tarihi geçmiş paketteki enjektör kullanılmaz. Piston ve haznenin iç kısmına dokunulmaz. pistonun yer aldığı taraftan açılmalıdır. Piston.2: Enjektörün paketten çıkarılması 4 . yırtık. ajutajına iğne takılarak kontamine olmadan hemen kullanılmalıdır. Açık. hazneden çıkarılmaz. ilacı çekmeye ve itmeye yarayan hareketli kısımdır. piston. Resim 1.

(koruyucu kılıf) steril olan iğneyi muhafaza eder.   Resim 1. İlacın viskozitesine ve ilaç uygulanacak bireyin kas yapısına uygun iğne seçilmelidir. İğne ucu.5–4 cm.3. Ucu kütleşmiş iğne. yeşil renkli (21 no) iğne kullanılır. Uç. 1.4. 11’den 28’e kadar numara mevcuttur. paslanmaz metalden yapılmış. İğne. İğne numaraları büyüdükçe iç çapı küçülür. gövde iç çapının genişliğine göre numaralandırılır. kullanım sonrası sağlık çalışanlarını ve etkileşimde bulundukları kişileri yaralayabilir ve enfekte edebilir. iğnenin sivri. 5 . Enjeksiyon tipine göre iğnenin boyu değişebilir. İğne. deriye ilk giren kısmı olup verevine kesilmiş boru görünümündedir. iğneyi koruma özelliği olan enjektördür. enjektör ile birlikte ya da tek bulunur. iğnenin uzunluğudur. genellikle üretici firma tarafından kök kısmındaki renkle ifade edilir. Enjektörün tekrar kullanımı ve iğne batması yaralanmaları. İğne İğne. steril olduğundan açıkta bırakmamak ve hiçbir yere değdirmemek gerekir. İğnenin kökü. yeterince sivri ve keskin olmalıdır.1. Gövde. deriye zor girer. milyonlarca insanı enfeksiyon riskine maruz bırakmaktadır. İğneyi koruma özelliği olmayan enjektör. Kapak. (kabza) iğnenin enjektörün ajutajına takılmasını sağlayan renkli kısımdır. enjektörün ajutajına tam yerleşebilmesi için sıkılaştırılmalıdır.1. İM enjeksiyon için genellikle 2. İğnenin dört bölümü vardır:   Kök. uzunluğunda. Güvenli Enjektör Güvenli enjektör.1. İğne numarası.3: İğnenin bölümleri ve iğne çeşitleri Steril paketten çıkarılan iğne. ağrıya neden olur ve dokuya zarar verir. enjektörün ajutajına hemen takılarak kontamine olmadan kullanılmalıdır. steril paket içerisinde disposable halde.

Sifiliz. Enjektörün emniyet mekanizmasını zamanından önce aktif hale getirmemek için ilaç çekilmeden önce piston. Tıklama sesi. Piston geri çekilirken iğne. Enjeksiyon sonrasında iğne. sızıntı veya kontaminasyonu önler ve gereksiz iğne değişimlerini engeller. kapalı sistem sağlar. Tıbbi atık maliyetini 2/3 azaltır. 6 . Piston. Ayrıca güvenli enjektörün fiziksel olarak yeniden kullanımını önlemek için iğneyi kilitleme mekanizması vardır. (bastır çek kır / push pull snap) İğnenin koruyucu kapağı da ajutaja tersinden takılır. Kullanılmış ve kontamine enjektör 20’den fazla virüs içerebilir. pistona tam bastırılıp tıklama sesi duyulunca hastadan çıkarılır. silindir şeklindeki piston içine. Çeşitli tasarımlarda üretilen güvenli enjektör. pistonun sonuna kadar bastırılmasıyla yaylı mekanizması sayesinde enjektörün içine otomatik olarak çekilir. sonuna kadar geri çekilir ve kırılır. Sıtma. Resim 1. haznenin içine girer ve pistonun kırılan parçası hazneyi kilitler.Uluslararası Çalışma Örgütü. Herpes. emniyetli. Bu. HIV/AIDS. artık ülkemizde de kullanılmaktadır. Tüberküloz.4: İğnesi kaybolan enjektör  Pistonu kırılan enjektör İğne. sabit olmayıp gerektiğinde değiştirilebilir. (ILO) sağlık çalışanlarının iğne ve kesici alet yaralanmalarına maruz kaldığını. enjeksiyon işleminin sonunda ve kas içindeyken. iğnesi değiştirilemez. Enjektörün güvenli geri çekme mekanizması piston içindedir ve tek elle kullanılabilir. İğne. dünya genelinde her 30 saniyede bir iğne batma kazasının yaşandığını ve bunun sonucunda sağlık çalışanlarının kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlara maruz kaldığını ve bu yüzden ölümlerin görüldüğünü bildirilmektedir. Bu durum. İğne enjektörde sabittir. Sağlık personeli ve tıbbi atıklarla ilgilenen çalışanlar. kullanıldıktan sonra iğneyi geri içine alan (retractable) güvenli enjektör ile önlenebilir. Dünyada büyük bir toplum sağlığı tehdidi olan bu durum. sonuna kadar itilmemelidir.  İğnesi kaybolan (vanishpoint) enjektör İğne. emniyet mekanizmasının başlangıcıdır. piston da hazne içine hapsolduğundan ve geri çıkartılamadığından dolayı atık alanında da güvenliği sağlar ve tıbbi atık kutularında daha az yer kaplar. Hepatit. enjeksiyon işleminin sonunda ve kas içindeyken. Kırım Kongo Kanamalı Ateşi gibi kan yoluyla bulaşan hastalıklara maruz kalma riski ile karşı karşıyadır. kontaminasyon riskini azaltır ve iğne batmasına bağlı yaralanma riskini sıfıra indirir.

Bu esnada iğne. Güvenlik kalkanı da denilen kilitleme mekanizması üzerine tıklama sesi duyuluncaya kadar bastırılır. Resim 1. Piston ileri doğru bastırılınca. Enjektörle birlikte ya da tek iğne paketlenmiş halde bulunur.7: Klipsli enjektör 7 . hazne içine girer. tıklama sesi duyuluncaya kadar saat yönünde yaklaşık 300 döndürülüp geriye çekilir. Resim 1.6: Pistonu döndürülen enjektör  Klipsli (surguard) enjektör İğne köküne yerleştirilmiş kilit vardır. Tek elle uygulanabilir. iğne. hazne içinde bükülmüş olarak kalır.Resim 1.5: Pistonu kırılan enjektör  Pistonu döndürülen (rotate) enjektör Enjeksiyon işlemi bittikten sonra piston.

1. Tıbbi Atık Kutusu İlaç uygulamasından sonra iğne.1. deri antisepsisinde ve iğnenin dokudan çıkarılmasında kullanılmak üzere iki adet hazırlanmalıdır. Enjektöre kaç ml Adrenalin çekilmelidir? 1gr 0. enjeksiyon yapılacak bölgenin temizliği için gereklidir. İlaç uygulama istemi.25 mg 1 ml X ml İstenen doz = 0.25 mg’dır. enjeksiyon yapılacak bölgenin antisepsisini sağlamak için gereklidir.25 ml = 2. enjektör de tıbbi atık çöpüne atılmalıdır. 4 ml distile su ile sulandırılırsa 100 mg istenen doz için hastaya kaç ml enjekte etmek gerekir? 4 ml X 1000 mg 100 mg İstenen doz = 100 x 4/1000 = 0. 1 ml=1 cc=1 cm3=10 dizyem’dir.4 ml = 4 dizyem ( Bir defada verilecek doz ) 8 . Pamuk Pamuk. Antiseptik solüsyon Antiseptik solüsyonlardan.7. Antiseptik solüsyonlu pamuk.25x 1/1= 0.1. doz ayarlamasını yapmak için ölçü birimleri bilinmelidir.5 dizyem Örnek: Doktor isteminde 8 kg bir çocuk için 2x100 mg Amoksisilin istemi vardır. Pamuğa dökülen antiseptik solüsyon. hekim tarafından yazılı ve imzalı olarak yapılır. ilaç uygulamasından sonra istem mutlaka yazılmalı ve imzalanmalıdır. 1. az ya da çok olmamalıdır.1. alkol veya baticon kullanılmalıdır. Örnek: 1 ml Adrenalin 1 gr’dır.2. Güvenli enjektör tıbbi atık kutusuna atılır. uygulama sırasında ise sekiz doğru ilkesine uyulmalıdır.6. Acil ilaç uygulamalarında çoğu kez buna fırsat olmaz. İlaç Hazırlama İlaçların hazırlanması sırasında üç kontrol ilkesine.1.5. Alkol veya baticon. Amoksisilin 1 gr flakonda toz şeklinde bulunur. Enjeksiyon yoluyla uygulanacak ilaçlarda. Bu durumda. İstenen doz 0. kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna. 1. yeterli olmalı.

Ampul bütün halde bulunmasına rağmen baş. küçük cam şişelerdir. renkli nokta kendinize doğru çevrilir. kırılarak açılır. Başparmak ile hızla geriye doğru bastırılarak boyundan kırılır. Boyun kısmı. göz hizasına getirilerek ilacın tamamının gövdede olup olmadığı kontrol edilir.8: Ampul Ampulden enjektöre ilaç çekmek için şu işlemler uygulanmalıdır:     Eller yıkanmalı ve eldiven giyilmelidir.5–10 ml arasında değişen miktarda ilaç bulunabilir.2. baş kısmında ise parmaklar ile birkaç fiske vurularak ilacın tamamının gövdeye inmesi sağlanır. boyun ve gövde olmak üzere üç kısımdan oluşur. baş kısmından bir elin başparmağı kendimizden tarafta olacak şekilde tutulur. üstte kapak vazifesi görür.1. Ampul. ampulün açıldığı bölümdür. Cam kırıklarının sıçramasını önlemek için ampul kendimizden uzakta tutulur. gövdesinden tutulur. Baş kısmı. Kırılma esnasında cam parçaları ampulün içine girmişse o ampul kullanılmaz. Ampulde. Ampul. Ampulden Enjektöre İlaç Çekme Ampul. Ampul.1. Ampul. atılır. kolayca kırılmayı sağlayan renkli bir nokta veya halka bulunur. Gövde kısmında ise ilaç bulunur. İlacın bir bölümü. 0. Ampulün boyun kısmında. Resim 1. içerisinde tek dozluk sıvı ilaç bulunan. Resim 1.9: Ampulün kırılması 9 .

Enjektör. lidokain içeren sıvı ile sulandırılmışsa mutlaka İM yol ile hastaya uygulanmalıdır. alınarak iğnenin kapağı çıkarılır. toz halindeki ilacın çözücü sıvısını içeren ampul bulunur. Şişe ağzı kauçuk tıpa ile kapatılmış. toz ilacın özelliğine göre değişse de genellikle steril distile sudur.2. İlacın tamamı.10: Ampulden ilaç çekilmesi   İğnenin kapağı kapatılır. Enjektörde hava varsa enjektör. Piston yavaşça itilerek üstte toplanan hava çıkarılır. piston geriye çekilerek enjektöre çekilir. ampulün dışına değdirilmeden içine sokulur. diğer elin işaret ve ortaparmakları arasında tutulur. İlaç. Bazı ilaçlar. Flakon içindeki toz ilaç. üzeri metal ya da plastikle kaplanmıştır. Ampulün içindeki çözücü sıvı. iğne ucunun kütleşmemesi için ampulün tabanına (dibine) değdirilmeden çekilmelidir.2. Ampul. 1. gerekli olan dozdan fazla ise ampulde kalan ilaç atılır.    İlaç miktarına uygun olarak seçilen enjektör. Hava kabarcıklarının üste çıkması için piston hafifçe geri çekilerek enjektörün haznesine parmaklar ile birkaç fiske vurulur. Resim 1. içerisinde tek dozluk toz ilaç bulunan. Flakondan Enjektöre İlaç Çekme Flakon. küçük cam şişelerdir. 10 . iğne ucu yukarı bakacak şekilde göz hizasında tutulur. bir daha kullanılmaz. Enjektör. ampulü tutan elin başparmağı ve yüzük parmağı ile tutularak ampul içinde sabitlenir. İlacın tamamı ya da istenen doz. ajutajından işaret parmağı ile desteklenerek iğne. emilim esnasında ağrıya neden olabileceğinden lidokain içeren çözücü sıvı ile sulandırılır. Enjektördeki havayı çıkarırken kontaminasyonu önlemek için iğne kapağı kapalı olmalıdır. İlaç. Metal ya da plastik kapak kolayca açılabilir. mutlaka yanında bulunan ampul içindeki uygun çözücü sıvı ile sulandırılmalıdır. Flakonun yanında. ilacın dışarı çıkmaması için dikkat edilir.

Flakonun metal ya da plastik kapağı açılır. Resim 1. Flakon. Kapak açılınca görülen kauçuk kısım steril olduğundan dokunulmamalıdır. Enjektör içindeki çözücü sıvının tamamı. iki el arasında döndürülerek içindeki toz ilacın tamamen erimesi sağlanır. Çözücü sıvının tamamı ampulden enjektöre çekilir ve iğnenin kapağı kapatılır. İğne. flakondan çıkarılıp kapağı kapatılır.11: Flakon Flakondan enjektöre ilaç çekmek için şu işlemler uygulanmalıdır:         Eller yıkanmalı ve eldiven giyilmelidir. toz halindeki ilaca temas etmemelidir. Flakona giren iğne ucu. Bazı ilaçların erimesi zaman alabilir. piston itilerek flakon içine verilir. Tam olarak erimemiş ilaç.Resim 1. eksik doz demektir.12: Flakonun açılması ve toz ilacın eritilmesi 11 . kauçuk tıpanın tam merkezinden flakona sokulur. iğnenin kapağı çıkarılır. Böyle durumlarda mutlaka beklenmelidir. İğne. İçinde çözücü sıvı bulunan enjektör alınır.

flakona sokulur. Bazı toz ilaçlar. İlaç. flakon içine verilir. İlacın tamamı. flakon içindeki basıncı artırarak ilacın enjektöre çekilmesini kolaylaştırır. sonra toz ilaç bulunan ampule boşaltılır. flakondan çıkarılır. diğer ele alınır. Flakon. İğne ucunun. tıpadan geçerken kütleşmiş olduğu düşünülüyorsa steril yeni bir iğne ile değiştirilir. 12 . Resim 1. gerekli olan dozdan fazla ise flakonda kalan ilaç. İlacın tamamı ya da istenen doz. İğnenin kapağı kapatılıp enjektörde hava varsa çıkarılır. baş aşağı çevrilerek göz hizasında tutulur. flakon içindeki ilaç miktarı azaldıkça iğne ucu yavaşça aşağı doğru çekilerek enjektöre alınır. uygun şartlarda saklanmak kaydıyla tekrar kullanılabilir. piston geri çekilerek enjektöre alınır. Ampul. Eriyen ilacın tamamı ya da istenen doz enjektöre çekilir. ampul içinde toz halinde ise önce çözücü sıvısı enjektöre çekilir. Flakon içine verilen hava. yavaşça kendi etrafında döndürülerek ilacın tamamen erimesi sağlanır. Hazırlanacak ilaç.   İlaç miktarı kadar hava. İçine hava çekilen enjektörün iğnesi.13: Flakondan ilaç çekilmesi   Enjektörün iğnesi. ampul içerisinde bulunabilir. Hava. enjektöre çekilerek iğnenin kapağı çıkarılır. Flakon ve enjektör.

Ayrıca hava. Resim 1. ilaç uygulaması esnasında tam olarak piston ile ilaç arasında bulunmalıdır. Verilen hava.) tam dozunda verilebilmesi için önemlidir. heparin vb. enjeksiyonun yere 90º lik açıyla yapılması durumunda uygulanır. Enjektör içindeki hava.3 ml) havanın enjektöre çekilip enjeksiyonun yapılmasıdır. Bu işlem sadece İM ve subcutan (derialtı) enjeksiyonlarda. irritan etkili ilaçların İM yolla uygulanması durumunda iğnedeki ilaç artıklarının deri altı dokusunu tahriş etmesini önler. 13 . iğnenin dokuya girdiği yerde kilit oluşturur. Bu durum. Hava Kilidi Tekniği İlacı enjektöre çektikten sonra 2–3 dizyem (0. çok az dozlarda subcutan yolla uygulanan ilaçların (insülin. enjektör içindeki ilacın tamamının dokuya itilmesini sağlar.14: Hava kilidi oluşturulması Hava kilidi tekniği.3. Böylece önce ilaç daha sonra hava kas dokusu içine verilir.2–0.1.

İşaret parmağı ile enjektörü ajutajından destekleyiniz.                 Pistonu geriye çekerek ilacı enjektöre çekiniz. Parmaklar ile birkaç fiske vurarak ilacın tamamının gövdeye inmesini sağlayınız.  Enjektörün iğnesini ampulün içine sokunuz.  Flakona hava veriniz.          Öneriler Malzemenin kontaminasyonunu önleyiniz. Mümkünse güvenli enjektör kullanınız. Enjektör paketini.  Ampul içindeki ilacın gövdede olmasını sağlayınız. pasif olan elinizin işaret ve orta parmakları arasında tutunuz. İlaç miktarına uygun enjektör seçiniz.  İğneyi flakondan çıkarıp kapağını kapatınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uygun kas içine ilaç uygulamak için malzeme hazırlığı yapınız. iki el arasında döndürünüz.  Ampulün baş kısmından tutarak boyundan kırınız.  Enjektöre hava çekiniz. kauçuk tıpanın merkezinden sokunuz.  İlaç dozunu hesaplayınız. 14 .  Uygun enjektör seçimi yaparak iğneyi enjektöre takınız. İşaretli kısmı kendinize doğru çeviriniz. İğne kökünü. İğneyi ampulün dışına değdirmeden sokunuz. Flakonu aşağıda. İlaç hazırlama ve uygulama kurallarına uyunuz. toz ilaç seviyesinden yukarıda tutunuz. enjektörün ajutajına sıkılaştırarak takınız. Ampulü kendinizden uzakta tutunuz. steril olduğundan kontaminasyonu önleyiniz.  Flakonu.  Enjektör içindeki çözücü sıvıyı. Çözücü sıvının tamamını.  Enjektörün iğnesini. İğne ucunu. flakon içine veriniz. İğne. İlacın tamamını ya da istenilen dozu enjektöre çekiniz. İşlem Basamakları  Ellerinizi yıkayıp eldiven giyiniz. flakon içine boşaltınız. Ampulü tutan elin başparmağı ve yüzük parmağı ile enjektörü destekleyiniz. Ampulü göz hizasına getiriniz.  İğnenin kapağını kapatınız. Ampulü. İğne. Kapak açılınca görülen kısım steril olduğundan dokunmayınız. Kendi can güvenliğinizi koruyunuz. steril olduğundan kontaminasyonu önleyiniz. enjektörü yukarıda olacak şekilde tutunuz.  Flakonun metal veya plastik kapağını açınız. Toz ilacın tamamen erimesini bekleyiniz. piston tarafından açınız. İlaç miktarı kadar hava çekiniz.

iğne ucu yukarı bakacak şekilde göz hizasında tutunuz.  Enjektörün gövdesine parmaklar ile birkaç fiske vurunuz. 15 .  Enjektörü.  İlacın tamamını ya da istenilen dozu enjektöre çekiniz.  Yere 90º lik açıyla uygulanacak enjeksiyonlarda hava kilidi oluşturunuz.  Üstte toplanan havayı. flakondan çıkarınız.  Enjektöre 2–3 dizyem hava çekiniz. kilit oluşturmak için hava çekiniz.  İğne ucunu. flakon içindeki ilaç miktarı azaldıkça yavaşça aşağı doğru çekiniz. Flakon ve enjektörü baş aşağı çevirerek ilacı enjektöre alınız.  Flakon ve enjektörü göz hizasında tutunuz.  İğne ucu.  Enjektöre.  İğnenin kapağını kapatıp enjektördeki havayı çıkarınız.  İlacın dışarı çıkmaması için özen gösteriniz. kütleşmişse yeni bir iğne ile değiştiriniz.  Enjektörü. pistonu yavaşça iterek çıkarınız.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. 3. iğnenin bölümlerinden değildir? A) Kapak B) Ajutaj C) Kök D) Uç E) Gövde Aşağıdakilerden hangisi. hava kilidi oluşturmayı açıklar? A) Enjektördeki havayı çıkarmak B) Enjektöre bir miktar hava çekmek C) Kas dokusuna önce ilacı sonra enjektördeki havayı vermek D) Flakona ilaç miktarı kadar hava vermek E) İlacın tamamını enjektöre çekmek 5. flakondan enjektöre ilaç çekerken uygulanmaz? A) İlaç miktarı kadar hava verilir B) İlacın tamamı veya istenen doz enjektöre çekilir C) İlacın bir kısmının erimesi yeterlidir D) Çözücü sıvının tamamı flakona verilir E) Çözücü sıvı lidokainli ise ilaç mutlaka İM uygulanır Aşağıdakilerden hangisi. İM enjeksiyonda kullanılan steril malzeme değildir? A) İğne B) Hazne C) İlaç D) Eldiven E) Enjektör Aşağıdakilerden hangisi. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. 4. ampulden ilaç çekerken dikkat hususlardandır? A) İlacın tamamının gövdede olup olmadığı kontrol edilir B) Baş kısmında işaret varsa kendinize doğru çevrilir C) Ampul kırılırken kendimizden uzakta tutulur D) İğne ucu. 16 . ampulün tabanına değdirilmemelidir E) Hepsi edilmesi gereken 2. Aşağıdakilerden hangisi. 1. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. Aşağıdakilerden hangisi. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız.

sinir. İM yolla verilecek ilaç miktarı. kanlanması bozulmuş. Verilen ilacın sistemik etkisi. (arka kalça). dorsogluteal. enjeksiyon uygulanacak kasın gevşemesi sağlanmalıdır. Hasta ya da yaralının yaşı. Kas dokusunda. kanlanma çok olduğu için ilaçlar hızla emilir. uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini ARAŞTIRMA   Enjeksiyon yapılan kasları araştırınız. arter ve venleri şema üzerinde inceleyiniz. Vücudumuzda İM enjeksiyon yapılabilen bölgeler. Enjeksiyon bölgesi iyice görülebilmeli ve palpe edilmelidir. kas tabakası iyi gelişmiş yetişkinlerde en fazla 5 ml ilaç verilmelidir. kas yapısı. İki yaşın altındaki çocuklarda en fazla 1 ml. durumu ve verilecek ilaç miktarı değerlendirilmelidir. Alt ve üst ekstremitelerdeki kas. Hasta ya da yaralının mahremiyet duygularına saygı gösterilmelidir. Bilinci yerinde ise hasta ya da yaralıya. Travmaya uğramış. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA BÖLGELERİ İlaç. 10–20 dk içinde gözlenebilir.ÖĞRENME FAALİYETİ–2 ÖĞRENME FAALİYETİ–2 AMAÇ Hasta ya da belirleyebileceksiniz. yaş gruplarına ve seçilen bölgedeki kas yapısına göre değişiklik gösterir. (derinin iltihaplanması) yanık ve skar (yara bölgesinde kollajen doku oluşumu) dokusu olan bölgeye enjeksiyon yapılmamalıdır. ventrogluteal. çok iyi belirlenmelidir. abse. uygun pozisyonda olmalı. İM enjeksiyonla derin kas dokusu içine verilir. 2. yaralıya. Bunun için hasta. İM enjeksiyon uygulanacak bölge. (yan kalça) femoral (uyluk) bölgeler ile deltoid kasıdır. 17 . kist. bilinci yerinde değilse yakınlarına enjeksiyon uygulamasından önce bilgi verilerek rızası alınmalıdır. dermatit.

enjeksiyon yerini dikkatli belirlemek gerekir. geniş ve kalın kas kitlesine sahip olduğundan 5 ml’ye kadar ilaçların emilimini sağlayabilir.1: Dorsogluteal bölge. yürüdükçe geliştiği için üç yaşın altındaki çocuklarda kesinlikle kullanılmamalıdır. 18 . yüzüstü yatar pozisyonda olmalıdır. yetişkinlerde sıklıkla kullanılır. gluteus maximus ve medius Dorsogluteal bölgede. Dorsogluteal bölge. Başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakları içe çevrilmelidir. (geçici veya kalıcı felç) damar zedelenmesi sonucu hematom (kan toplanması) gelişebilir. Aksi takdirde sinir zedelenmesi sonucu paraliziler. Hasta.1. Dorsogluteal Bölge Dorsogluteal bölge. Zira alt ekstremitelere uzanan siyatik sinir ile gluteal arterler bu bölgeden geçer. Resim 2. m.2. çocuklarda idrar ve dışkı ile kirlenme ihtimaline karşı tercih edilmemelidir. kalçada bulunan gluteus maksimus ve gluteus medius kaslarına enjekte edilir. Gluteal kaslar. Ayrıca dorsogluteal bölge. İlaç.

2: Dorsogluteal bölgenin dört eşit parçaya bölünüp üst dış kısmında enjeksiyon yerinin belirlenmesi  Spina iliaca anterior superior ile koksiks arasına hayali düz bir çizgi çizilir. Üstte ve dışta kalan 1/4’lük parçanın üst dış kısmı. Bu çizgi. Resim 2.3: Spina iliaca anterior superior ile koksiks arasındaki çizginin üçe bölünüp enjeksiyon yerinin belirlenmesi 19 . üç eşit parçaya bölünür. Resim 2. enjeksiyon alanıdır.Dorsogluteal bölgede enjeksiyon alanı iki şekilde belirlenebilir:  Gluteal bölge. Gluteal bölge. crista iliaca. hayali çizgilerle dört eşit parçaya bölünür. koksiks ve gluteal kıvrımlarla sınırlı olan bölgedir. Dışta kalan 1/3’lük parçanın orta noktası enjeksiyon alanıdır.

Resim 2. Ventrogluteal bölgede. İşaret parmağı veya ortaparmaktan biri spina iliaca anterior superior üzerine konup diğeri crista iliacaya doğru açılır. Yan yatış pozisyonunda ise üstteki bacak kalçadan ve dizden bükülerek alttaki bacağın önüne alınmalıdır. Enjeksiyon. büyük damar ve sinirlerin olmaması. femurun büyük trochanteri üzerine yerleştirilir. hasta ya da yaralıya verilecek pozisyon seçeneklerinin çok olması nedeniyle yetişkinlerde tercih edilir. yüzüstü yatıyor ise başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayakları içe çevrilmelidir.5: Ventrogluteal bölgenin belirlenmesi 20 .4: M.2. deri altı tabakasının ince olması. İşaret parmağı ile ortaparmak arasında oluşan ‘‘V’’ şeklindeki üçgen alanın ortası enjeksiyon bölgesidir. Sırtüstü pozisyonda ise dizler karına doğru bükülmelidir. Resim 2. enjeksiyon alanını belirlemek için avuç içi. gluteus medius ve gluteus minimus kaslarına yapılır.2. Gluteus medius ve minimus Hasta. Ventrogluteal Bölge Ventrogluteal bölge.

Vastus lateralis. Vastus lateralis bulunur. Laterofemoral bölgede. özellikle üç yaşın altındaki çocuk ve bebeklerde kullanılır. Ortada kalan parçanın 1/3’lük dış yan kısmı enjeksiyon alanıdır. Resim 2.7: Femoral bölgede enjeksiyon alanları 21 .3. sırtüstü ya da oturur pozisyonda olabilir. m. Femoral Bölge Femoral bölge. İlaç emilimi. Bundan dolayı yetişkinlerde mümkün olduğunca tercih edilmemelidir. enjeksiyon alanını belirlemek için büyük trochanter ile diz arasındaki femur. Enjeksiyon. şerit şeklinde uzanan kalın bir kastır. sinir ve damarlar yönünden zengin olmadığından diğer bölgelere göre daha yavaştır.6: m. vastus lateralis ve m. Resim 2.2. uyluk ön yüz dış yan tarafında. Hasta. m. üç eşit parçaya bölünür. rectus femoris Femoral bölgede enjeksiyon alanı iki şekilde belirlenebilir:  Laterofemoral (ön dış yan uyluk) bölgede. vastus lateralis ve rectus femoris kaslarına yapılır.

tepesi. enjeksiyon alanı olarak belirlenir. üç eşit parçaya bölünür. kalın. oturur ya da yatar pozisyonda olabilir. Anterofemoral bölgeye enjeksiyon yapabilmek için büyük trochanter ile diz arasındaki femur.9: m. Anterofemoral (ön uyluk) bölgede.8: Bebekte İM enjeksiyon uygulaması 2. koltukaltı çizgisi olarak belirlenen üçgenin tam ortası enjeksiyon alanıdır. Ortada kalan parçanın 1/3’lük orta kısmı. Enjeksiyon yapılacak kol. Rectus femoris bulunur. deltoideus ve enjeksiyon yeri Hasta ayakta. dış ve arkadan saran. Rectus femoris. üçgen şeklinde bir kastır. Resim 2. enjeksiyon uygulamak için tabanı. Küçük bir kas olması. uyluğun ön yüzünde düz bir şekilde uzanan kastır.4. m. Yetişkinlerdeki aşı uygulamalarında tercih edilir. Deltoid Kası m. 22 . İlaç miktarı 1 ml’yi geçmemelidir. omuzu ön. Deltoid kasına. İlaç emilimi hızlı olmasına karşın genellikle ağrılıdır. radial sinir ve büyük damarların geçmesi nedeniyle tercih edilmez. dirsekten bükülmelidir. m. Resim 2. acromion çıkıntının altına çizilen hayali çizgi. Deltoideus.

Ventrogluteal bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta.  Ortada oluşan üçgen alanı enjeksiyon  Dikkatli olunuz. uygun pozisyon vererek enjeksiyon bölgesini belirleyiniz.  Sırtüstü pozisyonda ise dizlerini karına doğru bükünüz. femurun büyük trochanteri  Yan yatış pozisyonunda ise üstteki üzerine yerleştiriniz. bölünüz. işlem hakkında  bilgi verip rızasını alınız. durumuna ve ilaç miktarına  Seçilen enjeksiyon alanına göre hastaya göre belirleyiniz.  Avuç içinizi. bacağı kalçadan ve dizden bükerek alttaki bacağın önüne alınız. enjeksiyon tamamen 23 . Hasta haklarına saygı gösteriniz.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Hasta ya da yaralıya. Laterofemoral bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta veya yaralının  Femuru. Hastanın endişelerini gideriniz. kas yapısına. doğru açınız. uygun pozisyon veriniz.  Enjeksiyon alanını yeterince görünüz ve palpe ediniz. Mümkünse perde. Dorsogluteal bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Spina iliaca anterior superior ile koksiks  Hastayı. hayali olarak üç eşit parçaya uygulanacak bölgesini. görülecek şekilde açınız.  İşaret parmağınızı ya da ortaparmağınızı  Hasta veya yaralının enjeksiyon spina iliaca anterior superior üzerine uygulanacak bölgesini. paravan çekiniz. yüzüstü yatıyorsa başparmaklar birbirine bakacak şekilde ayaklarını içe çeviriniz.  Dışta kalan 1/3’lük parçanın orta  Hasta veya yaralının enjeksiyon noktasını enjeksiyon alanı olarak uygulanacak bölgesini.    Mahremiyeti koruyucu önlemleri alınız. yüzüstü yatar pozisyonda arasına hayali düz bir çizgi çizip üç eşit başparmakları birbirine bakacak şekilde parçaya bölünüz. İşlem Basamakları  Hasta ya da yaralıya. tamamen belirleyiniz.   Öneriler Hasta haklarına saygı gösteriniz. ayaklarını içe çeviriniz. Enjeksiyon alanını hastanın yaşına. tamamen koyup diğer parmağınızı crista iliacaya görülecek şekilde açınız.  Kasın gevşemesini sağlayınız. bölgesi olarak belirleyiniz. görülecek şekilde açınız.

 Ortada kalan parçanın 1/3’lük orta kısmını enjeksiyon alanı olarak  Dikkatli olunuz. tam ortasını belirleyiniz. Ortada kalan parçanın 1/3’lük dış yan kısmını enjeksiyon alanı olarak belirleyiniz. oturur ya da yatar  Acromion çıkıntının altına hayali çizgi pozisyonda olabilir.  Kolu dirsekten bükünüz. 24 . uygulanacak bölgesini.  Tepesi koltukaltı çizgisi olan üçgenin  1 ml’den fazla ilaç uygulamayınız. hayali üç eşit parçaya bölünüz. Anterofemoral bölgede enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta veya yaralının enjeksiyon  Femuru. tamamen görülecek şekilde açınız. çiziniz. belirleyiniz. Deltoid kasında enjeksiyon yeri belirlenecekse  Hasta ayakta.

Gluteus minimus E) m. Vastus lateralis ve m. Gluteus maximus ve medius D) m. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. Vastus lateralis ve m. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. Rectus femoris C) m. Gluteus maximus B) m. 4. Gluteus maximus Bebeklerde. 25 . durumu D) Hastanın cinsiyeti E) Pozisyonun uygun olması Dorsogluteal bölgede hangi kaslara enjeksiyon yapılır? A) m. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. Gluteus maximus ve minimus B) m. 5. sırtüstü ya da yan yatış pozisyonunda olmalı E) Ortaparmak crista iliacaya doğru açılmalı 2. Gluteus maximus ve medius Laterofemoral bölgeye enjeksiyon uygularken hangi pozisyon verilir? A) Yan yatış pozisyonu B) Sırt üstü veya oturur pozisyonu C) Yüzüstü pozisyonu D) Sims pozisyonu E) Dorsal rekümbent pozisyonu Aşağıdakilerden hangisi ventrogluteal bölgeye İM enjeksiyon yapımı ile ilgili değildir? A) Sırtüstü pozisyonda dizler bükülmeli B) Avuç içi büyük thorachanter üzerine yerleştirilmeli C) İşaret parmağı spina iliaca posterior superior üzerine konmalı D) Hasta yüzüstü. Vastus lateralis ve m. Gluteus minimus E) m. Rectus femoris ve m. İM enjeksiyonda hangi kaslar tercih edilir? A) m. Gluteus medius ve minimus C) m. 1. 3. enjeksiyon alanının değerlendirilmesinde önemli değildir? A) Hastanın yaşı B) İlaç miktarı C) Hastanın kas yapısı. Gluteus maximus D) m. Aşağıdakilerden hangisi.

1: İM enjeksiyon uygulaması 26 . Rek b ARAŞTIRMA   İM enjeksiyon uygulamasını izleyerek bir rapor hazırlayınız. kapillerden pasif difüzyon yoluyla kana geçer. kan akımının yaklaşık % 0. lokal olarak interstisyel sıvıya dağılır.1’i kadar olduğundan lenf yoluyla emilim çok yavaş olur. Dokularda lenf akımının hızı.ÖĞRENME FAALİYETİ–3 ÖĞRENME FAALİYETİ–3 AMAÇ Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayabileceksiniz. Küçük moleküllü ilaçlar. bazı steroid hormonlar) kas içine verilince burada bir depo oluşturur ve yavaş yavaş emilir. Bazı ilaç süspansiyonları (depo penisilin) ve sıvı yağlar içinde çözülmüş ilaçlar (A. İM enjeksiyon uygulamasında dikkat edilmesi gereken noktaları araştırınız. ancak 10 ml’lik bir ilaç ikiye bölünerek sağ ve sol taraftaki kaslar içine enjekte edilebilir. uzun süreli (1–3 ay) etki elde edilir ve daha seyrek enjeksiyon yapılarak tedavi sağlanır. Kas içine enjekte edilecek ilaç miktarının 5 ml’yi geçmemesi gereklidir. ilaç verilen bölgedeki kan akımı belirler. E. İlaç emilim hızını. Büyük moleküllü ilaçlar ise lenf damarları yoluyla emilir. Şekil 3. K vitaminleri. D. 3. İNTRAMÜSKÜLER İLAÇ UYGULAMA TEKNİĞİ İM ilaç uygulaması ile kas içine verilen ilaç molekülleri. Böylece.

aseptik kurallar çerçevesinde içten dışa doğru.2: Enjektörün tutulması 27 .1: Enjeksiyon yerinde antisepsinin sağlanması    Silinen bölge. gözle ve palpe edilerek kontrol edilir. Bu durum. parmaklarla kavranarak toplanır. Resim 3. Enjektör alınarak iğnenin kapağı çıkarılır. tek bir hareketle yapılmalıdır. iç bölgeye değdirilmemelidir. Enjektör. Belirlenen enjeksiyon bölgesi. Dış bölgeye değmiş olan pamuk. alkollü ya da batikonlu pamukla merkezden çevreye doğru olmak üzere yaklaşık 5 cm çapında silinir. Hastaya.   Resim 3. derin nefes alıp vermesi söylenir. Kas dokusu çok ince olan yaşlı veya zayıf hastalarda kas.1. diğer elin küçük ve yüzük parmakları arasına sıkıştırılır. ortaparmak veya işaret parmağı ile ajutajından desteklenerek kalem tutar gibi tutulur. Silme işlemi. Enjeksiyon bölgesi. Böylece deri üzerinde antisepsi sağlanır. Antisepsisi sağlanan bölgeye dokunulmamalıdır.3. hastanın rahatlamasını ve kasların gevşemesini sağlar. başparmak ve işaret parmakları ile hafifçe bastırılarak gerdirilir. Hazırlanan ikinci pamuk. İntramüsküler Enjeksiyon Tekniği    Hasta veya yaralının kimliği kontrol edilir.

3: 90º lik açıyla dokuya girilmesi    Enjektörü tutan el. çok hızlı enjekte edilmemelidir. Enjektöre kan geliyorsa iğne ucunun damara isabet ettiğini gösterir. İlaç. İğnenin tamamı doku içine girmelidir. Tespit edilen ve gerdirilen bölgeye enjeksiyon iğnesi. Pamukla enjeksiyon yerine hafifçe basınç uygulanır. Resim 3. istenmeyen sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu durumda iğne hemen geri çekilmeli ve ilaç yeniden hazırlanmalıdır. Resim 3. 90º lik açıyla. iğne batırıldıktan sonra hiç hareket ettirilmeden sabit tutulur. Enjektöre kan gelmiyorsa piston diğer el ile yavaşça itilerek ilaç. tek bir hareketle. dokuda basınç oluşturacağından ağrıya neden olur. Aksi takdirde ilacın damar içine verilmesi. tereddüt etmeden hızlı bir şekilde batırılır. İlacın çok hızlı verilmesi. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek hafifçe basınç uygulanır. Silinen bölgeyi gerdirmekte olan diğer el. (hastanın kas dokusuna göre ayarlanabilir) 90º lik açı iğnenin kas dokusuna ulaşmasını sağlar. hızlı bir şekilde. kas içine enjekte edilir. Diğer el ile enjektörün pistonu geri çekilerek enjektöre kan gelip gelmediği kontrol edilir.4: İlacın kas dokusuna verilmesi   Küçük ve yüzük parmakları arasına sıkıştırılan pamuk. Bu esnada enjektörün iğnesi. tek bir hareketle. geri çekilir. 28 . 90º lik açıyla dokudan çıkarılmalıdır.

ventrogluteal ve femoral bölgelere uygulanabilir. Hava kilidi tekniği uygulanmalıdır. İM enjeksiyondan sonra ilacın etkileri yönünden gözlenip değerlendirilmelidir.6: İğnenin tıbbi atık kutusuna atılması Hasta. kapağı kapatılmadan tıbbi atık kutusuna. Eldiven çıkarılıp tıbbi atık çöpüne atılmalıdır. Z tekniği ile enjeksiyon. dorsogluteal. deri altı dokuda kuvvetli irritasyona neden olan ve deriyi boyayan bazı ilaçları (demir preparatları vb.Resim 3. Eller yıkanmalıdır. İşlem esnasında derialtı dokusu ile kas dokusu birbirine paralel olmadığı için bu adı almıştır. 29 . Z Tekniği Z (zik-zak) tekniği.5: Enjektör iğnesinin dokudan çıkarılması     İğne. Resim 3. Yapılan işlem mutlaka kayıt edilmelidir.) İM yolla uygulama işlemidir.2. Z tekniği ile enjeksiyon uygulanacaksa ilaç çekildikten sonra iğne mutlaka değiştirilmelidir. enjektör ve pamuk tıbbi atık çöpüne atılır. 3.

iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek enjektör hızlıca dokudan çıkarılır. Pamukla enjeksiyon yerine hafifçe basınç uygulanır. Şekil 3. ancak şu işlemler eklenmelidir:    Hava kilidi tekniği için enjektöre 2–3 dizyem hava çekilmelidir.7: Z teknik uygulaması    İlaç. el değiştirilerek deriyi gerdirmeye devam eden elin başparmak ve işaret parmakları ile tutulur. İğne ucu değiştirilmelidir. Bu şekilde derialtı doku yer değiştirir. 90º lik açıyla iğne batırıldıktan sonra. Diğer el ile piston geri çekilerek kan gelip gelmediği kontrol edilir. 30 . yavaşça (10 saniyede 1 ml) enjekte edildikten sonra pamuk. İM enjeksiyon uygulamasında olduğu gibidir. Belirlenen enjeksiyon alanı üzerindeki deri. Gerdirilen deri. serbest bırakılır.Z tekniği ile enjeksiyon uygulaması.2: Z teknikle derialtı dokusunun kaydırılması  Enjektör. Resim 3. elin yan kısmı ile yaklaşık 3 cm kenara doğru kaydırılarak gerdirilir.

İğne. İlacın hızla enjekte edilmesi. steril malzeme korunmalıdır. İğne dokudan çıkartılırken pamuk. Bu durum ağrı.3. İğne ucunun küt olması durumunda da doku travması ve ağrı oluşur.    31 . Ayrıca. kemik dokuya temas etmesi periost iltihabına (periostitis) neden olabilir. Özellikle derialtı dokusunda görülür. damar yapısının bozulması vb. Aksi takdirde ilacın damar içine verilmesi ani ve irreversbl (geri dönüşümü olmayan) sonuçların (şok. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirilerek hafifçe basınç uygulanmazsa deri iğneye sarılır. doku zedelenmesine yol açabileceği ve ilaç emiliminin istenen şekilde olamayacağı gibi ilaç hazırlama ve uygulama kurallarına da uyulmadığını gösterir. doku içindeki basıncı artıracağından ağrıya neden olabilir. doku travması ve ağrıya neden olabilir. İntramüsküler Enjeksiyon Komplikasyonları İM enjeksiyon uygularken aseptik kurallara uyulmaması. dokuya girerken tek bir hareketle ve hızlıca girmezse doku travması görülebilir. Enjektöre kan gelip gelmediği kontrolü yapılırken enjektöre kan geliyorsa iğne hemen geri çekilmelidir. kist.3. iğne ucunun. Enjeksiyon alanı iyi belirlenmezse sinir zedelenmesi sonucu paraliziler. Enjeksiyon bölgesi tam olarak görülebilmeli.) ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu sonuçları ve nedenlerini şu şekilde sıralamak mümkündür:    Enfeksiyon. enjeksiyon bölgesinin tam olarak belirlenememesi ve tekniğe uygun hareket edilmemesi neticesinde istenmeyen sonuçlar ortaya çıkabilir. Enfeksiyonu önlemek için cerrahi aseptik tekniğe dikkat edilmeli. sıkça görülen en önemli komplikasyondur. palpe edilmelidir. Hastanın kas tabakasına uygun iğne seçilmediği takdirde ilaç derialtına enjekte edilebilir. (geçici veya kalıcı felç) damar zedelenmesi sonucu hematom (kan toplanması) görülebilir.

abse.  Tek bir hareketle tereddüt etmeden.  Enjektörün iğnesini. hızlı bir şekilde batırınız.UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Cerrahi aseptik tekniğe uygun kas içi ilaç uygulayınız.  Enjeksiyon alanında travma. tutunuz. 32 .  Enjektörü tutan elinizi sabit tutunuz. küçük ve yüzük  Aseptik kuralları unutmayınız. 90º lik açıyla  İğneyi tek bir hareketle.  İğnenin kapağını çıkarınız.  Diğer pamuğu. pistonu yavaşça iterek kas içine içine veriniz. hazırlayınız.  İlacı. yanık ve skar dokusu olmadığından emin olunuz. dermatit. işaret parmakları ile hafifçe bastırarak  Kas tabakası çok ince olan hastalarda gerdiriniz. 90º lik açıyla dokuya batırınız. kası kavrayınız.  Hastaya. hızlı bir şekilde dokudan çıkarınız. İşlem Basamakları Öneriler  Hasta veya yaralının kimliğini kontrol  İlaç uygulama ilkelerine dikkat ediniz. alkollü ya da  Alanı yaklaşık 5 cm çapında. kist. parmaklarınız arasına sıkıştırınız. bir elin başparmak ve  Silinen bölgeye dokunmayınız. çıkarınız.  İğnenin sterilliğini bozmayınız. tek bir batikonlu pamukla siliniz.  Enjeksiyon bölgesini kontrol ediniz.  İğnenin tamamını batırınız. dolaşım bozukluğu.  Merkezden çevreye doğru siliniz. veriniz.  Enjeksiyon bölgesini. enjektörün pistonunu iterek kas  İlacı.  Enjektörün pistonunu geri çekerek enjektöre kan gelip gelmediğini kontrol  Enjektöre kan geliyorsa iğneyi hemen geri çekiniz ve ilacı yeniden ediniz. diğer elinizle kalem tutar gibi  Orta parmak ile ajutajdan destekleyiniz. ediniz.  Enjektörü. söyleyiniz. derin nefes alıp vermesini  Kasların gevşemesini sağlayınız.  Silinen bölgeyi.  İğneyi. hareketle siliniz.

)  Kayıt işleminin yasal dayanak olduğunu unutmayınız. elinize batabileceğini unutmayınız.  İğneyi. yerine  Küçük ve yüzük parmakları arasına hafifçe sıkıştırılan pamuğu. enjeksiyon basınç uygulayınız. (vaka kayıt formu vb. ve güvenliğini  Enjektörü. Pamukla.  Kendi can güvenliğinizi koruyunuz. kapağını kapatmadan tıbbi atık  Kapağı kapatmaya çalışırken iğnenin kutusuna atınız.  Ellerinizi yıkayınız. 33 .  İşlemi kayıt ediniz.  Güvenli enjektör kullandıysanız iğnenin hazne içinde kalmasını sağlayınız. çöpüne atınız.  Çevre temizliği sağlayınız.  İlaç uygulaması ile ilgili formları doldurunuz. pamuğu ve eldiveni tıbbi atık  Kontaminasyonu önleyiniz. iğnenin dokuya girdiği yere yerleştirerek hafifçe basınç uygulayınız.

75 mg’lık doz için hastaya kaç ml enjekte etmek gerekir? A) 0. Cevaplarınızın tümü doğru ise “Modül Değerlendirme” ye geçiniz. hızlı bir şekilde batırılmalı C) İlaç. Enjeksiyon uygulaması için deri antisepsisi sağlanmasında hangisi yanlıştır? A) Alkol ya da baticon kullanılmalı B) Merkezden çevreye doğru silinmeli C) Yaklaşık 5 cm çapında silinmeli D) Dıştan içe doğru silinmeli E) Silme.ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Bu faaliyet sonunda kazandıklarınızı aşağıdaki soruları cevaplandırarak ölçünüz. Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyarak doğru seçeneği işaretleyiniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. 4. tek bir hareketle yapılmalı Bir hasta için 2x75 mg Gentamisin istemi yapılmıştır. 34 . Gentamisin. 2 ml’lik ampul içinde 0. 1. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız.2 ml E) 0. tek bir hareketle.5 gr halinde bulunan ilaçtır.3 ml B) 3 ml C) 0.5 ml Aşağıdaki İM ilaç uygulama ile ilgili ifadelerden hangisi yanlıştır? A) İğne. 3. 5. ajutajından desteklenmeli E) Enjektöre kan gelip gelmediği kontrol edilmeli Aşağıdakilerden hangisi.35 ml D) 0. İM enjeksiyonun komplikasyonlarından değildir? A) Paralizi B) Anemi C) Hematom D) Enfeksiyon E) Periostitis 2. dokuya 90º lik açıyla batırılmalı B) İğne. piston hızlıca itilerek kas içine verilmeli D) Enjektör. Z tekniği ile ilgilidir? A) Hava kilidi tekniğini uygulamak B) İğneyi 90º lik açıyla dokuya batırmak C) Derialtı dokusunu hafifçe yana kaydırmak D) Enjektörü tutmak için el değiştirmek E) Hepsi Aşağıdakilerden hangisi.

Anterofemoral bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 35 . İlacı. İğneyi. Flakonu. 8. kauçuk tıpanın merkezinden soktunuz mu? Evet Hayır 10. ampulün içine soktunuz mu? Pistonu geriye çekerek ilacı. iki el arasında döndürdünüz mü? 13. Enjektör içindeki çözücü sıvıyı. Enjektöre hava çektiniz mi? 14. flakondan çıkarıp kapağını kapattınız mı? 12. 9. Ellerinizi yıkayıp eldiven giydiniz mi? Uygun enjektör seçimini yaparak iğneyi enjektöre taktınız mı? İlaç dozunu hesapladınız mı? Ampulün baş kısmından tutarak boyundan kırdınız mı? Enjektörün iğnesini. enjektöre çektiniz mi? İğnenin kapağını kapattınız mı? Flakonun metal veya plastik kapağını açtınız mı? Enjektörün iğnesini. 4. Laterofemoral bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 23. Değerlendirme Ölçütleri 1. Mahremiyeti koruyucu önlemleri aldınız mı? 19. Ventrogluteal bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 22. flakon içine verdiniz mi? 11. Flakona hava verdiniz mi? 15. Seçilen enjeksiyon alanına göre hastaya uygun pozisyon verdiniz mi? 20. 2. 6. Enjektör içindeki havayı boşalttınız mı? 17. Dorsogluteal bölgede enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 21. 3. flakon ve enjektörü baş aşağı çevirerek enjektöre aldınız mı? 16. 7. 5.MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Bu modül kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız becerileri Evet ve Hayır kutucuklarına (X) işareti koyarak kontrol ediniz. Hasta veya yaralıya işlem hakkında bilgi verip rızasını aldınız mı? 18.

enjeksiyon yerine hafifçe basınç uyguladınız mı? 38. İğneyi. Silinen bölgeyi. Enjeksiyon bölgesini. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetlerini tekrar ediniz. Enjektörün iğnesini. 36 . İğnenin kapağını çıkarttınız mı? 30. diğer elinizle kalem tutar gibi tuttunuz mu? 33. Diğer el ile enjektörün pistonunu geri çekerek enjektöre kan gelip gelmediği kontrol ettiniz mi? 35. Hasta ya da yaralının kimliğini kontrol ettiniz mi? 26. derin nefes alıp vermesini söylediniz mi? 32. Pamukla. İlacı. Enjeksiyon bölgesini kontrol ettiniz mi? 27. Enjektörü. küçük ve yüzük parmaklarınız arasına sıkıştırdınız mı? 29. 90º lik açıyla dokudan çıkarttınız mı? 37. Diğer pamuğu. İğneyi. İşlemi kayıt ettiniz mi? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. kapağını kapatmadan tıbbi atık kutusuna attınız mı? 39. 90º lik açıyla dokuya batırdınız mı? 34.24. Enjektörü. Hastaya. bir elin başparmak ve işaret parmakları ile hafifçe bastırarak gerdirdiniz mi? 31. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize başvurunuz. Deltoid kasında enjeksiyon alanını belirlediniz mi? 25. alkollü ya da batikonlu pamukla sildiniz mi? 28. Ellerinizi yıkadınız mı? 41. pamuğu ve eldiveni tıbbi atık çöpüne attınız mı? 40. enjektörün pistonunu iterek kas içine verdiniz mi? 36.

CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ 1’İN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D B E C C ÖĞRENME FAALİYETİ 2’NİN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D C B B C ÖĞRENME FAALİYETİ 3’ÜN CEVAP ANAHTARI 1 2 3 4 5 D A C E B 37 .

http://www. Palme Yayıncılık. Hemşirelik Esasları. Türkan EMSAL. 1996. Atlas of Human Anatomy CD-ROM. TDFO Ltd. GÜMÜŞ Aysel. Meslek Esasları ve Tekniği.aof. 1. İlke ve Yöntemler. Baskı. Eskişehir. Filiz. R. Ayşe UZ. Baskı.. İstanbul Medikal Yayıncılık.tr/kitap/EHSM//1207/unite11. 3. İstanbul. Selma GÖRGÜLÜ. 1.KAYNAKÇA KAYNAKÇA    AY AKÇA Fatma. Hemşirelik Esasları Temel Kuram. 1997. Kavram. Türkinaz ATABEK. Cilt I. SABUNCU Necmiye. Açıköğretim Fakültesi Yayınları.pdf 38 . Baskı. 2008. İlknur KÜÇÜKALP.   SOBOTTA. Şti. Ankara.  ULUSOY M.anadolu. Gülsün TAŞOCAK. Temel Hemşirelik Kavramlar İlkeler Uygulamalar. Ankara. Kamerya BABADAĞ.edu. 2007.