P. 1
ilkyardim4

ilkyardim4

|Views: 1,284|Likes:
Yayınlayan: isagul7
bilgisayara yeni baslayanlar icin
bir kitapcik
bilgisayara yeni baslayanlar icin
bir kitapcik

More info:

Published by: isagul7 on Feb 25, 2009
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF or read online from Scribd
See more
See less

10/17/2011

Sections

1

Donanım & Yazılım

İLK YARDIM
Karşılaşabileceğiniz tüm donanım ve yazılım problemlerinin çözümleri

2

1.ÖNLEM ALMAK İÇİN YAPABİLECEKLERİNİZ .......................13 1.1 İLK OLARAK YAPMANIZ GEREKENLER ...............................................13 1.2 İLK YARDIM DİSKETİ .........................................................................16 1.2.1 Windows için doğru açılış disketi .............................................17 1.2.2 Açılış diski olarak ZIP veya Jaz Drive kullanmak ....................20 1.2.3. İlk yardım disketi için doğru araçlar .......................................21 1.3. SİSTEM VE KONFİGÜRASYON BİLGİLERİ İÇİN OPTİMUM GÜVENLİK ...24 1.3.1 BIOS ayarlarının dokümantasyonu...........................................24 1.3.2 Windows sistem dosyalarının Win9x/Me altında yedeklenmesi27 1.3.3 Windows Me, Windows 2000 ve Windows XP ..........................31 1.4 DONANIM BAKIMI: DONANIM HATALARINA ÖN HAZIRLIK ................39 1.4.1 Doğru yerin seçilmesi ...............................................................39 1.4.2 Bilgisayarınızın içini bu şekilde temizleyebilirsiniz..................40 2. EĞER BİLGİSAYAR AÇILMAZSA.................................................43 2.1 BİLGİSAYAR TEPKİSİZ .......................................................................43 2.2. PC KISA BİR SÜRE ÇALIŞIYOR VE DAHA SONRA DURUYOR ................48 2.3 EĞER EKRAN SİYAH KALIRSA ............................................................51 2.3.1. Grafik sisteminde hata .............................................................51 2.3.2 Bilgisayar açıldıktan sonra çok sayıda hata sinyali veriyor.....55 2.3.3 Hatayı bulamadım. Daha ne yapayım?.....................................56 2.4. AÇILIŞ SIRASINDA BİR ANDA KAPANIYOR .........................................56 2.4.1. Parolayı unutmak.....................................................................57 2.4.2 BİLGİSAYAR, BIOS AÇILIŞ MESAJINDAN SONRA KİLİTLENİYOR .....58 2.4.3 Bilgisayar, hafızayı sayarken kilitleniyor .................................58 2.4.4 Bilgisayar mesajı: NO ROM BASIC, SYSTEM HALTED.........60 2.4.5 Bilgisayar mesajı: PARITY ERROR .........................................62 2.4.6 BIOS bir hata numarası veya mesajı veriyor............................63 2.4.7. Bilgisayar Mesajı: CONFIGURATION ERROR .....................65 2.4.8 BIOS ayarları kaybolmuş..........................................................65 2.4.9 Sabitdisk açılış sırasında tanınamıyor......................................67 2.4.10 Bilgisayar mesajı: INSERT BOOTDISK, PRESS ANY KEY...69 2.4.11 Bilgisayar mesajı: NON SYSTEM DISK.................................70 2.4.12 Bilgisayar mesajı: C: DRIVE ERROR ....................................70 2.4.14 S.M.A.R.T. Status bad .............................................................74 2.4.15 Disket sürücü çalışmıyor.........................................................74 2.4.16 Yanlış ve eksik komut işlemcisi ...............................................76 2.4.18 CD’den başlangıç ...................................................................83 2.4.19 VIA chipsetli PC yeniden açıldıktan sonra kilitleniyor...........83 2.4.20 PC, kablosuz fare ve klavye ile çalışmıyor .............................84 2.5 BİLGİSAYAR YENİDEN AÇILDIKTAN SONRA BIOS’U BAŞLATIYOR .....85 3. BİLGİSAYAR ZAMAN ZAMAN KİLİTLENİYOR.......................87 3.1 BELİRTİLERİ GÖZLEMEK ....................................................................89 3.2 BİLGİSAYAR TEPKİ VERMİYOR VEYA KENDİSİ YENİDEN AÇILIYOR.....91 3.2.1 Görev Yöneticisi’ni etkinleştirmek ............................................91

3

3.2.2 DRAM ve SRAM Timing ayarlarını yükseltmek........................92 3.2.3 SD-RAM hafıza zamanlamasındaki özel durumlar...................94 3.2.4 Hafıza arızası mı? .....................................................................94 3.2.5 L2 Cache ayarlarını kontrol etmek ...........................................94 3.2.6 Bağlantı sorunları .....................................................................94 3.2.7 Hafıza özelliklerini kontrol etmek .............................................95 3.2.8 Anakart ve hafıza modülleri anlaşamıyorlar ............................95 3.2.9 Yanlış FSB hızı ..........................................................................96 3.2.10 AMD işlemcili bilgisayarlar için hata düzeltme .....................96 3.3 BİLGİSAYAR “PARITY CHECK” HATASI VERİYOR VE KİLİTLENİYOR ...........................................................................................................................98 3.4 BİLGİSAYAR, BELİRLİ PROGRAM VE İŞLEMLERDE KİLİTLENİYOR .......98 3.5 BİLGİSAYAR BİR SÜRE ÇALIŞIYOR VE ARDINDAN KİLİTLENİYOR......101 4. SABİTDİSK VE DİSKET SÜRÜCÜ SORUNLARI ......................107 4.1 DİSKET SÜRÜCÜ ERİŞİM SORUNLARI ................................................107 4.1.1 Yazma ve okuma erişimi hatası...............................................107 4.1.2 Sektör X bulunamadı...............................................................109 4.1.3 “0” İzi arızalı..........................................................................110 4.1.4 Disketleri yazılım yardımıyla tamir etmek ..............................110 4.1.5 Disket sadece okunabiliyor .....................................................111 4.2 SABİTDİSK ÇÖKMESİNDE PANİĞE GEREK YOK ..................................112 4.2.1 Sabitdiskten açılış sırasında yaşanan problemler ..................112 4.2.2 Bilgisayarı disketten açtığım zaman sabitdiske erişemiyorum112 4.2.3 Sabitdiski hayata geri döndürmek...........................................114 4.2.4 Low Level biçimlendirme ........................................................114 4.2.5 Yazma hafızasını kullanırken dikkat .......................................116 4.3 ULTRA-DMA/66 VE ÜZERİ SABİTDİSKLER ....................................119 4.4 SABİTDİSKİ HIZLANDIRMAK ............................................................120 5. CD-ROM VE DVD SÜRÜCÜ PROBLEMLERİ............................125 5.1 SÜRÜCÜ TANINMIYOR .....................................................................125 5.1.1 SCSI CD-ROM sürücü tanınmıyor..........................................126 5.1.2 Windows altında tanınmıyor ...................................................126 5.1.3 MS-DOS modunda tanınmıyor................................................128 5.2 DOS MODUNDA SÜRÜCÜ HATASI OLUŞUYOR ..................................130 5.2.1 Not enough drive letter available............................................130 5.2.3 Yanlış DOS versiyonu/Incorrect DOS Version .......................132 5.3 WİNDOWS MESAJI: SCSI CD-ROM SÜRÜCÜ HAZIR DEĞİL .............132 5.4 CD KULLANIMI İLE İLGİLİ HATA MESAJLARI ...................................133 5.5 OKUMA HATASI VAR VEYA CD TANINAMADI ..................................134 5.5.1 CD tanınamadı........................................................................134 5.5.2 CD üzerinde okuma hatası var ...............................................134 5.5.3 CD-R veya CD-RW’lerde okuma hatası .................................135 5.5.4 CD üzerindeki toz ve çizikler ..................................................136 5.5.5 Eğer lens kirlenirse .................................................................137

4

5.6 SÜRÜCÜ ERİŞİMİ ÇOK YAVAŞ...........................................................138 5.7 GEZGİN, CD-ROM SÜRÜCÜDE UZUN DOSYA İSİMLERİ GÖSTERMİYOR .........................................................................................................................140 5.8 CD-ROM SÜRÜCÜNÜN OTOMATİK BAŞLAT ÖZELLİĞİNİ KAPATMAK .........................................................................................................................140 5.9 CD-ROM’DAN KOPYALANAN DOSYALAR DÜZENLENEMİYORLAR ..143 5.10 PROGRAM CD’YE ERİŞEMİYOR .....................................................144 5.11 Sürücü çekmecesi takılıp kaldı/açılmıyor ................................146 5.12 CD-ROM SÜRÜCÜ ÇOK TİTRİYOR .................................................147 5.13 İKİ CD-ROM SÜRÜCÜ İLE SORUNLAR ...........................................148 5.14 SES VE MULTİMEDYA CD SORUNLARI ...........................................149 5.14.1 Ses CD’leri ile ilgili sorunlar ...............................................149 5.14.2 Video CD sorunları...............................................................154 5.14.3 Photo CD sorunları...............................................................156 5.15 DVD SÜRÜCÜ SORUNLARI ............................................................158 5.15.1 Bölge kodu ve hileleri ...........................................................158 5.15.2 Kullanım sırasındaki sorunlar ..............................................161 5.15.3 DVD filmlerinin oynatılması.................................................162 6. PC’DE KOPYALAMA ÇILGINLIĞI .............................................166 6.1 SORUNSUZ CD YAZMAK İÇİN GENEL İPUÇLARI ...............................166 6.2 CD YAZICI TANINMIYOR .................................................................168 6.3 YAZMA PROGRAMI KURULDUKTAN SONRA BİLGİSAYAR KİLİTLENİYOR .........................................................................................................................170 6.4 YAZICININ CD-ROM SÜRÜCÜ OLARAK KULLANILMASI SIRASINDAKİ SORUNLAR ........................................................................................................170 6.5 CD YAZICI DİSKLERİ KABUL ETMİYOR ............................................170 6.6 YAZMA İŞLEMİ SIRASINDAKİ SORUNLAR .........................................171 6.6.1 Yazılan CD’ler kullanılamıyor................................................171 6.6.2 Yazılım “Buffer Underrun” mesajı veriyor ............................172 6.6.3 “Disk at Once” modunda yazmak mümkün değil...................174 6.6.4 Yazdıktan sonra hiçbir şey olmuyor........................................174 6.6.5 Otomatik başlat CD’sinin yazılması yarıda kesiliyor .............175 6.6.6 CD-ROM sürücüden yazıcıya kopyalama sırasındaki sorunlar .....................................................................................................................175 6.6.7 Windows yazma esnasında diski düzenlemek istiyor ..............176 6.6.8 Veri biçimleri ile ilgili sorunlar ..............................................176 6.6.9 Packet Writing Sorunları ........................................................177 6.7 YÜKSEK KAPASİTELİ YAZMAK ........................................................178 6.8 BİR AÇILIŞ CD’Sİ HAZIRLAMAK ......................................................179 6.9 MÜZİK CD’Sİ HAZIRLAMAK İLE İLGİLİ SORUNLAR ..........................181 6.10 MP3 DOSYALARINDAN MÜZİK CD’Sİ OLUŞTURMAK .....................183 6.11 PLAKLARI CD ÜZERİNE YAZMAK ..................................................183 6.12 CD-R ÜZERİNE ARTIK YAZILAMIYOR ............................................184 6.13 BİR CD-R HATA VERİLDİKTEN SONRA KURTARILABİLİR Mİ? ........184 6.14 GÜVENLİK KOPYASINDAN HİÇBİR ŞEY YÜKLENEMİYOR ................184

5

6.15 CD-REWRİTABLE DİSKLERİ İLE ÇALIŞMAK ...................................186 6.16 SÜRÜCÜ ÇEKMECESİ KİLİTLENDİ ...................................................187 7. ZIP VEYA JAZ DRİVE SORUNLAR.............................................189 7.1 ZIP VE JAZ DRİVE İLE İLGİLİ GENEL SORUNLAR ..............................189 7.1.1 Kurulum programı sürücü harflerini değiştiriyor ..................190 7.1.2 ZIP veya Jaz Drive içindeki diski çıkartmıyor ........................190 7.1.3 Disk her kapanışta dışarıya çıkartılıyor .................................190 7.1.4 ZIP Drive “Klick” sesi çıkartıyor...........................................191 7.1.5 ZIP DRİVE DİSKET DEĞİŞİMİNİ FARK ETMİYOR ............................191 7.2.1 ZIP sürücüsü sabitdisk olarak tanınıyor.................................191 7.2.2 SCSI Drive’ın yüklenmesinden sonraki sorunlar....................192 7.2.3 SCSI ZIP sürücüsü her zaman tanınmıyor..............................193 7.3 PARALEL ZIP DRİVE’LAR İÇİN ÇÖZÜMLER ......................................194 7.3.1 Guest program çalıştırıldıktan sonra bilgisayar kilitleniyor..194 7.3.2 Windows paralel ZIP Drive’ı tanımıyor .................................195 7.3.3 Paralel porttaki ZIP sürücüsü çok yavaş................................195 7.3.4 Paralel portun ZIP sürücüsü konfigürasyonu.........................196 7.3.5 Yazıcı çok yavaş çalışıyor .......................................................198 7.3.6 Paralel ZIP Drive ile bağlantı kurulamıyor ...........................198 7.3.7 Paralel ZIP Drive disket sürücü olarak tanınıyor ..................199 7.3.8 ZIP Drive ile çalışırken bilgisayar kilitleniyor .......................199 7.3.9 Windows 98, biçimlendirme esnasında kilitleniyor ................199 7.3.10 ZIP sürücüsü bağlı olmadığı hata mesajı veriliyor ..............200 7.3.11 Windows 2000 paralel ZIP sürücüsünü tanımıyor ...............200 7.4 ATAPI ZIP DRİVE SORUNLARI .......................................................202 7.4.1 ATAPI ZIP Drive B: sürücüsü olarak tanınıyor .....................202 7.4.2 ZIP Drive iki kere tanınmış.....................................................202 7.4.3 Sürücüye erişilemiyor ve yanlış büyüklük gösteriliyor ...........202 8. SES KARTI SORUNLARI ...............................................................205 8.1 GENEL SORUN ÇÖZÜMLERİ ..............................................................205 8.1.1. Windows altında sorun çözümü .............................................206 8.1.2 MS-DOS Modu’nda sorun çözümü .........................................210 8.2 SES ÇIKIŞI SIRASINDA BİLGİSAYAR KİLİTLENİYOR ...........................216 8.3 SES KARTI RAHATSIZ EDİCİ SESLER ÇIKARTIYOR .............................217 8.4 RESİM GÖRÜNTÜLERKEN VEYA SÜRÜCÜ ERİŞİMİ SIRASINDAKİ CIZIRTILAR ........................................................................................................218 8.5 Müzik CD’lerinden ses çıkmıyor................................................219 8.6 SES KAYIT EDİLEMİYOR...................................................................221 8.7 MIDI DOSYALARI OYNATILAMIYORLAR .........................................224 8.8 WAVETABLE MODÜLÜ TANINMIYOR ...............................................227 8.9 WAV, MIDI VE MP3 DOSYALARININ KAYDEDİLMESİ VE OYNATILMASINDAKİ SORUNLAR .......................................................................227 8.10 SES ÇOK KISIK VEYA HİÇ YOK .......................................................228 8.11 DİJİTAL EFEKTLER ÇALINMIYOR....................................................229

6

8.12 SES SİSTEMLERİ AÇIKLAMALARI ...................................................229 8.13 INTERNET TELEFONUNDA SES SORUNLARI .....................................231 9. GİRİŞ CİHAZLARI İLE İLGİLİ SORUNLAR.............................233 9.1 KLAVYE İLE İLGİLİ SORUNLAR ........................................................234 9.1.1 Bilgisayar açılışta “Keyboard Error” mesajı veriyor............234 9.1.2 USB klavye çalışmıyor ............................................................235 9.1.3 Tuşlar yanlış yorumlanıyor.....................................................235 9.1.4 YANLIŞ VEYA EKSİK KLAVYE SÜRÜCÜSÜ .....................................236 9.1.5 Sistemde virüs mü var? ...........................................................237 9.1.6 Türkçe klavye sürücüsünde harfler karışıyor..........................238 9.1.7 Tuşlar sıkışıyor veya çalışmıyorlar.........................................238 9.1.8 Kablosuz klavye çalışmıyor.....................................................239 9.2 FARE ÇALIŞMIYOR...........................................................................240 9.2.1 Tamamen devre dışı: Fare görevini ihmal ediyor ..................240 9.2.2 Fare yerine klavye kullanmak .................................................244 9.2.3 Fare MS-DOS modunda çalışmıyor........................................246 9.2.4 Fare imleci atlıyor ..................................................................246 9.2.5 Fare imleci hiç oynamıyor veya tek yönde hareket ediyor .....247 Fare kirlenmiş mi? ...........................................................................247 9.2.6 Kablo mu yoksa fare mi arızalı? .............................................247 9.2.7 Fare, çıkartılıp takıldıktan sonra Windows altında çalışmıyor .....................................................................................................................248 9.2.8 Kablosuz fare sorunları ..........................................................248 9.3 JOYSTİCK SORUN ÇIKARTIYOR ........................................................249 9.3.1 Joystick tanınmadı...................................................................249 9.3.2 Gameport etkinleştirilmesine rağmen joystick tanınmıyor .....252 9.3.3 Joystick çalışmıyor..................................................................254 9.3.4 Joysticki test ve kalibre etmek.................................................255 9.3.5 Joystick kalibrasyona rağmen doğru çalışmıyor ....................259 9.3.6 Joystick Windows 2000 altında yüklenemiyor ........................259 9.3.7 Direksiyon ve diğer cihazlar ile ilgili sorunlar.......................259 9.3.8 Dijital joystickler.....................................................................261 9.3.9 Force Feedback.......................................................................262 9.4 TARAYICI PRATİĞİ ...........................................................................264 9.4.1 tarayıcı tanınmıyor..................................................................264 9.4.2 Kurulum sonrasındaki hata mesajları ....................................267 9.4.3 Çalışma sırasında karşılaşılan sorunlar.................................269 9.4.4. Mükemmel tarama..................................................................271 9.5 SERİ/PARALEL BAĞLANTI NOKTASI ÇALIŞMIYOR .............................273 9.5.1 Seri bağlantı noktasının test edilmesi .....................................275 9.5.2 Hata tespit yazılımı ve kontrol fişi kullanmak.........................276 9.5.3 Fare sürücüsü testi..................................................................276 9.5.4 Seri bağlantı noktasının değiştirilmesi ...................................277 9.6 IRDA - KIZIL ÖTESİ SORUNLARI......................................................280 9.7 PC KAMERALARI .............................................................................286

7

10.

ÇEVİRMELİ BAĞLANTI SORUNLARI..............................289

10.1 GENEL SORUNLAR .........................................................................289 10.2 ISDN ............................................................................................290 10.2.2 ISDN kartının takılması ........................................................291 10.2.3 ISDN adaptörü veya modem bulunamadı .............................294 10.2.4 Windows altında sorunlar.....................................................295 10.2.5 ISDN optimizasyonu..............................................................296 10.3 MODEM SORUNLARI ......................................................................298 10.3.1 Modem cevap vermiyor.........................................................299 10.3.2 Modem numara çevirmiyor...................................................301 10.3.3 Modem “No Dialtone” veya “Çevir sesi yok” mesajı veriyor .....................................................................................................................302 10.3.4 Modem devamlı kullanımda mesajı veriyor ..........................303 10.3.5 Modem bağlantıyı erken kesiyor ...........................................304 10.3.6 Modem bağlantıyı kesmiyor ..................................................304 10.3.7 Bağlantı kurulamıyor ............................................................304 10.3.8 Sadece karmaşık karakterler görünüyor...............................306 10.3.9 Yazılan karakterler iki kere görüntüleniyorlar .....................308 10.3.10 Modem bağlantıyı kesiyor...................................................309 10.3.11 Modem veri çöplüğü oluşturuyor........................................310 10.3.12 Seri bağlantı noktasında yüksek aktarım hızı sorunları......311 10.3.13 Yüksek hızlı bağlantıya rağmen yavaş veri aktarımı ..........313 10.3.14 56 K modemi V.90’a güncellemek.......................................314 10.3.15 Modem fakstan önce cevaplıyor..........................................316 10.3.16 Modem kapatıldığında telefon çalışmıyor...........................317 10.3.17 Bağımsız mod etkinleştirilemiyor........................................317 10.4 DSL – VERİ OTOBANINDA SON SÜRAT ..........................................318 10.5 INTERNET BAĞLANTISI ..................................................................321 10.5.1 Yeni servis sağlayıcılar ayarlamak .......................................321 10.5.2 Çevirmeli Ağ geçersiz ağ/aktarım protokolü mesajı veriyor 323 11. YAZICI SORUNLARINI ÇÖZÜME KAVUŞTURMAK............325 11.1 BUNLAR HER YAZICININ BAŞINA GELİR .........................................326 11.1.1 Basit ancak etkili: Kapatıp ve yeniden açmak ......................326 11.1.2 Yazıcı basmıyor, Yazıcıdaki göstergelerin ışıkları yanmıyor327 11.1.3 Lambaları yanıyor ancak yazıcı çalışmıyor..........................327 11.1.4 Sadece seri çıkışlardaki sorunlar..........................................331 11.1.5 DOS yazılımı sadece paralel çıkışı destekler........................334 11.1.6 Yazıcı gereksiz boş satırlar ekliyor .......................................334 11.1.7 Yazıcı anlamsız yada hiyeroglifler çıktılar verirse ...............335 11.1.8 HEX-Dump-Option hataları kapatır.....................................336 11.1.9 MS-DOS modunda özel karakter yazıdırılamıyor.................338 11.1.10 Kağıt traktörü ile ilgili sorunlar .........................................339 11.1.11 Yazma sırasındaki sorunlar ................................................342 11.1.12 Çıktı doğru değil .................................................................343 11.1.14 Fotoğraf baskısı ..................................................................345

8

11.2 MÜREKKEP PÜSKÜRTMELİ YAZICILAR .....................................346 11.2.1 Yapışkanlı etiketlere baskı yaparken mürekkep dağılıyor ....346 11.2.2 Çıktı üzerindeki ince beyaz çizgiler ......................................346 11.2.3 Mürekkep kartuşu boş ...........................................................347 11.2.4 Yeni mürekkep kartuşuna rağmen yazmıyor .........................348 11.2.6 Çıktı temiz değil veya mürekkep dağılmış.............................349 11.2.7 Yazma kafasının temizlenmesi...............................................349 11.2.8 Epson yazıcı açıldıktan sonra uzun süre temizleniyor ..........351 11.2.9 Canon yazıcım kağıdın sol kısmına sıkıştırılmış şekilde yazıyor .....................................................................................................................351 11.3 LAZER YAZICILAR ........................................................................351 11.3.1 Cihaz yazıyor ancak kağıdı çıkartmıyor ...............................351 11.3.2 Yazıcı “Kağıt sıkıştı” uyarısı veriyor ...................................352 11.3.3. Yazıcının içerisi toner doldu ................................................352 11.3.4 Çıktıların rengi gitgide açılıyor ............................................353 11.3.5 Çıktı rengi çok açık ...............................................................353 11.3.6 Toner kağıda yapışmıyor, dökülüyor ....................................354 11.3.7 Toner kasedi değiştirildikten sonra sadece beyaz kağıtlar çıkıyor ..........................................................................................................354 11.3.8 Resimler birden fazla sayfaya bölünüyorlar.........................354 11.3.9 Çıktı üzerinde beyaz dikey çizgiler var .................................356 11.3.10 siyah dikey çizgiler var .......................................................357 11.3.11 Çıktı üzerinde siyah lekeler var ..........................................357 11.4 GDI YAZICILARI ...........................................................................357 11.4.1 Yazma işlemi uzun sürüyor ...................................................358 11.4.2 Yazıcım MS-DOS penceresindeyken yavaş basıyor ..............358 11.4.3 Yazıcım MS-DOS modunda çalışmıyor.................................358 11.5 WİNDOWS ALTINDA YAZICI SORUNLARI .......................................358 12. MONİTÖR VE GÖRÜNTÜ SORUNLARI...................................372 12. 1 GÖRÜNTÜ SORUNLU .....................................................................372 12.1.1 Görüntü arasıra bozuluyor ...................................................373 12.1.2 Ekrandaki görüntü çok küçük veya yeri değişik....................373 12.1.3 Görüntüde bir renk kayması var ...........................................374 12.1.4 Monitör karanlık lekeler veya hareketli renkler gösteriyor..374 12.1. 5 Görüntü çarpık.....................................................................375 12.1.6 Görüntü parıldıyor................................................................376 12.1.7 Görüntünün kontrastı çok düşük ...........................................378 12.1.8 Ekrandaki hareler .................................................................378 12.1.9 Satır ve görüntü tazeleme oranını BIOS’dan ayarlamak......380 12.1.10 Net olmayan görüntü ve karanlık kenarlarda gölge ...........381 12.1.11 Monitör ses çıkartıyor.........................................................381 12.1.12 LCD ekranın piksel hatası var ............................................382 12.2 OTOMATİK MONİTÖR TANIMA İLE İLGİLİ SORUNLAR .....................382 12.3 EKRAN KARTI SADECE STANDART VGA MODUNDA ÇALIŞIYOR ....383 12.4 YÜKSEK ÇÖZÜNÜRLÜKLERDE GÖRÜNTÜ SORUNLARI ....................384

9

12.5 GÖRÜNTÜ ÇIKTISINDA SORUNLAR .................................................386 12.6 S3 EKRAN KARTI SORUNLARI ........................................................388 12.7 V7 EKRAN KARTI SORUNLARI .......................................................389 12.8 24 BİT TRUECOLOR RENK DERİNLİĞİNDE SİYAH MASAÜSTÜ .........389 12.9 YENİ EKRAN KARTLARINDAKİ SÜRÜCÜ SORUNLARI ......................390 12.10 EKRAN KARTI MI ARIZALI?..........................................................390 12.11 KURULUM SIRASINDAKİ SORUNLAR ............................................390 12.12 YENİ SÜRÜCÜLERİN DOĞRU KURULMASI .....................................391 12.13 3B HIZLANDIRMA İLGİLİ SORUNLAR ............................................392 12.14 ÇÖZÜNÜRLÜK VE TAZELEME FREKANSI AYARLANAMIYOR .........398 12.15 WİNDOWS 98’DEN İTİBAREN ÇOKLU MONİTÖR DESTEĞİ ..............399 12.16 DİJİTAL ÇIKIŞLI EKRAN KARTLARI ...............................................400 12.17 MS-DOS MODUNDAKİ GÖRÜNTÜ SORUNLARI ............................401 12.18 PC’DE TV KEYFİ .........................................................................402 13. WİNDOWS’UN TEMELLERİ.......................................................408 13.1 WİNDOWS-DOSYA SİSTEMİ ...........................................................408 13.1.1 Windows 95B’den itibaren FAT32........................................409 13.1.2. Sabit diski doğru bölümlemek ..............................................410 13.1.3 Sabit diski FAT16’dan FAT32’ye dönüştürmek....................412 13.1.4 2GB’tan büyük sabitdiskler ile yaşanan sorunlar.................414 13.1.5 NTFS: Yeni dosya sistemi .....................................................416 13.2 FARKLI WİNDOWS VERSİYONLARI ................................................417 13.3 WİNDOWS KURULUMUNDAKİ SORUNLAR ......................................419 13.3.1 Windows 9x/Me .....................................................................419 13.3.2 Windows XP ..........................................................................420 14. 4 WİNDOWS İLE DAHA KOLAY ÇALIŞMAK .......................................420 14.4.1 Windows tuş kombinasyonları ..............................................420 13.4.2 Windows’un yardımcıları.....................................................421 13.5 WİNDOWS XP ...............................................................................426 13.5.1 Home ve Professional Edition arasındaki farklar ................427 13.5.2 Windows XP kullanımı ..........................................................427 14. WİNDOWS ALTINDA SORUN ÇÖZÜMÜ ...........................430 14.1 WİNDOWS’UN AÇILIŞ MENÜSÜ ......................................................431 14.2 WİNDOWS ÇÖKMELERİ VE İSTİSNA HATALARI ...............................433 14.2.1 Windows doğru açılmıyor .....................................................433 14.2.2 Windows kapanırken sorun çıkartıyor ..................................436 14.3 WİNDOWS ÇALIŞIRKEN KARŞILAŞILAN SORUNLAR ........................438 14.3.1 Kurulum dosyaları bulunamıyor...........................................438 14.3.2 Sabitdisk erişimindeki zorluklar............................................439 14.3.3 Hafıza mı yetersiz?................................................................439 14.3.4 Windows altına açılış molası ................................................443 14.3.8 Windows tüm sürücüleri göstermiyor ...................................445 14.3.9 Bir dosya veya klasörün yanlışlıkla silinmesi .......................446

10

14.3.10 Silinen dokümanlar Başlat Menüsü’ndeki Belgeler altında görüntüleniyorlar.........................................................................................447 14.3.11 Windows 95’deki Cache büyüklüğünü azaltmak.................448 14.3.12 Fare doğru çalışmıyor ........................................................448 14.3.13 Gezgin penceresinde dosyaların çift tıklanarak açılmasındaki sorunlar........................................................................................................449 Dosyaların çift tıklanarak açılması sırasında başka bir program kullanılıyor...................................................................................................450 14.3.14 Gezgindeki önizleme fonksiyonu çalışmıyor .......................452 14.3.15 Parolanızı mı unuttunuz? ....................................................453 14.3.16 Kurulumda yanlış kullanıcı/firma ismi girilmesi ................455 14.3.17 Windows’u çift tıklayarak kapatmak...................................456 14.3.18 Kaldırılan bir program halen program listesinde ..............456 14.3.19 Otomatik Başlat programlarını silmek ...............................457 14.3.20 Time Zone Editor ile zaman ayarı.......................................459 14.3.21 Media Player çöküyor.........................................................459 14.3.22 Bilgisayar çöktükten sonra Scandisk’in otomatik çalışmasını engellemek ...................................................................................................460 14.3.23 Başlat düğmesinin nesne menüsündeki tüm komutlar kullanılamıyor..............................................................................................461 14.3.24 Nesne menüsündeki komutları silmek .................................461 14.3.25 Kısayol simgesindeki oku kaldırmak...................................461 14.3.26 CAB dosyalarının içeriklerini tespit etmek .........................462 14.4 WİNDOWS’U GERİ YÜKLEMEK .......................................................463 14.4.1 Windows 9x/Me altında Kayıt Defteri veritabanını geri yüklemek.......................................................................................................463 14.4.3 Windows 2000 ve geri yükleme konsolu ...............................467 14.4.4 Windows 2000’i acil durum onarım süreci ile tamir etmek..468 14.4.5 XP altında sistem geri yükleme.............................................468 14.4.6 Hasarlı Windows XP Kayıt Defteri’ni onarmak ..................469 14.5 WİNDOWS HATA MESAJLARI .........................................................470 14.5.1 Koruma hatası verildi veya bilgisayar çöktü ........................470 14.5.2 “Yetersiz yığın sayfası” hata mesajı.....................................471 14.5.3 “0E has occurred at 0028:xxxx in VXD IOS(04)” hata mesajı .....................................................................................................................471 14.6 INTERNET VE SORUNLARI ..............................................................471 14.6.2 Internete kaydolmayı hızlandırmak.......................................472 14.7 DOS PROGRAMLARININ DOS PENCERESİNDEKİ SORUNLARI ........473 14.8 MS-DOS MODUNDA PROGRAM ÇALIŞTIRIRKEN ÇIKAN SORUNLAR .........................................................................................................................476 14.9 BİLGİSAYAR SADECE KOMUT SATIRINDA AÇILIYOR.......................479 14.10 DİRECTX İLE İLGİLİ SORUNLAR ...................................................480 14.11 WİNDOWS VE GÜÇ YÖNETİMİ ......................................................483 15. AYGIT YÖNETİCİSİ VE DONANIM SİHİRBAZI....................487 15.1 AYGIT YÖNETİCİSİ ........................................................................487

11

15.1.1 Sistem kaynaklarının göz altında tutulması ..........................487 15.1.2 Donanım çakışmalarını tespit etmek.....................................489 15.1.3 Donanım çakışmalarında ne yapılmalı .................................490 15.1.4 Windows bir hata tespit etti ..................................................490 15.1.5 Varolan donanımların konfigürasyonunu değiştirmek .........491 15.1.6 Sürücü problemlerini çözmek ...............................................493 15.1.7 Donanım profilleri ile çalışmak ............................................495 15.1.8 Aygıt Yöneticisi’nin hata kodları ..........................................498 15.2 DONANIM SİHİRBAZI .....................................................................502 15.2.1 Yeni donanımları sorunsuz bir şekilde kurmak.....................502 15.2.2 Donanım sihirbazı kaynakları yanlış atıyor..........................506 16. TAMAMEN ÜCRETSİZ SÜRÜCÜ HİZMETLERİ....................509 16.1 INTERNETTEN SÜRÜCÜ TEMİN ETMEK............................................509 16.1.1 Arama motorlarının kullanılması..........................................509 16.1.2 Arama stratejileri..................................................................510 16.1.3 Sürücünün download edilmesi ..............................................511 16.2 YENİ BİR SÜRÜCÜNÜN YÜKLENMESİ..............................................511 17. USB SORUNLARINI ÇÖZMEK ...................................................516 12.1 USB İÇİN GEREKLİ ŞARTLAR .........................................................517 17.2 USB’NİN KULLANILMASI ..............................................................518 17.3 USB HATA ÇÖZÜMÜ......................................................................522 17.4 BİLGİSAYARIN BİR PCI USB KARTI İLE DONATILMASI .................526 18. BIOS GÜNCELLEMESİ ................................................................528 18.1 GÜNCELLEMENİN ÇALIŞTIRILMASI ................................................529 18.2 YENİ GÜNCELLEME ÇALIŞMIYOR ...................................................531 EK ÖNEMLİ BİLGİLER .....................................................................534 EK 1 BIOS HATA MESAJLARI ................................................................534 EK 2 SİSTEM KAYNAKLARININ STANDART YERLEŞİMİ ..........................538 Ek 2.1 Port adreslerinin standart yerleşimi.....................................538 Ek 2.2 Donanım kesme isteklerinin standart yerleşimi....................539 Ek 2.3 DMA kanallarının standart yerleşimi ...................................540 EK 3 BEEP CODES .................................................................................540 Ek 3.1 AMI BIOS..............................................................................540 Ek 3.3 Phoenix BIOS........................................................................542 EK 4 MODEM KOMUTLARI ....................................................................543 Ek 4.1 AT temel komutları................................................................543 Ek 4.2 Gelişmiş AT& komutları .......................................................545 Ek 4.3 S Register’ı............................................................................546 EK 5 BAĞLANTI NOKTASI KONTROLÜ İÇİN TEST FİŞİ .............................546 Ek 5.1 Seri bağlantı noktası için test fişi..........................................546 Ek 5.2 paralel bağlantı noktası için test fişi.....................................547 EK 6 BAĞLANTI NOKTALARI VE KABLOLARI .........................................547 Ek 6.1 Modem bağlantısı için seri kablo..........................................547

12

Ek 6.2 İki PC’nin bağlanması için Null modem kablosu (3 tel) ......548 Ek 6.3 İki PC’nin bağlanması için Null modem kablosu (7 tel) ......549 Ek 6.4 Seri yazıcı kablosu ................................................................549 Ek 6.5 25 kutupluyu 9’luya çeviren seri adaptör kablosu................550 Ek 6.6 Paralel Centronics kablo ......................................................550 Ek 6.7 Paralel Interlink kablo..........................................................551 Ek 6.8 15’liden 9’luya VGA adaptörü .............................................551 Ek 6.9 Gameport Y adaptörü ...........................................................552 Ek 6.10 Gameport ............................................................................552 Ek 6.11 Anakart kablosunun güç dağılımı .......................................553 Ek 6.12 Klavye ve fare fişlerinin yerleşimi ......................................554

13

1

1.Önlem almak için yapabilecekleriniz

Bilgisayarınızın durup dururken ekrana çeşitli hata uyarıları getirmesi veya bazı şeylerin doğru çalışmaması, çoğunlukla sizin hatanız değildir. Sahip olduğunuz donanımların dayanıklılığı ve hemen hemen tüm yazılımlarda gizli olarak bulunan küçük programlama hataları konusunda hiçbir etkiniz olamaz. Muhtemelen farkına bile varamayacağınız bu tür yazılım ve donanım sorunlarından kaçınmak için yapabileceğiniz hiçbir şey yoktur. Bir bilgisayar sistemindeki hata kaynakları çok çeşitlidir ve sistemdeki muhtelif kusurların nasıl bir etkiye sahip olabileceklerini hiç kimse önceden söyleyemez. Ancak, meydana gelmesi muhtemel zararları sınırlandırma imkanına sahipsiniz. Aşağıda anlatılan tedbirler ve hazırlıklar bazı sorun kaynaklarını önceden engellemeniz konusunda yardımcı olacaktır. Acil bir durum karşısında yardımsız kalmamak için alınan tedbirler sayesinden hata kontrolünün dikkat çekici bir şekilde nasıl kolaylaşacağı da ilerleyen sayfalarda gösterilecek.

1.1 İlk olarak yapmanız gerekenler
Başlarken ilk olarak, ihtiyaç duyulursa sisteminizde kurulu olan yazılım ve donanımlar hakkındaki gerekli bilgilerin elinizin altında bulunması için PC’nizin o anki durumunun bilinmesi tavsiye edilir. Eğer yardım almak için bir teknik

14

servis ile bağlantı kurmanız gerekirse, söz konusu bilgilere kesinlikle ihtiyacınız olacaktır. Burada genellikle bilgisayarınızın donanımı ve işletim sisteminin konfigürasyon dosyalarındaki bilgiler sorulur. Bu nedenle konfigürasyon dosyalarının içeriklerini yazdırmalı ve çıktının alındığı günün tarihini de not etmelisiniz. Bilgisayarınız bir sorun nedeni ile çalışmasa dahi, bu sayede gerekli bilgilere rahatlıkla ulaşabilirsiniz. Windows altında, sisteminiz hakkında ulaşabileceğiniz yazdırmanın en kolay yolu Aygıt Yöneticisi’ni kullanmaktır. bilgileri

1. Bunun için ilk olarak masaüstünde bulunan BİLGİSAYARIM, ekrana gelen penceredeki DENETİM MASASI ve SİSTEM simgelerine sırasıyla iki kere tıklayın. Daha sonra üzerinde yazdırma seçeneği bulunan AYGIT YÖNETİCİSİ’ni etkinleştirin. 2. YAZDIR düğmesine tıklayın ve ekrana gelen iletişim penceresindeki TÜM AYGITLAR VE SİSTEM ÖZETİ seçeneğini işaretledikten sonra yazdırma işlemini başlatmak için TAMAM düğmesine tıklayın. Böylece kullanılan sistem kaynakları hakkında, kurulu olan aygıtların sisteme nasıl bağlandıkları gibi ayrıntılı bilgilere de sahip olursunuz. Burada belirtilen kullanılan sürücüler ve versiyonları hakkında veriler en önemli bilgilerdir.

Resim 1.1: AYGIT YÖNETİCİSİ sistem bilgilerinin yazdırılmasını mümkün kılar.

15

Kurulu olan bir ses kartı hakkındaki bilgi, çıktı üzerinde aşağıdaki şekilde görünecektir:
Sınıf: Ses, Video ve Oyun Kumandaları Aygıt: Terratec Xlerate PCI Audio Kaynaklar: IRQ: 09 G/Ç: 6100h – 6107 G/Ç: 6200h – 6207h MEM: F10000000h – F101FFFFh Aygıt Sürücüleri: C:\WINDOWS\SYSTEM\asp4core.vxd Dosya boyutu: 22225 bayt. Üretici: Aureal Semiconductor Dosya sürümü: 4.05.112c Telif Hakkı: Copyright © Aureal Semiconductor. 1997,98 C:\WINDOWS\SYSTEM\asp4appy.vxd Dosya boyutu: 5817 bayt. Üretici: Aureal Semiconductor Dosya sürümü: 4.05.112c Telif Hakkı : Copyright © Aureal Semiconductor. 1997,98 C:\WINDOWS\SYSTEM\asp4wt.vxd Dosya boyutu: 24783 bayt. Üretici: Aureal Semiconductor Dosya sürümü: 4.05.112d Telif Hakkı: Copyright © Aureal Semiconductor. 1997,98

Ayrıntılı bilgilerin ne kadar değerli olabileceklerini, belirli bir aygıt ile sorun yaşadığınız ve bunun için bir yardım almak istediğiniz zaman anlayacaksınız. Bunun için elinizdeki yazıcı çıktısını iyi bir şekilde saklayın ve tarihini yazmayı unutmayın. Sistem Bilgisi Programı Biraz önce anlatılan yedekleme işlemi için Windows 98’den itibaren Sistem Bilgisi aracı alternatif olarak sunuluyor. 1. Sistem Bilgisi programını BAŞLAT/PROGRAMLAR/DONATILAR/ SİSTEM ARAÇLARI/SİSTEM BİLGİSİ komutunu kullanarak çalıştırın.

16

Resim 1.2 Windows 2000 altında Sistem Bilgisi aracı

2. Sistem konfigürasyonunu yazdırmak için DOSYA menüsündeki YAZDIR komutundan faydalanabilirsiniz. Sistem bilgilerini, DIŞARI VER komutu yardımıyla alternatif olarak bir dosyaya da yazdırabilirsiniz. Bu dosyayı bir diskete kopyalayın ve güvenli bir yerde saklayın.

1.2 İlk yardım disketi
Karşı karşıya kalabileceğiniz acil bir durum için yapılabilecek en önemli hazırlık, her zaman ihtiyaç duyabileceğiniz bir ilk yardım disketi hazırlamaktır. Bunu, henüz tam olarak ne olacağını tahmin edemeyeceğiniz durumlarda, gerektiği takdirde kullanmak zorundasınız. Örneğin, bir hasar veya hata sonucunda sabitdiske erişimin artık mümkün olmadığını düşünün. Bu durumda ilk yardım disketi, sizin son kurtuluş çareniz olabilir. Bilgisayarınıza virüs bulaştığı zaman da, sisteminizi virüslerden temizlemek üzere virüssüz bir şekilde açabilmek için yine “temiz” bir açılış disketine ihtiyacınız olacaktır. ÖNEMLİ! Eğer sabitdiskiniz FAT32 olarak biçimlendirildiyse, bir açılış disketi kullanmak zorunda kalırsınız. Bir hata ile karşılaştığınız zaman bilgisayarınızı eski bir MS-DOS disketi ile açmaya çalışırsanız, sabitdiskinize bir daha erişemeyebilirsiniz!

17

1.2.1 Windows için doğru açılış disketi Windows 9x ve Me Windows 9x ve Me kurulumu sırasında bir açılış disketi oluşturulması mümkündür. Şayet bu imkanı kullanmadıysanız, bu disketi işletim sistemi kurulduktan sonra oluşturmalısınız. Bunun için yapılması gereken işlemler aynıdır: 1. BİLGİSAYARIM simgesine iki kere tıklayın. Burada bulunan DENETİM MASASI’nı açın ve PROGRAM EKLE/KALDIR simgesine de iki kere tıkladıktan sonra ekrana gelen penceredeki BAŞLANGIÇ DİSKETİ kartını etkinleştirin. 2. Burada bulunan DİSKET OLUŞTUR düğmesine tıklayarak, Windows 95/98’in açılış disketi oluşturmasını sağlayabilirsiniz.

Resim 1.3: Başlangıç disketi oluşturmak bu kadar kolaydır.

Normal bir başlangıç disketinde, Türkçe klavye desteği ve tabii ki acil durumlarda kullanılmak üzere önemli programlar da dahil olmak üzere ihtiyaç duyabileceğiniz tüm araçlar bulunur. Ancak, sistemini bu disket ile açtıktan sonra

18

DOS için 520 Kbyte’dan daha fazla hafıza alanına ihtiyaç duyanlar için gerekli olan hafıza yöneticisi maalesef bu diskette mevcut değildir. Söz konusu eksiği gidermek için aşağıdaki işlemleri yerine getirmelisiniz: 1. Windows klasöründe bulunan HIMEM.SYS ve EMM386.EXE dosyalarını söz konusu diskete kopyalayın. 2. Windows 95/98 Not Defteri’ni, BAŞLAT/PROGRAMLAR/ DONATILAR/NOT DEFTERİ komutunu kullanarak çalıştırın. DOSYA/AÇ komutu ile ekrana gelen penceredeki Dosya Adı kutusuna CONFIG.SYS yazın ve Konum açılır listesinden de, aradığınız dosya açılış disketinde bulunduğu için, disket sürücüsünü seçin. 3. Aşağıdaki ifadeleri dosyanın ilk üç satırına ekleyin.
DEVICE=HIMEM.SYS DEVICXE=EMM386.EXE NOEMS DOS=HIGH, UMB

4. Buna karşılık DISPLAY.SYS sürücüsünün belirtildiği satırı rahatlıkla silebilirsiniz. 5. Üzerinde değişiklik yaptığınız dosyayı DOSYA/KAYDET komutunu kullanarak saklayın. 6. Daha sonra yine disket içerisinde yer alan AUTOEXEC.BAT dosyasını Not Defteri’nde açın. 7. KEYNB programının önüne, klavye sürücüsünün bir üst hafızaya yüklenmesi ve bu sayede DOS hafızasının kaybolmaması için LH (Load High) ifadesini ekleyin. Satır bunun sonucunda aşağıdaki görünmelidir:
LH KEYB TR,,KEYBOARD.SYS

8. MODE ifadesine sahip her iki satır da silinebilir. Bu değişiklikleri yaptıktan sonra dosyayı kaydedin ve kapatın. Bu sayede sisteminizi söz konusu disketi kullanarak başlattığınız zaman, daha fazla hafıza alanı kullanabileceksiniz. Windows 2000 ilk yardım disketi oluşturmak İlk yardım disketi üzerinde sadece AUTOEXEC.NT, CONFIG.NT ve SETUP.LOG dosyaları bulunur. SETUP.LOG dosyası, tamir fonksiyonu için gerekli olan bilgileri saklar. Windows 2000, acil bir durum karşısında sadece bu disket kullanılarak açılamaz.

19

1. BAŞLAT/PROGRAMLAR/DONATILAR/SİSTEM YEDEK komutunu kullanarak Yedekle programını çalıştırın.

ARAÇLARI/

2. HOŞ GELDİNİZ kartı üzerinde bulunan ACİL DURUM ONARIM DİSKETİ düğmesine tıklayın.

Resim 1.4: Windows 2000 açılış disketini buradan oluşturabilirsiniz.

3. Disket sürücüye, biçimlendirilmiş boş bir disket yerleştirin. Her ihtimale karşı ONARIM DİZİNİNE KAYIT DEFTERİNİ DE YEDEKLE seçeneğini işaretleyin. Bunun sonucunda tüm Kayıt Defteri bilgileri \WINNT\Repair\Regback klasörü içerisine yedekleneceklerdir. İPUCU! Kayıt Defteri bilgileri, boyutları nedeniyle disket üzerinde saklanamazlar. Bu nedenle yedek kopyaları \WINNT\Repair\Regback klasöründe saklanırlar. Buradaki yedekleri başka bir sürücüye manuel olarak yedeklemelisiniz. Orijinal dosyaları, açık oldukları ve bu nedenle erişilemedikleri için yedekleyemezsiniz. Windows 2000 açılış disketi oluşturmak Windows 2000’in işlevi nedeniyle, daha önceki Windows versiyonlarından farklı olarak tek bir disket yeterli olmayacaktır.

20

1. İlk olarak 1.44 MB boyutunda bir 3.5 inçlik disket edinin. 2. BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutunu çalıştırın ve ekrana gelen pencereye “x:\bootdisk\makeboot a:” (buradaki “x” CD-Rom sürücüsünün ismini belirtiyor) ifadesini girin.

Resim 1.5: Windows 2000 açılış disketi ayrıca oluşturulmalıdır.

3. Ekrana gelen direktifleri yerine getirin.

1.2.2 Açılış diski olarak ZIP veya Jaz Drive kullanmak ZIP veya Jaz Drive sahibi (burada kolaylık açısından sadece ZIP Drive ifadesi kullanılmıştır) olarak, bunları da açılış sürücüsü olarak kullanabilirsiniz. Bu sayede normal bir diskette yaşanabilecek saklama ortamı problemini de geride bırakabilirsiniz. Ayrıca Windows’u da bir ZIP disket üzerine kurabilirsiniz. Ancak sevinç nidalarınızı kesmeden önce, bazı sınırlamalar olduğunu da bilmelisiniz. Sistemin açılması sadece SCSI sürücüleri (paralel versiyon sahipleri maalesef bu konuda şanssızlar) ile mümkün oluyor. SCSI Controller ayrıca, SCSI açılış sürücüsünün manuel olarak seçilmesine izin veren kendi özel BIOS’una sahip olmalıdır. Örneğin, Adaptec Controller 2940 veya 2940W modelleri, bunun için rahatlıkla kullanılabilir. Öncelikle ZIP disketini sistemi açabilecek hale getirmelisiniz. Bunu, en kolay Windows altında bir DOS penceresi ile gerçekleştirebilirsiniz. 1. BAŞLAT/PROGRAMLAR/MS-DOS KOMUT İSTEMİ komutunu kullanarak MS-DOS komut satırını açın.

21

2. Bu satıra “sys x:” komutunu girin. Buradaki “x” Zip sürücüsünün ismini belirtiyor. Komutu çalıştırmak için son olarak [Enter] tuşuna basın. Sistem dosyaları şimdi ZIP disketine aktarılacaktır. 3. Daha sonra Windows’un kurulum programını çalıştırabilir ve Windwos 95 veya 98’i ÖZEL seçeneğini kullanarak ZIP disketi üzerine kurabilirsiniz.

1.2.3. İlk yardım disketi için doğru araçlar Bu kitap, acil durumlar için ilk yardım hakkında olduğu için yukarıda anlatılan açılış disketi tabii ki yeterli olamayacaktır. Örneğin bir arıza durumunda kesinlikle ihtiyaç duyabileceğiniz bazı uygulamalar, yani aslında tüm yardımcı araçlar, bu disket içerisinde bulunmazlar.

Faydalı bir ilk yardım disketinde neler bulunmalıdır? Bilgisayarınızda meydana gelebilecek muhtemel bir arızayı sadece ilk yardım disketini kullanarak giderebilmeniz için, söz konusu disket üzerinde hataları düzeltebilecek tüm araçların bulunması gereklidir. Windows 95/98 bunun için sadece birkaç programı kullanıma sunar. Eğer yukarıda anlatıldığı gibi bir başlangıç disketi oluşturduysanız, disketinizi acil durumlara karşı eksiksiz bir hale getirmek için ayrıca ihtiyaç duyabileceğiniz programları da bu diskete kopyalamalısınız. Acil durumlarda aşağıdaki programlara ihtiyaç duyabilirsiniz: SCANDISK.EXE FDISK.EXE SYS.COM DEBUG.EXE ATTRIB.EXE MEM.EXE FORMAT.COM MSD.EXE EDIT.COM Windows 98: SCANDISK.EXE, SYS.COM, DEBUG.EXE, ATTRIB.EXE ve FORMAT.EXE dosyaları EBD.CAP paket dosyası içerisinde bulunurlar. Bu dosya, sistemin açılması esnasında başlangıç disketinden RAM sürücüsü üzerine açılır. Başlangıç disketindeki BENİOKU.TXT dosyasından daha ayrıntılı bilgiye ulaşabilirsiniz.

22

1. İlk yardım disketini yerleştirin ve Windows Gezgini’ni çalıştırın. 2. Windows dizini altında yer alan Command klasörünü açın. 3. Yukarıda listelenen programları disket sürücüye kopyalayın. 4. Eğer MSD.EXE dosyası Command klasöründe mevcut değilse Windows CD’sini sürücüye yerleştirin. MSD.EXE dosyasını Windows 95’de \Other\MSD ve Windows 98’de ise \TOOLS\OLDMSDOS klasörü altında bulabilirsiniz. 5. Eğer sabitdiskinizi DriveSpace ile sıkıştırmadıysanız, artık disketiniz tamamdır. Aksi takdirde aşağıdaki işlemleri de yerine getirmelisiniz. 6. Ayrıca Command klasöründe bulunan DRVSPACE.BIN DRVSPACE.SYS dosyalarını da ilk yardım disketine kopyalayın. ve

7. İlk yardım disketinde bulunan CONFIG.SYS dosyasını, Windows Donatıları arasında yer alan Not Defteri’ni kullanarak açın. 8. Burada bulunan EMM386 satırının arkasına “DEVICEHIGH= DRVSPACE.SYS /MOVE” satırını ekletin ve dosyayı kaydedin. Bu eksiksiz disket ile acil durumlara karşı hazırlıklısınız. İPUCU! Bir antivirüs programını “temiz” bir diskete kopyalamayı ve üzerinde bulunan küçük kulakçığı açarak disketi yazmaya karşı korumalı hale getirmeyi unutmamalısınız. Antivirüs yazılımınız da dahil olmak üzere tüm sabitdiskinize virüs bulaşmış olsa dahi, disket üzerinde antivirüs programının temizliğinden emin olabilirsiniz.

Windows 98/Me: CD-ROM sürücüsü dahil Windows 98/Me sahiplerinin açılış disketlerinin diğer Windows sürümlerine kıyasla daha lüks olduğu söylenebilir. Açılış disketi, henüz oluşturulurken, sistem açılışı sırasında arka arkaya denenecek olan bir dizi CDROM sürücüsü ile donatılıyor. Söz konusu sürücü deneme işlemi, en kötü ihtimalle bilgisayarın kilitlenmesine neden olabilir. Bu nedenle, sadece gerçekten ihtiyaç duyulacak olan sürücünün yüklenmesi gerekir. Bir diğer önemli nokta ise, aslında ihtiyaç duyulmayacak sürücülerin disket üzerinde, aslında yerine daha kullanışlı araçların yüklenebileceği bir alan kaplamalarıdır. İhtiyaç duymadığınız sürücüleri kaldırmak için aşağıdaki işlemleri uygulayın:

23

1. Açılış disketinde bulunan CONFIG.SYS dosyasını bir metin editörü ile açın. 2. Buradaki [CD] başlığı altında CD-Rom sürücülerine ait girdiler bulunur. Eğer bir ATAPI CD-Roms sürücüsüne sahipseniz “device=oakcdrom.sys /D:mscd001” haricinde tüm satırları silebilirsiniz. 3. Bir SCSI CD-Rom sürücüsü sahibi olarak en üstteki satırdan başlayın ve bunun önüne bir tane noktalı virgül (;) ekleyin. Yaptığınız değişikliği kaydedin ve açılış disketini kullanarak bilgisayarı çalıştırın. Açılış sonrasında CD-Rom sürücünün çalıştığını gördükten sonra bu sürücüye ihtiyacınız olmadığını anlayabilirsiniz. Bir sonraki satıra gidin ve aynı kontrolü bunun için de yapın. CDRom sürücüsü çalışmadığı zaman söz konusu sürücüye ihtiyacınız vardır ve bu nedenle ilgili satırın önündeki noktalı virgülü kaldırmalısınız. 4. Tüm satırları kontrol ettikten ve CD-ROM sürücünün sistem açıldıktan sonra çalıştığından emin olduktan sonra, önünde noktalı virgül bulunan tüm satırları rahatlıkla silebilirsiniz. Bu satırlarla ilişkili dosyalara da artık ihtiyacınız olmadığı için açılış disketinden silebilir ve buradaki kullanılabilir boş alanı büyütebilirsiniz. CD-ROM sürücünüz başlangıç disketinde bulunan hiçbir sürücü ile çalışmıyorsa, CD-ROM sürücünüzün MS-DOS sürücüsünü yüklemelisiniz. Örneğin, AMD chipsetli SCSI Hostadapter DAWI Control’da bu tür bir durumla karşılaşabilirsiniz. Bu tür, aygıta özel bir sürücünün nasıl kullanılabileceğini bir sonraki başlıkta göreceksiniz.

Donanım sürücülerini unutmayın Eğer acil bir durumda mutlaka erişmeniz gereken başka donanımlara (örneğin harici SCSI aygıtları) sahipseniz, söz konusu donanımlara ait sürücülere de disket üzerinde ihtiyacınız olacaktır. Artık disket, üzerine daha başka sürücü kopyalanamayacak kadar dolmuş olmalıdır. Bu durumda iki seçeneğiniz var: İlk yardım disketindeki edilmez), veya bir veya birkaç programı silebilir (ki bu tavsiye

Sürücüleri sabitdisk üzerinde saklamaya devam edebilir ve başlangıç disketine sadece bu dosyaların konumlarını girebilirsiniz. Son durumda, sistem ilk yardım disketi kullanılarak açıldığı zaman gerekli sürücüler sabitdisk üzerinden yüklenirler. Bunun için yukarıda anlatıldığı gibi sabitdisk üzerinde bulunan CONFIG.SYS dosyasından ilgili satırı alın ve bunun

24

üzerinde hiçbir değişiklik yapmayın. Ancak bunun çalışabilmesi için sabitdisk erişiminde herhangi bir sorun olmamalıdır. İleride herhangi bir nedenden ötürü söz konusu sürücü dosyalarını başka bir klasöre kopyalayacak olursanız, ilk yardım disketindeki açılış dosyalarını da uygun şekilde değiştirmeyi unutmamalısınız. Eğer CONFIG.SYS dosyası içerisinde sürücüsü yüklü olan bir veya daha fazla SCSI sabitdiski kullanıyorsanız, bu sürücülerin de disket üzerinde bulunmasına dikkat etmelisiniz. Eğer bir hata sonucunda sabitdiske erişemeyecek olursanız, söz konusu sorunun yazılımsal olarak çözüme kavuşturulması ise ancak problemli bir şekilde mümkün olabilir. Eğer ilk yardım disketinde daha fazla boş alan yoksa, buradaki programların bir kaçından vazgeçebilirsiniz. Söz konusu programları başka bir disket üzerinde saklayarak, ileride onlara rahatlıkla ulaşabilirsiniz.

1.3. Sistem ve konfigürasyon bilgileri için optimum güvenlik
Bir sorun ile karşılaşılması durumunda, bilgisayarın tekrar çalışabilir bir hale getirilmesi için yerine getirilmesi en önemli şartlardan biri de, sistem ve konfigürasyon bilgilerinin yedeklenmesidir. Bu noktada iki çeşit veri mevcuttur. Kullanılan işletim sisteminden bağımsız olarak bilgisayarın temel donanım ayarlarının saklandığı PC BIOS en alt katmanı teşkil ediyor. Sistem dosyaları ise kullanılan Windows versiyonuna bağlı olarak önemli değişikliklere uğradığı için, her versiyonda uygulanacak işlemler farklıdır.

1.3.1 BIOS ayarlarının dokümantasyonu Bir PC’nin sahip olduğu en önemli ayarlar BIOS Setup’ındaki sistem bilgileridir. Eğer buradaki ayarlardan biri doğru olmazsa, bilgisayarın en geç bir sonraki açılması sırasında hata ile karşılaşmanız kaçınılmaz bir sonuçtur. En kötü ihtimalle, ekranın simsiyah kaldığı ve bilgisayarın tanımlanamayan bir açılış denemesinde bulunduğu bir hata mesajıyla karşılaşırsınız. Bu durumda, değişik BIOS üreticileri arasında çok büyük farklılıklar olduğu için her bir BIOS Setup öğesinin hangi fonksiyonlara sahip olduğunu bilmenize gerek yoktur. Burada unutulmaması gereken en önemli şey, Setup’ın tüm konfigürasyon bilgilerinin CMOS RAM üzerinde saklanıyor olmasıdır. Bu yapı elemanın bir parçası, söz konusu bilgilerin üzerinde saklandığı bir hafıza alanıdır.

25

CMOS RAM’in enerji ihtiyacı, üzerinde saklanan bilgilerin bilgisayar kapatıldıktan sonra da korunabilmesi için bir pil tarafından karşılanmaktadır. Eğer BIOS Setup içerisinde değişiklik yaparsanız, BIOS güncel ayarları CMOS RAM üzerine kaydetmeme seçeneğini sunar. Bu işlem, BIOS programının yardımıyla tamamen yazılımsal olarak gerçekleştirilir.

Resim 1.6: Sistem konfigürasyonu ile ilgili önemli bilgiler CMOS RAM’de saklanır.

Pratik olarak tüm normal programlar tarafından CMOS RAM üzerine yazılabilir ve burada saklanan bilgiler de kaybedilebilir. Programlama hatasına sahip yazılımlar ve virüs programları bu şekilde bilgisayarınızın çalışamaz hale gelmesine neden olabilirler. Tüm ayarları bildiğinizi mi düşünüyorsunuz? O zaman, örneğin cache hafızanın konfigürasyonunu da biliyor olmalısınız. Önemli ayarlar birçok BIOS versiyonunda AUTO CONFIGURATION gibi bir seçenek yardımıyla geri yüklenebilirler. Eğer BIOS’unuz kurulu olan sabitdiskin parametrelerini okuma fonksiyonuna sahip değilse, söz konusu bilgileri mutlaka bir yere kaydetmiş olmalısınız. Bu durumda sabitdiskiniz ile ilgili bilgileri manuel olarak girmelisiniz. Ayrıca disket sürücüleri ve ekran kartı ayarları da kontrol edilmeli ve gerektiği takdirde uygun şekilde düzeltilmelidir. Bu işlemi çok daha kolay bir şekilde gerçekleştirebilirsiniz. Bunun için BIOS Setup’ın ayarlarını yedekleyin. Bu sayede acil bir durumda söz konusu bilgilere rahatlıkla ulaşabilir ve Setup’ta gerekli değişiklikleri kolaylıkla yapabilirsiniz. Bunun sonucunda bilgisayarınız sorunsuz bir şekilde açılacaktır. Setup ayarlarını yedekleyebilmek için ilk olarak Setup programında çalışmanız gereklidir. 1. Setup programını açmak için bilgisayarınızı yeniden başlayın ve BIOS’un açılış sırasında ekrana getirdiği mesajlara dikkat edin.

26

2. Bilgisayarın açılış işlemini belirli bir tuş kombinasyonu ile kesebilir ve bu sayede Setup programına geçebilirsiniz. Bazı BIOS versiyonları kullanılacak tuş kombinasyonlarını bilgisayar açılırken ekrana getirirler. Aşağıdaki ya da benzeri bir mesaj, kısa bir süre ekranda kalır:
Hit <DEL> if you want to run setup

PC’nizde hangi tuş kombinasyonunun geçerli olduğu, sahip olduğunuz BIOS’un üreticisine göre değişiklik gösterir. Bunun için bir standart mevcut değildir. Aşağıdaki tabloda, bilgisayarınız açılırken BIOS Setup’ına ulaşabileceğiniz tuş kombinasyonlarının bir listesi bulunuyor. Şayet aşağıdaki tabloyu kullanarak bilgisayarınızın BIOS’una ulaşamazsanız anakartın kullanım kitapçığına bir göz atmalısınız. Son bir yöntem olarak da bilgisayar açıldıktan sonra herhangi bir tuşa basmaktır. Bunun sonucunda normalde, BIOS’a ulaşmak için yapmanız gerekenlerin anlatıldığı bir hata mesajı ekrana gelecektir. Üretici AMI Award Kısayol Tuşları (Del) veya (F1) (Del), (Ctrl)+(Alt)+(Esc), (F1) veya (Ctrl)+(Alt)+(S) Award (F1) veya (Ctrl)+(Alt)+(S) Compaq Preserio (F10) Dell (Alt)+(Enter) Gateway (F1) Hewlett Packard (F2) NEC (F2) Phoenix (Ctrl)+(Alt)+(Esc), (Ctrl)+(Alt)+(S), (F2) veya (Del) Phoenix (F2) veya (Del) Toshiba (Esc) veya (F2) Zenith (Ctrl)+(Alt)+(Insert) Muhtemel Kombinasyonlar (Ctrl)+(Enter), (Ctrl)+(Alt)+(F1) veya (F10)
Tablo 1.1: BIOS Setup’ına ulaşmak için kullanılan tuş kombinasyonları

3. Eğer şimdi BIOS Setup içerisindeyseniz, yapmanız gereken tek şey, [Print] tuşuna basmaktır. Bunun sonucunda bağlı olan yazıcınıza ekrandaki görüntünün bir kopyası gönderilecek ve yazdırılması istenecektir. 4. Eğer BIOS’unuz bir ayar için çok sayıda sayfa kullanıyorsa, varolan tüm sayfaları tek tek etkinleştirin ve [Print] tuşuna basarak bunların da yazıcı çıktısını alın. Sonuç olarak BIOS’taki tüm ayarların yazıcı çıktılarına sahip olacaksınız. Bunları acil bir durumda kullanmak üzere saklamalısınız. ÖNEMLİ! Setup, tüm bilgisayarlarda BIOS ayarları içersinde entegre olarak sunulmaz (örneğin Compaq). Bootmanager (Açılış Yöneticisi), belirli bir tuş

27

kombinasyonu sonucuna bir servis partisyonunu açar. Ayarlara bu partisyon üzerinden ulaşılır. Eğer başka bir sabitdisk taktıysanız veya diskinize erişemiyorsanız, Setup’ı da kullanmazsınız. Compaq’ta söz konusu bir durum için http://compaq.com adresinden, uygun bir başlangıç disketi yükleyebilirsiniz. Yazıcı çıktınızda bulunabilecek tuhaf karakterleri, Setup programında İngilizce ASCII karakter kümesi kullanıldığı için dikkate almayın. Ayrıca ekran üzerinde görünen blok grafik işaretleri de, yazıcıya bağlı olarak ekrandakinden farklı bir şekilde yazdırılabilir. 1.3.2 Windows sistem dosyalarının Win9x/Me altında yedeklenmesi Dosyalar ve Kayıt Veritabanı Kayıt Veritabanı, sistem tarafından kullanılan iki dosyadan (Windows Me’de üç) meydana gelir. Bunlar Windows 95/98 altında, Windows klasörü içerisinde yer alan SYSTEM.DAT ve USER.DAT dosyalarıdır. Windows Me, bunlara ek olarak CLASSES.DAT dosyasına da sahiptir. SYSTEM.DAT: Kayıt Veritabanı’nın bu kısmı, sisteme özel bilgileri içerir. Bu bilgilere ayrıca AYGIT YÖNETİCİSİ’nden de ulaşılabilir. USER.DAT: Burada ise kullanıcı profillerini oluşturan, kullanıcıya özel tüm bilgiler saklanır. CLASSES.DAT: Bu dosya içerisinde HKEY_CLASSES_ROOT anahtarı altındaki anahtarlar bulunur. İPUCU! Windows Me altında Kayıt Veritabanı’nın yapısının değiştirilmesi nedeniyle bir çok eski araç bu yeni dağılımla başarılı bir şekilde çalışamaz ve bu nedenle tüm Kayıt Veritabanı’nın zarar görmesine neden olabilirler. Tüm bu dosyalar, Windows için hayati öneme sahiptirler. Hasarlı bir Kayıt Veritabanı Windows için önceden tahmin edilemeyen sonuçlara nende olabilir. Bu nedenle Windows, sorunsuz bir şekilde yüklenebildiği oturumların açılışı sırasında her iki dosyanın da bir yedek kopyasını oluşturur. Kayıt Veritabanı yedek kopyasını geri yüklemek Windows 95 altında, söz konusu yedek dosyaların isimleri yine Windows klasöründe bulunan SYSTEM.DA0 ve USER.DA0’dır. Bir hata ile karşılaşıldığında bilgisayar MS-DOS modunda başlatılabilir ve daha sonra her iki yedek dosya da SYSTEM.DAT ve USER.DAT olarak kopyalanabilir. Ancak ilk olarak orijinal dosyaların SALT OKUNUR ve GİZLİ özelliklerinin ATTRIB komutu yardımıyla kaldırılması gereklidir. Aksi takdirde kopyala işlemi gerçekleştirilemez. Her iki özelliği de silmek için, DOS komut satırı Windows klasörünü gösterirken aşağıdaki komutu çalıştırmalısınız:

28

ATTRIB -R -H SYSTEM.DAT

Daha sonra yedek dosyayı kopyalayabilirsiniz.
COPY SYSTEM.DA0 SYSTEM.DAT

Böylece, Windows’un son olarak başarılı bir şekilde yüklendiği bir Kayıt Veritabanı’nı yeniden oluşturdunuz. Windows 98 ve Windows Me, Windows 95’ten farklı olarak Kayıt Veritabanı’nın son beş günlük kopyasını standart olarak saklarlar. Bunlar RB000.CAB ile RB004.CAB arasındaki dosyalarda sıkıştırılmış bir şekilde, \WINDOWS\SYSBCKUP klasöründe saklanırlar. Bilgisayar, bir hata karşısında MS-DOS modunda başlatıldığı zaman, yedek dosyalar hasarlı Kayıt Veritabanı yerine \WINDOWS dizinine kopyalanabilir. Bunun için aşağıdaki ifadeyi DOS komut satırında çalıştırmanız yeterli olacaktır:
scanreg /restore

Windows, bunun sonucunda hasarlı Kayıt Veritabanı’nı en son yedek kopyası ile değiştirecektir. Windows, yeniden başlatıldıktan sonra sorunsuz bir şekilde yüklenmelidir. Kayıt Veritabanı’nı yedeklemek Kayıt Veritabanı’nda bir hasar meydana gelmesi seyrek karşılaşılan bir durumdur. Ancak işletim sisteminin hatasız bir şekilde çalışabilmesi için çok büyük bir öneme sahip olduğu için, söz konusu veritabanını başarılı değişikliklerden sonra mutlaka yedeklemelisiniz. Sadece Kayıt Veritabanı’nı yedeklemek için prensip olarak SYSTEM.DAT ve USER.DAT dosyalarının bir diskete kopyalanması yeterlidir. Bu yedekleme işlemini, özellikle yazılım ve donanım konfigürasyonlarında yapılan değişikliklerin başarılı bir şekilde sonuçlanmasının ardından gerçekleştirmelisiniz. Bu tür durumlarda Kayıt Veritabanı da güncellenir. Bu nedenle sistemde yapılan son değişikliklerinde de yedeklenebilmesi için güncel veritabanını da mutlaka diskete kopyalamalısınız. Kayıt Veritabanı’nın düzenli olarak yedeklenmesi gereklidir. Ayrıca ileride sisteminizi çalışır hale tekrar getirmek için konfigürasyon ve başlangıç dosyalarının da yedek kopyalarının oluşturulması gerekir. Bu tür dosyalarda genellikle, ilgili programın onsuz çalışamayacağı özel bilgiler bulunur. Bunlar arasında CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT haricinde Windows’un başlangıç dosyaları SYSTEM.INI ve WIN.INI de bulunur. Şayet bu dosyalar, sistemin o anki durumuna uygun olmazlarsa sorunlar ortaya çıkabilir.

29

Scanreg

SCANREG, Windows 98/Me işletim sistemlerinin her açılışında Kayıt Veritabanını otomatik olarak yedekliyor. Windows 98 standart olarak, RB000.CAB ile RB004.CAB biçiminde isimlere sahip olan beş tane yedek kopya oluşturur. Bu dosyalar \WINDOWS\SYSTEM klasöründe, sıkıştırılmış bir halde bulunurlar. Eğer SCANREG ayarlarında bir değişiklik yapmazsanız, aşağıdaki dosyalar yedeklenir: SYSTEM.DAT USER.DAT SYSTEM.INI WIN.INI Bir hata sonucunda AUTOEXEC.BAT, CONFIG.SYS ve MSDOS.SYS dosyalarına da ihtiyaç duyulacağı için Windows 98/Me’nin söz konusu dosyaları da yedeklemesini sağlamalısınız. Bunun için aşağıdaki işlemleri yerine getirin: 1. BAŞLAT/PROGRAMLAR/DONATILAR/NOT DEFTERİ komutunu kullanarak Not Defteri’ni çalıştırın. 2. DOSYA/AÇ komutunu kullanarak SCANREG.INI dosyasını açın. Bu dosya Windows klasöründe saklanır. 3. Dosyanın sonuna aşağıdaki satırı ekleyin:
Files=30autoexec.bat,config.sys,msdos.sys.

30

Resim 1.7: Ayrıca yedeklenmesini istediğiniz dosyaları SCANREG.INI içerisinde belirtebilirsiniz.

4. Üzerinde değişiklik yaptığınız dosyayı kaydedin. Eklenen dosyalar, Windows 98/Me’nin bir sonraki açılışında SCANREG tarafından otomatik olarak yedekleneceklerdir. Ancak Windows bu dosyaları sadece sabitdiske kaydeder. Bu nedenle söz konusu yedek dosyalarının belirli aralıklarla mutlaka diskete aktarılması gerekmektedir. 1. Windows Gezgini’ni açın ve \WINDOWS\SYSBCKUP klasörünü görüntüleyin. RB000.CAB’den RB004.CAB’e kadar olan tüm dosyalar burada bulunurlar. 2. Şayet bu dosyaları göremezseniz, GÖRÜNÜM/KLASÖR SEÇENEKLERİ komutunu çalıştırın ve ekrana gelen penceredeki GÖRÜNÜM kartını etkinleştirin. Buradaki listede bulunan GİZLİ DOSAYA VE KLASÖRLERİ GÖSTER seçeneğini işaretleyin. 3. Fare imlecini yedeklemek istediğiniz dosyanın üzerine taşıyın ve farenin sağ tuşuna basın. Ekrana gelen nesne menüsündeki GÖNDER komutunu çalıştırın ve disket sürücüsünü seçin. Windows seçili dosyaları şimdi diskete kopyalayacaktır. 4. Kopyaladığınız CAB dosyasının içeriğini bir sıkıştırma programı (örneğin WinZip) ile görüntüleyebilirsiniz.

31

Resim 1.8: Yedeklenen CAB dosyasının içeriği.

1.3.3 Windows Me, Windows 2000 ve Windows XP Windows 2000 ve Windows Me başka bir yol izliyorlar. Windows 2000 ile beraber sistem bilgileri koruması karşımıza çıktı. Bu, sistem dosyalarının değiştirilmesini veya üzerlerine yazılmasını önlüyor. Şayet bir sistem dosyasının üzerine yazılırsa veya değiştirilirse, Windows 2000 bu dosyanın orijinalini otomatik olarak geri yüklüyor. Windows Me’de sistem bilgisi koruması Sistem bilgisi koruması, sistem dosyalarının üzerine yazılmamasına dikkat eder. Windows Me, sistem dosyasını değişikliklere veya üzerine yazılmaya karşı yedeklemiştir. Son olarak söz konusu sistem dosyası, yedeklenen bir önceki versiyonu ile değiştirilir. Windows bu işlemi kullanıcının bilgisi haricinde otomatik gerçekleştirir. Sistem korumasının çalışmasını \Windows\System\sfp klasörü içerisinde bulunan Sfplog.txt dosyasından takip edebilirsiniz. DİKKAT! Windows Me’nin Kayıt Veritabanı’nın yapısı Windows 9x versiyonlarındakinden farklıdır. Burada, SYSTEM.DAT ve USER.DAT dosyalarına ek olarak CLASSES.DAT dosyası da bulunur. Bu ek dosya içerisinde HKEY_CLASSES_ROOT anahtarındaki öğeler saklanır. Bu nedenle bir çok eski araç Kayıt Veritabanı’nın bu kısmını başarılı bir şekilde düzenleyemiyor ve bunun sonucunda tüm Kayıt Veritabanı’na hasar verebiliyorlar!!! Windows Me altında Sistem Geri Yükleme Sistem Geri Yükleme yardımıyla, sistemin belirli bir zamandaki durumunu belirten bir fotoğrafı oluşturulabilir. Sistem, oluşturulan geri yükleme noktası sayesinde ileride istendiği zaman tekrar eski durumuna geri döndürülebilir. Kayıt Veritabanı ve sistem geri yükleme sırasında gerekli olacak tüm dosya ve klasörler yedeklenir. Tam olarak hangi dosyaların ve klasörlerin yedekleneceğinin listesi ise \Windows\System\Restore klasöründe bulunan Filelist.xml dosyasında tutulur. Geri yükleme noktası bilgileri ise Windows’un her partisyonda sakladığı _Restore adındaki korunmuş bir klasörde saklanırlar. İlk geri yükleme noktası Windows Me kurulduktan hemen sonra otomatik olarak gerçekleştirilir. Daha sonra Windows, 10 saat kesintisiz olarak çalıştırıldıktan sonra veya 24 saat sonunda (hangi şartın önce gerçekleştiğine bağlı olarak) güncel sisteme bağlı olarak bir geri yükleme noktası oluşturur. Office 2000’de olduğu gibi yeni kurulum programları da geri yükleme noktaları oluştururlar. Ancak Sistem Geri Yükleme fonksiyonun da olumsuzlukları bulunur:

32

Şayet sabitdisk üzerindeki kullanılabilir boş alan 200 Mbyte’ın altına düşerse, Sistem Geri Yükleme otomatik olarak devre dışı kalır. Bu nedenle o zamana kadar oluşturulan tüm geri yükleme noktaları da bir daha kullanılmamak üzere silinirler. Sadece belirli dosyalar ve klasörler dikkate alınırlar. Eğer alanın % 90’ı geri yükleme bilgileri ile dolarsa, Windows kullanılabilir boş alan oranı % 50 olana kadar eski geri yükleme noktalarını (First In–First Out, “ilk giren ilk çıkar” kuralına göre) otomatik olarak (kullanıcıyı bilgilendirmeden) silmeye başlar. Geri yükleme noktaları arasında gezinemezsiniz. Sistem, bir geri yükleme noktası yardımıyla yeniden yüklendiğinde, bundan daha yeni sistem konumları silinecektir. Ayrıca geri yükleme işlemini geri almak da mümkün değildir. \Belgelerim klasöründeki dosyalar, Sistem Geri Yükleme fonksiyonu tarafından yedeklenmezler. DİKKAT! Windows Me altında, Windows partisyonları üzerinde daima 200 Mbyte’ın üzerinde kullanılabilir boş disk alanı olmasını sağlayın. Aksi takdirde Sistem Geri Yükleme fonksiyonu devre dışı kalacaktır. Bunun sonucunda saklanan tüm geri yükleme noktaları da silinir. Windows Me Sistem Geri Yükleme fonksiyonunu çalıştırmak 1. Denetim Masası üzerinde bulunan SİSTEM simgesine iki kere tıklayın. Ekrana gelen penceredeki Başarım kartını etkinleştirin ve Dosya Sistemi düğmesine tıklayın. 2. Sorun Giderme kartındaki SİSTEM GERİ YÜKLEME’Yİ DEVREDEN ÇIKAR seçeneğindeki işareti kaldırın. Geri yükleme noktası oluşturmak Sistem Geri Yükleme fonksiyonu, bir geri yükleme oluşturduğunuz zaman, sistemin o andaki konumunu kaydeder. noktası

1. Sistem Geri Yükleme fonksiyonunu, BAŞLAT/PROGRAMLAR/ DONATILAR/SİSTEM ARAÇLARI/SİSTEM GERİ YÜKLEME komutunu kullanarak çalıştırın. 2. GERİ YÜKLEME NOKTASI OLUŞTURUN seçeneğini işaretleyin ve İLERİ düğmesine tıklayın.

33

Resim 1.9: Sistem Geri Yükleme açılış penceresi.

Resim 1.10: Bir açıklama girin.

34

3. Oluşturacağınız geri yükleme noktası için bir açıklama girin. İLERİ düğmesine tıkladığınızda, geri yükleme noktası oluşturulacaktır. Ardından yeni geri yükleme noktasının bilgileri ekrana gelecektir. Biraz önce girdiğiniz açıklamayı değiştirmek için GERİ düğmesine tıklayabilirsiniz. TAMAM düğmesine tıkladığınız da açıklama kaydedilecek ve işlem sona erecektir.

Resim 1.11: Geri yükleme noktasının bilgileri görüntüleniyor.

Windows 2000 altında dosya koruması Windows 2000 de bir sistem dosyası koruma fonksiyonuna sahiptir. Bu dosya koruması SYS, DLL, OCX, TTF, FON ve EXE uzantılarına sahip sistem dosyalarını kontrol eder. Windows dosya koruması arka planda çalışır ve sistem dosyalarının değiştirilmesine ve üzerine yazılmasına dikkat eder. Değiştirilen dosyanın uygun bir dijital imzaya sahip olup olmadığı, daha sonra Windows 2000 tarafından kontrol edilir. Eğer dosya uygun bir sayısal imzaya sahipse aynen kalır, aksi takdirde \WINNT\System32\Dllcache korunmuş klasöründeki yedek kopya ile değiştirilir.

35

Windows 2000 dosya korumasını etkinleştirmek Windows Dosya Koruması normalde standart olarak etkindir. Ancak bir kere devre dışı bırakıldıysa Kayıt Defteri’ndeki HKEY_LOCAL_MACHINE\ SOFTWARE\Microsoft\Windows NT\CurrentVersion\Winlogon anahtarı üzerinden tekrar çalıştırılabilir. Bunun için pencerenin sağında bulunan SFCDisable DWORD Değerini “0” olarak değiştirmeniz yeterlidir. Bunun sonucunda dosya koruması tekrar etkin olacaktır.

Resim 1.12: Windows 2000 dosya koruması çalışıyor.

Windows 2000 ve XP kayıt veritabanını yedeklemek Kayıt veritabanındaki bilgiler işlevlerine göre farklı dosyalara dağıtılmışlardır. Bunların tam olarak ne olduklarını kayıt veritabanı üzerinden öğrenebilirsiniz. Kayıt veritabanını bir araya getiren dosyaların listesini “HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Control \hivelist anahtarı altında bulabilirsiniz. Buradaki öğeler incelendiğinde SAM, SECURITY, SOFTWARE, SYSTEM ve DEFAULT dosyalarının \WINNT\System32\Config klasöründe bulunduğu görülür. Ayrıca her bir kullanıcıya ait ayarlar NTUSER.DAT ve UsrClass.dat dosyalarında saklanırlar. Bu dosyaların saklanacakları yer, yönetici tarafından belirlenebilir. Ancak Windows 2000,

36

dosyaları standart olarak \Documents and Settings\<Kullanıcıİsmi> altında saklar. Windows çalıştığı sürece dosyalar özellikle açık kalacakları için, Windows Gezgini kullanılarak yedeklenmeleri mümkün değildir. Kayıt Veritabanı’nın yedeklenme seçeneği Windows donatıları arasında yer alan Yedekle aracına entegre edilmiştir. İPUCU! Windows 2000 ve Windows XP’nin kullandıkları standart klasörler farklıdırlar. Windows 2000 \WINNT, Windows XP ise \Windows klasörünü kullanır. Ancak bunlar aynı alt klasörlere sahiptirler.

Windows 2000 altında kayıt veritabanını yedeklemek 1. BAŞLAT/PROGRAMLAR/DONATILAR/SİSTEM ARAÇLARI /YEDEK komutunu kullanarak Yedekle aracını çalıştırın. Alternatif olarak BAŞLAT/ÇALIŞTIR penceresinde “ntbackup” komutunu da çalıştırabilirsiniz. 2. Kayıt veritabanı ACİL ONARIM DİSKETİ fonksiyonu üzerinden yedeklenir. Ancak bunun için takip eden penceredeki ONARIM DİZİNİNE KAYIT DEFTERİNİ DE YEDEKLE seçeneğini işaretlemelisiniz.

Resim 1.13: Kayıt veritabanı yedeklenecektir.

37

3. TAMAM düğmesine tıklayın. Yedekleme işlemi başladıktan sonra disket ile ilgili olarak ekrana gelen hata mesajını gönül rahatlığıyla göz ardı edebilirsiniz. Kayıt veritabanı dosyaları \WINNT\Regback klasörüne yedeklenirler. Windows XP altında ise durum biraz farklıdır. Yedek dosyalar Windows\Repair klasöründe bulunurlar. Bunlar, Windows’un yedekleme programı tarafından, yedekleme işlemi sırasında yedekleme sihirbazları üzerinden buraya kopyalanırlar. Yeni sayılabilecek bu işletim sistemi, sadece sistem dosyalarını yedekleme seçeneğini işaretleseniz bile 1.500’ün üzerinde dosya yedekleyecektir. Hızlı bir yedekleme için bu yöntem uygun değildir. Ayrıca bu yöntem, dikkat çekici başka bir dezavantaja daha sahiptir. Sistemin tamamını yedeklemek istemiyorsanız, kayıt veritabanını tek başınıza yedeklemekten başka seçenek kalmaz.

Windows XP altında dosya koruma Windows XP de sistem dosyaları için bir koruma fonksiyonuna sahiptir. Burada, silinen, üzerine yazılan veya değiştirilen tüm sistem dosyaları Windows XP tarafından orijinalleri ile değiştirilirler. XP’nin yedek dosyaları \windows\system32\dllcache klasöründe saklanırlar. Windows XP altında sistem geri yükleme Windows XP, Windows Me’dekine benzer şekilde geri yükleme noktaları yardımıyla sistemin geri yüklenmesini mümkün kılar. Bir geri yükleme noktası aşağıdaki şekilde oluşturulur: Kullanıcı tarafından manuel olarak Windows XP tarafından her 24 saatte Sayısal imzaya sahip olmayan sürücüler yüklenirken Shield Pro 7 veya Windows Installer ile kurulan programlarda Otomatik Windows güncellemesinde Entegre olarak sunulan yedekleme programının bilgileri geri yüklemesi sırasında Sistem Geri Yükleme fonksiyonun hangi dosya ve klasörleri dikkate aldığını veya göz ardı ettiğini \WINDOWS\SYSTEM32\RESTORE klasöründeki FILELIST.XML dosyasındaki listeden görebilirsiniz. İPUCU! BAŞLAT/ÇALIŞTIR penceresinde MSCONFIG komutunu çalıştırarak pencereler arasında vakit kaydetmeden Sistem Yapılandırma Yardımcı Programı’na ulaşabilirsiniz.

38

Windows XP altında geri yükleme noktası oluşturmak 1. Sistem Geri Yükleme fonksiyonunu BAŞLAT/YARDIM VE DESTEK\SİSTEM YAPILANDIRMA HİZMET PROGRAMI\SİSTEM YAPILANDIRMA HİZMET PROGRAMINI BAŞLAT bağlantısına tıklayarak açabilirsiniz. 2. Burada bulunan SİSTEM GERİ YÜKLEMEYİ BAŞLAT düğmesi uygulamayı çalıştırtacaktır. Şimdi GERİ YÜKLEME NOKTASI OLUŞTURUN seçeneğini işaretleyin ve İLERİ düğmesine tıklayın. 3. Ekrana gelen pencere üzerinde geri yükleme noktası için bir açıklama girin ve İLERİ düğmesine tıklayın. Windows bunun sonucunda eri yükleme noktasını oluşturacak ve son olarak geri yükleme noktasına ait bilgileri görüntüleyecektir. Kurtarma konsolunu kurmak Bu konsolu, bir arıza durumunda, eğer XP bir hata nedeniyle çalışmayı reddederse, hasarlı kayıt veritabanını tamir etme imkanına sahip olmak için halen çalışır durumda olan bir işletim sistemi üzerinde kurmalısınız. 1. Windows XP CD’sini yerleştirin.BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutunu kullanarak çalıştır penceresini açın. 2. \i386 klasöründe bulunan WINNNT32.exe dosyasını /cmdcons parametresini kullanarak çalıştırın. 3. Evet düğmesine tıklayarak kurulumu başlatın. Yükleme sonrasında Windows yeniden başlatılacaktır. 4. Windows, bilgisayar yeniden açılırken ekrana gelen açılış menüsünde yeni bir öğe gösterecektir. MICROSOFT WINDOWS XP KURTARMA KONSOLU sayesinde bir hata durumunda kurtarma konsolunun metin bazlı bir versiyonuna ulaşabilirsiniz. Kurtarma konsolu bir arıza durumunda tüm dosya ve klasörlere erişme hakkına sahip olabilmesi için Denetim Masası’nda uygun bir değişiklik yapılmalıdır: 1. Denetim Masası’nı açın ve KLASİK GÖRÜNÜMÜ etkinleştirin. Burada bulunan YÖNETİMSEL ARAÇLAR/YEREL GÜVENLİK İLKESİ/YEREL İLKELER/GÜVENLİK SEÇENEKLERİ öğesini seçin.

39

2. Farenin sağ düğmesini kullanarak KURTARMA KONSOLU: DİSKET KOPYALAMA İLE TÜM DİSKET SÜRÜCÜ VE KLASÖRLERE ERİŞİME İZİN VER ilkesine tıklayın ve ÖZELLİKLER komutunu çalıştırdıktan sonra ekrana gelen penceredeki ETKİN seçeneğini işaretleyin.

Resim 1.14: Kurtarma konsolu, tüm dosya ve klasörlere erişme hakkında sahip olmalıdır.

1.4 Donanım Bakımı: Donanım hatalarına ön hazırlık
Donanım tarafında da alacağınız tedbirler ile bilgisayarınız ile yaşamınızı kolaylaştırabilirsiniz. Farklı arızalar çok önceden alınan önlemler ile ortaya çıkmadan çözüme kavuşturulabilirler. Bunun için tabii ki biraz zaman ayırmanız gerekmektedir. Ancak yaptığınız bu yatırımın karşılığını ileride en iyi şekilde alacağınız emin olabilirsiniz. Hata kaynaklarını ortadan kaldırmak için bazen sadece küçük bir işlem yeterli olacaktır. Bu bölümde bilgisayarınızla mümkün olan en uzun sürede ve hatasız bir şekilde çalışabilmeniz için donanımlarınıza nasıl bakmanız ve hangi tedbirleri almanız gerektiğini göreceksiniz.

1.4.1 Doğru yerin seçilmesi Bilgisayarınızı herhangi bir sıcaklık kaynağının yakınlarına koymaktan kesinlikle kaçınmalısınız. Bir ısıtmanın yakınındaki veya direkt olarak güneş ışını altında kalan bir yer donanımlarınız için öldürücü olabilir. Kasanın içerisinde

40

oluşan sıcaklık havalandırmalar yardımıyla etkili bir şekilde bertaraf edilemez. Bu nedenle donanımınızın sıcaklığı zaman içerisinde artacak ve çalışmalarını engelleyecektir. Bilgisayarınızın konum hatası ilk olarak bu tür bir nedenden ötürü çöktüğünde dikkatinizi çekecektir. Donanım bileşenleri yükselen sıcaklık nedeniyle, ileride çalışmasını engelleyebilecek şekilde devamlı olarak aşınacaktır. Eğer bilgisayarınızın uzun süre çalışmasını istiyorsanız, PC’nizi koyacağınız yeri titizlikle seçmelisiniz. Aynı durum monitörünüz, yazıcınız ve bilgisayarınızın sahip olduğu diğer harici aygıtlar için de geçerlidir.

1.4.2 Bilgisayarınızın içini bu şekilde temizleyebilirsiniz Bilgisayarınızın içerisinde zamanla toz birikmeye başlar. Güç kaynağında bulunan havalandırma, kasa içi soğutmanın sağlanabilmesi için devamlı olarak hava değişiminde bulunur. Ancak bu havalandırma kasa içerisine sadece serin hava değil aynı zamanda, içerideki toz tabakasını kalınlaştıracak olan toz parçacıkları getirir. Toz, zaman içerisinde havalandırma fonksiyonunu, havalandırmalar üzerinde etkili bir sıcaklık akışını engelleyecek şekilde rahatsız etmeye başlar. Bunun sonucu ise, donanım bileşenlerinin ömrünü ciddi bir şekilde kısaltabilecek olan iç sıcaklığın devamlı olarak artmasıdır. Bu nedenle bilgisayarınızı kirlenme derecesine göre her yarım senede bir veya en azından senede bir tozlardan temizlemelisiniz. Yapmanız gereken işlem çok basittir. Bunun için sadece bilgisayarınızın kasasının kapağını açmalısınız. Ancak bundan çekinmenize kesinlikle gerek yok. Ayrıca aşağıda anlatılanları eksiksiz bir şekilde yerine getirdiğiniz sürece bilgisayarınıza zarar vermekten korkmanıza gerek yok. Veri yedekleme Eğer verilerinizi şu ana kadar hiç yedeklemediyseniz artık zamanı geldi demektir. Temizleme işlemi sırasında hiçbir arızaya neden olma ihtimali bulunmamasına rağmen, istisnalara karşı tedbirli olmak ve verilerinizi her ihtimale karşı yedeklemek zorundasınız. Çalışma materyali Bilgisayarınızın temel bakımı için aşağıdaki araç ve materyallere ihtiyacınız olacak: Kasayı açmak için bir adet yıldız tornavida

41

Statik yüklemeleri engellemek için elektronik mağazalarından temin edebileceğiniz bir antistatik bilezik. Çıkan vidaları kaybetmemek için küçük bir kutu Elektronik mağazalarından bulabileceğiniz bir kutu basınçlı hava Şimdi temizlik zamanı 1. Çalışmak için uygun bir yer ayarlayın. Bu işlem oldukça tozlu olabileceği için balkon, bahçe gibi açık alanları tercih etmenizde fayda olacaktır. 2. Kasadaki, fare, monitör, klavye gibi tüm bağlantıları çıkartın. Tabii ki elektrik kablosu da bunlara dahil. 3. Kasayı açın ve bilgisayarın havalandırma deliklerini basınçlı hava yardımıyla temizleyin. 4. Herhangi soruna neden olmamak için şimdi antistatik bileziği takın. 5. Tüm donanım bileşenlerini artık basınçlı hava yardımıyla temizleyebilirsiniz. Ancak bu sırada disket sürücüleri, CD-Rom veya Streamer gibi sürücüleri de temizlemeyi unutmayın. Aynı şekilde güç kaynağını ve havalandırmaları da temizleyin. 6. Bilgisayarınızı tamamen temizledikten sonra kasasınız henüz kapatmayın. Tüm harici bileşenleri tekrar takın. Bu sırada elektrik kablosunu da unutmayın. 7. Bilgisayarınızı çalıştırın ve herhangi bir sorun olup, olmadığını kontrol edin. Sistemin açılışı sırasındaki mesajlara dikkat edin. Eğer bilgisayarınız sorunsuz bir şekilde açılırsa, takılı olan tüm aygıtları (Fare, klavye, tarayıcı) kısaca kontrol edin. Eğer her şey yolundaysa bilgisayarınızı kapatabilir ve vidalarını takabilirsiniz. Aksi takdirde kablo bağlantılarını tekrar kontrol edin. Muhtemelen bir kablo bağlantı yerinden çıkmış veya bir kart tam olarak yerine oturmamış olabilir.

42

43

2

2. Eğer bilgisayar açılmazsa

2.1 Bilgisayar tepkisiz
Bilgisayarınız, açma düğmesine bastığınız zaman hiçbir tepki vermiyorsa, ilk olarak elektrik bağlantısını sağlayan kablonun her iki ucundaki bağlantılarda bir sorun olup olmadığını kontrol etmelisiniz. Elektrik süpürgesi ile dikkatsiz bir şekilde temizlik yaparken veya toz alırken fişin, takılı görünmesine rağmen, prizden çıkmasına neden olabilirsiniz. Kablo bağlantısında bir sorun yoksa ve buna rağmen bilgisayarınız hala açılmıyorsa, çeşitli araçlar yardımıyla prizdeki gerilimde bir sorun olup olmadığını kontrol edebilirsiniz. Bunun için çalışır durumdaki elektronik bir cihaz temin edin, (örneğin radyo veya elektrikli süpürge) ve bunu söz konusu prize takın. Eğer bu cihaz da çalışmazsa, sigorta kutusunda bir sorun olup olmadığını kontrol edin. Eğer bilgisayarınız herhangi bir yaşam belirtisi göstermemeye devam ediyorsa, sorunun arızalı bir güç kaynağından veya

44

düğmesinden kaynaklandığı düşünülebilir. Bazı bilgisayarlardaki elektrik düğmesi mekanik bir kol tertibatı ile çalışır. Eğer bu kırıldıysa veya hasar gördüyse, güç kaynağındaki elektrik düğmesi açılamayacaktır. Bir laptop ve notebook’ta ise kullanılan pil deşarj olmuş veya şarj ünitesi arızalanmış olabilir. ATX Güç kaynağı Birçok ATX güç kaynağı, bilgisayar kasanının arka yüzünde bulunan küçük bir elektrik düğmesine sahiptir. Bu düğmenin yanlışlıkla kapatılıp kapatılmadığını da kontrol edin. ATX güç kaynakları 5V Stand By gerilimine sahiptirler. Kullanılan sistem kartı, güç kaynağının sunabileceğinden daha fazla akım talep edebileceği için Stand By konumunda gerilim kesintiye uğrayabilir. Kapalı bir bilgisayarın (bilgisayar Stand By modunda, elektrik düğmesi kapalı) Stand By konumundaki gerilimini ölçebilirsiniz. Bir ATX güç kaynağının fiş yerleşimini kitabın sonundaki ekte bulabilirsiniz. Eğer gerilim 4.75 V’un altında olursa, güç kaynağını 5 V Stand By konumunu destekleyen daha büyük bir gerilim rezervine sahip başka bir güç kaynağı ile değiştirmelisiniz. Fare, Siemens bilgisayarın çalışmasını aksatıyor Siemens anakartları, PS/2 bağlantı noktasında farklı bir pin yerleşimine sahipler. Fişteki normalde aktif olmayan iki adet pin, ek bir güç düğmesi olarak kullanılıyor. Ancak bu iki pin sadece klavyede değil fare bağlantı noktasında da mevcut. Bu durumda PS/2 bağlantı noktasına bir kombi fare (seri ve PS/2 bağlantı noktası üzerinden kullanılabilen) bağlandığı zaman, söz konusu güç düğmesi sorun çıkartıyor. Bu nedenle farenin ihtiyaç duyduğu dört bağlantıyı sağlayan bir adaptörün kullanılması gerekmektir. Bu adaptörü hazırlamak için kullanacağınız yapıyı kitabın sonundaki bulabilirsiniz. Bu esnada 2 ve 6 numaralı bağlantıların (NC’nin de) kullanılmamasına dikkat etmelisiniz. ATX bilgisayardaki güç düğmesini kontrol etmek ATX güç kaynakları, AT güç kaynaklarından farklı olarak devamlı gerilim altındadırlar. Bilgisayar, ATX fişinin 14 numaralı pin’ine bir güç iletildiğinde çalışmaya başlar. Böylece, ATX bilgisayarın açma düğmesinin sadece tek bir tuştan meydana gelmesi sağlanır. Tuşun çalışıp çalışmadığını ise açılmış bir kağıt ataşı yardımıyla test edebilirsiniz. Bunun için 14 numaralı pin’i (PS-On) yanından bulunan 13 numaralı siyah pin ile bağlayın. Bilgisayar şimdi çalışmalıdır... çalışmazsa güç kaynağı arızalanmış veya bir kısa devre meydana gelmiş olabilir. Ama bilgisayar çalışırsa, güç düğmesi arızalanmış veya anakart üzerinde bir

45

kesinti meydana gelmiş olabilir. Tecrübeli kullanıcılar 13 ve 14 numaralı pin’ler arasındaki bağlantıyı istedikleri sürece kullanabilirler, ancak bilgisayarın şebeke gerilimi kesilerek açılması ve kapatılması gereklidir. Güç kaynağı arızalı mı? Arızalı bir güç kaynağı ancak teknik bir alt yapı ile tekrar tamir edilebilir. Bunun için yeterli donanıma sahip bir elektronik uzman gereklidir. Bu noktada tek başınıza yapabileceğiniz tek şey, çıkış gerilimini ölçmek ve güç kaynağı içerisinde bulunan dahili sigortanın sağlam olup olmadığını kontrol etmektir. Ancak, güç kaynağının sahip olduğu dahili sigortayı kontrol etmek için ilk olarak güç kaynağını sökmeli ve daha sonra kaynağın kasasını açmalısınız. Eğer bilgisayarınızın garanti süresi henüz dolmadıysa, güç kaynağının açılması ile garanti sona ereceği için bu işlemi yerine getirmekten kaçınmanız tavsiye edilir. HAYATİ TEHLİKE, DİKKAT! Güç kaynağını açmadan önce ilk olarak elektrik fişini çıkartmalısınız. Açık durumdayken kaynak içerisindeki gerilim 1.000 volta kadar çıkabilir ve arıza durumunda bu rakam daha da yüksek olabilir. Güç kaynağının gerilimi nasıl ölçülür? Çıkış gerilimini ölçmek için, aksi takdirde sağlıklı bir ölçüm yapılamayacağından dolayı, anakartın güç bağlantılarını sökmemelisiniz. Sadece PC kasasının kapağını çıkartmanız yeterli olacaktır. Gerilimleri, rahatlıkla temin edebileceğiniz bir voltmetre veya çoklu ölçüm aracı yardımıyla ölçebilirsiniz. Voltmetrenin ölçüm uçları, yukarıdan direkt olarak fişin içerisine girerek buradaki izole edilmemiş uçlara ulaşılabilmesi için uzun ve ince olmalıdır. Kasanın içerisinde, bilgisayarınızın yaşına bağlı olarak bir AT güç kaynağı veya ATX standardına uygun yeni bir güç kaynağı ile karşılaşabilirsiniz. Bir AT güç kaynağından +5 V, -5 V, +12 V ve -12 V gerilimleri bulunur. Kırmızı kablo +5 V, beyaz –5 V, sarı +12 V ve mavi kablo ise – 12 V gerilim taşıyor. Daha eski bilgisayarlarda ise kablolar için farklı renkler de kullanılmış olabilir. Yeni ATX güç kaynakları ise yukarıda anlatılan gerilimlerin haricinde + 3,3 V ve PC kapalı olduğu zaman dahi 5 V gerilim barındıran 5 V’luk bir Stand By kaynağı sunuyor. Bir ATX güç kaynağını iki sıra halinde dizilmiş, 20 kutuplu bağlantı fişinden ayırt edebilirsiniz. Her bir bağlantı fişinin yerleşim planını beraberinde sunulan CDROM’da bulabilirsiniz. Şayet ölçülen gerilimlerden biri eksik çıkacak olursa, güç kaynağı arızalanmıştır ve kesinlikle değiştirilmesi gerekmektedir. Bu tür bir arızaya düşük kapasiteli güç kaynakları da neden olabilirler. Maalesef piyasada, özellikle daha eski modellerde, halen düşük kapasiteli güç kaynakları ile karşılaşmak mümkün.

46

Bilgisayar, ek donanımlarla geliştirildikçe güç kaynağı zaman içerisinde aşırı yüklenir ve bunun sonucunda arızalanır. Açma/Kapama düğmesi arızalı Arızalı bir açma/kapama düğmesi ise başka bir hata kaynağı olarak karşınıza çıkabilir. Aslında oldukça seyrek karşılaşılan bir hata olmasına rağmen, karşılaşmak yine de mümkündür. Açma/kapama düğmesini bir kaçak kontrolörü veya bir çoklu ölçüm aracı yardımıyla kontrol edebilirsiniz. Düğme, açık durumunda iken kaçak olmalıdır. HAYATİ TEHLİKE, DİKKAT! Açma/Kapma düğmesini kontrol etmeden önce kendinizi elektrik çarpmasına karşı korumak için elektrik fişini çekmelisiniz. Dahili sigorta mı arızalı? Birçok güç kaynağında küçük bir sigorta bulunur. Bazı cihazlar değiştirilebilir sigortalara sahiplerdir, ancak bazı kaynaklarda ise lehimlenmiş, yani sabit sigortalar bulunur. Güç kaynağınızdaki sigorta arızalandıysa ve değiştirdikten sonra tekrar yanıyorsa, güç kaynağınız artık tamir edilemez, ve mutlaka değiştirilmesi gereklidir. Bilgisayar servisi veya elektronik dükkanları güç kaynağınızı tamir edebileceklerini dile getirseler de bunlardan uzak durmalısınız. Bu kadar karmaşık bir güç kaynağını ancak yetkili firmalar garantili olarak tamir edebilirler. Birçok tamirci sadece birkaç parçayı değiştirecektir ve ayrıca bunun sonucunda karşınıza çıkacak fatura da cabası. Yeni bir güç kaynağı montajı Tek bir güç kaynağı, içerisinde ayrı bir kaynağı olan yeni bir kasaya göre göz ardı edilebilecek bir oranda ucuzdur. Bu nedenle ilk etapta yeni bir kasa satın almayı tercih edebilirsiniz. Alacağınız kasa, ileride yeni sürücüler eklerken daha az sorunla karşılaşmanız açısından büyük olmalıdır. Ayrıca güç kaynaklarının yapıları da, istenen her güç kaynağının eski kasalara monte edilmesini mümkün kılmayacak şekilde farklıdır. Yeni bir kasa satın almadan önce ana kartınızın biçimini mutlaka kontrol etmelisiniz. Bir Baby AT anakartı tabii ki sadece AT kasalarla ve ATX anakart ise doğal olarak ATX kasalar ile uyumlu olacaktır. Eski kasanızı kullanmaya devam etmek isterseniz, güç kaynağını değiştirirken dikkat etmeniz gereken birkaç nokta var. İlk olarak sahip olduğunuz

47

güç kaynağının türünü bilmelisiniz. Satın alırken de yeni güç kaynağınızın en azından eski ile aynı güce sahip olmasına dikkat etmelisiniz. Yeni güç kaynağı sahip olduğunuz konfigürasyona bağlı olarak en azından 200 watt, daha yeni 3B ekran kartına sahip sistemlerde ise 250 watt gücünde olmalıdır. Athlon veya Intel P4 işlemcili bilgisayarlar ise özellikle kuvvetli güç kaynaklarına ihtiyaç duyarlar ve bunun için en az 300 watt uygun bir seçim olacaktır. Bilgisayarınız, bu güçteki bir kaynak ile sorunsuz olarak çalışabilir. İleride yeni donanımlar yüklediğiniz zaman, eksi kaynağınızın gücü düşük olmadığı sürece yeni bir güç kaynağı satın almanıza gerek kalmaz. Bir ATX güç kaynağının ise arka tarafında ayrı bir açma/kapama düğmesi olmasına dikkat etmelisiniz. Bilgisayarınızın elektriğini, ancak bu düğme sayesinde fişini prizden çıkarmadan tamamen kesebilirsiniz! Güç kaynağını sökmeden önce bilgisayarın kapalı ve elektrik fişinin prizden çıkarıldığından emin olmalısınız. Ayrıca çalışmaya başlamadan önce daha önce bahsettiğimiz anti-statik bileziği de takmalısınız. AT güç kaynağı, her birinde altı kablo bulunan anakarta bağlanmış iki fişe sahiptir. Anakart veya fiş “P8” ve “P9” ile işaretlenmişlerdir. Güç kaynağını sökmeden önce fişlerin iç taraflarına, ileride bir hata yapmamak için kalıcı bir kalem yardımıyla işaret koymalısınız. Eski fişlerde, her bir kablonun rengi yardımıyla yeni fişleri nasıl takmak zorunda olduğunuzu çıkartabilirsiniz. DİKKAT! Anakarta güç sağlayan fişler her zaman kodlanmamışlardır ve bu nedenle değiştirilmeleri durumunda sorunlar ortaya çıkabilir. Eğer fişler değiştirilirse anakart ve muhtemelen üzerinde takılı olan ek kartlar ile bağlantılı sürücüler de zarar görebilirler.

Resim 2.1: Anakarta güç sağlayan fişler.

48

Bir ATX güç kaynağında ise sadece tek bir güç aktarım fişi bulunur. Bu fişin, alınan güvenlik önlemleri sayesinden yanlış takılma ihtimali olmadığı için işaretlenmesine gerek yoktur.

2.2. PC kısa bir süre çalışıyor ve daha sonra duruyor
Şimdi bilgisayarın kendisiyle ilgili çok daha fazla problem mevcut. Bilgisayarın hiç çalışmadığı birçok durum mevcuttur. Bu durumda yapabileceğiniz en iyi şeyleri gördünüz. Bilgisayarınız ara sıra, beklemeyen şekilde çöktüğü zaman da çözümü bulmanızda yardımcı olacak bilgiler elde edebilirsiniz. Genellikle turuncu renk ile gösterilen bir kablo Power Good veya Power OK sinyaline sahiptir. Bu sinyal, güç kaynağının donanım bileşenlerinin çalışması için sunduğu gerilimlerde sorun olmadığını gösterir. Power Good sinyalinin bilgisayarın açılma süreci için önemli bir anlamı vardır. Bu kablo, bilgisayar çalıştırıldıktan yaklaşık 100 ms sonra diğer tüm gerilimler yolunda ise 5 V’luk bir gerilime sahip olur. Anakartın çevre birimleri kontrolörü eğer bu sinyali alamazsa, tüm adres ve veri yollarını kullanıma kapayın. Böylece, tanımlanmamış yazma işlemlerinin CMOS-RAM’de gerçekleştirilmesi ve bilgisayarın bir daha açılmama ihtimalinin engellenmesine çalışılır. Güç kaynağının soğutucusu, anakart kaynaktan hiçbir gerilim almasa dahi çalışmaya devam eder. Bu durumda bilgisayarın en azından 220 voltluk şebeke gerilimini aldığından emin olabilirsiniz. Bir ek kart veya anakartta meydana gelen bir kısa devre de bilgisayarın çalışmamasına neden olabilir. Ayrıca, bilgisayarın içerisinde serbest hareket eden ve kısa devreye neden olabilecek hiçbir metal parçanın (örneğin vida) bulunmamasına dikkat etmelisiniz. Güç kaynağı ayrıca sahip olduğu entegre devre sayesinde yüksek gerilim, akım artışı ve yüksek iç sıcaklığa karşı korumalıdır. Elektronik koruma devresi gerektiği takdirde gerilim iletimini otomatik olarak durdurabilir. Bunun sonucunda ne anakart ne de sürücülere akım aktarılmayacaktır. Bilgisayar, ancak hata çözüme kavuşturulduktan sonra tekrar çalıştırılabilir. Güç kaynağı aşırı mı yüklü? Güç kaynağının kapatılması durumu ile genellikle düşük kapasiteli güç kaynaklarına sahip bilgisayarlarda karşılaşılır. Şayet bilgisayarınız, yeni donanımlar yükledikten sonra kapanıyorsa daha yüksek kapasiteli bir güç kaynağı satın alma zamanınız gelmiş demektir. İyi bir güç kaynağı en azından 250 watt’lık olmalıdır. Tower kasaların güç kaynakları ise, bunlar daha çok donanımın bir arada kullanılabilmesi için tasarlandıklarından dolayı daha güçlü olmalıdırlar. Bu

49

nedenle güç kaynağına çok daha ağır bir yük bineceği göz önünde bulundurulmalıdır. Tower bilgisayarlar için kullanılacak kaynağının gücü minimum 250 watt olmalıdır. Gigahertz seviyelerinde çalışma hızına ve yüksek performanslı bir 3B grafik kartına sahip olan bilgisayarlarda ise en azından 300 watt’lık güç kaynakları kullanılmalıdır. Donanım bileşenleri günümüzde mümkün olan en düşük akım ile çalışabilecek şekilde tasarlanıyorlar. Bu nedenle aşırı yüklenme ile hataların meydana gelmesi ihtimali ise oldukça düşüyor. Ancak buna rağmen yeni bir PC veya kasa satın alırken güç kaynağının kapasitesine kesinlikle dikkat edilmelidir. 250 watt’ın altındaki cihazların satın alınmasını günümüz şartlarında tavsiye etmek mümkün değildir. Arızalı donanım bileşenlerini nasıl bulabilirim? Eğer hangi donanım bileşeninin hataya neden olduğunu bilemiyorsanız, aşağıdaki adımları uygulayın. DİKKAT! Ekstra bir güç düğmesine sahip olmayan bir ATX karta sahipseniz, bilgisayarınızın içini açmadan elektrik fişini mutlaka çekmelisiniz. Çünkü, kapalı durumdayken de anakart üzerinde gerilim bulunur. Bu, insanlar için zararlı değildir, ancak ek kartların ve anakartın zarar görmesine neden olabilir. 1. Bilgisayarı kapatın ve kasasını açın. 2. Anakart üzerindeki tüm ek kartları, ekran kartı haricinde çıkartın. Disket ve sabitdisk kontrolörlerinin de çıkartılması gereklidir. Onboard bileşenleri ise, anakarta bağlı olarak ya bir jumper yardımıyla ya da BIOS’daki kontrolör ayarlarını kullanarak devre dışı bırakmalısınız. Bununla ilgili daha ayrıntılı bilgiyi anakartın kullanım kitapçığından temin edebilirsiniz. 3. Şimdi bilgisayar açılacak, ancak CMOS Setup’ındaki ayarlar, varolan donanımlar ile uyumlu olmayacağı için hata mesajı verecektir. Bilgisayar, bu ana kadar sorunsuz bir şekilde çalıştı. 4. Ancak ekran siyah kalıyorsa, 2.3 numaralı bölümden devam edin. Eğer bilgisayar bir beep kodu veriyorsa, okumaya 2.3.2 numaralı bölümden devam edebilirsiniz. 5. Bilgisayar açılıyor ise şanslısınız. Çünkü güç kaynağı, anakart, ekran kartı ve monitör arızalı değildir. 6. Şimdi bilgisayarı kapatın, sürücü kontrolörlerini takın ve sabitdisk sürücüsünü bağlayın.

50

7. Eğer bilgisayar sorunsuz bir şekilde açılırsa, bir sonraki adımda disket sürücüyü de takın. 8. Bilgisayar açıldığı sürece geri kalan ek kartları arka arkaya, tek tek takabilir ve kontrol etmek için bilgisayarı her seferinden yeniden çalıştırabilirsiniz. Ancak tüm bileşenleri bilgisayar tamamen kapalı durumdayken takmaya veya çıkartmaya dikkat etmelisiniz. Eğer bilgisayar bu sırada açılmayacak olursa, arıza hemen öncesinde takılan donanım bileşeninden kaynaklanıyor demektir. Bu yöntemi kullanarak hangi kart veya sürücünün arızalı olduğunu rahatlıkla tespit edebilirsiniz. Sorunun çözümünü, arızalı donanıma bağlı olarak kitabın ilgili bölümünde arayabilirsiniz. Bilgisayar, bileşenlerin tümü çıkarılmış durumdayken de çalışmıyorsa ve güç kaynağının gerilim değerlerinde de bir sorun yoksa, arıza anakarttadır.

Arızalı anakartı nasıl anlayabilirim? Eğer hata anakarttan kaynaklanıyorsa, BIOS bunu POST esnasında muhtemelen fark eder ve gerekirse uygun beep kodu ile kullanıcıya bildirir. Aksi takdirde hatanın tespit edilmesi için sadece POST kod kartı yardımcı olabilir. Bu tür bir durumda anakartın hangi parçasının arızalı olabileceği beep kodu veya POST kodu listesi yardımıyla tespit edilebilir. Farklı BIOS tipleri için tabii ki farklı hata kodları da mevcut. Yaygın olarak kullanılan beep kodlarının açıklamalarını da kitabın sonundaki ekte bulabilirsiniz. Anakartın birçok yapı taşı lehimlenmiştir. Bu nedenle arızalı parçanın, bu işin eğitimini almamış kullanıcılar tarafından değiştirilmesi mümkün değildir. Arızalı olduğunu düşündüğünüz parçayı lehim tabancası kullanarak sökmeye hiçbir şekilde çalışmamalısınız. Bir anakartın SMD chip’leri sıcağa karşı oldukça duyarlıdırlar. Sökülmeye çalışılan bileşenin yakınlarındaki bir chip zarar görebilir. Lehimin sökülmesi ancak özel bir araç yardımıyla mümkündür. Anakart üzerindeki değiştirilebilir tek parça genellikle merkezi işlemci (CPU) ve birçok durumda BIOS’tur. Bu tür bir sorunla karşılaştığınız zaman ilgili bir teknik servise başvurun ve fiyat isteyin. Birçok arızanın tamiri mümkün ve fiyatı da genellikle uygundur. Ancak, bazı durumlarda yeni bir anakart satın almanız çok daha iyi olacaktır. Bu durumda bilgisayarınızı modern bir anakart ile donatma fırsatını kullanıp kullanmaya karar vermek size kalıyor. Sahip olduğunuz ek kartlar ve sürücüler gibi tüm bileşenleri, almayı düşündüğünü anakart eskisi ile aynı Bus sistemine sahip olduğu sürece yeni anakartınızda da kullanmaya devam edebilirsiniz.

51

2.3 Eğer ekran siyah kalırsa
Eğer bilgisayarınızın ekranı açıldıktan sonra siyah kalmaya devam ederse, ilk olarak kontrol etmeniz gereken birkaç nokta mevcuttur.

2.3.1. Grafik sisteminde hata Kendiniz hızlı bir kontrol yapabilirsiniz 1. Parlaklık ve kontrast düğmelerinin konumlarını kontrol edin. Muhtemelen sadece bu ayarlarda değişiklik yapılmıştır. 2. Eğer monitörünüzün bunun için ayrı düğmeleri yoksa, söz konusu ayarları cihaz ile beraber verilen kullanım kitapçığında bulabilirsiniz. 3. Monitörün elektrik fişinin tam olarak oturup oturmadığını kontrol edin. Fişi tam olarak oturtun ve daha sonra kabloyu kontrol etmek için başka bir tane ile değiştirin. Muhtemelen kabloda bir sorun vardır. 4. Eğer mümkünse VGA kablosunu (bu monitör ile ekran kartı arasında bağlantıyı sağlayan kablodur) değiştirin. Eğer bunda bir sorun varsa yenisini temin edin. En azından bilgisayarınız çalışıyor mu? Eğer bilgisayarınızın çalışmasına rağmen monitöre hiçbir görüntü gelmiyorsa, hızlı bir hata kontrolü gerçekleştirebilirsiniz. 1. Windows açılış disketini A: sürücüsüne yerleştirin ve bilgisayarı çalıştırın. Bazı bilgisayarlarda söz konusu seçenek BIOS Setup’tan kapatılmadıysa, açılış sırasında hafızayı kontrol ederken bir uyarı sesi duyulur. 2. BIOS’un hata tespit işlemleri sorunsuz bir şekilde yerine getirildikten sonra bilgisayar kısa bir süre ince bir ses çıkarır. Bir sonraki adımda sırasıyla disket sürücü ve sabitdisklerin sesleri duyulur. Daha sonra sürücülerin LED’lerini görebilirsiniz. 3. Eğer yukarıda anlatılan belirtileri fark ettiyseniz, “dir a:” yazın ve [Enter] tuşuna basın.

52

4. Şimdi disket sürücü çalışırsa, bilgisayarınızda hiçbir sorun yok demektir. Bu durumda hata bilgisayarın video sisteminden, yani ekran kartı, VGA kablosu veya monitörden kaynaklanmaktadır. VGA kablosunu kontrol etmek Eğer hatanın kaynağını hala bulamadıysanız, denemeye buradan devam etmelisiniz. Burada işlemler biraz daha karmaşıklaşacak. Eğer buradaki için yeterli tecrübeye sahip değilseniz, bir bilenden yardım isteyebilirsiniz. 1. Başka bir VGA kablosu deneyemiyorsanız, her bir ucu, bir kısa devre kontrolörü veya ohmmetre ile test edin. Böylece kablo kesintisini tespit edebilirsiniz. Arızalı kabloyu mutlaka yenisi ile değiştirmelisiniz. 2. Eğer VGA kablonuz monitöre sabit olarak bağlıysa, ohmmetre ile ölçüm yapmak için monitörü açmak zorunda kalırsınız. HAYATİ TEHLİKE, DİKKAT! Monitörün içinde, görüntü tüpündeki gerilim 25.000 volta kadar çıkabilir. Bu nedenle cihazın fişi takılı olduğu sürece monitörü asla açmamalısınız. Ancak monitör günlerce çalıştırılmamış dahi olsa, cihazın içerisinde bulunan yüksek indüksiyon gerilimine maruz kalabilirsiniz. 3. Eski kabloyu çıkartmadan önce fişin hangi pin’inin monitördeki hangi bağlantı noktasına takıldığını not edin. VGA kablosunun fiş yerleşimini ekran kartı veya monitör ile beraber sunulan dokümanlarda bulabilirsiniz. Ekran kartını kontrol etmek Şu ana kadar yaptığınız işlemlerden olumlu bir sonuç alamadıysanız, artık bilgisayarın içerisinde çalışmaya başlayabilirsiniz. 1. Bilgisayarı kapatın ve kasasını açın. 2. Ekran kartının yuvasına tam olarak oturup oturmadığını kontrol edin. Muhtemelen tam olarak yerleşmemiştir. Özellikle yeni AGP grafik kartları dar ve kademeli bağlantı yapıları nedeniyle sorun çıkartabilirler. 3. Eğer bir şey tespit edemiyorsanız, kartı kasaya sabitleyen vidayı sökün ve kartı yuvasından çıkartın. Daha sonra kartı yuvasına tekrar yerleştirin ve tam olarak oturduğundan emin olduktan sonra vidalayın. 4. Sonucu kontrol etmek için bilgisayarı yeniden başlatın.

53

Hafıza mı arızalı? Bilgisayarınız tek bir PS/2 veya SDRAM hafızası ile donatılmış ise, ve yukarıda tasvir hatalar ile şu ana kadar karşılaşmadıysanız büyük bir ihtimalle sistem hafızası arızalanmıştır. 1. İlk olarak sorunsuz çalıştığından emin olduğunuz, örneğin bir tanıdığınızdan hafıza birimi temin edin. 2. Bu hafızayı kendi sisteminizdeki ile değiştirin. 3. Sonucu kontrol etmek için bilgisayarı yeniden başlatın. 4. Bu sırada bir Parity Error, yani karşılaştırma hatası mesajı verebilir. Bu çok önemli bir hata değil, çünkü monitörünüz artık çalışıyor ve hata kaynağını tespit etmiş bulunuyorsunuz. Sisteminizi ödünç aldığınız hafıza modülü ile açarken, bir Parity Error mesajının ekrana gelmesinin nedeni, anakartınızın hafızanın Parity kontrolünü desteklemesine rağmen aldığınız modülün Parity Chip’ine sahip olamamasıdır. Bu nedenle satın alacağınız yeni hafızanın Parity Chip’ine sahip olması gereklidir. Aksi takdirde Parity kontrolünü BIOS’tan kapatmanız gerekecektir. Eğer böyle bir seçenek yoksa, Parity Chip’ine sahip bir hafıza satın almaktan başka bir şansınız kalmıyor. Ekran kartını kontrol etmek Ekran kartının arızalı olup olmadığını kontrol etmek için geçici olarak başka bir kart kullanmalısınız. Eğer ikinci bir kartınız yoksa, bir tanıdığınızın ekran kartını ödünç alabilirsiniz. 1. Bilgisayarı kapatın ve kasasını açın. 2. Yeni ekran kartını, bilgisayarınızdaki eski kartın yerine takın. 3. Ancak bilgisayarınızda anakarta entegre olarak bulunan bir Onboard ekran kartı mevcutsa, ilk olarak bunu kapatmalısınız. Bunun için anakart üzerinde bir Jumper veya DIP şalteri bulunabilir. Eğer Jumper veya DIP şalteri bulamadıysanız, Onboard ekran kartını BIOS’tan kapatmalısınız. Bunun için anakart ile beraber sunulan kitapçığa bakabilirsiniz. 4. Son olarak bilgisayarı yeniden başlatın.

54

Bilgisayarınız yeni ekran kartıyla sorunsuz bir şekilde açılır ve monitöre görüntü gelirse, gerçekten de ekran kartınızda sorun var demektir. Aksi takdirde monitör arızalıdır. Bu durumda yapmanız gerekenleri ilerleyen sayfalarda okuyabilirsiniz. Onboard ekran kartı arızalı ise ne olacak? Birçok modern anakart üzerinde entegre ekran kartları bulunur. Şayet bu Onboard ekran kartı arızalanırsa, yeni bir anakart satın almak zorunda kalmazsınız. Bir bilgisayarda normalde birden fazla ekran kartı aynı anda kullanılamaz. Ancak Windows 98’den itibaren sistemde birden fazla ekran kartı kullanılmasını mümkün kılan çoklu monitör çözümleri mevcut. Ancak bunlar da uygun şartlar altında bağlanabiliyorlar. Bu nedenle yeni bir ekran kartı takılırken, Onboard kartın mutlaka kapatılması gerekmektedir. DİKKAT! Sahip olunan chipsete bağlı olarak sadece bir PCI ekran kartının kullanılması mümkündür. Bu konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgiyi donanımınızın el kitapçığından temin edebilirsiniz. Onboard ekran kartını anakart üzerindeki bir jumper veya DIP şalteri yardımıyla devre dışı bırakabilirsiniz. Bununla ilgili daha ayrıntılı bilgi için kullanım kitapçığına göz atın. Yeni ekran kartı boş bir yuvaya yerleştirilebilir. Başka bir şey yapmaya gerek yoktur. Ekran kartı çalışırsa, onboard kart arızalı demektir. Onboard kartın tamir edilmesi mümkün olsa bile pahalı olacağı için işlemciyi değiştirmeden yeni bir anakart almak daha akılcı bir çözüm olacaktır. Onboard grafik kartının arızasının boyutlarına bağlı olarak, devre dışı bırakmanıza rağmen takılan yeni ekran kartının çalışmasında sorunlar olabilir veya hiç çalışmayabilir. Bu durumda yeni bir anakart satın almaktan başka bir çözüm yolu yoktur. Ancak bu tür bir sorunla çok sık karşılaşılmaz. Monitör mü arızalı? Şu ana kadar kontrol ettiğiniz tüm cihazlar ve kablolarda bir sorun bulamadıysanız, sorun monitörün kendisinden de kaynaklanıyor olabilir. HAYATİ TEHLİKE, DİKKAT! Monitörün içinde, görüntü tüpündeki gerilim 25.000 volta kadar çıkabilir. Bu nedenle cihazın fişi takılı olduğu sürece monitörü asla açmamalısınız. Monitörün 220 voltluk şebeke elektriği kesildikten sonra da kondansatörler, normalde özel bir devre ile boşaltılması gereken, sahip oldukları yüksek gerilimi bir arıza nedeniyle günlerce saklayabilirler.

55

Her şeye rağmen sorunun kaynağını tespit edebilmek için monitörün içini incelemek istiyorsanız, çok dikkatli bir şekilde çalışmalısınız. Monitörlerin genellikle bir veya iki tane, rahatlıkla çıkartılabilen sigortaları bulunur. Monitörün vidalarını sökmeye başlamadan önce ilk olarak yere, üzerinde çalışabileceğiniz iletken olmayan bir örtü sermelisiniz. Kuru kağıt (Örneğin eski gazeteler) bunun için çok uygun araçlardır. Monitörün elektrik kablosunu çıkartın ve kasasının vidalarını sökmeye başlayın. Her iki elinizi birden monitörün içerisine sokmayın. Bir elinizi pantolon cebinde tutmanız daha iyi olacaktır. Bu sayede indüksiyon gerilimine maruz kalmak tehlikesini en aza indirebilirsiniz. Sigorta(lar), bazen ulaşılması zor ve gizli yerlerde bulunabilirler. Bunları sökmek ve takmak için izole araçlar kullanmalısınız. Bir sigortayı ohmmetre veya kısa devre kontrolörü yardımıyla kontrol edebilirsiniz. Eğer arızalı bir sigortayı yenisi ile değiştirmek isterseniz, yenisindeki tanımlama bilgilerinin eskisindekilerle aynı olmasına dikkat etmelisiniz. Sigorta, cihaz yeniden açıldığında tekrar atarsa, monitörünüzün ciddi bir arızası var demektir. Bu tür bir durumda yetkili servise başvurmalısınız. Yeterli bilgiye ve ekipmana sahip olmadan monitörü tamir etmeye çalışmanız kesinlikle tavsiye edilmez.

2.3.2 Bilgisayar açıldıktan sonra çok sayıda hata sinyali veriyor Uyarı seslerinin ve hata mesajlarının açıklaması çok kolaydır. Bilgisayarın açılışı sırasında çalıştırılan BIOS’un POST (Power On Self Test) fonksiyonu hataları tespit eder ve buna uygun olarak mesaj verir. Video sisteminden kaynaklanan hataların ise görsel uyarı mesajları ile bildirilmesi mümkün değildir. Bu nedenle PC hoparlörlerinden, genel olarak beep code olarak adlandırılan uyarı sesleri çıkartılır. Örneğin, bilgisayar açıldıktan kısa bir süre sonra PC hoparlöründen dokuz kısa uyarı sesinin çıkarılması, AMI BIOS’lar için BIOS’un kontrol toplamının doğru olmadığı anlamına gelir. Bunun sonucunda bilgisayarın açılma işlemi kesilecektir. Bu hata BIOS’un arızalandığı veya BIOS güncellemesinin başarısız olduğu durumlarda ortaya çıkar. Bilgisayarı, kapatıp tekrar çalıştırarak yeniden başlatın ve uyarı seslerini dikkatli bir şekilde dinleyin. Farklı Beep Code’larının anlamlarını kitabın sonundaki ekte bulabilirsiniz. Uyarı sesleri, bu konuda herhangi bir standart bulunmadığı için bilgisayarda kullanılan BIOS’un üreticisine bağlı olarak farklı anlamlara sahip olabilir.

56

BIOS üreticinizin ismini bilmiyorsanız, anakartının el kitapçığına bakmalısınız. Eğer bu kitapçıkta da açıklayıcı bir bilgi bulamazsanız, ürünü satın aldığınız bayie başvurabilirsiniz. Eğer bayi de yardımcı olamazsa, son çare olarak kendiniz kontrol etmelisiniz. 1. Bilgisayarı kapatın ve kasasını açın. 2. Tüm anakart kitapçıklarında, farklı yapıtaşlarının kart üzerindeki yerlerini gösteren bir plan bulunur. Bu planda, üzerinde BIOS yazan bir bileşeni arayın. 3. Eğer BIOS’un yerini planda tespit ettiyseniz, anakart üzerinde arayın. Bu sırada BIOS’un görünmesini engelleyen ek kartları da sökmek zorunda kalabilirsiniz. 4. Bu parçada her zaman, üzerinde üreticinin isminin bulunduğu bir telif hakları yapışkanı bulunur. BIOS üreticisinin ismini buradan öğrenebilirsiniz. Beep code’larının anlamlarını kitabın sonundaki ekte bulabilirsiniz. Hata mesajı bilgisayarın belirli bir donanım bileşenine karşılık gelecektir. Buna bağlı olarak kitaptan uygun bölüme göz atarak, karşılaştığınız sorunu çözmek için neler yapabileceğinizi öğrenebilirsiniz.

2.3.3 Hatayı bulamadım. Daha ne yapayım? Eğer yukarıda bahsedilen sorunlarla karşılaşmadıysanız, teknik servis yardımı olmadan hatayı tespit etmek için bir şansınız daha var. Hata tespiti için POST Code kartı kullanmalısınız. Bu tür bir kartın maliyeti nispeten daha fazla olacağı ve normal bir kullanıcının böyle bir karta sahip olması gerekmediği için kitabın geri kalan kısmında POST Code kartına daha fazla değinmeyeceğiz. Eğer çevrenizde POST Code kartına sahip birileri mevcutsa, bilgisayarınızdaki hatayı söz konusu kartı kullanarak tespit edebilmek için yardım isteyebilirsiniz. Ancak bu tür bir imkanınız da yoksa karşılaştığınız sorunu çözüme kavuşturmak için teknik servise girmekten başka çare kalmıyor.

2.4. Açılış sırasında bir anda kapanıyor
Bilgisayarın, açılış sürecinde bir anda kapanması durumu ile sıkça karşılaşılır. Bunun için de, aşağıda ayrıntılı bir şekilde değinilecek birçok neden olabilir.

57

2.4.1. Parolayı unutmak Aslında kullanıcıdan kaynaklanan ve BIOS ile ilgili bir sorun olmamasına rağmen, bu noktada söz konusu problemin çözümünün de açıklanmasında fayda var. BIOS parolası da diğer bilgileri ile beraber CMOS RAM’de saklanırlar. Eğer BIOS ayarlarına erişim parola ile koruma altına alındıysa, bu parolanın unutulması oldukça rahatsız edicidir, ki bunun sonucunda BIOS ayarlarına normal yoldan erişmek mümkün olmaz. BIOS üreticileri, ayarlara ulaşabilmek için genellikle ana parola biçiminde bir arka kapı bırakmışlardır. AWARD BIOS kullanıcıları ana parola olarak aşağıdaki ifadeleri kullanabilirler: 01322222, 589589, aPAf, ?award, award, award_sw, AWARD_SW, award_ps, aLLy, biostar, BIOSTAR, condo, HLT, j256, j262, j322, lkwpeter, LKWPETER, SKY_FOX, SWITCHES_SW, Syxz, ttptha, wodj, zjaaadc Yukarıdaki parolaları girerken küçük ve büyük harflere dikkat etmelisiniz. Ayrıca açılış sırasında Amerikan klavye sürücüsü aktif olacak, yani [y] ve [z] harflerinin yeri değişecektir. Soru işaretini yazmak için de [Shift]+[-] tuş kombinasyonunu kullanabilirsiniz. Eğer anakartınızın BIOS’unun markası AMI ise ana parola olarak “AMI” veya “A.M.I.” ifadelerini kullanabilirsiniz. CMOS-RAM’i silmek Girdiğiniz ana parolalar BIOS ayarlarına ulaşmanızı sağlayamazlarsa, geriye CMOS-RAM’i silmekten başka bir çare kalmıyor. Birçok anakart üzerinde bu işlem için ayrı bir jumper veya DIP şalteri bulunur. CMOS-RAM’i silmek için bazı kartlarda ise sistemi özel bir jumper yardımıyla BIOS ayarlarına kadar kısmen açmak gerekir. Ayrıntılı bilgi için kartın el kitapçığına göz atabilirsiniz. Yukarıda anlatılan yöntemlerin hiç biri anakartınız için geçerli değilse CMOS-RAM gücünü aldığı pille olan bağlantısını kesebilirsiniz. Eğer bilgisayarınız, anakartın üzerinde ayrı bir yuvada harici bir sistem piline sahipse, söz konusu pili bulunduğu yuvadan çıkartmak ve birkaç dakika bekledikten sonra yerine takmak yeterli olacaktır. Lehimlenmiş bir pilin bağlantılarını ise, açtığınız bir kağıt ataşı yardımıyla kaldırarak kısa bir süre için kesebilirsiniz. Bu, aynı zamanda pilin ömrünü de kısaltacaktır. CMOS-RAM’in gücü kesildiği zaman sadece parola değil, sabitdisk bilgileri gibi diğer tüm BIOS ayarları da silinecektir.

58

2.4.2 Bilgisayar, BIOS açılış mesajından sonra kilitleniyor
Sisteme takılan ek kartlardan birinde arıza olabilirsiniz. Bu tür bir arızayı nasıl tespit edebileceğiniz 2.2 numaralı bölümde anlatıldı.

2.4.3 Bilgisayar, hafızayı sayarken kilitleniyor Bilgisayar, daha önce de bahsedildiği gibi açıldıktan kısa bir süre sonra kendisini test eder. Test sırasında varolan sistem hafızası da sayılır ve basit bir kontrol gerçekleştirilir. Eğer bilgisayarınız sistem hafızasını sayarken kilitleniyorsa, kullandığınız hafıza modüllerinden birinin arızalı olduğunu göz önünde bulundurmalısınız. Kontrol etmek için biraz zaman ayırarak arızalı hafıza modülünü tespit edebilir ve yenisi ile değiştirebilirsiniz. Bunun için en azından iki hafıza Bank’inin (Küme) dolu olması veya bir rezerve modüle sahip olmanız gerekiyor. Yapmanız gerekenleri dört tane 4 MByte SIMM modülünün kullanıldığı bir bilgisayar üzerinde açıklamaya çalışalım: 1. Bilgisayarınızı, uygun araçları kullanarak elektrostatik yüklenmelere karşı koruyun. 2. Bilgisayarınızı kapatın, kasasını açın ve arızalı olması muhtemel ek kartları çıkartın. 3. Bir numaralı kümedeki (ilk küme sıfır numaralıdır, hafıza kümelerinin numaralarını öğrenmek için gerekirse el kitapçığına bakabilirsiniz) hafıza modülünü çıkartın. Bu sırada SIMM çerçevelerindeki çentiklere zarar vermemeye dikkat edin. Aksi takdirde hafıza modülü yerine tam olarak oturmayacak ve bilgisayarın çalışmasını olumsuz yönde etkileyebilecektir.

59

Resim 2.2: Tamamen dolu hafıza kümeleri

Resim 2.3: Bir numaralı hafıza kümesi boşaltılmış

4. Bilgisayarı yeniden başlatın. POST, 4 MByte’ın eksik olduğunu fark edecek ve bir hata mesajı verecektir. 5. Bilgisayarın Setup’ını açın. BIOS uygun değişiklikleri kendisi yapmadıysa, hafıza ayarlarını yenileyin. Hafıza büyüklüğü ile ilgili seçenekler genellikle STANDART CMOS SETUP başlığı altında bulunurlar. BIOS’u SAVE&EXIT (veya benzeri bir) komutunu kullanarak terk edin.

60

6. Eğer sistem açıldıktan sonra bir hata mesajı ile karşılaşmazsanız arızalı modül bir numaralı kümede demektir. 7. Bilgisayarı kapatın. Şimdi sıfır numaralı kümeden bir modül çıkartın ve bunu diğer SIMM’lerin yanına koymayın. Şimdi bir numaralı kümeden bir SIMM modülü alın ve bunu biraz önce boşalttığınız alana yerleştirin. 8. Bilgisayarı yeniden başlatın. Eğer hafıza sayımı sırasında sorun çıkmazsa bir sonraki modülü de yerleştirin. 9. Arızalı modülü bulana kadar bu işlemi gerçekleştirin. Aynı anda birden fazla SIMM modülünün arızalanması, mümkün olmasına rağmen çok sık karşılaşılan bir durum değildir. PS/2 SIMM veya SDRAM gibi hafıza modüllerinin kullanıldığı sistemler için de yukarıda anlatılan işlemleri, tabii ki o kadar fazla modül denemek zorunda kalmadan uygulayabilirsiniz. İPUCU! Yeni bir hafıza modülü takmadan önce o kadar kullandıklarınızın Parity Check fonksiyonun bulunup, bulunmadığından emin olmalısınız. Eğer Parity Check fonksiyonuna sahip değillerse değişikliği nispeten daha ucuza mal edebilirsiniz. Ancak bilgisayarınızda bu tür hafıza modülleri bulunuyorsa, yeni alacağınız ürünlerde de aynı özelliği aramalısınız.

2.4.4 Bilgisayar mesajı: NO ROM BASIC, SYSTEM HALTED Eski IBM bilgisayarlarının BIOS’larında entegre olarak Basic Interpreter bulunuyordu. Bilgisayarı sabitdiskten açmak mümkün olmazsa, Basic Interpreter ile çalışılabiliyordu. Bunun sahip olduğu fonksiyonlar günümüz şartları için oldukça sınırlıdır. Eğer ekranınızda
NO ROM BASIC SYSTEM HALTED

Gibi bir hata mesajı ile karşılaşırsanız, sabitdiskiniz üzerinde açılış partisyonu yoktur veya etkinleştirilmemiştir. Açılış partisyonunu etkinleştirmek 1. İlk olarak bilgisayarı Windows açılış disketi ile başlatın ve FDISK.EXE komutunu çalıştırın.

61

Resim 2.4: FDSIK’in açılış ekranı

2. Dördüncü seçeneği çalıştırarak sabitdiskin durumunu ekrana getirin. 3. Açılış diski etkinleştirilmiş mi? Eğer etkinleştirilmediyse, ETKİN BÖLÜMÜ ATA seçeneğini kullanarak açılış diskini aktif hale getirin ve bilgisayarı sabitdiski kullanarak yeniden başlatın.

Resim 2.5: Sabitdiskin o anki durumu

4. Bilgisayarınız sorunsuz bir şekilde açıldıysa, sabitdiskinizi güncel bir antivirüs yazılımı kullanarak, açılış partisyonunu kullanılmaz hale getirmiş olması muhtemel bir virüse karşı kesinlikle incelemelisiniz.

62

Virüs bulaşmasına dikkat! Partisyon sektörlerini yenilemeden önce sisteminize virüs bulaşmış olma ihtimalini de göz önünde bulundurmalısınız. Direkt olarak sabitdiskin Master Boot Record bölümüne yerleşen ve buraya erişimi engelleyen virüsler mevcuttur. Diskin virüsten temizlenememesi tüm sabitdiskin okunamaması ile sonuçlanabilir. Sabitdiskin partisyon tablosunu yenilemeden önce kendi güvenliğiniz için güncel bir antivirüs yazılımı ile kontrol etmelisiniz. Partisyon sektörünü yenilemek Tabii ki partisyon da hasar görmüş olabilir ve bu nedenle yeniden oluşturulması gerekebilir. Eğer büyük diskler için sürücü yüklemediyseniz (örneğin EZ-Drive veya Ontrack Diskmanager) ve Boot Manager yazılımı da kullanmıyorsanız, partisyon sektörlerinin yenilenmesi için FDISK.EXE uygulaması yeterli olacaktır. 1. Eğer hala çalışıyorsa FDISK.EXE uygulamasını sonlandırın. 2. FDISK.EXE programını bu sefer /MBR parametresini kullanarak tekrar çalıştırın. Yani komut satırına “fdisk/MBR” yazın ve [Enter] tuşuna basarak çalıştırın. 3. Sürücüdeki disketi çıkartın ve bilgisayarı, sabitdiski kullanarak yeniden başlatın. DİKKAT! Şayet bir sabitdisk sürücüsü yüklediyseniz veya Boot Manager yazılımı kurduysanız, FDSIK.EXE uygulamasını kullanmak zorunda değilsiniz. FDISK.EXE tarafından oluşturulan standart partisyon sektörlerini sürücüler ve Boot Manager programları da yapabilirler. Kurulum programı yerine söz konusu disk yöneticilerini kullanabilirsiniz.

2.4.5 Bilgisayar mesajı: PARITY ERROR Bilgisayar, hafıza modüllerinde bulunan Parity seçeneği ile RAM’in hatalarını tespit edebilir. SIMM ve PS/2 modüllerinde bunun için ek bir bileşen bulunur. Söz konusu ek chip üzerinde, saklanan verilerin toplam bilgisi tutulur. Bu, tek veya çift bir sayıdır ve bir donanım mantığı tarafından belirlenir. Eğer verilerden bir tek sayı bekleniyorsa ve Parity RAM sahip olduğu verilerden toplam olarak bir çift sayı elde ederse, bir Parity hatası meydana gelir. Bilgisayar kilitlenir ve ekrana PARITY ERROR hata mesajı gelir.

63

Birçok durumda bilgisayar bir süre hareketsiz kaldıktan sonra (reset düğmesine basıldığında veya bilgisayar kapatılıp açıldığında) normal bir şekilde çalışmaya devam eder. Bu hatanın arızalı bir hafıza modülünden kaynaklandığı pek sık görülmez. Farklı virüsler de Parity Error hatasına neden olabilir, (örneğin Parity Bootvirus). Bilgisayarı kapatın. Üzerinde güncel bir antivirüs yazılımı bulunan bir açılış disketini sürücüsüne yerleştirin ve bilgisayarı tekrar açın. Sistem disketten açıldıktan sonra virüs tarayıcısını çalıştırın ve sabitdiskte virüs olup olmadığını kontrol edin. Sisteminizde virüs bulunmadıysa ve hata devamlı olarak çıkıyorsa, sahip olduğunuz hafıza modüllerinden birinin arızalı düşünebilirsiniz. Bu noktada neler yapmanız gerektiğiniz 2.2.4.3 bölümde bulabilirsiniz. Eğer bir virüs bulursanız, bunu bir virüs yardımıyla temizlemelisiniz. karşınıza olduğunu numaralı tarayıcısı

2.4.6 BIOS bir hata numarası veya mesajı veriyor BIOS’un (Basic Input Output System) program kodu anakart üzerindeki bir chip üzerinde bulunur. Bu kod chip’e entegre edilmiştir ve silinemez. BIOS, bilgisayar açıldıktan veya yeniden başlatıldıktan sonra çalıştırılan ilk program kodudur. Bu, anakart üzerindeki bileşenleri ve ek kartları çalıştırır ve bilgisayarı kullanıma hazır hale getirir. Bir sonraki adımda POST (Power On Self Test) olarak adlandırılan bir sistem testi uygulanır. Bilgisayarda yüklü olan bileşenler kısa bir kontrolden geçirilir ve sayılırlar. Test edilen parçalar arasında sürücüler, bağlantı noktaları, ekran kartı ve sistem hafızası bulunur. Elde edilen sonuçlar daha sonra CMOS Setup’taki veriler ile karşılaştırılırlar. Eğer POST işlemi sırasında bir uyuşmazlık tespit edilirse, bu bir Beep Code veya hata mesajı ile kullanıcıya bildirilir. Eğer her şey yolunda giderse, son adım olarak işlem sistemi yüklenir. Sistem, genellikle ilk olarak disket sürücüde ve daha sonra da sabitdiskte aranır. Bunun ardından BIOS, başka programlarla donanım ve yazılım arasında programlama arabirimi olarak kullanıma sunulur. CMOS-RAM enerjisini bir pilden alan, genellikle bir harici kontrolör üzerinde bulunur. Eğer harici bir pil tarafından beslenmeseydi, CMOS RAM üzerindeki bilgiler, bilgisayar kapatıldığı zaman kaybolurdu. CMOS RAM üzerinde bilgisayar konfigürasyonu ile ilgili veriler saklanır. Burada, BIOS tarafından programlanması veya konfigüre edilmesi gereken anakartın chipsetine ait önemli ayarlar da bulunur.

64

Resim 2.6: BIOS Setup, chipset konfigürasyonuna ait bilgileri de içerir.

Hata numaraları veya hata mesajları ancak BIOS’un hata tespit işlemleri sırasında bir arıza ile karşılaşıldığı zaman ekrana gelirler. Bunun için video sisteminde, işlemci veya güç kaynağında ciddi arızalar olmaması gereklidir. Burada, Diagnostic Error Codes yani arıza tespit hata kodları söz konusudur. Örneğin, sistem bilgisayar açılırken ekrana gelen “Error Code 1782 Controller Failure” mesajı, sabitdisk üzerinde bulunan kontrolörün çözülemeyen bir arızaya sahip olduğu anlamına gelir. Bilgisayarın kasasını açın ve sabitdiske güç saplayan fiş ile veri kablosunu çıkartıp, tekrar takın. Bunun sonucunda bilgisayar muhtemelen sorunsuz bir şekilde yeniden açılacaktır. Bu durumda karşılaşılan hatanın kaynağı, kablo bağlantılarındaki bir uyuşmazlıktan ibarettir. Ancak buna rağmen hata mesajı ile tekrar karşılaşırsanız, sabitdiski değiştirmeniz gerekir. Sonuç olarak ileride karşınıza çıkabilecek çok sayıda “Diagnostic Error Codes” mevcuttur. BIOS üreticisine bağlı olarak karşınıza kısa bir yardım metni ile beraber sadece hata numarası da çıkabilir. Error Code’un ne anlama geldiğini bilebilmek için ilk olarak bilgisayarınızdaki BIOS üreticisini tanımanız gereklidir. Bunu, bilgisayar açıldıktan kısa bir süre sonra ekrana gelen BIOS mesajından öğrenebilirsiniz. Tüm hata mesajlarını bu kitap içerisinde açıklayamayacağız. Karşılaştığınız hata kodunun anlamını çıkartamazsanız, bir teknik servise başvurabilir veya internetteki kaynakları (www.vimbios.com) inceleyebilirsiniz.

65

2.4.7. Bilgisayar Mesajı: CONFIGURATION ERROR Bilgisayar açıldıktan sonra, kısa bir süre için kendisini test eder. Bunun sonucunda elde edilen donanım bileşenleri CMOS Setup içerisindeki bilgiler ile karşılaştırılır. Bu sırada farklılıklar tespit edilirse, aşağıdaki hata mesajlarından biri ekrana getirilir:
Configuration Error Mismatch CMOS

Bu hata mesajları genellikle zararsızdırlar. CMOS Setup içerisinde kullanıcı tarafından yapılan değişiklikler veya pilinin çıkartılması bu mesajların ekrana gelmesine neden olabilir. Bir tuşa basarak (genellikle [F1]) BIOS Setup’a erişebilir ve buradaki bilgileri düzeltebilirsiniz. 2.4.8 BIOS ayarları kaybolmuş BIOS ayarlarının kaybolması, anakart üzerindeki pilin ömrünü tamamladığı anlamına gelebilir. PC’lerde kullanılan pillerin yaşam süreleri çok farklıdır. Ömürleri, kullanılan türe bağlı olarak beş seneye kadar çıkabilir. Eğer pil ömrünü tamamladıysa, ilk olarak Setup ayarları ara sıra kaybolur. Pil ara ara çalışır ve disket sürücüsü veya tüm sürücüler aynı anda yeniden başlatılırlar. Bu olayların gerçekleşme aralığı ise zaman içerisinde hissedilir derecede azalır. En kötü durumla karşılaşmadan ve Chipset Setup ayarları kaybolmadan önce, söz konusu pili kesinlikle değiştirmelisiniz.

66

Resim 2.7: Bu bilgisayara hiçbir sürücü yüklenmemiş.

Anakart pilini değiştirmek Bazı pillerin değiştirilmesi, sadece bir soket içerisinde bulundukları için çok kolaydır. Geri kalan piller ise sabitlenmişlerdir. Bunlar sökülemezler, anakart üzerindeki varlıkları sürdürmeye devam ederler. Bu pillerin akmaları mümkün olmadığı için ileride anakarta zarar vermeleri mümkün değildir. Yeni harici pil ise, anakart üzerinde kendisi için hazırlanmış bir yuvaya yerleştirilir. 1. Bilgisayarın fişini takılı bırakın. Böylece CMOS RAM’deki bilgiler silinmeyecek ve elektrostatik yüklemeden zarar görme tehlikesi de olmayacaktır. 2. Bilgisayarın kasasını açın ve ilk olarak çalışmanızı engelleyen ek kartları çıkartın. Bunun için bilgisayarın tabii ki kapalı olması gerekiyor. 3. Eğer anakartınızdaki pil özel bir yuvada bulunuyorsa, şimdi bunu rahatlıkla değiştirebilirsiniz. 4. Ancak pil sabitlenmiş ise ilk olarak eski pili bir Jumper yardımıyla devre dışı bırakmalısınız. Bu Jumper’ın yerini el kitapçığında bulabilirsiniz. 5. Artık harici pili kendisi için ayrılan yuvaya yerleştirebilirsiniz. Bu sırada, yuvanın her zaman kutup korumalı olmayacağını göz önünde bulundurarak, pilin kutuplarının doğru olmasına dikkat etmelisiniz.

67

Resim 2.8: Farklı CMOS RAM pilleri mevcuttur.

Eğer lehim ile çalışma tecrübeniz varsa, sabitlenmiş eski pili rahatlıkla çıkartabilir ve yenisi ile değiştirebilirsiniz. Ancak bu, harici pil için ekstra bir yuvanın bulunmadığı durumlarda, ki genellikle eski anakartlarda böyledir, başvurulması gereken bir yöntem olarak tavsiye edilebilir. Pilin değiştirilmesi için ilk olarak anakartın çıkartılması gereklidir. Çalışırken, statik yükleme ile anakarta zarar vermemek için anti statik araçlar kullanmaya mutlaka dikkat etmelisiniz. Yeni pilin eskisi ile aynı gerilim değerine sahip olması gereklidir. Bu değer pil üzerinde bulunur ve genellikle sadece 3 volttur.

2.4.9 Sabitdisk açılış sırasında tanınamıyor

Sabitdisk değiştirme yuvası problemleri Sabitdisk değiştirme yuvasına sahip bilgisayarlarda, sabitdisk erişiminin bir anda kesilmesi ve bunun sonucunda açılışın yarıda kalması durumu ile kolaylıkla karşılaşılabilir. Bilgisayar disket kullanılarak açılabilir, ancak buna rağmen sabitdiske erişilemez. Buradaki sorun, değiştirme yuvasındaki bir bağlantı kopukluğundan kaynaklanmaktadır. Sabitdisk yuvasını çıkartın ve daha kuvvetli bir şekilde yerine oturtun. Bunun sonucunda problem çözülmüş olmalı.

68

Eğer değiştirme yuvasının ayrı bir kilidi varsa, bunun da tam olarak oturduğundan emin olmalısınız. Bilgisayar, bu bağlantı olmadan sabitdiske erişemez. BIOS Setup’taki sabitdisk bilgileri mi kaybolmuş? CMOS RAM, sabitdiske ait üzerinde sakladığı bilgileri de unutabilir. Bilgisayarı yeniden başlatın ve sabitdisk ayarlarını kontrol etmek için BIOS Setup programını çalıştırın. Eğer burada sabitdiske ait bilgiler bulunmuyorsa, anakart pili zayıflamış olabilir. Bu durumda sabitdiske ait gerekli bilgilerin BIOS Setup’ına yeniden girilmesi gerekir. BIOS Setup’a girilmesi gereken değerler, birçok sabitdisk üzerinde yazılı olarak bulunur. Ancak disk üzerinde söz konusu bilgiler olmazsa ne yapılabilir? Shareware pazarında, çok sayıda sabitdiskin bilgilerini okuyabilen çok sayıda program mevcut. Bu konuda en çok kullanılan programlardan biri ise HD-IDE’ dir. Sabitdiskinizin parametrelerini tabii ki satın aldığınız firmaya da sorabilirsiniz. Ancak bu biraz zahmetli ve vakit kaybettiren bir işlem olacaktır. Sabitdisk parametrelerinin otomatik olarak elde edilmesi Günümüzde birçok üretici BIOS Setup’a, sistemde takılı olan sabitdisklerin parametrelerini okuyan ve elde ettiği bilgileri CMOS RAM’e yazan bir araç entegre etmişlerdir. Şayet BIOS Setup, biten bir pil nedeniyle sabitdisk bilgilerini kaybedecek olursa, sistem veya sürücünün bulunmadığını ve devam etmek için bir tuşa basılması gerektiğini bildiren bir hata mesajı ekrana gelecektir. Sabitdisk parametrelerinin BIOS tarafından elde edilmesini sağlamak için bilgisayarı yeniden başlatın ve BIOS Setup’ı açın. Burada bulunan AUTO DETECT HARD DISK komutunu çalıştırın. Söz konusu komut, bazı BIOS versiyonlarında çok daha farklı olabilir. Onaylayabilmek için sabitdisk parametrelerini ekrana getirir. Eğer birden fazla sabitdisk kullanıyorsanız, tüm bilgiler ekrana getirilerek onaylamanız istenecektir. Sabitdisk parametreleri bulunduğunda CMOS Setup’a yazılacak ve bilgisayar yeniden açılacaktır.

69

Resim 2.9: Gerekli bilgiler Detect simgeleri ile elde edilir.

Sabitdisk türünü “AUTO” ayarlamak Modern BIOS’lar şu ana kadar anlatılanların haricinde şık bir çözüme sahiptirler. STANDART CMOS SETUP MENU altında sabitdisk türünün otomatik olarak tespit edilebilmesi için AUTO seçeneği bulunur. BIOS, bu seçenek sayesinde bilgisayarın her açılışında sabitdisk parametrelerini otomatik olarak elde eder ve bunları CMOS-RAM’e yazar. BIOS’larda kapasitesi 504 MByte’ın üzerinde olan sabitdiskler için özel çalışma modları bulunur. Örneğin, AWARD BIOS’da LBA, NORMAL ve LARGE modları bulunur. NORMAL modu sabitdiskin sadece 504 MByte’ının kullanılabileceği anlamına gelir. Bu nedenle diğer iki çalışma modundan birini tercih etmelisiniz. Ayrıca çalışma için çok da önemli sayılmayan kafa, sektör ve silindir farklı ayarlar da bulunur. Eğer disk türü tespiti için AUTO BIOS ayarını kullanıyorsanız, standart LBA çalışma modu olarak seçilecektir.

2.4.10 Bilgisayar mesajı: INSERT BOOTDISK, PRESS ANY KEY Bu durumda sabitdisk üzerinde işletim sistemi bulunamamıştır. İşletim sistemine ait bir dosyayı (örneğin, IO.SYS, MSDOS.SYS) silmiş olabilirsiniz veya sabitdiskin açılış sektörü arızalanmıştır. Bu hata mesajının nedeni bir virüs de olabilir. 1. İlk olarak bilgisayarı bir kez daha kapatın.

70

2. İlk yardım veya Windows açılış disketini sürücüye yerleştirin ve bilgisayarı tekrar çalıştırın. 3. Bilgisayar disketten açıldıktan sonra A: sürücüsünü gösteren DOS komut satırı ekrana gelecektir. Şimdi “sys C:” yazın ve bu sürücüye geçmek için [Enter] tuşuna basın. Bu sayede sabitdiske yeni bir açılış sektörü yazılacak ve sistem dosyaları yeniden yükleneceklerdir. 4. Şimdi, üzerinde DOS anti virüs yazılımı bulunan bir disket yerleştirin ve sabitdiski tarayın. 5. Eğer virüs bulunamazsa, bilgisayarınızı artık sabitdiskten çalıştırabilirsiniz. Aksi takdirde sisteminizdeki virüsü temizlemelisiniz.

2.4.11 Bilgisayar mesajı: NON SYSTEM DISK Bu mesaj, A sürücüsünde bir disket bulunduğu zaman ekrana gelir. Yapmanız gereken tek şey disketi çıkartmak ve bilgisayarı yeniden çalıştırmaktır. Eğer bilgisayarınızın açılış sırasında ilk olarak sabitdiskle çalışmasını istiyorsanız, “A:, C:” şeklinde olan BIOS’daki açılış sırasını “C:, A:” olarak değiştirmelisiniz. Bilgisayar, ancak bu değişiklikten sonra sabitdiski kullanarak açılacaktır. Bunun için aşağıdaki işlemleri uygulayın: 1. Bilgisayarı yeniden başlatın ve BIOS Setup’ı açın. 2. Aradığınız özelliği ADVANCED CMOS SETUP menüsü altında bulabilirsiniz. Açılış sırasını SYSTEM BOOT UP SEQUENCE satırından değiştirebilirsiniz. Aşağı yukarı ok tuşlarını kullanarak bu seçeneği işaretleyin ve [Page Up] ve [Page Down] tuşlarını kullanarak istediğiniz açılış sırasını belirleyin. 3. Yaptığınız değişiklikleri kaydedin ve BIOS’dan çıkın. Bunun sonucunda bilgisayar yeniden başlatılacak ve sürücü içerisinde bir disket unutsanız dahi sizi rahatsız etmeyecektir.

2.4.12 Bilgisayar mesajı: C: DRIVE ERROR BIOS Setup’ındaki sabitdisk bilgileri yanlış girilmiştir. Bunun sonucunda açılış sırasında bir dizi hata mesajı ekrana gelir:
C: DRIVE ERROR

71

Press<F1> to Resume İşletim sistemi yok Sistem yok veya sürücü hatası Değiştirin ve herhangi bir tuşa basın

Dikkat! Veri kaybı tehlikesi! CMOS Setup’da yanlış sabitdisk parametreleri girilmişse, FORMAT komutu çalıştırıldığı zaman sabitdisk de yanlış parametreler kullanılarak biçimlendirilecektir. Bu, eğer bilgisayarınızda 20 GByte’lık bir disk mevcutsa ve CMOS Setup’da bu disk 10 GByte görülüyorsa, sabitdiskiniz sadece 10 GByte’lık bir disk olarak biçimlendirilecektir. Bunun sonucunda disk üzerindeki veriler tamamen kaybedilir. Yukarıda anlatıldığı gibi ilk olarak BIOS’daki sabitdisk parametrelerini kontrol edin ve gerekli değişikleri yapın. Sabitdiskiniz bundan sonra sorunsuz olarak çalışacaktır.
2.4.13 Bilgisayar mesajı: CONTROLLER FAILURE, HARDDISK FAILURE veya HDC FAILURE

HDC, Hard Disk Controller ifadesinin kısaltmasıdır. Bu hata mesajı normalde arızalı bir sabitdisk anlamına gelir. Ancak hata, arızalı bir sabitdisk kontrolörü veya daha da kötüsü (ancak seyrek karşılaşılan bir durumdur) arızalı bir anakart anlamına da gelebilir. 1. Bilgisayarınızı tekrar kapatın ve açın. Eğer aynı hata mesajı bir kez daha ekrana geliyorsa, ciddi bir donanım arızası ile karşı karşıyasınız demektir. 2. Bilgisayarın kasasını açın ve sabitdisk kontrolörün yuvasına tam olarak oturup, oturmadığını kontrol edin. Eğer şanslıysanız sorunu bu şekilde çözebilir ve bilgisayarı yeniden başlatabilirsiniz. Eğer hata mesajı halen ekrana geliyorsa, sorunun kaynağı biraz önce de söylendiği gibi kontrolör, sabitdisk veya anakart olabilir. Disket sürücü kontrolörünün, sabitdisk kontrolörü ile yan yana bulunduğu kombi kartlarda ise birinin arızası diğerini etkilemeyebilir. Yani sistemi disket sürücü ile açmak halen mümkün olabilir. Sabitdiski kontrol etmek Biraz zahmetli olmasına rağmen oldukça kolay bir işlemdir. 1. Bilgisayarın kasasını açın. 2. Sabitdiski bulunduğu yerden çıkartın. 3. Tüm kablolarını tekrar takın.

72

4. Sabitdiski elinizde tutun ve bilgisayarınızı çalıştırın. Bu sırada, sabitdisk motorunun çalışıp, çalışmadığını kontrol edin. 5. Eğer motor çalışıyorsa, bir sonraki bölümden okumaya devam edin. 6. Ancak motor çalışmıyorsa, sabitdiskin güç kablosunu başka bir sürücününkiyle değiştirin. Eğer motor çalışmaya başlarsa, sorun güç kablosundan kaynaklanıyor demektir. Bunun için boşta bir kabloyu kullanmaya devam edebilir veya bir Y adaptörü yardımıyla başka bir güç kablosunu çoğaltabilirsiniz. 7. Buna rağmen disk çalışmıyorsa, arızalanmış ve yenisi ile değiştirilmesi gerekiyor demektir. Verilerin yedeklenmesi ise bu durumda mümkün olmayacaktır. Tek bir sabitdiskiniz varsa 1. Eğer sabitdiskteki verilerin üzerine henüz hiç bir şey yazılmadıysa, bilgisayarı çalıştırın ve açılış sırasında BIOS Setup’ına geçin. 2. Sabitdiske ait Standart Setup’taki bilgileri not edin. 3. Sabitdiskinizi bir başka bilgisayara, örneğin bir tanıdığınızın bilgisayarına takın. Buradaki BIOS Setup’a da sabitdiskinize ait doğru bilgileri tabii ki girmelisiniz. Diskinizi, diğer aygıtlar ile zamanlama problemini aşmak için tek bir sürücü olarak kurun. 4. Eğer sabitdiskiniz çalışırsa, sorun kontrolör kartı veya anakarttan kaynaklanıyor demektir. Birden fazla sabitdiskiniz varsa 1. Arızalı olduğunu düşündüğünüz sabitdiski, eğer ilk disk olarak tanımlanmadıysa, BIOS Setup’tan ilk olarak işaretleyin. Diğer diskleri ise BIOS’dan silin. Ancak daha önce söz konusu disklerin bilgilerini, ileride doğru girebilmek için not etmelisiniz. 2. IDE kontrolördeki tüm cihazları (sabitdisk, CD-ROM sürücü) çıkartın. 3. Sadece arızalı olduğunu düşündüğünüz sabitdisk takılı kalsın. Bu disk EIDE kontrolörlerden birinde Primary, yani birincil disk olarak bulunmalıdır. Hangi bağlantı noktasının birincil olduğunu anakartın kitapçığından öğrenebilirsiniz.

73

4. Sabitdisk de üzerindeki Jumper yardımıyla Master veya Single olarak ayarlanmalıdır. (Bunun için disk üzerindeki açıklamalara bakabilirsiniz.) Buna, disk ilk sürünüz olarak kurulmadığı zaman özellikle dikkat etmelisiniz. 5. Bilgisayarı yeniden başlatın. 6. Eğer sabitdiskiniz çalışıyorsa, arıza başka bir diskten de kaynaklanıyor olabilir. Bu durumda yukarıdaki işlemleri diğer diskler için de uygulamalısınız. 7. Eğer bilgisayarınız hiçbir disk ile çalışmazsa, sorun kontrolör veya anakarttan kaynaklanıyor olabilir. Aynı anda birden fazla diskin arızalanması ihtimali ise neredeyse imkansızdır. Sabitdisk kontrolörünü test etmek Bu da tek başınıza rahatlıkla gerçekleştirebileceğiniz çok basit bir kontrol işlemidir.
Harici kontrolör kartına sahipsiniz.

1. Kontrolör kartınızı test etmek için yeni bir sabitdisk kontrolörüne ihtiyacınız olacak. Eğer başka bir kontrolör kartına sahip değilseniz, (zaten kimin iki tane kartı olabilir ki!), kısa bir süre için size verebilecek bir tanıdığınızdan yardım isteyebilirsiniz. Ancak bu kartın da bilgisayarınızın Bus System’ine (ISA, PCI, EISA) uygun olmasına dikkat etmelisiniz. 2. Kontrolör kartınızı yenisi ile değiştirin. Kartın ayarlarının yapılmasına gerek yoktur. 3. Sabitdiskinizi ve disket sürücünüzü bu karta bağlayın ve bilgisayarınızı yeniden başlatın. 4. Bilgisayarınız sorunsuz bir şekilde açılırsa, arızayı tespit ettiniz demektir.

Anakarta entegre bir kontrolöre sahipsiniz 1. Eğer bilgisayarınızdaki kontrolör anakart üzerinde entegre bir şekilde bulunuyorsa, ödünç aldığınız kartı takmadan önce bu parçayı kapatmalısınız. Bunun için normalde anakart üzerinde bir Jumper veya DIP şalteri bulunabilir. Bazı modern bilgisayarlarda ise kontrolörü BIOS Setup’tan kapatabilirsiniz. Bu kontrolörü nasıl kapatabileceğinizi ise anakartın kitapçığından öğrenebilirsiniz.

74

2. Sabitdiskinizi ve disket sürücünüz bu karta bağlayın ve bilgisayarınızı yeniden başlatın. 3. Eğer her şey yolunda giderse, kendinize yeni bir kontrolör satın almalısınız. Tamir edilmesi mümkün olmayacağı için, anakartınız üzerindeki arızalı kontrolörün kapalı kalması gereklidir. Anakart mı arızalı? Ne sabitdiski değiştirerek ne de yeni kart ile başarılı bir sonuç elde edemediyseniz, geriye arızalı olması muhtemel tek parça olarak anakart kalıyor. Anakartın tamiri mümkün olmadığı için bu durumda yeni bir tane edinmeniz gerekiyor. İsterseniz bunu kendiniz için bir fırsat olarak görebilir ve güncel bir anakart almayı tercih edebilirsiniz.

2.4.14 S.M.A.R.T. Status bad S.M.A.R.T. (Self Monitoring Analysis and Reporting Technology) IBM tarafından geliştirilmiştir. Sabitdiskteki hataların, cihaz tamamen arızalanmadan tespit edilmesini mümkün kılar. Bu fonksiyon artık ATA/IDE standartları arasında yer alıyor ve bir dizi sabitdisk üreticisi tarafından destekleniyor. Eğer bilgisayarın açılışı sırasında “S.M.A.R.T. Status Bad, Backup and Replace Press F1 to Resume” (bu hata mesajı BIOS versiyonuna göre değişiklik gösterebilir) mesajı ile karşılaşırsanız, sabitdiskiniz yavaş ancak emin adımlarla ömrünü tamamlıyor demektir. Bu durumda ilk olarak sabitdiskinizin yedeğini alın ve eğer garanti süresi henüz bitmediyse, ürünün satın aldığınız bayii veya üretici tarafından değiştirilmesini isteyin. Bu mesaj ile karşılaştığınız zaman [F1] tuşuna bastıktan sonra uzun süre çalışmaya devam etmek ise riskli olacaktır. İPUCU! S.M.A.R.T. fonksiyonunu bilgisayarınızın BIOS’undan etkinleştirin. Açılış sırasında sabitdiskinizde sorun tespit edilecek olursa, uyarı alırsınız. Bu sayede sabitdiskinizi yedeklemek için yeterli zamana sahip olabilirsiniz.

2.4.15 Disket sürücü çalışmıyor Disket sürücüleri günümüzde uzun seneler sorunsuz bir şekilde çalışmak üzere uygun hale getirilmişlerdir. Disket sürücünün çalışmasında karşılaşılan sorunların nedenleri muhtemelen farklı olacaktır. Genellikle, bilgisayarın kasasının içinde çalıştıktan sonra disket sürücünün ışığı devamlı yanmaya başlarsa sürücü kablosunu çıkartmış olabilirsiniz. Çalışırken muhtemelen disket sürücüyü çıkarmak zorunda kalmış ve daha sonra

75

da kablosunu ters takmış olabilirsiniz. Bunun sonucunda da sürücünün ışığı devamlı yanacaktır. Seyrek karşılaşılan bir durum da olsa disket sürücünüz arızalanmış olabilir. Arızanın kaynağını tek başınıza tespit edebilirsiniz. 1. Bilgisayarı kapatın ve kasasını açın. 2. Veri kablosunun takılı olup olmadığını kontrol edin. Muhtemelen kontrolör veya sürücü tarafındaki ucu çıkmıştır. 3. Eğer bilgisayarın içerisinde çalıştıysanız, veri kablosunun doğru takılıp takılmadığını kontrol etmelisiniz. Renkli kablonun bir numaralı pin’e takılı olması gereklidir. 4. Eğer arıza kablonun takılması ile ilgili değilse çalıştığından emin olduğunuz bir disket sürücü temin edin. Örneğin, bir tanıdığınızın sürücüsünü geçici olarak alabilirsiniz. 5. Yeni sürücü sorunsuz bir şekilde çalışıyorsa, kendi disket sürücünüz arızalı demektir ve tamir edilmesi mümkün değildir. Eğer diğer sürücü de çalışmıyorsa, kontrolörde sorun var demektir. Disket kontrolörü arızalı ise ne yapılabilir? Tabii ki yeni bir tane edinilmesi gereklidir. Ancak yeni bir disket kontrolörü tek başına alınamaz. Bir kontrolör kart üzerinde sabitdiskler için ek bir veya iki bağlantı ve genellikle paralel ve seri bağlantı noktaları bulunur. Ayrıca bir joystick bağlantı noktası da bulunabilir. Disket kontrolörü anakart üzerinde Hemen tüm anakartlar üzerinde entegre disket kontrolörü bulunur. Eğer sadece disket sürücü arızalı ise ve buna karşılık sabitdiskler sorunsuz bir şekilde çalışıyorsa, satın alabileceğiniz en ucuz kontrolör kartını temin etmelisiniz. Üzerindeki diğer bağlantı noktalarına muhtemelen ihtiyacınız olmayacaktır. 1. Bilgisayarı kapatın ve kasasını açın. 2. Anakartın el kitapçığından, Onboard disket kontrolörünün bir Jumper yardımıyla mı yoksa BIOS üzerinden mi kapatılacağını kontrol edin. Gerekirse Jumper’ı çıkartarak disket kontrolörü kullanılmaz hale getirin.

76

3. Satın aldığınız yeni karttaki kullanmayacağınız tüm bağlantı noktalarını kapatın. Bu ayarı nasıl yapacağınızı kullanım kitapçığında bulabilirsiniz. Alternatif olarak bir tanıdığınızdan yardım isteyebilir veya istediğiniz ayarları satın aldığınız yerin yapmasını sağlayabilirsiniz. 4. Kartı boş bir slota yerleştirin ve disket sürücüyü de bu karta bağlayın. 5. Şimdi bilgisayarı çalıştırın. 6. Anakart üzerindeki disket kontrolörünün BIOS Setup’tan kapatılması gerekiyorsa, bilgisayar açılırken BIOS Setup’ı çalıştırın ve uygun seçeneği kullanarak kontrolörü kapatın. Yaptığınız değişikliği kaydederek Setup’tan çıkın ve bilgisayarı yeniden başlatın. 7. Disket sürücünüz yeni kontrolör sayesinde yeniden çalışacaktır. Disket kontrolörü harici bir kart üzerinde Bu durumda kart üzerinde bulunan diğer bağlantı noktalarının çalışması bir işinize yaramayacaktır. Piyasada sadece, üzerinde mümkün olan tüm bağlantı noktalarının bulunduğu kombi kartlar bulunur. Bunun için anakartınızın Bus System’ine uygun bir kontrolör edinin. Bunun için anakartınıza uygun olarak PCI veya ISA veri yollarını kullanan kartları tercih edebilirsiniz. 1. Bilgisayarı kapatın ve kasasını açın. 2. Arızalı kontrolör kartındaki tüm kabloları sökün ve kartı çıkartın. 3. Şimdi yeni kartı takın ve kullandığınız tüm sürücüleri yeni karta bağlayın. Hangi kablonun hangi bağlantı noktasına takılacağını cihaz ile beraber verilen kullanım kitapçığından öğrenebilirsiniz. Normalde renkli kablonun bir numaralı Pin’e bağlanması gereklidir. 4. Bilgisayarı yeniden çalıştırın ve tüm sürücülerin ve bağlantı noktalarının sağlıklı bir şekilde çalışıp çalışmadığını kontrol edin. Her şeyin yolunda olması gereklidir.

2.4.16 Yanlış ve eksik komut işlemcisi Bilgisayarın açılışı sırasında IO.SYS, MSDOS.SYS ve COMMAND.COM dosyaları arka arkaya yüklenirler. Eğer, “Yanlış veya eksik komut işlemcisi” hata mesajı ekrana gelirse, işletim sistemi COMMAND.COM dosyasını bulamıyor

77

demektir. Bu dosya genellikle yanlışlıkla silinmiş de olabilir. Ancak bu dosyanın bir virüs tarafından silinmiş olabileceğini de göz önünde bulundurmalısınız. 1. Windows başlangıç disketini sürücüye takın ve bilgisayarı yeniden başlatın, yani reset düğmesine basın veya bilgisayarı kapatıp, yeniden açın. 2. Bilgisayar disketten açıldığı zaman COMMAND.COM dosyasını COPY komutunu kullanarak sabitdiske kopyalayın. Bunun için “copy command.com c:” komutunu yazın ve [Enter] tuşuna basarak çalıştırın. 3. Daha sonra üzerinde güncel bir antivirüs yazılımı bulunan bir disket yerleştirin ve sabitdiskinizi virüs taramasından geçirin. 4. Eğer virüs bulunmazsa, bilgisayarınızı alıştığınız gibi tekrar sabitdiskten çalıştırabilirsiniz. Aksi takdirde ilk olarak virüsü temizlemelisiniz. Eğer NDOS.COM veya 4DOS.COM gibi alternatif bir komut işlemcisini kullanıyorsanız, COMMAND.COM dosyası yerine daha önce kullandığınız komut işlemcisini sabitdiske kopyalamalısınız. 2.4.17 Windows açılış mesajından sonra kilitleniyor Eğer bilgisayarınız açılış sırasında bu noktaya kadar gelebildiyse, en azından bir donanım problemi ile karşı karşıya olmadığınız için rahat bir nefes alabilirsiniz. Bu durumda işletim sisteminin yüklenmesini, bir sürücü problemi veya hafıza çakışması engelliyor olabilir. Açılış dosyaları olmadan başlatmak Söz konusu çakışmaların önünü almak için, ilk olarak işletim sisteminin CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT dosyalarını çalıştırmasını, sorun muhtemelen bu dosyalardan kaynaklandığı için, engellemelisiniz. 1. Bilgisayarı yeniden başlatın ve “Windows başlatılıyor…” mesajı ekrana geldiği anda [F8] tuşuna basın. Bunun sonucunda hata çözümü için farklı seçeneklerin bulunduğu bir menü ekrana gelecektir. Bu seçeneklerin ayrıntılı açıklamalarını 14. bölümde bulabilirsiniz. 2. Başlangıç dosyaları CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT’ın çalışmalarını engellemek için şimdi GÜVENLİ KİP seçeneğini çalıştırın. Bunun sonucunda Windows, çalışması için gereken minimum bileşenlerin yüklendiği güvenli kipte çalıştırılacaktır.

78

Windows sorunsuz bir şekilde yükleniyorsa, hatanın nedeni açılış dosyalarından biri tarafından yüklenen bir sürücüdür. Bununla ilgili ileride ayrıntılı bir açıklama yapılacaktır. Ancak Windows’u hemen kapatmayın. Bilgisayarı Jaz veya Zıp Drive ile açmak Eğer bir SCSI Jaz veya ZIP sürücünüz varsa, 1. bölümde anlatıldığı gibi bilgisayarınızı bu cihazları kullanarak çalıştırabilirsiniz. Bunun için SCSI kontrolörün BIOS’unda uygun değişiklikleri yapmalısınız. Örneğin, Adaptec’in AHA-2940 modeli: 1. Açılış sırasında, Adaptec BIOS’un tanındığı anda [Ctrl]+[A] tuş kombinasyonunu uygulayın. 2. Ekrana gelen penceredeki OPTIONS menüsünü etkinleştirin. ADVANCED CONFIGURATION

Resim 2.10: SCSI BIOS, bilgisayarın Jaz ve ZIP sürücüleri ile açılmasını mümkün kılar.

3. Takip eden penceredeki SUPPORT REMOVABLE DISKS UNDER BIOS AS FIXED DISKS seçeneğini işaretleyin ve [Enter] tuşuna basın. Daha sonra BOOT ONLY öğesini seçin ve tekrar [Enter] tuşuna basın. 4. İletişim penceresini [Esc] tuşuna basarak kapatın ve yeni ayarları kaydedin. Bilgisayarınız artık sistemi başlatma özelliğine sahip olan Jaz ve Zıp sürücüleri ile başlatılacaktır.

79

Windows güvenli kipte açılmıyor Eğer Windows güvenli kipte de açılmıyorsa, sorun video modu ayarlarından kaynaklanıyor olabilir. Bu, Windows’un açılış logosundan sonra meydana gelir. Problemi çözmek için MSDOS.SYS dosyasının değiştirilmesi gereklidir. 1. Windows’u SADECE KOMUT İSTEMİ modunda çalıştırın. 2. Dosyanın özelliğini “attrib –h –s c:\msdos.sys” komutunu kullanarak değiştirin. 3. Şimdi MSDOS.SYS dosyasını bir metin editörü yardımıyla açın. Dosya içerisindeki [Options] başlığı altına “Logo=0” satırını ekleyin. 4. Dosyayı kaydedin ve “attrib +h +s c:\msdos.sys” komutunu kullanarak dosyanın özelliklerini orijinal haline getirin. Son olarak bilgisayarı yeniden çalıştırın ve güvenli kipte başlatın. Windows güvenli kipte açılmayı reddederse, ki bu durumla çok seyrek karşılaşılır, Windows’u bunun için zorlamalısınız. Windows, bu tür sinir bozucu durumlar için birkaç özel parametreye sahiptir. Bunun için Windows’u sadece komut istemi modunda çalıştırmalısınız. Artık Windows’u aşağıdaki komut örneğini kullanarak, eski dost DOS altından rahatlıkla çalıştırabilirsiniz:
Win /d: <Parametre>

Yukarıdaki komut örneğindeki <Parametre> ifadesi yerine, aşağıdaki tablodaki parametrelerden istediğiniz bir tanesini kullanabilirsiniz. Windows Açılış Anlamı Parametresi /d:f 32 Bit sürücü erişimini kapatır. Sabitdisk ile yaşanan sorunlarda yardımcı olabilir. /d:v /d:m /d:n Windows, kendi sürücüsü yerine sabitdisk kontrolöründeki ROM Code’u kullanır. Güvenli kipte açılır. Bu modda minimum standart sürücüler yüklenirler. Güvenli kipte açılıyormuş gibi davranır. Ancak tek farkı ağ desteğidir.

80

/d:s /d:x

F000:000 ve 1 MB arasındaki ROM adreslerini boşaltır. Bilgisayara yeni bir kart takılması tavsiye edilir. A000 – FFFF arasındaki hafıza bölgesinde otomatik olarak boş alan aranmasını engeller. Bu ek kartlar için kullanılan hafıza bölgesidir. Sabitdisk kontrolörünün kesme istekleri (Interrupt) ROM rutinleri tarafından yönetilir. Bu seçenek özellikle sabitdisk ile yaşanan sorunlarda faydalıdır.

/d:v

Tablo 2.1: Windows 95/98’in açılış parametresi.

“Yabancı” hafıza yönetici ile mi sorun yaşıyorsunuz? Windows 95’in HIMEM.SYS ve EMM386.EXE araçları haricinde başka bir hafıza yöneticisi kullanıyorsanız, bilgisayarı ilk olarak hafıza yöneticisi olmadan çalıştırmalısınız. Bunun için hafıza yöneticisinin dokümantasyonuna ihtiyacınız olacak. Ancak kullanılan hafıza yöneticisine bağlı olarak bu programların kapatılması maalesef zor olabilir. Eğer kullandığınız programın kendini kaldırma fonksiyonu varsa, kesinlikle bunu kullanmalısınız. 1. Bilgisayarı, yukarıda anlatıldığı şekilde güvenli kipte çalıştırın. 2. Başlat menüsünü açın, ÇALIŞTIR komutunu çalıştırdıktan sonra ekrana gelen pencereye “sysedit” yazdıktan sonra TAMAM düğmesine tıklayın. İPUCU! Windows Me altında “sysedit.exe” programı bulunmaz. Ancak başka bir Windows versiyonundan kopyalayabileceğiniz bu programı Windows Me altında rahatlıkla kullanabilirsiniz. 3. Sistem konfigürasyon editörü penceresinde diğerleri haricinde CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT dosyası da yüklenir. Burada sadece hafıza yöneticisi ile ilgili olan satırlar devre dışı bırakılacaktır. Bunun için söz konusu satıra ilk olarak REM yazmalı ve arkasından orijinal ifade ile arasına bir boşluk bırakmalısınız. Hangi satır ve parametreleri devre dışı bırakacağınızı veya sileceğinizi ise hafıza yöneticisi açıklamalarından bulabilirsiniz. Bu bilgilere, Windows Not Defteri’ni kullanarak açabileceğiniz muhtemelen başka bir BeniOku dosyası içerisinden ulaşabilirsiniz. 4. Söz konusu değişiklikleri yaptıktan sonra dosyayı kaydedin. 5. Windows’u kapatın ve bilgisayarı standart modda yeniden başlatın.

81

Bilgisayar şimdi sorunsuz bir şekilde çalışırsa, sorunun kaynağını buldunuz demektir. Bunun için kullandığınız hafıza yöneticilerinin BeniOku dosyalarını dikkatli bir şekilde inceleyin. Muhtemelen Windows ile sorun giderme hakkında aydınlatıcı açıklamalar bulabilirsiniz. HIMEM.SYS ve EMM386.EXE yeterli olduğu için başka bir üreticiye ait hafıza yöneticilerinin kullanılması genel olarak tavsiye edilmez. EMM386.EXE, DOS oyunlarının sorunsuz bir şekilde çalışabilmesi için gerekli tüm şartları tek başına yerine getiriyor. Programlar ile ilgili daha ayrıntılı bilgi için BeniOku dosyasını incelemelisiniz. Orijinal hafıza yöneticileri ile yaşanan sorunlar Eğer HIMEM.SYS ve EMM386 hafıza yöneticilerini kullanıyorsanız, hatanın sorununu daha rahat bir şekilde bulabilirsiniz. 1. Bilgisayarı güvenli kipte başlatın. Bunun için yapmanız gerekenleri yukarıda bulabilirsiniz. 2. Sistem konfigürasyon editörünü başlatın, (yukarıdaki açıklamaya bakın). 3. CONFIG.SYS dosyası içerisinde, EMM386.EXE aracının yüklendiği satırı arayın. 4. Bu satırda bulunan Include parametresinin (I=xxxx-yyyy) içeriğini not edin ve daha sonra silin. 5. Dosyayı kaydedin ve Windows’u kapatın. 6. Bilgisayarı standart modda yeniden başlatın. Eğer bilgisayar sorunsuz bir şekilde açılırsa, bir hafıza çakışması vardır. Sadece Include parametresini kaldırdınız ve sorunu çözdünüz. Eğer birden fazla parametre sildiyseniz, bunları tek tek yeniden girmelisiniz. Yaptığınız her değişiklikten sonra, sorunlu satırı bulana kadar bilgisayarı standart modda çalıştırarak kontrol edin. Sorunlu satırı silerek bilgisayarın çalışmasını sağlayabilirsiniz. Sorunun kaynağı başka sürücüler mi? Eğer yukarıda anlatılanların hiçbiri sonuç vermediyse, sorun başka bir sürücüden kaynaklanıyor olabilir. 1. Bilgisayarı bir kez daha güvenli kipte çalıştırın ve satırların önüne REM ifadesini ekleyerek ve bir boşluk bırakarak CONFIG.SYS dosyasındaki tüm

82

sürücü isteklerini ve AUTOEXEC.BAT dosyasındaki tüm program isteklerini engelleyin. 2. Bunun sonucunda bilgisayar standart modda sorunsuz bir şekilde çalışmalıdır. 3. Eklediğiniz REM ifadelerini daha sonra sırasıyla (ilk olarak CONFIG.SYS ve sonra AUTOEXEC.BAT dosyalarında) kaldırın. 4. Bilgisayar kilitlenecek etkinleştirdiğiniz satırdır. olursa, sorunun kaynağı biraz önce

Resim 2.11: Başlangıç dosyalarındaki sürücü satırlarının çalışmasını bu şekilde engelleyebilirsiniz.

Tespit edilen sürücü veya program muhtemelen bozulmuştur ve yeniden yüklenmesi gerekmektedir. Ancak bu programın veya sürücünün daha güncel bir versiyonunu yüklemek isteyebilirsiniz. Ayrıca söz konusu program veya sürücü ile karşılaşılan sorunları çözmek için bir açıklama olup olmadığını Windows’un BeniOku dosyalarından öğrenebilirsiniz.

83

2.4.18 CD’den başlangıç

Bilgisayar CD ile başlatılamıyor Bilgisayarın CD’den açılabilmesi için birçok şartın yerine getirilmesi gereklidir. En önemli şart ise bilgisayarın BIOS’unun (modern anakartlar için sorun değil) desteklemesidir. Bu desteğin var olup olmadığını BIOS ayarlarından kontrol edebilirsiniz. Bir Award BIOS’da Advanced BIOS Features menüsü altında BOOT DEVICE veya BOOT SEQUENCE öğelerinin bulunması gereklidir. Bilgisayarın sürücü açılış sırasını buradan değiştirebilirsiniz. Award BIOS’un bazı modellerinde CD sürücünün BOOT kısmında seçilmesi ve [+] tuşu kullanılarak listenin başına taşınması gereklidir. Eğer bir SCSI CD sürücünüz varsa, bilgisayarın CD’den açılması için SCSI adaptörünün BIOS’unu kullanmalısınız. Bu seçeneği Adaptec kartlarında ADVANCED CONFIGURATIION OPTIONS altında bulabilirsiniz. Burada bulunan BIOS SUPPORT FOR BOOTABLE CD-ROM öğesinin değerini ENABLED olarak değiştirin. Bilgisayar her zaman CD’den açılıyor Eğer CD sürücüde bir açılış CD’si bulunuyorsa ve CD sürücü de açılış sıralamasında sabitdiskten önce yer alıyorsa bu fenomen ortaya çıkacaktır. Ya açılış CD’sini CD sürücüden çıkartın ya da CD sürücü açılış sıralamasında sabitdiskin arkasına taşıyın. Bu değişikliğin nasıl yapılacağına bir önceki bölümde bulabilirsiniz.

2.4.19 VIA chipsetli PC yeniden açıldıktan sonra kilitleniyor Windows altında BAŞLAT/BİLGİSAYARI KAPAT/YENİDEN BAŞLAT komutunu kullanarak bilgisayarınızı yeniden başlatmak istediniz, ancak PC’niz yeniden açıldıktan sonra kilitlendi. PC ancak reset düğmesine basılarak yeniden çalıştırılabiliyor. Bu sorun VIA’nın KT133A chipsetinin VT3863A Northbridge chip’inden kaynaklanmaktadır. Ancak bu tüm chipsetler bu konuda sorunlu değil. Sadece, AMD’nin 133 MHz sistem hızındaki Thunderbird işlemcilerinin kullanıldığı belirli seriler (Stepping 0’lı 1EA0 ve 1EA4) bu hataya neden olmaktadırlar. Sorunu çözüme kavuşturmak için sistem hızını 100 MHz’e düşürmeniz yeterli olacaktır. Bu işlemle ilgili ayrıntılı bilgiyi anakartın el kitapçığında bulabilirsiniz.

84

2.4.20 PC, kablosuz fare ve klavye ile çalışmıyor Bilgisayarınızın reset düğmesine bir veya birkaç kere basmanıza rağmen başlamayı ret etmesinin nedeni, bilgisayarınıza bağlı olan kablosuz klavye, fare veya optik fare olabilir. Bu donanımlar, modellerine bağlı olarak oldukça yüksek güç çekebilirler, ancak tüm anakartlar bu donanımların çalışmak için ihtiyaç duydukları gücü karşılayamaz. Maalesef PS/2 bağlantı noktasının spesifikasyonları da aslında sunması gereken güç hakkında bir bilgi vermez. Ayrıca modern anakartlar bir tuşa basılarak veya fare hareketi ile sistemin çalıştırılmasını (Wake Up fonksiyonu) sağlayabilirler. ATX güç kaynakları bu fonksiyonun çalışabilmesi için bilgisayar kapalı dahi olsa Stand By gücü olarak adlandırılan +5V’luk bir gerilim sunarlar. Bu, sadece 10 mA’lik olmasına rağmen Wake Up fonksiyonu için 720 mA de sunabilir. Test etmek için klasik bir fare ve klavyeyi PS/2 bağlantı noktasına takın ve bilgisayarın sorunsuz bir şekilde açılıp açılmadığını kontrol edin. Eğer halen çalışmıyorsa, sorunun nedeni farklıdır. Ancak bilgisayar sorunsuz bir şekilde çalışmaya devam ederse, karşılaştığınız hata güce aç olan donanımlardan kaynaklanıyor demektir. Bilgisayarın Wake Up fonksiyonu şayet açıksa kapatın. Böylece güç kaynağının Stand By gücü de kesilecektir. Bazı anakartlar, Wake Up fonksiyonu kapatıldığı zaman Port’ların normal +5V gerilimi ile beslenmelerini sağlamak için bir Jumper’a sahiptirler. Eğer fare ve klavye PS/2 ve USB bağlantı noktaları ile de çalışabiliyorsa, bunları USB portuna bağlayın. USB portu, Stand BY konumunda yüksek güç sunarlar. Ancak, BIOS’daki USB Legacy Support özelliğini etkinleştirmeyi unutmayın. Eğer USB’de de sorun yaşıyorsanız, USB fare ve klavyeyi harici bir hub’a bağlayın. Bu, bağlanan USB cihazlarının güç ihtiyacını üzerine alacak ve Stand By geriliminin yükünü azaltacaktır. Eğer hiçbir deneme işe yaramazsa, klasik fare ve klavyeniz ile çalışmaya devam etmelisiniz.
Bilgisayar, “Windows başlatılıyor” mesajından hemen sonra kilitleniyor

Hata, bu mesajdan hemen sonra ortaya çıkarsa, bir açılış problemi değil, aksine bir Windows problemidir. Bunun için 14. bölüme göz atmalısınız.

85

2.5 Bilgisayar yeniden açıldıktan sonra BIOS’u başlatıyor
Bir sistem kilitlenmesinden sonra veya Windows 9x normal bir şekilde kapatılmadıysa, bilgisayar işlemci ayarlarının doğru olmadığını bildirecek ve otomatik olarak BIOS Setup’ı açacaktır. İşlemciyi yanlış ayarlara karşı korumak söz konusu olduğu için BIOS’daki değerlerin düzeltilmesi gerekmektedir. Ancak BIOS, kilitlenmeleri de sistem hatası olarak algılayacak ve tüm ayarların doğru olmasına rağmen hata mesajı verecektir. Bu sorunu çözmek için, BIOS versiyonunu güncellemeniz gerekir.

86

87

3

3. Bilgisayar zaman zaman kilitleniyor

Kilitlenmeler bir bilgisayar sisteminin şüphe uyandıran semptomlarıdır. Bilgisayarın ara sıra kilitlenmesi, eğer gerçekten çok seyrek oluyorsa, genellikle “normal” bir durum olarak görülür. Ancak işler yolunda gitmiyorsa, bilgisayar çok sık kilitlenmeye başlar. Bu durum zaman içerisinde sıkıcı bir hal almaya başlar ve mutlaka çözülmesi gereken bir sorun olarak karşımıza çıkar. Buradaki en önemli nokta, aramaya nereden başlanması gerektiğidir. Seyrek karşılaşılan kilitlenmelerin nedenleri genellikle çok çeşitlidir ve sorunun bir seferde çözüme kavuşturulabilmesi için gerçekten çok şanslı olmak gerekir. Bu nedenle sorunun kaynağına inmek için çeşitli yöntemler kullanılır ve sorunun bir daha ortaya çıkmaması için uğraş verilir. Ancak asıl sorun, aslında tam olarak ne olduğu bilenemediği için genellikle karanlıkta kalır. Bu bölümde söz konusu kilitlenmelerin sık karşılaşılan nedenlerini ele alacağız. Ve buradaki açıklamalar sorunu çözüme kavuşturmanız için gerçekten yardımcı olacaklar. İlk tedbir: Donanım hızlanmasını düşürmek Eğer sistem kilitlenmesi ile çok sık karşılaşıyorsanız, ilk olarak Windows’un donanım hızlandırma özelliğini kapatmalısınız. 1. Bunun için BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI komutunu çalıştırın ve ekrana gelen penceredeki SİSTEM simgesine iki kere tıklayın. 2. BAŞARIM kartında bulunan GRAFİK düğmesine tıklayın.

88

Resim 3.1: Sık karşılaşılan kilitlenmeler sonrasında donanım hızlandırması düşürülmelidir.

3. İlk olarak DONANIM İVMESİ’ni belirleyen çubuğu en alta kadar taşıyın. 4. Daha sonra Windows’u yeniden başlatın. Eğer donanım ivmesini düşürdükten sonra sistem kilitlenmeleri kesilirse, ekran kartı sürücüsünde bir sorun olabilir. Bu durumda kartınızın sürücüsünü yenilemeyi deneyebilir veya donanım hızlandırmasını yavaş bir şekilde kademe kademe arttırabilirsiniz. Eğer sisteminiz tekrar kilitlenmeye başlarsa, donanım hızlandırmasının sistemin sorunsuz bir şekilde çalıştığı bir önceki kademede kalması gereklidir. Kilitlenmenin nedeni sıkıştırma araçları olabilir mi? DriveSpace gibi sabitdisk sıkıştırma araçları, program kodları işletim sisteminin derinliklerine kadar dallandıkları için bazen bilgisayarınızda sorun yaşanmasına neden olabilirler. Açıklanamayan sistem kilitlenmeleri sonucunda, eğer mümkünse sabitdisk sıkıştırma araçlarını kaldırmalısınız. Söz konusu araçları kaldırdıktan sonra, çalışırken herhangi bir sorun ile karşılaşmazsanız, hatanın nedenini buldunuz demektir. Sıkıştırma araçlarının ve kullandığınız işletim sisteminin BeniOku dosyalarını mutlaka okuyun. Karşılaştığınız sorunu çözmek için neler yapabileceğinizi bu dosyalar içerisinde muhtemelen bulabilirsiniz. Ayrıca, sıkıştırma aracının söz konusu hatanın düzeltildiği yeni bir versiyonunu da bulabilirsiniz.

89

3.1 Belirtileri gözlemek
Eğer çalışmanız devamlı olarak istenmeyen sistem kilitlenmeleri ile kesiliyorsa, bilgisayarın kilitlenirken aynı belirtileri gösterip göstermediğini uzunca bir süre takip etmelisiniz. Bilgisayarınız muhtemelen belirli bir zamandan itibaren kilitlenmeye başlamış olabilir. Bu durumda, söz konusu süre içerisinde bilgisayarınızda değişiklik olup olmadığını düşünmelisiniz. Burada, sorunun kaynağını tespit etme konusunda sizi bir adım ileri götürebilecek bilgiler bulabilirsiniz. Eğer kısa ipuçları sorunu çözmenize yardımcı olamazsa, kitaptaki ilgili bölümlere göz atmalısınız. Diğer nedenlerle ilgili ayrıntılı açıklamaları ilerleyen bölümlerde bulabilirsiniz. Her zaman aynı programda mı kilitleniyor? Muhtemelen program arızalanmıştır. Yeniden kurmayı deneyin. Muhtemelen işletim sistemi veya donanımla uyum sorunları vardır. Beraber sunulan BeniOku dosyasının açıklamalarını dikkatli bir şekilde okuyun. Problem çözümü ile ilgili bilgileri burada bulabilirsiniz. Hiçbir program tüm işletim sistemleri için yazılmamıştır ve bu nedenle tüm sistemler ile çalışması beklenemez. Bu durum özellikle, işletim sisteminin derinliklerine uzanan sistem araçları için geçerlidir. Desteklenen işletim sistemleri hakkında bilgileri kullanım kitapçıkları veya BeniOku dosyalarında bulabilirsiniz. Program eskimiş veya hatalar içeriyor olabilir. Güncel bir versiyonunu temin etmeye çalışın. Bir virüs neden olabilir. Bilgisayarınızı güncel bir virüs tarayıcısı ile kontrol edin. Sorunu tek başına çözemiyorsanız, teknik servisini arayabilir veya internet sayfasını ziyaret edebilirsiniz. Her zaman aynı doküman dosyasında mı kilitleniyor? Doküman dosyası arızalanmıştır. Çalıştığından emin olduğunuz bir yedek dosyasını geri yükleyin. Dosya yabancı bir bilgisayardan alındıysa muhtemelen uyumsuz, başka bir program versiyonu ile oluşturulmuştur. Dosyayı oluşturulduğu mod ile yükleyin veya kullandığınız program versiyonu ile uyumlu bir dosya temin edin. Dosya, özel makrolar veya biçimlendirmeler içeriyorsa muhtemelen bir program hatası vardır. Program açıklamalarını ve BeniOku dosyalarını okuyun. Problem çözümü ile ilgili bilgileri burada bulabilirsiniz. Eğer herhangi bir çözüme ulaşamazsanız üretici ile temasa geçebilirsiniz.

90

Bilgisayar konumunu kontrol etmek Ayrıntılı bilgi için 3.5 numaralı bölüme bakın. Belirli bir zamandan sonra kilitlenmeye başladı İşletim sisteminin veya bir programın konfigürasyonu değiştirilmiş olabilir (yeni sürücü, yeni program, yeni ayarlar). Söz konusu değişiklikleri geri alın. Windows güncellemesi sırasında rahatlıkla sorun çıkabilir. Donanım bileşenleri çalışmayabilir ya da varolan eski bir sürücü yüzünden bilgisayarınız kilitlenebilir. Kullandığınız tüm donanım sürücülerinin yeni işletim sistemi ile uyumlu olup olmadığını kontrol edin. Yeni bir yazılım yüklediniz (sürücü veya program) ve bunun sonucunda hatalı konfigürasyon yapıldı veya donanım veya işletim sistemi ile uyumlu olmayan bir şeyler var. Program açıklamalarını ve BeniOku dosyasını gözden geçirin. Yeni bir donanım yüklenmiş olabilir. Söz konusu donanımın konfigürasyonu yanlış yapılmıştır veya sürücüsü doğru yüklenmemiştir. Ancak uyumsuzluk da olabilir. Kitapçığını ve BeniOku dosyasını mutlaka okuyun. Gerekirse satın aldığınız firmaya başvurun. Bilgisayarınızın yerini değiştirmiş olabilirsiniz. Şimdiki muhtemelen çalışması için uygun olmayabilir. Bunun için bir önceki başlığa bakın. Bilgisayarınıza virüs bulaşmış olabilir. Bilgisayarınızı güncel bir virüs tarama programıyla mutlaka kontrol edin. Bilgisayar belirli bir donanım kullanıldığında kilitleniyor Donanım bileşenlerinin konfigürasyonu yanlış yapılmıştır. Donanım ve yazılımla ilgili tüm ayarları ve konfigürasyon seçeneklerini bir kez daha gözden geçirin, (kaynak çakışması, yanlış Jumper ayarları). Sürücüler, işletim sistemi veya diğer donanımlar ile uyumsuz olabilirler. Açıklamaları ve BeniOku dosyasını dikkatli bir şekilde gözden geçirin. Kullanılan donanım arızalı olabilir. Bunu kontrol edin. Sabit bir belirtisi yok Sorunun nedeni bir virüs olabilir. Bilgisayarınızı güncel bir virüs tarama programıyla mutlaka kontrol edin. Eğer hiçbir şey sonuç vermezse Windows’u tamamen yeniden kurun. Yeni kurulum da yeterli olmazsa, geriye sabitdiski biçimlendirip işletim sistemini yeniden kurmaktan başka bir yol kalmıyor. Daha sonra doküman dosyaları hariç, herhangi bir sistem yedeğinizi geri yüklemeyin.

91

EIDE sabitdiskin Ultra DMA modu veya Busmastering’i sorunlu EIDE sistemlerindeki Busmastering ve Ultra DMA modu, sağladığı yüksek veri aktarım hızı ile kullanıcıların yüzünü güldürür. Ancak bu hızlandırıcı etkenler veri kaybına, bunun sonucunda ortaya çıkan sistem kilitlenmeleriyse pahalıya mal olabilir. Ultra DMA modundaki yüksek veri aktarım hızı, kablo uzunluğu ve kalitesi konusunda da beklentilerin yüksek olmasına neden oluyor. Normal PIOMode’unda sorunsuz bir şekilde çalışılabilmesine rağmen, Ultra DMA modu düşük kaliteli kablolarda problem yaşanmasına neden olabiliyor. Ultra DMA moduna sahip olmayan diğer eski sabitdiskler, örneğin bazı eski Samsung modellerinde olduğu gibi, bir firmware hatası nedeniyle Busmastering ile sorunlar yaşayabiliyorlar. Bu nedenle Busmaster sürücüsü kullanıldığında bilgisayar kilitleniyor. Ultra DMA modunun kullanıldığı overclock yapılmış bilgisayarlarda daha da dikkatli olunması gerekiyor. Overclock sonucunda PCI Bus ve buna bağlı olarak EIDE chip’i de overclock oluyor. Bu durum, kullanılması performans sağlayan Ultra DMA modunun veri kaybına neden olmasını sağlayabiliyor. Eğer Busmastering’den kaynaklanan sorunlar yaşıyorsanız, Windows 95 Release 2.0’dan itibaren ve Windows 98/Me’de Aygıt Yöneticisi’ni kullanarak bu özelliği kapatabilirsiniz. Donanım ağacı üzerinde bulunan DİSK SÜRÜCÜLERİ başlığının önündeki artı işaretine tıklayın. Ekrana gelen listeden istediğiniz sabitdiski seçin ve ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın. AYARLAR kartındaki Busmastering sürücüsünü DMA alanında devre dışı bırakabilirsiniz. DİKKAT! Windows 95 OEM Release 2.0’dan itibaren bir Busmaster sürücüsüne sahiptir. Söz konusu sürücünün ortaya çıkardığı EIDE Bus’daki aktarım sorunları da kilitlenmelere neden olabilir. Ancak Microsoft bunun için de bir yama geliştirdi. Bu yamayı gerekirse Microsoft’un web sayfasından temin edebilirsiniz.

3.2 Bilgisayar tepki vermiyor veya kendisi yeniden açılıyor
Bir çok kilitlenme sırasında ekran donar ve bilgisayar hiçbir işleme cevap vermez. Fare imleci ara sıra hareket edebilmesine rağmen tıklamaya cevap vermez. Bilgisayar bir ölü sessizliğine bürünür.

3.2.1 Görev Yöneticisi’ni etkinleştirmek Windows altında sorun yaladığınız zaman ilk olarak Görev Yöneticisi’ni çalıştırmayı deneyin.

92

1. Bunun için [Ctrl]+[Alt]+[Delete] tuş kombinasyonunu uygulayın.

Resim 3.2: Görev Yöneticisi, Windows altındaki işlemleri kontrol eder.

2. Mümkün olursa söz konusu görevi (bu, o an üzerinde çalıştığınız programdır) seçin ve ardından GÖREVİ SONLANDIR düğmesine tıklayın. 3. Windows, bunun sonucunda cevap vermeyen programı kapatmaya çalışacaktır. Eğer program başarılı bir şekilde kapatılabilirse, Windows çalışma ortamına geri dönersiniz. Bu sırada kaydedilmemiş veriler kaybolacaktır. 4. Görev Yöneticisi de cevap vermezse, geriye kasadaki reset düğmesine basarak, bilgisayarı kapatıp yeniden açmaktan başka bir seçenek kalmıyor.

3.2.2 DRAM ve SRAM Timing ayarlarını yükseltmek Bilgisayar kilitlenmesinin diğer bir nedeni de hafıza yapıtaşlarının veya cache denetiminin programlanmasındaki hatalı Timing ayarları olabilir. Bununla ilgili konfigürasyon seçeneklerini bilgisayarın BIOS Setup’ında bulabilirsiniz. Konfigürasyon ile ilgili BIOS öğeleri, BIOS üreticisi veya chipsete göre farklılık gösterdiği için bu konuda anakartınızın el kitapçığından faydalanmanız gerekiyor.

93

Bu işlem biraz karmaşık olduğu için konuya hakim bir tanıdığınızdan yardım almanız daha iyi olacaktır. 1. Bilgisayarı yeniden başlatın ve sistem açılırken BIOS Setup’ı etkinleştirin. 2. BIOS Setup’ında DRAM Timing ile ilgili kısmı açın. Bu bölüm Award BIOS’da CHIPSET FEATURES SETUP MENU olarak adlandırılır. Eğer başka bir BIOS kullanıyorsanız, söz konusu bölüm benzer bir isme sahip olacaktır. 3. WAIT STATES, DRAM REFRESH, CACHE CYCLES, BURST CYCLE ve benzeri ayarları arayın.

Resim 3.3: Award BIOS’un Timing seçenekleri tecrübe edilmelidir.

4. Burada, eğer mümkünse daha uzun bir devir seçin. Örneğin, “1WAIT STATE” yerine “2 WAIT STATES” seçebilirsiniz. Burst konfigürasyonu için de “3-1-1-1” yerine “4-1-1-1” seçin ve bunun gibi değişikler yapın. 5. Değiştirdiğiniz ayarları kaydedin ve bilgisayarı yeniden başlatın. Eğer şanslıysanız bilgisayarınız artık kilitlenmeyecektir. Ancak CMOS RAM ayarlarında yaptığınız değişiklikleri her ihtimale karşı yazdırmalısınız. Yazıcı çıktısını nasıl alabileceğinizi 1.3 numaralı bölümde bulabilirsiniz. Bilgisayar kilitlenmeye devam ederse ayarları tekrar yükseltin.

94

3.2.3 SD-RAM hafıza zamanlamasındaki özel durumlar Bilgisayarınızda SD-RAM modülleri kullanıyorsanız, bunlar modül hakkındaki verilerin saklandığı SPD-EEPROM’lara sahiptirler ve bazı eski BIOS versiyonlarında söz konusu EEPROM’ların okunması konusunda sorunlar ortaya çıkabilir. Bu noktada kullanıcının yardımına ihtiyaç duyulur. SD-RAM modüllerinin olduğu bilgisayarlarda CHIPSET FEATURES veya CHIP CONFIGURATION menülerindeki CAS LATENCY ayarlarını kontrol edin. PC100 modellerinde bu değerin “3” olması gereklidir. Daha hızlı modüller ise “2” değeri ile sorunsuz bir şekilde çalışabilirler. Kullanılacak minimum değer bazı modüllerin üzerinde CL2 veya CL3 olarak belirtilir.

3.2.4 Hafıza arızası mı? Kilitlenmelerin nedeni arızalı bir hafıza modülü de olabilir. Başka bir neden tespit edemeyenler, arızalı olması muhtemel modülü nasıl tespit edebileceklerini 2.4.3 numaralı bölümde bulabilirler. Cache hafıza da sistem kilitlenmelerine neden olabilir. Bunu kontrol etmek için L2 cache’i BIOS’dan rahatlıkla kapatabilirsiniz. Eğer bunun sonucunda kilitlenmeler kesilirse, sorun cache hafızadan kaynaklanıyor demektir.

3.2.5 L2 Cache ayarlarını kontrol etmek Hata mesajı olmayan veya ciddi bir istisnai kilitlenme BIOS’daki bir yanlış konfigürasyondan kaynaklanıyor olabilir. L2 Cache’in hangi kullanım türü ile çalıştırıldığını BIOS FEATURE SETUP’dan kontrol edin. Buradaki WRITE BACK değerini bulun ve bunu WRITE THROUGH olarak değiştirin. Bu değer kullanılan BIOS’a göre farklı bir isme sahip olabilir veya anakart üreticisi söz konusu ayara ulaşılmasını engellemiş olabilir.

3.2.6 Bağlantı sorunları Seyrek karşılaşılan bazı kilitlenmelerin nedeni kullanılan hafıza modüllerindeki bağlantı problemleri olabilir. Hafıza modülünü dikkatli bir şekilde çıkartın, parça bırakmayan bir bez ile temizleyin ve yerine tekrar yerleştirin. Ancak bu sırada modülün zarar görmemesi için statik olarak yüklenmemesine dikkat edin.

95

3.2.7 Hafıza özelliklerini kontrol etmek Kullanılan hafıza özelliklerinin de sisteminizle uyumlu olup olmadığını kontrol edin. 133 MHz’lik çalışma hızına sahip bir sistemde bir PC 133 modülü kullanılması gereklidir. Modül ile ilgili bilgileri üzerindeki etikette bulabilirsiniz. Modern SD-RAM’ler ise, hafıza modülüne ait teknik bilgilerin üzerinde saklandığı EEPROM’lara sahiptirler. Uygun araçlar yardımıyla buradaki bilgileri de okuyabilirsiniz.

3.2.8 Anakart ve hafıza modülleri anlaşamıyorlar Kilitlenmelerin bir diğer, ancak seyrek karşılaşılan, nedeni ise anakart ve üzerinde kullanılan hafıza modülleri arasındaki uyumsuzluktur. Buradaki sorun zamanlama veya programlamadan kaynaklanıyor olabilir. Hafızanın bir Memory Controller tarafından denetlenmesi, sorunun kaynağını tespit edebilir. Problem, Windows altındaki kilitlenmelerin ve koruma hatalarının sadece bazı programlarda ortaya çıkmasına neden olabilecek kadar karmaşık olabilir. 1. Bilgisayarın Setup’ından yenileme türünü değiştirin. Konfigürasyonu HIIDEN, CONCURRENT veya CAS BEFORE CAS olarak değiştirin. 2. Eğer değişiklik istenen sonucu vermezse, kullandığınız hafızayı, eğer mümkünse bir tanıdığınızınkilerle değiştirin. 3. Bilgisayarınız yeni hafıza modülleri ile sorunsuz bir şekilde çalışırsa ve tanıdığınızın bilgisayarında da sorun yaşanmazsa, sahip olduğunuz modüller anakartınız ile uygun değildir. Bunun için hafıza modüllerini veya anakartı satın aldığınız firmaya başvurabilirsiniz. 4. Tanıdığınızın bilgisayarı şayet hafıza modülleri değiştirildikten sonra kilitlenmeye başladıysa, muhtemelen hafıza modülleriniz arızalıdır. Eğer sizin bilgisayarınız kilitlenmeye devam ederse de, anakartınızı değiştirmek zorunda kalabilirsiniz. Özellikle, 100 MHz’den daha yüksek çalışma hızına sahip modern anakartlarda bu tür sorunlar ile karşılaşabilirsiniz. Tüm SD-RAM modülleri söz konusu yüksek çalışma hızları için uygun değildir. Bu durumda deneme amacıyla sistem hızını düşürmelisiniz. Bununla ilgili ayrıntılı bilgiye anakartınızın kitapçığından ulaşabilirsiniz.

96

3.2.9 Yanlış FSB hızı Modern bilgisayar sistemlerinde FSB hızı ile hafıza yollarının hızı arasındaki bağlantı ayarlanabilir. Ancak bunun için tarifler aynı değildir. Bazen FSB -33 MHz veya +33 MHz olarak adlandırılabilir. Alternatif olarak 4/3, 3/3 veya 2/3 gibi orantısal değerler de verilebilir. Ancak kullanılan işlemciye bağlı olarak tüm kombinasyonlar mantıklı olmayabilir. Eğer burada yanlış değer seçilirse, bilgisayarın kilitlenmesi önlenemez. Özellikle 100 MHz’lik hafıza modüllerinin 133 MHz FSB hızına sahip sistemlerde kullanılması kritiktir. Burada, hafıza ile FSB hızı aynı seçilirse bilgisayar, kullanılan modülün kalitesine bağlı olarak sistem açıldıktan hemen sonra veya bir süre sonra kesinlikle kilitlenecektir.

3.2.10 AMD işlemcili bilgisayarlar için hata düzeltme

VIA’nın Apollo Chipset’indeki hata VIA’nın Apollo KT 133A chipseti, AMD Athlon ve Duron işlemcileri destekliyor. Hata ise Southbridge Chip 686B’de (chip’in tam ismi VIA82C686B) bulunuyor. Southbridge, PCI Device olarak Northbridge’e bağlanmıştır ve her iki IDE kanalı ile USB bağlantı noktasının kullanım görevini üstlenmiştir. Hata, her iki IDE kanalı arasında veri aktarımı yapılırken PCI Bus’da oluşan ağır yük sonucunda ortaya çıkıyor. Bunun sonucunda bilgisayar kilitleniyor ve ekran donuyor. Bu hata nedeniyle dosyalar hasar görebiliyor ve en kötü durumda partisyon tablosu ve kurulu olan işletim sistemi siliniyor ve tüm veriler kurtarılması mümkün olmayan bir şekilde siliniyorlar. VIA, bu sorunun BIOS’daki bir hatadan kaynaklandığını dile getiriyor ve www.via.com.tw adresindeki internet sayfasında bir BIOS güncellemesi sunuyor. Bu sayfada sorun hakkında ayrıntılı bilgi edinebilir ve bilgisayarınızın da bu tür bir risk taşıyıp, taşımadığını öğrenebilirsiniz. Bilgisayarınızda sadece bir sabitdisk ve bir CD sürücü bulunuyorsa, her iki aygıtı da ilk IDE portuna bağlayın. Ancak bu durumda CD sürücü, sabitdiskinizi frenleyebilir. Sisteminizde iki taneden fazla sürücü bulunuyorsa, ikinci IDE portunu PIO modunda çalıştırın. Bu işlemi Aygıt Yöneticisi’nden gerçekleştirebilirsiniz. Buradaki aygıt listesindeki DİSK SÜRÜCÜLERİ başlığını üzerine iki kere tıklayarak açın. Artık istediğiniz sürücünün üzerine iki kere tıklayarak ÖZELLİKLER’ine ulaşabilir ve AYARLAR kartından DMA erişimini kullanım dışı bırakabilirsiniz. Ancak bu işlem sistem performansını olumsuz etkileyecektir.

97

Birçok anakart üzerinde Promise veya Highpoint’in ayrı bir IDE chip’i bulunur. İkinci IDE portundaki sürücüleri çıkartın ve bunları diğer IDE kontrolöre bağlayın. Bunlar, Southbridge hatasından etkilenmezler. Bunun için Soutbridge’deki ikinci IDE portunun BIOS’dan kapatılmasının etkili bir çözüm olacağını göz önünde bulundurmalısınız. BIOS ayarlarını gerektiği gibi değiştirin. Eğer bu ayarlar BIOS’dan değiştirilemiyorsa www.h-oda.com adresindeki WPCRSET aracından faydalanabilirsiniz. Gerekli değişiklikleri bu araç yardımıyla rahatlıkla yapabilirsiniz.
PCI Delay Transaction Enabled PCI-Master Read Caching Enabled PCI Latency <32

Mümkün olduğu sürece BIOS’unuzu güncelleyin. Bu konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgiye www.via.com.tw adresinden ulaşabilirsiniz. VIA, kendi donanım sayfasında (www.viahardware.com) Windows 9x/Me/2000 için bir yama sunuyor. WPCRSET aracını kullanarak BIOS ayarlarında yaptığınız değişiklikleri geri almalısınız, aksi takdirde söz konusu yama çalışmayacaktır. AMD K7 (Athlon) bilgisayarlarda yanlış hafıza zamanlaması AMD’nin Irongate chipseti kalitesiz PC-100 modülleri veya hatalı zamanlama ayarları söz konsu olduğunda çok hassas davranıyor. Bu tür durumlarda sistem kilitlenmelerine neden oluyor. Chipset’in RAM modüllerinin otomatik olarak okunmasında da olduğu için söz konusu otomatik okuma fonksiyonunun kapatılması ve değerin manuel olarak girilmesi gereklidir. Bu nedenle ADVANCED CHIPSET altındaki SDRAM TIMING SETTING BY seçeneğinin MANUAL olarak değiştirilmesi gereklidir. Söz konusu seçenek, bazı BIOS versiyonlarında CONFIGURE TIMING BY SPD olarak adlandırılır ve DısabLED olarak ayarlanması gereklidir. Atık zamanlama değerlerini istediğiniz gibi belirleyebilirsiniz: AMD güvenli bir konfigürasyon için aşağıdaki ayarları sunuyor: TCL TRP TRCD TRC TRAS PH Limit IC (CAS Latency) (RAS Precharge) (RAS to CAS Latency) (Bank Cycle Time) (RAS Active Time) (Page Limit Hit) (Idle Cycle Limit) 3 Cycles 3 Cycles 3 Cycles 8 Cycles 7 Cycles 32 Cycles 8 Cycles

98

Ancak tüm BIOS Setup’ları söz konusu değerlerin serbest şekilde seçilmesine izin vermezler veya seçeneklerin farklı isimleri vardır. Athlon, Interrrupt Sharing ile sorun çıkartıyor MAS veya VIA Chipset kullanıyorsanız, AGP yuvası 1 ve 5 numaralı PCI yuvaları ile aynı kesme isteğini paylaşır. AGP yuvası dolu ise söz konusu PCI yuvalarının normalde boş kalması gereklidir. Burada sadece kendi kesme isteğine sahip olmayan kartların, örneğin Vodoo 2, bulunması gerekir. AMD’den ipucu: Güvenli ve sağlam bir Athlon sistemi için gerekli bilgilere ve ipuçlarına www1.amd.com/athlon/config internet sayfasından ulaşabilirsiniz. Aynı adresten Duron ile ilgili bilgilere de ulaşabilirsiniz. Yüksek değerli güç kaynağı AMD işlemcili bilgisayarların sorunsuz bir şekilde çalışabilmesi için yüksek değerli bir güç kaynağına ihtiyaç vardır, (en azından 300 watt).

3.3 Bilgisayar “PARITY CHECK” hatası veriyor ve kilitleniyor
Parity Check, RAM içerisindeki verilerin kontrol edilmesidir. Eğer kontrol ile ilgili bir uyumsuzluk tespit edilirse, bir hata mesajı verilir ve bilgisayarın çalışması durdurulur. Hatalı operasyonlar da sistemin kilitlenmesine neden olabilir. Bu durumda bilgisayarın yeniden çalıştırılması için reset tuşuna basılması gerekir. Bu hatanın çeşitli programlarda sıkça ortaya çıkmasının arkasında farklı nedenler olabilir? Hafıza yapıtaşı mı arızalı? Hafıza modülleri sıcaklık değişimlerine ve kullanıldıkları süreye bağlı olarak zamanla aşınırlar. Modüllerin montajı veya sökülmesi sırasındaki elektrostatik yüklemeler de parçanın zarar görmesine neden olabilirler. Arızalı hafıza modülünü nasıl bulabileceğiniz 2.4.3 numaralı bölümden okuyabilirsiniz.

3.4 Bilgisayar, belirli program ve işlemlerde kilitleniyor
Eğer bilgisayarınız devamlı olarak aynı programda kilitleniyorsa, söz konusu uygulama ile ilgili olarak yolunda gitmeyen bir şeyler olduğunu düşünebilirsiniz. Ancak kilitlenmelerin başka bir nedeni de olabilir.

99

BeniOku dosyasını okumak Hemen hemen tüm programların BeniOku dosyaları vardır. Bunlar metin dosyalarıdır ve genellikle BeniOku.TXT, READ.ME, INFO.DOC veya benzeri isimlerle anılırlar. Bu dosyalarda genellikle karşılaşılması muhtemel sorunlar hakkında açıklamalar bulunur. Örneğin, bu dosyalarda programın çalışırken sorun çıkartması muhtemel sürücü ve TSR programlarının bir listesi bulunur. Ayrıca programın uyumlu olmadığı donanımları da bu dosya içerisinde bulabilirsiniz. Karşılaşabileceğiniz sorunların çözüm yöntemleri de genellikle bu dosyalar içerisinde bulunur. Eğer çalıştığınız program bilgisayarınızın kilitlenmesine neden oluyorsa, ilk olarak BeniOku dosyasını mutlaka incelemelisiniz. Donanım uyumsuzluğu mu? Çok seyrek karşılaşılmasına rağmen sorunun nedeni bu uyumsuzluk olabilir. Şayet donanıma çok yakın bir program kullanılsa dahi donanımlarla ilgili tüm sorunlar çözülemez. Bu tür programların varolan tüm donanımlar ile test edilmesi mümkün değildir. Sahip olduğunuz egzotik bir SCSI kontrolör veya ağ kartınız, kullandığınız programın sorun çıkartmasına neden olabilir. Bu durumda da kullandığınız programın BeniOKu dosyasını dikkatli bir şekilde incelemelisiniz. Program mı eski? Bu seçeneği özellikle eski programlarda kesinlikle göz ardı etmemelisiniz. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, kilitlenmelerin yeni bir donanım aldıktan sonra meydana gelip gelmediğidir. Bu durumda kullandığınız eski programın yeni donanımınızla beraber çalışamadığı veya donanımın yeni sürücüsü ile sorunlar yaşadığı göz önünde bulundurulmalıdır. Bu durumda mümkünse programın yeni versiyonunu edinmelisiniz. Programda mı hata var? Eğer yukarıda değinilen nedenlerin hiç biri yoksa ve siz de başka bir sorun kaynağı bulamadıysanız, programda bir hata (bug) olduğunu göz önüne almalısınız. Bu durumda yazılım üreticisi ile bağlantı kurun. Burada, bilgisayar konfigürasyonunuz, CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT açılış dosyalarının içerikleri ve bilgisayarın kilitlenmesi için mümkün olan şartlar sorulacaktır. Bu bilgileri bağlantıya geçmeden önce toparlamalısınız. Firma, karşılaştığınız problemin diğer kullanıcılar tarafından bilinip bilinmediğini de araştırmak isteyebilir. Bunun sonucunda muhtemelen sorununuzu nasıl çözebileceğiniz

100

anlatılır veya size BugFix (düzeltilmiş bir program versiyonu) olarak adlandırılan bir güncelleme sunulabilir. Windows 95, Geri Dönüşüm Kutusu’na erişildiğinde kilitleniyor Windows, Geri Dönüşüm Kutusu’na erişildiği zaman “Explorer.exe caused an invalid page fault in module kernel32.dll” mesajı ile kilitleniyorsa, sorun MSVCRT40.DLL dosyasından kaynaklanıyor demektir. Bu dosya bir kurulum sırasında başka bir program tarafından değiştirilirse, yukarıda belirtilen hata mesajı ekrana gelir. Söz konusu sorunu çözmek için aşağıdaki işlemleri yerine getirmelisiniz: 1. Bilgisayarı MS-DOS modunda başlatın ve Windows\System klasöründe bulunan MSVCRT40.DLL dosyasını silin. 2. Windows 95’i yeniden başlatın ve daha sonra orijinal dosyayı Windows\System klasörüne yeniden kopyalayın. Dosyanın geçerli bir versiyonunu, MS Office 7.0, Windows 95 (OSR 2.0), MS PLus PAck ve 3.01 versiyonundan itibaren MS Internet Explorer programlarında bulabilirsiniz. Fare hareketi ile bilgisayar kilitleniyor Bu durum bir Soundblaster Live! ile PS/2 farenin yan yana kullanıldığı sistemlerde ortaya çıkabilir. Ses kartının kurulumu sırasında, eski oyunların çalışabilmesi için bir ISA ses kartını emüle eden bir sürücü yüklenir. Bu durum bazı bilgisayar sistemlerinde, farenin IRQ10’u tekrar bulması ile sorunlara neden olabilir. Söz konusu sorunu ortadan kaldırmak için BIOS’daki PCI/PNP SETUP’ı değiştirmelisiniz. Emülasyon tarafından kullanılan kaynakları (standart olarak IRQ 5, DMA 1 veya 3) LEGACY ISA (örneğin, AWARD BIOS’da) veya USED BY ISA olarak rezerve etmelisiniz. SB16 sürücüsü bu ayarlar ile kendi standart değerlerini elde eder. Alternatif olarak, Denetim Masası’ndan güncel donanım profilini değiştirerek Soundblaster 16 emülatörünü de kapatabilirsiniz. Bilgisayar 3B uygulamalarını çalıştırmıyor Bilgisayarın güç kaynağı yetersizdir. Güç kaynağının 5 voltluk çıkışı AGP kartı ile aşırı yüklenir ve bu durumda güç kaynağının daha kuvvetli olan yenisi ile değiştirilmesi gereklidir. Bilgisayar 3B uygulamalarda (örneğin, güncel oyunlar) düzenli olarak kilitleniyorsa ve ekran kartı sürücüsünün güncellenmesi de bir sonuç vermiyorsa, sorunun düşük kapasiteli bir güç kaynağı nedeni ile ortaya çıktığı düşünülebilir.

101

Bilgisayarın güç kaynağı ile ilgili değerlerini kasasını açarak, söz konusu kaynağın üzerinden tespit edebilirsiniz. Ancak buradaki yalın bilgiler her zaman tek başına yeterli olmaz. Her bir gerilim çıkışının maksimum akım değerlerinin de bilinmesi gereklidir. Buradaki 5 voltluk çıkışın ise özel bir anlamı vardır. Ancak birçok anakart, modern ATX güç kaynaklarının söz konusu çıkış gerilimini sunmasına rağmen AGP kartları için 5 voltu 3.3 voltluk besleme gerilimine dönüştürürler. Güncel işlemcilere ve hızlı ekran kartlarına sahip modern anakartlar ise 5 voltluk gerilimden elde edilen 12 A haricinde çalışmazlar. Bunlara sabitdisk, CD-Rom sürücü veya yazıcı gibi kurulu diğer cihazlar da eklenir. Maksimum akım çıkışının tüm güç kaynaklarının kasasının üzerinde bulunması gereklidir. Modern sistemler için en az 15 A olması gereken bu değerin 20 A veya daha üstünde olması daha sağlıklı olacaktır. Eğer güç kaynağınızın kapasitesi düşükse daha kuvvetli bir yeni kaynak ile değiştirilmesi gereklidir. Sorunun nedeni her zaman güç kaynağı değildir. Bazen AGP slotunun anakart üzerindeki gerilim düzenleyicisi de yetersiz veya aşırı ısınıyor olabiliyor. Tecrübeli kullanıcılar bu problemi eski gerilim düzenleyicisini kuvvetli bir yeni model ile değiştirerek çözebilirler. Paralel olarak yeni bir düzenleyici bağlanması da mümkündür. Alternatif olarak gerilim ihtiyacını direkt olarak ATX güç kaynağının 3.3 voltluk çıkışından sağlayabilirsiniz. Ancak bu işlem karışık ve tehlikelidir. Bunun için anakartı veya ekran kartını değiştirmek daha sağlıklı bir çözüm olur. Bazı ekran kartlarının üzerinde, ihtiyaç duydukları 3.3 voltluk AGP gerilimini kendi oluşturan özel düzenleyicileri vardır.

3.5 Bilgisayar bir süre çalışıyor ve ardından kilitleniyor
Bu, oldukça basit bir nedeni olan bir sorundur. Söz konusu kilitlenmelerin nedeni genellikle sistemin veya tek bir sistem bileşenin aşırı ısınmasıdır. Bilgisayarın yeri mi yanlış? Bilgisayarınız bir ısı kaynağının yakınlarında yer alıyorsa veya direkt olarak güneş ışığına maruz kalıyorsa, en kısa sürede daha uygun bir yer aramalısınız. Bu durumda havalandırma sistemi, dışarıdan aldığı havada belirli bir sıcaklığa sahip olacağı için kasa içerisindeki sıcaklığı etkili bir şekilde düşüremez. Bunun sonucunda kasa içerisindeki parçaların aşırı ısınarak çalışmaları aksayacak ve bilgisayar kilitlenecektir. Bilgisayarınızda kalıcı hasarlar oluşmaması için ısı kaynaklardan uzak durmalısınız. Aynı durum monitör, yazıcı ve diğer harici donanımlar için de geçerlidir. Bilgisayarınızı koymak için yanlış bir yer seçerek bilgisayarınızın ömrünün ciddi şekilde kısalmasına neden olabilirsiniz. Buzdolapları ve ısı

102

kaynaklarına aşırı yakın yerler, uygun değildir. Bu cihazlar tarafından çıkartılan sıcak hava bilgisayar tarafından emilir. Bu da bilgisayarınızın bir süre sonra kilitlenmesine neden olur. En kötü ihtimalle donanım bileşenlerinde kalıcı hasarlar meydana gelebilir. Ayrıca havalandırma sisteminin kasanın içerisindeki hava sirkülasyonunu sağlıklı bir şekilde sağlayabilmesi için bilgisayarın duvara çok yakın olmaması gerekir. Yaşa bağlı ısınma? Elektronik parçaların, ısı değişimlerine bağlı olarak bir eskime payları bulunur. Donanım bileşenlerinin yapıtaşları birkaç sene sonra aşırı yük taşıyamamaya başlarlar. Bunun sonucunda uzun çalışma süreleri sonrasında bilgisayarın kilitlenmesi kaçınılamaz bir hal alır. Bir veya daha çok chip rahatlıkla ısınabilir ve artık görevlerini yerine getiremezler. Bilgisayarı yeniden başlattığınız zaman sistem sorunsuz bir şekilde çalışır. Ancak kilitlenme aralıkları zaman içerisinde hissedilir derecede azalır. Bunun sonucunda, elektronik bileşenlerin tekrar soğuması için bilgisayarın kapatılması gerekir. Bu durumda hemen çalışmaya başlamak mümkün olmaz. Isınan parçaların daha çok soğuması için sıcaklık düşürücü özel spreylerin kullanılması yardımcı olabilir. Ancak bu kalıcı bir çözüm değildir. Bunun için en iyi çözüm anakartın veya kilitlenmeye neden olan diğer kartların yenisi ile değiştirilmesidir.

İşlemci fanı mı arızalı? Yüksek çalışma frekanslarına sahip işlemcilerin kullanıldığı bilgisayarlarda ciddi bir sorunla karşılaşabilirsiniz. Bu tür bilgisayarlarda devamlı işlem yapan işlemciyi soğutmak için bir işlemci fanı vardır veya mutlaka bulunmalıdır. Ancak maliyeti düşürmek için genellikle kısa bir süre sonra arızalanabilecek ucuz fanlar kullanılır. Fanın arızalandığını, çıkardığı aşırı yüksek seslerden fark edebilirsiniz. Bu durumda fan istenilen devir hızına çıkamayacak ve dolayısıyla işlemciyi de yeteri kadar soğutamayacaktır. İşlemci fanının düzgün çalışıp, çalışmadığını kesinlikle kontrol etmeli ve gerekirse ileride işlemciye kalıcı bir zarar vermemesi için değiştirmelisiniz. Eğer fan, işlemciye yapıştırılmışsa, değiştirmek için bir uzmandan yardım alabilirsiniz. Bilgisayar mağazalarından veya elektronik dükkanlarından yeni ve kaliteli bir fan satın alabilirsiniz. Eğer işlemcinizin üzerinde fanı olmayan sadece pasif bir soğutucu parça bulunuyorsa, fana sahip yeni bir model ile değiştirmelisiniz.

103

İşlemci aşırı sıcak Bilgisayarınızın tekrar devamlı olarak kilitlenmeye başlaması, işlemcinin aşırı ısınmasından kaynaklanıyor olabilir. İşlemci fanı daha önce de anlatıldığı gibi arızalı olabilir. Fanın gücü yetersizdir ve ortaya çıkan sıcaklığı tam anlamıyla soğutamıyordur. Eğer işlemcinin soğutma parçası parmağınızı dokundurduğunuzda aşırı sıcaksa, kesinlikle daha kuvvetli bir model ile değiştirilmesi gereklidir. İşlemcinin çalışma hızının ve besleme geriliminin doğru ayarlanıp ayarlanmadığını kontrol edin. Yüksek çalışma hızı veya besleme gerilimi (örneğin, 3.3 yerine 3.52) işlemcinin kritik sıcaklıklara ulaşmasına neden olabilir. Özellikle core gerilimleri devamlı düşen modern işlemciler bu durumda tehlikelidirler. İşlemci ve soğutucu parça arasında kesintisiz bir bağlantı olmasına dikkat edin. Bunun için bir ısı iletici macun veya folyo yardımcı olabilir. Kasanın için çok dar Bilgisayarınıza çok sayıda sürücü bağladıysanız, sürücü yuvalarının çok yaklaşmasına neden olabilirsiniz. Bir sürücü ortaya çıkardığı ısıyı bu kadar dar bir alanda muhtemelen yeteri kadar uzaklaştıramaz. Bilgisayar kilitlenmeye devam ederse, sürücülerin sıcaklığını elinizle kontrol edin. Eğer bunlardan biri aşırı sıcak olursa, özellikle bunun soğumasına yardımcı olmalıdır. Normalde sürücünün sağlıklı bir şekilde soğuması için üstünde veya altında yeteri kadar boş alan olması yeterlidir. Gerekirse kullanabilirsiniz. sürücüler için özel olarak geliştirilen fanlardan da

İPUCU! Bir CD yazıcının aşırı ısınmasını engellemek için, güvenlik nedeniyle sürücü yuvasında yazıcının üzerinde boş bir alan bırakmalısınız. Sadece sürücüler değil, kasanın içerisindeki kartlar da aşırı ısınabilirler. Özellikle modern grafik kartları, açığa çıkardıkları ısıyı etkilenmeden çevreye yaymak için çok az alana ihtiyaç duyarlar. Isıyı uzaklaştıramadıktan sonra en iyi fanın kullanılmasının bir anlamı var mıdır? Ekran kartının aşırı ısınmasını engellemek için yanındaki kart yuvasının boş bırakılması gereklidir. İPUCU! Ekran kartı üzerindeki fanın çalışıp çalışmadığını kontrol edin. Bu fanın arızalanması da işlemcide olduğu gibi geri dönüşü olmayan sorunların ortaya çıkmasına neden olabilir.

104

Kirlenen fan kolları nedeniyle aşırı ısınma Bilgisayar kasası, içerisindeki donanımların hava ile bağlantısını tamamen kesmez, aksine içeriye hava girebilmesi için kasanın her yerinde küçük hava delikleri bulunur. Güç kaynağındaki fanın görevi, havayı bu deliklerden içeriye almaktır. Oluşan bu hava akımı donanım bileşenleri üzerinde dolaşır ve parçaların hasar görmemesi için sıcaklığı düşürmeye çalışır. Kasaya hava ile beraber toz parçacıkları da girer. Bilgisayar kasasındaki ve güç kaynağındaki hava delikleri zaman içerisinde tozla kaplanır. Bu, soğutma için yeterli havanın kasaya girmesini engeller ve bunun sonucunda da kasa içerisindeki ısının yükselmesi engellenemez. Belirli bir değeri geçen sıcaklık ise sistemin çalışmasını olumsuz etkiler ve bir süre sonra bilgisayarın kilitlenmesine neden olur. En kötü ihtimalle donanım bileşenleri bile zarar görebilirler. Bilgisayarınızda modern, hızlı bir sabitdisk mi kurulu? Modern sabitdiskler çok yüksek dönme hızları ile çalışırlar ve yapılarına bağlı olarak yüksek ısı açığa çıkarırlar. Bu nedenle çalışma esnasında sabitdisklerin yeteri kadar soğutulmasına dikkat edilmelidir. Bağlantı yerine bağlı olarak zayıf olan hava sirkülasyonu, sağlıklı çalışma için gerekli sıcaklık üst sınırının aşılmasına neden olabilir. Bunun sonucunda sabitdisk durabilir veya aşırı sıcaktan ölebilir. Sabitdisk(ler)inizin sıcaklığını çalışırken kontrol edin. Eğer sabitdiskiniz çok sıcaksa, bağlantı yerini değiştirmeli veya bilgisayar mağazalarından edinebileceğiniz özel fanlar ile soğutmaya çalışmalısınız.

Güç yönetimi sorun çıkartıyor Bilgisayarınız nedensiz olarak bir süre sonra kilitleniyorsa, güç yönetimi ayarlarında sorun olabilir. Bu sorunu çözmek için BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI komutunu çalıştırın ve ekrana gelen penceredeki DÜÇ SEÇENEKLERİ simgesine çift tıklayın. Buradaki GÜÇ DÜZENLERİ kartındaki tüm seçenekleri ASLA veya HİÇ BİR ZAMAN olarak değiştirin.

105

Resim 3.4: Enerji tasarruf seçenekleri kapatılmış.

Bilgisayarınız kilitlenmeye devam ederse, BIOS altındaki güç yönetimi ayalarını da kapatmalısınız. Bununla ilgili ayarları POWER MANAGEMENT SETUP menüsü altında bulabilirsiniz.

106

107

4

4. Sabitdisk ve disket sürücü sorunları

4.1 Disket sürücü erişim sorunları
Artık DVD sürücüler ve CD yazıcıların bilgisayarların standart donanımları arasında yer almasına rağmen, disket sürücüler de taşınabilir veri ortamı olarak hala önemli bir role sahipler. Eğer sabitdisk zarar görürse, bilgisayar hangi sürücü ile bu kadar rahat açılabilir? Bu noktada açılış CD’lerinin de hazırlanırken disketleri temel aldığını unutmamak gerekir. Ancak disket sürücüler de her zaman sorunsuz bir şekilde çalışmazlar, hatta güvenlik söz konusu olduğu zaman en zayıf ortamın disketler olduğu bile söylenebilir. Tabii ki hemen her problemin, bir veya birden çok durumda yardımcı olacak bir çözümü mevcut.

4.1.1 Yazma ve okuma erişimi hatası Eğer uzunca bir süredir disket sürücüsünü kullanmıyorsanız, disket sürücüsünün kablosunun hala takılı olup olmadığını kontrol edin. Kasanın içerisinde çalışırken veri kablolarını söktüyseniz, işiniz bittikten sonra yerine yanlış takmış veya takmayı unutmuş olabilirsiniz. Sürücünün ışığının (LED)

108

devamlı yanması kablonun yanlış takıldığını gösterir. Ayrıca BIOS’tan da doğru sürücü tipinin seçili olup, olmadığını da kontrol edin. Disket mi arızalı? Eğer sadece belirli bir veya birkaç disketle sorun yaşıyorsanız, okunabilir verileri biran önce yedeklemelisiniz. Çünkü bu disketler muhtemelen kısa bir süre sonra kullanılamaz hale geleceklerdir. Hatalı sektörler zaman içerisinde yayılırlar ve sonucunda disket üzerindeki veriler tamamen kaybolur. Verileri yedeklerden bazı dosyaların söz konusu hatalar nedeniyle okunamaması durumu ile karşılaşırsanız, Scandisk ile düzeltme çabanız da boşa gidecektir. Scandisk aslında hatalı sektörleri kopyalamaya çalışır, ancak bu mümkün değildir. Scandisk, en azından FAT’teki arızalı sektörleri, veri yedeklemek için kopyalama programının da kullanabilmesi için işaretler. Ancak arızalı kısım arızalı kalır. Söz konusu disketi, üzerindeki verileri yedekledikten sonra ileride yanlışlıkla tekrar kullanmamak için atmalısınız. Yanlış BIOS ayarları suçlu BIOS düzenlemesi sırasında CHIPSET FEATURES altındaki DELAYED TRANSACTION seçeneğini ENABLED olarak değiştirmiş olabilirsiniz. Bu durumda disket sürücü tanınmayacaktır. Söz konusu değeri tekrar DISABLED olarak değiştirmelisiniz. Eğer bu değişiklik de yardımcı olmazsa BIOS ayarlarını varsayılan (Default) değerlerine geri döndürmelisiniz. Buna rağmen sürücü çalışmayı ret ederse, donanımlarla ilgili bir arızadan veya gevşemiş bir bağlantı kablosundan şüphelenebilirsiniz. Sürücü mü arızalı? Tüm disketlerde sorun yaşıyorsanız, muhtemelen disket sürücü arızalanmıştır. Bundan emin olmak için deneme amacıyla çalıştığından emin olduğunuz başka bir disket sürücü edinmelisiniz. 1. Bilgisayarı kapatın ve kasasını açın. 2. Ödünç aldığınız sürücünün Drive Select Jumper’ının doğru ayarlanıp ayarlanmadığını kontrol edin. A: sürücüsü için DS1 ve B: sürücüsü için de DS2. 3. Sürücünüzdeki veri ve güç kablolarını sökün ve yeni sürücünüze bağlayın. Veri kablosundaki renkli tarafın bir numaralı pine takılması gereklidir. 4. Bilgisayarı çalıştırın ve sürücünün çalışıp çalışmadığını kontrol edin. Muhtemelen sorunsuz bir şekilde çalışacaktır.

109

Bilgisayarınız sorunsuz bir şekilde çalışmaya başlarsa, gerçekten de disket sürücünüz arızalanmıştır. Disket sürücünün tamir edilmesi çok zahmetli ve pahalı olacağı için yeni bir tane edinilmesi daha mantıklı olacaktır. Virüs mü var? Güncel bir antivirüs yazılımı ile sabitdiskinizi tarayın. Bu donanım hatasına bir virüs neden olabilir. Windows açılış disketini veya üzerinde güncel bir anti virüs yazılımı bulunan sistemi açabilecek bir başka disketi sürücüye yerleştirin ve bilgisayarı çalıştırın. Daha sonra, eğer henüz yapmadıysanız, üzerinde antivirüs yazılımının bulunduğu disketi sürücüye yerleştirin ve tarama programını çalıştırın. Eğer program bir virüs tespit edecek olursa, çalışmaya devam etmeden önce mutlaka temizlemelisiniz. Kontrolör mü arızalı? Hataya neden olabilecek son şey, sabitdiskin de bağlı olduğu sürücü kontrolörüdür. Eğer yukarıda anlatılanların hiçbiri sonuç vermezse, 2.4.13 numaralı bölüme göz atmalısınız.

4.1.2 Sektör X bulunamadı Bu hata bir dosyanın okunması sırasında ortaya çıkar. Bu durumda FAT’te tamir edilmesi mümkün olmayan bir arıza vardır. Arızalı dosyayı silin ve dosyanın sağlam bir kopyasını diskete kopyalayın. Ardından disketteki muhtemel hataları Scandisk ile kontrol etmelisiniz. Arızalı dosyadan kaynaklanan kaybolmuş alanların silinmesine gönül rahatlığıyla izin verebilirsiniz. Ardından disket üzerindeki verileri düzenlemek için DEFRAG.EXE’yi çalıştırın. Bu sayede yeni bir FAT oluşturulur. Konumlandırma hatası verildi Bunun için de ilk olarak disket sürücüsünün veri kablosunun çıkmış olup olmadığını kontrol edin. Kabloyu takarken renkli olan tarafın bir numaralı pine denk gelmesine dikkat edin. Hatanın bir diğer nedeni de ayarı bozulmuş bir Yazma/Okuma kafası olabilir. Disketlerinizin başka sürücülerde okunmasında da sorun çıkıyorsa, disket sürücünüzü değiştirmelisiniz.

110

4.1.3 “0” İzi arızalı Disketlerdeki arızalı “0” izi önemli sorundur. Bu durumda işletim sistemi disketinizi biçimlendirmeyi başaramaz. Bu iz arızalı olduğu zaman Scandisk bile çalışmayı reddeder. Eğer disket üzerinde önemli bilgileriniz yoksa atmalısınız. Aksi durumda DiskFix veya Diskdoctor gibi araçlar ile kurtarmayı deneyebilirsiniz. Bu programlar disketlerin hayata döndürülmesi için seçeneklere sahiptirler. Tamir işlemi, arızanın derecesine bağlı olarak birkaç dakika kadar sürebilir. Bu kurtarma işlemi şaşırtıcı derecede başarılı olur ve hemen hemen tüm denemeler sonuca ulaşır. Eğer ilk seferde hata verirse, ikinci defa denemelisiniz. Araç, ikinci denemede başarılı sonuca muhtemelen ulaşacaktır.

4.1.4 Disketleri yazılım yardımıyla tamir etmek Arızalı sektörler nedeniyle meydana gelen disketlere erişim hatasıyla sıkça karşılaşılır. Bu arızlar nedeniyle en azından bir dosya kullanılamaz hale gelir ve bunun sonucunda DOS erişim hatası verir. DiskFix, Diskdoctor veya Scandisk gibi bir disk aracı ile arızalı disketleri tamir etmeye çalışabilir ve hatta verilerinizi kurtarabilirsiniz. Scandisk programını Windows kurulum CD’sindeki \WIN95 klasöründe veya standart kurulum sonrasında BAŞLAT/DONATILAR/SİSTEM ARAÇLARI altında bulabilirsiniz. Söz konusu araçlar da tabii ki erişim hatası ile karşılaşabilirler. Ancak DOS’tan farklı olarak okuma işlemi yarıda kesilmez, aksine arızalı sektörleri okuyana kadar inatçı bir şekilde devam edilir. İyi programcılar, bir diskete erişim hatasının ardından daha çok deneme yapılması gerektiğini bilirler. DOS maalesef bu kuralı uygulamaz ve erişim hataları genellikle gereksiz yere verilirler. Eğer gerçekten de sektörde hiçbir sorun yoksa, buradaki bilgilere ulaşmak için ciddi birkaç deneme yapılması gerekir. Özel disk araçları bunun için farklı teknikler kullanıyorlar ve denemeden kesinlikle bırakmıyorlar.

111

Resim 4.1: SCANDISK arızalı bir disketi tamir ediyor.

Verileri daha sonra okunuyor gibi görünürse, bunları hemen başka bir sektöre kaydedin ve veri taşıyıcısının FAT’ini uygun şekilde düzeltin. Her şey yolunda giderse disket üzerindeki verileri rahatlıkla yedekleyebilirsiniz. Verilerinizi kurtardıktan sonra arızalı disketi mutlaka atmalısınız. Ancak araçların mucize gerçekleştirmesini beklemeyin. Kurtarma çabası bazen boşa çıkabilir ve tabii ki bunun sonucunda da dosyanızı kaybedebilirsiniz. En azından FAT üzerindeki arızalı sektörler işaretlenir ve ileride arızalı sektörlerdeki verileri okumaya çalışarak, erişim hatasının ortaya çıkması engellenmiş olur.

4.1.5 Disket sadece okunabiliyor Disketin yazma korumalı olduğundan ve disket üzerindeki bu yazma korumasını nasıl kaldıracağınızdan burada bahsetmeyeceğiz. Burada BIOS’taki bir ayar söz konusudur. BIOS Setup’taki FLOPPY ACCESS CONTROL ile

112

disketlere yazmak üzere erişilmesini engelleyebilirsiniz. Disket ile tam olarak çalışabilmek için söz konusu seçeneğin tekrar kapatılması gereklidir.

4.2 Sabitdisk çökmesinde paniğe gerek yok
Bir kullanıcının karşılaşabileceği en kötü durum arızalı bir anakarttır. Sabitdisk ise, sadece nispeten yüksek olan fiyatı ile değil üzerinde sakladığı veriler ve programlar da göz önüne alındığında ikinci sırada yer alır. Daha önce verilerini yedeklemeyenler içinse veri kaybı çok daha kötü bir hal alır. Çalışmak istemeyen bir sabitdiski hayata döndürmenin çok fazla yöntemi vardır. Bu donanımın kullanım süresi çok uzun (üreticiler garanti süresi haricinde bir değer bildirmiyorlar) olduğu için disk üzerinde genellikle bir arıza bulunmaz ve diskinizi yeni bilgisayarlarınızda da kullanmaya devam edebilirsiniz. Farklı arıza belirtileri karşısında neler yapmanız gerektiğini bu bölümde öğrenebilirsiniz. İlgili bağlantıları burada bulabileceğiniz bazı noktalara diğer bölümlerde değinilecek.

4.2.1 Sabitdiskten açılış sırasında yaşanan problemler Bilgisayarın açılış sırasında sabitdisk ile ilgili yaşanan sorunlara 2.4.9 numaralı bölümde daha önce değinilmişti ve burada tekrar ele alınmayacaklardır. Gerekirse okumaya ilk olarak o bölümden başlamalısınız. Buradaki yardım yöntemleri daha ciddi durumlar için geçerlidir ve kısmen veri kaybına yol açabilirler.

4.2.2 Bilgisayarı disketten açtığım zaman sabitdiske erişemiyorum

Sabitdiskiniz 504 MByte’tan daha büyüktür Muhtemelen bu durumda sabitdisk ile ilgili bir sorun yoktur. Bilgisayarınızın EIDE uyumlu BIOS’u ve sabitdisk kontrolörünüzün de kendine ait bir EIDEBIOS’u olmayabilir. Bu durumda kapasitesi 504 MByte’tan (veya hesaplama yöntemine göre 540 MByte) fazla olan sabitdisklerin tüm kapasitesinin tek bir partisyonda kullanılabilmesi için EIDE-BIOS yoksa ayrı bir sürücünün kurulu olması gereklidir. Bu sürücü, örneğin On-Track Diskmanager veya EZDrive partisyon sektörünü, işletim sisteminden önce sabitdiskten yüklenecek şekilde değiştirtirler. 504 MByte’tan büyük partisyonlara erişmek, ancak bundan sonra mümkün olur.

113

Bilgisayar, ilk yardım disketi ile disket sürücünden açıldığı zaman söz konusu sürücü sabitdiskteki partisyon sektörüne entegre olduğu için yüklenmez. Bunun sonucunda, örneğin, işletim sistemini güncellemek veya başka bir sistem kurmak mümkün olmaz. Kurulum programı bunun yerine henüz biçimlendirilmemiş bir sabitdisk tespit edecek ve tabii ki yüklemeye başlamadan önce biçimlendirmek isteyecektir. Sonuçta ise 504 MByte’lık bir partisyon elde edilecektir. Bunun haricinde kalan alan ise gerekli sürücü yüklenmediği için kullanılamayacaktır. On Track veya EZ-Drive gibi sürücüler, sabitdiske sorunsuz bir şekilde erişilmesini sağlamak için disketten yüklenme imkanına sahiptirler. 1. Bilgisayar açılırken ve On Track sürücüsü yüklenirken, ekrana bir mesaj gelir:
Pres space bar to boot from diskette

2. Mesaj ekrana geldiğinde boşluk çubuğuna basarsanız, bilgisayar disketten açılacaktır. 3. Ancak bu durumda sabitdisk sürücüsü yüklenmiş olacak ve bunun sonucunda diske erişimde sorun yaşanmayacaktır. Artık sabitdiskinize yeni bir işletim sistemi kurabilirsiniz. EZ Drive sürücüsünü kullanılanların bilgisayarı disketten başlatabilmesi içinse boşluk tuşu yerine [Ctrl] tuşuna basmaları gerekir. Sabitdisk 2 GByte’tan daha büyük Eski bilgisayarlarda, örneğin 486, bulunan EIDE BIOS’larda bir sınırlama bulunur. Eski EIDE BIOS versiyonları maksimum 2 GByte kapasiteli diskler ile sorunsuz bir şekilde çalışabilirler. Bunun nedeni silindir sayısının maksimum 4.096 ile sınırlandırılmasıdır. Bu tür bir sabitdiski sisteme bağlamak için bir disk yöneticisinden faydalanmalısınız. Bu noktada dikkat etmeniz gerekenlere bir önceki paragrafta değinildi. Yanlış açılış disketi İşletim sistemleri, Windows 95 OSR 2’den itibaren sabitdisklerin FAT32 olarak biçimlendirilmesini mümkün kılıyorlar. Bunun için özellikle uygun bir açılış disketinin hazırlanması çok önemlidir, aksi takdirde hiç istenmeyen bir durumla karşılaşabilirsiniz. Bilgisayarı yanlışlıkla eski bir DOS disketi ile açmaya

114

çalışırsanız, işleminiz yarıda kalacaktır. Bu durumda ya sabitdiskten okunamaz ya da bilgisayar henüz açılırken kilitlenir.

4.2.3 Sabitdiski hayata geri döndürmek Eğer bir EIDE BIOS’unuz varsa, ki yeni sayılabilecek hemen tüm bilgisayarlarda bulunur ve bilgisayarınızı açılış disketi ile başlattıktan sonra sabitdiskinize (FDISK ve Scandisk ile dahi) ulaşamıyorsanız, sabitdiskinizi hayata geri döndürmek için Norton Diskdoctor veya PC Tools’un DiskFix aracı ile şansınızı denemelisiniz. Eğer diğer tüm araçlar ve programlar başarıya ulaşamadıysa, söz konusu iki program sabitdiskinizin yaşama dönmesini sağlayabilirler. Tespit edilen arızanın boyutuna bağlı olarak başarıya ulaşan tamir işlemi sonrasında verilerinizi mümkün olduğu sürece yedeklemelisiniz.

4.2.4 Low Level biçimlendirme Çalışmayı inatla ret eden diskinize tekrar ulaşabilmek için geriye kalan son seçenek, ancak tüm verilerin kaybolmasına yol açar, Low Level (Düşük Seviye) biçimlendirmedir. Bu işlemi, üretici, satın aldığınız firma veya online servislerden temin edebileceğiniz bir yazılım ile gerçekleştirebilirsiniz. Eğer bilgisayarınızın BIOS’unda HARD DISK UTILITIES (AMI BIOS) gibi bir menü bulunuyorsa, muhtemelen diskinizi BIOS’dan da düşük seviye biçimlendirmelisiniz. Bu tür biçimlendirme de normal DOS biçimi söz konusu değildir. Düşük seviye biçimlendirme, ileride işletim sistemin sektörleri kullanabileceği yapıyı hazır hale getir. Aksi söylense de bu tür düşük seviye biçimlendirme AT Bus sabitdiskler için de tamamen zararsız bir işlemdir ve söz konusu diskler rahatlıkla bu şekilde biçimlendirilebilirler. Biçimlendirme tamamlandıktan sonra sabitdiskin FDISK ve FORMAT yardımıyla tekrar kullanılabilir hale getirilmelidir. Bu sayede yeni bir sabitdisk satın almaktan kurtulabilirsiniz. Ancak bu işlem sonunda disk üzerindeki tüm verilerin kaybolacağını tekrar belirtmekte fayda var. BIOS ile Low Level Format 1. Bilgisayarı çalıştırın ve açılış sırasında BIOS Setup’a geçin. 2. BIOS’daki GARD DISK UTILITY (BIOS’un üreticisine bağlı olarak başka bir ismi de olabilir, gerekirse kullanım kitapçığına bakın) menüsünü etkinleştirin. 3. Burada bulunan HDD LOW LEVEL FORMAT komutunu çalıştırın.

115

BIOS, sabitdiske erişebiliyorsa biçimlendirme işlemi hemen başlar. Aksi takdirde Norton Diskdoctor gibi yazılım ile biçimlendirmeyi denemelisiniz.

Kontrolör BIOS ile Low Level Format Kendi BIOS’u olan bir sabitdisk kontrolörünüz varsa burada sunulan araçları kullanmayı bilgisayarın BIOS’undakilere tercih etmelisiniz. Bu işlemleri nasıl gerçekleştireceğinizi SCSI kontrolörle ilgili takip eden açıklamada bulabilirsiniz. İşlemler, kendi BIOS’una sahip diğer kontrolörler için de aynıdır. SCSI diskler ile çalışırken dikkatli olunmalıdır. Burada biçimlendirmek için özel SCSI araçları (örneğin Adaptec’in AFDISK) kullanılır. Eğer bunun için kullanabileceğiniz bir programınız yoksa veya söz konusu program sabitdiske erişemiyorsa, SCSI kontrolöre entegre olarak sunulan BIOS’un fonksiyonlarını kullanmalısınız. Bunun için yerine getirilmesi gereken tek şart, kendi BIOS’una sahip bir kontrolöre sahip olmaktır. Bilgisayarın BIOS’u SCSI sabitdisklerine erişemez. 1. BIOS programını çalıştırabilmek için bilgisayarı ilk yardım disketi ile başlatın. 2. DOS Debugger’ını “debug [Enter]” komutunu kullanarak çalıştırın. Bunun sonucunda komut satırında bir eksi işareti görünür. Kontrolör üzerideki BIOS, yazılımsal olarak veya kart üzerindeki bir Jumper yardımıyla ayarlanan belirli bir hafıza alanı ile başlatılır. Bunun için kullanım kitapçığına göz atın. Bu hafıza alanının başlangıç adresi hemen aşağıda XXXX temel adres olarak tanımlanır. Örneğin, Adaptec 1542B kontrolörünüz varsa ve BIOS için hafıza C800 rezerve edildiyse XXXX=C8000’dür. Adrese, BIOS aracını Debugger yardımıyla çalıştırmak için ihtiyacınız olacak. Bu araç, donanımına bağlı olarak farklı hizmetler (disklerin düşük seviye biçimlendirmesi de bunlar arasında yer alır) sunar. 3. Şimdi BIOS işleminin bulunduğu başlangıç adresini bilmek zorundasınız. Bu adres normalde kontrolörün kullanım kitapçığında yer alır. Aksi takdirde satın aldığınız firma ile bağlantı kurmalısınız. 4. Örneğin, rutin 1542B adresinde yer alıyorsa XXXX:6 (veya C8000:6) şeklindedir. Bunun için Debugger’da aşağıdaki komutu çalıştırmalısınız:
G=C8000:6 [Enter]

116

Resim 4.2: Kontrolörün BIOS’u biçimlendirme fonksiyonuna sahip.

5. Daha sonra LOW LEVEL FORMAT veya benzeri menü komutunu seçin ve programın ekrana getirdiği direktifleri takip edin. Eğer araç hata gidermek için farklı fonksiyonlar sunuyorsa, ilk olarak bunları denemelisiniz. 6. Debugger’ı sonlandırmak için “q [Enter]” komutunu çalıştırın. Her şey yolunda giderse sabitdiskinizi tekrar kullanmaya başlayabilirsiniz.

4.2.5 Yazma hafızasını kullanırken dikkat Yazma hafızasının (Write Cache) kullanıldığı durumlarda ciddi sorunlar ortaya çıkabilir. Cache sürücüsü, genişletilmiş hafızanın bir kısmını sabitdisk için geçici hafıza alanı olarak kullanır. Çalıştırılan bir uygulama sabitdiskten veri isteyecek olursa, Cache sürücüsü ilk olarak istenen bilgilerin ara hafızada olup olmadığını kontrol eder. Eğer aranan bilgiler hafıza üzerinde bulunursa, sabitdiske erişilmeden direkt olarak hafızadan okunurlar. Bu yöntem hissedilir bir performans artışı sağlar. Verilerin sabitdiske yazılacağı zaman da Cache sürücüsü devreye girer ve verileri ilk olarak ara hafızaya kaydeder. Bu sayede kullanıcılar yazma işleminin bitmesini beklemeden direkt olarak çalışmaya devam etme avantajına sahip olurlar. Ancak Cache sürücüsü artık yapılacak çok fazla işlem kalmadığına kanaat getirdiği zaman, ara hafızadaki bilgileri sabitdiske yazar. Bu yöntem “Write Behind” (arka planda veya sonradan yazmak) olarak adlandırılır ve aslında tehlikeli sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilir.

117

Cache sürücüsü hafızadaki bilgileri henüz sabitdiske yazmadıysa ve bu arada bilgisayar herhangi bir nedenden ötürü kilitlenirse hafızadaki bilgiler kaybolur. Programda DOSYA/KAYDET komutunu çalıştırdıktan sonra yazma işleminin bitmesini beklemeden bilgisayarı kapatırsanız da aynı sonuç ortaya çıkacaktır. Sonuç olarak emekleriniz kaybolur. Özellikle programlarını test etmek için derleyiciden çalıştıran programcılar risk altındadırlar. Kaynak kod üzerinde biraz önce bir çok değişiklik yaptıktan sonra programlarının son halini test etmek için derleyiciden çalıştırırlar. Cache sürücüsü, işlemci program komutlarını çalıştırmaya başlarken, kaynak kodda yapılan değişiklikleri henüz kaydetmemiştir. Eğer bu sırada programlama hatasından kaynaklanan bir sorun çıkarsa, kaynak kodda yapılan tüm değişiklikler de kaybedilecektir. Değişikliklerle beraber Directory ve FAT de silinebilir. Eğer programcının yaptığı bir kod hatası Cache sürücüsünü de karıştıracak olursa, çok daha kötü sonuçlar ile karşılaşılabilir. Yazma hafızasını kapatmak Verilerin sabitdiske sonradan yazılmasını sağlayan fonksiyonu gerekirse kapatmalısınız. 1. DENETİM MASASI’nda bulunan SİSTEM simgesine iki kere tıklayın. 2. Ekrana gelen penceredeki BASARIM kartını seçin ve daha sonra DOSYA SİSTEMİ düğmesine tıklayın. 3. Takip eden iletişim penceresindeki SORUN GİDERME kartını etkinleştirin.

118

Resim 4.3: Yazma hafızası gerekirse devre dışı bırakılmalıdır.

4. Bu fonksiyonu TÜM SÜRÜCÜLER İÇİN ARKADA YAZMA ÖNBELLEKLEMESİNİ DEVREDEN ÇIKAR seçeneğini işaretleyerek devre dışı bırakabilirsiniz. Dikkat! Bu seçeneği, hissedilir performans düşüşüne neden olacağı için sadece yukarıda anlatılan sorunlar ile karşılaştığınız zaman etkinleştirmelisiniz. SCSI sabitdisklerin yazma hafızasını devre dışı bırakmak SCSI sabitdiskler için bu yöntem geçerli değildir. Söz konusu sabitdisklerin sundukları farklı özellikler, normalde yazılımsal olarak ayarlanır ve bilgisayar kapatıldığı zaman dahi sabitdisk üzerinde saklanırlar. Eğer disk üzerinde bulunan yazma hafızası etkinleştirildiyse, SCSIBus üzerinde ciddi bir sorunla karşılaşıldığı zaman yukarıda bahsedilen ayara rağmen veri kaybetme riski halen vardır. Bu gerçekten çok seyrek karşılaşılan bir durumdur, ancak veri kaybetme riskini almak istemeyenler sabitdiskin yazma hafızasını uygun bir araç yardımıyla devre dışı bırakmalıdır. Bu işlem için örneğin, Adaptec’in SCSI Explorer programı kullanılabilir.

119

Resim 4.4: Sabitdisk üzerindeki yazma hafızası uygun bir yazılım ile devre dışı bırakılabilir.

Bu aracı kullanarak, kullandığınız tüm sabitdisklerin yazma hafızasını devre dışı bırakabilir ve daha sonra bu değişikliği kaydedebilirsiniz.

4.3 ULTRA-DMA/66 ve üzeri sabitdiskler
ULTRA-DMA/100 ve /133, EIDE bağlantı noktasının en modern biçimleridir. Bu bağlantı noktası sayesinde teorik olarak 133 Mbyte/s veri aktarım hızı mümkündür. Ancak bu değer fiziksel özellikler nedeniyle teoriden ileri gidememektedir. Renk oyunları Bilgisayarınızın ULTRA DMA/66 veya /100 bağlantı noktalarına sahip olup olmadığını anakart üzerindeki EIDE yuvalarının renklerinden öğrenebilirsiniz. Mavi renk ULTRA DMA/100’ü temsil eder. Bu aktarım hızına ulaşmak için 80 kutuplu bir veri kablosu kullanılır. Gürültü oranını azaltmak için fazladan 40 tane iletim yolu kullanıldığı için eski veri kablolarına kıyasla iki kat daha fazla kutba sahiptir. Ancak kablonun başka özellikleri de vardır. Uçları renklidir (gri ve siyah) ve her uç için ayrı bir cihaz kullanılır. Siyah uca Master,

120

gri uca ise Slave olan diskler bağlanır. Bu kuralın atlanması geçici hataların oluşmasına neden olabilir. İPUCU! ULTRA DMA/66 veya /100 modunu kullanabilmek için özel bir veri kablosu kullanmalısınız. Bu bağlantı noktalarına, sisteminizin performansı düşeceği için CD-ROM sürücü gibi daha yavaş cihazlar bağlamayın. BIOS’tan etkinleştirmek Etkinleştirme ile ilgili ayrıntılı bilgiyi takip eden “Sabitdiski hızlandırmak” bölümünde bulabilirsiniz.

4.4 Sabitdiski hızlandırmak
IDE bağlantı notası üç farklı kullanım türü sunar. Bunlardan en eskisi ve yavaşı PIO (Programmed I/O) modudur. Bunu Multiword-DMA (daha çok DMA modu olarak adlandırılır) takip eder ve son olarak Ultra DMA vardır. Aradaki fark, veri iletim hızından ve işlemciye binen yükten kaynaklanmaktadır. PIO Mode 4 (En hızlı PIO modu) 16,7 MByte/s değeriyle DMA ile aynı veri aktarım hızına ulaşır ve işlemciye bindirdiği yük biraz daha azdır. IDE kontrolör, DMA modunda daha çok ana belleği kullanırken PIO modunda tüm görevi işlemci yerine getirir. Ultra DMA modu ise biraz daha hızlıdır. Sabitdisklerin devamlı DMA modunda kullanılmaları gereklidir. DMA modunu etkinleştirmek Windows 95, DMA modu ile OEM Release 2.0’dan itibaren çalışabilmektedir. Daha eski versiyonlar Busmaster sürücüsüne sahip değildirler. Windows 98/Me altında yapılması gereken işlemler de aynıdır. Ancak orijinal sürücü kilitlenmelere neden olabilmektedir. Bunun için Microsoft sunucularında uygun bir yama bulabilirsiniz. DMA modu, Windows 98/Me altında Aygıt Yöneticisi’nden etkinleştirilir. 1. Aygıt Yöneticisi’ni çalıştırın. 2. Sürücünün tipine bağlı olarak donanım ağacında başka bir aygıt tipi bulunabilir. Sabitdiskleri DİSK SÜRÜCÜLERİ altında ve DVD sürücüleri de CDROM altında bulabilirsiniz. Modunu değiştirmek istediğiniz sürücünün üzerine iki kere tıklayın.

121

3. AYARLAR kartı üzerindeki SEÇENEKLER başlığı altında bulunan DMA öğesini üzerine tıklayarak işaretleyin.

Resim 4.5: Windows 98/Me altında DMA aktivasyonu

4. Bilgisayarı yeniden başlatın ve Aygıt Yöneticisi’nden biraz önce eklediğiniz işaretin varolup, olmadığını kontrol edin. Eğer işaret yoksa Windows Busmastering’i etkinleştiremiyor demektir. Windows 2000, 9x versiyonlarından farklı olarak DMA modunu sadece tek bir cihaz için değil de tüm bir IDE kanalı için etkinleştirir. IDE kanalına aşağıdaki şekilde ulaşabilirsiniz: 1. DENETİM MASASI/SİSTEM/DONANIM/AYGIT üzerinden Aygıt Yöneticisi’ni çalıştırın. YÖNETİCİSİ

2. Donanım ağacındaki IDE/ATAPI DENETLEYİCİLER öğesini etkinleştirin. Bunun sonucunda varolan IDE kanalları görüntülenir. İstediğiniz IDE kanalını üzerine iki kere tıklayarak seçin.

122

3. Her bir cihazın veri aktarım modu GELİŞMİŞ AYARLAR kartında ayrı ayrı gösterilir. Mümkün olan tüm seçenekler sadece SALT PIO ve DMA KULLANILABİLİYORSA’dır.

Resim 4.6: Windows 2000 ve IDE aktarım modu ayarı

4. Ardından bilgisayarı yeniden başlatın ve Windows’un değişikliği kabul edip etmediğini Aygıt Yöneticisi’nden kontrol edin. Windows 9x/Me sadece PIO ve DMA modları arasında seçim yapabilir, Ultra DMA modu görüntülenmez. Windows 2000 üç kullanım türünü de ayırt eder. Normalde bunun için BIOS’ta değişiklik yapılmasına gerek yoktur. Ancak birkaç BIOS DMA modunun devamlı kullanılması için bir seçeneğe sahiptir. Ultra DMA modunu BIOS’dan etkinleştirmek Ultra DMA modununun kullanılabilmesi için ilk olarak BIOS’tan etkinleştirilmesi gerekir. Bu mod BIOS’tan etkinleştirilmediği sürece Windows PIO veya Multiword DMA modlarını kullanır. Ultra DMA modunu Award

123

BIOS’larda etkinleştirmek için INTEGRATED PERIPHERALS başlığı altındaki PRIMARY MASTER UDMA, PRIMARY SLAVE UDMA ve benzeri seçenekler kullanılabilir. Burada AUTO değerinin kullanılması gereklidir. ADVANCED CHIPSET FEATURES altından ise Ultra DMA’nın hızı ( ULTRADMA MODE seçeneği için AUTO, ULTRA DMA 33, ULTRA DMA 66 vb…). Bu seçenekler BIOS’tan BIOS’a değişiklik gösterebileceği için buradaki değerlerin sadece yol gösterici olduğu göz önüne alınmalıdır. Ultra DMA/66 modunu Windows 2000 altında etkinleştirmek Windows 2000, Ultra DMA modunu destekler, ancak maalesef standart olarak aktif değildir ve bunun için ilk olarak etkinleştirilmesi gerekir. Aktivasyon için Kayıt Defteri’nde aşağıdaki değişiklikleri yapmalısınız. 1. BAŞLAT/ÇALIŞTIR/Regedit/TAMAM komutunu kullanarak Kayıt Düzenleyicisi’ni çalıştırın. 2. Ekrana gelen penceredeki “HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\ CurrentControlSet\Control\Class\{4D36E96A-E325-11CE-BFC108002BE10318}\0000” anahtarı altında “EnableDMA66” adında ve DWORD Değeri türünde yeni bir öğe oluşturun. Bu öğeye değer olarak ondalık cinsinden “1” girin. 3. Bilgisayarı yeniden başlayın. Artık Ultra DMA modu etkinleştirildi. Kablo uzunluğu sınırlı DMA modunda kullanılan IDE kablosunun uzunluğu 45 cm’yi aşmamalıdır. Aksi takdirde veri aktarımı ile ilgili sorunlar yaşanabilir. Kablo üzerindeki Master ve Slave sırası fark etmez. Ancak pratik olarak Master’ın kablo sonunda ve Slave’in ortasında bulunmasında fayda vardır. Ultra DMA/66 ve üzerindeki modlarda 80 kutuplu kablo kullanılmalıdır. 40 kutuplu kablo ile istenen veri aktarım hızlarına ulaşılamaz. PIO cihazları yalnız kalıyor DMA modunu desteklemeyen (eski) IDE sürücülerini DMA modunda çalışanlar ile aynı bağlantı noktasına bağlamayın. Pratikte sorunlar ile karşılaşabilirsiniz. PIO cihazlarını ikincil kanala ve hızlı olan sürücüleri ise birincil IDE kanalına bağlayın.

124

125

5

5. CD-ROM ve DVD sürücü problemleri

Birkaç sene öncesine kadar lüks donanımlar arasında yer alan CD-ROM sürücüleri artık tüm PC’lerin standart donanımlarından sayılıyor. Bu dayanıklı veri saklama ortamlarının takipçisi olarak görülen DVD (Digital Versatile Disc) ise, artık CD-ROM’ları geride bırakarak bilgisayarlardaki yerini bir sonraki jenerasyona kadar sağlamlaştırdı. Bir DVD sürücü sadece DVD’leri okumakla kalmaz, aynı zamanda alışılagelmiş CD-ROM sürücüler ile aynı fonksiyonlara da sahiptir. Bu kitapta CD-ROM sürücü hakkında verilen bilgilerin hemen hepsi DVD sürücüler için de geçerlidir. DVD sürücülerle ilgili özel bilgiler ise bu bölümde ayrı bir başlık altında ele alınacaktır. Bir çok uygulama ve hatta işletim sistemleri CD ortamında sunulduğu için CD-ROM sürücü ile bilgisayar arasında sağlıklı bir veri akışının bulunması çok önemlidir. Eğer bu konuda sorunlar yaşıyorsanız bu bölümü dikkatli bir şekilde okumalı ve hayata geçirmelisiniz.

5.1 Sürücü tanınmıyor
Harici bir CD-ROM sürücü kullanıyorsanız, bu cihaz kapalı olabilir veya ayrı bir güç kablosu varsa bu çıkmış olabilir. Bu durumda cihaz hiçbir sürücü tarafından tanınamaz. CD-ROM sürücü üzerinde bağlantı kabloları bulunur. Bunlarının tümünün takılı olduğundan ve yerine oturduğundan emin olun. Ayrıca güç kablosunu da kontrol edin.

126

5.1.1 SCSI CD-ROM sürücü tanınmıyor Bir ID numarasının iki kere verilip verilmediğini kontrol edin. Bu durumda hostadapter her iki cihazı da tanımayacaktır. SCSI Bus’da sadece iki harici bileşenin sonlandırılmasına izin verildiği için sonlandırıcıların doğru yerleşip yerleşmediğini kontrol edin. Arada bulunan diğer cihazlardaki sonlandırıcıların çıkartılması gereklidir. Harici bir SCSI sürücü söz konusu ise bunun da açık olduğunu kontrol etmelisiniz. Aksi takdirde sürücü cihazı bulamayacaktır. Bunun için harici CD-ROM sürücüsünü bilgisayardan çalıştırabilirsiniz.

5.1.2 Windows altında tanınmıyor CD-ROM sürücüsü Windows altında kullanılamıyorsa, CD-ROM cihazının sürücüsünün yüklü olup olmadığını Aygıt Yöneticisi’nden kontrol etmelisiniz. Aygıt Yöneticisi bu durumda CD-ROM sürücünün konumu hakkında daha ayrıntılı bilgi verecektir. Aygıt Yöneticisi ile çalışma konusuna 15. bölümde değinilmiştir. Bir diğer ihtimal ise başka bir sistem bileşeni ile kaynak çakışmasıdır. Bu tür bir çakışma durumunda söz konusu bileşenlerden birinin bağlı olmaması gereklidir, (resim 5.2). Aygıt Yöneticisi ile donanım çakışmalarını nasıl tespit edebileceğinizi ve düzeltebileceğinizi 15. bölümde okuyabilirsiniz.

127

Resim 5.1: AYGIT YÖNETİCİSİ, CD-ROM sürücünün sorunsuz çalıştığını gösteriyor.

ATAPI sürücülerde, sürücünün bağlı olduğu EIDE portunun da bilgisayarın BIOS’undan etkinleştirilip etkinleştirilmediğini kontrol edin. Eğer CD-ROM sürücünün EIDE portu Aygıt Yöneticisi’nden görünmüyorsa ilk olarak BIOS ayarlarından etkinleştirilmesi gereklidir. Bu ayar Award BIOS’da INTEGRATED PERIPHERALS menüsünde ve eski BIOS versiyonlarında ise CHIPSET FEATURES SETUP menüsü altında yer alır. Söz konusu EIDE portu Aygıt Yöneticisi’nde görünüyorsa ve bir ünlem işareti ile dikkat çekiliyorsa, bir kaynak çakışması söz konusudur. Bu tür bir sorunu çözmek için yapmanız gerekenleri 15. bölümde okuyabilirsiniz. Kullanılan Busmaster sürücüsü arızalı Busmaster sürücülerindeki veya MSHDC.INF Windows dosyasındaki bir hata nedeniyle ikinci EIDE portu devre dışı bırakılabilir. Bu durumda eski Intel Chipset’leri 430HX, 430TX ve 430VX’de meydana gelir. Busmaster desteği anakart üreticisinin sunduğu uygun bir sürücü ile sağlanır. Bir hata ile

128

karşılaştığınız zaman anakart üreticisinin sunduğu Busmaster sürücüsünün veya MSHDC.INF dosyasının yeni versiyonunu temin edin. Adaptec’in CD yazma programı kaldırıldı Adaptec’in CD yazma programını bir Windows 2000 sistemden kaldırdığınız zaman, Windows sürücülerin düzenini kaybeder. Bu durum, sistemde varolan CD sürücülerinin tanınamaması ile sonuçlanabilir. Bu sorunu çözmek için Kayıt Defteri’nde bir değişiklik yapılması yeterlidir. Kayıt Düzenleyicisi’ni çalıştırdıktan sonra ekrana gelen penceredeki “HKEY_LOCAL_MACHINE\System\ CurrentControlSet\Class\{4D36E965E325-11 CE-BFC1-08002BE10318}” anahtarını etkinleştirin ve burada bulunan “Upperfilters” ve “Lowerfilters” öğelerini silin. Artık CD sürücülerin sorunsuz şekilde çalışması gerekiyor.

5.1.3 MS-DOS modunda tanınmıyor CD-ROM sürücünün MS-DOS modunda da çalışabilmesi için ilk olarak gerekli DOS sürücüleri yüklenmelidir. Bunun için CD-ROM sürücünün MS-DOS kurulum programını kullanabilirsiniz. Kurulum programı CONFIG.SYS’ye bir sürücü bilgisi ve AUTOEXEC.BAT’a da MSCDEX.EXE programının yüklenmesini sağlayan bir satır ekler. Her iki eklenti de, kurulum klasörü olarak C:\CDROM kullanıldığı varsayılırsa, aşağıdaki gibi veya benzer şekilde görünmelidir: CONFIG.SYS:
DEVICE=C:\ CDROM\MTMCDE.SYS /D:MSCD001 /P:300 /A:0 /M:20 /T:5 /I:10

AUTOEXEC.BAT:
C:\ CDROM\MSCDEX.EXE /D:MSCD001 /M:10 /L:D

Kurulum programı tarafından eklenen her iki satır da aslında her zaman gerekli değildir ve hatta bazı durumlarda engel bile teşkil edebilirler. Bu tür sorunların ortaya çıkmasını engellemek için MS-DOS modunu bir kısayol yardımıyla çalıştırmalısınız.

SCSI sürücülerde ASPI sürücüsü unutulmamalıdır Bir SCSI CD-ROM’u MS-DOS modunda kullanabilmek için uygun sürücülerin yüklenmesi gereklidir. CD-ROM sürücüye özel sürücülerin gerekli

129

olduğu ATAPI sürücülerinden farklı olarak, SCSI kontrolör üreticisi tarafından sunulan global sürücü, tüm SCSI CD-ROM sürücülerini sorunsuz bir şekilde çalıştırabilir. Adaptec kontrolörde ASPICD.SYS sürücüsü kullanılır. Ayrıca CDROM sürücüden farklı olarak kullanılan SCSI kontrolörün, yaygın olarak kullanılan Adaptec Controller 2940 için ASPI8DOS.SYS gibi bir cihaz sürücüsüne ihtiyacı vardır. Bir Adaptec kontrolörde CD-ROM sürücü için aşağıdaki eklentilerin yapılması gereklidir:
device=c:\ adaptec\aspi8dos.sys device=c:\ adaptec\aspicd.sys /d:mscd001

Tabii ki sürücünün yerini kendi sisteminize uygun bir şekilde değiştirmelisiniz. AUTOEXEC.BAT dosyasından MSCDEX.EXE programının çağrılması için de doğal olarak aynı parametrenin “/d:mscd001” kullanılması gereklidir. MS-DOS modunu kısayol ile çalıştırmak Eğer bu yöntemi kullanıyorsanız, başlangıç dosyalarındaki sürücü eklentilerini tekrar silmelisiniz. Bunun yerine her bir DOS programının kısayollarına eklentiler yapmalısınız. 1. İlk olarak farenin sağ tuşu ile kısayol üzerine tıklayın ve ekrana gelen nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. 2. İletişim penceresindeki PROGRAM kartı üzerinde bulunan GELİŞMİŞ düğmesine tıklayın. 3. Gelişmiş ayarlarda, programın çalışması için MS-DOS modu seçilmiştir. Windows 95, MS-DOS modunun başlatılması için standart olarak güncel MS-DOS konfigürasyonunu kullanır. Bu, MS-DOS modunun o an kullanılan CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT dosyaları ile çalıştırılacağı anlamına geliyor. Şu anki durumda, biraz önce sildiğimiz için CD-ROM sürücünün yüklenmesi ile bilgiler bulunmuyor. Ancak bu pencereden, bu DOS programının çalıştırılması için kullanılacak yeni bir MS-DOS konfigürasyonu belirleyebilirsiniz. CD-ROM sürücüsü ile ilgili eklentileri buradan yapın. Burada da, biraz önce başlangıç dosyasından sildiğiniz eklentilerin aynısının olması gereklidir.

130

Resim 5.2: Kısayolları kullanarak her program için farklı başlangıç dosyaları hazırlayabilirsiniz.

DOS programı çalıştırıldığı zaman CD-ROM sürücüler düzenli bir şekilde yüklenir ve CD-ROM sürücü MS-DOS oturumunda kullanım için hazır hale gelir.

5.2 DOS modunda sürücü hatası oluşuyor
MS-DOS modunda hata mesajları tarafından sıkça rahatsız edilebilirsiniz. Bunların en önemlilerine bu bölümde değineceğiz.

5.2.1 Not enough drive letter available Bu hata mesajı ile karşılaştığınız zaman CONFIG.SYS dosyasındaki ayarları kontrol edin. Burada üst sınır olarak nispeten yüksek bir harf kullanmalısınız. Bu öğe, DOS tarafından kullanılabilecek en son sürücüyü belirler. DOS, MSCDEX’i çağırdığı zaman CD-ROM sürücüye boşta olan ilk sürücü harfini atar. Eğer “LASTDRIVE” öğesinde çok düşük bir sürücü harfi bulunuyorsa, sisteminizde çok sayıda sabitdisk bulunabileceği için CD-ROM sürücü için kullanılabilir bir harf kalmayabilir. Bunun sonucunda MSCDEX çalıştırıldığında “Not enough drive letter available” hata mesajı ekrana gelir. Bu sorunu çözmek için aşağıdaki işlemleri yerine getirmelisiniz: 1. CONFIG.SYS dosyasını Not Defteri ile açın.

131

2. LASTDRIVE öğesinin değerini uygun şekilde yükseltin. LASTDRIVE’ın standart değeri “E:” şeklindedir. LASTDRIVE öğesi bulunmasa dahi standart olarak bu değer kullanılır. Bu satırı aşağıdaki gibi değiştirebilirsiniz.
LASTDRIVE=F

Şimdi bilgisayarı kapatıp, yeniden açtıktan sonra standart değere ek olarak yeni bir sürücü daha ekleyebilirsiniz. CD-ROM sürücüde kullanılacak harfin başka sürücülere atanmasını engellemek için “/L:[SürücüHarfi]” parametresini kullanabilirsiniz. Örneğin, CDROM sürücüde kullanılmak üzere “F:” harfini rezerve etmek için AUTOEXEC.BAT dosyasındaki satır aşağıdaki gibi olmalıdır:
LH C:\WINDOWS\COMMAND\MSCDEX /D:MSCD001 /M:20 /L:F

5.2.2 Aygıt sürücüsü bulunamadı MSCDEX.EXE çalıştırıldığı zaman karşılaşabilirsiniz:

aşağıdaki

hata

mesajı

ile

Aygıt sürücüsü bulunamadı ‘MSCD000’ Geçerli bir CD-ROM cihaz sürücüsü seçilmemiş CONFIG.SYS ve MSCDEX’de “/D:” parametresi ile belirtilen CD-ROM cihaz sürücüsünün tanımlaması farklıdır. Bu durumla aşağıdaki örnek dosyalarda karşılaşabilirsiniz. CONFIG.SYS görünümü:
DEVICE=DEV\MTMCDAE.SYS /D:MSCD001 /P:310 ...

AUTOEXEC.BAT görünümü:
LH C:\WINDOWS\COMMAND\MSCDEX /M:20 /D:MSCD000

Her iki MSCDxxx sürücü ismi de farklı verilmiş. MSCDEX, CD-ROM sürücüye atayacağı isim desteklenemeyeceği için atamaktan çekiniyor. Bu sorunu çözmek için kullanılan isimleri, ikisi de aynı olacak şekilde değiştirin ve bilgisayarınızı yeniden başlatın. Ekrana gelen hata mesajının diğer bir nedeni ise CONFIG.SYS’de hatalı bir CD-ROM sürücü öğesi aranması olabilir. Bu durumla DOS modunu Windows 95 altından çalıştırmak istediğiniz zaman karşılaşabilirsiniz. Windows normalde CONFIG.SYS’deki sürücüye ihtiyaç duymadığı için söz konusu dosya öğesi silinmiş olabilir. Not Defteri’ni kullanarak bu sürücü bilgisini yeniden girin veya CD-ROM sürücüsünü yeniden yükleyin.

132

5.2.3 Yanlış DOS versiyonu/Incorrect DOS Version CD-ROM cihaz sürücüsü sorunsuz bir şekilde yüklenmiştir, ancak DOS, MSCDEX..EXE’nin yüklenmesini aşağıdaki hata mesajı ile keser: Incorrect DOS Version Bazı CD-ROM sürücülerin, beraber sunulan sürücü disketlerinde MSCDEX.EXE’nin güncel değil de eski bir versiyonu bulunur. DOS, bunlardan biri çalıştırıldığı zaman MSCDEX.EXE’nin eski bir versiyonunun çalıştırıldığını fark eder ve yukarıdaki hata mesajını ekrana getirir. Bu nedenle söz konusu sürücüyü kullanmaktan kaçınmalı ve işletim sistemi tarafından sunulanı tercih etmelisiniz. Windows 95 tarafından sunulan sürücü ise COMMAND klasöründe bulunur. Bu nedenle AUTOEXEC.BAT dosyasındaki ilgili satırın aşağıdaki gibi değiştirilmesi gereklidir:
C:\WINDOWS\COMMAND\MSCDEX.EXE…

Ancak takip eden parametreler değiştirilmemelidir. Bilgisayar yeniden başlatıldıktan sonra söz konusu hata mesajı bir daha ekrana gelmeyecektir.

5.3 Windows mesajı: SCSI CD-ROM sürücü hazır değil
Windows 95/98 altında bazen SCSI CD-ROM sürücülerindeki senkronize veri aktarımının etkinleştirilmesi tavsiye edilir. Aksi takdirde sürücünün sistem ile eş zamanlı olarak çalışmaması gibi bir durumla karşılaşılabilir. 1. Aygıt Yöneticisi’ni çalıştırın ve buradaki CD-ROM öğesine çift tıklayın. 2. AYARLAR kartındaki ZAMAN UYUMLU VERİ AKTARIMI seçeneğini etkinleştirin, (bkz. Resim 5.3). Bundan böyle CD-ROM’unuz sorunsuz bir şekilde çalışmalıdır. 3. Ancak yaptığınız değişikliğin etkinleştirilmesi için ilk olarak Windows’u yeniden başlatmalısınız.

133

Resim 5.3: CD-ROM sürücünün eş zamanlı olarak çalışması için bu seçeneğin işaretlenmesi gereklidir.

5.4 CD kullanımı ile ilgili hata mesajları
CD-ROM sürücüye bir CD yerleştirildiği zaman ilk olarak dizin içeriği okunmaya çalışılır veya üzerindeki program çalıştırılır. Windows bu sırada aşağıdaki pencere ile sizi uyarmaya çalışır:

Resim 5.4: Windows, CD-ROM sürücüye ulaşamaz.

134

Benzeri bir durum MS-DOS modunda da aşağıdaki hata mesajı ile ekrana getirilir:
CDR101: E: sürücüsü henüz hazır değil (İ)ptal, (Y)eniden Dene, (K)apat

Aslında bu durumda hata olarak bile düşünülmeyebilir. CD-ROM sürücü yeni bir disk yerleştirildiği zaman içeriğini okuyup, kullanılabilir hale getirmek için birkaç saniyeye ihtiyaç duyar. Bu süre (sürücü tipine bağlıdır) içerisinde sürücüye hiçbir şekilde ulaşılamaz. Bu sırada CD okunmaya çalışıldığı için CDROM sürücünün ışığı da yanar. Bu durumda yapılacak tek şey, sürücünün ışığı sönene, yani sürücü hazır olana kadar beklemek ve ancak bundan sonra sürücüyü kullanmaktır. Eğer sürücünün ışığını göremiyorsanız, beş saniye kadar bekleyin ve daha sonra sürücüdeki CD’ye tekrar erişmeye çalışın.

5.5 Okuma hatası var veya CD tanınamadı
5.5.1 CD tanınamadı CD’nin CD-ROM sürücüye yerleştirilirken doğru tarafının (yazılı taraf üste gelecek) kullanılıp kullanılmadığını kontrol edin. CD, muhtemelen DOS veri biçiminde değil de farklı bir sistemde, örneğin Macintosh’ta hazırlanmıştır. Her ihtimale karşı CD üzerindeki açıklamaları dikkatlice okuyun. CD’nin hangi veri biçimini kullandığını buradaki açıklamalardan çıkartabilirsiniz. Eğer CD ile beraber bir de kullanım kitapçığı varsa, bunu da mutlaka incelemelisiniz. Eski CD-ROM sürücüler, örneğin CD Player’lar, CDRW medyalarını okuyamazlar. Ancak yeni CD-ROM sürücülerin lazer optiğinde uygun değişiklikler yapıldığı için bunlarda sorun çıkmaz. Genel olarak Multi Read uyumlu sürücülerin CD-RW’ları okuyabildiği söylenebilir. CD-ROM sürücü kısa bir süre önce soğuk bir ortamdan sıcak bir yere alındıysa, lensler üzerinde nem oluşabilir ve bu durumda lazer ışını CD’yi tanımlayamaz. CD’nizi sürücüden çıkartın ve nemin artık geçtiğinden emin olana kadar en azından bir saat bekleyin. Bu sırada sürücüyü, açık olan aygıtın kendi sıcaklığı ile nem kısa sürede kaybolacağından, açık bırakmalısınız.

5.5.2 CD üzerinde okuma hatası var CD kirlenmiş veya çizilmiştir. Bir CD’yi nasıl temizleyebileceğiniz ve çizikleri uzaklaştırabileceğiniz 5.4.4 numaralı bölümde okuyabilirsiniz. One Spot Laser olarak adlandırılan eski CD-ROM sürücülerinde söz konusu okuma hataları meydana gelebilir. Eğer Push Pull (lazerin iz takip sinyali)

135

değeri çok büyükse (iz sapması>100 nm) okuma kafasının hareketinde bir düzeltme yapılabilir ve bu da okuma hatasına neden olabilir. CD-ROM diğer sürücülerde sorunsuz bir şekilde okunabiliyorsa, sahip olduğunuz CD-ROM sürücüsünü değiştirmeyi düşünebilirsiniz.

5.5.3 CD-R veya CD-RW’lerde okuma hatası Kullanılan CD Packet Writing ile hazırlanmış olabilir. Packet Writing yönteminde UDF Format olarak adlandırılan biçim, verileri küçük paketler halinde CD-R üzerine yazar. Normal CD-ROM sürücülerde kullanılabilmesi için bunların ilk olarak Packet yazılımı yardımıyla ISO veya Joliet biçimine dönüştürülmesi gereklidir. Eski sürücüler ise bu tür CD’leri maalesef okuyamazlar. Aşağıdaki ipuçlarını kullanarak CD-R’lar ile uyumlu bir şekilde çalışabilirsiniz: 1. BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI penceresindeki SİSTEM simgesine çift tıklayın. 2. Ekrana gelen penceredeki BAŞARIM kartını etkinleştirin ve DOSYA SİSTEMİ düğmesine tıklayın. 3. CD-ROM kartındaki ERİŞİM DÜZENİNİ EN İYİ HALE GETİR seçeneğinin değerini İLERİ OKUMA YOK olarak değiştirin.

Resim 5.5: Erişim düzeni iyileştirilmesi kapatılmış.

136

Packet Writing Reader temin etmek Bir UDF veya Packet Writing CD’sini bir sistemde Packet Writing sürücüleri ile okumaya çalışırsanız, herhangi bir sorun çıkmaz. Bu CD Packet Wiriting desteği olmayan bir sistemde okunacaksa ya CD’nin ISO veya Joliet biçimine dönüştürülmesi ya da uygun bir okuyucu programın internetten temin edilmesi gereklidir. Örneğin, www.adaptec.com adresinden Direct CD için uygun bir okuyucu edinebilirsiniz. Joliet dosya sistemi ile okuma problemi Joliet dosya sistemi sayesinde CD’ler ve CD-R’lar üzerinde uzun dosya isimleri kullanabiliyoruz. Ancak bunun tek dezavantajı MS-DOS modunda CD üzerindeki verilere ulaşılamamasıdır. Eski sürücü Eski CD-ROM sürücüleri (yaklaşık 8x’ya kadar) tüm CD-R’lar ile çalışamazlar. Bunlar CD-R’lar üzerinde kullanılan katmanlar ile sorunlar yaşarlar. Bu tür CD sürücülerde en iyi sonuca yeşil CD-R’lar ile ulaşılıyor. CD’nin yeni güncel CD-ROM sürücüde okunabilmesi için sadece eski cihazın değiştirilmesi gereklidir. CD-R sonlandırılmış mı? CD-R medyaları, yazma işlemi bitince sonlandırılırlar. Yazılan CD, ancak sonlandırıldıktan sonra klasik CD-ROM sürücülerde okunabilir. Eğer CD-R sonlandırılmadıysa, üzerindeki veriler sadece yazma programı tarafından okunabilir.

5.5.4 CD üzerindeki toz ve çizikler Ne kadar dikkat ederseniz edin, CD veya diğer bir deyişle CD-ROM kirlenebilir ve çizilebilir. Buradaki tavsiyelere uyarak gümüş veya altın disklerinizi temizlemeyebilir ve üzerindeki çizikleri düzelterek CD’lerinizin ilk günkü gibi görünmesini sağlayabilirsiniz. CD’lerinizi temizlemek için yumuşak, temiz bir bez kullanmalısınız. Bu bezi kullanarak ortadan dışarıya doğru vektörsel olarak silin. CD’nizi, temizleme bezinde takılı kalan bir toz parçasının koruma tabakası üzerinde yuvarlak çiziklere neden olabileceği için, asla dairesel hareketlerle temizlemeyin. CD üzerindeki

137

sektörler spiral şekliden arka arkaya yerleştirildikleri için dairesel çizikler hem disk üzerindeki verilerin hem de bir sektörün kontrol toplamlarının zarar görmesine neden olabilir. Bunun sonucunda okuma hatalarının oluşması ve verilerin kaybolması ise kaçınılmazdır. Vektörsel temizleme sırasında da çizikler meydana gelebilir, ancak bunlar hareket yönüne dik olacakladır ve normalde ciddi hasarlara neden olmazlar. Temizlik ve kimyasal maddeleri, CD’nin koruma tabakasına zarar verebilecekleri için CD’lerden kesinlikle uzak tutmalısınız. CD üzerinde bulunan çizikleri, bilgisayar mağazalarından temin edebileceğiniz CD tamir setleri yardımıyla düzeltebilirsiniz. Ancak bu tamir setleri çok ucuz değildir ve aslında hemen her evde ücretsiz olarak ulaşabileceğiniz bir alternatifi bulunur. Diş macunu? Bu alternatifi, diş macunu bu konuda gerçekten işe yaradığı için sakın hafife almayın. Bunun için CD üzerindeki çizikleri diş macunu ile dikkatli bir şekilde kaplayın ve daha sonra temiz, yumuşak bir bez yardımıyla CD üzerinden temizleyin. Bu işlemi dairesel hareketlerle değil de içeriden dışarıya doğru yapmaya dikkat edin. Çizikler ince bir tabaka ile kaplandıysa CD çok daha dikkatli bir şekilde cilalanmalı ve temizlenmelidir. Artık verilerinize sorunsuz bir şekilde ulaşabilmelisiniz.

5.5.5 Eğer lens kirlenirse Cihazın içerisine giren tozlar ve kirli CD’ler nedeniyle lazer de görme yetisini kaybedebilir. Bu sorunu çözmek için lazer optiğindeki odaklanma lensinin temizlenmesi yeterli olacaktır. Bunun için bilgisayar mağazalarından rahatlıkla temin edebileceğiniz temizleme CD’lerinden faydalanabilirsiniz. Eğer bu temizlik aracı bir sonuç getirmezse veya özel nedenlerden ötürü bu tür bir araç kullanmayı tercih etmezseniz, söz konusu lensi kendiniz temizlemek zorunda kalabilirsiniz. İlk olarak sürücüyü bilgisayardan sökmelisiniz. Ardından CD-ROM sürücünün içerisinde çalışabilmek için dış kasasını sökmeye başlamalısınız. Bu andan itibaren optik araçlara ulaşabilmek için, sürücünün yapısı üreticiden üreticiye ciddi farklılıklar gösterdiğinden dolayı, sabit bir reçete mevcut değil. Bazı sürücülerde optik kısma serbest bir şekilde ulaşabilmek için, ilk olarak elektronik kartının çıkartılması gereklidir. CD-ROM yapısının temelini oluşturan bu kart, çeşitli kablolarla sürücünün mekanik parçalarına bağlıdır ve genellikle ince plastik kablonun hemen altında bulunur. Bu tür kablolar çok hassastır ve geri dönüşü olmayan, tamir edilemeyecek hasarlara neden olabileceği için hiçbir şekilde kırılmaması veya kesilmemesi gereklidir. Kablo bağlantılarını sökerken, daha sonra sürücüyü toplamaya başladığınızda hiçbir kabloyu değiştirmemek veya yanlış yere takmamak için gerekli yerleri işaretlemelisiniz.

138

Optik parça ile karşılaştığınız zaman (CD-ROM için hayati önem taşıyan lensin çizilmemesi için) ince bir fırçayla temizleme işlemine artık başlayabilirsiniz. Temizleme sırasında, optik parçanın dengesinin kaybolmaması için aşırı baskı yapmaktan da kaçınmalısınız. Lensi temizlemeyi tamamladıktan sonra sürücüyü tekrar monte etmeye başlayabilirsiniz. Sürücüyü, bilgisayara tekrar bağlamadan önce monte ederken bir hata yapıp, yapmadığınızı test etmek amacıyla cihazın sorunsuz bir şekilde çalıştığından emin olmalısınız.

5.6 Sürücü erişimi çok yavaş
CD kirlenmiş veya arızalı olabilir mi? Kullandığınız CD’nin kirli veya arızalı olup olmadığını kontrol etmelisiniz. Parmak izleri veya tozlar CD üzerinde rahatlıkla kalabiliyorlar. Bu tür bir durumda sektörlerin bir çok kere, tekrar tekrar okunması gerekiyor. Kirlenmiş bir CD’yi nasıl temizleyebileceğinizi veya zarar görmüş bir CD’yi nasıl tamir edeceğinizi 5.4.4 numaralı bölümde okuyabilirsiniz. Optik kısım mı tozlanmış? Lazer merceğinin lensi üzerinde toz veya kir parçaları birikmiş olabilir. Bu tür kirlenmeler, bir sektörün tekrar tekrar okunması gibi okuma hatalarına neden olabilirler. Farklı CD’lerin kullanılması sırasında okuma hataları meydana geliyorsa, lazer merceğinin 5.4.5 numaralı bölümde anlatıldığı gibi temizlenmesinde fayda vardır. Windows altında erişimi iyileştirmek Windows, CD-ROM sürücü erişimini iyileştirmek için kendine has rutinleri kullanır. Her bir sürücü tipini uygun olarak performans artışı sağlamak ve cache büyüklüğünü belirlemek için aşağıdaki işlemleri uygulamalısınız: 1. DENETİM MASASI’ndaki SİSTEM simgesine çift tıklayın.
2. Ardından BAŞARIM kartını etkinleştirin ve burada bulunan DOSYA SİSTEMİ düğmesine tıklayın.

3. Şimdi ekrana gelen iletişim penceresindeki CD-ROM kartına tıklayın. İstediğiniz ayarları buradan gerçekleştirebilirsiniz.

139

Windows 98 altında SCSI sürücüyü hızlandırmak SCSI CD-ROM sürücünün çok yavaş çalıştığı hissine kapıldıysanız sürücü özelliklerindeki bir noktayı kontrol etmelisiniz. BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI/SİSTEM/AYGIT YÖNETİCİSİ/CD-ROM altındaki listeden istediğiniz sürücüyü seçin. Üzerine çift tıklayarak veya ÖZELLİKLER düğmesine tıklayarak CD-ROM sürücünün özelliklerini ekrana getirin. AYARLAR kartındaki SEÇENEKLER başlığı altında bulunan ZAMAN UYUMLU VERİ AKTARIMI seçeneğini işaretleyin. Bu sayede SVSI sürücünüz eski performansına tekrar ulaşacaktır.

Resim 5.6: SCSI CD-ROM sürücüsü eski hızına ulaşacak.

MS-DOS modunda erişimi iyileştirmek Eğer bu sorunla sadece MS-DOS modunda karşılaşıyorsanız, aşağıdaki ipuçları yardımıyla sonuca ulaşabilirsiniz.

140

CD-ROM sürücünün Buffer hafızası için ayrılan alanın yeterli olup olmadığını kontrol edin. İlgili ayarı CONFIG.SYS dosyasındaki CD-ROM sürücüsüne ait parametrelerde bulabilirsiniz:
DEVICE=C:\DEV\MTMCDAE.SYS /D:MSCD001 /P:310 ./M:20 /T:5 /I:11

Örnekte Mitsumi FX001D CD-ROM cihazının sürücüsü söz konusudur. Buffer hafızanın buradaki büyüklüğü “/M:” parametresi ile belirleniyor. Buradaki ifade üreticiye bağlı olarak farklılık gösterebilir. Bununla ilgili daha ayrıntılı bilgiyi kulanım kitapçığında bulabilirsiniz. MS-DOS modunda CD-ROM sürücüye erişimi hızlandırmak için SmartDrive kullanmalısınız. Bunun için SmartDrive’ın AUTOEXEC.BAT’tan yüklenmesi gereklidir. İlgili komut aşağıdaki gibidir:
C:\WINDOWS\SMARTDRV

CD-ROM sürücünün SmartDrive tarafından desteklenmesi için de MSCDEX.EXE sürücüsünün SmartDrive çalıştırılmadan önce yüklenmiş olması gereklidir. Windows altında 32 Bit sürücüsü yok Windows 95/98’in kendi 32 Bit sürücülerini kullanıp, kullanmadığını kontrol edin. CONFIG.SYS’de halen eski 16 Bit sürücüleri yükleniyorsa, bunları devre dışı bırakın ve bunun yerine 32 Bit sürücüleri kullanın.

5.7 Gezgin, CD-ROM sürücüde uzun dosya isimleri göstermiyor
Windows 95/98 altında uzun dosya isimleri yerine sadece DOS zamanından kalma 8+3 karakterden oluşan isimler ve tilde işareti (~) görünüyorsa CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT başlangıç dosyalarında eski 16 Bit sürücüler bulunuyordur. Bu sürücüler uzun dosya isimlerinin kullanıldığı Joliet standardındaki bir CD’yi sadece ISO-9660 olarak okur. Başlangıç dosyalarındaki bu sürücüleri sildikten sonra Windows uzun dosya isimlerini tekrar görüntülemeye başlayabilir.

5.8 CD-ROM sürücünün otomatik başlat özelliğini kapatmak
CD’yi CD-ROM sürücüsüne yerleştirdikten sonra, aslında istememenize rağmen CD-ROM sürücünün çalışmaya başladığı ve CD’deki kurulum programını otomatik olarak çalıştırdığı bir durumla şu ana kadar mutlaka karşı karşıya kalmışsınızdır. Eğer CD’den bir şey(ler) yüklemek istiyorsanız sorun değil, ancak

141

niyetiniz başka bir şeyse, durum rahatsız edici bir hal alabilir. CD’nin takıldıktan sonra otomatik olarak çalıştırılmasının nedeni üzerinde bulunan AUTORUN.INF ismindeki dosyadır. CD takıldığı zaman çalıştırılacak program ve özel bir CDROM simgesine ait bilgiler, bu dosya içerisine saklanır. Tipik bir dergi CD’sindeki otomatik çalıştırma dosyası aşağıdaki gibidir:
[autorun] Open=chip.exe Icon=chip.ico

Ancak bazen oldukça sinir bozucu olabilen bu fonksiyonu Windows 9x/Me altında devre dışı bırakabilirsiniz. 1. Denetim Masası’nda bulunan SİSTEM simgesine çift tıklayın. 2. Ekrana gelen penceredeki AYGIT YÖNETİCİSİ kartını etkinleştirin ve listedeki CDROM simgesine çift ıklayın. 3. Şimdi otomatik çalıştırma özelliğini devre dışı bırakmak istediğiniz sürücüye çift tıklayın. 4. ÖZELLİKLER kartını etkinleştirin. Artık burada bulunan CD TAKILINCA OTOMATİK UYAR seçeneğindeki işareti kaldırabilirsiniz. 5. Yaptığınız değişiklik Windows yeniden başlatıldıktan sonra etkinleşecek ve sürücünün otomatik çalıştırma fonksiyonu devre dışı kalacaktır. Bu durumun en büyük dezavantajı ise Windows’un CD’nin değiştiğini fark etmeyerek, gezgin penceresini otomatik güncellemeyecek olmasıdır. Otomatik çalıştırmayı Kayıt Defteri’nden kapatmak Kayıt Defteri’nde yapacağınız küçük bir değişiklikle, Windows 9x/Me altındaki otomatik güncelleme özelliğini devre dışında bırakabilir ve veri CD’lerinin otomatik çalıştırılmasını engelleyebilirsiniz. 1. Kayıt Düzenleyicisi’ni çalıştırmak için BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutu ile ekrana gelen pencereye “regedit” yazın ve TAMAM düğmesine tıklayın. 2. Şimdi ekrana gelen penceredeki “HKEY_CURRENT_USER\Software \Microsoft\Windows \CurrentVersion\Policies\Explorer” anahtarını etkinleştirin.

142

Resim 5.7: Otomatik çalıştırma özelliğinin kapatılmasını sağlayan değişiklik burada yapılır.

3. Burada bulunan “NODRIVETYPEAUTO” öğesini çift tıklayarak çalıştırın. Burada standart olarak “95 00 00 00” (Sabitdisk ve CD-ROM sürücüler için otomatik çalıştırma etkin) değeri bulunur. Bu değeri “B5 00 00 00” ile değiştirin. Bunun sonucunda otomatik çalıştırma fonksiyonu sabitdiskler için çalışmaya devam ederken CD-ROM sürücüleri için geçerli olmayacaktır. 4. Yukarıda bahsedilen değişikliği yaptıktan sonra Kayıt Düzenleyicisi’ni kapatın ve etkili olması için bilgisayarı yeniden başlatın. Otomatik kapatılması çalıştırma fonksiyonunun Windows 2000 altında

Otomatik çalıştırma fonksiyonunun Windows 2000 altında kullanıcı ara yüzü üzerinden devre dışı bırakılması için bir seçenek bulunmaz. 1. BAŞLAT/ÇALIŞTIR/REGEDIT/TAMAM komutunu kullanarak Kayıt Düzenleyicisi’ni çalıştırın. 2. Ekrana gelen penceredeki “HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\ CurrentControlSet\Services\Cdrom” anahtarını etkinleştirin. Burada bulunan “AUTORUN” öğesine çift tıklayın ve ekrana gelen penceredeki DEĞER kutusuna “0” yazın.

143

Resim 5.8: Otomatik çalıştırma fonksiyonu Windows 2000 altında kapatıldı.

3. Yaptığınız değişikliğin etkili olması için bilgisayarın yeniden başlatılması gereklidir. Eğer otomatik çalıştırma fonksiyonu ileride tekrar etkinleştirilmek istenirse, söz konusu öğenin değerinin “1” olarak değiştirilmesi yeterli olacaktır.

5.9 CD-ROM’dan kopyalanan dosyalar düzenlenemiyorlar
CD-ROM aslında sadece okunabilir bir veri taşıyıcısı olduğu için üzerindeki tüm dosyaların özelliği Salt Okunur olarak belirlenir. Üzerlerinde taşıdıkları programlar kendi kurulum araçları tarafından yüklendikleri için dosyaların Read Only özellikleri sabitdiske kopyalama sırasında otomatik olarak silinir. Ancak sadece belirli dosyaları veya programları manuel olarak kopyalarsanız, bunların Salt Okunur özelliklerini silmeniz gerekir. Windows altında aşağıdaki işlemleri yerine getirmelisiniz: 1. Klasör veya gezgin penceresindeki dosyaya farenin sağ tuşunu kullanarak tıklayın. 2. Ekrana gelen nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. Artık görünen iletişim penceresindeki SALT OKUNUR seçeneğine tıklayarak önündeki işareti kaldırabilirsiniz. Bu işlemlerin CD ortamından sabitdiske kopyalanan tüm programlar için uygulanması gereklidir.

144

Buna karşılık eğer MS-DOS modunda çalışıyorsanız aynı işlemi ATTRIB komutunu kullanarak gerçekleştirebilirsiniz.
ATTRIB –R Dosyaİsmi

ATTRIB komutu “/S” parametresi ile beraber kullanılarak, komutun çalıştırıldığı klasördeki tüm dosyaların özelliklerinin, alt klasörlerdeki dosyalar da dahil olmak üzere değiştirilmesi sağlanır.
ATTRIB –R Dosyaİsmi /S

Dosya isimleri belirtilirken, bilinmeyen dosya uzantıları yerine “*” veya “?” yer tutma karakterleri de kullanılabilir. Bu karakterler yardımıyla aynı anda birden fazla dosyanın Salt Okunur özelliğinin değiştirilmesini sağlayabilirsiniz.

5.10 Program CD’ye erişemiyor
Bu problem, bir programın CD üzerinde saklanan verilere ihtiyaç duyduğu ve o anda bu CD’nin de belirtilen konumda bulunmamasından kaynaklanır. CDROM sürücünün cihaz sürücüsünün yüklenmesi esnasında normalde sabit bir sürücü ismi atanmadığı için değiştirilebilir disklerin (örneğin, Syquest sürücü) kullanılması sırasında bazı sorunlarla karşılaşılabilir. Değiştirilebilir disk sürücülerinin cihaz sürücüleri, bilgisayar çalıştırıldığı zaman cihaz içerisinde bir disk bulunup bulunmadığını kontrol eder. Şayet bir disk tespit ederse, kullanılabilir ilk sürücü harfini değiştirilebilir disk sürücüsüne atar. Örneğin, “D:”. Bunun sonucunda CD-ROM sürücü bir sonraki sürücü harfini, yani “E:” kullanmak zorunda kalır. Buna karşılık sistemde değiştirilebilir bir disk tespit edilmezse, tabii ki bunun için bir sürücü harfi de rezerve edilmez ve böylece CD-ROM sürücü isim olarak “D:” harfini alır. Yazılımın konfigürasyonuna bağlı olarak CD-ROM sürücünün konumunu belirtmek için “D:” veya “E:” isimleri kullanılır ve bunun sonucunda saklanan konum bilgileri hatalı olacağı için CD’ye erişmek de mümkün olmayacaktır. Yukarıda bahsedilen sorunla karşılaşmamak için değiştirilebilir disk sürücü ve/veya CD-ROM sürücünün isimlerini sabit bir şekilde sistemin durumuna bağlı olarak, değişmeyecek şekilde belirleyebilirsiniz. Windows 9x/Me Windows 9x/Me altında CD-ROM sürücü için sabit bir isim rezerve etmek, gerçekten çok kolaydır. Bunun için aşağıdaki işlemleri yerine getirmeniz yeterlidir:

145

1. DENETİM MASASI’ndaki SİSTEM simgesini, çift tıklayarak çalıştırın. 2. AYGIT YÖNETİCİSİ kartını etkinleştirin ve donanım ağacındaki CDROM simgesinin önünde bulunan artı işaretine tıklayın. Şimdi sisteminizdeki CD-ROM sürücülerinin listesi ekrana gelecektir.

Resim 5.9: CD-ROM sürücü için bir harf rezerve edilmiş.

3. Sürücü ismine çift tıklandıktan sonra ekrana gelen ÖZELLİKLER penceresindeki AYARLAR kartını etkinleştirin. CD-ROM sürücünüze bu kart üzerinden sabit bir isim atayabilirsiniz. İsterseniz CD-ROM sürücünüz için MS-DOS modunda da bir isim rezerve edebilirsiniz. Bunun için AUTOEXEC.BAT dosyasındaki MSCDEX öğesi ile ilgili satırın sonuna, aşağıdaki parametreyi eklemelisiniz:
/L:[Sürücüİsmi]

Parametre eklendikten sonra ilgili satır aşağıdaki gibi görünmelidir:
C:\WINDOWS\COMMAND\MSCDEX.EXE /D:MSCD001 /L:E

146

Yukarıdaki örnekte CD-ROM sürücü için “E:” harfi ayrıldı. Tüm programlardaki CD-ROM isimleri uygun şekilde değiştirildikten sonra, sorun çözülmüş olacaktır. Windows 2000 Microsoft geliştiricileri ilgili fonksiyonu Windows 2000 altında başarılı bir şekilde gizlemişler. 1. Windows masaüstünde yer alan BİLGİSAYARIM simgesine farenin sağ tuşunu kullanarak tıklayın ve ekrana gelen nesne menüsündeki YÖNET komutunu çalıştırın. 2. Pencerenin sol tarafındaki listedeki DEPOLAMA öğesinin yanında bulunan artı işaretine tıklayın. Bunun sonucunda ekrana gelen yeni listede bulunan DİSK YÖNETİMİ öğesini seçin. 3. Şimdi sisteminizde varolan tüm sürücüler pencerenin sağında kalan bölmede ekrana gelecektir. Şimdi sürücü harfini rezerve etmek istediğiniz CDROM sürücüye farenin sağ tuşu ile tıklayın ve ekrana gelen nesne menüsündeki SÜRÜCÜ HARFİNİ VE YOLUNU DEĞİŞTİR komutunu çalıştırın. 4. Şimdi yeni bir iletişim penceresi ekrana gelir. DÜZENLE düğmesine tıklanarak ekrana gelen penceredeki BİR SÜRÜCÜ HARFİ ATA seçeneğini kullanarak rezerve etmek istediğiniz harfi seçin. TAMAM düğmesine tıklayarak yaptığınız değişikliği onaylayın. Windows, yaptığınız işlemi bir kez daha onaylamanızı isteyecektir. Ardından sürücü harfi değiştirilir.

5.11 Sürücü çekmecesi takılıp kaldı/açılmıyor Bu problemle yeni satın aldığınız bir sürücüde karşılaşırsanız, ilk olarak sürücü çekmecesinin açılmasını engelleyen bir Jumper olup olmadığını öğrenmek için kullanım kitapçığına göz atmalısınız. Eğer sürücü üzerindeki bu Jumper takılı değilse, sürücü çekmecesi, ne dışarı çıkartma düğmesi ne de yazılım yardımıyla açılamaz. CD-ROM sürücü ancak Jumper takıldığı zaman normal çalışmaya başlayacaktır. Bazı CD-ROM sürücülerde ise cihaz sürücüsünün çağrılması sırasında bir parametre kullanılarak sürücü çekmecesinin açılması engellenebilir. Bu tür bir parametrenin (örneğin, bazı Mitsumi sürücüleri için “/U:1”) kullanılıp kullanılmadığını kontrol etmek için CONFIG.SYS dosyasının içeriğine göz atın. Çekmecenin tekrar açılabilmesi için söz konusu parametreyi silin ve bilgisayarı yeniden başlatın.

147

Sorunun kaynağı, başka bir yazılımda da aranabilir. Bir program hatası nedeniyle CD’lerin dışarı çıkartılması, yazılımsal olarak da engelleniyor olabilir. Bu durumda açık olan tüm uygulamaları kapatmalı ve yeniden denemelisiniz. Eğer sürücü çekmesi açılırken veya kapanırken takılıyorsa CD-ROM’u kasaya monte etmek için kullandığınız vidalar sürücünün içerisine kadar uzanacak ve mekanik aksamın çalışmasını engelleyecek kadar uzun olabilir. Bunun için ürün ile beraber verilen orijinal veya mümkün olan en kısa vidaları kullanmalısınız. CD’nin sürücü çekmecesine doğru yerleştirilmediği zamanlarda da takılma sorunu ile karşılaşılabilir. OPEN/CLOSE düğmesine bir kere daha basmayı deneyin. Eğer bunun sonucunda çekmece tekrar çıkmazsa, sürücü çekmecesini çalıştıran motorun hasar görmesini engellemek için bilgisayarı hemen kapatın. CD-ROM sürücünün kullanım kitapçığından acil çıkartma düğmesinin nerede olduğuna ve bunu nasıl kullanabileceğinize bakın. Hemen hemen tüm sürücülerin çekmeceleri ince bir parça (örneğin, açılmış kağıt ataşı) yardımıyla ulaşılabilen bir düğme sayesinde manuel olarak çıkartılabilirler. Diğer sürücüler ise küçük bir vidanın çevrilmesi ile açılabilirler. Bazı üreticiler ise daha kolay bir yöntem tercih etmişler. Bu çekmeceler istendiği zaman dışarı çekilebiliyor. Her durumda, hem CD’nin hem de sürücünün zarar görebileceği göz önünde bulundurularak dikkatli olunmalıdır. Eğer bunların hiç biri işe yaramayacak olursa, sürücüyü bilgisayardan CD’ye ulaşana kadar zarar vermeden sökmelisiniz. DİKKAT! Çapı 12 cm’den küçük olan CD’leri Slot-In sürücülerde asla kullanmamalısınız. Single CD’ler ve Shape CD’ler de (örneğin, kartvizit veya hamburger şeklindeki CD’ler) bu gruba dahildir. Sürücü, bu tür CD’leri tanıyamaz ve hatta dışarıya çıkartamayabilir. En kötü ihtimalle sürücünün CD alma kısmı çıkartılmalı ve CD’ye ulaşana kadar sökülmelidir.

5.12 CD-ROM sürücü çok titriyor
Bu, yavaş sürücüler için sorun teşkil etmezken, modern sürücülerdeki titreme ise artmaya devam ediyor. Titreme, kullanılan medyanın dengesizliğinden dolayı ortaya çıkar. Söz konusu titremenin kullanıcıyı ne kadar rahatsız edebileceğinden daha önemli bir nokta ise, zamanla CD-ROM sürücüde tamir edilmesi mümkün olmayan mekanik arızaların meydana gelebilmesidir. Riski en aza indirmek için aşağıdaki uyarılara dikkat etmelisiniz:

148

CD’nin üzerine etiket veya süsleme amaçlı çeşitli maddeler yapıştırmayın. Bunlar CD’nin ağırlık dengesinin bozulmasına ve dolayısıyla titremesine neden olur. Benzer şekilde CD-R yüzleri de (label) dikkatli bir şekilde yapıştırılmalıdır. Eğer tam ortalı yerleştirilmezlerse, yine denge kaybına neden olabilirler. Shape CD olarak adlandırılan özel şekilli CD’leri bilgisayarınızdan uzak tutun. Bir hamburger veya araba şeklindeki özel biçimli CD’ler, CD-ROM sürücünüz için kesinlikle zararlıdır. Daha düşük hızlardaki CD-ROM sürücüler söz konusu CD’ler ile daha sağlıklı bir şekilde çalışabilirken, yüksek hızlı CDROM sürücülerin parçalarına zarar verebilirler. Montaj toleranslarından ötürü hemen her CD’nin ağırlık dengesinin bozuk olduğundan şüphelenebilirsiniz. Bu nedenle CD-ROM sürücüyü kasaya takarken kesinlikle hareketsiz olmasına dikkat etmelisiniz. Montaj sırasında ya küçük plastik pullar kullanabilir ya da sürücünün yan taraflarını ince bir madde ile destekleyebilirsiniz.

5.13 İki CD-ROM sürücü ile sorunlar
PC’nizde aynı anda iki tane CD-ROM sürücü kullanabilirsiniz. Windows, her iki CD-ROM sürücüsünü de normalde kendisi otomatik olarak tanır ve bunları sisteme ekler. Ancak Windows 9x’in, özellikle CONFIG.SYS dosyasında eski bir 16 Bit sürücü kullanıyorsa her iki CD-ROM sürücüye de isim olarak aynı harfi ataması söz konusu olabilir. CD-ROM sürücüler için nasıl harf atayabileceğinizi veya değiştireceğinizi 5.10 numaralı bölümden okuyabilirsiniz. Diğer problemlerde ise sadece bir CD-ROM’un kullanıldığı durumlardaki çözüm yolları geçerlidir. Ancak MS-DOS modunda yapılması gereken değişiklikleri manuel olarak gerçekleştirmek zorundasınız. 1. İlk olarak CD-ROM cihaz sürücüsünün CONFIG.SYS dosyasındaki bilgilerini değiştirmelisiniz (her CD-ROM sürücü kendi cihaz sürücüsü bilgisine ihtiyaç duyar). Cihaz sürücülerinde “/D:” parametresi ile bir sürücü ismi atanmıştır. Bu ismin her sürücü için kesinlikle farklı olması gereklidir. Buradaki örnekte bir Mitsumi FX400 ve yine Mitsumi FX001D sürücüleri kullanıldı. CONFIG.SYS dosyasındaki bilgiler aşağıdaki gibi görünmelidir:
DEVICE=C:\DEV\MTMCDAI.SYS /D:MSCD001 DEVICE=C:\DEV\MTMCDAE.SYS /D:MSCD002

2. AUTOEXEC.BAT dosyasındaki MSCDEX.EXE ifadesinin de uygun bir şekilde değiştirilmesi gereklidir. Burada sistemdeki her CD-ROM sürücü için “/D:” parametresinin kullanılması gereklidir. Sürücü isimleri ile ilgili bilgiler, CONFIG.SYS dosyasında belirtilenlerle kesinlikle aynı olmalıdır.

149

C:\WINDOWS\COMMAND\MSCDEX.EXE /D:MSCD001 D:MSCD002

Bu örnek sadece “/D:” parametrelerinin kullanımı ile gerçekleştirilebilir. Port adresi gibi sürücüye özel parametrelerin tabii ki ayrıca belirtilmesi gereklidir. Ayrıca CONFIG.SYS dosyasındaki LASTDRIVE ifadesinde de yeteri kadar sürücü harfinin kullanılabilir durumda olmasına dikkat etmelisiniz.

5.14 Ses ve multimedya CD sorunları

5.14.1 Ses CD’leri ile ilgili sorunlar SCSI sürücülerdeki istisnalar Müzik CD’si çalınması ile ilgili sorunlar, cihaz sürücüsü veya CD-ROM sürücünün SCSI-II standardını desteklememesinden kaynaklanabilir. Ses komutları ilk olarak SCSI II ile standartlaştırılmıştır. Bir SCSI II CD-ROM sürücünün SCSI II komut grubunu (SCSI II Command Set) üzerindeki bir Jumper (tüm sürücüler bu özelliğe sahip değildir) yardımıyla etkinleştirin. SCSI CD-ROM cihaz sürücüsündeki (tüm sürücüler tarafından desteklenmez) bir parametre yardımıyla üreticiye özel komut grubunu seçin. Örneğin, Adaptec’in MS-DOS sürücüsü ASPICD.SYS’de “/Type[SürücüÜreticisininİsmi]” parametresi ile gerçekleştirilebilir. Bu konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgiye CD-ROM sürücünün ve kullanılan ASPI sürücüsünün kitapçığından ulaşabilirsiniz. Müzik CD’leri Windows altında çalışmıyor Windows altında bir müzik CD’sini çalmak istiyorsunuz, ancak CD’yi doğru yerleştirmiş olmanıza ve CD çalınmaya başlanmasına rağmen hiç ses duymuyorsunuz. Aşağıdaki nedenlerden biri bu sonucun ortaya çıkmasına neden olabilir: Hoparlörünüzü veya kulaklığınızı, CD-ROM sürücünün ön yüzündeki kulaklık çıkışına bağladıysanız, cihaz üzerindeki ses ayar düğmesi en düşükte olabilir. Hoparlörlerdeki anfinin harici güç ihtiyacını sağlayan fişi takılı değildir veya bağlı olduğu prize elektrik gelmiyor olabilir.

150

Denetim Masası’ndaki ÇOKLU ORTAM ÖZELLİKLERİ’nden CD ses çıkış seviyesinin en düşükte olup olmadığını kontrol edin.

Resim 5.10: CD ses çıkışı için ses yükseklik ayarı

Eğer müziğin ses kartı üzerinden gelmesi gerekiyorsa ve buna rağmen hiçbir şey duymuyorsanız, 8.5 numaralı bölüme göz atmalısınız. CD oynatıcısı mesajı: “Veri veya CD yüklenmedi” Bu mesaj nedenini de kendi içerisinde barındırıyor. CD müzik çalıcısının sürücüsü ÇOKLU ORTAM ayarlarından seçilmemiştir. 1. DENETİM MASASI’nda bulunan ÇOKLU ORTAM simgesine çift tıklayın. 2. AYGITLAR kartındaki listeden ORTAM DENETİM AYGITLARI başlığına ve daha sonra da CD SES AYGITI öğesine çift tıklayın. 3. BU ORTAM DENETİM AYGITINI KULLAN seçeneğini işaretleyin ve iletişim pencerelerini TAMAM düğmelerine tıklayarak kapatın.

151

Resim 5.11: Müzik CD’si çalıcısı desteği etkinleştirilmemiş.

Müzik CD’si çalınırken rahatsız edici sesler çıkıyor CD-ROM sürücünün ses çıkışını beraberinde sunulan audio kablosu yardımıyla ses kartına veya sahip olduğunuz CD-ROM kontrolörüne bağladıysanız, bu cihazda çalınan CD’lerde “Bit etkileşimi” meydana gelebilir. Söz konusu rahatsız edici sesler, maalesef her zaman olur ve veri kablosundan kaynaklanan gürültü etkileşiminden meydana gelir. Ancak söz konusu gürültülerden, ses kablosunu veri kablolarından mümkün olduğunca uzakta tutarak rahatlıkla kurtulabilirsiniz. Gürültüler buna rağmen kesilmese bile, en azından öncekine kıyasla çok daha azalmış olmalıdır.

152

Müzik CD’si çalınırken atlama Müzik CD’si çalınırken parça atlanmasının en önemli nedeni CD’nin kirlenmiş olmasıdır. CD yüzeyindeki parmak izleri ve tozlar yumuşak bir bez ile daha önce de anlatıldığı gibi içeriden dışarıya doğru silinmelidir, (bkz. 5.4.4 numaralı bölüm). Diğer müzik oynatıcılarını etkinleştirmek Windows donatıları arasında yer alan CD oynatıcısının sistem kaynaklarını tasarruflu bir şekilde kullandığı söylenemez. Bunun en önemli göstergesi özellikle düşük hızlı sistemlerde CD çalınırken fare imlecinin devamlı atlamasıdır. Ancak işletim sisteminin standart CD oynatıcısını rahatlıkla başka bir programla değiştirebilirsiniz. Bunun için aşağıdaki işlemleri yerine getirmelisiniz. 1. Her hangi bir sürücü penceresinde GÖRÜNÜM/SEÇENEKLER komutunu çalıştırın ve DOSYA TÜRLERİ kartını etkinleştirin. 2. Buradaki listede bulunan AUDIO CD öğesini seçin ve GELİŞMİŞ düğmesine tıklayın. 3. Ekrana gelen listedeki OYNAT işlemine çift tıklayın. 4. Kullanmak istediğiniz yeni CD oynatıcının ismini ve bulunduğu yeri KULLANILAN UYGULAMA kutusuna şimdi girebilirsiniz.

153

Resim 5.12: Başka bir CD oynatıcı buradan standart oynatıcı olarak seçilebilir.

Ses kartı bağlantısı olmadan CD oynatmak Şu anda birçok CD-ROM sürücüsü müzik verilerinin dijital olarak aktarılmasını destekliyor. Bu özellik sayesinde ses kartı ile CD-ROM sürücünün audio kablosu ile bağlanmasına gerek kalmıyor. Ancak bu özelliği etkinleştirmek için Windows versiyonuna bağlı olarak farklı yollar izlemelisiniz. Windows 98 kullanıcıları bu özelliği DENETİM MASASI/ÇOKLU ORTAM altında bulabilirler. Söz konusu özelliği buradaki müzik CD’si kartı üzerinden etkinleştirebilirler. Windows Me ve 2000 ise bu özelliği Aygıt Yöneticisi’nde barındırıyorlar. Donanım listesindeki CD-ROM veya DVD/CD-ROM SÜRÜCÜLERİ başlığını ve daha sonrada altında yer alan sürücüyü seçin. Buradaki ÖZELLİKLER kartında bulunan uygun seçeneği etkinleştirebilirsiniz.

154

Resim 5.13: Dijital CD çalma özelliği etkinleştirilmiş.

Müzik CD’si tanınmıyor Burada bir sorun yoktur. Aslında söz konusu olan bir kopya korumasıdır. Müzik CD’lerinin korsan kopyalar ile çoğaltılmasını engellemek için devamlı olarak yeni ve daha etkili kopya koruma mekanizmaları geliştirilmektedir. Bu tür kopya korumaları (örneğin, Ke2audio) ile korunan CD’ler bir CD-ROM sürücü tarafından tanınamaz. Ancak bunlar normal CD çalıcılarda sorunsuz bir şekilde oynatılabilirler.

5.14.2 Video CD sorunları

Video CD’ler oynatılamıyorlar Video CD’lerin oynatılabilmesi için kullanılan CD-ROM sürücünün White Book standardını desteklemesi gereklidir. Eski çift hızlı sürücüler bu standardı

155

maalesef desteklemezler. Bunun için gerekli ikinci şart ise CD üzerinde sıkıştırılmış olarak yerleştirilen verilerin başarılı bir şekilde işlenmesi için özel bir MPEG açma kartına sahip olunmasıdır. MPEG ve VGA kartının bir kablo ile bağlanması için de VGA kartı üzerinde VESA uyumlu bir Feature Connector’un olması gereklidir. Piyasada, üzerinde özel MPEG çözücüler bulunan VGA kartları da satılmaktadır. Ancak günümüzün yüksek hızlı PC’lerinde bu tür özel kartlara ihtiyaç duyulmamaktadır.

CD’deki videolar çalınırken atlıyorlar Windows altında kullanılan renk derinliğini düşürün. Bunu DENETİM MASASI’ndaki GÖRÜNTÜ simgesini kullanarak gerçekleştirebilirsiniz. AYARLAR kartı üzerindeki RENKLER açılır listesinden daha düşük bir renk derinliği seçebilirsiniz.

Resim 5.17: Görüntü atlamalarını engellemek için renk derinliği düşürülebilir.

156

Aktif video penceresini küçültün. İşlemci, bu yük hafiflemesine görüntü kalitesini arttırarak teşekkür edecektir. Windows altında kullanılacak pencere büyüklüğünü Denetim Masası’ndaki ÇOKLU ORTAM penceresinde üzerinden değiştirebilirsiniz. Gerekli dosyaları sabitdiske kopyalayın ve sorunun CD-ROM sürücüden mi yoksa başka donanımlardan mı kaynaklandığını kontrol etmek için programı daha sonra yeniden çalıştırın. Video görüntüsünün sorunsuz bir şekilde ekrana getirilebilmesi için yüksek performanslı bir ekran kartına da ihtiyaç duyulur. MS-DOS modunda video seyrederken, AUTOEXEC.BAT dosyasındaki MSCDEX.EXE CD-ROM cihaz sürücüsünün cache hafıza sürücüsü (MSDOS’da SMARTDRV.EXE) ile beraber yüklendiğinden ve dolayısıyla CDROM sürücünün kendi hafızası ile çalıştığından emin olun. MS-DOS modunda çalışırken MSCDEX sürücüsünün “/M:” parametresini kullanarak Buffer hafızanın boyutunu arttırın. Buffer hafızaya maksimum değeri atamak için “/M:64” parametresini kullanın. Ancak bu noktada her Buffer’ın hafızada 2 KByte yer kapladığını unutmamalısınız. Şayet MS-DOS modunda çalışıyorsanız, CD-ROM cihaz sürücüsünün en yeni versiyonunun kullanılıp kullanılmadığını kontrol edin. Bunun için üreticinin web sayfasını inceleyerek en son versiyon numarasını öğrenebilirsiniz. Daha yeni bir sürücü daha iyi bir sonuç verecektir.

5.14.3 Photo CD sorunları Eğer gerçekten eski bir CD-ROM sürücüye sahipseniz, bu cihaz muhtemelen Orange Book standardını desteklemiyordur. Sürücü ile ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmek için kullanım kitapçığına göz atabilirsiniz. Eğer kitapçıktan bir sonuç elde edemezseniz, üreticinin web sayfasını ziyaret edin veya satın aldığınız firmaya danışın. CD-ROM sürücünüz sadece ilk Session’daki resimleri (CD oluşturulurken üzerine yazılan ilk resimler) okuyabiliyorsa, muhtemelen bir Single Session sürücüdür. Bu sürücüler XA standardını desteklemezler ve CD hazırlandıktan bir süre sonra üzerine yazılan verileri okuyamazlar. Eğer sürücünüz bir Multisession özelliğini destekliyorsa, sorun kullandığınız cihaz sürücüsünden kaynaklanıyordur. Cihaz sürücüsü Multisession kullanımı desteklemiyorsa, internetten daha güncel bir sürücü temin etmelisiniz. MS-DOS modunda SmartDrive kullanımı sorunları da beraberinde getirir. Bilgisayar, bir resmin yüklenmesini işlemin bitmesine kısa bir süre kala yarıda kesiyorsa, sorun SmartDrive’dan kaynaklanıyordur. Photo CD’ler, sabitdisklerden ve disketlerden farklı olarak yazılmadan önce tek bir seferde tamamen biçimlendirilemezler. Sadece bir Session’da

157

kullanılacak resimler için gerekli olan alan, Photo CD üzerinde biçimlendirilir. Session’lar arasında 2.048 MByte büyüklüğünde bir alan biçimlendirilmeden kalır. SmartDrive, sahip olduğu entegre Read Ahead modu sayesinde verileri önceden okumaya çalışır. SmartDrive, standart olarak belirlenen 8.192 byte büyüklüğündeki blok içerisinde, yukarıda anlatıldığı gibi biçimlendirilmemiş bir alanla karşılaşırsa söz konusu sorun ortaya çıkar. Bu sorunu çözmek için aşağıdaki yöntemleri deneyebilirsiniz: Blok büyüklüğünü “/E:” parametresini kullanarak 2.048 byte’a düşürün:
C.\WINDOWS\SMARTDRV.EXE /E:2048

CD-ROM sürücünün Cache hafızasını kapatın. Bunun için CD-ROM sürücünün harfinin önüne bir eksi koymanız yeterli olacaktır. Eğer CD-ROM sürücünüzün harfi “E:” ise ilgili satır aşağıdaki gibi görünmelidir:
SMARTDRV –E

Photo CD Session’ınını sonlandırdıysanız, Cache fonksiyonunu aşağıdaki komutla tekrar etkinleştirebilirsiniz:
SMARTDRV +E

Photo CD’lere çok sık bakıyorsanız, SmartDrive parametresini manuel olarak değiştirmek bir süre sonra sıkıcı bir hal alabilir. Küçük bir yığın (batch) dosyası yardımıyla bu işlemden kurtulabilirsiniz. Yığın dosyası için ileride ilgili programı çalıştırmak üzere masaüstünde bir kısayol oluşturmalısınız. Dosyanın içeriği aşağıdaki gibi görünmelidir.
@ECHO OFF SMARTDRV -E <ProgramÇağırma> SMARTDRV +E

Diğer bir yöntem ise hafızaya alma işleminin “/U” parametresi kullanılarak kapatılmasıdır. Bu sayede CD-ROM sürücü için çağırılan SmartDrive’da Cache kullanılmayacaktır:
SMARTDRV /U

158

5.15 DVD sürücü sorunları
Modern DVD sürücüler normal CD-ROM’lar, CD-R’lar ve müzik CD’leri ile sorunsuz bir şekilde çalışabilir. Yani normal CD-ROM sürücülerinin sahip oldukları tüm işlevleri yerine getirebilirler. Eğer DVD sürücünüz bir DVD disk ile çalışmayı ret ederse, ilk olarak CD-ROM sürücü sorunları ile ilgili bölümlere göz atmalısınız. DVD standartları ile ilgili karışıklık Sadece DVD ROM için tek bir standart bulunur. Tekrar yazılabilir DVD RAM’in akibeti ise ise büyük firma konsorsiyumlarının kızgın rekabeti nedeniyle henüz belli değildir. Bu nedenle DVD-RAM çözümleri birbirleri ile uyumlu değildirler. DVD-RAM’in diğer bir problemi ise, sürücü veya disk fiyatlarının oldukça yüksek olmasıdır. Bu nedenle burada sadece DVD-ROM’lar ile ilgileneceğiz. Kopyalama yasak DVD standardı lanse edilirken film endüstrisi de bu konudaki fikirlerini açık bir şekilde dile getirdi. Film endüstrinin ileride kar edebilmesi için DVD’ler çeşitli koruma mekanizmaları ile donatılmalıydı. Bunlardan biri, DVD’nin örneğin bir video kayıt cihazı üzerinde oynatılmasını engelleyen Macrovision kopya koruması idi. İkinci koruma mekanizması ise RPC Code (Region Playback Control Management) olarak adlandırılan bölge koru korumasıydı. Bu kod, DVD’nin sadece satın alındığı bölge üzerinde izlenmesini sağlamak amacıyla kullanılıyor. Bu sistemde oynatılmaya başlamadan önce DVD’nin ve DVD sürücünün üzerinde bölge kod karşılaştırılıyor ve DVD ancak kodlar aynı olduğu zaman çalınıyor.

5.15.1 Bölge kodu ve hileleri Birçok DVD filmi, koruma mekanizmasının bir parçası olan bölge kodları ile donatılmışlardır. Dünya, TWG forumu tarafından altı bölgeye ayrılmış ve hepsi bir bölge kodu ile donatılmıştır. Bu kod, bu yöntem ile korunan filmin sadece kendisi için izin verilen bölgede izlenmesini sağlar. Örneğin, Amerika’dan satılan alınan bir DVD’nin Türkiye’den alınan bir DVD sürücüde oynatılamamasına neden olur.

159

Bölge Kodu 1 2 3 4 5 6 8

Bölge ABD ve Kanada Avrupa, İngiltere, Japonya, Orta Doğu, Mısır, Güney Afrika Tayvan, Kore, Filipinler, Endonezya, Hong Kong Meksika, Güney ve Orta Amerika, Avustralya, Yeni Zelanda, Karaipler, Pasifik Adaları Rusya, Doğu Avrupa, Hindistan, Kuzey Kore Çin Uçuş trafiği

Tablo 5.1: DVD bölge kodları

DVD sürücü üreticileri söz konusu bölge kodlarını kontrol etmek için farklı teknikler kullanıyorlar: DVD sürücünün bölge kodu (RP Code) üretici tarafından sabit olarak belirleniyor ve bir daha değiştirilemiyor. Sürücü, oynatma sırasında sabit bir RP Code’unu kontrol ediyor. Bunun sonucunda DVD oynatıcı yazılım, sadece uygun kodlara sahip DVD’leri çalabiliyor. Bölge kodu üreticiye bağlı olarak beş defaya kadar değiştirilebiliyor. Ancak sonuncu değişiklik sürücünün kalıcı kodu olarak saklanıyor. Sürücü herhangi bir bölge koduna sahip değildir (Regionfree). Bu sayede sürücü tüm DVD’leri sorunsuz bir şekilde oynatabilir. Ancak üreticilerin bölge kodu olmayan sürücü üretmeleri 1.1.2000 tarihinden itibaren yasaklandı. Avrupa’da bölge kodunun kullanılması için iki mod bulunuyor. Bunlardan bir tanesi Regional Playback Control (RPC)-Phase 1 ve diğeri de RPC-Phase 2 olarak adlandırılıyorlar. RPC Phase 1: Burada, DVD sürücüdeki bölge kodu DVD oynatıcı yazılım tarafından okunuyor. Bölge kodu ile ne yapılması gerektiğine oynatıcı yazılımın kendisi karar veriyor ve DVD sürücü bu aşamada devre dışı bırakılıyor. Bazı oynatıcılar, DVD ve sürücünün farklı bölge kodlarına sahip olmasına dikkat etmiyorlar. Bir RPC Phase 1 sürücü ile farklı bölgelere sahip DVD’ler kullanılan yazılıma bağlı olarak sorunsuz bir şekilde oynatılabilirler. Söz konusu DVD oynatıcılar ile ilgili ayrıntılı bilgiye internetteki forumlardan ulaşabilirsiniz. RPC Phase 2: Bu yöntem, DVD sürücünün kendisi ve DVD üzerindeki bölge kodlarını tek başına kontrol ettiği için kullanıcı açısından daha kötüdür. Bölge kodlarındaki bir değişiklik sonucunda DVD sürücü kendi bölge kodunu da uygun şekilde değiştirir. Ancak bu değişiklik, üreticiye bağlı olarak belirli bir sayı ile sınırlandırılmıştır. Son değişiklik sürücünün kalıcı bölge kodunu temsil eder. Örneğin, bölge kodu son değişiklikte “1” (ABD) olarak belirlenirse, Türkçe DVD’lerin (Bölge kodu 2) oynatılmasına izin verilmez. Üreticiler, 1.1.2000

160

tarihinden itibaren sadece RPC Phase 2 yöntemini kullanan sürücüleri satışa sunmakla mükellefler. DVD sürücüm hangi RPC Phase’i kullanıyor? Eğer markalı bir DVD sürücüye sahipseniz, bu bilgiye kullanım kitapçığından ulaşabilirsiniz. Ancak el kitabı da her zaman doğru bilgi vermeyebilir. Örneğin, NEC’in DV-5500 DVD sürücüsü RPC Phase 2’ye sahip olmasına rağmen, bir küçük serinin bölge kodu olmadığı biliniyor. Bir OEM sürücü sahibiyseniz, (örneğin, Compaq veya Dell) sürücünüzün modu hakkında bilgi edinmeniz mümkün değildir. Bu sorunu ortadan kaldırmak için sürücünüzün bölge kodunu tespit eden çeşitli yazılımlardan faydalanabilirsiniz. Bunlardan bir tanesi de www.visualdomain.net adresinden temin edebileceğiniz ücretsiz bir yazılımdır. Bu program sürücünüzün Region Protection (bununla RPC Phase 2 kastediliyor) olup olmadığını bildiriyor. Sürücünün RPC Phase’ini nasıl değiştirebilirim? Bazı sürücüler donanımsal olarak RPC Phase 1 moduna geçmek için arka taraflarında bir Jumper’a sahiptirler. Ancak bu Jumper’dan tüm kullanım kitaplarında bahsedilmez. DVD sürücünüz bu tür bir Jumper’a sahip değilse, bir BIOS güncellemesi yardımcı olabilir. Bu güncelleme RPC Phase 2 modunu kullanan bir sürücünün RPC Phase 1’e geçmesini sağlar. Bunun için www.firmware.fr internet adresinde uygun şekilde değiştirilmiş çok sayıda Firmware versiyonu bulabilirsiniz. Ayrıca COMBO ve Laptop sürücüleri için de versiyonlar bulunur. BIOS güncellemesi, bölge kodu beş defa değiştirilmiş bir sürücünün de uygun şekilde değiştirilmesini tabii ki sağlayacaktır.

161

Resim 5_15: DVD sürücünün bölge koruması yoktur.

Bazı üreticiler, bölge kodu değiştirilmesi işleminin geri alınmasını sağlayan özel araçlar sunarlar. DVD oynatıcılarının bölge kodunu değiştirmek için kullanılan çok sayıda özel araçlar (örneğin, DVDGenie, www.inmatrix.com/filesdvdgenie_download. htm) mevcuttur. Söz konusu araçlar ve BIOS güncellemeleri hakkında ayrıntılı bilgi edinmek için üreticinin web sayfasını inceleyebilir veya internetteki bu konuyla ilgili tartışma forumlarını takip edebilirsiniz. Bu konuda bilgi edinmek için “DVD code free” ifadesinin aratılması yeterli olacaktır.

5.15.2 Kullanım sırasındaki sorunlar DVD sürücü CD-R’ları okumuyor DVD sürücüler normalde CD-R’lar ile sorunsuz bir şekilde çalışırlar. Ancak ilk jenerasyona ait, yani 1997 sonbaharından önce piyasaya sürülen DVD sürücüler CD-R katmanları ile sorun yaşayabiliyorlar. Bu, gönderilen lazer ışınının yeteri kadar kuvvetli bir şekilde yansımamasından kaynaklanıyor. Sorunu çözmek için yapmanız gereken tek şey, yeni bir DVD sürücü satın almaktır. İkinci sürücü jenerasyonu ile beraber kullanılmaya başlanan yeni lazer optiği sayesinde DVD sürücülerin CD-R’lar ile yaşadıkları sorunlar tarihe karıştı. DVD filmini kopyalayamıyorum DVD filmleri, yasal olmayan çoğaltmalara karşı kopyalama önlemleri ile korunurlar. Kopya koruması hem DVD sürücüye hem de MPEG II Decoder’a entegre edilmiştir. DVD sürücü oynatma esnasında video bilgilerini şifreler ve bunları söz konusu MPEG II Decoder’a gönderir. Decoder aldığı bilgilerdeki şifreleri çözer ve bunları video çıkışına gönderir, veya ekran kartının kullanımına sunar. Şu anda DVD filmlerinin kopyalanmasını sağlayan çok sayıda araç mevcut. Bu konu ile daha ayrıntılı bilgi için Chip dergisini veya internetteki DVD forumlarını takip edebilirsiniz. DVD film oynatılmıyor Kullanılan DVD yanlış bölge kodunu destekliyordur. Doğu Avrupa’da bölge kodu olarak 2 kullanılır. DVD bölge kodu ile ilgili daha ayrıntılı bilgi için filmin kutusuna göz atmalısınız. Eğer RPC Phase 2 modunu kullanan bir DVD sürücüye sahipseniz, bu sürücüler bölge kodlarını değiştiremezler.

162

DVD oynatıcı yazılımlar genellikle bölge kodunun değiştirilebileceği sayıyı (RPC Phase 2 DVD sürücülerde olduğu gibi) tutan dahili bir sayaca sahiptirler. Bu nedenle yazılım DVD oynatıcıda DVD oynatmak istemeyebilir. Bu durumda, programın yeniden yüklenmesi Kayıt Defteri’ndeki bazı bilgileri sileceği için veya internetten temin edebileceğiniz ve yazılım oynatıcıların bölge kodu sorgusunu engelleyen araçlar kullanmak bir çözüm olabilir. Donanımsal bir Decoder’da ise PEG II kartı üzerinde entegre olarak sunulan video biçimi ile DVD videolarının biçimlerinin aynı olması gereklidir. Bunun için dünyada PAL, SECAM ve NTSC olmak üzere üç farklı biçim kullanılıyor. DVD filminin bölge kodlarının doğru olmasına rağmen oynatılamamasının nedeni, filmin sahip olduğu ve MPEG II kartının desteklediği oynatma biçimlerinin değişikliği olabilir. DVD boş Windows’un, sürücüye bir DVD yerleştirdiğiniz zaman DVD’nin boş olduğu mesajını vermesinin nedeni Packet Writing için eski bir UDF sürücüsünün kullanılması olabilir. Roxio’nun Packet CD yazılımı bu tür bir sürücü barındırıyor. Sesi dijital olarak okuyamıyorum Ses bilgilerinin DVD sürücülerin SPDIF çıkışı üzerinden dijital olarak okunması mümkündür. Normal CD’ler sorunsuz bir şekilde okunabilirken, DVD’lerin oynatılması esnasında çalışmıyor. Ses bilgileri DVD üzerinde ayrı bir iz üzerinde saklanmak yerine video bilgileri ile bir veri akışı içerisinde birleştirilmiştir. Bu nedenle DVD sürücü ses sinyallerini ayırabilme yeteneğine sahip olmadığı için SPDIF çıkışı DVD’lerde sessiz kalacaktır. Ayırma işlemini ise yazılım veya donanım çözücü gerçekleştirir. Ses sinyali, donanım çözücünün veya ses kartının SPDIF bağlantısındadır. Eski Terratec ses kartlarında 5.1 Decoder SPDIF sinyalleri ile alınamaz. Kartlar bunun için uygun bir dijital sinyal sunmazlar. Soundblaster Live ise arızalı bir VXD sürücüsü nedeniyle, uygun DTS sinyalini dışarıya iletemez.

5.15.3 DVD filmlerinin oynatılması DVD filmlerinin yeterli bir kalitede oynatılabilmesi için yüksek performanslı bir bilgisayara ihtiyaç duyulur.

163

Yerine getirilmesi gereken şartlar 300 MHz’den daha düşük hızlı bir işlemciye sahip sistemler için donanım çözücü kullanılması gereklidir. Veri akışı ancak bu sayede etkili bir şekilde kullanılabilir. Yazılımsal çözücüler sistem kaynaklarını daha fazla kullandığı için en azından 300 ile 350 MHz hızlarından başlayan Pentium II veya Celeron A işlemcilere ihtiyaç duyarlar. Ancak burada dikkat edilmesi gereken tek parça, işlemci değildir. Ekran kartı da en az işlemci kadar önemlidir. 450 MHz’e kadar olan hızlarda ekran kartının, işlemci üzerindeki yükü hafifletmek için Motion Compensation özelliğine sahip olması gereklidir. Sistemleri biraz daha eski olan kullanıcılar ise mutlaka bir AGP ekran kartı edinmelidir. Çünkü PCI veri yolu, DVD sürücünün şifrelenmiş veri akımı yanında ses bilgilerini ve aynı zamanda görüntüyü de performanslı bir şekilde oluşturabilecek kadar performansa sahip değildir. Filmi, AC-3 ses yöntemi ile izlemek için de dijital çıkışa sahip uygun bir DVD sürücü gereklidir. Ses kartı da söz konusu SPDIF girişine sahip olmak ve sinyalleri daha sonra harici bir AC-3 çözücüsüne gönderebilmek zorundadır. Sürücü bağlantı noktası DVD sürücüleri, hepsi DVD filmlerin oynatılması için uygun olmayan farklı bağlantı noktalarına sahiptirler. USB DVD sürücüleri gerekli veri aktarma hızlarına ulaşamadıkları için bunlardan uzak durmalısınız. USB port pratikte saniyede 1 MByte veri aktarabilirken DVD filmleri için 1.3 MByte/s’lik veri aktarım hızına ihtiyaç duyulur. Tüm kontrolörleri PCI Busmastering desteklediği için Firewire veya SCSI sürücüleri DVD’ler için uygun özelliklere sahiptirler. Ancak eski ISA SCSI kontrolörleri kesinlikle uyun değildir. Günümüzde DVD sürücülerin hemen hepsi IDE veya USB 2.0 bağlantı noktalarına sahiptiler. IDE ayarlarını doğru yapmak için aşağıdaki paragrafı okumalısınız. IDE kullanım modunu doğru seçmek IDE bağlantı noktası farklı kullanım modları sunar. Aralarındaki fark, veri aktarım hızlarından ve neden oldukları işlemci yüklerinden kaynaklanır. IDE kontrolör, DMA modunda yükün büyük bir kısmını bilgisayarın ana belleğine atarken, PIO modunda ise işlemin neredeyse tamamını işlemci gerçekleştirir. Ultra DMA modu ise işleri biraz daha hızlandırır. Sabitdisklerin devamlı DMA modunda çalışmaları gereklidir. CD ve DVD sürücüler de DMA modunda işlemci yükünü oldukça düşürürler.

164

DMA modunu etkinleştirmek DMA modunun etkinleştirilmesi ile ilgili ayrıntılı bilgi için 4. bölümdeki “Sabitdiski hızlandırmak” konusuna bakın. Yazılımsal çözücü hata veriyor Yazılımsal çözücü, sistemdeki çalışır durumdaki bir ses kartı ile işbirliği içerisindedir. Eğer sistemde bir ses kartı varsa bir donanım çakışması olabilir veya ses kartının sürücüsünün kurulumunda sorun vardır. Birçok yazılımsal çözücü görüntü oluşturmak için Overlay fonksiyonunu kullanır. Bu nedenle çözücüdeki video bilgileri ekran kartının hafızasında orijinal çözünürlükte ve DVD tarafından kullanılan YUV renk modelinde saklanır. Görüntü bilgilerinin RGB moduna dönüştürülmesi be pencere büyüklüğüne göre ölçeklenmesi ise grafik işlemcisinin görevidir. Overlay fonksiyonunu sadece tek bir program kullanabilir. Bunun için DVD filmlerini oynatmaya başlamadan önce Overlay modunu kullanan diğer tüm programları (örneğin, Windows Media Player veya TV kartı yazılımları) kapatmalısınız. Birçok ekran kartı Overlay modunu her çözünürlük, renk derinliği veya ekran tazeleme oranında desteklemez. Bu parametrelerden bir tanesinin veya hepsinin değerlerini düşürün. Oynatıcı Macrovision koruma hatası veriyor DVD’lerin oynatılması esnasında ekran kartının kurulu olan sürücüsü de önemli bir rol oynar. Nvidia’nın Detonator referans sürücüsü kullanılırken birçok oynatıcı kilitlenebilir. Bu sorunu çözmek için sürücünün güncellenmesi yeterli olacaktır.

165

166

6

6. PC’de kopyalama çılgınlığı

Son zamanlarda fiyatlarının ciddi bir şekilde düşmesi nedeniyle CD yazıcılar artık bilgisayarların standart donanımları arasında yer alıyor ve dolayısıyla kullanıcıların verilerini saklamak ve taşımak için artık CD kullanmalarını sağlıyor. Ancak kendi hazırladığınız bir müzik CD’sinin verdiği heyecan, “Buffer Underrun” gibi çeşitli sorunlarla bir anda kabusa dönüşebilir. Sizin de bu tür senaryolar ile karşılaşmamanız için bu bölümde çok sayıda çözüm yolu sunuyoruz.

6.1 Sorunsuz CD yazmak için genel ipuçları
CD yazıcıya veri akışı kesinlikle kesilmemelidir, aksi takdirde diskiniz yanacak ve kullanılmaz hale gelecektir. Aşağıdaki noktalara dikkat ederek söz konusu veri akışının kesilmesini engelleyebilirsiniz. No Name, yani isimsiz CD-R kullanmamalısınız. Bunlarında arasında çok büyük kalite farkları vardır ve kötü bir ürün satın alma ihtimaliniz oldukça yüksektir. Yüksek hızlarda yazarken sadece kullandığınız hız için uygun olan CD-R’ları tercih etmelisiniz. Kullanılabilecek en yüksek hız genellikle üzerinde yazılı olur. Yazma esnasında cihazı sarsmamaya ve titretmemeye dikkat etmelisiniz.

167

Yazılacak disk kesinlikle temiz olmalıdır. Parmak izleri ve kirler, yazma işlemi sırasında sorun çıkmasına neden olabilirler. En kötü ihtimalle CD-R’nız ileride okunamaz. Mastering CD-R’larını sadece DISK AT ONCE modunda yazın. Eğer bilgisayarınızla yüksek performans sorunları yaşıyorsanız, VIRTUAL IMAGE veya WRITE ON THE FLY seçeneklerini kapatmalı ve bunun yerine, ISO IMAGE olarak da adlandırılan fiziksel bir imaj kullanmalısınız. Bu durumda yazılacak veriler ilk olarak bir dosya içerisine kopyalanmak zorunda olduğu için yazma işlemi biraz uzun sürecektir. Ancak bu sayede Buffer hafızanın boşalması durumu söz konusu olmayacaktır.

Resim 6.1: Yazma işlemi ilk olarak simüle edilir.

Yazma işlemini ilk olarak simüle edin. Eğer bu esnada sorun çıkarsa farklı ayarları deneyebilir ve bu sayede kullandığınız CD-R’ın zarar görmesini engelleyebilirsiniz. CD yazıcının yazma hızını düşürün. Özellikle Buffer hafızası nispeten küçük olan cihazlarda yüksek yazma hızı sorunlara yol açabilir. Sistem performansının gereksiz yere düşmemesi için çalışır durumdaki diğer tüm uygulamaları kapatın. Ekran koruyucusu, otomatik faks alımı veya bilgisayar üzerinden ağ erişimi gibi belirli Windows ayarları da bu uygulamalara dahildir. CD yazıcınız Burn Proof teknolojisini destekliyorsa, kullandığınız yazılımdaki uygun seçeneği etkinleştirmelisiniz. Bu sayede Buffer hafızanın boşalması engellenecektir. Bilgisayarın BIOS’undaki güç yönetimi fonksiyonlarını da kapatın. Eğer sanal bir imaj ile çalışıyorsanız ve farklı sürücülerden veri alıyorsanız, (örneğin

168

sabitdiskler), uzun süre kullanılmadıkları zaman söz konusu sürücüler geçici olarak kapatılabilirler. Bu tür bir sabitdisk açılıp, veri sunabilecek duruma gelene kadar yazma işlemi bir Buffer Underrun hatası ile yarıda kesilebilir. Yazmaya başlamadan önce sabitdiskinizi birleştirmelisiniz. Bu sayede verilere ulaşım süresi oldukça azalacaktır. AV olarak adlandırılan veya modern bir sabitdisk kullanarak yazma/okuma kafasının yeniden ayarlanması nedeniyle Buffer hafızanın boşalması gibi bir durumu ortadan kaldırabilirsiniz. Bir CD-R’ın yazılması sırasındaki dış izlere gelindiğinde, yani maksimum saklama kapasitesine ulaşıldığında ortaya çıkan sorunla diğer CD-R’larda da karşılaşabilirsiniz. Bu durumda diğer CD-R’lar ile çalışırken de güvenlik açısından daha az veri yazmaya çalışmalısınız. Hazırladığınız CD-R’lar ilerde başka bilgisayar platformlarında da (örneğin Macintosh) okunacaksa ISO 9660 standardını kullanmaya dikkat etmelisiniz. CD-R üzerine yazılacak olan tüm dosyaları kapatın. Bu, verilerin ilk olarak tüm sabitdisk üzerinde aranmak zorunda olduğu sanal imaj yöntemi için geçerlidir. Eğer yazılım bir açık dosya ile karşılaşırsa, bunu kopyalayamayacak ve dolayısıyla yazma işlemi kesilecektir. Mümkün olan en yüksek kalitede yazmak istiyorsanız, yazma hızını olabildiğince düşük tutmalısınız. CD yazıcının soğutma sistemine de dikkat etmelisiniz. Cihazlar, yazma işlemine bağlı olarak yüksek sıcaklıklara ulaşabilirler. Eğer sıcaklık uygun şekilde düşürülemezse yüksek ısıya bağlı olarak şekil bozuklukları veya iz yapısının dengesinin kaybolması gibi durumlarla karşılaşılabilir. Bu durumda diskiniz sakata ayrılacaktır. Sürücünün üst ve alt tarafının boş olmasına dikkat edin ve CD yazcıya bir soğutma sistemi monte edin veya kendi soğutmasına sahip olan harici özel bir kasa kullanın. Özellikle Philips CD yazıcılar ısıya karşı çok hassaslar.

6.2 CD yazıcı tanınmıyor
Bir CD yazıcı, klasik bir CD-ROM ile aynı şekilde sisteme bağlanır. Eğer bu konuda sorunlar yaşarsanız, 5. bölümden daha ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz. Ayrıca CD yazıcı içerisinde de bir CD-R bulunduğundan emin olmalısınız. Bazı eski CD yazıcılar bir disk takılı olmadığı zaman sistem açılışını yavaşlatırlar.

Program CD yazıcıyı tanımıyor Bir donanım problemi olup olmadığını kontrol etmek için, CD yazıcının bilgisayar açılırken işletim sistemi veya SCSI versiyonlarında SCSI kontrolör tarafından tanınıp tanınmadığını kontrol edin. Eğer tanınmıyorsa daha genel bir

169

sorun var demektir. Bu sorun ile ilgili ayrıntılı bilgi için bir önceki bölüme göz atabilirsiniz.

Resim 6.2: Program CD yazıcıyı bulamadı.

Eğer yazma programı bu tür hata mesajı veriyorsa muhtemelen bir sürücü problemi söz konusudur. Bu sorunu nasıl çözebileceğinizi aşağıdaki bölümde bulabilirsiniz: Windows’un yazıcıyı tanıdığını ve sisteme sorunsuz bir şekilde bağlayıp bağlamadığını Aygıt Yöneticisi’nden kontrol edin. Eğer CD yazıcınızı aynı zamanda normal bir CD-ROM sürücü olarak da kullanıyorsanız ve bunun özel bir sürücü ile gerçekleştiriyorsanız, bu sürücü de CD yazıcının engellenmesine neden olabilir. CD yazıcınız bir CD-ROM olarak açıklandığı zaman, kullandığınız yazma programı da CD yazıcıyı tanıyamayacaktır. Bunun kontrol etmek amacıyla ilk olarak okuma sürücüsünü kaldırın ve yeniden deneyin. Kullandığınız yazma programı, çeşitli nedenlerden ötürü sahip olduğunuz CD yazıcı ile çalışmayabilir. Gerekli olan sürücülerin hepsi kurulum sırasında yüklenmemiş olabilir ve bu durumda sürücülerin yeniden yüklenmeleri gereklidir. Veya kullanılan yazma programı bağlı olan CD yazıcıyı desteklemiyor olabilir. Bu durumda genellikle ek bir sürücü yardımıyla beraber çalışmaları sağlanabilir. Bunun için üreticinin web sayfasını inceleyebilirsiniz. Eğer buradan bir sonuç elde edemezseniz, yazılım üreticisine başvurmalısınız. Programın uyumlu olduğu donanımların listesini yazılım üreticisinin web sayfasında bulabilirsiniz. Bilgisayarınızda birden fazla SCSI kontrolör kullanıyorsanız, CD yazıcı Denetim Masası’nda sorunsuz görünse dahi kullandığınız yazma programı CD yazıcınızı tanıyamayabilir. Bu sorun yazıcının beraberinde sunulan kontrolöre ve diğer SCSI cihazlarının da başka bir kontrolöre bağlanması durumunda karşılaşılabilir. Bu durumda yazma programı CD yazıcıyı sadece ilk SCSI

170

kontrolörde arayabileceği için ikinci kontrolöre bağlı olan cihazı bulamayacaktır. Bu nedenle programın donanımınızı sorunsuz bir şekilde tespit edebilmesi için CD yazıyı ilk SCSI kontrolöre bağlamalısınız. Tüm yazma programları USB veya Firewire bağlantı noktalarını kullanan CD yazıcılar için sürücülere sahip değildirler. Bu durumda da üreticinin web sayfasını incelemekte fayda vardır.

6.3 Yazma programı kurulduktan sonra bilgisayar kilitleniyor
Bilgisayarda bir SCSI CD sürücü ve bir Adaptec AHA 2940U2W bağlı. Herhangi bir yazma programının kurulumundan sonra bir program sürücülerden birine erişmek istediğinde, bilgisayar yaklaşık olarak 30 saniye kadar kilitleniyor. Erişim ise ancak birkaç dakika sonra mümkün oluyor. Bu erişim isteğinin nedeni ise değişimlerin otomatik olarak bildirilmesidir. Ancak bilgisayarın kilitlenmesine eski bir SCSI adaptör sürücüsü neden olmaktadır. 7800W9X adındaki yeni bir sürücüyü http://www.adaptec.com internet adresinden temin edebilirsiniz. Ancak sürücünün Windows 98 SE altında kurulması için bir hileye başvurulması gereklidir. 98 SE sürücüsü 3.02 4.10.222 ve yeni sürücü ise 3.03 4.10.2000 versiyon numarasına sahiptir. Sürücü aradaki fark nedeniyle DAHA İYİ SÜRÜCÜYÜ OTOMATİK OLARAK ARAMAK seçeneği kullanılarak yüklenemez. Bunun için SÜRÜCÜNÜN KONUMUNU BELİRTMEK seçeneğini işaretlemeli ve Windows 98 SE’nin ekrana getirdiği listeden uygun sürücüyü seçmelisiniz.

6.4 Yazıcının CD-ROM sürücü olarak kullanılması sırasındaki sorunlar
Yazıcı, CD’leri çok yavaş okuyor Bu sorun, CD yazıcılarının iç yapılarından kaynaklanmaktadır. Yazma/okuma kafasının farklı mekanik yapısı klasik bir CD-ROM sürücünün sahip olduğu sadece okuma kafasına göre daha yavaş hareket etmesine neden olur. Bu nedenle CD yazıcıların erişim süreleri CD-ROM sürücülere kıyasla daha yüksektir.

6.5 CD yazıcı diskleri kabul etmiyor
CD yazıcı ile kullanılan diskin uyumsuz olması durumu ile zaman zaman karşılaşılabilir. Ancak bu sorun, CD yazıcıların tüm CD-R’lar ile sorunsuz bir şekilde çalışabilmesi nedeniyle çok seyrek ortaya çıkmaktadır. Yazma işlemi sırasındaki lazer gücü, kullanılan renk katmanına göre değişmektedir. Örneğin

171

Sony, kullanılması gereken lazer gücünü bir test yazması sırasında Power Calibration Area (PCA) tekniği ile tespit eder. Bir diğer seçenek ise diskler için gerekli olan lazer gücünün CD yazıcının Firmware’inde saklanmasıdır. Bu durumda yazıcı, disk üzerinde bulunan bir işaret sayesinde kullanılan diski rahatlıkla tanımlayabilmektedir. Ancak bu yöntemin de büyük bir dezavantajı vardır. Örneğin, farklı bir renk tabakasına sahip CD-R’lar piyasaya sunulduğu zaman CD yazıcı söz konusu diskleri tanıyamayacak ve kabul etmeyecektir. Örneğin, Teac CDR50S, Pioneer’in CD-R’larını tanıyamamaktadır. Bilgilerin Firmware’de saklandığı bir CD yazıcıya sahipseniz, cihazın Firmware’inin yeni bir versiyon ile güncellenmesi çözüm teşkil edebilir. Bu konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgi için üreticinin web sayfasını inceleyebilirsiniz.

6.6 Yazma işlemi sırasındaki sorunlar
CD yazma işleminin sorunsuz bir şekilde başlaması aynı şekilde başarılı olarak sonuçlandırılacağı anlamına gelmeyebilir. CD yazma sırasında da çok sayıda sorunla karşılaşabilirsiniz.

6.6.1 Yazılan CD’ler kullanılamıyor CD yazıcı çalışırken uygun olmayan çevre şartlarından (örneğini sarsıntı, titreme veya yüksek ısı) olumsuz etkilenmiştir. Kullanılan CD-R kirli veya çizilmiştir. CD yazıcı ile kullanılan disk arasında bir uyumsuzluk olabilir. Eski yazıcıların lazer güçleri, en iyi sonucu yeşil (Cyanin) ile kaplanmış CD-R’larda alabilecek şekilde seçilmiştir. Bu tür bir CD yazıcı diğer CD-R’lar ile sorunlar yaşayabilir. Bu durumda sadece yeşil renk yansıtan Cyanin CD-ROM’ları kullanmalısınız. Bu sorunu bazı durumlarda Firmware güncellemesi ile de çözebilirsiniz. Ayrıca üretici tarafından tavsiye edilen belirli bir marka varsa, bu markayı kullanmayı tercih etmelisiniz. SCSI kablosundaki küçük arızalar da söz konusu sorunun ortaya çıkmasına neden olabilirler. Bu nedenle cihazın fişinin SCSI standartları tarafından belirlenen 10 ile 15 cm’den kısa olmamasına dikkat etmelisiniz. Eski bir ISA SCSI kontrolör kullanıyorsanız, bu cihaz CD yazmak için gerekli olan veri aktarım hızını desteklemiyor olabilir. Özellikle CD yazma hızlarının son derece yüksek olduğu bugünlerde yeni bir kontrolör almalısınız. CD-R henüz sonlandırılmamıştır. Veri taşıyıcısı bu durumda sadece yazma programı tarafından okunabilir.

172

Bir CD kopyasında orijinal CD kopya korumasına sahip olabilir. Bu koruma örneğin TOC’da uygun olmayan eklentilerin yapılmasına neden olabilir. CD yazma programları normalde bu eklentileri kopyalama sırasında yok eder. Ancak CD programı başlatılırken söz konusu eklentileri sorgular ve bulamayacak olursa çalışmayı ret eder. Yeni yazma programları bu kopya korumalarının üstesinden başarı ile gelebilirler. Korunan CD’leri kopyalayabilen programları dergi CD’lerinden veya internetten rahatlıkla temin edebilirsiniz. Ancak CD’ye bağlı olarak kopyalamanın telif hakları kanuna karşı olduğunu ve böylece bir korsan kopya oluşturulduğuna dikkat etmelisiniz!

6.6.2 Yazılım “Buffer Underrun” mesajı veriyor “Buffer Underrun”, CD yazma sırasında en çok karşılaşılan hata mesajıdır. Bu durumda CD yazıcıya veri akışı kesilmiş ve yazıcının içerisinde bulunan Buffer hafızadaki verileri bitmiştir. Bu sorun aşağıdaki şekilde çözülebilir: Kaynak sürücünün veri aktarım hızı çok düşüktür veya erişim süresi çok yüksektir ve bu nedenle gerekli olan devamlı veri akışını sağlayamamaktadır. Örneğin, dört hızlı yazmak için gerekli veri akış hızı 600 KByte/s’dir. CD yazıcının Buffer hafızası seçilen yazma hızı için düşüktür. Sabitdisk, veri aktarım hızının bir çok iz değişiminde kesilmesine neden olacak kadar dağınıktır. Sabitdisk, bir sanal imaj kullanılırken gerekli dosyaları yeteri kadar hızlı bulamaz veya açamaz. IDE sürücüleri için seçilen veri aktarım modlarını kontrol edin. En azından PIO Mode 4 kullanılmalıdır. Ancak Multiword DMA veya Ultra DMA kullanılması daha faydalı olacaktır. DMA modunun etkinleştirilmesi hakkında daha ayrıntılı bilgi için 4. bölümdeki “Sabitdiski hızlandırmak” başlığına bakabilirsiniz. Burn Proof ve diğer önlemler CD yazıcı üreticileri Buffer Underrun sorununu biraz geç de olsa fark etmişler ve bunun için yeni CD yazıcılara bir koruma mekanizması entegre etmişlerdir. Burn Proof olarak adlandırılan bu teknik, Sanyo firması tarafından geliştirilmiştir. Bu teknik, CD yazıcının dahili Buffer hafızasının doluluğunu kontrol eder. Eğer bu hafızanın doluluk oranı yüzde onun altına düşecek olursa Buffer Underrun durumu ortaya çıkar ve ardından yazma işlemi kontrollü ve otomatik bir şekilde kesilir. Yazıcı şimdi yeni veriler beklerken, aynı zamanda kesilme noktasının tam yerini tespit eder ve tam olarak yazdığı son sektörü işaretler. Yazma işlemi Buffer hafıza yeniden dolduğunda bu sektörden itibaren yeniden başlar.

173

Son zamanlarda diğer firmalarda farklı koruma mekanizmaları geliştiriyorlar. SafeBurn, Just Link, Seamless Link veya BufferUnderrun Protection bunlardan sadece bir kaçıdır. Bu mekanizmalar da yazma işleminin Buffer Underrun hatası nedeniyle yarıda kesilmemesini sağlıyorlar. Yazma programının Burn Proof ve diğer mekanizmaları destekleyebilmesi için cihazın da söz konusu özelliklere sahip olması gereklidir. CD yazıcının el kitabından veya üreticinin web sayfasından bu konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz. Ayrıca CD yazıcının özelliklerini yazma programı yardımıyla da görüntüleyebilirsiniz.

Resim 6.3: Nero, yazıcının Buffer Underrun korumasının olmadığını gösteriyor.

Yazma işlemi sırasında Burn Proof kullanılabilmesi için uygun seçeneğin yazma programında da işaretlenmesi gereklidir. Eğer yazılımda bu tür bir seçenek göremiyorsanız bu teknoloji ya CD yazıcı ya da yazılım tarafından desteklenmiyordur. İPUCU! Eğer CD yazıcının Burn Proof destekliyorsa bu seçenek kesinlikle kullanılmalıdır.

174

6.6.3 “Disk at Once” modunda yazmak mümkün değil Tüm CD yazıcılar Disk at Once modunda CD yazamazlar. Bazı durumlarda yazma programları da verileri Disk at Once modunda yazmak için hazır hale getiremeyebilirler. Sahip olduğunuz CD yazıcı veya kullandığınız yazma programının desteklediğinden emin olamıyorsanız, kullanım kitapçıklarına bir göz atmalısınız. Philips CDD3610 yazıcınız DAO modunda CD yazamıyorsa sorun cihazın Firmware versiyonundan kaynaklanmaktadır. Bunun için üreticinin internet sayfasında (www.km.philips.com/osc) güncel bir Firmware versiyonu bulabilir ve bunu bir Firmware güncellemesi ile yazıcıya yükleyebilirsiniz. Eğer halen DAO modunda CD yazamıyorsanız, sorun kullandığınız yazma programından kaynaklanıyor olabilir. Bu durumda programı da güncellemeyi deneyebilirsiniz. CD yazıcınız HP SureStore 4020i ise ve bu cihaz Disk at Once modunda CD yazamıyorsa bir sürücü problemi olabilir. Ancak bu tür durumlarda sorun genellikle yazıcının Firmware’inden kaynaklanmaktadır. Çünkü sorunsuz bir şekilde çalışmak en azından 1.2 versiyonundan itibaren mümkündür. HP SureStore 4020i modelini bir Adaptec AHA 2490 SCSI kontrolör ile kullanıyorsanız, bu kartın sürücüsü için de en azından 1.22 veya daha yukarı bir versiyonunu yüklemelisiniz. Kullandığınız donanımların en yeni sürücülerini üreticilerin web sayfalarından temin edebilirsiniz. Burada ayrıca ürünler ve karşılaşılan sorunların çözümleri hakkında da ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz. Yukarıda anlatılan sorunların üstesinden Track at Once modunda çalışarak da gelebilirsiniz. Özellikle müzik CD’lerinde bağlantı bloklarına bağlı olarak şarkılar arasında yaklaşık 2 saniye boşluk bırakıldığı için sorun ortaya çıkar. Ayrıca kullanılabilecek maksimum saklama kapasitesi de DAO moduna kıyasla daha düşük olur. Eğer Disk at Once modu sizin için vazgeçilmez ise, ya kullandığınız yazma programını değiştirmeli veya eğer sorun cihazdan kaynaklanıyorsa yeni bir CD yazıcı satın almalısınız.

6.6.4 Yazdıktan sonra hiçbir şey olmuyor Adrenalin düzeyinin en üst noktaya ulaştığı bu anda endişe etmenize gerek yok. Tüm bilgiler CD üzerine yazıldıktan sonra güncel oturumun sonlandırılması gereklidir. Söz konusu sonlandırma işlemi duruma göre dakikalarca sürebilir ve sonuç olarak CD içerisinde gerçekleştirilir. Program bu işlem sırasında o anki durum hakkında bir mesaj vermeyebilir. Bu nedenle CD yazıcı işini bitirene kadar bir süre sabırla beklemelisiniz.

175

6.6.5 Otomatik başlat CD’sinin yazılması yarıda kesiliyor Eğer yazıcının okuma kısmı için otomatik çalıştırma seçeneğinin aktif olduğu bir CD yazıcı ile otomatik çalıştırma bilgilerine sahip bir CD-R yazıyorsanız sorunlarla karşılaşabilirsiniz. Windows, yazma işlemi sona erdikten hemen sonra CD-R çalıştırmaya uğraşır. Ancak yazma programı bu ana kadar CD yazıcının tüm durum mesajlarını değerlendirmediyse yazma işlemi bir hata mesajı ile kesilir. Bu bağlamda CD yazıcı çökebilir ve bunun bilgisayar yeniden açıldıktan sonra SCSI kontrolör tarafından bulunması gerekebilir. Otomatik çalıştırma seçeneğini kapatmak için CD-ROM ile ilgili 5.7 numaralı bölüme göz atmalısınız. WinOnCD gibi modern yazma programları, diskin değiştirildiği bilgisinin iletilmesini yazma işlemi sırasında engellerler.

6.6.6 CD-ROM sürücüden yazıcıya kopyalama sırasındaki sorunlar CD-ROM sürücüden CD yazıcıya direkt kopyalama sırasında kaynak sürücünün veri aktarım hızı hedef sürücüden en az iki kat daha fazla olmalıdır. Eğer CD yazıcı 8x hızında çalışıyorsa, kaynak sürücünün en azından 16x hızında okuyabilmesi gereklidir.

Resim 6.6: Kaynak sürücünün veri aktarım hızı ayarlanıyor.

176

Eğer kullandığınız CD yazıcı, kaynak sürücü uygun değerleri desteklemesine rağmen yüksek hızlarda çalışmak istemiyorsa, bir sürüm problemi olabilir. Bunun için kullandığınız cihazların güncel sürücülerini internetten temin etmeli ve yüklemelisiniz.

6.6.7 Windows yazma esnasında diski düzenlemek istiyor Eğer yazma işlemi sırasında bir imaj dosyası ile çalışıyorsanız, imaj dosyasının saklandığı partisyonun kapasitesi düşük kalmış olabilir. Windows disk tamamen dolmadan önce sabitdiski düzenlemek ister. İmaj dosyasının ayarlarını kontrol edin ve gerekirse dosyanın sığabileceği büyüklükte başka bir partisyon belirleyin. Alternatif olarak yazma işlemi öncesinde sabitdiski düzenleyebilir ve gereksiz dosya artıklarını silebilirsiniz. 6.6.8 Veri biçimleri ile ilgili sorunlar Uzun dosya isimleri Uzun dosya isimleri sadece Joliet olarak adlandırılan biçim tarafından desteklenirler. Ancak bu tür CD’ler sadece Windows 9x/Me ve Windows NT/2000/XP işletim sistemleri tarafından okunabilirler. Bu tür CD’leri MS-DOS altında veya MS-DOS modunda okuyabilmek için ayrıca ISO 9660 biçiminin de eklenmiş olması gereklidir. Bu durumda da eski 8+3 karakterlik dosya ismi sınırlaması ortaya çıkar. MS-DOS altında da sorunsuz bir şekilde kullanmak zorunda kalacağınız CD’ler için kendi güvenliğiniz açısından uzun dosya isimleri kullanmayın. Ayrıca eski sayılabilecek tüm yazma programları da Joliet biçimini hiç veya tam olarak desteklemezler. Bu nedenle Joliet biçiminin ISO 9660 uzantısı desteklenmez ve CD’ler sadece Windows platformunda okunabilirler. Multisession CD’ler ile sorunlar Bir Multisession CD oluşturmak normalde bir sorun teşkil etmemeli. Bu durumda bir CD-R üzerine kapasitesini tamamlayana kadar farklı zamanlarda veriler yazılabilir. Ancak bu özelliğin ilk olarak donanım ve yazılım tarafından desteklenmesi gereklidir. Her yazma işlemi öncesinde ilk olarak eski oturumun TOC bilgileri yani dizin içeriği okunmalıdır. Eski sayılabilecek CD yazma programları bu özelliği desteklemezler. Bunun sonucunda oturumlar birbirleri ile ilişkilendirilmezler ve CD üzerinde ayrı bloklar oluşur. Böylece CD artık okunamaz hale gelir.

177

Mixed Mode CD oluşturmak Mixed Mode CD’ler üzerinde hem ses hem de dosya bilgileri aynı anda bulunur. Bu tür bir CD’nin normal bir Audio CD Player’da çalınırken cihaza zarar vermemesi için ilk olarak müzik ve ardından da dosya kısmının yazılması gereklidir. Eski CD yazma programları bu gereği yerine getiremezler ve ilk olarak dosyaları, ardından da müzik bilgilerini yazarlar. Bu mod ilk olarak CDEnhanced ve CD Extra yöntemleri tarafından desteklenmiştir. İPUCU! CD’nin klasik bir CD Player’da oynatılması gerekiyorsa CDEnhanced veya CD Extra yöntemleri kullanılarak hazırlanması gereklidir.

6.6.9 Packet Writing Sorunları Packet Writing, CD-R’ların yazılması için kullanılan bir başka yöntemdir. Üreticiler bunun için uluslararası bir dosya biçimi olan UDF (Universal Disk Format) üzerinde birleştiler. Bu yöntemin en önemli avantajı, veri mevcudunun ileride rahatlıkla değiştirilebilmesidir. Ancak bunun için CD üzerinde, değiştirilen verilerin saklanabileceği kadar boş alan bulunması gereklidir. Aslında eski veri değiştirilmiş olmasına rağmen, veri taşıyıcısı üzerindeki yerini hala fiziksel olarak korur. Bu, CD-R’ların sadece bir defa yazılabilmesinden kaynaklanır. Yani yeni dosyalar eski verilerin hemen arkasına yazılırlar ve ardından sadece dizin içeriği (TOC) uygun şekilde değiştirilir. Söz konusu yüksek kullanım masrafları yüzünden, CD üzerine yazılabilecek veri miktarı da düşer. Sonuç olarak CD üzerinde saklanabilecek veri miktarı, yapılan değişikliklere ve bunların büyüklüğüne bağlıdır. Ancak Packet Writing kullanımında dikkat edilmesi gereken noktalar vardır: Kullanılan ortamın ilk kullanımdan önce biçimlendirilmesi gereklidir. Bu görevi UDF yazılımının özel bir aracı yerine getirir. Sadece uygun Packet Writing sürücülerini kullanın. Sürücüler direkt olarak CD yazcının donanımı ile bağlantılıdır ve diğer cihazlarla sorunsuz bir şekilde çalışmayabilirler. Eski verilerin üzerine sorunsuz bir şekilde yazılabilmesi için bir CD-RW yazıcı, CD-RW disk ve UDF Version 2.0’ın kullanılması gereklidir. Her sürücü verileri CD-R üzerine farklı şekilde yazdığı için diğer CD yazıcı cihazları ile uyumluluk söz konusu değildir. Bu nedenle bir Packet Writing CD’si klasik bir CD-ROM sürücüsü tarafından okunamayabilir. Bunun mümkün olabilmesi için ilk olarak CD’nin sonlandırılması ve böylece Joliet veya ISO biçimine dönüştürülmesi gereklidir. Sonlandırma işlemini ancak CD-R üzerine başka veri yazmayacağınız zaman başlatmalısınız. CD sonlandırıldıktan sonra da yeni bir oturum için yeterli alan bulunur. Ancak sonlandırma 14 MB saklama alanına mal olur.

178

Packet Writing ile sadece veri CD’si yazabilirsiniz. Müzik CD’leri tamamen farklı bir veri biçimine sahip oldukları için Packet Writing yöntemi kullanılarak yazılamazlar. DirectCD ile uzun dosya isimleri kullanılamıyor DirectCD ile sorunlar yaşıyorsanız, CD yazıcının ÖZELLİKLER penceresindeki AYARLAR kartında bulunan CD TAKILINCA OTOMATİK UYAR seçeneğini etkinleştirin. Aksi takdirde kaydetme sırasında uzun dosya isimleri kabul edilmeyecektir. Uyumluluk problemleri Son zamanlarda yayınlanan UDF sürücüleri diğer üreticilerinkilerle uyum içerisindeler. Bunlar aralarında veri değişimi yapabiliyorlar. Ancak eski bir UDF sürücüsü kullanıyorsanız, uyum sorunlarından ötürü aralarında veri değiş tokuşu yapamazsınız.

6.7 Yüksek kapasiteli yazmak
Bir müzik CD’sine normalde, bir veri CD’sinde de olduğu gibi 74 dakikalık ses bilgisi yazılabilir. Özelliklerinden ötürü daha fazla bilgi saklanamaz. Ancak bu kapasitesinin üzerinde yazılan CD’ler hazırlamak için CD üreticileri tolerans dahilinde olmak üzere izlerin arasındaki mesafeyi düşürüyorlar. Bu sayede maksimum 80 dakikalık saklama kapasitesine ulaşılabiliyor. Tabii ki bu yüksek kapasiteli müzik CD’lerinin tamamen kopyalanabilmesi için aşağıdaki noktalara dikkat etmelisiniz: Her yazma programı yüksek kapasiteli CD’lerin yazılmasını desteklemez. Bunun için kullandığınız programın yardım kısmını incelemeli veya üretici web sayfasına bakmalısınız. En az 700 MByte saklama kapasitesine sahip özel disklere ihtiyacınız olacaktır. Normal diskler yaklaşık olarak 650 MByte’lık bir saklama alanı sunabilirler. Ancak saklama kapasitesi sadece diskin tipine bağlı değildir. Ancak buna rağmen normal bir disk ile çalışmak isterseniz sahip olduğunuz diskin sunduğu maksimum saklama kapasitesini internetten öğrenebilirsiniz. Bir CD-R’ın maksimum saklama kapasitesi hakkında bilgi edinmek için bunu tamamen dolana kadar DAO modunda yazmalısınız. DAO modunda ilk olarak dizin yapısı yazıldığı için CD halen okunabilir bir durumda olur. Bunun için gerekli olan süreyi not edin ve Lead Out işlemi için de bir on saniye ekleyin. Bazı yazıcılar, yüksek kapasiteli disklere yazabilmek için bir Firmware güncellemesine ihtiyaç duyarlar.

179

Nero Burning Rom’nun eski versiyonları Kayıt Defteri’nde yapılan küçük bir değişiklikle yüksek kapasiteli diskleri yazabilecek hale getirilebilir. Bunun için Kayıt Düzenleyicisi’ni çalıştırın ve “HKEY_CURRENT_USER\Software\ahead\Nero-BurningROM\General \OversizeDefault-Value” anahtarını etkinleştirin. Daha sonra normalde “0” olan değerini “1” olarak değiştirin. Nero yeniden başlatıldıktan sonra artık yüksek kapasiteli diskler ile çalışabilir. Ancak bunun için yazıcının da desteği gereklidir. Extreme kapasiteli diskleri yazmak Extreme kapasiteli çalışma sayesinde 99 dakikalık disklerin üzerine yazılabilir.Ancak bu diskler ile çalışırken aşağıdaki noktalara dikkat etmelisiniz: Sadece çok az CD yazıcı bu tür CD’ler ile çalışabilirler. Bir çok yazıcı maksimum 89:59 dakikaya kadar yazabilirler. Tüm yazma programları Extreme kapasiteli yazma işlemini desteklemezler. Ayrıca program disk kapasitesini hatalı gösterebileceği için bu disk tipinin uygun olmayan şekilde adreslenmesine neden olabilir. Tüm CD-Rom sürücüleri bu tür diskleri tanımazlar. Bu şekilde yazmak için güncel Firmware ve program versiyonlarına ihtiyacınız olacaktır. CD haricindeki okuma hızı çok düşüktür (yaklaşık 8x). Bu konu hakkında internetten daha ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz. Bazı oynatıcılar bu tür CD’ler atlama yaparlar ve çalma hatası verirler. 90 dakika işaretine denk gelen parçaların direkt olarak seçilmesi mümkün değildir. Sadece Disc at Once (DAO) modunda yazılmaları mümkündür. Yazma hızını mümkün olduğunca düşük tutmalısınız.

6.8 Bir açılış CD’si hazırlamak
El Torito şartnamesinin 1995 yılında hayata geçirilmesi ile beraber CDROM’ların açılış desteği konusunda bir standart oluştu. Bu, bilinen ISO 9660 standardının bir eklentisidir. Açılış CD’leri üç farklı türe ayrılıyor. Disket emülasyonu türünde CD-ROM sürücü A: sürücüsü olarak ve normal disket sürücü de B: olarak adlandırılıyor. Sabitdisk emülasyonunda CD sürücü C: sürücüsü olarak ve sistemde kurulu olan diğer sabitdiskler de takip eden sürücü isimleri ile adlandırılıyorlar. Emülasyon kullanılmadığı zaman ise tüm sürücü isimleri değiştirilmeden kalıyor. Bir açılış CD’sinin kullanılabilmesi için en önemli şart bilgisayarın BIOS’unun bu seçeneği sunmasıdır. Eski BIOS versiyonları için bir güncelleme

180

yardımcı olabilir. Bu seçenek, yaygın olarak kullanılan Award BIOS’larda BIOS FEATURE SETUP menüsündeki BOOT SEQUENCE öğesinde bulunur. Eğer kendi BIOS’u olan bir SCSI adaptörü kullanıyorsanız ve buna bağlı bir SCSI CDROM sürücünüz varsa, ilgili seçeneğin bu BIOS tarafından da desteklenmesi gereklidir. Adaptec kontrolörde bu seçeneği ADVANCED CONFIGURATION SETUP menüsü altındaki BIOS SUPPORT FOR BOOTABLE CD-ROM öğesinde bulabilirsiniz. Eğer bu seçenekleri göremiyorsanız bilgisayarınızı CDROM sürücü üzerinden açamazsınız. Ancak açılış seçeneğine sahip olunması da sistemin bir açılış CD’si kullanılarak açılabileceği anlamına gelmiyor. Bazı eski CD-ROM sürücüleri maalesef bu fonksiyonu desteklemezler ve bu durumda yapılabilecek tek şey yeni bir CD-ROM sürücü edinmektir. İPUCU! İşletim sistemlerinin, başlatılırken açılış sürücüsü üzerine bilgi yazmak istedikleri için bir CD üzerinden açılmaları mümkün değildir. El Torito şartnamesine uygun bir CD oluşturmak El Torito şartnamesine uygun bir CD yazabilmek için ilk olarak yazma programının bu seçeneği tabii ki desteklemesi gereklidir. Yazma programlarının bir CD yazıcı ile verilen OEM versiyonları genellikle bu seçeneği desteklemezler ve bu nedenle yazma programının tam sürümünün kullanılması gereklidir. Söz konusu açılış CD’sini oluşturmak için iki yöntem kullanılabilir. Bunlardan ilki maksimum 650 MByte büyüklüğündeki, daha büyüğü CD üzerine yazılamayacağı içi bir açılış partisyonunun CD’ye yazılmasıdır. Alternatif olarak açılabilir bir diskin ve açılış katalogunun bir imajı oluşturulur. Bundan bir ISO dosyası elde edilir ve bu dosya normal bir CD üzerine yazılır. Daha önce de söylendiği gibi yazma programlarının genellikle sadece tam versiyonları açılış CD’si hazırlayabilirler. Yapılması gerekenler programdan programa farklılık gösterebileceğinden dolayı kullandığınız programın açıklamalarını takip etmelisiniz. Bir açılış CD’si ne için kullanılır? Bu tür bir açılış diskinin kullanılması düşündürücüdür. Çünkü bir çok Windows 95/98 kullanıcısının tüm işletim sistemini CD-ROM üzerinden çalıştırma isteğini maalesef suya düşürüyoruz. Bu isteğin gerçekleştirilmesi, Windows başlangıç sırasındaki durum bilgilerlerini devamlı olarak açılış sürücüsüne yazdığı ve bunlar CD’ye yazılamayacakları için, mümkün değildir. Bu nedenle açılış CD’sinin kullanımı MS-DOS altında veya farklı araçlar ve antivirüs yazılımları ile sınırlıdır.

181

Windows 98/Me açılış CD’si hazırlamak Bu tür bir açılış CD’si hazırlamak aslında oldukça kolaydır. Image için, CD-ROM sürücüleri açılış dosyalarına hazır olarak bağlanmış olduğu için Windows 98’in normal açılış disketini kullanın. Bunun için ayrıca Windows CD’sinin içeriğinin de açılış diskine kopyalanmış olması gereklidir. Windows 95 için de, CD üzerindeki ISO kısmına ulaşılabilmesi için CDROM sürücülerinin başlangıç dosyalarına ve açılış imajına bağlanması gereklidir. İPUCU! Açılış CD’si hazırlamadan önce ilk olarak normal açılış disketinin sorunsuz bir şekilde çalıştığından emin olmalısınız. Aksi takdirde tüm çalışmanız boşa gidecektir.

6.9 Müzik CD’si hazırlamak ile ilgili sorunlar
Müzik CD’si yazmanın en kolay yolu müzik verilerini bir CD-ROM sürücüden direkt olarak CD yazıcıya kopyalayarak (Yazma programı desteklediği sürece) çoğaltmaktır. Bu işlemi gerçekleştirebilmeniz için CD-ROM sürücünün müzik parçalarını dijital olarak okuyabilmesi gereklidir. Ancak bu fonksiyon bir çok eski sürücü tarafından desteklenmez. CD-ROM sürücünüz bu özelliği destekliyorsa bile, bunun için özel bir cihaz sürücüsü gereklidir. Eğer CD-ROM sürücünüzün özel komutları tanıyorsa yazma programı bu işlemi de kendisi gerçekleştirebilir. Eğer sorun Disk at Once modunda hiçbir şekilde CD yazamıyor olmanızdan kaynaklanıyorsa, müzik CD’si yazmak için hala bir seçeneğiniz vardır. Bunun yerine müzik bilgilerini aynı şekilde rahatlıkla CD üzerine yazabileceğiniz Track at Once modunu kullanabilirsiniz. Ancak bu yöntemin, her müzik parçası arasına otomatik olarak otomatik iki saniyelik bir boşluk eklendiği için dikkat çekici bir dezavantajı bulunur. CD-ROM sürücü müzik parçalarının dijital olarak okunmasını desteklemiyorsa bu işlem için de CD yazıcınızı kullanabilirsiniz. Bu durumda müzik parçaları dijital olarak okunurlar ve sabitdiske kopyalanırlar. Bunlar ardından yazma programı tarafından sabitdiskten CD-R üzerine aktarılırlar. Müzik parçalarının dijital olarak okunması nispeten daha zahmetli bir işlemdir. Bazı CD-ROM sürücüleri, “normal” verileri daha yüksek hızlarda okuyabilmelerine rağmen müzik verilerini sadece bir veya iki hızlı olarak okuyabilirler. Sürücü, müzik verilerinin sadece tek hızlı olarak okunmasına izin veriyorsa CD’nin direkt olarak kopyalanması en başından itibaren mümkün olmayacaktır. Sürücü söz konusu okuma hızı ile CD yazıcının işlem süresince

182

ihtiyaç duyacağı veri akışının devamlılığını sağlayamaz ve Buffer Underrun hatasının ortaya çıkmasına neden olur.

Resim 6.5: Disk at Once ve Track at One ayarları buradan yapılıyor.

Eğer kopyalanmış CD’de orijinalinde var olmayan rahatsız edici bir gürültü duyarsanız, CD-ROM sürücünün okuma hızını düşürmelisiniz. Bir müzik CD’si hızlı bir şekilde okunduğunda meydana gelen okuma hataları bu tür rahatsız edici gürültülerin oluşmasına neden olabilir. Kopyalama işlemi okuma hızının düşürülmesine rağmen hala yarıda kesiliyorsa, Jitter filtresi yardımcı olabilir. Bir müzik CD’sinin sektör yapısı veri CD’lerinden farklıdır. Eğer veri akışı veri yolunun aşırı yüklenmesinden ötürü kesilirse, etkinleştirilmiş olan Jitter düzeltme fonksiyonu alanı tekrar okur, analiz eder ve ardından sorunsuz bir şekilde yerleştirir. Multisession müzik CD’si oluşturmak Eğer bir müzik CD’sini tek bir seferde bitirmek istemiyor, bunun yerine örneğin birden fazla müzik CD’sinden oluşan bir CD-R hazırlamak istiyorsanız, bazı CD yazma programları CD’nin birkaç oturumda tamamlanmasına izin verirler . Bunun için WinOnCD, ONLY EC CAN READ seçeneğine sahiptir. Bu seçenek sayesinde bir CD’yi DAO modunda çok sayıda oturumla oluşturmak mümkündür. Ancak CD sonlandırılmadan önce sadece CD yazıcı tarafından okunabilir. CD sonlandırıldıktan sonra normal bir müzik CD’si kullanılabilir.

183

Aldi yazıcılarındaki sorunu çözmek Aldi yazıcısı Tevion MD 9898 müzik CD’lerinin yazılması esnasında sorun çıkartıyor. Bu cihazla hazırlanan CD’ler çalınamıyorlar. Bu sorunu bir Firmware güncellemesi ile çözmek mümkün olmasına rağmen Aldi’nin bu tür bir güncellemesi maalesef mevcut değildir. Ancak Acer’ın CRW 4432 modeli aynı yapıya sahip olduğu için aynı Firmware güncellemesinin kullanılmasında sorun yoktur.

6.10 MP3 dosyalarından müzik CD’si oluşturmak
MP3 biçimde CD’ler oluşturmak aslında oldukça kolay bir işlemdir. Bunun için sadece MP3 destekleyen uygun bir yazma programına ihtiyaç duyulur. Bunun için bir Wave dosyası yerine CD’ye basılacak MP3 dosyasının seçilmesi yeterli olacaktır. Her bir MP3 parçasının ses düzeyleri farklı Farklı ses düzeylerine sahip MP3 parçalarının aynı CD üzerinde bulunması oldukça rahatsız edici bir durumdur. Bunun için bazı yazma programları parçalarının ses düzeylerinin eşitlenmesini sağlayan özel seçenekler sunarlar. Yazma programı MP3 desteğine sahip değil Bu durumda bazı işlemleri kendiniz yerine getirmelisiniz. Bunun için sabitdisk üzerinde, MP3 dosyalarını ses kartı üzerinden WAV biçiminde kaydedebileceğiniz yeteri kadar boş alana ihtiyacınız olacaktır. Ancak ses kartı üzerinden yeniden kayıt etmek kalite kaybına neden olabilir.

6.11 Plakları CD üzerine yazmak
Kesintisiz bir dinleme keyfine ulaşmak için eski plaklarınızı bir CD üzerine yazmak istiyorsanız, aşağıdaki noktalara dikkat etmelisiniz: Plakçalar direkt olarak ses kartına bağlandıysa, arada bir tane kuvvetlendiricinin kullanılmasında fayda vardır. Kullanılan kayıt tekniğine bağlı olarak plaktan doğru sesleri elde edebilmek için Bass sesinin kuvvetlendirilmesi ve tizin ise düşürülmesi gerekebilir. Bunun için eğer mümkünse plakçalarınızı ilk olarak bir müzik setine ve daha sonra da setin

184

çıkışını ses kartına bağlayın. Bağlantı kablosunun kuvvetlendiricinin REC OUT ve ses kartının da LINE IN girişlerine bağlayın. Eğer tüm seti bilgisayarınızın yanına taşımak istemiyorsanız harici bir kuvvetlendirici kullanın ve bu cihaz için yüksek değerli bir güç kaynağı veya akü temin edin. Eğer bir müzik kasetinin kopyasını çıkartmak istiyorsanız kasetçaları direkt olarak ses kartına bağlayabilirsiniz.

6.12 CD-R üzerine artık yazılamıyor
Son kopyalama işlemi sırasında son oturum yerine tüm CD-R sonlandırılmış olabilir. Bu nedenle CD-R üzerine artık başka veri yazamazsınız. Bir Singlesession CD-R üzerine yeni veriler yazmaya çalışıyor olabilirsiniz. Maksimum saklama kapasitesine henüz ulaşılmamış dahi olsa bu tür disklere bir daha yazmak mümkün olmaz. Sadece özel okuma aygıtları ile düzenlenebilen bir Kodak Photo CD kullanıyorsunuzdur. Kodak, Photo CD’lerini bu nedenle “Protection Bit” adında bir mekanizma ile yazmaya karşı korumuştur.

6.13 Bir CD-R hata verildikten sonra kurtarılabilir mi?
CD yazıcılar artık Burn Proof modunu destekliyorlar. Bu sayede bir Buffer Underrun hatasından sonra bile yazma işlemine devam etmek mümkündür. Diğer CD yazıcılar ise Buffer hafızası boşaldığı zaman yarıda kesilen oturumu biran önce sonlandırmaya çalışırlar. Bu nedenle söz konusu oturumun kullanılamamasına rağmen CD üzerine başka veriler yazılabilir. Bunun için Multisession özelliğinin desteklenmesi gereklidir. Ancak bazı CD-ROM sürücülerin tamir edilmiş bu tür CD-R’lar ile çalışma sorunları vardır.

6.14 Güvenlik kopyasından hiçbir şey yüklenemiyor
Bir programın yüklenmesi esnasında kurulum, CD-R üzerine kopyaladığınızdan emin olduğunuz bir dosyanın bulunamadığını bildiriyor. Bu durumda dosyaların isim uyumları ile ilgili bir sorun vardır. Yazma programının standart ayarlarında isim uyumluluğu için sadece ISO 9660 seçilmiştir.

185

Resim 6.6: Yazma programında ISO 9660 seçilmiş

Yazma programı normalde CD üzerine yazılacak bilgiler toparlanırken dosyalardan bir tanesi ISO 9660 standardının isimlendirme şartlarına uymayacak olursa bildirecektir. Buna karşılık bazı programların uymayan isimleri otomatik olarak düzeltirler. Eğer bu seçeneği kabul edecek olursanız dosyalar ve klasörler uygun şekilde yeniden isimlendirileceklerdir. Bunun sonucunda kurulum programı ileride ihtiyaç duyduğu dosyaları bulamayacak ve hata mesajı verecektir. Birkaç eski yazma programında uzun dosya isimlerinin kullanılmasından kaynaklanan sorunlar ortaya çıkabiliyor. Bu programlar maksimum 31 karakter uzunluğunda isimlerin kullanılmasına izin veriyorlar. Ancak Joliet standartları ile de uyumlu değiller. Eğer bu tür bir CD MS-DOS modunda çalıştırılacak olursa dosyanın isminde sadece ilk 11 karakteri kullanılacak ve geri kalan kısım kesilecektir. Eğer birden fazla klasör veya dosya aynı isme sahip olursa DOS bunların hepsini birden kullanamaz. Üzerinde veriler bir daha düzenlenemeyecekleri için söz konusu CD’leri için bir çözüm mümkün değildir. Ancak bu verileri aynı CD üzerinde başka bir oturuma veya yeni bir CD-R’a yazabilirsiniz.

186

6.15 CD-Rewritable diskleri ile çalışmak
CD-R ve CD-RW’ deki farklı yansıma dereceleri nedeniyle lazer merceğinde bir düzeltme yapılması gerektiğinden dolayı bazı eski CD-ROM sürücüler CDRW disklerini okuyamayabilirler. CD-RW’ler üretici açıklamalarına göre en azından 1.000 kere yeniden yazılabilirler. Ancak maksimum yazma sayısı daha çok kullanılan CD yazıcı modeli ve diske göre farklılık gösterebilir. Bazı cihazlar bu diskler ile itinalı bir şekilde çalışırlar. Bir CD-RW ancak tamamen silinebilir. Sadece tek bir parçanın silinmesi mümkün değildir. Parçaların tek tek silinmesinin mümkün olması için CDRW’nin UDF sürücüsü kullanılarak Packet Writing yöntemi ile hazırlanmış olması gereklidir.

Resim 6.7: Bir CD-RW bu şekilde tamamen silinebilir.

CD yazıcı CD-RW’yi maksimum hızda yazmıyor CD-RW diskleri normal CD-R’lardan bağımsız olarak sadece belirli bir hızda yazılabilirler. CD-RW için farklı yazma hızlarının seçilmesi mümkün değildir.

187

6.16 Sürücü çekmecesi kilitlendi
Bazı durumlarda CD’nin çıkartılması yazılımsal olarak engellenebilir. Bu durumda ilk olarak söz konusu seçeneği devre dışı bırakmalı ve sürücü çekmecesini daha sonra açmalısınız. HP SureStore 4020i yazıcısına sahipseniz içerisinde kalan bir CD-R’a ulaşmak için, acil çıkartma işlemi alışılmışın dışında olduğundan dolayı biraz çaba harcamanız gerekecektir. Acil çıkartma düğmesine ulaşmak için ilk olarak CD yazıcıyı sökmeli, üst tarafında bulunan ve kasanın arka yüzüne bir vida ile sabitlenmiş kapağı çıkartmalısınız. Acil çıkartma mekanizması bu kapağın altında gizlenmiştir. Sürücü çekmecesini açmak için başka hangi kullanılabileceğini 5.11 numaralı bölümde okuyabilirsiniz. yöntemlerin

Resim 6.8: Sürücü çekmesini buradan çıkartabilirsiniz.

188

189

7

7. ZIP veya Jaz Drive sorunlar

Iomega’nın ZIP Drive’ı geçmişte oldukça ilgi görmüş ve bunun sonucunda kullanımı oldukça yaygınlaşmıştı. Iomega daha sonra Jaz Drive olarak adlandırılan yeni bir yedekleme ünitesi piyasaya sundu. Bu, ZIP Drive’dan farklı olarak sadece SCSI ile çalışabiliyor. SCSI ile ilgili sorunlar bölümünde her iki sürücü tipine de değineceğiz.

7.1 ZIP ve Jaz Drive ile ilgili genel sorunlar
Hem ZIP hem de Jaz Drive, genellikle aynı sorunlar ile karşılaşıyorlar. Söz konusu ortak sorunlara bu bölümde değineceğiz.

190

7.1.1 Kurulum programı sürücü harflerini değiştiriyor ZIP ve Jaz Drive’ın kurulum programı sürücü harfi olarak sabitdiskten sonraki ilk harfleri kullanır. Sistemde kullanılan CD-ROM’ların sürücü isimleri ise bu nedenle bir harf geri itilir. Sistemin sürücü harfi dağılımını önceki haline geri döndürmek için aşağıdaki işlemleri uygulamalısınız. 1. Denetim Masası’nı açın ve burada bulunan SİSTEM simgesine çift tıklayın. 2. Ekrana gelen penceredeki AYGIT YÖNETİCİSİ kartını etkinleştirin ve CD-ROM veya DİSK SÜRÜCÜLERİ öğesinin önündeki artı işaretine çift tıklayın. 3. İstediğiniz sürücü ismine çift tıklayın ve söz konusu sürücünün ismini değiştirmek için, ekrana gelen penceredeki AYARLAR kartını etkinleştirin. Sistem yeniden açıldıktan sonra CD-ROM sürücü eski ismini geri alacaktır. ZIP veya Jaz sürücüsüne MS-DOS altında sabit bir sürücü ismi atamak için, Guest programını çağırırken “Letter” parametresini kullanabilirsiniz:
guest /Letter=E

7.1.2 ZIP veya Jaz Drive içindeki diski çıkartmıyor ZIP veya Jaz Drive bu amaçlar özel bir acil çıkartma sistemine sahiptir. Bu mekanizmayı çalıştırmak için ince, uzun bir araç (örneğin kağıt ataşı) kullanarak ulaşabileceğiniz düğmesine basmalısınız. Acil çıkartma işlemleri farklı sürücülerde değişik olabileceği için en iyisi donanımınızın el kitabını incelemenizdir.

7.1.3 Disk her kapanışta dışarıya çıkartılıyor Bu fonksiyon sizin yararınızadır. Bu, bilgisayar başlatılırken bir açılış sürücüsünde sabit bir sürücü harfi atanmasını engeller. Eğer sürücü BIOS’un kontrolü altında değilse söz konusu özelliği devre dışı bırakabilirsiniz. Bunun için Kayıt Düzenleyicisi’ni başlatın ve burada bulunan “HKEY_LOCAL_MACHINE \Software\IomegaCorporation\Extensions\Zip” anahtarını etkinleştirin. Bunun altında “ShutdownEject” öğesi bulunur ve varsayılan değeri “1” olarak atandığı için, sürücünün içerisindeki disk her kapatılma öncesinde dışarı atılır. Söz konusu

191

rahatsız edici özelliği devre dışı bırakmak için bu öğenin değerini “0” olarak değiştirmeniz yeterli olacaktır.

7.1.4 ZIP Drive “Klick” sesi çıkartıyor Bu durum “Click Death” (ölüm kliği) olarak adlandırılır. Söz konusu sürücü, periyodik olarak kendiliğinden klik sesleri çıkartır ve arından yazma ve okuma hatalarına neden olur. Eğer sorun sadece tek bir diskte ortaya çıkmıyorsa, bu bir ölüm ilanı olarak adlandırılabilir. Eğer cihazın garanti süresi sona ermediyse satın aldığınız firmaya başvurmalı ve değiştirilmesini istemelisiniz.

7.1.5 ZIP Drive disket değişimini fark etmiyor
Windows, pencere içeriğini güncellemiyor ve bu nedenle eski disketteki bilgiler ekrana getiriliyor. Bu sorunu önlemek için yeni disketlerinizi isimlendirin. Muhtemelen eski disket ile aynı veri taşıyıcısı ismine sahip olduğu için Windows sürücü içerisindeki disket değişikliğini fark edemiyordur. Sürücüdeki disketi çıkarmak için yazılım üzerindeki EJECT düğmesini kullanın. Bu sayede işletim sisteminin her sürücü değişiminden haberdar olmasını sağlayabilirsiniz. 7.2 SCSI sürücüler sorun çözümü Bu bölümde ele alınan sorunların tamamı ZIP ve Jaz Drive yedekleme üniteleri için geçerlidir.

7.2.1 ZIP sürücüsü sabitdisk olarak tanınıyor Bazı durumlarda ZIP veya Jaz Drive gibi değiştirilebilir veri taşıyıcıları SCSI kontrolör tarafından sabitdisk olarak derecelendirilebilirler. Ancak bu durumda çok önemli dezavantajların oluşmasına neden olabilir: Sürücü isimlerinin dağılımı değişir. Değiştirilebilir veri taşıyıcısı birincil partisyon olarak işlem görür ve bu sürücüye BIOS tarafından daha düşük bir sürücü ismi atanır. Sistemde başak uzatılmış sabitdisk partisyonları veya farklı mantıksal sürücüler varsa bunlar da ileriye atılacaklardır. Ancak Windows 95/98 altında ZIP sürücüye başka bir sürücü ismi atanması mümkün değildir. Söz konusu sürücü harfi değişikliği sonucunda, program dosyalarının adres bilgileri eski sürücü harflerine göre olduğu için programların çalıştırılması sırasında sorunlar ortaya çıkacaktır. Daha ciddi diğer bir problem ise, bir yedekleme ünitesinde en sık yapılan işlemlerden biri olan veri taşıyıcısının değiştirilmesidir. Kontrolör,

192

değiştirilebilir bir veri ünitesi sabitdisk olarak tanıdığı zaman, içerisindeki disketin değiştirilmesinin mümkün olmadığını öngörür. Eğer disket değiştirilecek olursa varolan bir Cache programı bunu algılamayacaktır. Bu, normalde saklandığı düşünülen verilerin kaybolması anlamına gelebilir. Ancak daha da kötüsü eski disket üzerinden hafızaya alınan bilgilerin yenisinin üzerine yazılması olacaktır. Bunun sonucunda her iki disket üzerindeki dosya yapısı hasar görecek ve kullanılamaz hale gelecektir. Bu nedenle değiştirilebilir veri taşıyıcılarının sabitdisk olarak tanımlanmamalarına dikkat etmelisiniz. Bunun için SCSI kontrolörün BIOS’undaki ayarları kontrol etmelisiniz. Adaptec’in 1940 kontrolöründe ADVANCED CONFIGURATION OPTIONS menüsündeki SUPPORT REMOVABLE DISKS UNDER BIOS FIXED DISKS seçeneğini kontrol edin. Buradaki değer ENABLED ya da sistemi ZIP Drive kullanarak çalıştırmak istiyorsanız BOOT ONLY olmalıdır. Bu, Windows’da sorun olduğu zaman sistemi bir ZIP Bootdisk kullanarak açmak için kullanışlı olacaktır.

Resim 7.1: Değiştirilebilir veri taşıyıcılar için Adaptec SCSI BIOS’daki seçenekler.

7.2.2 SCSI Drive’ın yüklenmesinden sonraki sorunlar Bir SCSI ZIP veya Jaz Drive’ın yüklenmesinden sonra başka bir harici SCSI aygıtın çalışmaması sorunu ile genellikle Adaptec kontrolörlerinde karşılaşılır. Windows 95 için ZIP Tools’un yüklenmesi esnasında belirli bir sürücü dosyası daha eski, arızalı bir versiyonu ile değiştiriliyordur. Burada C:\Windows\System\IOSubsys klasöründe bulunan AIC78XX.MPD dosyası söz konusudur. Eğer bu dosyanın oluşturulma tarihi 17.10.1995’den daha eski ise

193

SCSI Hostadapter’in sürücüsünü yeniden yüklemelisiniz. Söz konusu dosya, bunun sonucunda çalışan bir versiyonu ile değiştirilecektir.

7.2.3 SCSI ZIP sürücüsü her zaman tanınmıyor SCSI kurallarına uyuluyor mu? ZIP sürücüsü için verilen SCSI ID’sinin o anda aynı Hostadapter’ına bağlı başka bir SCSI cihazı tarafından kullanılıp, kullanılmadığını kontrol edin. Bu durumda ZIP sürücüsünün ID’sini uygun şekilde değiştirin. Bir SCSI ID’si sadece tek bir defa verilebilir. ZIP sürücüsü SCSI veri yoluna son cihaz olarak bağlandıysa, SCSI sonlandırıcısının açık olması gereklidir. Bunu sağlayan düğmeyi cihazın arkasında bulabilirsiniz. Eğer haricici bir sürücüye sahipseniz, söz konusu cihazın açık olup olmadığını kontrol edin. Bu sürücünün bilgisayar çalışmaya başlamadan önce açılması gereklidir, aksi takdirde bilgisayar açılırken kontrolör tarafından tanınmayacak ve daha sonra bağlantı kurulamayacaktır. SCSI cihazları ile ilgili sorunlar hakkında daha ayrıntılı bilgiyi bu kitabın SCSI bölümünde bulabilirsiniz. Adaptec Hostadapter’indeki ZIP sürücüsü Eğer sürücü bir Adaptec Hostadapter’ına bağlı ise yukarıda bahsedilen sorun ile karşılaşabilirsiniz. Bu, ZIP sürücüsünün güç tasarruf fonksiyonudur. SCSI BIOS veya sürücüsü bilgisayar açıldıktan sonra sisteme bağlı olan SCSI cihazlarını tarar. Eğer ZIP sürücü bu tarama işlemi sırasında henüz hazır değilse tanınmaz ve tabii ki daha sonra da bu cihaza ulaşılamaz. Bu durumda bir sıcak başlatma ([Alt]+[Ctrl]+[Del]) yardımcı olabilir. Iomega bu sorunu çözmek için Adaptec’in adaptörünün kısıtlanmış bir versiyonu olan “ZIP Zoom”u sunuyor. Future Domain Hostadapter’indeki ZIP sürücüsü Bir ZIP sürücüsünün Future Domain Controller’da kullanılması büyük sorunların ortaya çıkmasına neden olabilir. ZIP sürücüsünün bu tür bir adaptör ile çalışmaması durumu ortaya çıkabilir. Bu durumda yapılması gereken tek şey başka bir üreticinin Hostadapter’inden satın almaktır.

194

MS-DOS altında erişim yok Windows 95/98 altında hiçbir şeyle ekstra ilgilenmenize gerek yoktur. Kontrolörün Windows sürücüsü, ZIP Drive’ın çalışması için gereken her şeyi zaten yapar. Ancak DOS altında, cihazın çalışmasını sağlayacak sürücünün yüklenmesi için gerekli değişiklikleri kullanıcının yapması gerektiğinden dolayı durum biraz daha farklıdır. Bunun için kontrolörünüzün ASPI Manager’ını kullanmalısınız. Örneğin, Adaptec’in 2940 modelinde ASPI8DOS.SYS sürücüsüdür. Ayrıca değiştirilebilir veri taşıyıcısının da sürücüsü (Adaptec için ASPIDISK.SYS) gereklidir. Bu sürücüleri CONFIG.SYS dosyasına eklemelisiniz. Eğer dahili ZIP Drive ile beraber sunulan kontrolörü kullanıyorsanız Iomega’nın kendi sürücüsünü kullanmalısınız. Bunun cihaz ile beraber verilen sürücü CD’sindeki /DOSSTUFF klasöründe bulabilirsiniz. Burada ayrıca sürücüyü otomatik olarak CONFIG.SYS’ ye ekleyen DOS kurulum programını da bulabilirsiniz.

7.3 Paralel ZIP Drive’lar için çözümler

7.3.1 Guest program çalıştırıldıktan sonra bilgisayar kilitleniyor Iomega Tools arasında yer alan Guest programı SCSI, ATAPI ve paralel port üzerinden bağlı sürücüler ile çalışabildiği için gerçekten çok kullanışlı bir programdır. Program çalıştırıldıktan sonra bilgisayarda hangi veri yolu sistemlerinin bulunduğunu kontrol eder. NE2000 uyumlu bir ağ kartı bu Guest programı tarafından bir SCSI kontrolör olarak tanımlanırsa hemen cevap verilir. Bu en kötü ihtimalle bilgisayarın kilitlenmesine neden olacaktır. Eğer isterseniz Guest programı yerine ZIP Drive için, sürücü disketi üzerinde bulunan sabit bir cihaz sürücüsü kullanabilirsiniz. Bunun için aşağıdaki işlemleri yerine getirmelisiniz: 1. NE-2000 ağ kartını Aygıt Yöneticisi’nden devre dışı bırakın. 2. Bilgisayarı yeniden başlatın ve şimdi ZIP Drive için kullanmak istediğiniz sabit sürücüyü yükleyin. 3. Artık NE-2000 kartını yeniden etkinleştirebilirsiniz. Bilgisayar yeniden başlatıldıktan sonra hiçbir sorun çıkmayacaktır. Ancak bu yöntemin en büyük dezavantajı, Tools’un yüklenmesi sırasında Guest programı da otomatik olarak tekrar kurulacağı için ZIP Tools aracını bir daha kullanamayacak olmanızdır.Ancak buna rağmen ZIP Tools’dan vazgeçmek

195

istemiyorsanız kurulum programını “/N” parametresi ile çalıştırmalısınız. Bu parametreyi büyük harfle yazma dikkat etmelisiniz.
Setup /N

Kurulum programını bu parametre ile başlatmak için DOS penceresi veya BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutunu kullanabilirsiniz.

7.3.2 Windows paralel ZIP Drive’ı tanımıyor Iomega ZIP Drive çok seçicidir ve tüm paralel bağlantı noktaları ile beraber çalışmaz. Ayrıca Windows 95/98 tarafından kullanılan bağlantı noktası sürücüsünün de tam anlamıyla sorunsuz olduğu söylenemez. Windows ZIP Drive’ı tanımıyorsa, bilgisayarın BIOS’undaki PARALLEL PORT MODE değerini STANDART olarak değiştirmeyi deneyin. Bu işlemi nasıl gerçekleştirebileceğinizi 7.3.4 numaralı bölümden (Paralel bağlantı noktalarının konfigürasyonu) okuyabilirsiniz. Eğer bu değişiklik sorunu çözemezse Iomega sürücüsünün Windows 95/98 başlamadan önce yüklenmesini sağlayabilirsiniz. 1. AUTOEXEC.BAT dosyasını bir metin editörü yardımıyla açın. 2. Aşağıdaki satırı bu dosyaya ekleyin:
C:\ZIPDRIVE\GUEST.EXE

3. GUEST.EXE, GUEST.INI ve ASPIPP3.SYS dosyalarını C:\ZIPDRIVE klasörüne kopyalayın. Eğer bu değişiklikler de sorunun çözülmesine yardımcı olamazsa geriye Iomega’nın özel bağlantı kartlarından almaktan başka bir çare kalmıyor.

7.3.3 Paralel porttaki ZIP sürücüsü çok yavaş Sürücüyü muhtemelen “normal” bir paralel bağlantı noktasına bağlamışsınızdır veya paralel bağlantı noktası veya ZIP Drive sürücü doğru ayarlanmamıştır. En yüksek performans bir Enhanced Paralel Port ile elde edilebilir. Bunun, özellikle eski anakartlar için bir eklenti olarak kullanılması gereklidir. Modern anakartlar ise bu bağlantı noktasını zaten entegre olarak sunarlar ancak bunun için gerekli çalışma modunun bilgisayarın BIOS’undan ayarlanması (aşağıdaki bölüme bakın) gereklidir. Bu modun kullanılabilmesi için Iomega cihaz

196

sürücüsünün de uygun şekilde ayarlanması gereklidir. Bu işlemleri nasıl gerçekleştirebileceğinizi aşağıdaki bölümden okuyabilirsiniz.

7.3.4 Paralel portun ZIP sürücüsü konfigürasyonu Paralel bağlantı noktası ZIP sürücüsü için en hızlı yol değildir. Ancak ZIP sürücünüzden mümkün olan maksimum performansı elde edebilmeniz için paralel bağlantı noktasının nasıl ayarlanması gerektiği bu bölümde değiniliyor. 1. Bilgisayarı yeniden başlatın ve henüz yeni açılırken BIOS Setup’ı etkinleştirin. 2. Örneğin, Award BIOS’larda paralel bağlantı noktası ile ilgili ayarları PCI & ONBOARD I/O SETUP MENU altında bulabilirsiniz. Bağlantı noktasının kullanım modu ise PARALLEL PORT MODE seçeneği altında bulunan farklı değerler arasından seçilebilir. 3. ECP veya (Eğer varsa) EPP modunu seçin. 4. Yaptığınız değişiklikleri BIOS Setup’ı kapatırken kaydedin ve bilgisayarı yeniden başlatın. 5. Arından Aygıt Yöneticisi’ni çalıştırın ve BAĞLANTI NOKTALARI altından LPT1 öğesini seçtikten sonra ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın. Ardından ekrana gelen penceredeki SÜRÜCÜ kartı üzerinde bulunan SÜRÜCÜYÜ GÜNCELLEŞTİR düğmesine tıklayın. 6. Takip eden penceredeki TÜM DONANIMI GÖSTER seçeneğini işaretleyin. Paralel bağlantı noktası için uygun sürücüleri (STANDART BAĞLANTI NOKTASI TÜRLERİ) öğesinin altında bulabilirsiniz.

197

Resim 7.2: Paralel bağlantı noktası için doğru sürücünün yüklenmiş olması gereklidir.

7. Bu örnekte ECP YAZICI BAĞLANTI NOKTASI sürücüsü yüklenmiştir. Yaptığınız değişiklikleri, Windows’un sürücüyü yükleyebilmesi için TAMAM düğmesine tıklayarak onaylayın. Paralel bağlantı noktası bunun sonucunda tam performansla kullanıma hazır hale gelecektir. 8. ZIP Drive cihaz sürücüsünün de bağlantı noktasını doğru kullanabilmesi için Kayıt Defteri’ndeki bir öğenin değiştirilmesi gereklidir. Bunun için görev çubuğunda bulunan BAŞLAT düğmesine tıklayın, ÇALIŞTIR komutunu çalıştırın ve ekrana gelen pencereye “regedit” yazdıktan sonra TAMAM düğmesine tıklayın. Şimdi ekrana gelen penceredeki “HKEY_LOCAL_MACHINE\ Enum\Root\SCSIAdapter\000” anahtarını etkinleştirin. Burada “AdapterSettings” öğesi bulunur. Bu öğe diğerlerinin yanında, kullanılan paralel bağlantı noktasına uygun olarak değiştirilmesi gereken “/mode” parametresine sahiptir. Aşağıdaki tablo parametrenin her bir bağlantı noktası türü için nasıl kullanılması gerektiğini gösterir: Bağlantı Noktası Modu Standart bidirectional ECP EPP
Tablo 71: Parametre bilgileri

Parametre nibble bidir SMCEPP veya SMCECP veya SMCEPPECP SMCEPP veya SMCECP veya SMCEPPECP

198

9. Parametreyi değiştirmek için söz konusu AdapterSettings öğesine çift tıklayın. Bunun sonucunda ekrana gelen düzenleme penceresi üzerinden istediğiniz değişikliği yapabilirsiniz. Ancak bu değişikliğin etkili olması bilgisayarı yeniden başlatmalısınız. Tablo 7.1’de de görüldüğü üzer EPP/ECP bağlantı noktası için kullanılabilecek maalesef tek bir mod parametresi bulunmaz. Bu kullanılan paralel bağlantı noktasının kontrolör chip’ine göre değişiklik gösterir. Burada muhtemelen çok sayıda varyasyon denemek zorunda kalabilirsiniz. Eğer paralel bağlantı noktanızın hangi modu desteklediğini bilmiyorsanız ek kartınızın veya anakartınızın el kitapçığına göz atmalısınız. Kullanım modu hakkında bu kitapçıktan veya üreticinin internet sayfasından daha ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz.

7.3.5 Yazıcı çok yavaş çalışıyor Bu sorun ZIP Drive’ın paralel versiyonunun kullanıldığı durumlarda yazıcının, paralel bağlantı noktasına cihaz olarak bağlanması sonucunda ortaya çıkabilir. Bu sorunu çözmek için ZIP Drive’ın güç tasarruf modunu kapatmalısınız. Bu işlemi ZIP Tools’un yardımıyla gerçekleştirebilirsiniz.

7.3.6 Paralel ZIP Drive ile bağlantı kurulamıyor ZIP sürücüsüne muhtemelen bir yazıcı bağlamış olmalısınız. Yazıcı kablosunu ZIP Drive’dan çıkartın ve sürücüyü tekrar kullanmaya çalışın, (gerekirse daha önce bilgisayarı kapatıp açmalısınız). Eğer ZIP Drive bu değişiklik sonrasında sorunsuz bir şekilde çalışmaya başlarsa yazıcınızı başka bir paralel bağlantı noktasına bağlamalısınız. Eğer kullanabileceğiniz başka bir yazıcı bağlantı noktası mevcut değilse ek bir bağlantı noktası kartı edinmeli ve bilgisayarınıza kurmalısınız. Sorunun bir diğer nedeni muhtemelen kullanılan bir yazıcı dönüştürücüsü veya takılı bir Dongle olabilir. Bu durumda da başka bir bağlantı noktası kullanmaktan başka seçenek yoktur. Söz konusu probleme klasik bir paralel yazıcı kablosu da neden olabilir. Bu kabloların, paralel bağlantı noktasının tüm sinyallerinin kullanılmadığı tasarruf versiyonu olarak adlandırılan türleri mevcuttur. Sorun yaşamamak için ZIP Drive ile beraber sunulan kabloyu kullanmayı tercih etmelisiniz.

199

Sorun SCSI kontrolörle mi ilgili? Paralel ZIP Drive’lar bazı SCSI kontrolörler ile çakışmalara neden olabilirler. Özellikle BIOS versiyonu 1.2’den küçük olan Adaptec kontrolörlerinde bu sorunla karşılaşılabilir. Bu sorunun tek çözümü ise söz konusu iki cihazın birinden vazgeçmektir. ZIP Drive DOS altında çalışmıyor Eğer Guest programı kullanılarak cihaza ulaşılamıyorsa sorun, CONFIG.SYS’ deki LASTDRIVE öğesinden kaynaklanıyor olabilir. Eğer Guest tarafından atanan sürücü ismi CONFIG.SYS’ de belirtilen son sürücü ismi ile aynı olursa sorun yaşanabilir. Bunun için LASTDRIVE’ın değerini bir harf yükseltmelisiniz. Örneğin, “G” yerine “H” harfini kullanmalısınız.

7.3.7 Paralel ZIP Drive disket sürücü olarak tanınıyor ZIP sürücüsü Windows 95/98 tarafından disket sürücü olarak tanınıyor. Bunu gezgin veya Bilgisayarım penceresindeki simgesinden fark edebilirsiniz. Bunun nedeni DOS başlangıç dosyalarında bulunan 16 Bit’lik bir ZIP Drive cihaz sürücüsüdür. Ayrıca bilgisayar sadece güvenlik modunda çalışıyor ve Aygıt Yöneticisi’ndeki disk sürücülerine ünlem işareti ile dikkat çekiliyor. Bu sorunu çözmek için CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT dosyalarını kontrol edin ve burada bulunan eksi 16 Bit ZIP sürücüsünü silin.

7.3.8 ZIP Drive ile çalışırken bilgisayar kilitleniyor ZIP Drive ve yazıcınızı aynı paralel bağlantı noktasına bağladıysanız be ve benzeri sorunlarla karşılaşabilirsiniz. Bu durumda sorun yazıcı veya yazıcı sürücüsünden kaynaklanmaktadır. Yazıcı ve işletim sistemi durum sinyallerini periyodik olarak değiş tokuş ederler. Eğer bu değişim ile aynı zamanda ZIP Drive’a erişilmek istenirse bilgisayar kilitlenir. Bu sorunu ancak her cihaz için farklı bir bağlantı noktası kullanarak çözebilirsiniz.

7.3.9 Windows 98, biçimlendirme esnasında kilitleniyor ZIP disketlerini biçimlendirmek için Windows 98 altında Bilgisayarım penceresini veya Windows Gezgini’ni kullanıyorsanız söz konusu sorunla karşılaşabilirsiniz. Farenin sağ tuşu ile açılan nesne menüsündeki BİÇİMLENDİR

200

komutunu kullanabilirsiniz. Bunun sonucunda IOMEGA FORMAT penceresi açılacaktır. Burada tam biçimlendirme için bir seçenek bulunur. Eğer bu seçeneği işaretleyecek olursanız Windows bir hata mesajı ile kilitlenebilir: VXD içerisindeki 0028:C3C64C51’de 0E hatası oluştu. Açık olan uygulama sonlandırılacak. Gezgin penceresini kapatmak için herhangi bir tuşa basın. Bu problemi çözmek için Iomega’dan IOMEGA.VXD dosyasının yeni versiyonunu temin etmelisiniz.

7.3.10 ZIP sürücüsü bağlı olmadığı hata mesajı veriliyor ZIP sürücüsü devamlı olarak bilgisayarınıza bağlı değilse bir hata mesajı ile karşılaşabilirsiniz. Genellikle rahatsız edici olabilen bu hata mesajının ekrana gelmesini Kayıt Defteri’nden engelleyebilirsiniz. Bunun için “HKEY_LOCAL_MACHINE \SYSTEM\CurrentControlSet\Services\ppa3nt” anahtarı altında bulunan ve varsayılan değeri “1” olan ErrorControl öğesinin değerini “0” olarak değiştirin.

7.3.11 Windows 2000 paralel ZIP sürücüsünü tanımıyor Denetim Masası’ndaki Program Ekle/Kaldır simgesini kullanarak bir Iomega ZIP sürücüsü yüklemek istediğinizi aşağıdaki veya benzer bir hata mesajı ile karşılaşabilirsiniz:
Bir hata ile karşılaşıldı. Kurulum tamamlanamıyor.

Bu sorun, Windows 2000’in paralel bağlantı noktası ayarları ile çalışamayan eski bir ZIP Drive’dan kaynaklanmaktadır. Windows 2000’in ZIP sürücüsü ile çalışabilmesi için aşağıdaki işlemleri yerine getirmelisiniz: 1. BİLGİSAYARIM simgesine farenin sağ tuşunu kullanarak tıklayın ve nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. 2. Ekrana gelen penceredeki DONANIM kartını etkinleştirin ve burada bulunan AYGIT YÖNETİCİSİ düğmesine tıklayın. 3. Şimdi donanım ağacındaki BAĞLANTI NOKTALARI başlığının önündeki artı işaretine tıklayın. Açılan listeden, ZIP Drive’ın bağlı olduğu LPT portunun (Normalde LPT1’dir) simgesine iki kere tıklayın.

201

4. Takip eden Özellikler penceresindeki BAĞLANTI NOKTASI AYARLARI kartını etkinleştirin ve burada bulunan ESKİ TAK VE ÇALIŞTIR ALGILAMASINI ETKİNLEŞTİR seçeneğini işaretleyin. 5. ZIP Drive, bilgisayar yeniden başlatıldıktan sonra tanınacaktır.

Resim 7.3: Eski aygıt desteği etkinleştirildi

Windows 2000, paralel porta bağlı cihazlar için SCSI komutlarının kullanılmasını normalde desteklemez. Ancak bağlı olan ZIP sürücüsünün Iomega yazılımı da tamamen bu komutları kullanır. Bu sorunu çözmek için de Microsoft’un “www.microsoft.com/windows2000/downloads/recommended/ q251381/default.asp” adresinde sunduğu Windows 2000 yamasını kullanabilirsiniz.

202

7.4 ATAPI ZIP Drive sorunları

7.4.1 ATAPI ZIP Drive B: sürücüsü olarak tanınıyor Eğer bilgisayarınızı BIOS’u 120 MByte’lık ATAPI disket sürücüleri için geliştirilmiş bir tanıma fonksiyonuna sahipse ZIP Drive’ların Windows 95/98 altında disket sürücü olarak tanınması sorunu ile karşılaşabilirsiniz. Bunun sonucunda ZIP Drive için isim olarak “B:” kullanılır. Windows bu durumda inatçı davranacak ve sürücü için başka bir isim atanmasına izin vermeyecektir. Eğer ZIP Tools’un Guest programını çalıştırdıysanız ZIP sürücüsü tespit edilecek ve hata tespit aracı da herhangi bir sorun olmadığını bildirecektir. Ancak ZZIP sürücüsüne erişmek istediğiniz zaman bir hata mesajı ekrana gelecektir. Bu sorun aslında BIOS’un kendi fonksiyonundan kaynaklandığı için bir BIOS güncellemesi de çözüm teşkil etmez. Bunun yerine LS 120 MB disketleri tanımayan daha eski bir veya aksine ZIP sürücüleri sorunsuz bir şekilde tanıyan ve LS-120 disket olarak adlandırmayan daha yeni bir BIOS versiyonu temin etmelisiniz.

7.4.2 ZIP Drive iki kere tanınmış ZIP Drive sisteminizde iki kere tanımlanmış. Bunlardan biri BIOS üzerinden ve diğeri de kurulum programı tarafından bağlanmış. Bu neden BIOS’un ZIP Drive desteğini kapatmalısınız. Bunun için Award BIOS’da STANDART CMOS SETUP menüsünü açın. Buradaki HARD DISKS seçeneği altında bulunan ZIP Drives öğesinin değerini AUTO’dan DISABLED olarak değiştirin. Bunun sonucunda bir sonraki açılıştan itibaren sadece tek bir sürücü harfi atanacaktır.

7.4.3 Sürücüye erişilemiyor ve yanlış büyüklük gösteriliyor Bu sorun, Intel Busmaster’ın eski bir versiyonundan kaynaklanmaktadır. Bu, ZIP sürücünüzü bir CD-ROM sürücü olarak düşünür ve kullanılan disk için de farklı sektör büyüklüğü, muhtemelen 512 Byte yerine 2.0487 Byte atar. Bunun sonucunda maksimum saklama kapasitesini 400 MByte olarak görürsünüz. Bu sorunu çözmek için ZIP Drive’ın bağlı olduğu IDE portu için yüklü olan Busmaster sürücüsünü devre dışı bırakmalı ve Windows 95/98’in orijinal

203

sürücüsünü kullanmalısınız. Bunun için aşağıdaki işlemleri yerine getirmeniz yeterli olacaktır: 1. Kayıt Düzenleyicisi’ni çalıştırmak için BAŞLAT düğmesine tıklayın, açılan menüdeki ÇALIŞTIR komutu ile ekrana gelen penceredeki kutucuğa “regedit” yazdıktan sonra TAMAM düğmesine tıklayın. 2. Ekrana gelen penceredeki “HKEY_LOCAL_MACHINE\System\ CurrentControlSet\Services\Class\hdc\002” anahtarını etkinleştirin. Bu anahtar ikinci IDE portunu gösterir. Eğer ZIP Drive birinci porta bağlı ise adresin sonunu “\001” olarak değiştirmelisiniz. Burada bulunan PORTDRIVER öğesinin değeri değiştirilmelidir. 3. Burada tırnak işaretleri arsında bulunan değeri silin ve yerine “Esdi_506.pdr” yazın. 4. Kayıt Defteri’nde yaptığınız değişikliği kaydedin ve bilgisayarı yeniden başlatın. Sistem performansını arttırmak için Busmaster sürücülerinin daha yeni bir versiyonunu yüklemelisiniz. Bunun için anakart üreticinizin web sayfasını inceleyebilirsiniz.

204

205

8. Ses kartı sorunları

8

Gürültülü oyun sesleri, akustik Windows uyarıları veya hatta kendi kompozisyonunuz olsun, ses kartının nesi olduğu ilk olarak sevdiğiniz bir sesin çalınması yarıda kaldığı ve hoparlörlerden artık hiçbir ses çıkmadığı zaman fark edilir. Ancak ses ile ilgili bir çok sorunun sadece bir parça temel bilgi (Know How) ile çözüme kavuşturulabileceğini bu bölümde öğreneceksiniz.

8.1 Genel sorun çözümleri
Hoparlör bağlantı kablosunun ses kartındaki çıkış yuvası bağlantısında sorun olup olmadığını kontrol edin. Bu sırada hoparlörlerin bağlantı kablosunun ses kartı üzerindeki doğru yerlere takılıp takılmadığını da kolayca kontrol edebilirsiniz. Kartın arka yüzeyindeki giriş ve çıkış noktaları aynı büyüklüktedir ve bu durum kablonun bazen yanlış yuvalara takılmasına neden olabilmektedir. Birden çok hoparlör çıkışına sahip bir ses kartı (Örneğin, 5.1 ses sistemi) ile sadece bir çift hoparlör kullanıyorsunuz. Hoparlörün, ilk Line Out çıkışına bağlandığından emin olun. Ses çıkışı için aktif hoparlörler kullanıyorsanız, bunların harici güç bağlantılarının yapıldığından ve açık çalıştıklarından emin olun. Hoparlörlerinizde harici güç kaynağı yerine pil kullanıyorsanız, bunların takılı olduğundan veya kutuplarının doğru yerleştirildiğinden emin olun. Eğer piller yerleşiminde sorun yoksa boşalmış olabilirler ve bu nedenle değiştirilmeleri gereklidir. Ses kartınızın ses yükseklik ayarını da kontrol edin. Belki ses tamamen kısılmış olabilir. Eğer aktif hoparlörleriniz varsa, kendi üzerindeki ses ayar düğmesini de kontrol etmelisiniz.

206

Söz konusu sorun ile sadece belirli bir programda karşılaşıyorsanız, programın seçeneklerini kontrol ederek ses çıkışını desteklediğinden emin olmalısınız. Ses kartı, program ayarlarından muhtemelen etkinleştirilmemiştir. Speaker Out çıkışında sadece bir kulaklık veya pasif (Yani kendi güçlendiricisi veya harici güç kaynağı olmayan) bir hoparlör kullanıyorsunuz. Bu tür pasif cihazlar için bir çok ses kartı üzerinde bir ön güçlendirici bulunur. Bunu ses kartı üzerinde bulunan bir Jumper yardımıyla etkinleştirmelisiniz. Ön güçlendiriciler, aktif hoparlörlerin kullanıldığı aksi bir durumda ise cihazların aşırı yüklenmesine neden olabilirler. 8.1.1. Windows altında sorun çözümü Doğru ses ayarlarını kullanmanıza rağmen hala bir ses duyamıyorsanız, muhtemelen ses kartı henüz yüklenmemiştir veya doğru yüklenememiştir. Bu durum, eski sayılabilecek bir çok ses kartında port adreslerinin haricinde Interrupt (Kesilim isteği) ve DMA kanallarının da bir Jumper yardımıyla ayarlanması nedeniyle rahatlıkla ortaya çıkabilir. Ses kartı Windows’un açılışı sırasında sisteme yüklenmeyecek olursa, Windows ve ses kartı arasındaki ayar farklılıklarını tespit edin. Windows’ta DENETİM MASASI/SİSTEM/AYGIT YÖNETİCİSİ penceresindeki cihaz listesinde SES, VİDEO VE OYUN KUMANDALARI başlığı bulunur. Ses kartının donanımsal durumu burada ekrana getirilir (Sarı fon üzerinde bir ünlem işareti). AYGIT YÖNETİCİSİ, Aygıt Durumu başlığı altında ses kartında sorun olduğunu bildiriyorsa, ses kartının Kaynaklar kartındaki ayarlarını yakından incelemelisiniz. Gerekirse buradaki ayarları tamamlamalı veya değiştirmelisiniz. Sorunun diğer bir nedeni de ses kartı ile başka bir sistem bileşeni arasındaki kaynak çakışması olabilir. Bu durumda port adresleri, kesme istekleri ve DMA kanalları çakışır. Bunun sonucunda söz konusu donanımlardan bir tanesi sistem açılışı sırasında devre dışı bırakılır. Bu tür kaynak çakışmalarını AYGIT YÖNETİCİSİ’ni kullanarak çözebilmek için izlemeniz gereken strateji hakkında ayrıntılı bilgiyi 15. bölümde bulabilirsiniz.

207

Resim 8.1: Sorunsuz çalışan bir ses kartının ÖZELLİKLER’ini gösteren bir AYGIT YÖNETİCİSİ penceresi.

Resim 8.2: Kaynak çakışmalarını çözmek için gerekli değişikliklerin manuel olarak yapmak zorunda kalabilirsiniz.

208

Ses kartı Aygıt Yöneticisi’nden devre dışı bırakılmış olabilir. Bu duruma Windows, Aygıt Yöneticisi’ndeki ses kartı üzerine kırmızı bir ünlem işareti ekleyerek dikkat çeker. Bu durumda ses kartının tüm modülleri devre dışı bırakılmıştır. Kartı tekrar etkinleştirmek için ilk olarak ses kartı öğesini seçin ve ÖZELLLİKLER düğmesine tıklayın. Ekrana gelen penceredeki GENEL kartını etkinleştirin. Windows, bu penceredeki Aygıt Durumu başlığı altında cihazın devre dışı olduğunu gösterir. Windows 98 ve Me altında sadece AYGITI ETKİNLEŞTİR düğmesine tıklanması yeterli olacaktır.

Resim 8.3: Ses kartı devre dışı

Ses kartı Aygıt Yöneticisi’nde etkinleştirilmiş ve herhangi bir kaynak çakışması da yok mu? Şimdi DENETİM MASASI’ndaki “Sesler ve Çoklu Ortam” özelliklerini kontrol edin. Ses fonksiyonunu sağlayan sürücü muhtemelen buradan devre dışı bırakılmıştır. AYGITLAR kartındaki listeden ses cihazları ile ilgili ayarları kontrol edebilirsiniz. Ses sürücüsünü buradan tekrar etkinleştirebilirsiniz.

209

Resim 8.4:Ses sürücüsü devre dışı

Onboard ses kartı BIOS’dan kapalı Bir çok bilgisayar sisteminde ses işlemcisi direkt olarak anakart üzerine entegre edilmiştir. Bu nedenle dahili ses katı BIOS üzerinden veya anakart üzerindeki bir Jumper yardımıyla devre dışı bırakılabilir. Bunun için anakartınızın kullanım kitapçığını inceleyin. Gereksiz sistem bileşenlerini kapatmak Modern ses kartları, ancak bir çoğuna ihtiyaç duymayacağınız çok sayıda fonksiyona sahiptir. Ses kartları buna rağmen ihtiyaç duyulmayan kaynakları işgal ederler. Bazı kartlar, bir bağlantı üzerinden CD-ROM sürücüyü kullanma imkanı sunarlar. Bu bağlantı noktasını, eğer ihtiyacınız yoksa, işgal edilen kaynakları serbest bırakmak için devre dışı bırakın. MIDI kısmı bulunmayan kartlarda Wavetable kart için MIDI bağlantı noktasını devre dışı bırakın. Harici Synthesizer bağlantısı için MIDI port varsa devre dışı bırakabilirsiniz.

210

Ses kartınızı sadece, DirectX desteğine sahip oyunlar için kullanıyorsanız, muhtemelen boş bir kesme isteği daha kazanabilirsiniz. Bir çok PCI ses kartı MS-DOS modu ve DOS pencereleri için bir Soundblaster emülasyonu sunarlar. Eğer Soundblaster desteğinden vazgeçebilirseniz, bu kesme isteğini devre dışı bırakabilirsiniz. Bunun için Aygıt Yöneticisi’ni açın ve donanım ağacındaki SES, VİDEO VE OYUN KUMANDALARI altında bulunan SOUND BLASTER EMULATION veya SOUNDBLASTER KEGACY DEVICE öğesini seçin. Örneğin, Creative SB Live! için CREATIVE MISCELLANEOUS DEVICES altındaki CREATIVE SB16 EMULATION. Bu cihazın özelliklerini açın ve BU DONANIM PROFİLİNDE DEVREDEN ÇIKAR seçeneğini işaretleyin. Bunun sonucunda boştaki kesme isteği sayısı bir artar.

Resim 8.5: Soundblaster emülasyonu buradan devre dışı bırakılabilir.

8.1.2 MS-DOS Modu’nda sorun çözümü Ses kartının sisteme bağlantısı ile Windows altında işletim sistemi ilgilenirken, MS-DOS modunda ses kartının kullanılabilmesi için o andaki uygulama çaba gösterir.

211

Program ses desteğine sahipse, uygulama içerisinde kullanılan parametrelerin (Port adresi, doğru kesme isteği) kartınızdakilerle uyum içerisinde olup olmadığını kontrol etmelisiniz. Port adresi, kesme isteği ve DMA kanalı ayarları eski ses kartlarında bir Jumper yardımıyla belirlenir. Ses kartı sürücüsünün parametreleri ile kart üzerindeki Jumper ayarları birbirine uymalıdır. Aksi takdirde sürücü kart ile bağlantı kuramaz. Eğer ses kartınızın kullandığı ayarları bilmiyorsanız, bu değerleri Windows’un Aygıt Yöneticisi’nde bulabilirsiniz. Artık bu ayarları kullanarak ses kartı sürücünüze doğru parametreleri bildirebilirsiniz. Ses kartınız, içerisinde seçim yapabileceğiniz desteklenen türler arasında bulunmuyorsa, gerekirse kullandığınız kart ile uyumlu cihaz türlerinden birini seçebilirsiniz. Bir çok ses kartı Soundblaster desteğine sahiptir. Bazı ses kartlarının MS-DOS modunda cihaz sürücüleri kullanılarak sisteme tanıtılmaları gerekir. Söz konusu sürücü, DEVICE komutu kullanılarak CONFIG.SYS dosyasına eklenmelidir. Bu konuda ses kartının dokümantasyonundan daha ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz. Bazı ses kartlarının Soundblaster uyumluluğu için özel bir sürücüye ihtiyaç duyabileceklerini göz önünde bulundurmalısınız. Soundblaster uyumluluğunun her zaman kullanılabilir olması için söz konusu sürücüyü AUTOEXEC.BAT dosyasına eklemelisiniz. SOUND değişkenlerini kontrol etmek Programlar, ses değişkenleri (Sound Variables) ile ses kartı sürücülerinin ve ses araçlarının hangi klasörde bulunduğunu tespit etmek için basit ses değişkeni sorgularından faydalanıyorlar. Eğer kayıt mevcutsa yanlış bir klasör gösterilmiş olabilir. Ses değişkenleri AUTOEXEC.BAT dosyasında bulunur ve değişiklikler de bu dosyadan yapılır. Örnek bir kayıt aşağıdaki gibi görünür:
SET SOUND=C:\SBPRO

Eşitlik işaretinin sağında kalan kayıt ses kartı cihaz sürücüsünün içerisinde bulunduğu yer ve sürücü bilgileridir ve burada sadece örnek olarak kullanılmıştır. Bu nedenle yer ve sürücü bilgilerini kendi kullandığınız sisteme uygun olarak değiştirmelisiniz. SOUND değişkenlerini ekledikten ve bilgisayarınızı yeniden başlattıktan sonra DOS komut satırında aşağıdaki ifadeyi çalıştırarak ses değişkenlerinin içeriklerini kontrol edebilirsiniz:
Set [ENTER]

Eğer hiç görüntülenmez veya sadece eksik görünürse Environment hafıza ile ilgili bir sorun vardır.

212

Diğer bir ihtimal ise BLASTER değişkenlerinin eksik olmasıdır. Bu değişken Soundblaster veya Soundblaster uyumlu kartların ses çıkışı için gereklidir. Bu problem genellikle oyunlarda ortaya çıkar. Standart ayarları kullanmak DOS programları ile DMA ve kesme isteği sorunları yaşarsanız, standart değerleri kullanmak sorunu çözmenizde bazen yardımcı olabilir. Bazı DOS oyunları ses kartı bağlantısı konusunda kesinlikle esnek değildir. Bunlar ses kartı için belirli ayarları beklerler ve aksi takdirde çalışmayı ret ederler. Soundblaster uyumlu bir ses kartının standart ayarları kesme isteği için “5”, DMA kanalı “1”, port adresi “220h” ve MIDI bağlantı noktası için de “300h” adresidir. Ancak bu ayarların, bilgisayarınızda meydana gelebilecek muhtemel bir kaynak çakışması nedeniyle herhangi bir sonuç vermemesi ile karşılaşabilirsiniz. Karşılaştığınız kaynak çakışmalarını çözmeyecek olursanız, ses imkanlarını tam olarak kullanamazsınız. DOS oyunlarındaki ses kalitesi çok düşük Oyundaki seslerin hiç kullanılamaması veya sadece kısmen kullanılabilmesinin, çok sayıda ve ses kartı türüne bağlı olarak farklı nedenleri olabilir. Bazı oyunlar sadece Adlib ve Soundblaster kartları için ses desteğine sahiptir. Ancak bazı kartların Soundblaster uyumluluğu için ilk olarak ek bir sürücü kullanması ve bu sürücünün, oyun Windows altında çalıştırılsa dahi mutlaka oyun başlatılmadan önce yüklenmesi gerekir. Bu nedenle sürücünün devamlı kullanılabilir olması için AUTOEXEC.BAT dosyasına eklenmesi gereklidir. Eğer Soundblaster veya uyumlu kartlarda hiçbir ses duyulamaması, eski veya çok seyrek de olsa yeni oyunların BLASTER değişkenlerini hiç kullanamıyor ya da yanlış kullanmasından kaynaklanıyor olabilir. Bu değişkenler, ses kartı parametrelerinin çalıştırılan programa aktarılabilmesi için gereklidir. Değişkenlerin kullanılıp kullanılmadığını aşağıdaki şekilde kontrol edebilirsiniz: 1. DOS komut satırında “SET [ENTER]” komutunu çalıştırın. İşletim sistemi bunun sonucunda tüm çevre değişkenlerinin bir listesini ekrana getirir. Eğer BLASTER değişkenleri kullanılıyorsa, liste içerisinde aşağıdaki gibi görünmelidir:
BLASTER=A220 I7 D1 P300 T1

Eşitlik işaretinin sağında, program tarafından okunacak ses kartı ayarları bulunur. Burada kullanılan parametrelerin anlamları aşağıdaki gibidir (MIDI

213

bağlantı noktası için kullanılan “P” değerinin, tüm ses kartları bu fonksiyonu desteklemediği için seçimlik olduğuna dikkat etmelisiniz): Kayıt A220 I7 D1 P300 T1 Örnekteki Değer Kullanılan port adresi 220h Adresi Kullanılan kesme isteği IRQ 7 Kullanılan DMA kanalı DMA 1 MIDI bağlantı noktası için kullanılan port 300h Adresi adresi Soundblaster versiyon numarası (Değiştirilmez) 1 Açıklama

Tablo 8.1: BLASTER parametrelerinin anlamları

Harflerin arkasındaki sayıları sadece örnek olarak kullanmalısınız. Kullandığınız değişkenlerin sizin kartınıza uygun olması gereklidir. Soundblaster versiyonları takip eden tabloda ayrıca açıklanmışlardır. Versiyon numarası T1 T2 T3 T4 T5 T6 Kart tipi Soundblaster 1.0 ve 1.5 Soundblaster Pro Soundblaster 2.0 Soundblaster 4 Soundblaster Pro MCV (Microchannel) Soundblaster 16 ASP

Tablo 8.2: Soundblaster versiyon numaralarına bakış

2. Eğer BLASTER değişkeni henüz bilgisayarınızda tanımlanmadıysa, gerekli tanımlamayı aşağıdaki komutu kullanarak yapabilirsiniz.
SET BLASTER = Ax Ix Dx Tx

3. Yukarıdaki “x” yerine uygun parametrelerin kullanılması gereklidir. Ancak bu yöntemin dezavantajı, bilgisayar kapatılıp açıldıktan sonra söz konusu komutun bir kez daha çalıştırılması zorunluluğudur. Bu dezavantajı ortadan kaldırmak için söz konusu komutu AUTOEXEC.BAT dosyasına ekleyerek, bilgisayar her açıldığında otomatik olarak çalıştırılmasını sağlamalısınız. 4. Eğer AUTOEXEC.BAT dosyasında SET kaydı bulunuyorsa ancak çevre değişkenleri arasında görünmüyorsa, çevre alanı çok küçük olabilir ve bu nedenle söz konusu değişkenler çevre değişkenleri arasına kaydedilemiyordur. Eğer çevre alanı tamamen doluysa veya yeterli boş yer yoksa büyütmeyi denemelisiniz. Bunun için CONFIG.SYS dosyasını bir editör yardımıyla açın ve aşağıdaki kaydı genişletin:
SHELL=C:\WINDOWS\COMMAND\COMMAND.COM C:\WINDOWS\COMMAND /P /E:512

214

İfadede yer alan “/E:” parametresi çevre alanının büyüklüğünü belirlemek için kullanılır ve büyüklük direkt olarak Byte cinsinden belirlenir. Environment hafızasının standart büyüklüğü 256 Byte’tır ve 160 ile 32.768 Byte arasında değerler alabilir. Pratikte 512 veya 1.024 Byte değerlerinin yeterli olduğu söylenebilir. DOS’un sorunsuz olarak çalışması için diğer değerlerin de eksiksiz olarak girilmesi gereklidir. Eğer CONFIG.SYS dosyasında bir SHELL kaydı varsa, bunun değerini de yükseltmelisiniz. SHELL kaydında, buradaki örnekte olduğu gibi farklı parametreler de bulunuyorsa bunları kesinlikle silmemelisiniz. Aksi takdirde sistemin bir sonraki açılışı sırasında sorunlar ile karşılaşabilirsiniz. Normal müzik dinleyebilmenize rağmen dijital efektler çalışmıyorsa ses kartının DMA ayarlarını kontrol etmelisiniz. Eski oyunlar inatçıdır ve sadece DMA’nın bir numaralı kanalını kullanmak isterler. Eğer ses kartınız için başka bir DMA kanalı ayarlandıysa DMA kanal değerini “1” olarak değiştirmeyi deneyin. Diğer ek kartlar ile DMA çakışması yaşamamak için bir numaralı DMA kanalının boş olup olmadığını Aygıt Yöneticisi’ni kullanarak kontrol edebilirsiniz. Kullanılan sistem kaynaklarının (DMA kanalları da bunlar arasında yer alır) listelenmesi konusuna 15. bölümde değinilecektir. Şayet söz konusu kanal başka bir kart tarafından kullanılıyorsa söz konusu kanalı, ses kartının kullanımına sunmak için kartın ayarlarını uygun şekilde değiştirmelisiniz. Windows, DMA kanallarının değiştirilmesi sırasında mutlaka bilgilendirilmelidir. Bunun nasıl yapılacağını da 15. bölümde bulabilirsiniz. Bazı oyunlar sistem hafızasını yoğun bir şekilde kullanırlar. Program çalıştırılırken yeterli boş hafıza alanı işletim sistemi tarafından kullanıma ayrılmazsa programın, ses kartının tüm veya bazı özelliklerini desteklememesi sorunu ortaya çıkabilir. Bazı oyunlar çalıştırıldıklarında, bilgisayar tarafından yeterli hafıza alanı ayrılmazsa bir hata mesajı ile durumu bildirirler. Hafıza ihtiyacı hakkındaki daha ayrıntılı bilgi için kullanım kitapçığına veya eğer varsa, oyunun kurulu olduğu dizindeki bir metin dosyasına bakabilirsiniz. MS-DOS konfigürasyonunu hazırlamak Windows altında çalışan DOS oyunları normalde ses kartı için gerekli olan DOS sürücüsüne, Windows kendi sürücüsünü kullanıma sunacağı için ihtiyaç duymaz. Program, MS-DOS modunda çalıştırılırsa, yani Windows’un kapalı olduğu durumlarda, gerekli olan sürücülerin CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT sürücülerinde kayıtlı olmaları gereklidir. Oyun kendi MS-DOS konfigürasyonunu kullanması gerekiyorsa PIF dosyası olarak adlandırılan bir kısayol üzerinden çalıştırılır.

215

1. Söz konusu PIF dosyası uygun şekilde ayarlanmış veya eğer henüz yoksa yeni oluşturulmalıdır. PIF dosyası zaten mevcutsa gezgin penceresinde üzerine sağ tuşla tıklamanız yeterli olacaktır. Buna karşılık henüz PIF dosyası yoksa programın çalıştırma dosyasına sağ tuşla tıklamalısınız. 2. Şimdi ekrana gelen nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutuna tıklayın. 3. Ekrana gelen penceredeki PROGRAM kartını etkinleştirin ve burada bulunan GELİŞMİŞ düğmesine tıklayın. 4. Şimdi programa özel bir MS-DOS konfigürasyonu hazırlamak için sadece MS-DOS Kipi seçeneğini işaretlemeniz ve ardından YENİ MS-DOS Konfigürasyonu Belirle öğesini etkinleştirmeniz gerekiyor. 5. Şimdi ek kayıt komutlarının kullanılacağı CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT dosyalarını uygun şekilde düzenleyebilirsiniz. Tüm düzenlemeleri yaptıktan sonra her iki pencereyi de TAMAM düğmesine tıklayarak kapatın. Eğer saha önce PIF dosyası mevcut değilse şimdi çalıştırma dosyası ile aynı isimde ve PIF uzantısına sahip olarak Windows tarafından otomatik oluşturulacaktır. DİKKAT! Programın çalışması için gerekliyse BLASTER değişkenlerini eklemeyi de unutmamalısınız. MIDI çalışmıyor MIDI bağlantı noktası MPU-401 olarak adlandırılır. Bu, Roland firması tarafından hayata geçirilmiştir ve şu anda standart olarak kabul edilmiştir. Bağlantı noktası bazen General MIDI olarak da adlandırılır. MIDI çalındığı zaman ses çıkmaması sorunu genellikle aşağıdaki nedenlerden kaynaklanmaktadır: Eski ses kartları kendi bağlantı noktalarına sahiptir ve bunlar MPU-401 standardına uygun değildirler. Ancak genellikle bir sürücü yardımıyla MPU401 uyumlu hale getirebilirsiniz. Bazı ses kartları MPU-401 bağlantısı sunarlar ancak DOS oyunlarının kullanmasına imkan tanımazlar. Zamanında yaygın olarak kullanılan Soundblaster AWE32 ses kartının da MIDI problemleri vardı. İlk kartlar, görevlerini tam olarak yerine getiren bir MPU-401 bağlantısı bulunmuyordu. Bu kartlar ile, ancak oyunlar direkt olarak MIDI fonksiyonlarını kullandığı zaman MIDI zevkine ulaşabilirsiniz. Yada beraberinde sunulan AWEUTIL.EXE aracını kullanabilirsiniz. Bu program, farklı MIDI şartnamelerinin emülasyonu imkanını sunuyor. Ancak sizin bilgisayarınız için geçerli olan klasör konumlarını belirtmeye dikkat etmelisiniz.

216

c:\sblaster\aweutil.exe /em:gm c:\sblaster\aweutil.exe /em

Joystick, MIDI’iyi devre dışı bırakıyor Ses kartının arkasındaki 15 kutuplu bağlantı yuvası bir Gameport ve MISI bağlantı noktası içerir. Ses kartına bağlandığı zaman MIDI bilgi iletimini kısa devre yapan joystickler (veya diğer oyun kumandaları) vardır. Bunun sonucunda MIDI bağlantı noktası devre dışı bırakılır ve programlar tarafından artık kullanılamaz. Bazı oyun kumandaları isteğe bağlı olarak USB bağlantı noktası üzerinden de kullanılabilirler. Ayrıca ek bir oyun kartı kullanma imkanına da sahipsiniz. Bu kartlar üzerinde, iki kişinin aynı anda farklı oyun kumandaları kullanmasına imkan tanıyan iki ayrı joystick portu bulunur. Ancak bu durumda ses kartı üzerindeki oyun portunu devre dışı bırakmayı unutmayın. Aksi takdirde her iki oyun portunun çakışması gibi bir sorun ile karşılaşabilirsiniz. Ses kartı üreticileri ayrıca adaptör kablosu da sunarlar. Bu kablo, bağlanan cihazların birbirlerini bloke etmelerini engellemek için bağlantı noktasını ikiye ayırır.

8.2 Ses çıkışı sırasında bilgisayar kilitleniyor
Bu sorun, genellikle bir cihaz çakışmasından kaynaklanır. Ses kartı kullandığı kaynaklardan birini (kesme isteği, port adresi veya DMA kanalı) başka bir cihaz tarafından da kullanılıyordur. İlk olarak çakışma olup olmadığını kontrol edin. Bunun için 15. bölüme bakabilirsiniz. Bazı ses kartları UMB’de (Upper Memory Block) ek olarak bir hafıza penceresine ihtiyaç duyarlar. Diğer tüm programların tabii ki bu alandan uzak tutulmaları gereklidir. Bu hafıza alanı Aygıt Yöneticisi ile rezerve edilebilir. Bunun için 15. bölümden okumaya devam edin. Aztech’in Galaxy Pro ses kartı, 1 MB veya 2 MB ekran kartları ile beraber kullanıldığında sistem kilitlenmelerine neden olabiliyor. Bunun nedeni ise ses ve ekran kartı arasında DMA çakışmalarının ortaya çıkmasıdır. Ancak SYSTEM.INI dosyasında değişiklik yaparak çakışmanın meydana gelmesini engelleyebilirsiniz. SYSTEM.INI dosyasında “sgnxp16.drv” kaydını arayın. Burada SYSTEM.INI dosyasına 1MB ekran kartı için “dmabuf=4” ve 2 MB için de “dmabuf=8” kaydını ekleyin. Paralel bağlantı noktasında ECP modunu kullanıyorsanız, bunun için de bir DMA kanalı gerekecektir. Eğer ses kartı da bu DMA kanalını kullanıyorsa bilgisayarınız kilitlenecektir. Bu nedenle her iki bileşenden birinin kullandığın DMA kanalını değiştirmeli veya BIOS’dan bağlantı noktası için ECP modunu devre dışı bırakmalısınız.

217

Kullandığınız ses kartının sürücüsü Direct X uyumlu olmayabilir. Bunun için kartınızın daha yeni sürücüsü olup olmadığını kontrol etmelisiniz.

8.3 Ses kartı rahatsız edici sesler çıkartıyor
Yazdırma esnasında dikkat çeken sesler Bu sorunun nedeni, ses kartınızın kesme isteğinin çağrılması nedeniyle bir kesme isteği çakışmasının ortaya çıkmasıdır. Bir çok ses kartının kesme isteği, üretici tarafından Interrupt 5 veya 7 olarak belirlenmiştir. Bu, Default Configuration olarak adlandırılan, önceden tanımlı varsayılan değerlerdir. Ancak bu kesme istekleri standart olarak birinci (IRQ 7) veya ikinci (IRQ 5) paralel bağlantı noktası tarafından da kullanılabilir. Bu sorunu çözebilmek için ses kartının kesme isteğinin değiştirilmesi gereklidir. Bu değişiklik eski oyunlarda, bunlar Soundblaster kartları için sadece Interrupt 5’i kabul ettikleri için ses sorunları yaşanmasına neden olabilir. Ses kartının kesme isteği ayarları değiştirilirse Aygıt Yöneticisi’ndeki ayarların da uygun şekilde yeniden belirlenmesi gereklidir. Bu, ses kartı desteği olması dolayısıyla tabii ki MS-DOS ses kartı sürücüsüne ihtiyaç duyan DOS programları ve oyunları için geçerlidir. BLASTER değişkenlerini kullanıyorsanız, bunların da uygun şekilde ayarlanmaları gereklidir. İhtiyaç duyulmayan kanalları kapatmak Eğer bir süre ihtiyaç duymayacaksanız mikrofon girişini kapatmalısınız. Bunun için YÜRÜTME DENETİMİ penceresini açın. Bu pencere üzerinde sürücüye bağlı olarak SESSİZ gibi bir seçenek bulunur. Bu seçeneği işaretleyin ve mikrofon girişi bir daha rahatsız etmesin.

218

Resim 8.6: Windows 2000 Yürütme Denetimi penceresi kullanılarak mikrofon girişinin kapatılması.

Bu durum tabii ki diğer tüm kaynaklar için de geçerlidir. Örneğin, Line In veya Aux. Müzik seti bağlantısında çıkan gürültüler Bu, tipik 50 Hz’lik şebeke gürültüsüdür. Bunun nedeni PC ve müzik seti arasındaki bağlantı farkıdır. Farklı bağlantı noktalarına bağlı olarak eşitleme akımları kullanılır ve bunun sonucunda söz konusu şebeke gürültüleri ortaya çıkar. Eğer koruma izolasyonu olmayan (Elektrik fişinde topraklama ucu olmalıdır) bir kuvvetlendirici/alıcı söz konusu ise ses kartı ile müzik seti arasındaki ayrı bir aktarıcı kullanılmalıdır. Bu sayede herhangi bir düzeltmeye ihtiyaç duyulmayacaktır. Eğer koruma izolasyonlu bir model söz konusu ise sorun, müzik setinin anten bağlantısından kaynaklanıyor olabilir. Bu sorunu çözmek için anten kablosu ile anten girişi arasında özel bir filtre kullanabilirsiniz.

8.4 Resim görüntülerken veya sürücü erişimi sırasındaki cızırtılar
Bu noktada gürültü kaynağı olarak ekran kartı veya sabit disk denetleyiciler gibi diğer sistem bileşenleri de dikkat çekebilir. Veri aktarımındaki hızlı yoğunluk değişiklikleri bu tür sistem değişkenlerinin bir mini kaynak olarak etki etmesine neden olabilir. Ses kartı ise söz konusu frekans değişikliklerini cızırtı veya benzeri sesler ile ortaya çıkartır. Bunun için ses kartı ile hoparlörler arasındaki mesafeyi mümkün olduğunca arttırabilirsiniz. Söz konusu gürültülerin nedeni dengesiz gerilimler sunan güç kaynağı da olabilir.

219

8.5 Müzik CD’lerinden ses çıkmıyor Bu paragrafı, eğer CD-ROM sürücünüzün ses çıkışını özel bir audio kablosu ile ses kartına bağladıysanız dikkate almalısınız. Müzik CD’sinin oynatılması ile ilgili diğer sorunlar için 5. bölüme göz atmalısınız. Denetim Masası içerisindeki çoklu ortam ayarlarını kontrol edin. CD oynatma sesi buradaki Müzik CD’si kartı üzerinden ayarlanabilir.

Resim 8.7: CD sesi en düşük seviyede.

Ayrıca CD-ROM sürücünün ve ses kartının cihaz sürücülerinin doğru yüklenip yüklenmediğini de kontrol edin. Bunun için gerekli seçenekleri Aygıt Yöneticisi listesindeki söz konusu aygıtlara ait öğeleri fare ile tıklayarak seçin. Artık Özellikler komutuna tıklayarak cihazların kullanım durumunun ekrana getirilmesini sağlayabilirsiniz AYGIT YÖNETİCİSİ, AYGIT DURUMU kutucuğunda seçili bileşen hakkında bilgi verir. Problem çözümü ile ilgili daha ayrıntılı bilgi için 15. bölüme bakabilirsiniz. Ses kartı ile CD-ROM sürücü arasındaki bağlantı kablosunun takıldığından ve uçlarının her iki tarafta da doğru yerlerde bulunduğundan emin olun. Bu arada doğru audio kablosu kullanıp, kullanmadığınızı da kontrol edin. CD-ROM sürücüleri ve ses kartları farklı türde bağlantı noktaları bulundurdukları için söz konusu bağlantı kablosunun standart olarak kullanılan tek bir formu

220

yoktur. Bunun sonucunda CD-ROM sürücü ile beraber verilen audio kablosunun ucunun ses kartı üzerindeki bağlantı noktasına uymaması veya yanlış bağlanması durumu ile karşı karşıya kalınabilir. Eğer bu tür bir sorun ile karşılaşırsanız uygun bir bağlantı kablosu aramalı veya yeteneklerinizi ortaya sererek yeni bir kablo hazırlamalısınız. Bunun için yanlış bağlantı ucu yerine yeni, uygun bir kablo ucu edinmeli ve bunu yanlış ucun yerine lehimlemelisiniz. Audio kablosu standardı olmadığından dolayı, üç ve dört kutuplu olmak üzere iki farklı bağlantı kablosu bulunur. Dört kutuplu kablo da toprak için sol ve sağ kanallar ayrı ayrı kullanılırken, üç kutuplu kabloda da tek bir toprak yolu bulunur. Uygun bağlantı yerleşimini, CD-ROM sürücünün ve ses kartının dokümantasyonlarından öğrenebilirsiniz. Eğer sahip olduğunu kullanım kitapçığı İngilizce ise LINE IN (Audio girişi) ve LINE OUT Connector’larına (Audio çıkışı) ait bağlantı ucu yerleşimlerini aramalısınız. Eğer bu konuda hiçbir bilgi bulamazsanız veya açıklama yeterli değilse ses kartı veya CD-ROM sürücü üreticisinin web sayfasına başvurmalısınız. Eğer burada da yeterli bilgi bulamazsanız bir uzmandan yardım istemelisiniz. Standardın bulunmaması, tüm bağlantı noktaları için mekanik olarak uygun olan bir audio kablosunun olmadığı anlamına geliyor. Üreticiler, aşağıdaki tabloda da açıklandığı gibi aynı görünün bağlantı uçlarında bir farklı kullanım yollarına başvuruyorlar. Güncel CD-ROM’larda hemen hemen standart haline gelmiş bir yerleşim dikkat çekiyor. Eğer yerleşim konusunda emin olamadıysanız, CD-ROM sürücünüzün kasasına göz atabilirsiniz. Bağlantı yerleşimi normalde burada yazılıdır. Cihaz Ses Kartları Soundblaster MediaVision AS-16 Logitech SM-16 Standart Yerleşimler MPC-Standart çıkışı ATAPI-sürücü çıkışı
Tablo 8.3: Pin yerleşimleri

Pin 1

Pin 2

Pin 3

Pin 4

Toprak Sol Toprak Sağ Toprak Sağ Sol Sağ

Toprak Sağ Toprak Sol Toprak Sol

Toprak Toprak Sağ Toprak Toprak Sol

Audio kablosunun değiştirilmesi Artık audio kablosunu tabloya uygun bir şekilde değiştirmelisiniz. Eğer sürücünüzü bu tabloda bulamazsanız veya bir Soundblaster kartına sahip değilseniz el kitapçığını kontrol edin veya ses kartı ve CD-ROM sürücünüzün web sayfasına başvurun.

221

Mitsumi FX001D ve bir Soundblaster kartı arasındaki audio bağlantı kablosunu nasıl hazırlayacağınız örnek olarak açıklanacak. Bu iki cihaz arasındaki bağlantı 180 derece farklı yani ters yönlü. Ancak kullanılan bağlantı ucu yön korumalı olduğu için sadece diğer tarafına döndürülerek kullanılması mümkün değildir. 1. Bağlantı ucunu, kablodan çıkartın. Bunun için fişteki metal bir çıkıntıyı engelleyen plastik kilidi dikkatli bir şekilde yukarı kaldırmalısınız. 2. Şimdi açıkta kalan kabloları kullandığınız cihaza uygun yerleşim şeklini kullanarak tekrar fişe yerleştirin. 3. Audio kablosunun her bir ucunun yerine tam olarak oturup oturmadığını kontrol etmek için her bir teli dikkatli bir şekilde çekin. Tam olarak yerleşmeyen bir uç ileride çıkabilir ve yeni ses sorunlarına neden olabilir.

Resim 8.8: Audio kablosunun yerleşimi

CD sürücüye dijital bağlantı Audio bilgileri, CD-ROM sürücünün üzerindeki S/PDIF çıkışı kullanılarak ses kartına direkt olarak aktarılabilirler. Ancak bunun için aşağıdaki noktalara dikkat edilmesi gereklidir: CD-ROM sürücünün S/PDIF çıkışı kullanılarak sadece audio CD’lerindeki veriler aktarılabilir. MP3 CD’sinin dinlenmesi mümkün değildir. Bazı kartları (örneğin, Terratec Sixpack 5.1+), bir jumper ayarı ile farklı bir giriş bağlantısı sunar. CD sürücü, ses kartının dijital girişi ile eş zamanlı çalışamazsa CD oynatılacak ancak ses çıkmayacaktır. Bu duruma farklı bir ayar kullanın. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için ses kartınızın kullanım kitapçığına göz atabilirsiniz.

8.6 Ses kayıt edilemiyor
Ses kayıt etmek için kullanılan yazılımların konfigürasyonu doğru yapılmamış olabilir.

222

İlk olarak kayıt sesinin yeteri kadar yüksek olup olmadığını kontrol edin. Kayıt sesinin yüksekliği ses özellikleri penceresi üzerinden ayarlanır. Buradaki ses derecesini kontrol edin ve gerekirse kontrollü bir şekilde yükseltin. Bu ses ayar çubuğunun altında SESSİZ seçeneği bulunur. Bu seçenek, ses kaydı yapılabilmesi için mutlaka işaretsiz olmalıdır.

Resim 8.9: İlgili ayarlar ses özellikleri penceresinden ulaşılabilir.

Kullandığınız yazılımın konfigürasyon seçeneklerini ve ses kaydı için kullandığınız cihazın üzerinde ayrı bir düğmenin olup olmadığını kontrol edin.

223

Mikrofon çalışmıyor veya çok sessiz

Resim 8.10: Mikrofonun kayıt sesi yüksekli ayarı

Eğer ses kaydı için mikrofon kullanacaksanız mikrofon bağlantısının doğru olup olmadığını kontrol edin. Mikrofon, kendi üzerinde özel bir açma/kapama düğmesine sahip olabilir. Kayda başlamadan önce mikrofonun açık olup olmadığını kontrol edin. Ses özellikleri penceresindeki mikrofon ses yükseklik ayarını kontrol edin. Mikrofondan ses alınabilmesi için buradaki SESSİZ seçeneğinin işaretsiz olması gereklidir. Tüm mikrofonlar, ses kartı üzerindeki mikrofon girişinin çalışma şartlarını yerine getiremeyebilirler. Eğer mikrofon tarafından kullanılan gerilim çok düşükse ses kartı mikrofon alınan ses seviyesini anlayamaz ve bu nedenle yaptığı kayıt yetersiz olabilir. Bazı sürücüler, mikrofon sinyalinin (BOOST) seçeneği kullanılarak +20 dB yükseltilmesini mümkün kılarlar. Eğer bu seçenek kullanılmazsa mikrofon kayıt sesi yüksekliği yeterli olmayabilir. Ancak bu seçenek gürültü seviyesini de arttırır ve kondansatör mikrofonların kullanılması durumunda rahatsız edici seslerin ortaya çıkmasına neden olabilir.

224

Resim 8.11: Mikrofon sesi bu seçenekle yükseltilir

Kendinden kuvvetlendiricili bir mikrofon mu kullanıyorsunuz? Eğer cevabını evetse ilk olarak pillerini kontrol edin. Muhtemelen kullanılan piller bitmiştir ve değiştirilmeleri gereklidir. Dijital giriş çalışmıyor Ses kartı muhtemelen birden fazla dijital girişe sahiptir. Doğru girişi kullanıp kullanmadığınızı kontrol edin.Bazı ses kartlarında sadece bir harici optik giriş veya bir dahili koaksiyel giriş kullanılabilir. Bu tür kartlar üzerinde bulunan bir jumer yardımıyla uygun düzenlemeyi yapmalısınız. Bunun için ses kartınızın kullanım kitapçığına göz atmalısınız.

8.7 MIDI dosyaları oynatılamıyorlar
Bu durumda MIDI dosyalarının oynatılması ile ilgili konfigürasyonun doğru yapılıp yapılmadığını ve tabii ki etkinleştirilip etkinleştirilmediğini de kontrol edin. 1. Denetim Masası’nı açın. 2. Ekrana gelen penceredeki SESLER VE ÇOKLU ORTAM simgesine iki kere tıklayın.

225

3. Doğru MIDI cihazının seçilip seçilmediğini SES isimli kart üzerinden kontrol edin. Bir çok ses kartı sadece entegre OPL Synthesizer üzerinden dahili oynatmayı değil harici bir MIDI cihazının bağlanmasını da desteklerler.

Resim 8.12: Uygun MIDI cihazının seçilmesi

4. Ayrıca Windows kullanılmayan çoklu ortam ayarlarının kapatılmasını da mümkün kılar. Bunun için MIDI oynatma işlevinin kullanılıp kullanılmadığını AYGITLAR kartı üzerinden kontrol edin ve gerekirse etkinleştirin.

226

Resim 8.13: Kartın MIDI fonksiyonları devre dışı bırakılmış.

MIDI bağlantısı üzerinden klavye kullanma MIDI bağlantı noktasını kullanarak bir klavye bağladıysanız, klavye için uygun cihaz sürücüsünü de yüklemelisiniz. Söz konusu sürücünün Sequenzer yazılımından da seçilmesi şarttır. Klavye ile çalışırken sesin yüksekliği ile ilgili sorunlar yaşarsanız kullanılan kablo ses kartının girişi ile uyumlu olmayabilir. Ses kartı üreticileri, ses kartı modeli için uygun kablo seçimini programlarında bulundururlar. Joystick bağlandıktan sonra MIDI sesi çıkmıyor MIDI ve joystick, ses kartının bağlantı fişindeki birkaç veri yolunu paylaşırlar. Ancak bazı joystickler belirli MIDI yollarının kısa devre olmasını sağlarlar. Bu durumda bilgisayar mağazalarından uygun bir adaptör kablosu temin etmelisiniz.

227

8.8 Wavetable modülü tanınmıyor
Ses kartı üzerinde bulunan Wavetable kartı, Windows’un kurulumu esnasında MIDI çıkışı için kullanılacak standart oynatma cihazı olarak seçilmemiş olabilir. Windows, bunun yerini ses kartındaki FM Chip’ini kullanır. 1. Denetim Masası’nı açın. 2. Çoklu ortam özelliklerine ulaşmak için SESLER VE ÇOKLU ORTAM simgesine iki kere tıklayın. 3. Ekrana gelen penceredeki SES isimli kartı seçin. 4. Ekrana gelen pencere üzerinden harici MIDI bağlantı noktasını etkinleştirin. Takılan Wavetable kartı artık harici bir MIDI enstrümanı olarak algılanacak ve sorunsuz bir şekilde çalışacaktır.

8.9 Wav, MIDI ve MP3 dosyalarının kaydedilmesi ve oynatılmasındaki sorunlar
Ses dosyaları doğru oynatılmıyorlar Arka planda ekran koruyucusu veya virüs tarayıcısı gibi araçların çalışması müzikte kesilmelere veya zamanlama farklılıklarına neden olabilir. En sık kullanılan oynatıcılardan Winamp, bir virüs tarayıcısı ile çalıştığı zaman müzikte genellikle kesilmelere neden olur. Müzik keyfinizin kesintiye uğramaması için antivirüs programlarını o anda kapatabilirsiniz. Windows ve audio yazılımları hafızaya doymak bilmezler. Bunların, birbirlerinin çalışmalarını engellememeleri için SYSTEM.INI dosyasındaki aşağıdaki kaydı uygun şekilde değiştirmelisiniz: Dosyadaki “[vcache]” başlığının altına “maxfilecache=” kaydını eklemelisiniz. Bu kayda değer olarak da “4096” veya “8192” atamalısınız. Bu değişiklik sonucunda File Cache’ın büyüklüğü4 veya 8 MByte olacaktır. Bu büyüklük audio dosyalarının çalınması için normalde yeterlidir. Wav dosyaları yanlış kalitede kaydediliyorlar Windows, farklı kullanım amaçlarına uygun olarak çeşitli ses kayıt kaliteleri sunar. Windows standart olarak aşağıdaki değerleri kullanır:
CD kalitesi (44.1 kHz), Radyo kalitesi (22.05 kHz), Telefon kalitesi (11 kHz)

1. DENETİM MASASI’nda bulunan ÇOKLU ORTAM simgesine iki kere tıklayın. 2. Burada bulunan AUDIO isimli kartı etkinleştirin.

228

3. Şimdi ekrana gelen pencereden istediğiniz kayıt kalitesini belirleyebilirsiniz. Ses kayıt kalitesi haricinde Mono/Stereo ayarı yapabilir ve kullanılan veri biçimini değiştirebilirsiniz.

8.10 Ses çok kısık veya hiç yok
Windows, BAŞLAT/PROGRAMLAR/DONATILAR/EĞLENCE/SES DENETİMİ komutu ile ulaşabileceğiniz standart bir ses yüksekliği ayarlama penceresine sahiptir. Burada, ses kartınızın tüm ses seçeneklerini ayarlamanıza imkan veren bir Mixer tablosu kullanımınıza sunulmuştur. DİKKAT! Ses denetimi penceresine, menüler arasında dolaşmadan, hızlı bir şekilde ulaşmak için ses denetimi simgesini görev çubuğuna eklemelisiniz. Bunun için DENETİM MASASI’ndaki SESLER VE ÇOKLU ORTAM simgesine iki kere tıklayın ve ekrana gelen penceredeki Ses Ayarları başlığı altında bulunan SES DENETİMİNİ GÖREV ÇUBUĞUNDA GÖSTER seçeneğini işaretleyin. Bunun sonucunda görev çubuğundaki saat bilgisinin altında, ekranın sağ alt köşesinde bir hoparlör simgesi görünür. Bu simgeye bir kere tıklandığında ses yükseklik ayarı, iki kere tıklandığında ise tüm Mixer tablosu ekrana gelir.

Resim 8.14: Windows’un ses denetimi penceresi

Ses kartı sessiz Ses denetimi simgesini görev çubuğuna eklediyseniz, ses kartı çıkışının kapalı olup olmadığını söz konusu hoparlör simgesine bir kere tıklayarak kontrol edin. Eğer SESSİZ seçeneği işaretliyse ses çıkışı yani Master Volume kapatılmış demektir. Bu seçenekteki işareti kaldırdıktan sonra müzik keyfinize kaldığınız yerden devam edebilirsiniz. İPUCU! Görev çubuğundaki hoparlör simgesinin üzeri işaretli ise ses kartının çıkışı kapatılmıştır.

229

Resim 8.15: Ses kartının çıkışı kapatılmış

8.11 Dijital efektler çalınmıyor
Örneğin, dijital sistem seslerinde (Ses temaları) sadece bir tıklama veya hoparlörlerden garip, yani olması gerekenden farklı sesler çıkıyorsa ancak audio parçaları buna rağmen sorunsuz oynatılıyorsa DMA kanallarında bir çakışma vardır. Bu durumda okumaya 15. bölümden devam edebilirsiniz. Kaynak çakışmalarını nasıl çözebileceğinizi orada bulabilirsiniz.

8.12 Ses sistemleri açıklamaları
Yeni 3B ses teknolojisi sayesinde, tabii ki bu teknolojisi destekleyen oyunlar çok daha eğlenceli bir hal aldılar. Şu anda yeni ses kartlarının hemen hemen tamamı Dolby Pro Logic, Dolby 5.1( AC3), DTS veya THX biçimlerini destekliyor. Doğru bilgi ve uygun hoparlörler ile ses ve müzik keyfinizi katlayabilirsiniz. Quad Sound Q-Sound veya EAX olarak da adlandırılır. Ses kartı bunun için sadece 4 hoparlör kullanır ve merkezi bir hoparlöre ihtiyaç duymaz. Quad Sound bir çok oyun tarafından desteklenir ancak merkezi hoparlörü olmadığından dolayı Video DVD’lerinin oynatılması için uygun değildir. Dolby Surround Merkezi hoparlörü olmayan eski bir ses standardı. Dolby Surround teknolojisi eğlence endüstrisi tarafından geliştirilmiştir. Dolby Surround Pro Logic Dolby Surround’un geliştirilmiş bir versiyonu. Bu sistem dört kanala sahiptir ve iki tane ön, bir merkez ve bir Surround kanalı olarak dağıtılmıştır. Surround kanalı mono olarak kullanılır ve her iki Surround hoparlörünün arkasına dağıtılmıştır. Surround kodlaması normal Stereo sinyalinden elde edilir ve bu nedenle söz konusu ses standardı bir Stereo kanalı ile kullanılabilir.

230

Dolby Digital veya AC3 Bu, DVD Video’larda yaygın olarak kullanılan bir ses biçimidir. Dolby Digital 5.1 olarak da adlandırılır. Bu biçimde iki ön, iki arka, bir merkez ve bir Subwoofer kanalı (1. Kanal) olmak üzere toplam altı ayrı ses kanalı kullanılır. Bu düzenleme sayesinde filmlerdeki ortam seslerinin oda içerisinde gerçeklenmesi mümkün olmaktadır. Merkez hoparlör konuşmalar için kullanılır ve Subwoofer ise uygun ses yüksekliğinde ortam seslerinin hissedilmesini mümkün kılar. DTS Digital Theater Systems’in dijital 5.1 ses standardına karşı çıkardığı rakip bir ses biçimi. Dolby Digital ile arasındaki tek fark, audio bilgileri için daha düşük sıkıştırma oranları kullanmasıdır. THX Ses standardı değildir, ses sistemlerinin sahip oldukları ses kalitesini onaylayan bir sertifikadır. Lucasfilm Ltd, bu sertifika sistemini çoğunlukla Dolby Digital ve DTS sistemleri için kullanır. Ses sistemlerinden hiç biri yok Ses sistemlerinin kullanılabilmesi için bazı şartların yerine getirilmesi gereklidir. Aşağıdaki kriterleri kontrol edin: Kullanılan yazılım söz konusu ses sistemlerini desteklemiyordur. Yazılım veya DVD Videos’unun sahip olduğu ses sistemi farklı bir standarttadır. Ses kartı ayarlarından yanlış bir ses sistemi seçilmiştir. Örneğin, Dolby Digital 5.1 yerine DTS Ses kartı sürücüsünden yanlış hoparlör konfigürasyonu seçilmiştir.

231

Resim 8.16: Hoparlör sisteminizin kullanmak istediğiniz ses biçimine uygun olması gereklidir.

4 hoparlöre rağmen sadece öndekilerden ses geliyor Ses kartı Quad 4 kanal modunu kullanıyordur. Bu modda, Wav dosyaları ve audio CD çalardaki müzik sadece ön taraftaki hoparlörlerden dinlenebilir. 3B ses dinleyemiyorum Ses kartı stereo veya stereo X2 modunda çalışıyordur. Bu modda 3 boyutlu ses oynatılamaz. 3B ses desteğinin etkinleştirilip, etkinleştirilmediğini kontrol edin. Ses kartı üreticisinin hoparlörlerin yerleşimi konusundaki açıklamalarına dikkat edin. Yerleşim, sadece iki hoparlörün yeterli olduğu 3B çalışma modunda özellikle önemlidir (Aureal A3-D Audio). Bu ses sisteminde hoparlörlerin kullanıcının bakış yönüne göre 30 derce açıya sahip olmaları gereklidir.

8.13 Internet telefonunda ses sorunları
Full Duplex (her iki tarafında aynı anda konuşabildiği haberleşme) için ses kartının konfigürasyonun eksiksiz yapılması gereklidir. Eğer ses kesik kesik geliyorsa veya sadece Half Duplex haberleşme mümkünde aşağıdaki şartları sağlamalısınız: Sürücü ayarlarından Full Duplex’in etkinleştirilip etkinleştirilmediğini veya ses kartınızın bu modu destekleyip desteklemediğini kontrol edin.

232

Bazı ses kartlarının Full Duplex çalışabilmesi için yeni sürücülere ihtiyaç duydukları için kullandığı sürücüyü güncellemeyi deneyin.

233

9

9. Giriş cihazları ile ilgili sorunlar

Giriş cihazları bir bilgisayar için en az işlemcisi kadar önemlidir. Bunlar, kullanıcının bilgisayarı kullanabilmesi veya ne yapması gerektiğini söylemesinde yardımcı olarak kullanıcı ile bilgisayar arasında bir köprü oluştururlar. Bilgisayar, giriş cihazları olmadan, hafızası veya işlemcisi yokmuş gibi hareketsiz olurlar ve kendi başlarına çalışmak üzere programlanmaları dahi bilgi girişi olmadan mümkün değildir. Kullanıcı, bilgisayarını yapması gerekenler konusunda devamlı bilgilendirmek zorundadır. Bunun için bazen bir DOS komutu çalıştırılabilir, çalışılan programdaki bir düğmeye tıklanabilir veya uzay gemisini düşmanların üzerine sürmek için joystick hareket ettirilebilir. Bilgisayar kendi başına asla bir şey yapmaz. Giriş cihazlarındaki beklentilerde bu nedenle oldukça yüksektir. Maalesef bu cihazlar da, arızalı bir giriş cihazının tüm bilgisayarın kullanımını ne kadar zorlaştırabileceği göz önüne alındığında oldukça ciddi sorunlar ile karşılaşılabilir. Muhtemelen fareniz çalışmadığı zaman Windows’u ve üzerinde yüklü uygulamaları sadece klavye ile kullanmak zorunda kalmışsınızdır. Ve hızlı bir oyunun kahramanını joystick çalışmadığı zaman klavye ile yönetmek zorunda kalmak, tecrübeli joystick akrobatları için yorucu bir parmak savaşı anlamına gelir. Şayet klavye çalışmayı ret ederse bir DOS komutunu fare yardımıyla girmeye çalışabilirsiniz.

234

9.1 Klavye ile ilgili sorunlar
Klavye, bilgisayarın hala en önemli giriş cihazıdır ve klavye olmayan bir bilgisayar düşünülemez. Bilgi girmek için en çok kullanılan cihaz klavyedir ve bu durum gelecekte de değişmeyecek. Klavyenin çalışmaması, arızalı bir işlemci ile hemen hemen aynı derece önemlidir. Ancak buradaki tek fark maliyetlerde ortaya çıkar. 9.1.1 Bilgisayar açılışta “Keyboard Error” mesajı veriyor Bilgisayar, açılış sırasında klavyenin varlığını ve sorunsuz bir şekilde çalışıp çalışmadığını da kontrol eder. Klavyenin üzerindeki ışıkların, diğer bir değişle LED’lerin, bilgisayar açılırken kısa bir süre yanıp söndükleri dikkatinizi muhtemelen çekmiştir. BIOS, bu esnada klavyeyi tespit eder ve klavye denetleyicisini de test eder. Eğer bilgisayar bu aşamaya kadar sorunsuz geldiyse klavyeniz çalışıyor demektir. Ancak bilgisayarın açılışının yarıda kesilmesi ve “Keyboard Error” veya “Keyboard Failure” gibi bir hata mesajının ekrana gelmesi ile de karşı karşıya kalabilirsiniz. Bu, klavyeniz ile ilgili bir sorun olduğu anlamına gelir. Klavyenin kilitli olup olmadığını kontrol edin. Bir çok bilgisayar, kilitli klavyelere karşı yukarıda anlatıldığı gibi tepki verir. Klavye uzatması kullanıyorsanız klavyeyi bir de uzatma olmadan deneyin. Muhtemelen uzatma arızalanmıştır. Klavyenin fişinin tam olarak oturup oturmadığını kontrol edin. Bunun için fişini çıkartın ve daha sonra bilgisayara tekrar takın. Eğer sorun bundan kaynaklanıyorsa, klavye tekrar kullanılabilir hale geldiği zaman bilgisayar bir uyarı sesi çıkaracaktır. Eğer bilgisayar herhangi bir ses çıkarmazsa durum daha kötü demektir. Bir PS/2 fare ve yine PS/2 bağlantı noktasına sahip bir klavyeniz var ve bu giriş cihazlarını bilgisayar yeni mi bağladınız? Bu durumda cihazları takarken yanlışlıkla birbirlerinin bağlantı noktalarını kullanıp kullanmadığınızı kontrol edin. Klavye mi arızalı? Eğer başka bir klavye kullanma imkanınız varsa bilgisayarınızın bu klavye ile çalışıp çalışmadığını kontrol edin. Eğer söz konusu klavye sorunsuz çalışıyorsa klavyeniz tabii ki arızalı demektir. Şu anda 10 $’dan başlayan fiyatlarla zevkinize veya kesenize uygun bir klavye satın alabilirsiniz. Eğer klavye kablosu kesildiyse veya klavye denetleyiciniz arızalı ise kendiniz de tamir etmeyi deneyebilirsiniz. Ancak yeni bir kablo ve fişine (arızalı klavyenin fişi ir daha kullanılamaz) ödeyeceğiniz para ile yeni bir klavye satın alabileceğinizi de göz önünde bulundurmalısınız. Yeni bir denetleyici yerine klavye almanız daha faydalı olacaktır.

235

Eğer diğer klavye de çalışmayı ret ediyorsa sorun bilgisayarınızın anakartından kaynaklanıyordur. Aşağıdaki bölümlerde bu konu hakkında daha ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz. Klavye sigortası mı arızalı? Eğer anakartınızın garantisi devam ediyorsa şimdi değineceğimiz, ciddi olabilecek bu sorun kaynağını ortadan kaldırmak için kendi başınıza bir işlem yapmamalısınız. Klavye bağlantı noktası, anakartı korumak amacıyla bir sigorta ile donatılmıştır. Bu sigorta sayesinde klavyenin 5 V’luk besleme gerilimi aşırı yüklenmeye karşı korunur. Klavyenin tamamen kullanılamaz (Klavye üzerindeki tüm ışıklar sönükse) hale gelmesinin nedeni söz konusu sigortanın arızalanması olabilir. Bu, 5 V’luk gerilimin topraklanarak basit bir şekilde ölçülmesi ile tespit edilebilir. Klavyenin fiş yerleşimini kitabın sonundaki ekte bulabilirsiniz. Eğer bu gerilim elde edilemiyorsa söz konusu lehimlenmiş sigorta arızalı olabilir. Modern anakartlar SMD olarak adlandırılan özel sigortalar bulunur ve bu sigortanın yetkili bir servis tarafından değiştirilmesini sağlamalısınız. Klavye BIOS’u mu arızalı? Eğer klavye çıkışında 5 V’luk besleme gerilimini ölçebiliyorsanız sorunun klavye BIOS’u olabilir. Burada 40 ayaklı bir IC, modern anakartlarda bu lehimlenmiş olarak bulunur, söz konusudur. Bu nedenle söz konusu BIOS’un değiştirilmesi genellikle mümkün olmaz. Bu durumda klavyenizi değiştirmek zorundasınız. 9.1.2 USB klavye çalışmıyor Anakartın BIOS versiyonuna bağlı olarak USB klavye kullanarak BIOS ayarlarına ulaşmak mümkün olmayabilir. Klasik bir klavyeyi bir USB versiyonu ile değiştirebilmek için BIOS’un sadece normal USB desteği yeterli değildir. BIOS’un ayrıca USB klavyeyi de (Legacy Support) desteklemesi gereklidir. USB klavye kullanarak bilgisayarın BIOS’una erişmek ancak bu fonksiyon sayesinde mümkün olur. Bu desteği etkinleştirmek için ilk olarak klasik bir klavye ile BIOS ayarlarını açmalısınız. İlgili seçenek CHIPSET FEATURES OPTIONS (Award) veya ADVANCED CONFIGURATION SETUP (AMI) menülerinde bulunur. Bunun için kullanılan seçeneğin ismi USB KEYBOARD SUPPORT olabilir. USB klavye desteğini etkinleştirmek için söz konusu seçeneğin değerini ENABLED olarak değiştirin. BIOS’unun özel bir USB klavye desteğine sahip değilse BIOS ayarlarında değişiklik yapmak için elinizin altında devamlı olarak klasik bir klavye bulundurmak zorundasınız. 9.1.3 Tuşlar yanlış yorumlanıyor Siz, [K] tuşuna bastınız ancak bilgisayar ekrana “4” yazdı. Bu tür yanlışlıklar ile çok seyrek ortaya çıkar ve bu sorun özellikle çok sık yaşanmadığı için kullanıcının şaşırmasına neden olabilir.

236

Yazılımda mı sorun var? İlk olarak, söz konusu sorunun diğer yazılımlarda da ortaya çıkıp çıkmadığını kontrol edin. Eğer bu durum ile sadece tek bir programda karşılaşıyorsanız kullanım kitapçığına göz atabilir veya bir programlama hatası olup olmadığını öğrenmek için üreticinin web sayfasına göz atabilirsiniz.

9.1.4 Yanlış veya eksik klavye sürücüsü
Klavyeniz için doğru Yöneticisi’nden kontrol edin. sürücünün yüklü olup olmadığını Aygıt

1. BAŞlAT/AYARLAR/DENETİM MASASI komutunu kullanarak Denetim Masası penceresini açın. 2. Burada bulunan SİSTEM simgesine çift tıklayın ve ekrana gelen penceredeki AYGIT YÖNETİCİSİ kartını etkinleştirin. 3. Şu anda kullandığınız klavyenin görüntülenmesi için aygıt ağacındaki klavye simgesine çift tıklayın.

237

Resim 9.1: Yüklü klavyenin gösterimi

4. Normalde burada standart klavye yüklüdür. Eğer bu kayıt kullandığınız klavye ile uyumlu değilse doğru sürücüyü yüklemek zorundasınız. Gösterilen klavye türünü seçin ve pencerenin altındaki ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın. 5. Ekrana gelen penceredeki SÜRÜCÜ kartını etkinleştirin ve buradaki SÜRÜCÜYÜ GÜNCELLEŞTİR düğmesine tıklayın. 6. Uygun klavye türünü seçebilmek için TÜM DONANIMI GÖSTER seçeneğini işaretleyin. 7. Seçtiğiniz klavyeyi TAMAM düğmesine tıklayarak onaylayın. Sürücü yüklendikten sonra Windows’un yeniden başlatılması gereklidir.

Resim 9.2: Doğru klavye türünü buradan seçebilirsiniz

9.1.5 Sistemde virüs mü var? Sisteminize yerleşen bir virüs de klavyenin kesme isteğini gözetim altında tutarak söz konusu hatanın ortaya çıkmasına neden olabilir. Bunun için güncel bir antivirüs programı edinin ve sabitdiskinizi tarayın.Şayet program bir virüs tespit ederse disketlerinizi de kontrol etmeyi ve burada bulunan virüsleri de silmeyi

238

unutmamalısınız. Ayrıca virüs kullandığınız bir CD-Rom’dan da bulaşabileceği için şüphelendiğiniz disklerinizi de kontrol etmelisiniz. 9.1.6 Türkçe klavye sürücüsünde harfler karışıyor Bu tür sorunlarla genellikle İngilizce dilinin kullanıldığı oyunlarda karşılaşılır. Bu programlarda ekrana gelen sorulara “Yes” veya “No” cevabının verilebilmesi için kelimelerin ilk harflerine karşılık gelen tuşlara basılması gereklidir. Ancak AUTOEXEC.BAT dosyasında Türkçe klavye sürücüsünün yüklü olmasına rağmen doğru tuşlara basılamaması durumu ile karşılaşılabilir. Söz konusu sorunun nedeni oyunların klavye işlemlerini direkt olarak, yani klavye sürücüsünden önce klavye denetleyicisinden almasıdır. Bunun için basılan tuşun ASCII kodu yerine tarama kodu sorgulanır. İngilizce klavye ile Türkçe klavye arasında yerleşim farkı vardır. Bir çok programcı bu duruma dikkat etmediği için oyun sırasında tuşların işlevleri de değişiklik gösterebilir. Sonuç olarak bu tür oyunlar ve programlarda klavye ABD klavye sürücüsü yüklüymüş gibi kullanılır. Oyun kapatıldıktan sonra ise klavyenin tuşları eskisi gibi olur. 9.1.7 Tuşlar sıkışıyor veya çalışmıyorlar Klavye en çok kullanılan giriş cihazı olduğu için bu tür sorunlar ile sıkça karşılaşılabilir. Tuşların çalışmama nedeni genellikle yanlış kullanımdan kaynaklanır. Bir çok kullanıcı klavyenin tuşlarına sanki eski bir daktilo kullanıyormuşçasına şiddetli bir şekilde basarlar. Eğer sizde bu kuvvetli kullanıcılar arasında yer alıyorsanız klavyeniz bir süre sonra çalışmaktan vazgeçerse endişe etmenize hiç gerek yok. Eğer bir veya daha fazla tuş çalışamaz hale gelirse tamir edilmesi mümkün olmadığı için yeni bir klavye almak zorunda kalırsınız. Ancak bazen takılan tuşlar için farklı bir durum söz konusudur. Bu sorun klavye uzun zaman temizlenmediği zaman ortaya çıkar veya kendi içerisindeki mekanik bir aksamdan kaynaklanır. Çalışma sırasında klavyenin tuşları arasına neler birikebileceğini tahmin edemezsiniz. Burada, klavyenin üzerine dökülen kola ve kahve gibi içeceklerden bahsetmiyoruz bile. Tuşların altında klavye türüne bağlı olarak bir yay, lastik bir tampon veya esnek bir folyo bulunur ve bunlar üzerine basıldığında tuşun geri gelmesini sağlarlar. Klavyede zamanla biriken pislik bulaştığı tuşun ancak birkaç kez basıldıktan sonra geri gelmesine veya devamlı basılı kalmasına neden olabilir. Bazı durumlarda tuşun basılmasını saplayan plastik aksam da kırılarak söz konusu tuşun çalışmasını engelleyebilir. İnce bir madde ile (küçük düz tornavida yeterlidir) söz konusu tuşu yukarı doğru kaldırın. Yayın veya lastik tamponun yerine oturup oturmadığını kontrol edin ve gerekirse bunları temizleyin. Tuş bundan sonra genellikle sorunsuz bir şekilde çalışacaktır. Eğer klavyenin garanti süresi sona erdiyse klavyeyi sökerek genel bir temizlik yapabilirsiniz. Eğer klavye kasası sadece vida ile tutturulduysa

239

şanslısınız demektir. Aksi takdirde klavyenin her iki yüzeyini birbirinden ayırmak için kulakçıkları dikkatli bir şekilde kaldırmak zorunda kalırsınız. Klavye açıldığı zaman karşılaşacağınız pislik dikkatinizi çekecektir. Eğer başlamışken işinizi tam olarak yapmak istiyorsanız klavyeyi tamamen temizlemek için üzerindeki tuşları da tek tek (ancak dikkatli bir şekilde) sökebilirsiniz. Ancak tuşları sökmeden önce yerleşimine dikkat etmelisiniz. Aksi takdirde hangi tuşun nereye ait olduğunu bulmak biraz zaman alacaktır. Buradaki serbest, yani yapışkan olmayan pisliği rahatlıkla temizleyebilirsiniz. Bunun için tuşların arasını bir fırça yardımıyla almanız yeterli olacaktır. Eğer klavyenizin içerisinde esnek folyolar kullanılmışsa aşağıdaki folyo ile arasında yapışıp kalan pisliği bir elektronik iletken temizleyici yardımıyla silebilirsiniz. Son olarak, biraz önce söktüğünüz tuşları nemli bir temizlik bezi yardımıyla silin. Klavyeniz, topladıktan sonra hiç kullanılmamış temiz olacaktır. 9.1.8 Kablosuz klavye çalışmıyor Kablosuz klavyeler, çeşitli üreticilerin (örneğin, Microsoft ve Logitech) sundukları farklı modeller sayesinde son zamanlarda oldukça popüler bir hale geldiler. Bunların çalışma prensipleri klasik klavyeler ile aynı ancak tek fark bilgisayar ile veri alış verişi için radyo dalgalarını kullanmaları. Radyo bağlantısını test etmek Alıcıdan kaynaklanan sorunlar nedeniyle kablosuz bağlantı bazen kullanılamayabilir ve bunun sonucunda klavye çalışmaz. Klavye ve alıcı ünite üzerinde bir kanal çubuğu bulunur.. İlk olarak alıcıdaki ve daha sonra da klavyedeki tuşa bazın. Şimdi yeni bir bağlantı kurulacak ve klavye muhtemelen çalışmaya başlayacaktır.

Resim 9.3: Kablosuz masaüstü klavyesinin kanal düğmesi

Kablosuz klavyenin alıcı ünitesinin, diğer elektronik cihazlar ile arasındaki mesafenin en azından 20 cm olması gereklidir. Kablosuz bağlantının kalitesini arttırmak için alıcıyı uygun mesafeye yerleştirin.

240

Pillerin şarj durumunu kontrol etmek Kablosuz klavye PC ile direkt bağlantı kuramadığı için gerilim ihtiyacını üzerinde bulunan bir pil ile karşılar. Eğer pilin şarjı yeterli olmazsa klavye tanınamayacaktır. Bu durumda cihazının pillerini değiştirmelisiniz. Pillerin durumunu klavyenin özel yazılımını kullanarak Windows altından da kontrol edebilirsiniz. Sadece bir tanesi kullanılabiliyor Birkaç metrelik bir alan (ancak bitişik oda ve evlerinde dahil olduğu) içerisinde birden fazla kablosuz klavye veya fare kullanıldığı zaman cihazlar birbirlerinin çalışmasını etkileyebilirler. Bu durumda kablosuz klavye veya fareyi farklı bir kanal üzerinden kullanın. Bu konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgi için cihazlarınızın kullanım kitapçığına bakabilirsiniz.

9.2 Fare çalışmıyor
Giriş cihazlarının listesinde klavyenin hemen arkasından fare gelir. Programların fare ile kullanılmak üzere hazırlandığı Windows veya OS/2 gibi grafik kullanıcı arayüzlerine sahip işletim sistemlerinde farenin olmadığı düşünülemez. Bu “kemirgen” görevini yerine getirmezse grafik uygulamalarda çalışmak bir işkenceye dönebilir. 9.2.1 Tamamen devre dışı: Fare görevini ihmal ediyor Fare takılı değil mi? İlk olarak farenin bilgisayarınıza takılı olup olmadığını kontrol edin. Muhtemelen bağlantı kablosu çıkmıştır. Doğru bağlantı noktası mı seçili? Seri bağlantı noktasını kullanan bir fareye sahipseniz cihazın COM1 Veya COM2’ye bağlı olup olmadığını kontrol edin. Bazı fare sürücüleri cihazı ararken sadece bu iki bağlantı noktasını kontrol ederler. Bu durumda farenin COM3 veya COM4 portlarında kullanılması mümkün olmayacaktır. Eğer iki taneden fazla seri bağlantı noktasına sahipseniz ve hangisinin COM1 veya COM2 olduğunu bilmiyorsanız fareyi sadece diğer bağlantı noktalarında da denemeniz sorunu çözmeniz için yardımcı olacaktır. Ancak bir bağlantı noktasında çalışmazsa sorun başka bir nedenden kaynaklanmaktadır. PS/2 bağlantı noktası etkin mi? Windows, PS/2 farenizi tanımıyorsa söz konusu bağlantı noktası BIOS’dan devre dışı bırakılmış olabilir. İlgili seçenek Award BIOS’larında BIOS FEATURES SETUP menüsü altında bulunur. Burada bulunan PS/2 MOUSE FUNCTION CONTROL seçeneğinin değerini ENABLED veya AUTO olarak

241

değiştirmelisiniz. Ancak PS/2 bağlantı noktasının etkinleştirilebilmesi için bazen ana kadar üzerindeki bir jumper da yardımcı olabilir. Bunun için anakartınızın kullanım kitapçığına göz atmalısınız. Kızıl ötesi bağlantı noktası mı etkiliyor? Modern anakartlar entegre kızıl ötesi bağlantı noktasına da sahiptirler. Eğer bu bağlantı noktası etkinleştirilirse otomatik olarak COM2 bağlantı noktasını kaynaklarını kullanır. Eğer kızıl ötesi bağlantı noktasını kullanmıyorsanız BIOS’dan devre dışı bırakmalısınız. İlgili seçeneği modern Award BIOS versiyonlarında INTEGRATED PERIPHERALS menüsü altında bulabilirsiniz. Burada UART2 MODE seçeneği bulunur. Bunun değerini STANDART olarak değiştirirseniz kızıl ötesi bağlantı noktası ile ilgili tüm ayarlar da buna bağlı olarak değişecektir. Ancak tüm BIOS versiyonları bu seçeneğe sahip değildir. Muhtemelen karşılaşabileceğiniz diğer bir seçenek olarak UART2 USE INFRARED seçeneğinin değerini de DISABLED olarak değiştirmelisiniz. Kullandığınız bağlantı dönüştürücüsü doğru mu? Eğer PS/2 farenizi seri bağlantı noktasına bağlamak için beraberinde sunulan dönüştürücüsünü kullanmazsanız sorunlar ile karşılaşabilirsiniz. Logitech ve Microsoft’un fareleri başka üreticilerin dönüştürücüleri ile çalışmıyorlar. Eğer anakartınızın üzerinde sabit bir PS/2 bağlantı noktası yoksa ve bunun yerine sadece bir bağlantı için bir kablo uzatması kullanılıyorsa yanlış bir dönüştürücü söz konusu olabilir.Anakartlar üzerindeki bağlantı yerleşimi için her üretici kendi tekniklerini kullanır ve bu nedenle fişin sadece fiziksel olarak uygunluk göstermesi tek başına yeterli değildir. Mutlaka cihazın orijinal dönüştürücüsünü kullanın ve sahip olduğunuz dönüştürücü üzerinde uygun değişiklikleri yapın. Bağlantı noktasının yerleşimini anakartın kullanım kitapçığında bulabilirsiniz. USB fare Windows 95 altında çalışmıyor Buradaki karışıklık bir çok üreticinin farelerini sadece Windows 98 sürücüleri ile satışa sunmasından kaynaklanıyor. Ancak bu Windows 98 sürücüleri maalesef Windows 95 altında çalışmıyorlar. Ayrıca Windows 95’in tüm versiyonları da USB desteğine sahip değildir. Yanlış sürücü mü yüklü? Kullandığınız fare için doğru sürücünün yüklü olup olmadığını Aygıt Yöneticisi’ni kullanarak kontrol edin. Windows’un klavye ile kullanılması daha zor olduğu için yapmanız gereken işlemlere mümkün olduğunca ayrıntılı bir şekilde değindik. 1. Bunun içim ilk olarak [Ctrl]+[Esc] tuş kombinasyonunu kullanarak BAŞLAT MENÜSÜ’nü açın ve AYARLAR alt menüsüne ulaşmak için [L]

242

harfine, yada kullandığınız versiyona bağlı olarak “Ayarlar” kelimesindeki altı çizili harfin tuşuna basın. 2. DENETİM MASASI’nı [Enter] tuşuna basarak açın. 3. Ok tuşlarını kullanarak SİSTEM simgesini seçin ve [Enter] tuşuna basarak çalıştırın. 4. Ekrana gelen penceredeki AYGIT YÖNETİCİSİ kartını [Sağ Ok] tuşunu kullanarak seçin. Ancak bundan önce kart başlıklarının seçilene kadar [Tab] tuşuna basmak zorunda kalabilirsiniz. Bu durumda kartın ismi noktalardan oluşan bir dörtgen içerisinde görünecektir. 5. Ok tuşlarını kullanarak fare simgesini seçebileceğiniz cihaz listesini etkinleştirmek için [Tab] tuşuna basın. 6. Daha sonra sisteminizdeki yüklü fare türünü görüntülemek için sağ ok tuşuna basın. 7. Eğer burada görüntülenen tip kullandığınız fare ile uyumlu değilse doğru fare sürücüsünü yüklemek zorundasınız. 8. Aygıt Yöneticisi’nde görüntülenen fare türünü, ok tuşlarını kullanarak seçin. 9. Farenin özelliklerini kombinasyonunu uygulayın. ekrana getirmek için [Alt]+[Z] tuş

10. Pencere üzerindeki kartlar arasında gezinebilmek yani başlıklarının seçilmesi için [Tab] tuşuna basın ve daha sonra ok tuşlarını kullanarak SÜRÜCÜ kartını etkinleştirin. 11. Farenin sürücüsünü değiştirmek için [Alt]+[G] tuş kombinasyonunu uygulayın ve daha sonra ok tuşlarını kullanarak Sürücünün Konumunu Belirtmek seçeneğini işaretledikten sonra ileri gitmek için [Enter] tuşuna basın. Şimdi ekrana gelen penceredeki “Belirtilen konumdaki bütün sürücülerin bir listesini görüntüler...” seçeneğini ok tuşlarını kullanarak işaretledikten sonra [Enter] tuşuna basarak bir sonraki pencereye geçin. 12. Şimdi ekrana gelen penceredeki “Tüm donanımı göster” seçeneğini işaretleyin.

243

Resim 9.4: Uygun fare sürücüsünü buradan yükleyebilirsiniz.

13. [Tab] ve ok tuşlarını kullanarak kullandığınız fareye uygun üretici ve fare modelini rahatlıkla seçebilirsiniz. Gerekirse uygun sürücüyü farenin kurulum disketinden de yükleyebilirsiniz. 14. Ardından [Tab] tuşuna basarak TAMAM düğmesini etkinleştirin ve [Enter] tuşunu kullanarak bu düğmeye basın. Sürücü kurulumundan sonra Windows’un yeniden başlatılması gereklidir. Bunun için sadece birkaç tuşa basmanız yeterli olacaktır. Ancak eğer fare bundan sonra da çalışmazsa geriye başka bir şey kalmıyor. Fare sürücüsü ile ilgili sorunlar Fare sürücüsü ile ilgili sorunları fare imlecinin atlamasından veya farenin hiçbir işlem yapmamasından fark edebilirsiniz. Hem fare elektroniği hem de fare sürücüleri devamlı gelişim içerisinde oldukları için eski yazılım ve donanımlarla her zaman uyum içerisinde çalışmak zorunda değildirler.

244

Yeni bir fare sürücüsü her zaman eski farelerle uyumlu bir şekilde çalışmaz ve benzer şekilde, her ikisi de aynı üreticiye ait olsalar bile yeni bir fare de eski cihaz sürücüsü ile sorunlar yaşabilir. Eğer farenizin Windows 95/98 için sürücüsü yoksa ilk olarak uyumlu bir Windows 95/98 sürücüsü denemelisiniz. Bunun için cihazın üreticisini ve kullandığınız fare ile uyumlu bir modelini seçmelisiniz. Eğer fareniz sorunsuz bir şekilde çalışırsa geriye sadece DOS sürücüsünü yüklemek kalacaktır. Aksi takdirde cihazın beraberindeki disket içerisinde sunulan sürücüsünü yüklemelisiniz. Yeni farenizi MS-DOS modunda da kullanabilmek için işlgili DOS sürücüsünü mutlaka yüklemelisiniz. 9.2.2 Fare yerine klavye kullanmak Windows aslında fare olmadan da, yani sadece klavye üzerinden kullanılabilir. Ancak tahmin edildiğinden çok daha zor ve karmaşık olabileceği için mecbur kalmadıkça fareden vazgeçmemelisiniz. Ancak fareniz Windows altında çalışmadığı zaman ise hemen vazgeçmeyin ve klavyeyi fare gibi kullanabilmek için gerekli ayarları yapın. 1. Başlat menüsünü açmak için [Ctrl]+[Esc] tuş kombinasyonunu uygulayın. 2. Ok tuşlarını kullanarak AYARLAR öğesini seçin ve [Enter] tuşuna basın. Şimdi ekrana gelen alt menüzdeki DENETİM MASASI öğesini de ok tuşları yardımıyla seçin ve bir kez daha [Enter] tuşuna basın. 3. Şimdi Denetim Masası penceresi ekrana gelir. Şimdi ok tuşlarının yardımıyla ERİŞEBİLİRLİK SEÇENEKLERİ simgesini seçin ve çalıştırmak için [Enter] tuşuna basın. 4. Şimdi [Tab] ve ok tuşlarını kullanarak Fare kartını etkinleştirin. Buradaki “Fare Tuşları’nı kullan” seçeneğini işaretlemek için [Alt]+[F] tuş kombinasyonunu uygulayın. Şimdi Ayarlar düğmesini etkinleştirmek için [Alt]+[A] tuş kombinasyonunu uygulayın. 5. Şimdi ekrana gelen penceredeki “Kısayol kullan” seçeneğini etkinleştirmek için [Alt]+[K] tuş kombinasyonunu uygulayın.Yaptığınız değişikliklerin onaylanması için [Enter] tuşuna iki kere basın. Klavyenizi artık bir fare gibi kullanabilirsiniz. Bu özelliği istediğiniz etkinleştirmek veya devre dışı bırakmak için [Sol Alt] + [Sol Üst Karakter] + [Num Lock] tuş kombinasyonunu kullanabilirsiniz. Eğer klavye üzerindeki fare fonksiyonları etkinleştirilirse, [Num] tuşunu kullanarak imleç tuşları ile fare hareketi arasında geçiş yapabilirsiniz.

245

Resim 9.5: Klavye üzerindeki fare fonksiyonları etkinleştirilmiş

DİKKAT HATA! Bazı Windows versiyonlarında Hızlanmak ve Yavaşlamak için kullanılması söylenen tuşlar değiştirilmiştir. Doğru kombinasyonu aşağıdaki tabloda bulabilirsiniz. Fare İşlevi Fare imlecini hareket ettirmek Fare imlecini hızlandırmak Fare imlecini yavaşlatmak Tek tıklama Çift tıklama Sürükle ve bırak Tuş Yerleşimi Numara bloğundaki oklar ve köşegen hareketleri için [7], [9], [1], [3] [Ctrl]+ Numara bloğundaki ilgili tuş [Ctrl]+ Numara bloğundaki ilgili tuş Numara bloğundaki [5] Numara bloğundaki [+] Numara bloğundaki [0] ile seçmek ve yine numara bloğundaki [,] ile hedefe bırakmak

Tablo 9.1: Klavyedeki fare fonksiyonları için tuş yerleşimi

246

9.2.3 Fare MS-DOS modunda çalışmıyor Eğer fare sadece DOS altında çalışmıyorsa muhtemelen DOS fare sürücüsü yüklenmemiştir. MS-DOS sürücüsünün, Windows’dakinden farklı olarak ekstra kurulması gereklidir. 1. Bilgisayarı MS-DOS modunda çalıştırın. 2. Daha sonra fare ile beraber verilen kurulum programını çalıştırın ve DOS sürücüsünü yükleyin. 3. Sürücünün çalıştırılması için gerekli olan kayıt kurulum programı tarafından AUTOEXEC.BAT dosyasına eklenir. 4. Sürücünün yüklendikten sonra çalıştırılabilmesi ve farenin MS-DOS modunda kullanılabilmesi için daha sonra bilgisayarı yeniden başlatın. USB fare MS-DOS modunda çalışmıyor Bu durumda bir sürücü problemi söz konusudur. Sorunsuz bir sürücü temin etmek için fareyi satın aldığınız mağazaya başvurabilir veya üreticinin web sayfasına göz atabilirsiniz. 9.2.4 Fare imleci atlıyor Fare imlecinin atlaması sorunu ile klasik, toplu farelerde çok sık karşılaşılır. Bunun nedeni ise cihazın hareketi sağlayan aksamlarının kirlenmesidir. Bu fareler normalde bir mousepad veya düz bir yüzeye sahip olan çalışma masası üzerinde kullanılırlar. Farenin sahip olduğu top cihazın sabit yüzey üzerindeki hareketini, elektronik sinyallere dönüştürülebilmesi için, temas halinde olduğu alıcılara aktarır. Bu sinyaller daha sonra bağlantı noktası üzerinden bilgisayarda yüklü olan sürücüye aktarılır ve daha sonra fare imlecinin hareketine dönüştürülür. Masaüstü ve mousepad’in yüzeyi doğal olarak her zaman temiz olamaz. Bu hareket yüzeylerindeki tozlar ve saçlar farenin konumunun belirlenmesi için kullanılan hareketli disklere birikirler ve zamanla bu mekanik aksamın çalışmasına engel olurlar. Ayrıca söz konusu hareketli disklerin plastik aksamları da aşınarak kayganlıklarını zaman içerisinde kaybederler ve bunun sonucunda diskler yüzde yüz potansiyelle dönemezler. Fareyi temizlemek için altındaki kapağı açarak içerisindeki topu çıkartabilir ve topun üzerindeki tozları ve hareketli disklerde birin pislikleri bir, cımbız yardımıyla alabilirsiniz. CD Audio Player çalışıyor mu? Windows donatıları arasında yer alan Muldimedia Player aracının çalıştırıldığı zamanlarda da fare imlecinin atlaması sorunu ile karşılaşılabilir. Bu araç çalışırken fare fonksiyonları daha seyrek sorgulanır ve bunun sonucunda fare

247

imleci kesik kesik veya atlayarak hareket eder. Düşük hızlardaki eski bilgisayarlar için yapılabilecek tek şey sistem kaynaklarını daha az kullanan bir Multimedia Player kullanmaktır. Nispeten daha yeni bilgisayarlarda ise bu sorunla ile karşılaşılmaz. 9.2.5 Fare imleci hiç oynamıyor veya tek yönde hareket ediyor Fare kirlenmiş mi? Eğer fare artık çalışmıyorsa farenin altındaki kapağı açarak içerisindeki topu çıkartın ve hareketin bilgisayara aktarılmasını sağlayan diskleri parmaklarınızla hareket ettirin. Bu diskler çok yavaş dönecek veya hiç hareket edemeyecek kadar kirlenmiş olabilirler. Bu durumda fareyi temizlemeli ve düzenli aralıklarla kontrol ederek pislik birikmesini engellemelisiniz. Bağlantı noktası mı arızalı? Eğer ikinci bir seri bağlantı noktasına sahipseniz ve bir seri fare kullanıyorsanız farenizi bir kere de diğer bağlantı noktasında test edin. 1. Windows’u ve ardından bilgisayarınızı kapatın. 2. Fareyi diğer bağlantı noktasına bağlayın. 3. Windows’u u yeniden başlatın. Eğer fare sorunsuz bir şekilde çalışırsa sorun bağlantı noktasından kaynaklanıyor demektir. Bu durumda seyrek karşılaşılan bir durumda olsa söz konusu bağlantı noktası arızalanmış olabilir. Ancak bu bağlantı noktası bir şekilde BIOS’dan da devre dışı bırakılmış olabilir. Eğer BIOS’unuz bu tür bir fonksiyonu destekliyorsa BIOS ayarlarınızı kontrol edin ve gerekirse değiştirin. 1. Bilgisayarınızı açın ve başlangıç aşamasında BIOS Setup’ı etkinleştirin. 2. Burada bulunan PCI & ONBOARD I/O SETUP MENU (veya benzeri) menüsünü açın. 3. COM bağlantı noktalarından birinin DISABLED değerine sahip olup olmadığını kontrol edin. 4. Bu bağlantı noktasının değerini ENABLED olarak değiştirin. 5. Yaptığınız değişiklikleri kaydedin ve bilgisayarı yeniden başlatın. 9.2.6 Kablo mu yoksa fare mi arızalı? Eğer ödünç aldığınız fare çalışırsa fare kablosu veya farenin kendisi yani fare elektroniğinde sorun olduğu göz önünde bulundurulmalıdır. Farelerin satış

248

fiyatları yaklaşık olarak 8 Dolar’dan başladığı tamir etmeye değmeyecek ve bunun yerine yeni bir fare almak daha akılcı bir çözüm olacaktır. 9.2.7 Fare, çıkartılıp takıldıktan sonra Windows altında çalışmıyor Bu durum PS/2 fare kullanıldığı zaman ortaya çıkar. Fare sürücüsünün kesme isteği denetleyicisi PS/2 portundaki farenin yokluğunu fark eder ve ardından fareyi yazılımsal olarak desteklemeyi bırakır. Bu sorunun tek çözümü Windows’u kapatıp yeniden açmaktır. PS/2 bağlantı noktasının yeniden yorumlanabilmesi için, kullanılan BIOS versiyonuna bağlı olarak bilgisayarın da yeniden başlatılması gerekebilir. 9.2.8 Kablosuz fare sorunları Daha rahat hareket edebilmek ve çalışabilmek için kablosuz fareyi tercih eden kullanıcıların sayısı her geçen gün artıyor. Ancak bu cihazlarda da klasik farelerden farklı olarak kablosuz bağlantıdan kaynaklanan ek sorunlar ile karşılaşılabiliyor. Kablosuz fare tanınmadı İlk olarak radyo dalgası alıcısının bağlantı kablosunun doğru PS/2 yuvasına (klavyenin yerine) takılıp takılmadığını kontrol edin. Kablosuz farede kullanılan piller hala dolu mu? Fare sürücüsü pillerin şarj durumunu gösterme seçeneğine sahiptir. Gerekirse pilleri değiştirin. Fare ile alıcı ünite arasındaki kablosuz bağlantı kurulamıyor. Bağlantının yeniden kurulması için ilk olarak radyo alıcısının üzerindeki Connect ve ardından farenin üzerinden bulunan düğmeye basın.

Resim 9.6: Fare üzerindeki bağlantı düğmesi

Radyo dalgası alıcı ünitesinin güvenli çalışması için diğer elektronik cihazlar ile arasında yeterli mesafe (en az 20 cm) olmasına dikkat edin. Birkaç metrelik bir alan içerisinde birden fazla kablosuz fare ve klavye kullanılıyorsa bu cihazlar birbirlerinin çalışmalarını olumsuz

249

etkileyebilirler.Bu durumda farenizin başka bir kanal kullanmasını sağlayın. Bununla ilgili daha ayrıntılı bilgi için cihazınızın kullanım kitapçığına bakabilirsiniz. Logitech kablosuz farenin üzerindeki tuşlar çalışmıyor Eski bir Logitech fare yazılımının bilgisayar açıldıktan sonra Windows 98 altında kullanılması durumunda fare tuşları veya üzerindeki kaydırma tekerleği çalışmayabilir.Ancak bilgisayara bir veya birkaç kere daha yeniden başlatıldıktan sonra fare sorunsuz bir şekilde çalışmaya başlayacaktır. Bu sorunu çözüme kavuşturmak için http://www.logitech.com/cf/support/mousefiles.cfm adresine göz atabilirsiniz.

9.3 Joystick sorun çıkartıyor
Bir çok oyun fanatiği, çok daha etkili bir şekilde oyun oynayabilmek için joystick, Gamepad veya direksiyon setine sahiptir. Bu cihazların prensipleri temelde aynı olduğu için bu bölümde kolaylığı göz önünde bulundurularak sadece joystick olarak adlandırılacaklar. Bir joystick’in bilgisayara bağlanabilmesi için, genellikle ses kartlarının arkasında bulunan bir Gameport gereklidir. Ayrıca özel denetleyiciler üzerinde de bir Gameport bulunabilir veya üzerinde sadece Gameport bulunan kartları da piyasada bulmak mümkündür. Ayrıca modern joystick’ler seri bağlantı noktası veya özellikle USB üzerinden de kullanılabilirler. Ve diğer tüm bilgisayar donanımlarında olduğu gibi joystick’ler de sorunların ortaya çıkmasına neden olabilirler. 9.3.1 Joystick tanınmadı Oyunlar ve test programları joystick bulamıyor Joystick kullanımı genellikle böyle başlar. Kurulu bir ses kartı veya ayrı bir Gameport var be joystick çalışmıyor. Burada ilk olarak joystick’in doğru bağlanıp bağlanmadığı kontrol edilmelidir. Muhtemelen bilgisayar bağlantısını sağlayan kablosu çıkmıştır. Eğer bağlantılarda sorun yoksa hemen ardından Gameport’un etkinleştirilip etkinleştirilmediğini kontrol etmelisiniz. Bu durum seri veya USB bağlantı noktasını kullanan cihazlar için geçerli değildir. Modern ses kartlarındaki Gameport’lar yazılımsal olarak etkinleştirilebilirler. Bunun için ilgili seçeneği Aygıt Yöneticisi’nden kontrol etmelisiniz: 1. BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI komutunu kullanarak Denetim Masası’nı açın. 2. Burada bulunan SİSTEM simgesine çift tıklayın ve ekrana gelen penceredeki Aygıt Yöneticisi kartını etkinleştirin.

250

3. Aygıt listesindeki SES, VİDEO VE OYUN KUMANDALARI başlığını seçin ve üzerine çift tıklayın. Bunun sonucunda yeni bir liste ekrana gelecektir. Buradaki Gameport ile ilgili kaydı bulun ve seçin. Eğer kaydın önünde kırmızı bir çarpı veya sarı bir ünlem işareti varsa Gameport devre dışıdır. Şimdi ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın.

Resim 9.7: Gameport devre dışı

4. Eğer Gameport kaydının önünce kırmızı bir çarpı işareti varsa yapmanız gereken tel şey AYGITI ETKİNLEŞTİR düğmesine tıklamak veya bu düğme bulunmuyorsa BU DONANIM PROFİLİNDE DEVREDEN ÇIKAR seçeneğindeki işareti kaldırmalısınız. Eğer joystick hala çalışmıyorsa Gameport, üzerinde bulunduğu kartta fabrika çıkışı olarak devre dışı bırakılmıştır ve kullanılabilmesi için muhtemelen bir jumper ayarının yapılması gereklidir. Bu durumu kontrol etmek için aşağıdaki işlemleri gerçekleştirin: 1. Bilgisayarı kapatın ve kasasını açın. 2. Gameport’un üzerinde bulunduğu kartı çıkartın.

251

3. Kartın kullanım kitapçığına bakın ve gerekirse kartın üzerindeki jumper ayarlarını değiştirin. Kartı yeniden takın, bilgisayarı başlatın ve joystick’in çalışıp çalışmadığını yeniden kontrol edin. Gameport sayısı birden fazla mı? Günümüzde ses kartları haricinde, kombi denetleyiciler olarak adlandırılan çeşitli kartların üzerinde de Gameport bulunuyor veya üzerinde sadece Gameport bulunan 8 Bit’lik kartlar bilgisayarlarda kullanılabiliyor. Bu nedenle bilgisayarınızda birden fazla Gameport bulunabilir. Taktığınız joystick’in tanınmamasının bir nedeni de bu olabilir. İlk olarak söz konusu Gameport’lardan birinin etkinleştirilip etkinleştirilmediğini kontrol edin. Bunun için jumper konfigürasyonunun nasıl yapılabileceğini ise kartın kullanım kitapçığından öğrenebilirsiniz. Eğer gerekirse söz konusu Gameport’lardan birini mutlaka etkinleştirin.

Resim 9.8: Bilgisayarınızda birden fazla Gameport bulunabilir.

Eğer sahip olduğunuz Gameport’lardan en az bir tanesinin etkinliğinden eminseniz aynı zamanda bu Gameport’un aktif tek port olup olmadığını da kontrol etmelisiniz. Eğer yanlışlıkla birden fazla Gameport etkinleştirilirse bunlardan hiç

252

biri çalışmayacaktır. Eğer bilgisayarınızın kendisi ayrı bir Gameport’a sahipse ve ses kartının üzerinde de ek bir Gameport bulunuyorsa söz konusu portlardan bir tanesi mutlaka devre dışı bırakılmalıdır. Bunun için ses kartının kullanım kitapçığını incelemelisiniz. 1. Kontrol için bilgisayarınızı kapatın ve bilgisayarın kasasını açın. 2. Üzerinde Gameport (15 kutuplu bir Sub-D yuvası) bulunan kartları çıkartın. Modern, jumper bulundurmayan kartlardaki Gameport’lar yazılımsal devre dışı bırakılabilirler. Yazılımsal olarak nasıl devre dışı bırakılabileceğine daha önce değinmiştik. 3. Kartın dokümantasyonuna bakarak her bir Gameport için geçerli olan jumper yerleşimini kontrol edin. Üzerindeki jumper’ların görevlerini yine kart üzerinde bulunan açıklamalardan öğrenebilirsiniz. 4. Bilgisayarınızdaki Gameport’ları sadece bir tanesi etkin olacak şekilde ayarlayın. 5. Kartları yeniden takın, bilgisayarı çalıştırın ve joystick’in çalışıp çalışmadığını kontrol edin. 9.3.2 Gameport etkinleştirilmesine rağmen joystick tanınmıyor Bazı programlar bir Gameport’un tanımlanması için gerekirse takılı olan joystick’i sorgulamak yerine konfigürasyon Bit’inin BIOS değişkenlerinde kullanılıp kullanılmadığınız kontrol ederler. BIOS, bilgisayarın açılışı sırasında Gameport’u tanımlamazsa, ki bu durumla özellikle AT kartlarda karşılaşılır, söz konusu değişkendeki ilgili Bit de kullanılmaz. Bir çok AT BIOS versiyonları Gameport’u sorgulama çabasına girmezler bile. Eğer kullandığınız yazılım bir Gameport’un yüklü olup olmadığını sadece bu Bit üzerinden kontrol ediyorsa oyuna zaten yenik başladınız demektir. Bu durumda takılı bir joystick de kullanılamaz. Bu durum bir çok sistem bilgisi görüntüleme aracı tarafından, bunlar söz konusu konfigürasyon Bit’lerini devamlı kontrol ettikleri için rahatlıkla ekrana getirilebilir. Oyunlar normalde direkt olarak joystick’e eriştikleri ve konfigürasyon Bit’lerini kullanmadıkları için söz konusu sorunla özellikle oyunlarda çok seyrek karşılaşılır. DEBUG ile Gameport kaydı Eğer yazılımınız, yüklü olmasına ve etkinleştirilmesine rağmen Gameport’u halen tanımlayamıyorsa küçük bir program ile Gameport’un kullanılmasını sağlayabilirsiniz.

253

Bir DOS penceresi açın ve EDIT gibi bir ASCII editör çalıştın. Aşağıdaki kısa kaynak kodu editöre girin:
n gameport.com a push ds mov ax,40 push ax pop ds mov al,[11] or al,10 mov [11],al pop ds mov ah,4C int 21 rcx 13 w q

Kaynak koddaki “int 21” ifadesinden sonra mutlaka boş bir satır bırakılmalıdır. Hazırladığınız dosyayı GAMEPORT.DEB adında kaydedin ve editörü kapatın. Daha sonra DOS komut satırında aşağıdaki komutu çalıştırın:
DEBUG < GAMEPORT.DEB [ENTER]

Debugger aracı biraz önce hazırladığınız metin dosyasını kaydeder ve daha sonra bunu GAMEPORT.COM adında çalıştırılabilir bir dosya biçimi olan COM dosyasına dönüştürür. Eğer bu programı çalıştırdığınızda Gameport için kullanılan konfigürasyon Bit’ini BIOS değişkenlerine ekleyecek ve daha sonra DOS’a geri dönecektir. Gameport, bu işlem sonrasında tüm programlar tarafından tanınacak ve buraya bağlı olan joystick kullanılabilecektir. Eğer joystickinizi ancak bu programın yardımıyla tanıyabilen bir veya daha fazla uygulamaya sahipseniz GAMEPORT.COM programını AUTOEXEC.BAT dosyasından çalıştırmanız çok daha iyi olacaktır. 1. GAMEPORT.COM dosyasını sabitdiskinize kopyalayın. 2. BAŞLAT menüsünü açın, ÇALIŞTIR komutunu çalıştırın, ekrana gelen penceredeki AÇ kutusuna SYSEDIT yazdıktan sonra TAMAM düğmesine tıklayın. Bunun sonucunda MS-DOS modu aktif olduğunda aşağıdaki komutu çalıştırın:
EDIT C:\AUTOEXEC.BAT

254

3. Sistem editörü AUTOEXEC.BAT dosyasını da açabilir. Bu dosyanın içerisine “C:\Yol\GAMEPORT” kaydını ekleyin. Buradaki “Yol” kelimesinin yerine ise hazırladığınız programın bulunduğu klasörün adresini girmelisiniz. 4. Dosyayı kapatmadan önce içerisinde yaptığınız değişiklikleri kaydedin. 5. Bilgisayar bir daha açıldığında Gameport’un konfigürasyon Bit’i kullanılabilecektir. 9.3.3 Joystick çalışmıyor Buradaki sorun da klavyedekine benzerdir ve bağlantı kablosunun arızalanmasından ya da joystick’in kendisinden kaynaklanmaktadır. Çok küçük bir ihtimal de olsa tabii ki kullanılan bağlantı noktası da arızalanabilir. Bu işte geçirdiğim seneler boyunca arızalanmış bir Gameport ile hiç karşılaşmadım. Ama tabii ki bu imkansız değildir. Gameport mu arızalı? Eğer bilgisayarınızda ikinci bir Gameport bulunuyorsa ilk olarak bunu kontrol edin. Muhtemelen arızalanmış olan Gameport’u kaldırın ve daha sonra diğer Gameport’u etkinleştirin. Eğer joystick diğer Gameport ile sorunsuz bir şekilde çalışırsa gerçekten çok seyrek karşılaşılan bir sorun keşfettiniz demektir. Bağlantı kablosu mu arızalı? Bağlantı kablosunun arızalı olup olmadığını kontrol etmek için joystick’i açmak zorundasınız. Her bir kablo ucunun bağlandığı lehim noktalarını arayın. Eğer kablo arızalı ise tamir edilmeye değip değmeyeceği sorusunun cevabı kullanıcıya bağlıdır. Sonuç itibariyle 10 $’dan başlayan fiyatlarla joystick satın almak mümkündür. Joystick mi arızalı? Bu, ulaşabileceğiniz son noktaya geldiniz demektir. Burada kendinize, yeni bir Joystick almaya değer mi sorusunu yöneltmelisiniz. Bu cihazlar tamir edilmesi neredeyse mümkün olmayacak derece karmaşık bir yapıya sahiptirler ve bu nedenle yeni bir joystick alarak kendinizi ödüllendirmeniz en iyi çözüm olacaktır. Bir ateş tuşu çalışmıyor Burada gerçek bir eskime söz konusudur. Artık tuşun kendisini tamir edemeyebilirsiniz. Ancak söz konusu bozuk tuşu, yapıları uyumlu olan eski, arızalı bir joystick’ten temin edebileceğiniz başka bir tuş ile değiştirebilirsiniz. Bunun için bir lehim takımı ve biraz el işçiliği yeterli olacaktır. Eğer eski bir joystick’iniz veya uygun başka bir tuşunuz yoksa söz konusu arızalı tuşun bulunduğu joystickt’e seyrek kullandığınız veya hiç ihtiyaç duymadığınız başka bir tuş daha bulunabilir. Joystick’lerin üzerinde genellikle

255

birden fazla tuş bulunur. Eğer uygun, fazla bir tuşa sahipseniz arızalı olan diğer tuş ile değiştirebilirsiniz. 9.3.4 Joysticki test ve kalibre etmek Joystick’ler, program içerisinde bulunan sorgu rutinleri ile ilgili olduğu için normalde yazılımsal olarak ayarlanırlar. Eğer yönlendirdiğiniz kahraman istediğiniz gibi hareket etmiyorsa joystick’in ayarlarını kontrol etmelisiniz. Farklı joystick’ler, orta noktayı ayarlamak için kullanılabilecek ek düzenleyicilere sahiptirler. Bunun için joystick’in kullanım kitapçığına göz atmalısınız. İlk olarak bu düzenleyici deneyin ve eğer olumlu bir sonuç elde edemezseniz aşağıdaki işlemleri uygulayın: Joystickin Windows altında test edilmesi Joystick’i test etmek için Windows donatıları arasında yer alan test fonksiyonunu kullanabilirsiniz. Bu fonksiyonun ekrandaki görüntüsü fare test ekranı ile benzerdir: 1. BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI komutunu kullanarak Denetim Masası’nı açın. Kullandığınız Windows ve DirectX versiyonuna bağlı olarak farklı simgelere çift tıklamak zorundasınız. Windows 95/98 altında EĞLENCE ÇUBUĞU, DirectX 6.0 versiyonu, Windows 98SE ve Windows 2000’den itibaren de OYUN DENETLEYİCİSİ simgesine çift tıklamalısınız. Bu simge Windows Me’de OYUN SEÇENEKLERİ olarak adlandırılır.

256

Resim 9.9: Windows Me altında uygun oyun denetleyicisinin seçilmesi

2. Şimdi test etmek istediğiniz cihazı seçin ve ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın. Sisteme bağlı olan oyun denetleyicisinin tüm fonksiyonlarını ve özelliklerini buradan test edebilirsiniz.

257

Resim 9.10: SideWinder Precision 2’nin test fonksiyonu

Joystick Windows altında kalibrasyonu Denetim Masası’nı açın ve burada bulunan EĞLENCE ÇUBUĞU simgesine çift tıklayın. Ekrana gelen penceredeki EĞLENCE ÇUBUĞU kartını etkinleştirin ve kalibrasyonunu yapmak istediğiniz cihazı buradaki listeden seçtikten sonra AYARLAR düğmesine tıklayın. Bunun sonucunda ekrana gelen pencerede joysticki tüm köşelere hareket ettirmeniz ve tüm ateş tuşlarına basmanız istenecektir. Ancak bu işlemler joystickin işlevlerine göre değişiklik gösterebilir. Bu nedenle ekrana gelen açıklamaları takip etmeli ve direktifleri yerine getirmelisiniz. Yaptığınız kalibrasyon ayarlarını kontrol etmek için son olarak TEST düğmesine tıklayabilirsiniz. Joystick ayarlarından çıkmak için de TAMAM düğmesine tıklayın. DİKKAT! Modern dijital joystickler direkt olarak Windows’un DirectX modülü aracılığıyla kullanılırlar. Bu nedenle yukarıda bahsedilen manuel kalibrasyon ayarları bulunmaz.

258

DirectX 6.x ve üstü versiyonların yüklü olduğu sistemlerde ve Windows Me/2000 altında joystick kalibrasyonu Eğer bilgisayarınızda DirectX 6.x ve üstü versiyonları yüklü ise Denetim Masası’nda EĞLENCE ÇUBUĞU simgesi yerine OYUN SEÇENEKLERİ veya DENETLEYİCİLER simgesi bulunur. Bunlar, daha önceki versiyonlara kıyasla biraz daha gelişmiş konfigürasyon seçeneklerine sahiptirler ancak prensip olarak hemen hiç bir değişiklik yoktur.

Resim 9.11: Yükleyeceğiniz joysticki listeden seçebilirsiniz

1. Denetim Masası’ndaki OYUN DENETLEYİCİLERİ simgesine çift tıklayın. Ardından ekrana gelen penceredeki listeden kalibrasyonunu yapmak istediğiniz denetleyiciyi seçin ve ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın. 2. Şimdi ekrana gelen penceredeki AYARLAR kartını etkinleştirin ve ekrana gelen açıklamaları takip edin. Joystickin kalibrasyonu sona erdikten sonra SON düğmesine tıklayın. Artık joystickin yeni ayarlarını kullanabilirsiniz. Joystickin DOS altında konfigürasyonu DOS altında joystickin kullanılması ile her oyunun kendisi sorumludur. Bu nedenle her DOS programı kendi konfigürasyon rutinlerine sahiptir.

259

1. Eğer uzay geminizin sizin yönlendirdiğiniz gibi hareket etmediğinden şüpheleniyorsanız oynadığınız oyunun joystick kalibrasyon fonksiyonunu, tabii ki oyunun uygun işlevlere sahip olması gereklidir, çalıştırmalısınız. Bu işlevlere nasıl ulaşabileceğinizi program açıklamalarından öğrenebilirsiniz. 2. Ayarlama rutinlerini çalıştırdığınız zaman joysticki ekranın farklı köşelerine hareket ettirmeniz ve daha sonra farklı ateş tuşlarına basmanız istenecektir. 3. Son olarak joysticki serbest bıraktıktan sonra ateş tuşuna bir kez daha basmanız istenir. Yukarıda bahsedilen işlemler programlar arasında farklılık gösterebilir. Ancak yapılan iş prensipte aynıdır. Program, ayarlama sırasında elde edilen değerleri kaydeder ve daha sonra joysticki ana programda yönlendirmek için bunları kullanır.

9.3.5 Joystick kalibrasyona rağmen doğru çalışmıyor Eğer oyunda yönlendirdiğiniz karakter hala istediğiniz gibi hareket etmiyorsa joystickin, çubuğun temelini oluşturan ancak daha sonra kontrolü çok zor olan hareketli aksamları kirlenmiş veya oksitlenmiş olabilir. Bu durumda yeni bir joystick edinmek zorunda kalabilirsiniz. Eğer bir multifonksiyon kartın veya ses kartının Gameport’unu kullanıyorsanız Gameport, bilgisayarın hızına yetişemiyor olabilir. Bu durumda, joystickin kontrol sıklığının ayarlanabildiği özel bir oyun kartı kullanmalısınız.

9.3.6 Joystick Windows 2000 altında yüklenemiyor Bir joystickin Windows 2000 altında kurulması mümkün olmuyorsa kurulum için gerekli kullanıcı haklarına sahip değilsinizdir. Windows 2000 altında joystick ve benzeri bileşenleri yüklemek için Microsoft tarafından konulan bir şarta göre yönetici haklarına sahip olunması gerekir. Bunun için söz konusu kullanıcının yönetici haklarını edinmesini sağlayın veya kurulumu yönetici haklarını kullanarak gerçekleştirin.

9.3.7 Direksiyon ve diğer cihazlar ile ilgili sorunlar Direksiyonlar ve uçuş çubuklarında normal joysticklerden farklı olarak birkaç ek fonksiyon bulunur ancak bunlar bazen hayatı daha yaşanabilir bir hale getirebilirler. Joystick için eksen dağılımı ile ilgili sorunlar yaşanabilir. Bir Gameport’un kullanılabilir eksenleri X1, X2, Y2 ve Y2’dir ve bunlara dört tane de ateş tuşu

260

eklenir. Normal bir joystick X1 ve Y1 eksenleri ile 1 ve 2 numaralı ateş tuşlarına sahiptir. Gameport geliştiricileri, boşta kalan X2 ve Y2 eksenleri ile 3 ve 4 numaralı ateş tuşlarını ise ikinci bir joystick için ayırmışlardır. Modern çok fonksiyonlu joystickler ise boşta kalan söz konusu eksen ve tuşları ise özel işlevler için kullanmaktadırlar. Windows’un kendisi bu türdeki çok sayıda oyun denetleyicisini kendiliğinden tanımlayabilir. Eğer kullandığınız direksiyon veya joystick de tanınırsa eksenler ve ateş tuşları otomatik olarak atanırlar. Ancak satın aldığınız joystick listede ekrana gelmezse bu cihazı uygun değerleri kullanarak tanıtmalısınız. Bunun için şimdi karşılaşabileceğiniz muhtemel joystick türlerine değineceğiz. Eğer joystickin üzerinde ek olarak bir hızlandırma çubuğu bulunuyorsa, bu normalde Y2 eksenini kullanır. Bazı joystickler, özellikle uçuş simülasyonlarında etrafı incelemek için kullanılan, Coolie Hat adında dört yönlü küçük bir çubuğa sahiptirler. Bu özel parça da üreticiye bağlı olarak (örneğin Thrustmaster) Y2 eksenini kullanır. Ancak bu durumda hızlandırma çubuğu kullanılamaz. Direksiyon setlerinde ise direksiyon X1 ekseni üzerinden kontrol edilir. Gaz ve fren pedalları ise ya Y1 ekseni beraber ya da mümkün olduğu sürece bir düğme yardımıyla ayrı eksenler (Y1 ve Y2) eksenleri üzerinden kullanırlar. Yönetilen karakter oyun sırasında yan taraflara çekiyor Bu sorun kullanılan kartın yükü hafifletilerek çözüme kavuşturulabilir. Özel Multi I/O kartları ve ses kartları bunun için uygundurlar. Modern oyun denetleyicileri dahilinde çok fazla elektronik aksam bulunduğundan dolayı bazı kartlar bunlar için yeterli performans rezervlerini sunamazlar. Bu sorunu özel oyun kartları kullanarak çözebilirsiniz. Yeni bir oyun kartı satın alırken donanımın iki tane joystick desteklemesine ve sistem hızı ile ilgili ayarlarının yapılabiliyor olmasına dikkat etmelisiniz. Direksiyon ve gaz pedalı çalışıyor ama fren çalışmıyor Bazı direksiyon setlerindeki, örneğin Thrustmaster’ın modelleri, pedal platformlarında bir kullanım düğmesi bulunur. Eğer bu düğmeyi SEPARATE pozisyonuna getirirseniz oyunu da gaz ve fren pedallarını farklı eksenlerde kullanacak şekilde ayarlamalısınız. Eğer oyunun joystick konfigürasyonunun uygun şekilde yapılması mümkün değilse cihaz üzerindeki düğmeyi COMBINED konumuna getirmelisiniz. Bunun sonucunda her iki pedalı da tek bir eksen üzerinden kullanabilirsiniz. Saitek direksiyon tanınmıyor Eğer Windows standart klasör isimleri kullanılarak yüklenmediyse söz konusu sorunla karşılaşabilirsiniz. Saitek sürücüsü, eğer klasör ismi değişik olursa ihtiyaç duyduğu dosyaları bulamaz. Sorunu çözmek için Kayıt Düzenleyicisi’ni çalıştırın ve “InProcServer32” kaydında bulunan “saiffcpl” öğesini aratın. Söz konusu “saiffcpl” öğesini bulduktan sonra değerini değiştirmek için üzerine iki

261

kere tıklayın ve Windows’un kendi kurulumunuza ait kök dizinin adresini girin.Aynı işlemi “gchand.dll” dosyasının konumunu belirtmek için de yapın. Daha sonra Kayıt Düzenleyicisi’ni kapatın ve yaptığınız değişikliklerin etkinleşmesi için Windows’u yeniden başlatın. Joystickiniz artık sorunsuz bir şekilde çalışacaktır.

Resim 9.12: Pedal platformundaki eksen kullanım düğmesi

9.3.8 Dijital joystickler Yeni jenerasyon joystick veya Gamepad’lerden (örneğin Microsoft Sidewinder 3D-Pro) klasik analog türler ile aynı şekilde bahsedilemez. Bu joystickler direkt olarak Windows’un DirectX modülünden haberleşirler. Uygun sürücüsü yüklü olduğu sürece söz konusu joysticklerin sahip oldukları tüm fonksiyonları sorunsuz bir şekilde kullanabilirsiniz. Sidewinder joystick yaşam belirtisi göstermiyor Microsoft Sidewinder Force Feedback II modeli VIA Apollo chipsetini kullanan anakartlar ile sorunlar yaşayabiliyor. Bu sorunu çözmek için Microsoft’un www.microsoft.com/sidewinder/swupdate/ff2/ff2download adresinde yayınladığı bir yamayı kullanabilirsiniz. Yamam yüklendikten sonra her iki donanım birbirleri ile uyum içerisinde çalışmaya başlayacaklardır. Sidewinder joystick Denetim Masası’nda sadece normal oyun denetleyicileri özelliklerini gösteriyor Sidewinder joysticklerin Denetim Masası üzerinden konfigürasyonu sırasında cihazın gelişmiş ayarları ekrana gelmiyor, bunun yerine sadece standart oyun denetleyicilerinin özellikleri gösteriliyor. Bu durum Sidewinder yazılımının eski versiyonları kullanıldığında ortaya çıkar. Söz konusu yazılımın en güncel sürümünü yüklemek için www.microsoft.com/sidewinder adresini ziyaret etmelisiniz.

262

Diamond Monster Sound ile ilgili sorun Bazı dijital oyun denetleyicileri Monster Sound ile çalışmıyorlar. Bu durumda oyun denetleyicinizi analog bir cihaz olarak tanıtmayı deneyin. Kartın üzerindeki Gameport, MS-DOS modunda çalışan DOS oyunlarında kullanılamıyor. Bunun için farklı bir Gameport kullanmayı denemelisiniz. MS-DOS penceresinde çalıştırılan DOS oyunlarında da sorunlar ortaya çıkabiliyor. Direct Input üzerinden çalışan bazı dijital oyun denetleyicileri Direct Sound oyunları kullanılırken sorunlara neden olabiliyorlar. Bu durumda cihaz üreticisinin web sayfasına göz atarak uygun bir yama olup olmadığını kontrol etmelisiniz. MS-DOS altında tüm fonksiyonları kullanamıyorum Dijital joystickler MS-DOS modunda analog oyun denetleyiciler gibi davranırlar. Bu, dijital joystickin sunduğu ek fonksiyonların MS-DOS modunda kullanılamayacakları anlamına geliyor. Eğer Microsoft Sidewinder 3D üzerindeki Coolie Hat veya hızlandırma çubuğu çalışmıyorsa joystick üzerindeki düğme ayarlarını kontrol etmelisiniz.Joystick, düğme konumuna göre CH Flightstick Pro veya Thrustmaster uyumlu olarak algılanacaktır. Logitech Wingman Force USB kurulumdan sonra tanınmıyor Sürücünün kurulumu sırasındaki önemli bir adım kullanım kitapçığında es geçilmiştir. Sürücü kurulduktan sonra Yeni Donanım Ekle sihirbazı kullanılarak bir Gameport yüklenmesi gereklidir. Joystick, daha sonra bilgisayar yeniden başlatıldığında OYUN DENETLEYİCİLERİ listesinde ekrana gelecektir. USB portu sadece Windows 95 OSR 2 ve Windows 98’den itibaren kullanılabileceği için Windows 95 altında kullanılacak joystickin mutlaka seri bağlantı noktasına takılması gereklidir.

9.3.9 Force Feedback Oyun fanatikler Force Feedback teknolojisi sayesinde oyundaki hareketlerinin tepkilerini fiziksel olarak hissedebiliyorlar. Bu, joysticklerin içerisinde bulunan bir motor sayesinde mümkün oluyor. Bu sayede araba yarışlarında yollardaki bozuklukları, uçuş simülasyonlarında ise rakibinizin isabetli atışları hissedilebiliyor veya atış oyunlarında kullanılan silahın geri tepmesi hissi ise aynen yaşanabiliyor. Ancak Force Feedback zevkini ancak 5.0 versiyonundan itibaren hissedebilirsiniz. Microsoft ilk Force Feedbak API’sini bu

263

versiyonla sundu. Bu bölümde sadece Force Feedback konusuna değinilecek. Joystick ile ilgili genel, örneğin kalibrasyon sorunları için bir önceki bölüme geri dönmelisiniz. Force Feedback efektleri kullanılmıyor Force Feedback cihazları, sahip oldukları entegre motorun çalışmasını sağlamak için harici bir güç kaynağı ile donatılmışlardır. Eğer bu güç kaynağı prize takılmadıysa veya elektrik yoksa tabii ki efekt de olmayacaktır. Oyundaki Force Feedback yani tam Türkçesi ile güç geri tepkisi seçeneği etkinleştirilmemiştir. Gameport üzerinden kullanılan Force Feedback cihazları PC ile haberleşmek için Gameport’un MIDI kısmını kullanırlar. Bu nedenle ses kartı üzerindeki MIDI fonksiyonlarının etkinleştirildiğinden emin olmalısınız. Kullanmasam bile Force Feedback efektleri çalışıyor Joystickin kontrolsüz hareket etmesini engellemek için çubuk bir ışık kontrolü ile donatılmıştır. Eğer bir elinizle çubuğu tutarsanız söz konusu ışık bağlantısı kesilecektir. Böylece joystick kullanıldığına dair bir mesaj geri döndürecek ve bu mesaj sonucunda efektler etkinleştirilecektir. Eğer bu ışık kontrolü kirlendiyse joystick kullandığını düşünerek Force Feedback efektlerini serbest bırakabilir. Bu durumda ışık kontrolü üzerinde biriken pisliği dikkatli bir şekilde temizleyin. Söz konusu ışık kontrolü Sidewinder Force Feedback Pro modelinde çubuğun ön yüzünde aşağıdaki ve yukarıda bulunuyor. Efektlerin test edilmesi ve konfigürasyonu Söz konusu test rutinleri kullanılan cihaza göre değişiklikler gösterebilir. Burada örnek olarak Microsoft’un Sidewinder Force Feedback Pro modeline değineceğiz. 1. Bunun için ilk olarak Denetim Masası’ndaki EĞLENCE ÇUBUĞU veya OYUN SEÇENEKLERİ simgesine çift tıklamalısınız. 2. Ekrana gelen penceredeki GENEL kartından Force Feedback cihazı seçin ve hemen altındaki ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın. 3. Buradaki TEST kartından joystickin kalibrasyonunu yapabilir ve her bir tuşun fonksiyonlarını kontrol edebilirsiniz. Bununla ilgili işlemlere daha önceki bölümde zaten değinmiştik. Burada sadece Force Feedback fonksiyonları ile ilgileneceğiz. 4. Şimdi Force Feedbak kartını etkinleştirin. Joystickinizin Force Feedback özelliği ile ilgili ayarlarını buradan kontrol edebilirsiniz.

264

5. Güç geri tepkimesinin kuvvet derecesi ve joystickin orta noktaya geri dönmesi için gerekli olan güç etkisi aynı pencere üzerindeki AYARLAR kartı üzerinden belirlenebilir.

9.4 Tarayıcı pratiği
Son kullanıcıya yönelik tarayıcıların fiyatları son zamanlarda, bu cihazları bilgisayarların standart donanımları arasına girmesini sağlayacak kadar ciddi düşüş gösterdi. Bu bölümde, tarayıcı ile çalışırken karşılaşabileceğiniz sorunlara ve çözümlerine değineceğiz. Tarama işlemini hızlandırmak Bir çok tarayıcı, özellikle düşük fiyatlı cihazlar el frenleri çekili durumda çalışırlar. Üreticiler, fotokopi makinesi veya tarayıcılar gibi çoğaltma cihazları için Avrupa’nın bazı ülkelerinde belirli bir hızdan sonra ekstra vergi ödemek zorunda bırakılıyorlar. Ancak bir çok firma bu ek maliyetten kaçınmak için cihazların çalışma hızını sürücülerini kullanarak yazılımsal olarak düşük tutuyorlar. Bu engeli kaldırmak için cihazların özellikle İngilizce sürücülerini kullanabilirsiniz. Ancak bazı üreticiler söz konusu freni cihazın Firmware’ine entegre ettikleri için yeni bir sürücü yüklemek de çözüm teşkil etmeyebilir. Eğer bir Mustek tarayıcıya sahipseniz İngilizce sürücüsünü yüklemek zorunda değilsiniz. Freni kaldırmak için WIN.INI dosyasındaki “SLOWSPEEDVER=YES” kaydının değerini “NO” olarak değiştirmeniz yeterli olacaktır. Ancak kullanılan modele bağlı olarak bu kayıt farklılık gösterebilir. Bu durumda MTWM.INI dosyasında bulunan “ScanSetting=SLWSPD” kaydını silmelisiniz. Bunun sonucunda Mustek tarayıcı turbo modda çalışmaya başlayacaktır.

9.4.1 tarayıcı tanınmıyor Tarayıcı harici bir güç kaynağından mı besleniyor veya cihaz açık mı? Güç kaynağının prize takılı olup olmadığını kontrol edin. Tarayıcı sürücüsü hiç yüklenmemiştir veya arızalanmıştır. Cihaz sürücüsünü yeniden yükleyin. Tarayıcı sürücüsünün ayarlarını kontrol edin. Muhtemelen yanlış parametreler ayarlanmıştır. Windows 2000 ve Agfa tarayıcı Agfa tarayıcıların Windows 2000 altında sorunsuz bir şekilde çalışmalarını sağlamak için belirli bazı işlemleri mutlaka yerine getirmelisiniz. İlk olarak Agfa yazılımını yükleyin. Tarayıcıyı, ancak bilgisayarı yeniden başlattıktan sonra bağlayın.

265

Tarayıcıyı yazılımı yüklemeden önce bilgisayara bağlarsanız Windows 2000 tarafından otomatik olarak tanınır ve Kayıt Defteri’nde ilgili değişiklikler yapılır. Ancak bu durumda tarayıcı yazılımı ile beraber çalışılmasını sekteye uğratır. Bu durumda bir USB tarayıcıya ait söz konusu kayıt bilgilerini silmek için aşağıdaki işlemleri yerine getirmelisiniz. 1. BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutu ile ekrana gelen penceredeki AÇ kutusuna “Regedt32” yazdıktan sonra TAMAM düğmesine tıklayın. 2. Şimdi ekrana gelen Kayıt Düzenleyicisi penceresindeki “HKEYLOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Enum\USB” anahtarını etkinleştirin. Burada bulunan “vid_06bd&...” kaydını etkinleştirin. Bu kayıt “CurrentControlSet001” veya “002” anahtarlarının altında bulunabilir. 3. GÜVENLİK/İZİNLER komutunu çalıştırın. Ekrana gelen penceredeki listeden “Everyone” öğesini seçin ve İzinler listesindeki Tam Denetim seçeneğini işaretleyin. 4. Artık buradaki alt anahtarı silebilirsiniz. 5. Şimdi tarayıcı yazılımını sistemden kaldırın. Bilgisayarı yeniden başlatın ve ardından tarayıcı yazılımını yeniden yükleyin. 6. Son olarak bilgisayarı bir kez daha kapatın ve tarayıcıyı bilgisayarınıza bağlayın. Windows bir sonraki açılışta tarayıcıyı doğru tanıyacak ve kullanıma hazır hale getirecektir. Paralel veya SCSI bağlantı noktasını kullanan tarayıcılar için de aşağıdaki işlemleri yerine getirmelisiniz: 1. USB tarayıcılarda olduğu gibi Kayıt Düzenleyicisi’ni çalıştırın. 2. Şimdi “HKEY-LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Enum\SCSI” anahtarını etkinleştirin. Buradaki kaydın ismi ise “Scanner&Ven_AGFA&Prod_” şeklinde olacaktır. Bu kayıt, USB tarayıcılarda olduğu “CurrentControlSet001” veya “002” anahtarlarının altında olabilir. 3. Bundan sonra yapılması gereken işlemler USB tarayıcılar ile aynıdır. Paralel tarayıcı tanınmıyor Her zaman tarayıcı ile beraber sunulan bağlantı kablosunu kullanın. Bir çok eski yazıcı kablosunda ihtiyaç duyulmayan sinyallerin kutupları bağlanmamıştır. Tarayıcının doğru paralel bağlantı noktasına, örneğin LPT1 yerine LPT2 portuna bağlanıp bağlanmadığını kontrol edin.

266

Yazıcı ve tarayıcı sürücüleri birbirleri ile anlaşamıyorlar. Eğer her iki cihaz da aynı bağlantı noktasını kullanıyorsa sorunlar ile karşılaşılabilir. Eğer mümkünse cihazları farklı bağlantı noktalarında kullanın. Sadece bir bağlantı noktasına sahipseniz ilk olarak yazıcıyı çıkartın, ardından yazıcının sürücüsünü devre dışı bırakın ve son olarak tarayıcıyı tekrar kullanmayı deneyin. Bazı tarayıcı sürücüleri, örneğin tarayıcının kapağı açıldığı zaman tarayıcı yazılımı otomatik olarak çalıştırabilmek için kendilerini otomatik başlangıç klasörlerine eklerler. Bu küçük programlar aynı bağlantı noktasında kullanılan yazıcı ile genellikle çalışamazlar. Bu tür bir durumda otomatik başlangıç grubundaki tarayıcı programını devre dışı bırakmalısınız. Paralel bağlantı noktası ile ilgili ayarları bilgisayarın BIOS’undan değiştirin. Buradaki CHIPSET FEATURES menüsünde bulunan PARALLEL PORT MODE seçeneğinin değerini EPP veya ECP olarak değiştirin. EPP modu (Enhanced Parallel Port Mode) iki yönlü haberleşmeyi mümkün kılar ve veri aktarım hızını yaklaşık olarak 1 Mbyte/s’ye yükseltir. Buna karşılık ECP modunda (Enhanced Capabilities Port Mode) ek olarak bir DMA kanalı daha kullanılır. Ancak bu sayede veri trafiği sırasında işlemciye binen yük hafifletilmiş olur. Bir çok BIOS versiyonu EPP ve ECP modlarının bir arada kullanılmasına izin verir. Bu sayede bir paralel porta bağlı bir tarayıcı ECP ve yazıcı da EPP modunda kullanılabilir. Kullanılan paralel bağlantı noktası iki yönlü haberleşmeye izin vermiyordur ve bu nedenle tarayıcıdaki veriler değerlendirilememektedir. Bu durumda başka bir bağlantı noktası kullanmayı denemelisiniz. Tarayıcıyı bir bağlantı noktası çoğaltıcı yardımıyla bir veya birden fazla yazıcı ile aynı porta bağladınız. Bunun sonucunda ortaya çıkan ekstra güç tüketimi nedeniyle tarayıcı tanımlanamayabilir. Çoğaltıcı üzerindeki, hangi cihazın kullanılacağını belirten düğmenin konumu yanlıştır. SCSI tarayıcı tanınmıyor Diğer SCSI cihazları için kullanılan bağlantı kurallarının tamamı SCSI tarayıcılar için de geçerlidir. Tarayıcının tüm bağlantılarını kontrol edin. Muhtemelen tarayıcı açılmamış da olabilir. Tarayıcının doğru sonlandırılıp sonlandırılmadığını kontrol edin. Eğer tarayıcı tek harici cihaz ise mutlaka sonlandırılmalıdır. Kullanılan SCSI ID’sini kontrol edin. İki tane SCSI cihaz aynı ID’ye sahip olursa sistem ile bağlantı kuramazlar. SCSI tarayıcıların kullanacakları SCSI ID’ler normalde cihazın arka tarafından belirlenirler. Sorun, tarayıcının haricisi SCSI kablosundan da kaynaklanıyor olabilir. Bu kablonun kalitesi, maliyeti nedeniyle genellikle düşük tutulur. Bu nedenle özellikler Ultra SCSI cihazların bağlanmasında sorunlar yaşanabilir. Tüm tarayıcılar Ultra SCSI modunu desteklemedikleri için bu özelliğin denetleyici BIOS’undan devre dışı bırakılması gerekebilir. Ayrıca bir çok SCSI adaptörünün veri aktarım değeri Fast veya Wide SCSI’ye düşürülür.

267

SCSI tarayıcıyı sonradan çalıştırmak Tarayıcının, normalde bilgisayar çalıştırılmadan önce açılması gereklidir. SCSI Controller, bilgisayarın açılması esnasında kendisine bağlı olan tüm cihazları kontrol eder ve bunların bilgisayar bağlantısını gerçekleştirir. Tarayıcıyı bilgisayar açıldıktan sonra çalıştıracak olursanız cihaz SCSI Controller tarafından tanınamaz ve bunun sonucunda da sisteme bağlanamaz. Ancak bu sorunu Windows 95/98 altında çözmek için bir şansınız var. 1. Denetim Masası’nı açın ve buradaki SİSTEM simgesine çift tıklayarak SİSTEM ÖZELLİKLERİ penceresini açın. 2. Buradaki AYGIT YÖNETİCİSİ kartını etkinleştirin ve YENİLE düğmesine tıklayın. Windows şimdi bilgisayara bağlı olan tüm sistem bileşenlerini güncellemeye başlar. Eğer tarayıcınız bu işlem sonucunda da tanınmazsa cihazı açtıktan sonra bilgisayarı yeniden başlatmaktan başka şansınız yoktur. Eğer tarayıcıya devamlı ihtiyaç duymuyorsanız ve bu nedenle cihazın devamlı açık olmasını istemiyorsanız cihaz ile beraber sunulan SCSI kartını kullanmalısınız. Bu kartlar normalde cihazın sonradan kapatılmasını mümkün kılarlar. Sürücü eklentileri Eğer cihaz ile beraber sunulan SCSI Controller kartını kullanmıyorsanız, bunun yerine tarayıcınızı başka bir üreticinin denetleyicisine (örneğin Adaptec) bağladıysanız ilgili API sürücüsünün CONFIG.SYS dosyasından yüklenmesi gerekebilir. Örneğin, bir Adaptec denetleyicisinde tarayıcı bağlantısı için SJIIX.SYS dosyası kullanılır. Bunun için aşağıdaki kaydın CONFIG.SYS dosyasına eklenmesi gereklidir:
device:=c:\adaptec\sjiix.sys

Yukarıda kayıtta kullanılan “\adaptec” dizininin yerine dosyanın sizin sabitdiskiniz üzerinde bulunduğu konumun adresini girmelisiniz.

9.4.2 Kurulum sonrasındaki hata mesajları Tarayıcı resim düzenleme programından seçilemiyor Bu sorun Windows 98 altındaki Twain sürücüsünün bir DLL dosyası eksik olduğu zaman ortaya çıkar. Söz konusu dosyayı sonradan yüklemek için Windows 98 kurulum CD’sini sürücüye yerleştirin. Daha sonra BAŞLAT/PROGRAMLAR/MS-DOS KOMUT İSTEMİ komutunu kullanarak biri DOS penceresi açın ve aşağıdaki komutu girin:

268

Extract /a /l c:\windows\system <CD-ROM SÜRÜCÜSÜ>:\win98\win98_30.cab ctld32.dll

Eksik dosya yukarıdaki komut yardımıyla CAB arşivinden çıkartılır ve “Windows\System” dizinine kopyalanır. HP tarayıcıyı Windows 9x’e bağlamak HP tarayıcılarında karşılaşılan sorun bu cihazların her zaman Tak&Çalıştır olarak tanınamaması ve bunun sonucunda sürücü kurulumunda problemler ortaya çıkmasından kaynaklanır. Bir HP tarayıcıyı sisteme bağlamak için aşağıdaki işlemleri uygulayın: 1. Tarayıcı bilgisayara bağladıktan sonra sürücü disketinde bulunan SETUP2.EXE isimli dosyayı kullanarak kurulum programını çalıştırın. Eğer daha önceki kurulum işlemi yarıda kaldıysa ilk olarak tarayıcı ile ilgili tüm kayıtları Aygıt Yöneticisi’nden devre dışı bırakın. 2. Bilgisayarın ve kullanılan SCSI Controller’ın konfigürasyonu hakkında istenen tüm bilgileri girin. 3. Kurulum programı sona erdikten sonra bilgisayarı hemen yeniden başlatmadan önce sürücü disketi üzerinde bulunan bazı dosyaları manuel olarak kopyalamalısınız. Disket üzerindeki HPSJCLAS.DLL, HPSCNMGR.DLL, HPSCNTST.DLL, HPSJ1695.DLL ve HPSJ32.DLL dosyalarını “\Windows\system” klasörüne kopyalayın. SCANJET.INF dosyası “\Windows\inf”, VHPSCAND.VXD dosyası “\Windows\system\iosub” ve son olarak HPSNMGR.HLP dosyasının da “\Windows\help” klasörüne kopyalanması gereklidir. 4. Artık bilgisayarı yeniden başlatabilirsiniz. Eğer tarayıcınız Yeni Donanım Ekleme sihirbazı tarafından Tak&Çalıştır cihaz olarak tanınırsa Deskscan programının ilk disketini sürücüye yerleştirin ve kurulum işlemini başlatın. 5. Tarayıcının artık Aygıt Yöneticisi’nde ayrı bir cihaz olarak görünmesi gereklidir. Eğer ilgili kayıt üzerine çift tıklarsanız bir iletişim penceresi ekrana gelir. Bu pencere üzerindeki TEST kartını etkinleştirin. Tarayıcının çalışıp çalışmadığını buradan test edebilirsiniz. Umax tarayıcı kurulduktan sonraki hata mesajı Umax 1220S tarayıcısı sisteme kurulduktan sonra VMM32.VXD dosyasının arızalı olduğuna dair bir hata mesajı ekrana gelir. Bu sorun çalışma frekansı 300 Mhz’den fazla olan Intel Pentium II işlemcileri ve Vitascan programı bir arada kullanıldığı zaman ortaya çıkar. Sorunun nedeni kurulum sırasında Windows klasörüne kopyalanan UMAXIS11.386 dosyasından kaynaklanmaktadır.

269

Bu hata mesajının çıkmasını engellemek için dosyanın güncel bir versiyonunu kullanmalısınız. Bunun için www.umax.com adresini ziyaret edebilirsiniz. Windows 95 98’e güncellendikten sonra tarayıcı çalışmıyor Tüm Windows 95 sürücüleri Windows 98 altında çalışmazlar. Bu durumda tarayıcı hiç çalışmaz ya da tüm sistem çöker. Sahip olduğunuz cihazın Windows 98 sürücüsünü üreticinin web sayfasından temin edebilirsiniz. Umax Astra 2200 kurulum sonrasında hata mesajı veriyor Tarayıcı, tarayıcı testi sırasında bulunamadığı için burada bir sürücü problemi söz konusudur. Eğer VistaScan 3.51 kullanıyorsanız 3.52 sürümün güncelleyin. Programın en güncel versiyonunu www.umax.com adresinden bulabilirsiniz. Anakartınız VIA MVP3 chipsetine sahipse USB filtre sürücüsünün de 1.07 versiyonuna güncellenmesi söz konusu sorunun çözümüne yardımcı olabilir. Bu sürücüyü www.viatech.com adresinden temin edebilirsiniz. Güncellemeler yüklendikten sonra tarayıcının sorunsuz bir şekilde çalışabilmesi gereklidir. Ancak sorun Windows 98 SE altında devam ederse Microsoft tarafından yayınlanan bir USB yaması yardımcı olabilir. Bu konu hakkında daha ayrıntılı bilgi için USB ile ilgili bölüme bakabilirsiniz. Umax tarayıcılar Adaptec SCSI Controller AHA 2490UW ile sorun çıkartıyor Umax tarayıcıların bazı modelleri SCSI standartlarını SCSI 2 protokolüne kadar destekliyorlar. Buna karşılık AHA 2490UW ise SCSI 3 protokolünü destekler. Buradaki sorunun nedeni tarayıcının SCSI adaptörünün gelişmiş komut grubu ile çalışamamasından kaynaklanmaktadır. Her iki cihazın birbirleri ile sorunsuz bir şekilde anlaşabilmeleri için SCSI adaptörünün SCSI 3 komut grubunu kapatmalısınız. SCSI adaptörünün BIOS’una geçmek için sistem açılışında [Ctrl]+[A] tuş kombinasyonunu uygulamalısınız. 9.4.3 Çalışma sırasında karşılaşılan sorunlar Tarama başlarken bilgisayar kilitleniyor SCSI tarayıcıları genellikle kendine özel bir SCSI kartı ile beraber sunulur. Eğer bu kartı sisteminizde varolan başka bir SCSI kartına ek olarak kullanırsanız tarayıcı sürücüsü sorun çıkartabilir. Bazı sürücüleri tarayıcının ilk SCSI denetleyicisinde olmasını beklerler ve tarayıcı bu ilk denetleyici de tanımlanana kadar beklerler. Eğer tarayıcı bu denetleyicide bulunamazsa tüm sistemi kilitlenir. Bu sorunun çözümü ise kendisi kadar basittir. Tarayıcının SCSI kartını bilgisayardan çıkartın ve cihazı diğer SCSI denetleyicisine bağlayın. Ancak bu sırada ID ayarları, sonlandırma ve kablolama ile ilgili SCSI kurallarına dikkat edin. Eski tarayıcı sürücüsünü kaldırın ve tarayıcı bağlantılarını değiştirdikten sonra tekrar yükleyin.

270

Tarayıcı çok yavaş Paralel bağlantı noktasının çalışma modunu ECP olarak değiştirin. Bu işlemi nasıl yapabileceğinizi ZIP sürücüler ile ilgili bölümdeki “Paralel ZIP Driver’lar için çözümler” başlığı altında bulabilirsiniz. Bu sorunun muhtemel başka bir kaynağı ise kullanılan tarayıcı sürücüsüdür. Sürücü, tarayıcının şablonları taramasını yavaşlatabilir. Eğer tarayıcı Siyah/Beyaz çalışma modunda 200 dpi çözünürlüğünde dakikadan iki sayfadan daha hızlı tarama yaparsa üretici firma bazı Avrupa ülkelerinde ekstra vergi ödemekle yükümlüdür. Bazı üreticiler söz konusu vergiyi ödememek için sürücüyü yavaşlatırlar. Tarayıcınızdan maksimum performans elde etmek için cihazınızın İngilizce sürücülerini internetten yükleyebilirsiniz. Ancak bu sürücülerin bir kısmı Windows’un İngilizce versiyonunun kullanılmasını şart koşabilir. Tarama işlemi yarıda kesiliyor Eğer tarayıcınızı ECP modunda çalışan bir paralel bağlantı noktası üzerinden kullanıyorsanız meydana çıkacak bir kaynak çakışması, örneğin ses kartı ile, tarama işleminin yarıda kesilmesine neden olabilir. Tarayıcının kaynak çakışması olup olmadığını Aygıt Yöneticisi’nden kontrol edin ve eğer varsa düzeltin. Tarayıcı çalışmaya hazır değil Bu hata mesajı yanlış bir tarayıcı sürücüsünün kullanılması ile ortaya çıkabilir. Tarayıcı ile beraber çoğunlukla içerisinde farklı tarayıcı modellerine ait sürücülerin bulunduğu genel bir sürücü disketi sunulur. Eğer yanlış sürücüyü kurduysanız tarayıcınızı kullanmak istediğinizde farklı sorunlar ile karşılaşabilirsiniz. Tarayıcı ayarlarını kontrol ederek doğru sürücünün kullanılıp kullanılmadığından emin olun. Tarayıcı lambası devamlı yanıyor Tarayıcı lambasının devamlı yanması hem enerji tasarrufuna yol açar hem de lambanın ömrünün kısalmasına neden olur. Bazı tarayıcı sürücüleri bu nedenle tarayıcı lambasının, belirli bir süre kullanılmadıktan sonra otomatik olarak kapanmasını sağlarlar. Eğer kullandığınız sürücü bu tür bir seçenek sunmuyorsa cihazınızı devamlı kapalı tutmalı veya güç kaynağının fişini çekmelisiniz. Tarayıcı lambası titriyor veya arızalı Birinci sınıf cihazların lambaları rahatlıkla değiştirilebilir. Hatta bazı modellerin lambalarını kullanıcılar tek başlarına değiştirebilirler. Eğer değiştirme işleminin zor olduğunu düşünüyorsanız veya cihazınızın garantisi henüz dolmadıysa yetkili teknik servise başvurmalısınız. Ancak lambayı değiştirmeye karar vermeden önce maliyetini incelemeniz. Bazen yeni bir tarayıcı almak daha

271

ucuza mal olabilir. Konu hakkında daha ayrıntılı bilgi için teknik servise danışmalı veya üreticinin web sayfasını incelemelisiniz. Eğer tarayıcınız ucuz bir model ise lambasını değiştirmeyi hiç düşünmeden yeni bir tarayıcı satın alabilirsiniz. Önizleme fonksiyonu çalışmıyor Önizleme fonksiyonu sırasında cihazın açık veya güç kaynağının bağlı olup olmadığını kontrol edin. Bilgisayar ile tarayıcı arasındaki haberleşmeyi sağlayan bağlantı kablosunun sorunsuz bir şekilde takılı olup olmadığını kontrol edin. Önizleme fonksiyonunu tarayıcı ile beraber çalıştırın. Tarayıcı yazılımındaki önizleme fonksiyonu muhtemelen seçilemiyordur. Tarayıcı düğmeleri çalışmıyor Tarayıcılar son zamanlarda bir veya daha fazla özel fonksiyon tuşları ile donatıldılar. Tarama işleminin gerçekleştirileceği belirli bir uygulama bu tuşlar kullanılarak başlatılabiliyor. Eğer bu tuşlar çalışmazsa aşağıdaki noktaları kontrol edin: Bazı tarayıcılarda, tarama tuşlarını kontrol eden özel, küçük programlar Windows’un açılması ile beraber yüklenirler. Eğer bu program çalışmıyorsa cihaz üzerindeki tuşlar da kullanılamazlar. Paralel bağlantı noktasını kullanan tarayıcılarda ise aynı bağlantı noktasını kullanan yazıcıya ait bir program da bu sorunun ortaya çıkmasına neden olabilir. Tuşların konfigürasyonları uygun şekilde yapılmamıştır. Bunların konfigürasyonunu değiştirmek için tarayıcının kendi özel programını çalıştırın. Cihazının üzerindeki tuşları desteklemeyen, muhtemelen başka bir modele ait bir sürücü kullanıyorsunuzdur. SCSI tarayıcı SCSI veriyolunun çalışmasını aksatıyor Bazı SCSI tarayıcılar, SCSI veriyolunu tarama işlemi süresince engellemek gibi kötü bir alışkanlığa sahiptirler. Eğer SCSI veriyolunu kullanan (tarama sonucunun üzerine yazılacağı sabitdisk gibi) başka cihazlar varsa çeşitli sorunlar ortaya çıkabilir. Bu durumda tarayıcıyı ayrı bir denetleyici üzerinden kullanmayı deneyebilirsiniz. Bunun için normalde tarayıcı ile beraber sunulan ucuz adaptörü kullanabilirsiniz. 9.4.4. Mükemmel tarama Sadece maksimum çözünürlüğü kullanmak Tarayıcı reklamlarında 9600 dpi çözünürlüğe sahip cihazların uygun fiyatlarla satıldığını görebilirsiniz. Ancak göz boyamak için kullanılan bu değerlere kanmamalısınız. Bu tarayıcının gerçek çözünürlüğü 300 veya 600 dpi’dır. Reklamda bahsedilen yüksek çözünürlük ise ancak tarayıcı yazılımının

272

enterpolasyonu ile elde edilebilir. Bu hesaplamalar sadece zamana bağlıdır ve resim dosyasının boyutlarını da gereksiz derecede arttırır. Zaten gerçek optik çözünürlük yerine gerçekten yüksek bir çözünürlüğün kullanılmasına her zaman ihtiyaç duyulmaz. Hare etkisini minimuma düşürmek Eğer bir dergi sayfasındaki resmi taramak isterseniz hare etkisi rahatsız edici çizgileri ön plana çıkartacaktır. Yazdırılan tüm resimler tramlanmıştır ve bir cihaz da taradığı resmi tramlarına ayıracaktır. Ancak bu her iki tram maalesef hiçbir zaman üst üste bindirilemez. Ancak bu etkiyi önlemek için farklı yollara başvurabilirsiniz. Bunun için tarayıcı yazılımı veya resim düzenleme programındaki tram önleme filtresini kullanılabilir veya şablonu iki katı çözünürlükte taradıktan sonra yine bir resim düzenleme programı yardımıyla çözünürlüğünü yarı yarıya düşürerek eski değerine geri döndürebilirsiniz. Kaliteli resim için ipuçları Her zaman cihazın optik çözünürlüğünü kullanarak tarayın veya tam sayı değerlerini kullanın. Eğer küsuratlı değerlerin kullanılması gerekirse bu görevi iyi bir resim düzenleme programına verin. Bu, tarayıcı yazılımın fonksiyonlarını aşabilir. Büyük veya küçültülmüş şablonları daha düşük çözünürlük değerlerini kullanarak tarayın. Küçük, ayrıntılı şablonlar mümkün olduğu yüksek çözünürlükte taranmalıdır. Çizgili resimleri, resim içeriği keskin veya yüksek kontrastlı geçişlerde bozulabileceği için asla JPEG biçiminde saklamayın. Bu tür resimleri genellikle sıkıştırma seçeneğini kullanarak TIFF biçiminde kaydedin. Kara veya tükenmez kalem resimlerini çizim şablonu olarak değil de gri dereceli resim olarak kaydedin. Kareli veya çizgili bir şablonun taranması esnasında fonun rahatsız edici olmaması için RGB renk değerlerini kullanarak tarayın. Ardından sadece mavi kanalını değerlendirin. İnce şablonların taranması sırasında arka yüzeyindeki baskının taranan yüzeye yansımaması için şablonun arkasını siyah bir karton ile desteleyin. Medya Günlük Gazete Dergi CD kapağı Kuşe kağıda Çözünürlük 50 dpi 150 dpi 150 dpi 300 dpi

Tablo 9.2: Baskı ortamlarının çözünürlükleri

Çizgili taramalardaki hatalar Eğer çizgi şablonu modunda siyah beyaz bir şablon tarasanız siyah ve beyaz renkler arasındaki geçişlerde piksel hataları olabilir. Bunlar, her bir resim noktasının siyah mı yoksa beyaz mı olduğuna tarayıcı yazılımının karar vermesi

273

gerektiği için ortaya çıkar. Bunlar kabarma değeri olarak adlandırılırlar ve her tarama programından ayarlanabilirler. Bununla beraber ileri dereceli ayarlar ile metinler ve çizgiler kalınlaştırılabilir ve küçük beyaz alanlar siyah renk altında kalırlar. Bu etkinin ortaya çıkmasını, şablonu ilk olarak gri renk modunda tarayarak ve söz konusu kabarma değerini daha sonra resim düzenleme programından belirleyerek engelleyebilirsiniz. Dia ve negatifleri taramak En önemli hazırlık şablonların temizlenmesidir. Tozları temizlerken statik bir yükleme olmasını engellemek için doğal kıllardan yapılmış bir fırça kullanabilirsiniz. Su damlacıklarını ise fotoğraf mağazalarından temin edebileceğiniz özel maddeler ile temizleyebilirsiniz. Film şeridi, çözelti içerisinde banyo edildikten sonra kurumak üzere asılır. Bu sırada oluşan lekeleri de bir pamuklu çubuk yardımıyla temizleyebilirsiniz. Film şeridi direkt olarak tarayıcının cam yüzeyine yerleştirildiği zaman Newton halkaları meydana gelebilir. Bunun sonucunda resim üzerinde halkalar ve rengarenk çizgiler ortaya çıkar. Bu nedenle film şeridinin cam yüzey ile direkt temasını engellemek için paspartu olarak adlandırılan özel tabakalar kullanabilirsiniz.

9.5 Seri/paralel bağlantı noktası çalışmıyor
Bilgisayarınıza takılı bir çevre birimi düzenli bir şekilde çalışmıyorsa ve başka bir sorun kaynağı bulunamıyorsa muhtemelen bağlantı noktası arızalıdır. Ancak bağlantı noktasının arızalanması çok sık karşılaşılan bir durum değildir. Eğer herhangi bir kaynak çakışması mevcut değilse ve söz konusu cihazı henüz başka bir bağlantı noktasında denemediyseniz ilk olarak bu kontrolü gerçekleştirmelisiniz. Ancak bu kontrol esnasında, cihaz ile ilgili yazılımların da diğer bağlantı noktasına uygun şekilde ayarlanmaları gereklidir. Örneğin, modeminiz COM1 portuna bağlıysa ve bu bağlantı noktasının arızalı olduğunu düşünüyorsanız ilk olarak modemi başka bir seri bağlantı noktasına bağlamalısınız. 1. Aygıt Yöneticisi’ni açmak için BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI komutunu çalıştırın ve ekrana gelen penceredeki SİSTEM simgesine çift tıklayın. Takip eden penceredeki modem simgesine çift tıklayın. 2. Şimdi ekrana gelen modemin özellikler penceresine ulaşmak için üzerine çift tıklayın.

274

3. MODEM’in kullandığı bağlantı noktasını buradan öğrenebilirsiniz. Modemi test etmek için kullanacağınız yeni bağlantı noktasını da daha sonra buradan seçmelisiniz. 4. Söz konusu cihazın çalışıp çalışmadığını, yerini de değiştirdikten sonra bir kez daha kontrol edin. Eğer modem çalışırsa daha önce kullanılan bağlantı noktası gerçekten arızalı demektir ve değiştirilmesi gereklidir. Ancak donanım arızasının bir virüs tarafından simüle edilmediğinden emin olmak için sisteminizi güncel bir virüs tarama programıyla incelemelisiniz.

Resim 9.13: Konfigürasyonunu yeniden yapacağınız cihazı Aygıt Yöneticisi’nden seçin.

275

Resim 9.14: Modemin kullandığı bağlantı noktasını buradan öğrenebilirsiniz.

9.5.1 Seri bağlantı noktasının test edilmesi Seri bağlantı noktasını kullanan bir cihaz çalışmıyorsa ve bağlantı noktasının arızalı olduğun şüpheleniliyorsa söz konusu cihazı ilk olarak başka bir bağlantı noktasında test etmelisiniz. Her bilgisayar en azından iki tane seri bağlantı noktasına sahip olduğu için diğer bağlantı noktasını söz konusu kontrol işlemi için rahatlıkla kullanabilirsiniz. Ancak kontrol işlemi için cihazın sadece bağlantı noktasının değiştirilmesi genellikle tek başına yeterli olmaz. Aygıt Yöneticisi’ndeki kaynak ayarlarının da uygun şekilde değiştirilmesi gerekebilir. Eğer diğer bağlantı noktasında da başka bir cihaz kullanılıyorsa Aygıt Yöneticisi’nin kaynak çakışmasına neden olmaması için diğer cihazın da devre dışı bırakılması gereklidir. Belirli bir cihazı başka bir bağlantı noktasında kontrol etmek, kullanılan aygıtın türüne bağlı olarak el becerisi isteyebilir. Ancak bir seri bağlantı noktasını, cihazları takıp sökmeye gerek kalmadan da test etmek için birkaç yöntem daha vardır.

276

9.5.2 Hata tespit yazılımı ve kontrol fişi kullanmak Bağlantı noktaları için test fonksiyonları da sunan hata tespit programları yapılan incelemenin daha güvenli olması için ilgili bağlantı noktasına takılması gereken bir kontrol fişine ihtiyaç duyarlar. Her bir kontrol fişinin yapısı, kullanıcıların kendi kontrol ekipmanlarını yapabilmeleri için kullanılan programın dokümantasyonu dahilinde açıklanır. Kitabın sonunda bulunan A.5 numaralı ekte bu tür bir kontrol fişinin yapısını bulabilirsiniz. 1. Söz konusu hata tespit programını çalıştırın. 2. Kontrol fişini test edilecek bağlantı noktasına takın. 3. Programın test rutinini çalıştırın. Eğer program bir arıza tespit ederse bağlantı noktası tamamen kullanılamaz haldedir ve mutlaka değiştirilmesi gereklidir. Ancak bu sonuçtan emin olabilmek için kontrol fişi kesinlikle çalışır durumda olmalıdır. 9.5.3 Fare sürücüsü testi Seri bağlantı noktası için uygulanabilecek en basit test sadece seri bağlantı noktasını kullanan çalışır durumdaki bir fareyi bilgisayara bağlamaktır. Eğer daha önceden AUTOEXEC.BAT dosyasında bir sürücü yükleniyorsa ilk olarak bunun devre dışı bırakılması gereklidir. 1. Sistem dosyalarında değişiklik yapmak için Windows’un sistem editörünü (BAŞLAT/ÇALIŞTIR penceresini kullanarak SYSEDIT dosyasını çalıştırın) açın ve ekrana gelen metin penceresindeki AUTOEXEC.BAT dosyasını etkinleştirin. 2. Fare sürücüsünün yüklendiği satırı, önüne “REM” ifadesini ekledikten sonra bir boşluk bırakarak devre dışı bırakın. 3. İçerisinde değişiklik yaptığınız AUTOEXEC.BAT dosyasını kaydedin ve bilgisayarı kapattıktan sonra MS-DOS modunda çalıştırın. 4. Fare sürücüsünün bulunduğu dizini etkinleştirin ve fareyi test edilecek bağlantı noktasına bağlayın. 5. Şimdi fare sürücüsünü çalıştırmak için komut satırına “mouse” yazın ve [Enter] tuşuna basın. Buradaki “mouse” komutu yerine kullandığınız fare sürücüsünün çalıştırılabilir dosya ismini girmelisiniz. 6. Fare sürücüleri normalde cihazı kendiliğinden sistemdeki seri bağlantı noktalarında arayacak şekilde programlanmışlardır. Eğer fare bulunursa sürücüsü

277

yüklenir ancak bulunamazsa bir hata mesajı ekrana gelecektir. Bu durumda söz konusu bağlantı noktası tamamen arızalıdır. Ancak COM3 ve COM4 bağlantı noktaları söz konusu ise bu test tam olarak çalışmayabilir. Çünkü bir çok fare sürücüsü sadece COM1 ve COM2 portlarını kontrol eder. Diğer portların da kontrol edilebilmesi için bunların sürücü yüklenirken belirtilmeleri gereklidir. Diğer portların da aranması için gerekli olan bildirimi nasıl yapacağınızı ise farenin dokümantasyonu arasında bulabilirsiniz. 9.5.4 Seri bağlantı noktasının değiştirilmesi Arızalı bir bağlantı noktasının değiştirilmesi günümüzde pek kolay değildir. Çok az kullanıcı üzerinde sadece tek bir seri bağlantı noktasının bulunduğu bir bağlantı noktası kartlarına sahiptir. Seri bağlantı noktaları modern anakartlara entegre olarak bulunurlar veya üzerinde seri ve paralel bağlantı noktalarının da bulunduğu sabitdisk denetleyicileri kullanılır. Üzerinde bir çok seri ve paralel bağlantı noktasının bulunduğu Multi I/O bağlantı noktası kartları ise başka bir alternatif sunarlar. Kullanıcılar bu durumda kontrolü kaybedebilirler. Ancak buna karşılık sadece tek bir seri bağlantı noktasının bulunduğu bir kartın değiştirilmesi çok daha kolay olacaktır. Arızalı bağlantı noktasını devre dışı bırakmak Seri bağlantı noktası genellikle başka bağlantı noktalarının da bulunduğu bir kart üzerinde veya anakarta entegre olarak bulunurlar. Bu durumda yeni kart takılmadan önce ilgili bağlantı noktasının devre dışı bırakılması gereklidir. Diğer bağlantı noktaları ise kullanılmaya devam edilebilir. Bağlantı noktası ek kart üzerinde 1. İlk olarak kartı çıkartın. 2. Söz konusu bağlantı noktasını artık bir jumper yardımıyla devre dışı bırakabilirsiniz. Bunun için kartın kullanım kitapçığında veya kendi üzerinde daha ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. 3. Kartı yuvasına yerine geri takın. Bağlantı noktası anakarta entegre edilmiş 1. Anakartının kullanım kitapçığını elinize alın. 2. Söz konusu bağlantı noktasının devre dışı bırakılması için anakart üzerinde bir jumper ayarının yapılıp yapılmaması gerektiğini kontrol edin. Eğer gerekiyorsa jumper ayarını talimatlara uygun şekilde yapın. 3. Bağlantı noktasının bilgisayarın BIOS’unda devre dışı bırakılmasının gerekip gerekmediğini kontrol edin.

278

4. Gerekiyorsa bilgisayarı çalıştırın, açılış sırasında BIOS Setup ekranına geçin, söz konusu bağlantı noktasını devre dışı bırakın ve yeni ayarları kaydedin. Yeni bağlantı noktasının konfigürasyonu Eğer eskisi ile değiştirmek için tamamen yeni bir Multi I/O bağlantı noktası kartı satın aldıysanız, bu kartların konfigürasyonu normalde üretici tarafından doğru yapıldığı için yeni kartın ayarlarını değiştirmenize muhtemelen gerek kalmayacaktır. Ancak buna güvenmeyin ve her ihtimale karşı ayarları kontrol edin. Eğer bu kart üzerinde bir de Gameport bulunuyorsa ve eğer başka bir kart (ses kartı, sürücü denetleyicisi) üzerindeki Gameport zaten kullanılıyorsa yeni karttaki Gameport’u devre dışı bırakmalısınız. Bir bilgisayardan birden fazla Gameport etkinleştirilemez. Bilgisayar, kaynakların belirli bir standarda göre atandığı maksimum dört tane seri bağlantı noktası destekler.
Ba•lant• noktas• I/O Port adresi IRQ

COM1 COM2 COM3 COM4

3F8h 2F8h 3E8h 2E8h

4 3 4 3

Tablo 9.3: Seri bağlantı noktalarının standart konfigürasyonu

Multi I/O kartlarındaki tüm seri bağlantı noktaları buna uygun şekilde ayarlanmalıdır. Paralel bağlantı noktalarına aşağıda değinilecek. Hangi seri bağlantı noktasının arızalı olduğunu ve hangisini devre dışı bırakacağınızı bilmiyorsanız varolan bağlantı noktalarının Aygıt Yöneticisi’de görüntülenmelerini sağlayın. Yeni kart ile beraber dört taneden fazla seri ve üç tane paralel bağlantı noktası oluyorsa üst sınırı aşan bağlantı noktalarını mutlaka devre dışı bırakmalısınız. Kartı, konfigürasyonunu tamamladıktan sonra bilgisayarınıza takın. Bağlantı noktalarını artık sorunsuz bir şekilde kullanabilirsiniz. Paralel bağlantı noktasının test edilmesi Eğer birden fazla paralel bağlantı noktasına sahipseniz ilgili cihazı ilk olarak diğer paralel bağlantı noktasında kontrol etmelisiniz. Sorunun kullanılan cihazdan kaynaklanıp kaynaklanmadığından ancak bu şekilde emin olabilirsiniz. Bağlantı kablosunu da benzer şekilde başka bir bilgisayarda, örneğin bir arkadaşınızın PC’sinde kontrol edin.

279

Hata tespit yazılımı ve kontrol fişi kullanmak Seri bağlantı noktalarında olduğu gibi paralel bağlantı noktaları için de farklı hata tespit programları kullanabilirsiniz. Güvenilir bir test için daha öncede değindiğimiz bir kontrol fişinin kullanılmasında fayda vardır. Bu tür bir kontrol fişinin yapısını kitabın sonundaki A5 numaralı ekte bulabilirsiniz. 1. Söz konusu hata tespit programını çalıştırın. 2. Kontrol fişini test edilecek bağlantı noktasına takın. 3. Programın test rutinini çalıştırın. Eğer program bir hata tespit ederse bağlantı noktası arızalıdır. Ancak sonuçtan emin olabilmek için fişin doğru takılıp takılmadığını bir kez daha kontrol edin. Eğer bağlantı noktası gerçekten arızalıysa mutlaka değiştirilmelidir. Paralel bağlantı noktasının değiştirilmesi Seri bağlantı noktası için söz konusu olan bir çok durumda burada da geçerlidir. Paralel bağlantı noktaları da genellikle ayrı bir kart üzerinde bulunmazlar. Paralel bağlantı noktası ya anakarta entegre edilmişlerdir ya da bir Multi I/O kartındaki diğer bağlantı noktaları ile beraber bulunurlar. Ayrıca sabitdisk denetleyicileri genellikle seri ve paralel bağlantı noktalarına sahiptir. Arızalı bağlantı noktasının devre dışı bırakılması Eğer arızalı bağlantı noktası diğer portlar ile beraber bir kart üzerinde bulunuyorsa ve söz konusu kartı tamamen değiştirmek istemiyorsanız arızalı bağlantı noktasının bir jumper yardımıyla devre dışı bırakılması gereklidir. 1. İlk olarak kartı çıkartın. 2. Kartın dokümantasyonunu inceleyerek arızalı bağlantı noktasının devre dışı bırakılması için hangi jumper ayarının yapılması gerektiğini bulun. Jumper ayarları kartın üzerinde de bulunabilir. 3. Son olarak kartı yeniden takın. Bağlantı noktası anakarta entegre edilmiş 1. Anakartın kullanım kitapçığından söz konusu bağlantı noktasının devre dışı bırakılması için anakart üzerinde bir jumper ayarının yapılıp yapılmaması gerektiğini kontrol edin. Eğer gerekiyorsa jumper ayarını talimatlara uygun şekilde yapın. 2. Bağlantı noktasının bilgisayarın BIOS’unda devre dışı bırakılmasının gerekip gerekmediğini kontrol edin.

280

3. Gerekiyorsa bilgisayarı çalıştırın, açılış sırasında BIOS Setup ekranına geçin, söz konusu bağlantı noktasını devre dışı bırakın ve yeni ayarları kaydedin. Yeni bağlantı noktası konfigürasyonu Bilgisayar, kaynaklarının standart olarak kullanıldığı üç paralel bağlantı noktasını destekler. Bağlantı noktası LPT1 LPT2 LPT3 I/O Port adresi 378h 3BCh 3BCh IRQ 7 5 7

Tablo 9.3: Paralel bağlantı noktalarının standart konfigürasyonu

1. Yeni bağlantı noktalarının konfigürasyonun bilgisayarınızın yapısına uygun olması gereklidir. Bu, seri bağlantı noktalarında olduğu gibi jumper ayarları ile gerçekleştirilebilir. Varolan bağlantı noktalarını, kontrol etmek için Aygıt Yöneticisi’nde görüntüleyebilirsiniz. Bunlar, kullanılan port adresleri ile beraber programın ana penceresinde görüntülenirler. 2. Yeni bağlantı noktası ve yeni tüm bağlantı noktalarının konfigürasyonu doğru yapıldıysa kartı artık bilgisayarınıza takabilir ve sorunsuz bir şekilde kullanabilirsiniz. 3. Eğer bilgisayarınızda halen kullandığınız bir Gameport, örneğin ses kartında varsa yeni kart üzerindekini (eğer mevcutsa) devre dışı bırakmalısınız.

9.6 IrDA - Kızıl ötesi sorunları
IrDA’da kızıl ötesi bağlantıya dayanan seri bir haberleşme söz konusudur. İşletim sisteminin bir sorusu Sadece Windows 98 IrDA ile sorunsuz bir şekilde çalışabilir. Bu, IrDA donanımlarını otomatik olarak tanır ve ilgili IrDA veya Fast IrDA sürücüsünü otomatik olarak yükler. Windows 95 ilk olarak OEM 2.0 versiyonundan itibaren IrDA desteğine sahiptir. Bu işletim sisteminin ilk versiyonu için donanım üreticisinin sunduğu özel sürücüyü kullanabilir veya internette cihazınız için uygun bir sürücü arayabilirsiniz (www.jdresearch.com/irdrive). Ayrıca Fast IrDA Windows 95 altında tam olarak çalışmaz. Windows 2000 ve Windows Me ve IrDA Her iki işletim sistemi de IrDA’yı kendiliğinden tanıyabilir. Bunlar IrDA uyumlu donanımları anında tanırlar ve uygun sürücüyü de otomatik olarak yüklerler.Ancak bunlar sanal LPT ve COM portları için ayrılan protokol

281

yığınlarının bir kısmını himayeleri altına alırlar. Bunun sonucunda IrDA bağlantı noktasını COM bağlantı noktası olarak kullanan cihazlar (örneğin cep telefonları ve PDA’lar) ile bağlantı kurulması mümkün olmaz.

Resim 9.15: Sanal kızıl ötesi bağlantıları sistemde bulunmuyor

Söz konusu çözebilirsiniz.

problemi

Windows

Me’nin

donatılarını

kullanarak

1. Denetim Masası’nı açın ve burada bulunan YENİ DONANIM EKLE simgesine çift tıklayın. 2. Yeni donanım ekleme sihirbazı yeni donanım aramayı isteyene kadar İLERİ düğmesine tıklayın. Bu penceredeki “Hayır, Donanımı listeden seçmek istiyorum” seçeneğini işaretleyin ve arından İLERİ düğmesine tıklayın. 3. Şimdi ekrana gelen listeden DİĞER AYGITLAR öğesini seçin ve bir kere daha İLERİ düğmesine tıklayın.

282

4. Pencerenin solundaki ÜRETİCİLER listesinden Microsoft ve pencerenin sağındaki MODELLER listesinden de Kızılötesi İletişim Aygıtı öğesini seçin. İLERİ düğmesine tıklayarak bir sonraki adıma geçin ve SON düğmesine tıklayarak kurulumu tamamlayın.

Resim 9.16: Sanal kızıl ötesi bağlantı noktası kurulumu

5. Artık Kayıt Defteri’nde yapılması gereken birkaç işlem geriye kaldı. Bunun için BAŞLAT/ÇALIŞTIR/Regedit/TAMAM komutunu kullanarak Kayıt Düzenleyicisini çalıştırın. 6. Kayıt Düzenleyicisi’ndeki “HKEY_LOCAL_MACHINE\Enum\INFRARED\ COM\ROOT&INFRARED000” anahtarını etkinleştirin. Burada bulunan “PortName” öğesini üzerine çift tıklayarak seçin. 7. Şimdi yeni bir iletişim penceresi ekrana gelir. Burada bulunan DEĞER kutusuna, sanal port için kullanılacak olan boş bir COM portu girin. Penecereyi TAMAM düğmesine tıklayarak kapatın. 8. Sanal LPT portunu da benzer şekilde ayarlayabilirsiniz. Ancak bunun için “HKEY_LOCAL_MACHINE\Enum\INFRARED\LPT\ROOT&INFRARED&000” anahtarını kullanmalısınız. Burada da uygun bir LPT portu girmelisiniz. 9. Sanal bağlantı noktaları, Windows yeniden başlatıldıktan sonra Ayıt Yöneticisi’nde kullanılabilir durumda olacaklardır.

283

Resim 9.17: Sanal COM portu Kayıt Defteri’nden ayarlanmış

Resim 9.18: Sanal LPT portu Kayıt Defteri’nden ayarlanmış

284

Resim 9.19: Sanal bağlantı noktaları artık mevcut

Cep telefonu ve PDA’ların Windows 2000 altında bilgisayarınızla kızıl ötesi bağlantı noktasını kullanarak haberleşebilmeleri için işletim sisteminin donatıları yeterli değildir. Bağlantı sorunlarını sona erdirmek için uygun sürücüleri internetten temin edebilirsiniz. Ancak bunların çoğu ücretli sürücülerdir. Bağlantı noktası tanınmıyor IrDA bağlantı noktası bilgisayarın BIOS’undan devre dışı bırakılmıştır. ADVANCED CONFIGURATION veya I/O DEVICE CONFIGURATION (BIOS üreticisine göre değişiklik gösterir) menüsü altında yer alan IrDA veya IR PORT seçeneğinin değerinin ENABLED olarak değiştirilmesi gereklidir. Eğer sadece IrDA 1.0 destekleniyorsa I/O adresi ve kesme isteğinin de ayrıca girilmesi gereklidir. Anakartın IrDA bağlantı noktasını donanımsal olarak desteklemesi BIOS’un da IrDA desteğine sahip olduğu anlamına gelmez. Eğer yukarıda bahsedilen menü seçeneklerini BIOS ayarlarında göremiyorsanız uygun bri BIOS güncellemesine ihtiyacınız vardır. Konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgi için anakart üreticisinin web sayfasına başvurabilirsiniz.

285

Eğer COM portun I/O adresi için kullanılan BIOS ayarının değeri AUTO ise Windows IrDA bağlantı noktasının tanınması ile ilgili sorunlar yaşayabilir. BIOS Setup’ını etkinleştirin ve bağlantı noktasını I/O adreslerini (3f8, 2f8) manuel olarak atayın. Sadece bir bağlantı noktası çalışıyor IrDa 1.0’da ilgili IrDA alıcısını seri bağlantı noktasının UART işlemcisi denetleyebilir. Bu nedenle maliyetleri düşürmek için bir çok anakart üzerinde sadece IrDA 1.0 bulunur. Ancak UART işlemcisi sadece iki bağlantı noktasını denetleyebileceği için IrDA port seri bağlantı noktasının kaynaklarını kullanır. IrDA portu kullanıldığı zaman ise iki seri bağlantı noktasından biri çalışamayacaktır. Doğru adaptör kablosu IrDA bağlantı noktası 5 veya 10 kutuplu bir kablo kullanılarak anakart üzerinden dışarıya aktarılır. Ancak bir çok üretici bu kablonun standart yerleşimini maalesef kullanmaz. Bu nedenle IrDA portu için anakart üreticinizin sunduğu uygun bir kablo kullanmalısınız. Maalesef tüm anakartlar ile beraber uygun bir kablo sunulmaz. Veri aktarımı meydana gelmiyor Cihazlar arasındaki mesafe çok geniştir. Standart şartnamesine göre cihazlar arasındaki mesafe bir metreden fazla olmamalıdır. Alıcı ve gönderici cihazlar birbirlerini tam olarak görememektedirler. Alıcı ve gönderici üniteler arasındaki açının sadece 30 derece olması gereklidir. İPUCU! Kızılötesi bağlantı noktasının çalışmasını test etmek için bir Camcorder veya dihital kamera kullanılabilir. Bunlar, gönderilen kızıl ötesi ışığı, insan gözünden farklı olarak ekranlarında görüntüleyebilirler. Cihazlardan birinde farklı bir bağlantı noktası seçilmiş olabileceği için konfigürasyonu kontrol edin. Denetim Masası’ndaki KIZILÖTESİ simgesine çift tıklayın. Cihazın konfigürasyonunu buradaki AYARLAR kartı üzerinden yapabilirsiniz. Eğer bilgisayar arasında bir direkt bağlantı kurulacaksa bir bilgisayardaki direkt bağlantı HOTS ve diğerindeki ise GUEST olarak başlatılmalıdır. Yer darlığı nedeniyle direkt bağlantı kuramıyorsanız kızıl ötesi ışık yansıtılarak da kullanılabilir. Kızıl ötesi ışınını açılı bir şekilde yansıtmak için bir ayna veya CD-ROM’un veri tarafını kullanabilirsiniz. Ancak bu noktada kırılma açılarının iyi hesaplanması gereklidir. Eğer bir lazer işaretçiniz varsa kontrol için bundan faydalanabilirsiniz. Haberleşmenin sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi için ışında kesilme olmamalıdır.

286

9.7 PC kameraları
Monitörün üzerine yerleştirilen küçük kameraların fiyatları son zamanlarda oldukça düştür ve bunlar en çok tercih edilen bilgisayar çevre donanımları arasındaki listede yavaş ancak emin adımlarla birinciliğe gidiyor. Kamera tanınmıyor Bu kameraların USB modelleri yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Bunların kullanımı çok basittir ve sisteme bağlanmaları için bilgisayarın kapatılması gerekmemektedir. Ancak USB kameraların tanınması ile ilgili sorunlarla karşılaşırsanız okumaya 17. bölümden devam edebilirsiniz. Bu kameralar ayrıca Windows 98 versiyonundan itibaren kullanılabilirler. Bir çok üretici Windows 95 altında çalışmayı tercih etmiyor ve bu işletim sistemi için sürücü hazırlamıyorlar. İPUCU! PC kamerasının Low Power bağlantısı ile kullanılmamasına dikkat edin. Aksi takdirde ilgili USB bağlantısının aşırı yüklenmesi tehlikesi ile karşı karşıya kalabilirsiniz. Paralel bağlantı noktalarında ise kullanılan sürücü muhtemelen yanlış paralel bağlantı noktasına başvuruyor olabilir. Veya aynı bağlantı noktasını kullanan diğer cihazlar (örneğin yazıcı) ile ilgili sorunlar olabilir. Buradaki iki yönlü haberleşmenin kesilmesi gerekebilir. Bununla ilgili daha ayrıntılı bilgi için bu bölümdeki paralel bağlantı noktası başlığına veya 11. bölüme göz atabilirsiniz. PC kamera kendi bağlantı kartına sahipse söz konusu bağlantı noktası kartının konfigürasyonu yanlış olabilir. Veya bir donanım çakışmasına yol açabilir. Çakışma olup olmadığını Aygıt Yöneticisi’nden kontrol edebilirsiniz. Aygıt Yöneticisi ve donanım çakışmalarının çözümü ile ilgili daha ayrıntılı bilgi için 14. bölümdeki Aygıt Yöneticisi başlığının altına bakabilirsiniz. Bağlı kamerayı test etmek Bilgisayara bağladığınız kamerayı Denetim Masası yardımıyla test edebilirsiniz. 1. Test etmek için Denetim Masası’ndaki TARAYICILAR VE KAMERALAR simgesine çift tıklayarak cihaz özelliklerini ekrana getirin. 2. MODELLER kartından kameranıza ait kaydı seçin ve ardından hemen altında bulunan ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın. 3. Şimdi ekrana gelen penceredeki GENEL kartındaki seçenekleri kullanarak cihazınızı test edebilirsiniz.

287

Fotoğraf çekiminde hiçbir program çalışmıyor Bir çok kamera fotoğraf çekmek için üzerinde özel bir düğme barındırır. Bu düğmeye basıldığı zaman çekilen resmin üzerinde çalışılabilmesi için normalde bir resim düzenleme programı çalışır. Eğer tuşa bastığınızda hiçbir şey olmuyorsa bunun için bir program seçilmemiş olabilir. DENETİM MASASI/ TARAYICILAR VE KAMERALAR üzerinden özellikleri çağırın. Buradan kameranızı seçin. ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın ve OLAYLAR kartını etkinleştirin. Fotoğraf çekildiği zaman otomatik olarak çalıştırılması gereken programı buradan seçebilirsiniz. Çekim görüntüsü atlıyor Kameranın çözünürlüğün düşürün. Uygun seçeneklere ilgili yazılım üzerinden ulaşabilirsiniz. Bunun için örneğin 640 x 480 çözünürlüğünde tam ekran görüntü için bir veya iki resimlik bir görüntü tazeleme oranı kullanılabilir.

288

289

10
10.

Çevirmeli bağlantı sorunları

Bir ISDN adaptörü, modem veya diğerlerine kıyasla daha modern olan DSL, internetin sınırsız dünyasını sizin ve bilgisayarınızın kullanımına sunuyorlar. Tanıdıklarınız ve iş arkadaşlarınız ile haberleşebilir ve banka ile ilgili işlemleri bilgisayarınızdan gerçekleştirebilirsiniz. Modemin (burada kolaylık sağlaması açısından sadece modem ifadesini kullanacağız) sunduğu avantajlar çok büyüktür ancak bu avantajları kullanmadan önce donanım ve yazılımın kurulumu sırasında sık karşılaşılan, zor sorunların üstesinden gelinmelidir. Dahili modemin boş anakart üzerindeki boş bir slota takılması veya harici modemin seri bağlantı noktasına bağlanmasını kolay işlemlerdir. Asıl zor olan ise konfigürasyondur. Kendi başına uğraşan kullanıcılar bu aşamada bazen çaresiz bir şekilde havlu atabilmektedirler. Donanım ve yazılım bileşenlerinin bir arada nasıl çalıştıklarını bilmek pek kolay olmayan modem takma ve konfigürasyon işlemini daha kolay bir hale getirecektir.

10.1 Genel sorunlar
Modem cevap vermiyor Windows, bir çevirmeli ağ bağlantısı kurulmaya çalışıldığında bilgisayarın modemden düzgün yanıt alamadığına dair bir hata mesajı ekrana getiriyor. Windows 98, bu hata mesajını özellikle rnaapp.exe programı arka planda çalıştığı zaman gösterir. Bu program, bir sonraki çevirmeli ağ bağlantısının daha hızlı gerçekleştirilebilmesi için arka planda çalışır. Ancak rnaapp ile çevirmeli ağ

290

arasındaki haberleşme maalesef her zaman başarılı olmaz ve bu, yukarıda bahsedilen hata mesajının ortaya çıkmasına neden olur. Söz konusu sorunu çözmek için bu programı zorla kapatmalısınız. Bunun için [Alt]+[Ctrl]+[Del] tuş kombinasyonunu kullanarak PROGRAMI KAPAT iletişim penceresini açın ve buradaki listeden rnaapp.exe programını seçtikten sonra GÖREVİ SONLANDIR düğmesine tıklayın. USB modem veya ISDN adaptörü Bir USB modemde IRQ veya port adresi sorunları ile karşılaşmazsınız. Ancak bu tür cihazlar çeşitli sorunlar ile kullanılamayabilirler. USB modem ile ilgili sorunlarınız için USB cihazları ile ilgili bölüme göz atabilirsiniz. Çevirmeli ağ bağlantısında kullanıcı ve parola sorgusunu kapatmak Microsoft, bu seçeneğin kapatılmasını çok iyi gizlemiş. Bunun için ÇEVİRMELİ AĞ penceresindeki BAĞLANTILAR/AYARLAR komutunu çalıştırın. Bunun sonucunda ekrana gelen penceredeki GENEL katında bulunan ÇEVİRMEDEN ÖNCE UÇBİRİM PENCERESİNİ GETİR seçeneğindeki işareti kaldırın.

10.2 ISDN
ISDN’in normal modemlere kıyasla en büyük avantajı yüksek veri aktarım hızıdır. Türkiye’deki maliyetler ve performans göz önüne alındığında normal modemin ISDN ile kafa kafaya olduğu düşünülebilir. ISDN, kanal yapısı sayesinde klasik modemlere kıyasla büyük bir üstünlüğe sahiptir. 10.2.1 Sürücü sorunları İşler, ISDN dünyasında da geri kalan PC dünyasındaki gibi yürür. Her üretici kendi işini kendi görür. Burada da, diğerleri ile uyumlu olmayan ve genel bir standardın da görülmediği farklı sürücüler ve veri aktarım protokolleri bulunur. CAPI Microsoft tarafından Windows 95 ile beraber kullanıma sunulmuştur ve Common ISDN Application Programmable Interface, kısaca CAPI, kullanılması ise Windows dünyasının ISDN ile çalışabilmesi sağlanmıştır. Farklı uygulamaların özel sürücülere gerek kalmadan ISDN kartı ile haberleşebilmesi böylece mümkün olmuştur. ISDN adaptörü, CAPI’de sanal bir modem gibi işlem görür. Bu, Windows’un ISDN kartı üzeriden değil de modem ile haberleşiyormuş gibi davranması anlamına geliyor. CAPI, NDIS sürücüsüne karşılık bir internet bağlantısına paralel olarak başka bir iletim yolu üzerinden faks gönderilmesini de mümkün kılar.

291

Ancak CAPI sürücüleri arasında da farklar bulunur: CAPI 1.x, CAPI sürücüsünün eski versiyonudur ve 1TR6 aktarım protokolü için geliştirilmiştir. İlk olarak Windows 3.x altında kullanılmıştır ancak Windows 95/98 altında da ISDN kartları tarafından desteklenmiştir. Kullanılan CAPI versiyon numaraları 1.0 ile 1.1 arasındadır ve geriye uyumludurlar. CAPI 2.0, CAPI sürücülerinin modern versiyonudur ve DSS1 protokolünü destekler. Bu gerçek bir 32 Bit sürücüdür ve Windows altında çalışan hemen tüm modern uygulamalar tarafından kullanılır. Bu, Multitasking desteğine sahiptir ve bu sayede veri aktarımı için kullanılabilecek uygun bir sürücüdür. Fakat CAPI 2.0 CAPI’nin 1.x versiyonları için geriye uyumlu değildir. Microsoft CAPI 3.0 versiyonunu Windows 95 için geliştirdik. Bu versiyonun en büyük dezavantajı diğer versiyonlar ile uyumlu olmamasıdır. Bu nedenle söz konusu CAPI versiyonu yaygınlaşmamıştır. İPUCU! CAPI 3.x versiyonları söz konusu olduğunda CAPI 1.0 standardının sadece bir dalından bahsedilebilir. Sürücü üretici tarafından değiştirilmiştir ve 2.0’ın tüm noktaları ile uyumlu değildir. Buna örnek olarak Teles’in CAPA 3.21 versiyonu gösterilebilir. ISDN için maalesef sadece CAPI kullanılmaz. CAPI standardının geri kaldığını düşünen bazı üreticiler birbirleri ile uyumlu olmaya kendi NDIS ve CAPI sürücülerini geliştirmişlerdir. NDIS NDIS, Network Driver Interface Specification ifadesinin kısaltması ve başka bir ISDN sürücü standardıdır. Bu, Windows dünyasına ilk adımını Windows 98 ve NT işletim sistemleri ile atmıştır. NDIS, Avrupa kökenli bir çözüm olan CAPI’den farklı olarak Amerikan laboratuarlarında geliştirilmiştir. CAPI’ye göre en büyük farklılığı ISDN adaptörünün normal bir ağ kartı gibi kullanılmasıdır. Ayrıca NDIS, CAPI’de olduğu gibi fonksiyon çeşitliliğine sahip değildir. 10.2.2 ISDN kartının takılması ISDN kartının takılması için iki farklı yol takip edilebilir. Bunlardan ilkinde ISDN kartı ağ kartı olarak takılmasıdır. Diğer bir seçenek ise özel CAPI sürücüleri ile beraber yüklenmesidir. Burada örnek olarak Fritz!Card kullanılacaktır. Ağ kartı olarak kurulum Bir ISDN adaptörünü NDIS sürücüleri yardımıyla kurarsanız performans işaretlerinde azaltma yapmalısınız. İlgili sürücüyü aşağıdaki gibi kurun: 1. BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM simgesine çift tıklayın. MASASI penceresindeki AĞ

292

2. Ekrana gelen penceredeki EKLE düğmesine tıklayın, bileşenler listesinden AĞ BAĞDAŞTIRICILARI öğesini seçin ve EKLE düğmesine tıklayın. 3. Yeni penceredeki DİSKETİ VAR düğmesine tıklayın. Sürücü dosyalarının konumunu tam olarak belirtmek için GÖZAT düğmesine tıklayın. NDIS’in işlevlerinden sorunsuz ve eksiksiz bir şekilde faydalanabilmek için devamlı en güzel sürücüsünü kullanmalısınız. 4. Sürücünün kurulumunu tamamlamak için şimdi ekrana gelen direktifleri takip edin. Eğer kart özel bir Windows 98 sürücüsüne sahip değilse ilk olarak Windows 95 sürücülerini kullanmayı deneyin. Eğer Windows 98 altında 95 sürücüleri ile sorun yaşarsanız yeni sürücüler için üreticinin web sayfasını kontrol edebilirsiniz. Modem olarak kurulum Aslında sadece kartı takmak, Windows’u başlatmak ve sürücüleri yüklemek yeterli olacaktır. Ve artık internet dünyasında sörf yapmaya başlayabilirsiniz ancak büyük bir eksikle! Bu nedenle yaygın olarak kullanılan ISDN kartlarının kurulumlarına değiniyoruz. İlk olarak buradaki örnek kartımıza bakalım: Fritz!Card’ı ister yarı otomatik kurulum programını kullanarak ister Yeni Donanım Ekle Sihirbazı yardımıyla yükleyebilirsiniz. İPUCU! ISDN adaptörünü kurulum işlemi tarafından istendiği zaman bilgisayarınıza takmalısınız. 1. ISDN adaptörünün kurulum programını başlatın. Yeni Donanım Ekle Sihirbazı çalıştırılırsa Donanım Türleri listesinden DİĞER AYGITLAR öğesini seçin. 2. Şimdi DİSKETİ VAR düğmesine tıklayın ve kurulum CD’sinin yerini belirtin. 3. Sistem şimdi bir kesme isteği ve I/O adresi seçer. Ardından bu bilgiler ekrana gelir. I/O adresleri ile ilgili ayarları not ettikten sonra bilgisayarınızı kapatın. 4. Biraz önce not aldığınız ayarları Fritz!Card üzerine de uygulayın ve kartı bilgisayarınıza takın. 5. Şimdi bilgisayarı yeniden başlatın. ISDN adaptörünün şimdi Windows tarafından otomatik olarak tanınması gereklidir.

293

6. Kurulum programını çalıştırın ve kart ile ilgili ayarları yerine getirin. Teles adaptörü kurulumu 1. Kurulum programını çalıştırın. Ardından sizden istenen bilgileri girin. 2. Kurulum işlemi sırasında yazılım hizmetlerine ait telefon numaralarını girmeniz istenecektir. Burada, kullanılan protokole bağlı olarak farklı bilgiler girmelisiniz. DSS1 protokolü için kod kullanmadan bir çok telefon numarası girmelisiniz. 1TR6 protokolünde ise telefon numarasına ek olarak son cihaz çevirme rakamının da girilmesi gereklidir. 3. Sürücü normalde şimdi yüklenir. Kurulum yarıda kesilirse (eski ISDN sürücüsü bulunduğu için) Aygıt Yöneticisi’ni çalıştırın, ISDN kartı ile ilgili eski kayıtları arayın ve bunları kaldırın. Ayrıca ek sürücülerin de (örneğin, WAN adaptörü veya NDIS sürücüsü) olup olmadığını kontrol edin ve aynı şekilde bunları da kaldırın. İlgili kayırları MODEM ve AĞ BAĞDAŞTIRICILARI başlıklarının altında bulabilirsiniz. 4. Bilgisayarı yeniden başlatın. Şimdi Windows ISDN Accelerator Pack 1.1’in kurulumu ile başlayacaktır. Kurulum tamamlandıktan sonra bilgisayarı yeniden başlatın. 5. Artık Teles adaptörünü bilgisayarınıza takabilirsiniz. Eğer adaptör Windows açıldıktan sonra Teles Adapter olarak tanınırsa ilgili sürücüler otomatik olarak yüklenecektir. Windows 95A altında donanım otomatik olarak tanınmayacaktır. Bu işletim sisteminde “Tanımlanamayan cihaz” hata mesajı ekrana geldiğinde TAMAM düğmesine tıklayın ve sürücü CD’sindeki TELES.INF dosyasını çalıştırın. 6. Windows kartı yine tanımazsa Yeni Donanım Ekle Sihirbazı’nı çalıştırın ve TELES.INF dosyasını bu kez DİSKETİ VAR düğmesine tıklayarak çalıştırın. Ekrana gelen cihaz listesinden kullandığınız adaptörü seçin ve Windows’un uygun sürücüyü yüklemesini sağlayın. İPUCU! Kurulum programı kart tarafından desteklenmeyen kesme isteğinin ayarlanması imkanını sunar. Teles.S0/16.3 kullanılıyorsa 3,4 ve 11 numaralı kesme istekleri uygun olmayabilir. Teles sürücüsü kurulum sonrasında adaptörün donanım kaynaklarının ayarlanmadığı için sürücünün doğru çalışmadığı hata mesajını verirse sorun bilgisayarın BIOS’undan kaynaklanıyor demektir. Eğer buradaki PCI/PNP ayarları altındaki PNP OS INSTALLED seçeneği DISABLED olarak ayarlandıysa hiçbir Tak&Çalıştır cihazı sisteme bağlanamaz.

294

Teles adaptörünüzle Windows 98 altında CAPI sürücüsü 3.23I veya 3.26 kullanıyorsanız ve Teles uygulama paketini (OnlinePowerPack 5.0 veya 6.0) kurmak isterseniz ilk olarak ISDN adaptörünün takılması gereklidir. Eğer uygulama yazılımını ISDN adaptörü takmadan önce kurduysanız Kayıt Defterindeki “HKEY_LOCAL-MACHINE\SYSTEM\CURRENTCONTROLSET\ SERVICES\CLASS\TELES” anahtarının silinmesi gereklidir. 3.23I sürücü versiyonundaki TAPI servis sunucusu Windows 98 altında çalışmaz. Bunu Denetim Masası’ndaki TELEFON simgesine çift tıklayarak ekrana gelen penceredeki TELEFON SÜRÜCÜLERİ kartı üzerinden silmelisiniz. 10.2.3 ISDN adaptörü veya modem bulunamadı ISDN adaptörü veya modemin kablo bağlantısını kontrol edin. Aygıt Yöneticisi’nden bir kaynak çakışması olup olmadığını kontrol eidn. ISDN modemi test etmek Modemi kullanırken aşağıdaki noktalara da dikkat etmelisiniz: ISDM modem, seri veya paralel bağlantı noktalarına tam olarak bağlandı mı ve tabii ki açıldı mı? Ayrıca bir modemde cihazın bağlanmadığını da kontrol etmelisiniz: uygun COM portuna bağlanıp

1. Söz konusu kontrolü gerçekleştirmek için BAŞLAT/AYARLAR/ DENETİM MASASI komutunu çalıştırın ve buradaki MODEM simgesine çift tıklayın. 2. Ekrana gelen penceredeki TANI kartını etkinleştirin. Buradaki listede bulunan COM portun arkasında modem ismi bulunmalıdır. 3. Her şey yolunda görünüyorsa DAHA FAZLA BİLGİ düğmesine tıklayın. Bunun sonucunda bir test rutini işleme konulacaktır. Test sonucunda elde edilen bilgiler bir liste halinde ekrana gelir. Bunun yerine bir hata mesajı alırsanız modem bağlantısını bir kez daha kontrol ein ve eğer mümkün olursa cihazı değiştirin. Fritz!Card tanınmadı Eğer modern bir anakart ile ISA veriyolunu kullanan eski bir Fritz!Card kullanıyorsanız belirli yapısal bir sorun ile karşılaşılabilir. Bu kartlar, ISA BUS güç desteği ile ilgili problemleri vardır. Modern anakartlarda 3.3 V’a düşürülen bu değer söz bu yapıdaki kartlar için yetersizdir. Bu tür kartları ISA BUS için arka yüzlerinde bulunan 20 bağlantı noktasından tanıyabilirsiniz. Farklı bir yapıda bir karta sahipseniz BIOS Setup’ı etkinleştirin ve PNP/PCI SETUP altındaki PNP OS INSTALLED seçeneğinin değerini NO olarak

295

değiştirin. Award BIOS’larda ise IRQ RESOURCES başlığı altındaki RESOURCE CONTROLLED BY seçeneğinin değerini MANUAL olarak değiştirin.Fritz!Card’ın kesme isteğini buradan LEGACY ISA olarak ayarlayın. Şimdi BIOS’u terk etmeden önce yaptığınız değişiklikleri kaydedin ve bilgisayarı yeniden başlatın. 10.2.4 Windows altında sorunlar CAPI sürücüsü mü yanlış? CAPI, tüm fonksiyon kapsamını belirleyen bir talimat olmadığı için CAPI’ye eşit değildir. Bundan dolayı belirli adaptör ile anlaşabilen veya beraber dağıtılan özel CAPI versiyonları ile çalışan program mevcuttur. Windows 98, ISDN adaptör ile beraber çalışmayı ret etmesinin nedeni yanlış bir CAPI sürücüsü olabilir. Bu tür bir sorundan şüpheleniyorsanız tüm CAPI sürücülerini kaldırın ve uygun Windows 98 versiyonlarını kullanmayı deneyin. Uygun sürücüleri üreticilerin web sayfalarından temin edebilirsiniz. Eğer yeni sürücülerin kurulması da sorunu ortadan kaldıramazsa bir detektif gibi iz sürmelisiniz. İlk olarak Kayıt Defteri’nde eski sürücüye ait artıkların olup olmadığını araştırın ve bulduklarınızı silin. Bu esnada INI dosyalarını da mercek altına almalısınız. Yeni bir Windows 98 sürücüsünün temizlik işleminden sonra kurulması da mı işe yaramadı? Bu durumda güncel ISDN sürücüleri ile beraber Windows 98’in yeniden kurulması çözüm getirebilir. ISDN adaptörünü kurarken önce sürücünün mü yoksa cihazın mı yükleneceğine dikkat etmelisiniz. Bu öncelik kullanılan adaptöre göre farklılık gösterebilir. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için kullanım kitapçığına bakabilirsiniz. Fritz!Card telefonu engelliyor Eğer Fritz!Card ile beraber sunulan faks programını yüklediyseniz bu araç telefon görüşmelerinizi engelleyebilir. Eğer Fritz!fax aracını kullanarak bir faks gönderdiyseniz faks modülü kapatılmaz ve Fritz!fax aracının otomatik çağrı cevaplama işlevi etkin kalır. Bu nedenle Fritz!Card telefon veya faks diye ayırt etmeden gelen tüm çağrıları kabul eder. Bu durumda dışarıdan bir çağrı geldiğinde telefonunuz sadece bir kere kısaca çaldıktan sonra Fritz!fax bağlantıyı kurar ve arayanın kulağına hiç de hoş olmayan faks bağlantısı seslerini gönderir. Fritz!Card’da sık karşılaşılan bu durumu aşağıdaki şekilde engelleyebilirsiniz: 1. Fritz!Fax programını çalıştırın ve program ana penceresindeki ayarlar menüsünü açın. 2. Daha sonra ISDN kartını açın ve çağrı cevaplama altından faks alınmaması veya sadece çoklu numaraların cevaplanmasını sağlayan seçeneği işaretleyin. Faks alınmamasını istediğiniz zaman Fritz!Card tüm çağrıları göz ardı edecektir. Diğer seçenekte ise sadece ISDN kartı üzerinden belirtilen özel numaralardan gelen çağrılar cevaplanır.

296

Creatix S0 Box CAPI 4.1o sürücüsü ile çalışmıyor Yeni Creatix CAPI 4.10 sürücüsünü kullanan bir Creatix S0 Box ile bağlantı kurmak istediğinizde kurulum işlemi bir hata mesajı ile kesilecektir. Bu hatayı internetten veya Creatix’in ana sayfasından temin edebileceğiniz BOXFIX.ZIP dosyası ile çözüme kavuşturabilirsiniz. Dosyayı açtıktan ve açtığınız sürücüyü yükledikten sonra CAPI 4.10 sürücüsünün bir kurulumu sırasında bir daha sorun çıkmayacaktır. Güç yönetimi çalışmıyor Güç yönetimi, çalıştıktan sonra bilgisayarın derin bir güzellik ve dinlenme uykusuna yatmasını sağlayan nazik bir araçtır. Ancak ISDN kartı bu esnada bir faks alırsa bilgisayarın yanağına bir günaydın öpücüğü kondurur. Ancak bu, gerçek hayatta masallardaki kadar kolay gerçekleşmez. AVM’nin Fritz!Card’ı bunun için tipik bir örnektir. Bu, bilgisayarı bir kesme isteği bombardımanına tutar. Bu yoğun istek normal çalışma sırasında sorun çıkartmaz ancak enerji tasarruf modu kullanılmak isteniyorsa bilgisayar bunu ret eder. AVM’nin Fritz!Card için hazırladığını hatalardan arındırılmış yeni CAPI sürücüsünü üreticinin web sayfasından temin edebilirsiniz. WinFax pasif ISDN adaptörü ile beraber çalışmıyor WinFax’ın 8.0 versiyonu çalışacağı ISDN adaptörleri için seçici davranıyor. Özellikle pasif adaptörler WinFax tarafından ret ediliyorlar. Bu sorunu çözmek için kullandığınız programı Symantec web sayfasından güncellemelisiniz. 10.2.5 ISDN optimizasyonu Kanal birleştirmeyi etkinleştirmek Kanal birleştirme sayesinde uzaktan veri aktarımdaki veri yoğunluğunu ikiye katlayabilirsiniz. Microsoft, çok sayıda kanalın bir çevirmeli bağlantı için birleştirilmesine iki kanal erişimi veya PPP Multilink (Çoklu Bağlantı) olarak adlandırıyor. Çoklu bağlantı ancak sistemde birden fazla çevirmeli ağ bağlantı cihazı kurulu olduğu zaman kullanılabiliyor. ISDN’de ise iki tane B kanalının bulunması gereklidir. Her iki ISDN kanalının kullanımı ise yararlanılan servis veya sağlayıcıya göre değişiklik gösterir. Bu, kullandığınız internet servis sağlayıcının da Multilink’i desteklemesi anlamına geliyor. Aksi takdirde kanal birleştirme mümkün olmaz. 1. Masaüstündeki BİLGİSAYARIM ve ardından ekrana gelen penceredeki ÇEVİRMELİ AĞ simgesine çift tıklayın. 2. Şimdi optimize etmek istediğiniz bağlantıyı farenin sağ tuşunu kullanarak seçin ve nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın.

297

3. ÇOKLU BAĞLANTI kartını etkinleştirin ve buradaki EK AYGIT KULAN seçeneğini işaretleyin. Ardından EKLE düğmesine tıklayın. 4. Şimdi birinci bağlantıda olduğu gibi aynı modem ve telefon numarası önerilecektir. Servis sağlayıcıya bağlı olarak farklı bir bağlantı numarası seçmeniz gerekebilir. Gerekli bilgileri girdikten sonra pencereleri TAMAM düğmelerine tıklayarak kapatın. İPUCU! Eğer her iki tarafta farklı ISDN sürücüleri (CAPI ve NDIS) kullanıyorsa bir direkt bağlantının veri aktarım hızlarında düşmeler meydana gelebilir. Şüphesiz çoklu bağlantının birkaç dezavantajı da bulunur. Bunlardan en önemlisi tüm sunucuların çoklu bağlantı desteğine sahip olmamasıdır. İki B kanalı gerekli olduğu için her iki bağlantı için de ayrı bağlantı ücretleri ödemeniz gerekecektir. Her iki B kanalı da veri aktarımı için kullanılacağından dolayı çoklu bağlantı süresince bunlara ulaşmak mümkün olmayacaktır. ISDN sıkıştırması kullanmak ISDN bağlantıları için PPP protokolü üzerinden Stac ve MPPC sıkıştırmalarını kullanmak mümkündür. Bu sıkıştırma modları maalesef çok az ISDN adaptörü tarafından desteklenir ancak her ikisi de Windows fonksiyonları arasında yer alır. Windows 9x/Me her iki sıkıştırma modunu da desteklerken Windows 2000 altında sadece MPPC modu kullanılabilir. Bir diğer sorun ise tüm servis sağlayıcıların söz konusu ISDN sıkıştırmalarını desteklememesidir. Bu özelliğin desteklenip desteklenmediğiniz öğrenmek için servis sağlayıcınıza başvurmalısınız. Sıkıştırma fonksiyonunu etkinleştirebilirsiniz: Windows altında aşağıdaki gibi

1. DENETİM MASASI penceresini açın ve buradaki ÇEVİRMELİ AĞ simgesine çift tıklayın. 2. Sıkıştırma fonksiyonunu etkinleştirmek istediğiniz bağlantıya farenin sağ tuşunu kullanarak tıklayın ve nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. 3. AĞ kartı üzerinde bulunan GELİŞMİŞ SEÇENEKLER başlığı altında bulunan YAZILIM SIKIŞTIRMASINI ETKİNLEŞTİR seçeneğini işaretleyin. Windows 2000 altında AYARLAR düğmesine tıklamalısınız. Bunun sonucunda yazılım sıkıştırmasını üzerinden etkinleştirebileceğiniz yeni bir iletişim penceresi ekrana gelecektir.

298

Resim 10.1: Yazılım sıkıştırması etkinleştirilmiş

Ancak sıkıştırma, aktarılan veriye bağlı olarak hız dezavantajına da neden olabilir. Örneğin, metinler gibi sıkıştırılmamış veriler hızlı aktarılırlar. Buna karşılık ZIP, MP3 veya JPEG gibi sıkıştırılmış dosyalar ise daha yavaşlatılırlar. 10.2.6 ISDN bağlantı noktasında analog modem Yeni, yüksek hızlı bir modeminiz var ve bu nedenle ISDN kartı satın almak istemiyor musunuz? Veya sevgili posta kutunuz ISDN erişimi sunmadığı için analog bir modeme mi ihtiyaç duyuyorsunuz? ISDN tesisatından analog bir modem kullanabileceğiniz için sorun değil! Ancak bunun için bir a/b dönüştürücüsüne ihtiyacınız olacak. Bazı telefon tesisatları analog modem veya telefon için bu tür bağlantı noktalarına sahiptirler. Ancak bir çok a/b dönüştürücüsünün ulaşabildiği maksimum veri aktarım hızının 14.400 bps olması bu yöntemin en büyük dezavantajıdır. Yüksek hızlı modeminizin frenlenmemesi için uygun hızda bir adaptöre ihtiyacınız olacaktır. Söz konusu özel dönüştürücüler sayesinde veri aktarım hızı başka bir şeye gerek kalmadan 56.600 bps’e çıkartılabilir.

10.3 Modem sorunları
Modemin çalışması Bilgisayardan modeme aktarılan veriler burada telefon kablosu üzerinden aktarılabilecek sinyallere dönüştürürler. Bu işlemin gerçekleşebilmesi için PC’deki seri bağlantı noktası her veri byte’ını sekiz ayrı bit’ine ayırıyor. Modem

299

bu bitleri, telefon kablosu üzerinden aktarılabilmeleri için ses sinyallerine dönüştürür. Bağlantının diğer ucundaki modem ise aldığı ses sinyallerini daha sonra tekrar bit’lere dönüştürür. PC’deki bağlantı noktası ise bit’lerden veri byte’larını oluşturur ve bunları bilgisayara gönderir. Alıcı, bilgileri ancak bu aşamadan sonra kullanabilir ve düzenleyebilir. 10.3.1 Modem cevap vermiyor Eğer terminal programınız çalıştırıldıysa ve modem çevirmeye hiçbir cevap vermiyorsa sorunun kaynağını bulmak için kontrol etmeniz gereken bir çok nokta vardır. Dahili modem Anakart üzerindeki bir slota takılan dahili modemde, bilgisayarın bir seri bağlantı noktası üzerinden kullanılan harici bir modeme kıyasla daha farklı şeylere dikkat etmelisiniz. Bir dahili modemin konfigürasyonu ek, dahili bir modem gibi yapılır. Bunun için de uygun bir kesme isteği ve port adresi atanır. Bilgisayarın BIOS’u normalde maksimum dört seri bağlantı noktası yönetir. Her defasında iki bağlantı noktası tek bir kesme isteğini paylaşırlar. Bunların standart yerleşimi aşağıdaki gibidir: COM1 ve COM3 4 numaralı kesme isteğini kullanırlar Com2 ve COM4 ise 3 numaralı kesme isteğini kullanırlar Port adresleri ise onaltılık kod olarak atanırlar ve aşağıdaki gibi dağıtılırlar: COM1 – 3F8h COM1 – 2F8h COM1 – 3E8h COM1 – 2E8h Eğer fareniz ilk seri bağlantı noktası COM1’e takılı ise modeminizi asla COM3’ü kullanacak şekilde ayarlamamalısınız. Modem ve fare arasında bir kesme isteği çakışması kaçınılmaz olabilir ve bunun sonucunda her iki cihazın çalışması da kesintiye uğrayabilir. Eğer fareniz ilk seri bağlantı noktası COM1’e takılı ise modeminizi asla COM3’ü kullanacak şekilde ayarlamamalısınız. Modem ve fare arasında bir kesme isteği çakışması kaçınılmaz olabilir ve bunun sonucunda her iki cihazın çalışması da kesintiye uğrayabilir. Modemi COM2’yi kullanacak şekilde ayarlayın. Eğer bilgisayarınızda ikinci bir seri bağlantı noktası daha bulunuyorsa bunu devre dışı bırakmalısınız. Çoklu denetleyici veya bağlantı kartlarındaki bağlantı noktalarını ayarlayabilmek veya devre dışı bırakabilmek için üzerinde bulunan jumper veya DIP switch’i kullanabilirsiniz. Bunun için gerekirse

300

kartınızın kullanım kitapçığına da göz atabilirsiniz. Eğer bağlantı noktası anakarta entegre durumsa ise bunu devre dışı bırakmak için BIOS ayarlarını kullanabilirsiniz. Bir sonraki soru bağlantı noktası parametrelerinin donanımsal ve yazılımsal olarak uygun olup olmadığıdır. Bu, terminal programındaki kesme isteği ve port adresi bilgilerinin modem kartının ayarları ile aynı olması anlamına gelir. Eğer söz konusu ayarlar uyumlu olmazsa modem ile kullanılan yazılımın haberleşmesi mümkün olmayacaktır. Aynı sonuca neden olan kesme isteği ve port adreslerinin iki defa atanması durumu ile de sıkça karşılaşılabilir. Bu durumda iki farklı kartın aynı kesme isteğini ve port adresini kullanmadığından emin olmalısınız. Donanımların kesme isteği ve port yerleşimlerini Aygıt Yöneticisi’ni kullanarak kontrol edebilirsiniz. Kullandığınız terminal programını çalıştırın ve buradaki ayarları da aynı şekilde kontrol edin. Harici modem Tüm bağlantı kablolarının tam olarak oturduğundan emin olun. Harici modem üzerindeki ışıklar yanıyor mu? Eğer yanmıyorsa modemin açık olup olmadığını da kontrol etmelisiniz. Harici modem kullanıyorsanız genel olarak kesme isteği ve port adresi sorunları ile karşılaşmazsınız. Buradaki sorunlar daha çok PC’nin seri bağlantı noktası ile modem arasındaki haberleşmeyi sağlayan bağlantı kablosundan kaynaklanırlar. Modem ile bilgisayar arasında çapraz kablo kullanılamaz. Her iki ucunun yerleşiminin aynı olması gereklidir. Modem ile seri bağlantı kablosu arasındaki bağlantı kablosunun yerleşimini kitabın sonundaki A.6 numaralı ekte bulabilirsiniz. Buna rağmen hareket yok Modeminiz Windows 95 altında görevini yerini getirmeyi ret ediyorsa YENİ DONANIM EKLE SİHİRBAZI’nın modeminizi bir kez daha otomatik olarak tanımasını sağlayın. Bu sırada tabii ki modemin açık olmasına da dikkat etmelisiniz. Eğer otomatik tanıma sonuç vermezse standart modem tiplerinden uygun olan bir tanesini manuel olarak seçmelisiniz. Bunun sonucunda bir bağlantı kurulabilmelidir. Ancak bu durumda modeminizin hoparlör yüksekliği gibi özel fonksiyonlarını kullanamayabilirsiniz. Modem yöneticisi mi çalışıyor? Çok işlevli, yani faks veya telesekreter özelliklerine sahip modemlerde normalde otomatik başlangıç klasöründe bulunan modem yöneticileri yüklenirler. Bu yönetici yazılımı modemi kontrol eder ve alınan faksları veya iletileri aktarırlar. Ancak bunlar bazen bir sorun olarak karşınıza çıkabilir ve modemin başka bir program ile kullanılmasını engelleyebilirler.

301

Bu tür bir durumda modem yöneticisini kapatmalısınız. Ancak modemi başka bir program ile kullandıktan sonra söz konusu modem yöneticisini yeniden çalıştırabilirsiniz. Eğer modem yöneticisini sadece ihtiyaç duyduğunuz zaman kullanmak istiyorsanız ilgili bağlantısını otomatik başlangıç klasöründen silebilirsiniz. Bu konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgi için Windows bölümüne göz atabilirsiniz. 10.3.2 Modem numara çevirmiyor Bir çok terminal programında arama türü için standart olarak tonlu arama ayarlanmıştır. Ancak sahip olduğunuz telefon hattı tonlu olanı desteklemiyorsa darbeli aramayı kullanmalısınız. Bu nedenle ilgili AT komutunun modem için uygun şekilde değiştirilmesi gereklidir. Kullandığınız terminal programında AT DT (tonlu arama için) yerine AT DP (darbeli arama) komutunu girmelisiniz.

Resim 10.2: Arama türü seçimi

Windows’un Denetim Masası’nda bulunan MODEM simgesine çift tıklayın. Arama parametrelerine ulaşmak içinse Genel kartı üzerinde bulunan

302

ÇEVİRME ÖZELLİKLERİ düğmesine tıklayın. Bunun sonucunda ekrana gelen pencere üzerinden istediğiniz arama türünü seçebilirsiniz. 10.3.3 Modem “No Dialtone” veya “Çevir sesi yok” mesajı veriyor Modem telefon hattını açtıktan sonra kullanılan terminal programında belirlenen süre içerisinde çevir sesi alamazsa “No Dialtone” veya “Çevir sesi yok” hata mesajını ekrana getirir.

Resim 10.6: Modem çevir sesi alamadı

Eğer modem bir telefon santrali üzerinden kullanılıyorsa bu alışılmamış bir mesaj değildir. Santralin serbest tonu modem tarafından tanınamamış ve bunun sonucunda ekrana “Çevir sesi yok” hata mesajı ekrana getirilmiştir. Serbest tonunun tanınması AT X3 komutu kullanarak devre dışı bırakılabilir. Eğer modeminizi devamlı olarak bir telefon santrali üzerinden kullanıyorsanız tanımlama karakterini uygun şekilde değiştirmeli ve kaydetmelisiniz. 1. BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI/MODEM yolunu izleyerek modem özelliklerini görüntüleyin. 2. Buradaki ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın ve BAĞLANTI kartı üzerindeki ARAMADAN ÖNCE ÇEVİR SESİ BEKLE seçeneğindeki işareti kaldırın. Özel telefon santrallerinde normal telefon ağına ulaşabilmek için önce özel bir numara çevrilmelidir.

303

1. BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI/MODEM yolunu izleyerek modem özelliklerini görüntüleyin. 2. Buradaki ÇEVİRME ÖZELLİKLERİ düğmesine tıklayın. Bunun sonucunda ekrana gelen penceredeki BURADAN ARAMA YAPILIRKEN başlığı altında bulunan kutulara gerekli numaraları girebilirsiniz. Dış hatta erişmek için hangi numaraların kullanılması gerektiğini santralin kullanım kitapçığından öğrenebilirsiniz.

Resim 10.4: Dış hat erişim numaralarını buradan girebilirsiniz

Fiş yerleşimi mi yanlış? Söz konusu hata mesajının diğer bir nedeni ise modem ile telefon prizi arasında kullanılan bağlantı kablosu olabilir. Modem ile telefon prizi arasında kullanılan bağlantı kablosunun çeşitli türleri bulunur. 10.3.4 Modem devamlı kullanımda mesajı veriyor Eğer modem paralel bir sisteme bağlı ise kendi içerisindeki çevir sesi modem tarafından meşgul tonu olarak algılanabilir. Bu durumda meşgul tonu tanımlamasını kapatmalısınız. Bu işlemi bir AT komutu yardımıyla modem üzerinden gerçekleştirebilirsiniz. Bunun için terminal programında ATX0 komutunu çalıştırmalısınız. Ardından konfigürasyonda yaptığınız değişikliği AT*W komutunu kullanarak kaydedebilirsiniz.

304

10.3.5 Modem bağlantıyı erken kesiyor Başka bir modemle bağlantı kurulması için belirli bir süre gereklidir. Bu süre içerisinde her iki modem de veri aktarım hızlarını eşitlemeye çalışırlar. Eğer bu eşitleme işlemi, muhtemelen bağlantı çok kötü olduğu için uzun sürecek olursa bağlantı kurma çabası terminal programı tarafından yarıda kesilir. Bu zaman aralığını S7 kayıt tutucusunun içeriğini uygun şekilde değiştirerek genişletebilirsiniz. Kayıt tutucusunun içeriği veri aktarımı için geçerli bekleme süresini tutar. Örneğin, arama süresini 90 saniyeye yükseltmek içim terminal programınızın tanımlama karakteri için S7=90 değerinin girilmesi gereklidir. Bir çok terminal programı arama süresinin ayrıca girilebildiği özel menü komutlarına da sahiptir. Bu durumda tanımlama karakterinin ayrıca girilmesi gereksiz bir hal alır. Windows da bu tür özel bir konfigürasyon seçeneğine sahiptir. BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI/MODEM yolunu izleyerek modem özelliklerini görüntüleyin ve ÖZELLİKLER düğmesine tıklandıktan sonra ekrana gelen penceredeki BAĞLANTI kartını etkinleştirin. Windows’un beklemesini istediğiniz süreyi BAĞLANTI OLMAZSA ARAMAYI KESME SÜRESİ XX SN seçeneğini kullanarak belirleyebilirsiniz. 10.3.6 Modem bağlantıyı kesmiyor Posta kutusu ile çalışmanız sona erdiği zaman modem bağlantıyı otomatik olarak kesmiyorsa terminal programındaki ilgili bir düğme veya simge yardımcı olabilir. Ayrıca [Alt]+[H] tuş kombinasyonunu kullanarak da modemin bağlantıyı kesmesini sağlayabilirsiniz. Ancak bu yöntemlerden hiç birisi işe yaramazsa modem konfigürasyonu yanlış yapılmış demektir. Modem ayarları olarak AT&D2 komutunu girin. Bağlantının kesilmesi için ayrıca Reset’in gerektiği &D3 komutunu da alternatif olarak kullanabilirsiniz. Windows altında modem ayarlarını modem özellikleri penceresini kullanarak rahatlıkla değiştirebilirsiniz. Burada bulunan BAĞLANTI kartını etkinleştirin ve üzerindeki GELİŞMİŞ düğmesine tıklayın. Ekrana gelen iletişim penceresindeki DİĞER AYARLAR kutusuna istediğiniz AT komutunu girebilirsiniz. 10.3.7 Bağlantı kurulamıyor Hoparlörün açık olduğu zaman her iki modemin karşılıklı görüşmesini duyabilirsiniz. Ancak bu görüşme kısa bir süre sonra “No Carrier” hata mesajı ile kesiliyor. Bu sorunun muhtemel iki kaynağı vardır. Bunlardan ilki modemlerden birinin görüşme aşamasında doğru çalışmaması olabilir. Özellikle yüksek hızlı modemlerde mimarisine bağlı olan küçük toleranslar her iki modemin birbirleri ile

305

yakın çalışmasına ve terminal programında belirlenen bir süre sonrasında bağlantı kurulmasına ve kesilmesine neden olabilirler. Bu tür bir sorundan şüpheleniyorsanız başka bir modem ile bağlantı kurmayı deneyin. Bu bağlantı sorunsuz bir şekilde çalışırsanız hata ilk olarak aranan modemden kaynaklanıyor demektir. Eğer aynı sorun ile karşılaşılırsa sizin modeminizle ilgili iyi gitmeyen bir şeyler var demektir. Eğer bu durumla çok sık karşılaşıyorsanız cihazınızı satın aldığınız firmaya başvurmalısınız. Modeminiz arızalanmış veya kullandığınız cihaz için bir ROM güncellemesi gerekli olabilir. Sorunun muhtemel başka bir nedeni ise genel bir veri aktarım standardının oturtulmaması olabilir. Bu her iki cihazın da aynı veri aktarım hızında çalışması ve aynı hata düzeltme mekanizmalarını kullanmak zorunda olması anlamına geliyor. 9.600 bps veri aktarım hızını kullanmak üzere ayarlanmış bir V.32 modemini örnek olarak ele alalım. Veri aktarın hızı 2.400 bps olarak ayarlanmış bir V.22 modem arandığı zaman, söz konusu modemler aynı veri aktarım standartlarında karar kılamayacakları için bağlantı kesinlikle kesilecektir. Yani modemlerin konfigürasyonunu, kendisini karşı taraftaki cihaza uygun olarak otomatik bir şekilde ayarlamak üzere yapmalısınız. Tanımlama ayarlarının nasıl kullanılacağını öğrenmek için gerekirse modeminizin el kitapçığına göz atmalısınız. 1. Tanımlama ayarlarını Windows altında girebilmek için ilk olarak Denetim Masası’ndaki MODEM simgesine çift tıklayın. 2. Ekrana gelen iletişim penceresindeki ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın. 3. Takip eden penceredeki BAĞLANTI kartını etkinleştirin ve üzerindeki GELİŞMİŞ düğmesine tıklayın. 4. Modeminizin kullanmasını istediğiniz tanımlama ayarlarını DİĞER AYARLAR kutusuna girebilirsiniz.

306

Resim 10.8: Tanımlama ayarları ile özel seçenekler de ayarlanabilir

Bu, MNP 4 veya V.42 hata denetimini mümkün kılan cihazlar için de geçerlidir. Bu tür modemler AT komutları yardımıyla, çağrıların hata denetimi olmadan modem tarafından kabul edilemeyeceği şekilde, ayarlanabilirler. Bu durumda tanımlama ayarlarının da uygun şekilde değiştirilmeleri gereklidir. Bunun için modeminizin kullanım kitapçığına başvurabilirsiniz. 10.3.8 Sadece karmaşık karakterler görünüyor Modeminizin karşı taraf ile sağlam bir bağlantı kurmasına rağmen ekranda sadece tanımlanamayan karakterler görünüyorsa terminal programının ayarları yanlış yapılmıştır. Alınan veriler terminal programı tarafından yanlış yorumlanırlar ve buna bağlı olarak da yanlış yansıtılırlar. Protokol ayarlarını kontrol etmek İlk olarak protokol ayarlarını kontrol edin. Hemen hemen tüm posta kutuları şu ayarları kullanırlar: 8 Veri biti, Eşlik yok, 1 Dur biti (8, n, 1). Karşı taraf ile aynı aktarım parametrelerinin kullanılması zorunludur. Şayet veri aktarım parametrelerini bilmiyorsanız karşı tarafla haberleşen bir tanıdığınız veya iş arkadaşınıza danışabilirsiniz.

307

Resim 10.6: Gerekirse aktarım parametrelerini değiştirebilirsiniz

Terminal emülasyonunu doğru ayarlamak Ayrıca terminal emülasyonu olarak ANSI’nin kullanılıp kullanılmadığını da kontrol etmelisiniz. ANSI, en çok kullanılan terminal emülasyonlarından bir tanesidir. Bu, gönderilen veya alınan kontrol karakterinin işlevinin ne olduğunu belirler. Terminal programlarında TTY, ANSI, VT-52, VT-100 veya AVATAR gibi farklı emülasyonlar kullanılabilirler. PC ile modem arasındaki veri aktarım hızı da bu noktada etkili olur. Eğer terminal programı modeme, cihazın gönderebileceğinden daha fazla veri aktarırsa uygun bir bağlantı kurulamaz. Bilgisayar bunun sonucunda seri bağlantı noktasına gelen verileri yanlış bir bps oranı ile yorumlamaya çalışır. Böylece tanımlanamayan karakterler ekrana gelmeye devam eder. Bu nedenle terminal programında uygun bir veri aktarım hızı belirlemelisiniz. Ancak bilgisayar ile modem arasındaki veri aktarım hızının veriler sıkıştırılmadan gönderildiği için modemlerin arasındakinden daha hızlı olmasına dikkat etmelisiniz. Akış denetimleri farklı ayarlanabilirler. Yazılım ve modemin, yazılım (xon/xoff) veya donanım (RTS/CTS) üzerinden aynı akış denetimine ayarlanması gereklidir. Bu ayarı gelişmiş modem özellikleri üzerinden yapabilirsiniz.

308

Resim 10.7: Terminal emülasyonunun da uygun olması gereklidir

10.3.9 Yazılan karakterler iki kere görüntüleniyorlar Klavyenizi kullanarak yazdığınız tüm karakterler ekrana iki kere basılıyorsa büyük bir ihtimalle “Local Echo” etkinleştirilmiştir. Kullandığınız terminal programının özelliklerini kullanarak bu seçeneği kapatmalısınız. Echo, bastığınız tuşların ekranda da görüntülenmesini sağlar. Eğer Echo fonksiyonu devreye sokar ve modeme komutlar verirseniz girilen tüm karakterler ekranda iki kere görüntülenirler. Bu karakterlerden ilki terminal programı tarafından görüntülenirken diğeri ise modem tarafından Echo olarak geri gönderilir. 1. HYPERTERMINAL programının ana penceresindeki ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın ve AYARLAR kartını etkinleştirin. 2. Lokal eko ayarlarına ulaşmak için ekrana gelen kart üzerindeki ASCII AYARLARI düğmesine tıklayın. Lokal eko, farklı terminal programlarında farklı şekiller de ele alınırlar. Şayet girdiğiniz bir karakteri ekranda göremiyorsanız lokal eko devre dışı demektir. Bu durumda, aynı Windows 95’de olduğu gibi HYPERTERMINAL’de etkinleştirilmesi gereklidir.

309

Resim 10.8: Lokal eko devre dışı bırakılmalıdır

10.3.10 Modem bağlantıyı kesiyor Modemin veri aktarımını aniden kesmesinin nedeni genellikle bozulan bir telefon bağlantısıdır. Çünkü bağlantı daha önce sorunsuz bir şekilde çalışmıştır. Bundan modem ve bağlantı noktası ayarlarının doğru olduğu anlamı çıkartılabilir. Eğer telefon hattındaki rahatsız edici sinyal Carrier yani taşıyıcı sinyali değiştirebilecek kadar büyükse çalışan bir bağlantının aniden kopmasına neden olabilir. Modemin çalışması, aşırı gürültü veya telefon hattında bulunan ücretlendirme sinyali ile de bozulabilir. Telefon hattının arızalı olduğunuz farz edin ve modeme bağlı olan hattı bir telefon cihazına bağlayarak normal bir telefon görüşmesi yapın. Bu görüşme sırasında ise konuşma sırasında fonda bulunması muhtemel gürültüleri kontrol edin. Eğer hatta devamlı olarak cızırtı, uğultu veya farklı bir gürültü mevcutsa Telekom’un telefon arıza servisini (163) arayın ve sorunu bildirerek kontrol etmelerini sağlayın. Elektronik mağazalarından, ücretlendirme sayaç sinyalinin filtrelenmesini sağlayan özel süzgeçlerden (16 kHz bant kilidi) satın alabilirsiniz. Bir çok harici

310

ücret sayacında entegre bir 16 kHz bant kilidi zaten bulunur. Modemin bu durumda ücret sayacının çıkışına bağlı olmasını sağlamalısınız. Rahatsız edici ücretlendirme sinyalini atlatmak için başka bir yöntem daha bulunur. Modeminize bağlantıyı ancak en son taşıyıcı sinyalin gelmesinden belirli bir süre geçtikten sonra koparması emrini verebilirsiniz. Söz konusu süre s10 kayıt tutucusu kullanılarak belirlenebilir. S10 kayıt tutucusu zamanı saniyenin onda birini kullanarak tutar. Örneğin, modeminiz AT S10=15 kaydı girildiğinde taşıyıcı sinyalin kaybedilmesinden sonra bağlantıyı kesmek için bir buçuk saniye bekleyecektir. Internet bağlantılarında, bağlantının bulunamayan bir nedenden ötürü aniden kesilmesi sorunu ile karşılaşıyor musunuz? Bu sorunun nedeni gizli modem komutlarını içeren veri paketleri olabilir. Kullanılan modemlerin yaklaşık olarak yüzde 30’u modem komutlarının yorumlanmasında bir yanlış yaparlar. Modem, Escape sekansı “+++” yardımıyla veri modundan komut moduna geçer. Hayes komut seti Escape sekansının girilmesi ile ilk AT komutu arasında en azından bir saniyelik bir sürenin geçmesine dikkat eder. Bir çok modem üreticisi ise lisans haklarından ötürü söz konusu aralık süresini kullanmaktan kaçınırlar. Şimdi bilgisayar, “+++ATH0” sekansını içeren bir Ping paketini gönderirse TCP/IP yığını aynı paket ile cevap verir. Ancak modem bu paketi bağlantının kesilmesini isteyen bir AT komutu olarak yorumlar. Bu sorunun genel olarak yaşanmadığı tem modem ise 3Com’un cihazlarıdır. Ancak bir çok modemde karşılaşılan bu sorunu çözmek tabii ki mümkündür. Bunun için ATS2=255&w komutunu kullanarak Escape sekansını devre dışı bırakmak mümkündür. 10.3.11 Modem veri çöplüğü oluşturuyor Modem ayarlarından hata denetimini etkinleştirmenize rağmen programların indirilmesi sırasında veri aktarım hataları ve bunun neden olduğu veri artıkları ile çok sık karşılaşıyorsunuz. Bu durumda ilk olarak donanımsal el sıkışmanın etkin olup olmadığını kontrol edin. Bu seçenek sayesinde modem ile PC birbirleri ile sorunsuz bir şekilde anlaşabilirler ve iki taraftan bir tanesi veri aktarımına devam edemediği zaman bildirirler. Bunun sonucunda diğer taraf, veri aktarımına devam edilebilmesi için OK mesajını bekler. 1. BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI/MODEM/ÖZELLİKLER yolunu izleyerek modem özelliklerini görüntüleyin. 2. BAĞLANTI kartı üzerindeki GELİŞMİŞ düğmesine tıklayın ve takip eden iletişim penceresindeki AKIŞ DENETİMİNİ KULLAN başlığı altında bulunan DONANIM (CTS/RTS) seçeneğini işaretleyin.

311

Resim 10.9: Donanım el sıkışması etkinleştirilmiş

Bu değişiklik bir iyileştirme getirmezse veya donanım el sıkışması zaten daha önceden etkinleştirilmişse seri bağlantı noktasında belirlenmiş veri aktarım hızı çok yüksek olabilir. Modern anakartların bir çoğu 16550 tipindeki UART yapıtaşları ile donatılmışlardır. Ancak üzerinde muhtemelen eski 16450 bulunan eski bir bağlantı noktası kartı ile çalışıyor olabilirsiniz. Bu durumda bağlantı noktası veri aktarım hızını 38.400 bps’e düşürmelisiniz. Bu değişikliği Windows 95/98 altındaki Aygıt Yöneticisi’ndeki BAĞLANTI NOKTALARI/İLETİŞİM BAĞLANTI NOKTASI (COMX)/ÖZELLİKLER düğmesine tıklanarak ekrana gelen penceredeki BAĞLANTI NOKTASI AYARLARI kartındaki SANİYEDEKİ BIT SAYISI seçeneğinden yapabilirsiniz. Ancak bu çözüm, tüm veri aktarım hızını düşüreceği için ancak kısa vadeli olarak kullanılmalıdır. Uzun vadede ise kullandığınız UART 16450’yi 16550 ile değiştirmelisiniz. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için bir sonraki paragrafa bakabilirsiniz. 10.3.12 Seri bağlantı noktasında yüksek aktarım hızı sorunları Yüksek veri aktarım hızlarında karşılaşılan sorunlu karakterler, kayıp karakterler veya bağlantının kesilmesi sorunu genellikle telefon teknolojisinden kaynaklanmamaktadır. 19.200 bps’den itibaren veri aktarım hızları ve bilgisayarınız ile modem arasında daha fazlası sorunlara neden olabilir. Windows altında çalışa terminal programları özellikle yavaş sistemlerde (örneğin, 286 veya 386 SX serisi) söz konusu veri aktarım hızları sorunsuz bir şekilde çalışamazlar.

312

DOS altında özel UART işlemcileri kullanılmadan 19.200 bps’in üzerine çıkışması zaten mümkün değildir. PC uyumlu bilgisayarlarda 19.200 bps’in üzerindeki bağlantı noktası veri aktarım hızı ile çalışabilmek için özel bir UART işlemcisine sahip bir seri bağlantı noktası gereklidir. Söz konusu UART işlemcisinin ismi 16550 veya 16550AF’dir ve uygun bir fiyat karşılığında satın alınabilir. Ancak bir çok eski standart bağlantı noktası daha ucuz olan sadece 16450 UART işlemcilerine sahiptirler. Ancak işlemci 16550 ile aynı pin yapısına sahiptir ve genellikle sorunsuz bir şekilde değiştirilebilir. Aslında modern anakartlar üzerinde daha hızlı olan UART 16550 işlemcisi bulunur. Eğer modeminizi üzerinde UART 16450 işlemcisinin bulunduğu ek bir bağlantı noktası kartı üzerinden kullanıyorsanız cihazınızı anakart üzerindeki bağlantı noktasını kullanacak şekilde ayarlamalısınız. Hangi UART işlemcisine sahibim? Eğer kullandığınız seri bağlantı noktasının hangi UART işlemcisine sahip olduğunu bilmiyorsanız Windows size bu konuda yardımcı olamaz. Bunun için bir donanım inceleme aracı yükleyebilir veya Microsoft’un eski, kullanışlı MSD’sini kullanabilirsiniz. Bu aracı Windows 95 CD’sindeki \OTHER\MSD klasöründe bulabilirsiniz. Windows 98 kullanıcıları ise kurulum CD’sindeki \TOOLS\OLDMSDOS klasörüne göz atmalılar. Uygun bir bağlantı noktasına sahip olmadığını sürece 19.200 veri aktarım hızı ile sınırlanmak zorundasınız. Ancak sorun kesinlikle sizin tarafınızdan kaynaklanmak zorunda değildir. Eğer bilgisayarınızda hızlı bir seri bağlantı noktası kullanmanıza rağmen bağlantı kurduğunuz karşı taraf sahip değilse veriler sizin tarafınızda sorunsuz bir şekilde aktarılırken karşı taraf aldığı verileri modemden PC’ye uygun hızda aktaramayacaktır. 1. UART 16550 ayarlarına ulaşmak için Denetim Masası’ndaki MODEM simgesine çift tıklayın. 2. Ekrana gelen penceredeki ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın ve BAĞLANTI kartını etkinleştirin. 3. Şimdi BAĞLANTI NOKTASI AYARLARI düğmesine tıklarsanız FIFO arabelleğinin ayarlarının yapılabileceği bir iletişim penceresi ekrana gelecektir. 4. FIFO buradan etkinleştirilebilir veya FIFO yani 16550 uyumlu UART olmadığı zaman devre dışı bırakılabilir.

313

Resim 10.14: FIFO ayarları buradan değiştirilebilir

10.3.13 Yüksek hızlı bağlantıya rağmen yavaş veri aktarımı Hızlı bir 56K modeme rağmen oldukça düşük veri aktarım hızlarında çalışabiliyorsunuz. Bu sorun her zaman sürücü veya servis sağlayıcıdan kaynaklanmaz. Sorunun kaynağı aksine aşağıdaki ayarlarda da yatıyor olabilir: Donanım hata denetimini etkinleştirin. Aksi takdirde veri sıkıştırma ve hata denetimi çalışmayacaktır. Seri bağlantı noktasının hızını (en az 115.200 bps olmalıdır) doğru ayarlayın. Ancak yüksek hızlı bazı modemler daha yüksek hızların (230.400 bps) kullanılmasını isterler ve verileri neredeyse çiğnerler. Karşı tarafın da aynı veri aktarım yöntemini kullanmasına dikkat edin.56 K.Flex, X2 ve V.90, şu anda en sık kullanılan yöntemlerdir. Modem ile telefon hattı arasında kullanılan kablo çok uzundur ve nedenle kablo üzerindeki amortisman çok yüksektir. Telefon hattınız modern, dijital bir santrale bağlı değildir. Şu anda kullanılan 56 K teknolojisi kesinlikle dijital bir santral bağlantısı gerektiriyor. Aksi takdirde veri aktarım hızları ciddi anlamda düşük olacaktır. Bazen iyi bir aktarıma sahip oluyorsunuz. Kulağa bir paradoks gibi gelebilir ancak bir çok modemin bu tür çok iyi aktarımlar ile sorunları vardır. Bunlar adeta kükrerler ve birbirleri ile anlaşamazlar. Ev ile santral arasındaki bağlantınızın kalitesi çok düşük. Örneğin, normal telefon görüşmesi sırasında arka tarafta gürültü veya cızırtı duyuyorsanız hattınızın bağlantı kalitesi düşük demektir. Bu durumda Telekom’un arıza servisine başvurmalısınız. Dijital bir santraldeki hoş olmayan gürültülerden kendiniz tam olarak emin olamazsınız. Bir çok dijital santral ucuz analog/dijital dönüştürücüler ile donatılmışlardır. Bunlar normal telefon görüşmesi ve faks ihtiyaçlarını tam olarak yerine getirebilirler ancak 56 K modemlerin tam performansla çalışmalarını sağlayamazlar.

314

ÖNEMLİ! 56.000 bps’lik veri aktarım hızı pratikte ulaşılamayan sadece teorik bir değerdir. Eğer 50.000 bps’lik veri aktarım hızına ulaşabiliyorsanız kendinizi şanslı sayabilirsiniz. Kötü bağlantılara sahip telefon hatlarında, hataya bağlı tekrarlamaları minimuma indirmek için daha düşük veri aktarım hızları ile çalışmayı denemelisiniz. 10.3.14 56 K modemi V.90’a güncellemek 56 K modemler ilk olarak iki ayrı türde (56K Flex ve X2) bulunuyordu. Ancak bu türler standardizasyon sayesinde şimdi V.90 çatısı altında bir araya geldiler. Bu standardı kendi arama merkezlerinde destekleyen posta kutusu ve internet servis sağlayıcıların sayısı ise her geçen gün artıyor. Ancak söz konusu standardizasyon öncesinde veya sırasında üretilen modemlerin çoğu V.90 desteğine sahip değildirler. Ancak modemlerin sahip oldukları Flash ROM’larının güncellenmesi söz konusu desteğin sonradan da yüklenebilmesine imkan tanıyor. Bu tür bir güncellemenin nasıl yapılabileceğini göstermek için bir 3com veya USRobotics 56K Professional Message modem kullanacağız. 3com 56K Professional Message modem V.90 güncellemesi 1. İlk olarak kullandığınız cihazın güncel bir V.90 sürücüsünü internetten veya satın aldığınız firmadan temin etmelisiniz. Sürücülerin çeşitliliğine dikkat etmeli ve sizin için uygun olanı istemelisiniz. 2. Sürücünün bulunduğu arşiv dosyasını açın. Bu arşiv kendi başına açılan bir dosya olabilir veya eğer ZIP arşivi olarak oluşturulduysa WinZip programı kullanılarak açılabilir. 3. Ortaya çıkan dosyalar arasında genellikle bir Readme dosyası bulunur. Bu dosya içerisinde kurulumla ilgili ayrıntılı bilgiler bulunduğu için içeriğini kesinlikle okumalısınız. 4.Şimdi BAŞLAT/ÇALIŞTIR dosyasını başlatın. komutunu kullanarak W12_2_8.EXE

5. Program ilk olarak kullandığınız modemi bilgisayarınızın seri bağlantı noktalarında arayacaktır. FLASH seçeneği altındaki kutucuklardan güncellemek istediğimiz modeme karşılık gelenini işaretleyin. 6. Güncellemeyi başlatmak için FLASH! düğmesine tıklayın. Güncelleme sona erdikten sonra programı kapatabilirsiniz. 7. Modemi kapatın ve yaklaşık olarak beş saniye bekledikten sonra yeniden çalıştırın.

315

8. Modem, Windows’un bir sonraki açılışında yeni bir donanım bileşeni olarak tanınırsa Windows muhtemelen yeni cihaz sürücüsünü isteyecektir. Bunlar yine arşiv dosyası içerisinde bulunan 3COMSERV.INF ve MDM2CMVO.INF dosyalarıdır. Daha sonra söz konusu sürücü dosyalarının bulunduğu klasörün yerini belirtin.

Resim 10.11: Uygun Flash programı yardımıyla modeminizi V.90’a güncelleyebilirsiniz.

Son olarak modeminin yeni standardı kullanıp kullanamadığınız kontrol etmelisiniz. 1. Denetim Masası’ndaki MODEM simgesine iki kere tıklayarak modem özelliklerini çağırın. 2. Ekrana gelen penceredeki TANI kartını etkinleştirin ve burada bulunan listeden söz konusu modemi seçerek DAHA FAZLA BİLGİ düğmesine tıklayın.

316

Resim 10.12: Modem artık V.90 standardını destekliyor

3. Şimdi Windows ile modem arasında bir veri trafiği meydana gelir. Bunun sonucunda bağlantı ayarları ve modemin Firmware bilgileri ekrana gelir. Firmware bilgileri arasında desteklenen tüm veri aktarım standartlarını (V.90 da dahil olmak üzere) ve Firmware versiyonunu bulabilirsiniz. 10.3.15 Modem fakstan önce cevaplıyor Modem ve faks cihazınızı aynı telefon hattına mı bağladınız? Ancak bunun sonucunda maalesef devamlı olarak bir cihazın diğerinden önce cevap vermesi sorunu ile karşı karşıya kalıyorsunuz. Eğer faks, modemden daha az kullanılıyorsa çağrılara ilk olarak modemin cevap vermesi hiç uygun olmayacaktır. Bu sorunu modem ayarlarında küçük bir değişiklik yaparak rahatlıkla ortadan kaldırabilirsiniz. Bunun için bir çok modemde sadece S0 kayıt tutusunun değerinin değiştirilmesi yeterli olur. Faks cihazının kaç çalmadan sonra cevap vereceğini belirledikten sonra modemin S0 kayıt tutucusuna faksın çalma sayısından daha yüksek bir değer girmelisiniz. Bunun sonucunda kayıt “AT S0=x” (x = cevap vermesi için beklemesi gereken çalma sayısı) şeklinde görünmelisidir. Bu ifadeyi, modem ayarları penceresindeki modemin tanımlama ayarlarının sonuna ekleyebilirsiniz.

317

10.3.16 Modem kapatıldığında telefon çalışmıyor Modem açık olduğu sürece paralel bağlı olduğu telefon çalışıyor ancak cihaz kapatıldığında telefon da sessiz kalıyor. Normalde modemler, kapatıldıkları zaman telefon hattını arkalarındaki bağlantı kabloları üzerinden paralel olarak kullanılan telefona yönlendiren bir röleye sahiptirler. Eğer bunun için yanlış bir kablo kullanıyorsanız veya söz konusu rölenin bulunmadığı bir modeme sahipseniz paraleldeki telefonunuzu modem kapalı olduğu sürece kullanamazsınız. 10.3.17 Bağımsız mod etkinleştirilemiyor Üzerinde hem modem hem de faks barından bazı cihazlar bilgisayar açık olmadığı zaman da sesli mesaj veya faks alabilirler. Bu, bağımsız çalışma modu olarak adlandırılır. Normalde bir çevirmeli ağ bağlantısı sonrasında bağımsız modun etkin hale gelmesi istenebilir. Ancak bağımsız çalışma modu otomatik olarak etkin hale gelmiyorsa Kayıt Defteri’nde değişiklik yapılması gerekir. Bunun için BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutunu kullanarak regedit dosyasını çalıştırın. Ekrana gelen Kayıt Düzenleyicisi’nden modem profilini görüntülemek için “HKEY_LOCAL_MACHINE\System\CurrentControlSet\Services\Class\Modem” anahtarını etkinleştirin. Burada her modem için numaralandırılmış ayrı anahtarlar bulunur. Bunlar arasından doğru modemi seçmek için her anahtarın altında bulunan ve modem profilinin isminin saklandığı MODEL öğesine bakmalısınız. Doğru anahtarı bulduğunuz zaman altındaki Hangup anahtarına yeni bir öğe eklemelisiniz. Bu yeni dize değerinin ismi, komutların modeme doğru sırada gönderilebilmeleri için buradaki en son öğeden sonra gelen sayı olmalıdır. Bu yeni öğeye değer olarak da modemin bağımsız modda çalışmasını sağlayan AT komutunu girmelisiniz. US Robotics 56K Message Modem için kullanılması gereken komut “AT+MCS=1” şeklindedir. Modeminiz için hangi komutun kullanılmasını gerektiğini ise kullanım kitapçığında veya üreticisinin web sayfasında bulabilirsiniz.

318

Resim 10.13: Bağımsız modu etkinleştiren AT komutu eklenmiş

10.4 DSL – Veri otobanında son sürat
DSL, uzun download sürelerine karşı kullanılan yeni bir silah. DSL (Digital Subscriber Line), farklı varyasyonları bulunan bir geniş bantlı veri aktarımı şeklidir. Normal telefon kablosu üzerinden veri aktarımı içinse sadece ADSL (Asymetric Digital Subscriber Line) söz konusudur. Bu kısaltmadaki “A” harfi asimetrik veri aktarımı anlamına geliyor. ADSL, her iki veri trafiği yönü (upstream ve downstream) için de kullanılabilen çift yönlü bir veri aktarım sistemidir. Asenkron veri aktarımı, ADSL’in heri iki veri trafiği yönünün aynı bant genişliğini kullanmamasını sağlar. Bu durumda Downstream aktarım hızı (servis sağlayıcıdan bilgisayara) 768 Kbit/s’dir. Upstream hızı ise (bilgisayardan servis sağlayıcıya) sadece 128 Kbit/s olur. ADSL bağlantılarının frekans spektrumu analog bir telefondaki ses bandı veya ISDN bağlantısından çok daha geniştir. Bu nedenle ADSL ve telefon bağlantısı eski telefon kabloları üzerinden paralel olarak gerçekleştirilebilirler. Bu, söz konusu servislerin birbirlerinin çalışmasını etkilemediği anlamına gelir. ADSL çalışmıyor Tüm kablo bağlantılarının oturup oturmadığını kontrol edin. Ağ kartının kullandığını kaynaklar muhtemelen başka bir cihaz ile çakışmıştır. Aygıt Yöneticisi’ndeki ayarları kontrol edin. Denetim Masası’nı kullanarak ayarlanmış ağ özelliklerini kontrol edin. ADSL’in çalışabilmesi için TCP/IP ağ protokolünün kesinlikle yüklenmiş olması gereklidir. DSL modeminin üzerinde bulunan Sync LED’inin devamlı yanıp yanmadığını kontrol edin. Bu, servis sağlayıcı bağlantısının olduğunu gösterir. Yeşil

319

kontrol ışığı modemin senkronize olduğunu gösterir. Eğer LED kırmızı ise ilk olarak modem ile fiş arasındaki kabloyu kontrol etmelisiniz. Veya telekom, hattınızı henüz santralden açmamış olabilir. Bilgisayarınızı yeniden başlatın ve bu sırada DSL modeminizi elektrik fişinden çıkartın. Şimdi modeminiz ile ağ kartınız arasındaki ağ kablosunu çıkartın. Aksi takdirde yeniden senkronizasyon meydana gelemeyeceği için elektrik fişini tekrar takana kadar birkaç saniye beklemelisiniz. Elektrik fişini tekrar taktıktan sonra DSL modemin üzerindeki Sync LED’i tekrar devamlı yanana kadar bekleyin. Ardından ağ kablosunu tekrar takın. Artık bağlantının yeniden sorunsuz bir şekilde çalışması gereklidir. PC ile modem arasındaki bağlantı kablosunun bir Patch, yani, 1:1 bağlantı kablosu olması gereklidir. Eğer bir çapraz (Cross Link) bağlantı kablosu kullanıyorsanız herhangi bir bağlantı kurulamayacaktır. Ağ kartının özelliklerini Denetim Masası üzerinden kontrol edin. Eğer otomatik tanıma sonrasında bağlantı kurulamıyorsa 10BaseT seçeneğinin manuel olarak işaretlenmesi gereklidir. Veri aktarımında uzun aralıklar yaşanıyor Bu sorun ile özellikle Windows 98SE sistemlerinde çok sık karşılaşılır. Bunun nedeni DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol) sunucu olmamasına rağmen DHCP’nin etkinleştirilmesidir. Ancak sorunun çözülmesi için DHCP’nin tek başına devre dışı bırakılması yeterli değildir. Ayrıca ağ kartına mutlaka sabit bir IP adresi atamalısınız. Buna ek olarak TCP/IP’nin ADSL ağ kartı ile bağlantısını da kaldırabilirsiniz. Söz konusu değişikliklerin etkili olabilmesi için bilgisayarı yeniden başlatmalısınız. Dosyaların ve e-postalarının aktarılmasındaki sorunlar Bu sorun MTU’nun konfigürasyonunun yanlış yapılmasından kaynaklanabilir. Bunun için servis sağlayıcınıza bir bağlantı kurun ve DOS penceresinde “Ping” komutunu “-f” ve “-l 1464” parametreleri ile kullanarak servis sağlayıcınızın sunucusunu sorgulayın. Bunun sonucunda sağlayıcınızın sunucusundan cevap paketleri geri dönmelidir. Bunun haricinde paketlerin parçalanıp parçalanmadığı ve DF, yani paletteki bölümleme bayrağının kullanılıp kullanılmadığı bilgileri de ekrana gelir. Eğer DF bayrağı kullanılmıyorsa MTU konfigürasyonu yanlış yapılmıştır. Bu, ADSL kurulumu veya işlev testi sırasında ayarlanabilir. Bir sonraki bölümde bu konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. Veri aktarımında kısa aralıklar yaşanıyor Bu hata karşı tarafın veri yoğunluğu arttıkça daha da ciddi bir hal alır. ADSL’in veri aktarımı için kullandığı TCP/IP paket yönelimli bir protokoldür. Gönderen, paketin sorunsuz bir şekilde yerine ulaşıp ulaşmadığını öğrenmek için bir cevap mesajı bekler. Bir sonraki paket ancak önceki paketin cevabı ulaştığı zaman gönderilir. Söz konusu prosedürün gönderilen her paket için tek tek

320

uygulanmaması için kullanılacak paketlerin sayısı TCP Receive Window (RWIN) üzerinden belirlenebilir. Paketlerin oluşturduğu bu pencereler ne kadar büyük olursa veri aktarımındaki aralıklar da o kadar azalacaktır. Kullanılan varsayılan değerleri genellikle 4 ile 8 KByte arasında yer alır. Bu değerler modemler ve ISDN için yeterli olmasına rağmen ADSL için çok düşüktür. ADSL için kullanılan pencere büyüklüğünün en azından 32 KByte olması gereklidir. Pencere büyüklüğünü özel programlar ile değiştirebileceğiniz gibi direkt olarak Windows Kayıt Defteri’ni de kullanabilirsiniz. Bunun için Windows 9x/Me altında “HKEY_LOCAL_MACHINE\System\CurrentControlSet\Services\VxD\ MSTCP” anahtarını etkinleştirin. RWIN’in büyüklüğünün 32 KByte olması için bu seçili anahtarın altında bulunan DefaultRcvWindow kaydının değerini “32768” olarak değiştirmelisiniz. Windows 2000 altında ise “HKEY_LOCAL_MACHINE\ System\CurrentControlSet\Services\Tcpip\Parameters” anahtarını etkinleştirmelisiniz. Bu anahtarın altında bulunan TcpWindowSize kaydının değerini ise “00007fff” olarak değiştirmelisiniz. Bağlantı kurulurken karşılaşılan DSL hata mesajları ADSL kullanırken karşılaşabileceğiniz hata mesajlarını aşağıdaki tabloda bulabilirsiniz. Win 9x/ME 602 619 Win 2000 Hata tanımı 797 619 Bağlantı sunucu tarafından sonlandırıldı Bağlantı sunucu tarafından sonlandırıldı Yardım PPP bağlantısı kurulamamış olabilir. Daha sonra tekrar deneyin PPP bağlantısı kurulamamış olabilir. Daha sonra tekrar deneyin

Bağlantı kullanımda Daha sonra tekrar deneyin

629

770

633

633

Modem kurulmamış Tanımlama sırasında bir hata ortaya çıkmış veya konfigürasyon yanlış. Ağ protokollerinin ayarlarını kontrol edin. Hata kayıt defterini etkinleştirin. Eğer bir hata bulamazsanız servis sağlayıcınıza başvurun. Hat kullanımda Bir PPPoE bağlantısı zaten mevcut. Bu bağlantıyı sonlandırın veya daha sonra tekrar deneyin.

676

676

678

678

Cevap yok: Bağlantı ADSL protokolünün ayarlarını ve sorunlu veya sunucu kabloları kontrol edin. Daha sonra tekrar deneyin. aşırı yüklü

321

691

691

Bağlantı kurulamıyor Bağlantı kurulamıyor: Uyumsuz sunucu

PPPoE bağlantısı mevcut ancak PPP bağlantısı yok. Kullanıcı isminizi ve parolanızı kontrol edin. ADSL sunucusu farklı bir PPPoE protokolü kullanıyor. Servis sağlayıcınıza başvurun. Bir yazılım güncellemesi gerekli olabilir.

753

772

Tablo 10.1: ADSL hata mesajları

Özel sürücü ile bağlantı kesilmesi ADSL’in özel sürücüler kullanılarak aranması sonrasında kurulan bağlantılar kesilebilirler. Bunun için ağ kartının özelliklerini Windows 9x/Me altında aşağıdaki şekilde kontrol etmelisiniz: 1. BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI/AĞ yolunu izleyerek ağ özelliklerini görüntüleyin. 2. Ekrana gelen penceredeki listeden ADSL adaptörünü seçin ve ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın. 3. Şimdi GELİŞMİŞ kartını etkinleştirin. Burada bulunan PPP bağlantısı için ayakta kalma zaman aşımı seçeneğini işaretletin ve süresinin değerini 120 olarak değiştirin. Bu işlem Windows 2000 altında biraz farklıdır: 1. BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI/SİSTEM/DONANIM/ AYGIT YÖNETİCİSİ yolunu izleyerek Aygıt Yöneticisi’ni çalıştırın. Ekrana gelen donanım ağacındaki AĞ BAĞDAŞTIRICILARI kaydını seçin. 2. ADSL adaptörünün özelliklerini görüntülemek için üzerine çift tıklayın. 3. GELİŞMİŞ AYARLAR kartını etkinleştirin ve buradaki ayakta kalma süresinin değerini 120 olarak değiştirin.

10.5 Internet bağlantısı
10.5.1 Yeni servis sağlayıcılar ayarlamak Bir çok internet servis sağlayıcısı kendi erişim yazılımı ile çalışırlar. Eğer Call by Call bir servis sağlayıcısı ile internete bağlanmak istiyorsanız söz konusu yazılıma ihtiyacınız olmayacaktır. Aynı bilgisayarda birden fazla servis sağlayıcı

322

bağlantısı bulundurmak için ilk olarak Çevirmeli Ağ’ın bilgisayarınızda kurulu olup olmadığını kontrol etmelisiniz. 1. Denetim Masası’nı açın. PROGRAM EKLE/KALDIR simgesine çift tıklayın ve Windows kurulumunun içeriğini incelemek için ekrana gelen penceredeki WINDOWS KUR kartını etkinleştirin. 2. Buradaki listeden İLETİŞİM öğesini seçin ve AYRINTILAR düğmesine tıklayın. 3. Şimdi yeni bir pencere ekrana gelir. Eğer seçili değilse ÇEVİRMELİ AĞ öğesini işaretleyin ve TAMAM düğmesine tıklayın. 4. Bir önceki pencere yeniden ekrana gelir. Çevirmeli Ağ fonksiyonunu şimdi kurmak için TAMAM düğmesine tıklayın. Eğer hiçbir değişiklik yapmadıysanız pencere kapanacak ve Denetim Masası yine ekrana gelecektir. 5. Çevirmeli Ağ kullanılabilir durumda ise yeni bir çevirmeli ağ bağlantısı ayarlamaya başlayabilirsiniz. Denetim Masası’nda bulunan ÇEVİRMELİ AĞ ve bunun sonucunda ekrana gelen penceredeki YENİ BAĞLANTI YAP simgesine çift tıklayın. 6. Hazırlayacağınız yeni bağlantı için şimdi anlaşılır bir isim girin ve internet bağlantısı kurmak için kullanmak istediğiniz cihazı seçin. İLERİ düğmesine tıklayın. 7. Artık servis sağlayıcınızın bağlantı numarasını girebilirsiniz. Bir sonraki pencerede bulunan SON düğmesine tıklayın. Artık yeni bir bağlantı kurabilirsiniz. 8. Şimdi bu bağlantının konfigürasyonunun yapılması gereklidir. Yeni oluşturduğunuz bağlantının simgesine farenin sağ tuşunu kullanarak tıklayın ve nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. 9. Şimdi kullandığınız Windows versiyonuna bağlı olarak SUNUCU TÜRLERİ veya AĞ kartını etkinleştirin. Buradan TCP/IP protokolünü ve sunucu türü olarak da “PPP: Internet...” seçeneğini etkinleştirin. Gelişmiş Seçenekler başlığı altında bulunan YAZILIM SIKIŞTIRMASINI ETKİNLEŞTİR seçeneğini de (modemler için) işaretleyin. Bu bölümdeki diğer ayarlar kullanılan internet servis sağlayıcısına bağlıdır. Bunun hangi ayarları kullanabileceğinizi servis sağlayıcınızdan öğrenebilirsiniz. 10. TCP/IP AYARLARI düğmesine tıklayın. Burası için standart ayarlar normalde yeterlidir. Burada özel ayarlar yapmanız gerekip gerekmediğini servis sağlayıcınızdan öğrenebilirsiniz. Çevirmeli Ağ özelliklerine tekrar ulaşana kadar TAMAM düğmesine tıklayın.

323

11. Servis sağlayıcınız ile bağlantı kurmak için artık yeni simge üzerine sadece çift tıklamanız yeterli olacaktır. 10.5.2 Çevirmeli Ağ geçersiz ağ/aktarım protokolü mesajı veriyor Çevirmeli Ağ yardımıyla farklı türlerdeki ağlara dahil olabilirsiniz. Eğer bir internet bağlantısı için yanlış ağ türü seçilmişse söz konusu hata mesajı ile karşılaşabilirsiniz. Bu durumda Çevirmeli Ağ ayarlarını kontrol etmelisiniz. SUNUCU TÜRLERİ veya AĞ (kullanılan Windows versiyonuna göre değişiklik gösterir) kartı üzerinden kullanılacak sunu türleri ayarlanabilir. Internet bağlantısı için buradan “PPP:Internet...” türünün seçilmesi gereklidir. Bu konu hakkındaki daha ayrıntılı bilgi için “Yeni servis sağlayıcılar ayarlamak” başlığına bakabilirsiniz.

324

325

11. Yazıcı sorunlarını çözüme kavuşturmak

Epey zamandır bilgisayarınızın başında oturuyorsanız ve önemli bir mektup hazırlamışsınız muhtemelen bu sorunla daha önce de karşı karşıya kalmışsınızdır. Baskı Önizleme’ye bakıp yaptığınız işten memnun kaldığınız zaman tek yapmanız gerekenin bunu yazdırmak ve hızlıca postaya vermek olduğunu düşünüyorsunuz. Bunun için yazıcınıza basma emrini vermenize rağmen yazıcınızdan ses gelmiyor, kağıda hiyeroglifler basıyor yada metninizin sadece bazı parçalarını kağıt üzerine yazıyor. Şimdi isterik çığlıklar atmayınız çünkü bu bölüm bu ve benzeri sorunlar için yazıldı. Yazıcıları esas olarak iki kategoriye ayırabiliriz. Darbeli (Impact) yazıcılar, kağıda yaptıkları mekanik vuruşlarla çalışırlar ve doğal olarak bir hayli gürültüye sebep olurlar. İğneli yazıcılar buna tipik bir örnektir. Fakat darbeli yazıcıların PC piyasasında artık hiçbir anlamı kalmamıştır ve bu nedenle kitap dahilinde bu tip yazıcılara özel olarak değinilmemiştir. Diğer kategori ise darbesiz yazıcılardır ve mürekkep püskürtmeli, lazer, ısı geçişli yazıcılar bu türde cihazlardır. Darbesiz yazıcılar mekanik vuruşlarla çalışmazlar ve bu yüzden neredeyse sessizdirler. Fakat bu yazıcılar karbon kopyalı basımları yapamazlar. Bu grupların her üyesi, karakterleri kağıda basım şekline göre bir kez daha iki grupta toplanırlar. Karakter yazıcılarında (Seri bağlantı noktasını kullanan yazıcılarla karıştırılmamaları için seri yazıcı ifadesi burada kullanılmamaktadır), karakterler kağıda sırayla birbiri ardına basılır. Bu yöntem iğneli ve mürekkep püskürtmeli yazıcılarda kullanılır. Buna karşılık sayfa yazıcılarında, basım sırasında sayfanın tamamı basılır. Bu türün tipik temsilcileri ise lazer ve ısı geçişli yazıcılardır.

326

Yazıcılarla ilgili sorunlar çok yönlü olduğu için bu bölümde farklı yazıcı tipleriyle ilgili özel arızaları bu cihaz tiplerinin kendi bölümleri altında inceleyeceğiz. Böylece yazıcı sorununuza ait çözümü daha çabuk bulabilirsiniz. Yazıcı tipine bağlı olmayan sorunları ise hemen bu bölümün devamında bulabilirsiniz.

11.1 Bunlar her yazıcının başına gelir
Burada yazıcı tipine bağlı olmayan ve bu yüzden de her yazıcının başına gelebilecek arızalara değinilmiştir. 11.1.1 Basit ancak etkili: Kapatıp ve yeniden açmak Kulağa çok sıradan gelebilir ama pratikte bu şekilde bir çok yazıcı sorunun üstesinden gelmek mümkündür. Kapatma ve tekrar açma ile yazıcının kendi kendini sınaması sağlanır, yani muhtemel donanım etkilerine karşı kendini sınar ve kayıtlı olan standart ayarlarını tekrar yükler. Sorunların muhtemel başka nedenleri arasında ise bazen cihazın ve kullanıcının da kontrolünü kaybetmesine neden olan hatalı programlanmış sürücüler olabilir. Kullanılan yanlış bir cihaz sürücüsü yazıcınızın her türlü işbirliğini ret etmesine neden olabilir. Bu noktada sadece yazıcıyı kapatmak ve tekrar açmak yardımcı olacaktır. Yazıcının kendi kendini sınama özelliğini kullanmak Yazıcınızın işlerliğini denemenin bir diğer yolu da kendi kendine sınama modudur. Bu, yazıcı tipine göre farklı şekillerde aktif hale getirilebilir. Bazı yazıcılarda açma işlemi sırasında özel bir tuşa basmak gerekir. Belirli bazı yazıcı tiplerinde, örnek olarak eski lazer yazıcılarında, yazıcının kontrol paneli aracılığıyla uygun menü düğmesini aktif hale getirmek gerekir. Özellikle Windows altında çalışmak için tasarlanmış olan modern yazıcılarda ise genellikle yazıcının üstünde bir düğme bulunur. Bu modellerde normal şartlarda bu düğmeye bir kere, daha uzun yada kısa süreli basmak yeterlidir. Normal şartlar altında kendi kendini sınama modunda DIP anahtarı yada daha doğrusu yazıcının ortaya çıkan ayarları basılır. Daha sonra yazıcıda mevcut olan bütün noktalama işaretleri ve karakterler basılır. Lazer yazıcılarında DIP anahtarı bulunmaz. Bunun yerine yazıcının ayarları ve mevcut yazı türlerini içeren bir liste basılır. Yazıcınız için uygun olan tuş yada tuş kombinasyonunu el kitabından öğrenebilirsiniz. İPUCU! Sınama sayfası yazdırırken sadece yazıcıdaki yada yazı stili kasetinde bulunan yazı tipler basılır, kullanılan yazılımın içerdiği, örneğin Windows uygulamanızda bulunan girişik True Type Yazı tipi basılmaz.

327

11.1.2 Yazıcı basmıyor, Yazıcıdaki göstergelerin ışıkları yanmıyor Yazıcının açık olup olmadığını kontrol edin. Bunun için firmaların bazı modellerde açma-kapama düğmesi kullanmaktan vazgeçtiğini de göz önünde bulundurmalısınız. Yazıcınızdaki ve prizdeki kablonun doğru olarak takılıp takılmadığını kontrol edin. Eğer şalterli bir priz kullanıyorsanız bu da kapalı olabilir. Kullanılan prizde elektrik akımı da olmayabilir. Bunu başka bir elektronik aletle deneyebilirsiniz. Eğer bu alet de çalışmıyorsa sigorta kutusuna bakıp sigortaların atıp atmadığını kontrol etmeniz gerekir. Eğer öyleyse sigortayı açın ve tekrar deneyiniz. Yazıcıda doğru gerilim ayarlanmış mı? Yazıcının arkasındaki model etiketinde bulunan değeri kontrol edin (Türkiye’de 220 V). Bu olasılığı eğer yazıcınızı yeni aldıysanız yada daha önce başka bir ülkede kullandıysanız göz önünde bulundurmalısınız. Eğer kablonuzun alışılmadık bir fişi varsa ve bir adaptör olmadan prize uymuyorsa alarm çanları çalmaya başlayacaktır. Bazı yazıcılarda cihaz sigortası yazıcının içine takılmıştır ve bu sigortaya yuvanın içine monte edilmiş bir sigorta bağlantısıyla dışarıdan ulaşılabilir. Eğer varsa, bu normal şartlarda arka tarafta bulunur (eğer yazıcıda böyle bir sigorta varsa kullanım kılavuzundan gerekli bilgileri alabilirsiniz). Sigortayı dışarı çıkarın ve kontrol edin. Eğer şansınız varsa göz yordamıyla yaptığınız kontrolde sigorta kablosunda bir kopukluk olup olmadığını görürsünüz. Eğer sigorta, sigorta kablosunu görmenizi engelliyorsa bir kontrolör yardımıyla sigortanın işlevini tespit etmelisiniz. Uygun yedek sigortaları bilgisayarcınızdan yada elektrikçilerden temin edebilirsiniz. Sigortanın tanım değeri, normal şartlarda iki temas yüzeyinden birinin üzerinde bulunur. Cihazınız, yeni bir sigortayla da çalışmıyorsa bir donanım arızası var demektir ve teknik servise götürülmelidir. Çoğu modern yazıcı, harici elektrik bağlantısına sahiptir. Bu durumda yazıcının bağlı olduğu prizdeki yazıcı için sağlanan gerilimi ölçün. Orada ölçmeyi beklediğiniz gerilim aslında elektrik bağlantısı yuvasının üstünde yada kullanma kılavuzunda yer alır. Bazı durumlarda elektrik bağlantısında bir cihaz sigortası bulunur. Bu durumda buna uygun olarak önceki paragrafa bakınız. Eğer bir tanıdığınızda benzer bir yazıcı varsa, onun elektrik bağlantısıyla bir kere deneyebilirsiniz, böylece sorunun elektrik bağlantısında olup olmadığını anlarsınız. 11.1.3 Lambaları yanıyor ancak yazıcı çalışmıyor Yazıcınız yeni, kabından henüz çıkarılmış ve daha yeni kurulmuş. Büyük bir ihtimalle ulaşım sigortalarından birini kapatmayı unuttunuz. Yaşanan büyük sevinç yüzünden insan bazen bazı şeylere dikkat etmeyebilir yada üretici firma

328

ulaşım sigortasını bulmayı yine bir ara-bul oyunu haline getirmiş olabilir. Söz konusu mesafe koruyucuların, karton desteklerin yada diğer cisimlerin nerede bulunduğunu kullanım kılavuzunda yada hızlı kurulum kağıdında bulabilirsiniz. Yazıcınız büyük bir ihtimalle sadece Offline konumuna getirilmiştir. Yazıcı tipine göre ya LCD ekranda bir uyarı vardır yada Online tuşundaki gösterge ışığı kapalı durumdadır. Yazıcınızı Online konumuna getirdikten sonra basma işlemine başlaması gerekir. Bazı yazıcılarda Pause tuşu Online tuşunun yerini almıştır. Bu tuş Online tuşunun tam tersi işlemi yapmaktadır, çünkü Pause tuşunun ışığı yanıyorsa yazıcı Offline konumundadır. Bilgisayarınızla yazıcınız arasındaki bağlantı kablosu tam oturtulmadan takılmıştır yada tamamen bozuk olabilir. Kabloyu eğer mümkünse başka bir bilgisayarda deneyin yada başka bir yazıcı kablosuyla işlemi tekrarlayın. Eğer bilgisayarınızda benzer başka bir yazıcı girişi bulunuyorsa yazıcınızı oraya takın ve böylece sorunun bilgisayarınızın yazıcı girişinden kaynaklanıp kaynaklanmadığını kontrol edin. Bu arada kullandığınız programı da diğer yazıcı çıkışından basım yapacak şekilde ayarlamayı unutmayınız (örneğin, LPT2 yerine LPT1). Eğer bunları yapma imkanınız yoksa en iyisi yazıcıyı başka bir bilgisayarda deneyin. Yazılımınızın yazıcı ayarlarını kontrol ediniz. Belki de yazılım yanlış yazıcı çıkışından basım yapmaya çalışıyor (örneğin, USB yerine LPT) veya yazılımınız yanlış yazıcı sürücüsünü kullanıyordur.

Resim 11.1: Yazıcı doğru yazıcı çıkışına mı bağlı?

329

Her yazıcıda çeşitli kapaklar ve kapatıcı parçalar bulunur. Bunlardan bazılarının doğru yerlerinde olup olmadıkları bazı mikro anahtarlar veya sensörler yardımıyla kontrol edilir. Eğer doğru kapatılmamışlarsa yada yerleştirilmemişlerse yazıcı çalışmaz. Bunu takiben büyük bir olasılıkla yazıcı göstergesinde yada ekranda COVER OPEN (kapak açık) gibi bir uyarı görürsünüz veya kontrol panelindeki ilgili uyarı ışığı yanar. Eğer mürekkep püskürtmeli bir yazıcınız varsa mürekkebi de bitmiş olabilir. Bazı modellerde mürekkebin doluluk derecesini kartuştaki bir gösterge sayesinde kontrol etmek mümkündür. Normalde yazıcı bir LED ile yada göstergedeki bir uyarıyla size haber verir. Bazı lazer yazıcılarda dahili bir elektronik sayaç takılı olan resim kasnağı yapılan basımları sayar. Eğer yapılan basımların sayısı, kasnağın üretici firma tarafından belirlenmiş olan ömrünü belirleyen sayıya ulaşırsa yazıcı bir uyarıda bulunur ve yeni basım yapmayı reddeder. Yazıcınızdaki toner yada renkli kartuş doğru yerleştirilmemiş olabilir. Bu durumda kartuşu çıkarın ve doğru şekilde tekrar yerleştirin. Belki de çok uzun bir veri kablosu kullanıyorsunuzdur. Bu durumda çıkıştan gelen veriler kayba uğrar ve yazıcı verileri tanıyamaz. Bazı yazıcı modellerinde seçimsel olarak bir çıkış kartı takılabilir, bu daha sonra otomatik olarak aktif hale getirilir ve diğer bütün standart çıkışların etkinliği kapatılır. Eğer sadece standart çıkışlardan birini kullanmak istiyorsanız önce seçimsel yazıcı çıkışını yazıcıdan çıkarmanız gerekmektedir. Eğer birden fazla yazıcıyı ve bilgisayarı bağladığınız için bir yazıcı adaptörü kullanıyorsanız üzerindeki düğme yanlış konumda olabilir açık olabilir veya bu cihazın kendine ait bir elektrik bağlantısı varsa kapalı olabilir. Paralel çıkışlarda başka cihazlarda bağlanmış durumdaysa Paralel çıkışa bağlanan, örneğin tarayıcılar, ZIP-sürücüleri yada CD kaydediciler, bir sürü cihaz vardır. Ama paralel çıkış sadece bir cihaz için uygun olduğundan dolayı bu noktada bir çok sorun baş gösterir. Bu cihazların bazılarında yazıcıya veri transferi yalnızca söz konusu cihaz açık ise mümkündür. Tarayıcının kapağının açık mı kapalı mı olduğunu gösteren tarayıcı sürücüleri paralel portu bazen tıkayabilir. Bu özelliği kaldırın. Bu, bilgisayarda yüklü olan ve yazıcının durumuyla ilgili olan sürücü içinde geçerlidir. Yazıcıyla bilgisayar arasındaki iki taraflı iletişimi kesin.

330

BIOS’taki bağlantı noktası ayarını ECP ise EPP veya NORMAL olarak değiştirin. Daha eski Windows 95 versiyonlarında lpt.vxd sürücüsünün başka bir versiyonla değiştirilmesi yardımcı olabilir. Sürücüyü Windows CD sindeki \drivers\Printr\Lpt klasöründe bulabilirsiniz. Yazıcıyı diğer cihazlarla birlikte çalıştırmayı başaramazsanız maalesef fazladan bir tane daha paralel çıkış edinmeniz gerekecektir. Ama eğer hem bilgisayarınız hem de yazıcınız USB bağlantı noktasını destekliyorsa yazıcınızı USB çıkışına bağlayabilirsiniz. USB çıkışına bağlı yazıcı Bazı yazıcı modellerinde USB çıkışını kurulumdan devre dışı bırakmak mümkündür. Çıkış eğer aktif değilse tabii ki bir değişiklik olmaz. Yazıcının ayarlarına ulaşmak için ya bir sınama sayfası basmalısınız yada bir program yardımıyla yazıcı durumunu okumalısınız. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için yazıcının el kitabına bakabilirsiniz. Eğer bir USB bağlantı noktası devre dışı ise nasıl aktif hale getirileceği ve yazıcının tekrar işleme konulabileceği bu kitapçıkta açıklanır. Farklı içerikli sorunlarınız için USB-cihazlarıyla ilgili olan bölüme bakınız. Bu sorun listesini uzatmak kitabın sınırlarını aşmasına neden olur. En iyisi sakin bir şekilde yazıcının kullanım kılavuzunu elinize almak ve hata düzeltme bölümüne bakmanız olacaktır. Bu kitapçıkta özellikle sizin yazıcınızla ilgili ipuçları bulabilirsiniz. Yazıcı artık uzun bir kabloyla basmıyor Bazı yazıcıların kullanım kılavuzlarındaki teknik bilgilerde en fazla 3 metre uzunluğunda kablo kullanılması önerilir. Bunun nedeni de artan kablo uzunluğuyla birlikte veri transferindeki hata oranının da yükselmesidir. Yazıcı kablosunun içindeki paralel damarlı yapı (her bir damar kendi başına küçük bir kondansatör gibi davranır) veri transferini etkileyen kapasitanslar oluşmasına neden olur. Eğer bunlar çok büyük olursa yazıcı yollanan verileri tanıyamaz ve bunları kullanmayı reddeder. Ama yazıcınızı işbirliği yapmaya sevk edecek imkanlar da vardır: Yazıcı kablosunun gidişatını kontrol edin ve bilgisayarınızın elektrik kablosunun yazıcınızın kablosuna paralel bir şekilde uzanmasına engel olunuz. Mümkünse kabloyu geçirmek için farklı bir yol kullanın.

331

Eğer kullandığınız kablo çok uzun ise mümkün olduğunca kısa bir kabloyla değiştirin (ne kadar kısa o kadar iyi). Bu değiştirmenin gerçekleşebilmesi içinde yazıcının yerini uygun olacak bir şekilde değiştirin. Eğer iletim yolunu kısaltma gibi bir olanağınız yoksa o zaman kabloyu çok iyi yalıtımı olan bir başkasıyla değiştirin. Bu tip kablolar yapılış şekline ve boyuna göre çok pahalı olabilirler. Kullanılan çıkış kartını daha yüksek seviyede çalışan başka bir taneyle değiştirebilirsiniz. Sahip olduğunu paralel bağlantı noktası Onboard ise (yani bağlantı noktası anakarta sabittir ve sonradan ekleme değildir) ise dikkat yeni bağlantı noktasının aynı port adresini kullanmamasına dikkat etmelisiniz. Aksi halde bilgisayarda adres çakışmaları yaşanabilir. Port adreslerini kartın üstündeki jumper yardımıyla ayarlayabilirsiniz. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için anakartınız yada çıkış kartınızın kullanım kılavuzuna göz atmalısınız. Olası ayarlar 03BCh, 0378h ve 0278h dır. Onboard bağlantı noktası ayarları ise bilgisayarın BIOS’undan yapılır. Bağlantı kartlarını değiştirirken kesme isteği çakışmalarını engellemek için aynı IRQ’yu kullanmaya dikkat edin. Ele alınan başka bir Onboard bağlantı noktasında başka bir kesme isteği kullanabilirsiniz ama bu noktada da başka bir karta (örneğin ses kartı) kesme isteğini kullanmamaya dikkat etmelisiniz. Eğer gerekirse anakartınızın üzerindeki paralel bağlantı noktasını jumper yardımıyla veya bilgisayarınızın BIOS’undan devre dışı bırakabilirsiniz. Bir başka imkan da Centronics bağlantı noktası için gerilim sürücüsüne ihtiyaç durulmasıdır. Bu, PC ile yazıcı arasındaki bağlantıya entegre edilir. Bu yöntem, anakart üzerinde ve bütün ek bağlantı noktaları da dolu olsa bile başvurulabilir. Eğer havyalarla biraz tanışıklığınız varsa böyle bir iletim sürücüsünü kendinizde yapabilirsiniz. Bilgisayar ve elektronik dergilerinde buna benzer konularla ilgili açıklamalar bulabilir ve gerekli malzemeleri elektronik dükkanlarından temin etmek mümkündür. 11.1.4 Sadece seri çıkışlardaki sorunlar Paralel çıkışlarda sadece bir kablo takmak yeterken seri çıkış ile basım yaparken dikkat etmeniz gerek birkaç nokta daha vardır. Bilgisayarda ve yazıcıda aynı taşıma parametresinin ayarlı olması gerekir. Bunlar, BAUD birimindeki veri taşıma oranından, “sıfır”, “even” yada “odd” (tek yada çift) eslik değerlerinden, veri ve dur bitlerinin sayısından ve aynı zamanda veri protokollerinin bildirisinden (XON/XOFF yada donanım protokolü) oluşur. Seri çıkışla bağlanmış yazıcılarda karakter karmaşası yaşanırsa bilgisayarınızda ve yazıcınızda aynı eşlik değerlerinin ayarlı olup olmadığını kontrol etmeniz gerekir. Ayrıca veri transfer hızı da çok yüksek olabilir. BU durumda yazıcı çıktısı doğru olana kadar hızı azaltın. Yazıcının transfer

332

parametresi normalde kendi kendini sınama sırasında belirlenir. Eğer yazıcı bu özelliği taşımıyorsa daha fazla bilgi için yazıcının kullanım kılavuzuna bakın. Windows ta transfer parametresini değiştirme Windows ta transfer parametresini değiştirmek için aşağıda işlemleri sırasıyla yapmalısınız: 1. BİLGİSAYARIM penceresindeki YAZICILAR klasöründen uygun yazıcıyı seçin. Sisteminizde kurulu yazıcılara Başlat menüsündeki AYARLAR/YAZICILAR komutunu kullanarak da ulaşabilirsiniz. 2. Farenin sağ tuşunu kullanarak yazıcı simgesine tıklayın ve açılan nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın 3. Seri bağlantı noktası ayarlarını kontrol etmek ve değiştirmek için AYRINTILAR kartındaki BAĞLANTI NOKTASI AYARLARI düğmesine tıklayın.

Resim 11.2:Windows altında seri çıkışların ayarlarının yapılması

333

MS-DOS ayarları Uygun transfer parametrelerini MS-DOS altında ayarlamak için MODEkomutunu ve parametrelerini kullanabilirsiniz.
MODE COMn [:] [Baud] [Parity] [Data] [Stop] [Retry]

COMn, seri bağlantı noktasının numarasını belirtir ve 1 ile 4 arasında bir değere sahip olmalıdır. Baud, seri bağlantı noktasının saniyedeki transfer hızını bit cinsinden belirtir. Veri transfer hızının ilk iki rakamını vermek yeterlidir. Kod 10 15 30 60 12 24 48 96 19 Aktarım Hızı 110 Baud 150 Baud 300 Baud 600 Baud 1.200 Baud 2.400 Baud 4.800 Baud 9.600 Baud 19.200 Baud

Tablo 11.1: Transfer hızları kodları

Parity, bilgisayarın ve yazıcının hangi tür veri kontrolü kullanacağına karar verir. Kod N O E Anlamı Boş (no) Eşlik Tek (odd) Eşlik Çift (even) Eşlik

Tablo 11.2: Parity değerleri

Data, transferin ne kadar veri biti ile gerçekleşmesi gerektiğini söyler.Ortalama değer 5 ila 8 veri bitidir.8 veri biti ile transfer standart olarak kullanılmaktadır.Sadece bazı eski yazıcılar hala 7 veri biti ile transfer yapmaktadır. Stop, kullanabileceğiniz dur bitlerinin sayısını verir ve bunun için 1 veya 2 dur biti arasında tercih yapılmalıdır.110 Baud veri transfer oranında standart olarak 2 dur biti taşınır, aksi takdirde 1 dur biti kullanılır. Retry, seri bağlantı noktasını kullanan bir yazıcıda veri transferi sırasında zaman aşımından kaynaklanan bir hata olursa ne yapılacağını belirtir. Retry parametresi verilirse MODE un bir parçası hafızada sabit (yani sürekli olarak) tutulur.

334

Kod P E

Anlamı Bekleme zamanı dolsa bile MSD-DOS genelde verileri yazıcıya yollamaya çalışır. P parametresi kullanılmazsa bekleme sonunda bir hata oluşur. Basım işleminde oluşan hatalar programa geri gönderilirler.

Tablo 11.3: Retry değerleri

Yazıcı, 9600 Baud ile Com1’e bağlı, eşlik biti yok, 8 veri biti ve bir dur biti var ise kullanılması gereken komut aşağıdaki gibi görünmelidir:
MODE COM1: 9600,N,8,1

Seri kablo bağlı ama yazıcı yazmıyor Yazıcıyı, bilgisayarın yanlış bağlantı noktasına bağlamış olabilirsiniz. Bu durumda cihazınızı doğru bağlantı noktasına takmalısınız. Yazılımınızın yazıcı ayarlarlarını kontrol edin. Burada kullanılan parametreler uyumsuz veya yazıcı ayarları yanlış yapılmış olabilir. Yazıcı hem paralel ve hem de seri çıkışa sahipse, cihazın ayarlarını kontrol ederek seri bağlantı noktasının etkinleştirilmiş olmasına dikkat edin. 11.1.5 DOS yazılımı sadece paralel çıkışı destekler Sadece bir DOS yazılımı seri çıkışı kullanamadığı için hemen yeni bir yazıcı satın almanıza gerek yok. Zira MS-DOS modülü paralelden seri çıkışa yönlendirme imkanı sunar. Bunun için sadece yönlendirilmesi gereken seri çıkışın adını verdiğiniz gibi yönlendirilen paralel çıkışın adının belirtilmesi yeterli olacaktır. Örneğin:
MODE LPT1: =COM1:

LPT1’e gönderilen tüm veriler şimdi seri çıkışa yönlendirilir. DİKKAT! Seri çıkışa yönlendirilen paralel bağlantı noktasında bulunan yazıcı artık kullanılamaz. Bu nedenle sadece serbest bağlantı noktalarını yönlendirmelisiniz. 11.1.6 Yazıcı gereksiz boş satırlar ekliyor Yazıcı, yazma kafasının dikey yönlendirimesinde birkaç komut kullanır. Bizi ilgilendiren sadece CR ve LF’dir. CR (Carriage Return = Kafanın geri dönüşü) yazma kafasının kağıdın sol kenarına taşımasını sağlar. Yönlendirme kodu LR ise (Line Feed = Satır ilerletme) kağıdın sadece bir satır ileri hareket ettirilmesine sebep olur. Düzgün bir yazıcı çıktısının elde edilebilmesi için her iki komutun beraber çalışması gereklidir. Eğer yazma kafası satırın sonuna gelmişse, önce kafanın geri

335

dönüşü ve sonra bir satır ilerletmesi tatbik edilmelidir. Aksi takdirde yazıcı, bütün çıktıyı bir satıra yazar. Bu sayede kağıttan tasarruf edebilirsiniz ancak çıktıyı çözmek için biraz zaman harcamanız gerekirdi. (DriveSpace bile bu tür yüksek bir sıkıştırma oranını sadece hayal edebilir) Normalde programların hepsi satır sonunda bir CR ve bir LF yollanmasını sağlar ( Burada sıra önemsizdir ve uygulamanın programlanmasına bağlıdır). Bu nedenle yazıcıda otomatik satır ilerletmeyi kapatmalısınız, yoksa program ve yazıcı ayrı ayrı satırlar ekler. Bu durumda yazının satırlarının arasında bir boş satır elde edersiniz. Yazıcı üreticileri, yazıcı üzerindeki otomatik Line Feed’i çalıştırma seçeneğini kullanıcıya bırakmışlardır. Bu sayede hala Line Feed komutunu gönderemeyen programlar ile çalışmak kolaylaştırılmıştır. 11.1.7 Yazıcı anlamsız yada hiyeroglifler çıktılar verirse Bu, sizinle iletişim kurmak isteyen Mısırlılar ya da dünya dışı yaratıkların bir denemesi değil aksine sadece yazıcı ve PC arasındaki basit bir iletişim problemidir. Bunun bir çok nedeni olabilir: Programınızda muhtemelen yanlış bir yazıcı sürücüsü kullanıyorsunuzdur. Yazıcı ayarlarından kullanılan yazıcı sürücüsünü kontrol edin ve gerekirse değiştirin. Yazıcıda yanlış bir emülasyon ayarlanmış olabilir. Bu, tabii ki sadece söz konusu emülasyon olanağını sunan ve bunu da kendiliğinden tanıyamayan yazıcılar için geçerlidir. Bu nedenle yazıcının doğru emülasyonu kullanmasını sağlamalısınız. Örneğin, yazıcıda DOS programınızın LaserJet emülasyonu hala aktiftir ve siz Windows altında bir PostScript sürücüyle basmak istiyorsunuz. Bunun sonucunda yazıcı PostScript komutlarını doğru yorumlayamaz ve normal metin olarak basar (biraz dikkat ederek bu arada doğru metni bulabilirsiniz). Hemen hemen tüm yazıcılar birçok emülasyonu kullanabilirler. Başka bir deyişle bir yazıcı başka yazıcı tiplerini simule edebilir. Yazıcıya veri aktarımında yazıcı için yönlendirme komutları da aktarılır. Ama hemen hemen her yazıcı aynı yönlendirme operasyonu için farklı yönlendirme komutlarına ihtiyaç duyduğundan yanlış seçilen bir emülasyon cihazın her şeyi asıl tasarlandığından farklı yorumlamasına neden olabilir. Sonuç olarak anlamsız bir yazıcı çıktısı elde edersiniz. Eğer yazıcı kablonuz çok uzunsa daha önceden hazırlanmış kablo yollarına yerleştirmemelisiniz. Bu durumda yazıcı veri aktarımı başka bir cihaza bağlı bir kablo tarafından etkilenebilir. Kabloları birbirinden ayırdığınızda sorun

336

ortadan kalkıyorsa, daha kısa kablo kullanmalı ve kablolar arasındaki etkileşimlere dikkat etmelisiniz. Kullandığınız kablo bozuk veya hasarlı olabilir. Bu durumda kabloyu değiştirmelisiniz. Paralel bağlantı noktası yazıcı için fazla hızlı Eski model bir yazıcınız varsa ve bunu ECP-EPP modundaki bir paralel bağlantı noktası üzerinden çalıştırıyorsanız, cihazınız bağlantı noktasının hızına yetişemeyebilir. Program, yazıcıya çok fazla veriyi bir kerede yollayıp bunların doğrulanmasını bekler. Bu durumda elde edilen tek sonuç anlaşılmaz bir çıktı olacaktır. Veri akımını yine paralel bağlantı noktası ile ancak daha yavaş bir çalışma modunda yapmalısınız. Bu mod bilgisayarın BIOS ayarlarından değiştirilebilir. Award-BIOS’da bu özellik CHIPSET FEATURES SETUP/PARALLEL PORT MODE altındadır. AMI-BIOS’da ise SETUP PERIPHERAL/PARALLEL PORT MODE altındadır. Ve son olarak Phönix'te ADVANCED/PERIPHERAL CONFIGURATION. 11.1.8 HEX-Dump-Option hataları kapatır Bu yararlı özellik bazı yazıcılarda bulunmaktadır. Yazıcı açılışta belirli bir tuş veya tuş kombinasyonu ile HEX-Dump moduna alınır ve bu durumda cihaza gelen tüm bilgiler onaltık sayı sistemi ile kağıda aktarılır. Bu sayede bilgi taşınmasındaki sorunlar daha rahat tespit edilebilir. Yazıcınızın bu özelliği destekleyip desteklemediğini öğrenmek için kullanım kılavuzuna bakın. HEX-Dump özelliği sadece paralel port üzerinden çalışmaktadır. Çıktının sol bölümünde onluk sayı sistemi değerleri ve sağ tarafında da ASCII değerleri yer almaktadır. Aşağıdaki örnek daha iyi anlaşılmasında yardımcı olur: 44 69 65 73 20 69 73 74 Bu bir ö 20 65 69 6E 20 54 65 73 rnek tes 74 61 75 73 64 72 75 63 t baskıs 6B 75 78 1A ıdır Bu HEX-Dump fonksiyon destekli bir yazıcı kablosu ile basılmıştır. Aşağıdaki örnekte kablo damarlarında 1 bitlik bir eksilme vardır. 46 6B 67 73 22 6B 73 76 22 67 6B 6E 22 56 67 73 76 63 77 73 66 72 77 63 6B Fkgs”ksv “gkn”Vgs vcwsfrwc k

Küçük bir hatanın sonuç üzerinde oldukça büyük etkisi var ! Böyle bir hatayı nasıl yorumlayabileceğinizi öğrenmek için devamını okuyunuz.

337

Yukarıdaki metin MS-DOS editörü ile yazılmış ve yazıcıya gönderilmiştir. Her bir işaret bir Byte'a denk gelir. Bilgisayar sadece 2 olasılığı göz önünde bulundurduğu için, “1” ve “0” veya “High” ve “Low<”, işaretler ikilik sayı sistemi ile kaydedilir (8 Bit = 1 Byte). Yazıcı çıktısında da bu değer aktarılır. Bu aktarım 8 bilgi hattı üzerinden yapılır. Yazıcı, bu ikili sayı sitemini yeniden bir karakter standardına (ASCII Code) dönüştürür ve yazar.

Resim 11.3: Doğru veri dağıtımı

D harfi bilgisayar tarafından ikilisayı sisteminde 01000100 değeri ile kaydedilip yazıcıya yollanır. Yazıcı veriyi onaltılık sayıd değerini kullanarak ASCII-Code ile çıkartır. Eğer yazıcının kablosunda veribiti 1'in taşındığı yol arızalanırsa sadece geri kalan 7 veri biti aktarılır.

Resim 11.4: Bir numaralı veri biri olmadan aktarım

Kablodaki kesinti sonucunda bir numaralı veri biti neden kendiliğinden „1“ değerini edindi? Normalde bilgisayarda elektrik kesintisi olursa, işlem kesilmez mi sorusu muhtemelen aklınıza gelmiştir. Bunun cevabı sihir ya da büyü değil. Bu değişiklik çoğu zaman gereklidir. Herhangi bir kesinti anında belirli bir sinyal atanmak üzere kablonun başlangıç değerleri önceden belirlenmiştir. „0“ ve „1“ sinyalleri arasında istenmeyen bir

338

gerilim değeri bulunduğu için bu gereklidir. Bu değerler arasında kesinti bölgesindeki değer bazen „0“ bazen „1“ olarak belirlenebilirdi. Bunun sonucunda ise yaşanabilecek veri karmaşasının büyüklüğünü tahmin edebilirsiniz. Yazıcının, açık olmayan yani arızalı veri girişleri için her zaman sadece „1“ değeri atanır. Bu değişiklik sayesinde veriakımını analiz edebilir, yani ikili sisteme dönüştürebilir, böylelikle eksik veri biti olup olmadığını kontrol edebilirsiniz. Daha iyi kavrayabilmek için yukarıdaki örnekten bir çift değer analiz edebilirsiniz. Bağlantı noktası kablosundaki kesintilerden veya PC’nin veya yazıcının bağlantı noktasından kaynaklanan sorunlar ortaya çıkabilir. 11.1.9 MS-DOS modunda özel karakter yazıdırılamıyor Her ne kadar yazıcı kurulumunda uluslararası ayarlar görünse decihaz bilgisayar ile beraber çalıştığında Amerikan karakterleri dışındakileri basmıyor olabilir. Windows kullanıcıları bu problemle karşılaşmazlar. Ama MS-DOS ile haşır neşir olanlar mutlaka ö, ä veya ü karakterlerinin ne kadar sorun çıkarttığını bilirler. Aynı şekilde belki de sizin simgeniz olan çerçeve veya hatlar da istenmeyen karakterlere dönüşebilir. Bu zorlukların temelinde PC ve yazıcı cümlelerinin farklılığı yatar. IBM, ilk ASCII kodunun ilk 127 karakterini ülke bazlı karakterlere atamıştır. Buradan CODE-Page 437 oluşmaktadır ki bu normal şartlar altında standart kod sayfası olarak kullanılır. Yazıcı üreticileri yine her ülke için ayrı bir kod sayfası oluştururlar ve bunlar IBM kod sayfaları ile uyumlu değildirler. Yine de her yazıcıda bir tane de IBM uyumlu kod sayfası bulunmasına rağmen kullanılabilmesi için aktive edilmesi gerekir. Ne yazık ki kod sayfasının isimlendirmesi için bir standart yoktur ve üreticiden üreticiye değişiklik gösterir. Örneğin, NEC bunun için IBM STANDARD, Epson GRAFİK KOD SAYFASI, Hewlett-Packard PC-8 ve IBM ise KODSAYFASI 2 ismini vermiştir. Kurulum ayarları ile ilgili detaylı bilgi için yazıcınızın kullanım kılavuzuna bakınız. Yine de aşağıdaki açıklamar genel bir bilgi vermektedir. 1. MS-DOS modunda EDIT komutunu kullanarak özel karakterler içeren bir dosya açın (örnek olarak config.sys) ve bunu yazdırın. 2. Ekrandaki karakterleri, yazıcı çıktısındakiler ile karşılaştırın ve ekrandaki farklı karakterleri ASCII tablosundan bulun.

339

3. Yazıcının kullanım kılavuzundan ya da uygun ASCII tablolarından uygun olan karakteri bulun. Bu sayede uygun olan kod sayfasını bulun. Kontrol için aynı işlemi başka değerler üzerinde de uygulayın. 4. Her şe yyolundaysa doğru kod sayfasını buldunuz demektir ve artık yapmanız gereken tek şey bu kod sayfasını yazıcının üzerindeki DIP anahtarı ile veya yazıcı ayarları kısmından etkinleştirmektir. Bu konuda ayrıntılı bilgi için kullanım kılavuzuna göz atmalısınız. Artık DOS modunda da de tüm karakterleri sorunsuz bir şekilde yazdırabilirsiniz. Fakat DOS altında çalışan programlar yine de zorluk çıkartabilirler. Böyle bir durumda ya programın özelliklerinden uygun olan kod sayfasını seçin ya da her seferinde yazıcının özelliklerinden bu işlemi tekrarlayın. 11.1.10 Kağıt traktörü ile ilgili sorunlar Bir kerede birden fazla kağıt alınıyor Bu tarz bir problem kullandığınız kağıttan kaynaklanabilir. Kağıtların, yazıcıya yerleştirilmeden önce silkelenerek birbirinden ayrılması sağlanmalıdır. Çünkü kağıtlar yapım aşamasında tomar halinde kesilirken kenarlarında ince bir tabaka meydana gelmekte ve bu yüzden de kağıtlar birbirlerine yapışmaktadırlar. Sorunun nedeni kağıdın özelliklerinin yazıcı üreticisi tarafından belirlenen limitleri aşmasından da ileri gelebilir. Kağıtlar fazla ince, ağır, kaygan ya da kuru olabilir. Kontrol için başka marka ve özellikteki kağıtlarla deneyin. Hangi tür kağıtları kullanabileceğiniz kullanım kılavuzunda yer almaktadır. Kağıt haznesine kapasitesinden fazla kağıt yerleştirilmiş olabilir. Bunun için birkaç sayfayı çıkartın. Yazıcının alabileceği kağıt kapasitesi normalde üzerindeki bir grafik veya sembolle belirtilmektedir. Bazı yazıcılar bir kağıt yükseltici yardımı ile kağıttan kalın olan mektup zarflarının basımını sağlamaktadır. Bu özelliğin açık olması birden fazla kağıdın alınmasına neden olabilir. Mürekkep püskürtmeli eski tip yazıcılarda yarı otomatik selle kağıt besleme kullanıyordu. Bu özellik, tek tek kağıt alımı için düşünülmüştür. Yazıcı, bu durumda birden fazla kağıt olduğunda hepsini birden almaya çalışıyor olabilir. Yazıcınızın hangi tarz elle kağıt besleme desteklediğini kullanım kılavuzundan öğrenebilirsiniz.

340

Tek sayfalar yazıcıya alınmıyor Büyük olasılıkla kağıtlar düzgün yerleştirilmemiştir. Kağıtları dikkatlice yeniden yerleştirin ve kağıtların en ayarının fazla dar olup olmadığını kontrol edin. Kağıtlar tutacağın dibine dayanmamış, opsiyonel elle kağıt sürüm kısmına yerleştirilmemiş veya kağıt tutacağı kapatılmamış olabilir. Ayrıca elle kağıt besleme haznesi de yerine tam olarak oturmamış olabilir. Kağıt çekici silindirin üstü ince kağıt atıkları ile kaplanmış olabilir. Bu parçayı az nemli bir bez kullanarak dikkatlice temizleyin. Eğer sorun buna rağmen çözülmezse silindirin yüzeyi ince bir zımpara kağıdı ile temizlenebilir. Ancak parçanın her tarafına erişebilmek için önce yazıcıdan sökülmesi gerektiği unutulmamalıdır. Tek sayfalar eğri alınıyor Daha önceki çıktılarda da aynı sorunun olup olmadığına bakın. Kullanılan en ve boy ayarının kağıtla uyuşup uyuşmadığını kontrol edin ve gerekli düzenlemeleri yapın. Kağıt çekici/alıcı silindir kirlenmiş, tozlanmış veya gereğinden fazla kullanılmış olabilir. Bu parçayı az nemli bir bezle dikkatlice temizleyin. Eğer sorun çözülmezse ince bir zımpara kağıdı ile silindirin yüzeyi iyice temizlenebilir. Parça, tamamen temizlenebilmesi için gerekirse cihazdan dikkatlice sökülmelidir. Birbirine bağlı kağıtlar düzenli alınmıyor ya da yırtılıyor Rulo üzerindeki bağlı kağıtların düzgünce yerleştirildiğinden emin olunuz. Ayrıca kağıt üzerindeki kenar delikleri, yazıcının kağıt besleme yuvasındaki çıkıntıları ile örtüşmelidir. Kağıt gerginlik ayarı ile yazıcı çıkıntılarının da uyumlu olması gerektiğini unutmayın. Bu değerleri değiştirirseniz işiniz bittiğinde yine eski haline getirmelisiniz. Bağlı kağıtları yerleştirirken yeteri kadar gergin olduğundan ve kağıt gözünün kablo veya herhangi bir şeyle engellenmemesine dikkat edin.. Bunun dışında, kağıt tomarının yazıcıdan çok uzakta olması durumunda kağıdın ağırlığının yarattığı çekiş kuvveti yazıcının uygulayabileceği maksimum çekiş kuvvetini aşabilir. Yazıcı, basılmış olan kağıdı yeniden çekiyorsa, kağıdın hazneye tam yerleşip yerleşmediğini tekrar kontrol edin. Yanlış yerleşim, basılmış olan kağıdın dönerek yeniden yazıcıya girmesine sebebiyet verir. Basılan kağıdın arkalıkta kalması için gerekli önlemleri alın.

341

Yazıcı tek kağıdı algılamıyor Bu sorun, kağıtları ancak özel bir parça kullanılarak almak üzere tasarlanmış yazıcılarda ortaya çıkabilir. Eğer böyle bir yazıcıya sahipseniz elle kağıt alma ünitesinin düzgün kurulduğundan emin olun. Bazı yazıcılarda sayfanın tablaya konduğu alıcılarla kontrol edilmektedir. Alıcıların önü kağıt parçaları ile kapanmış, kirlenmiş, tozlanmış ve bu yüzden de alıcılar kağıdın sürüldüğünü göremiyor olabilir. Bu durumda söz konusu alıcıların dikkatli bir şekilde temizlenmesi gereklidir. Bazı eski model yazıcılar elle kağıt alma moduna otomatik olarak geçemezler. Bu yazıcıların uygun moda geçişleri DIP anahtarı veya parametre değiştiriciler aracılığıyla sağlanmaktadır. . Unutulmaması gereken bir diğer nokta ise elle kağıt alma ünitesinin sadece yazıcıyı çalıştıran program tarafından etkinleştirildiğince çalışmasıdır.

Resim 11.6: Bu özellik ile otomatik tek kağıt alma moduna geçilebilir.

Yazıcıdan “Kağıt Bitti” veya “Paper Out” hata mesajı Eğer dar kağıtlar ya da etiketleri kullanarak DIN-A3 yazıcısı ile çıktı almaya çalışıyorsanız öngörülen minimum genişliğin de altına inmiş olabilirsiniz.

342

Alıcı bu yüzden kağıdı görmüyor ve kağıt bitti hata mesajını veriyor olabilir. Bazı modellerde DIP anahtarı aracılığı ile alıcıları kapatmak mümkündür. Ancak bu durumda kağıdın boyunun algılanması dezavantaj olarak karşınıza çıkacak ve yazıcı boşluğa (yani kağıdın üzerinde yürüdüğü ruloya) yazmaya başlayacaktır. Bu durumda en iyisi üretici tarafından tavsiye edilen kağıtlar ve etiketlerin kullanılmasıdır. Yazıcı programı yanlış kağıt gözü için ayarlanmış olabilir. Bu ayarı kontrol edin. Belki de seçilmiş olan kağıt gözünde hiç kağıt kalmamıştır. Bazı yazıcılarda bağlı kağıtların takılması için birçok göz veya fotokopi makineleri gibi birden fazla kağıt haznesi bulunabilir. 11.1.11 Yazma sırasındaki sorunlar Yazıcı kağıt olmadan da basmaya devam ediyor Cihazın içerisindeki bir kağıt sensörünün yazıcıya, kağıdın bitmesine rağmen hala kağıt olduğunu bildirmesinin birkaç nedeni vardır: Yazıcının içinde daha önceki kağıttan kalma artıklar bulunabilir ve bunlar söz konusu alıcıyı yanıltabilirler. Yazıcının içinde kağıt artıklarının kalıp kalmadığını kontrol edin ve varsa özenle temizleyin. Bir ihtimal alıcı veya alıcılar kirlenmiş de olabilirler. Bu durumda alıcının veya alıcıların temizlenmesi gerekir. Bazı modellerde alıcılar kapatılabilir. Bunun sonucunda yazıcı kağıdın geldiğini otomatik olarak anlayamaz ve bu yüzden de sürekli yazmaya devam eder. Alıcıları yeniden devreye sokmak için kullanım kılavuzuna bakın. En pahalı ve istenmeyen olasılık da söz konusu alıcılıların bozulmuş olmasıdır. Bu durumda teknik servise başvurulmalıdır. Yazıcı çalışıyor fakat kağıt boş kalıyor Mürekkep püskürtmeli yazıcılarda mürekkep veya kartuşun düzgünce yerleştirildiğinden emin olun. Sabit kafalı bir kartuşta mürekkep iletiminde bir aksaklık olabilir. Bu durumda yazıcıya özel bir tuş kombinasyonu ile kafanın temizlenmesi sağlanabilir. Kafa çalışmıyor Yazıcı kafasının hareketi kağıt parçası veya atrafındaki herhangi bir madde ile engellenmiş olabilir. Yazıcıyı kapatarak söz konusu muhtemel engeli ortadan kaldırın. Aksi kafa zarar görebilir. Belki de kafa hareket etmekte zorlanıyordur. Bu durumda kafanın üzerinde yürüdüğü mil yabancı maddelerden (toz, kir, kağıt parçası gibi) arındırılmalıdır. Başka bir olasılık da milin yağının zamanla koyulaşması ve hareketi

343

kolaylaştıracağına zorlaştırıyor olmasıdır. Kafayı yeniden rahat çalışır duruma getirmek için öncelikle milin üzerindeki yağ tabakası silinip mil yeniden yağlanmalıdır. Birkaç damla yağ damlatılıp kafayı dikkatlice sağa ve sola kaydırarak yağın eşit bir şekilde dağılmasını sağlayabilirsiniz. Yazıcının içerisinde bir etiket yapışıp kalmışsa En kötü durum yazıcının içerisinde bir etiketin yapışık kalmasıdır. Bu durumda dikkatlice etiketin çıkartılması gerekir. En iyisi etiketin bir ucundan çekerek çıkarmamaktır, çünkü etiketin bir kısmı büyük olasılıkla yırtılıp yapışık kalacaktır. Etikete tam anlamıyla ulaşabilmek için yazıcının sökülmesi gerekebilir. Elektrik kablolarını sökerken hangi kablonun nereye ait olduğunu karıştırmamak için işaret koymayı unutmamalısınız. Etiketi tamamiyle söktükten sonra aksamın parçaları dikkatlice temizlenmelidir ki yapışkan kısımda kağıt ve türevi maddeler kalmasın. 11.1.12 Çıktı doğru değil Harfler ya da çizgilier birbirinin içerisinde Bu sorun ile yazıcının grafik modunda kullanıldığı sadece iğneli ya da püskürtmeli yazıcılarda karşılaşılabilir. Bu durumda TrueType karakterleri harf olarak değil, ASCII kodundaki gibi resim olarak basılırlar. Eğer harfin yüksekliği satır aralığından daha fazlaysa basılmaz. Eğer yazıcı iki yönlü (bidirectional) hareket edebiliyorsa ilk satır soldan sağa sonraki ise sağdan sola basılır. Bu mod aslında tek yönlü (unidirectional) veri iletişimin iki katı hızında işlem görür, çünkü bir sonraki satıra geçmek için kafanın geri gelmesi beklenmez. Ancak bu durumda kafanın tam olarak yerleşmesi için gerekli vakit de ayrılamaz. Eğer çıktıdan memnun kalmazsanız, ikiyönlü veri hareketi kapatın. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için kullanım kılavuzuna bakabilirsiniz. Bazı üreticiler bu sorunu engellemek için kafaya JUSTAGE seçeneği eklemişlerdir. Bu seçeneği Epson marka yazıcıların özellik penceresindeki UTILITY kartında bulunan HEADJUSTAGE başlığı altından ayarlayabilirsiniz. Renkli çıktılarda ince çizgilerle ilgili sorunlar Eğer çok ince şekiller içeren grafikler, örneğin bir veya iki nokta kalınlığında çizgiler basıyorsanız olmasını istediğiniz renkten çok farklı renkler elde edebilirsiniz. Bu en çok yeşil çizgilerinizin açık sarı çıkması şeklinde ortaya çıkar. Çözümü olmayan bu problemin tek sebebi kullanılan günümüz yazıcı teknolojisidir. Bu teknolojide bastığımız her renk dört ana renk yani mavi, sarı, kırmızı ve siyah kullanılarak üzerine baskı yapılan beyaz kağıt ile elde edilir.

344

İstenen renk bu eldeki dört rengin çeşitli oranlarda yan yana konulmasıyla oluşturulur. Normal bir insan gözü okuma mesafesinden bu dört ana rengi göremez ve sadece toplamlarında oluşan karışım rengi görür. Çok ince detaylar söz konusu olduğunda baskı alanı, bu karışım rengini oluşturmak için gerekli nokta sayısının sığacağı alandan küçüktür ve bu nedenle istenen etki yaratılamaz. Yukarıdaki örnekte sarı rengin yanına gereken mavi eksik olduğundan yeşil yerine sarı bir çıktı elde edilmiştir. Ama bu sorun sadece çok küçük, renkli şekillerin yazdırılmasında ortaya çıkar. Çıktı çok koyu renkli Çıktıyı aldığınız uygulamadan renkleri biraz açmayı deneyin. Örneğin, resim düzenleme programlarındaki GAMMA CORRECTION (Gama Düzeltme) seçeneğini kullanabilirsiniz. Bu değeri yükseltirseniz resmin renkleri açılır, düşürürseniz koyulaşır. Yazıcı sürücünüzün ayarlarını kontrol edin. Burada renk yoğunluğu ve koyuluğu ile ilgili seçenekler bulabilirsiniz. Çıktı çok açık renkli Uygulamanızdan GAMMA CORRECTION değerini düşürmeniz resmin daha koyu olmasını sağlar. Eğer lazer yazıcı kullanıyorsanız, yazıcınızın baskı modunu kontrol etmeniz yerinde olur. Ekonomik modda toner kullanımını azaltmak için renkler açılır. 11.1.13 Sorunsuz renkli yazdırma Çıktıda siyah yerine kirli kahverengi çıkıyor Eğer yazıcınız siyah olması gereken yerleri alacalı kahverengi olarak çıkarıyorsa içinde mavi (cyan), sarı (yellow) ve pembe (magenta) renkleri olan tek bir renk kartuşu kullanıyor demektir. Bu da siyah için bu üç rengi karıştırmasını gerektirir. Bu yüzden gerçek bir siyah değil de kirli kahverengi gibi gözüken bir renk elde edersiniz. Bunun için tek yapabileceğiniz yazıcınıza uyabilecek dört renkli bir kartuş veya var olanlara eklenebilecek bir siyah kartuş almak olacaktır. Çıktıda renkler birbirine karışıyor Eğer renk yoğunluğu yüksek olan bir çıktı alıyorsanız renklerin birbirine karıştığını görebilirsiniz. Bunu engellemek için çıktıyı gönderdiğiniz uygulama yardımıyla renklerin birbirine karıştığı yerlere ince beyaz çizgiler yerleştirebilirsiniz. Böylece renkler bu alanlara yayılacak ve birbirine karışmayacaktır.

345

11.1.14 Fotoğraf baskısı Baskı kalitesi çok düşük Yazıcınızın özelliklerini kontrol edin. Yazdırma komutunu verdiğinizde karşınıza çıkan ekranda ÖZELLİKLER seçeneğine basarsanız grafik bölümünden titrekliği ayarlayabilirsiniz. Fotoğraf baskıları için en iyi seçenek HATA DAĞILIMI olacaktır. Yazıcınızın marka ve modeline göre burada FOTOĞRAF veya HASSAS seçenekleri de bulunabilir. Eğer bu seçenekleri yetersiz buluyorsanız resim işleme uygulamanıza başvurabilirsiniz.

RESİM 11.6: Daha iyi bir fotoğraf baskısı için işaretlenmesi gereken seçenekler

Renkler solgun görünüyor Eğer mürekkep püskürtmeli yazıcınızdan parlak ve canlı renkler bekliyorsanız özel baskı kağıtları kullanmalısınız. Bu tip kağıtları bilgisayar mağazalarında bulabilirsiniz. Bu tip kağıtları kullanırken de ona özel renk ve yoğunluk seçeneklerini işaretlemelisiniz. Yazıcınızın modeline göre, yazıcı sürücünüz baskı özelliklerinde uygun kağıt tipini belirttiğinizde çeşitli renk ve yoğunluk seçeneklerine olanak tanıyabilir.

346

Baskı çözünürlüğünü ayarlamak Bir resmi basarken yazıcınızın en yüksek çözünürlüğünü kullanmak her zaman en iyi sonucu vermeyebilir. Yazıcınız, çıktıdaki bir ara rengi oluşturmak için resminizdeki en az 2x2 karelik bir alanı kullanır. Yazıcınızın çözünürlüğünü arttırdığınızda bu değer 4x4 kareye, 8x8 kareye ve hatta daha büyük değerlere ulaşır. Bu yüzden 150 dpi çözünürlüğündeki bir resim için yazıcınızı yaklaşık 360 dpi çözünürlüğe ayarlamanız yeterlidir (dpi, dots per inch : inç başına nokta sayısı). İPUCU! Basacağınız resmin çözünürlüğü, yazıcı çözünürlüğünüzün yaklaşık yarısı olmalıdır. Bunun dışında çözünürlük kullandığınız kağıtla da değişir. Örneğin, normal bir baskı kağıdı (fotokopi kağıdı gibi) kullanıyorsanız 360 dpi’ın üstünde bir baskı çözünürlüğü size zaman sarfiyatı dışında hiçbir şey getirmez.

11.2 Mürekkep Püskürtmeli Yazıcılar
11.2.1 Yapışkanlı etiketlere baskı yaparken mürekkep dağılıyor Kimi etiketlere baskı yaparken mürekkep dağılabilir. Etiket kağıtlarında, etiket ve taşıyıcı folyo toplam kağıt kalınlığını arttırır. Bu da yazıcı kafasıyla baskı yapılan kağıdın yakınlaşmasına sebep olur ve sürtünmeden dolayı mürekkep dağılabilir. Bu yüzden etiket ve benzeri kalın malzemeler (mektup zarfı, kimi asetat kağıtları gibi) üzerine baskı yaparken baskı kafası ile malzeme arasındaki mesafeyi arttırmanız çıktı kalitenizi arttıracaktır. Bu işlem için yazıcınızın el kitabından daha ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. 11.2.2 Çıktı üzerindeki ince beyaz çizgiler Yazıcınızın baskı kafasındaki püskürtme uçları tıkanmış olabilir. Yazıcınızın kendini temizleme seçeneğini deneyin. Bu özelliğin nasıl kullanılacağını yazıcınızın el kitabında bulabilirsiniz. İşlem sonuç vermezse tekrar deneyin. Eğer yine sonuç alamazsanız 11.2.7 numaralı Yazıcı kafasının temizlenmesi bölümünde daha ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. Eğer yazıcınızda mürekkep püskürtme uçları ve mürekkep kartuşu bütünleşik ise kartuşunuz ve onu taşıyan bölüm arasındaki temas noktaları kirlenmiş olabilir. Bu durumda kartuşu yerinden çıkarıp hem kartuş üzerindeki hem de taşıyıcı üzerindeki kontak noktalarını izopropilalkole batırılmış pamuk çubuklar ile temizleyebilirsiniz. Sürücü sorunları Eğer beyaz çizgiler sadece Windows altındaki yazdırma işlemlerinde oluşuyor ve MS-DOS altında sorun yaşamıyorsanız Windows sürücülerinizde bir sorun olabilir. Windows sürücülerini yeniden yükleyin. Eğer sorun devam

347

ediyorsa yazıcınıza uygun diğer bir sürücü deneyin. Bunun için yazıcı üreticinizin teknik destek hattını arayabilir veya internet sitesinde daha güncel bir sürücü olup olmadığını kontrol edebilirsiniz. Yazıcı ayarlarından kaynaklanan sorunlar Yazıcınızın ayarlarını kontrol edin. HIZLI veya TASLAK seçenekleri işaretliyse NORMAL veya YÜKSEK KALİTE seçeneklerinden birini işaretleyip yeniden deneyin. Bazı yazıcılar hızlı baskı yapmak ve az mürekkep kullanmak için taslak veya yüksek hız modunda kimi satırları atlarlar. Epson yazıcılarda YAZICI ÖZELLİKLERİ altındaki MICROWEAVE seçeneğini işaretleyerek bu rahatsız edici beyaz satırlardan kurtulabilirsiniz. 11.2.3 Mürekkep kartuşu boş Eğer kartuşunuzda ibre sonlara dayanmış, yazıcınız mürekkebi püskürtmek için can çekişiyorsa önünüzde iki seçenek var demektir: Ya yeni kartuş almak ya da eskisini doldurmak. Doğrusunu söylemek gerekirse yazıcıyı çok kullanıyorsanız eskisini doldurmak hem size maddi açıdan kar sağlar, hem de boş kartuşunuzu kullanarak çevre adına olumlu bir hareket yapmış olursunuz. Ama her gülün dikeni olduğu gibi bu işleminde kimi riskleri olduğunu söylememiz gerek. Öncelikle eğer mürekkebi kendiniz hazırlamak istiyorsanız doğru renkleri tutturmanın gerçek bir tecrübe işi olduğunu bilmeniz gerek. Ayrıca hazırladığınız mürekkebin akıcılığı da çok önemli. Ne kağıtta akıp gidiverecek kadar akıcı, ne de mürekkep kafalarında kuruyacak kadar koyu olmalı. Bir de mürekkebin içine katı parçacıklar kaçırmamalısınız, püskürtme uçlarına takılabilir. Diyelim ki denediniz ve şansınız yaver gitti. O zaman ne ala, ama gitmezse size bilgisayar satıcınızdan başka “yardım” edecek kimse kalmamış demektir. Yine de hemen üzülmeyin, son bir şansınız daha var: Yazıcınızın püskürtme uçlarının kartuşla bütünleşik olması sizin bu macerayı neredeyse kayıpsız (harcadığınız mürekkep ve zaman hariç) atlatmanızı sağlayabilir. Yeni alacağınız kartuşla püskürtme uçları da değişecek ve tıkanık uçlardan kurtulacaksınız. Ama eğer kafalar bütünleşik değil de sabit ise kabarık faturalara hazır olmanızı öneririz. Ayrıca bir kötü haberimiz daha var: Kimi üreticiler bu işlemin yazıcıların ömrünü kısalttığını savunuyor ve hatta kimileri yeniden doldurulmuş kartuşlu yazıcıları garanti dışında bırakıyor. Bir de bilgisayar satıcınızdan alabileceğiniz doldurma setleri mevcut. Bu setlerle daha az risk ile kartuşunuzu doldurabilirsiniz. Burada dikkat etmeniz gereken nokta yazıcınızın marka ve modeline uygun seti almak. Bunun nedeni ise marka ve modele göre değişen mürekkep bileşimi. Ayrıca kimi kartuşların el ile doldurulamadığını, özel aletler gerektirdiğini de unutmayın. Bu tip yazıcılar için doldurulabilme mekanizması olan kartuşları bilgisayar satıcılarında bulabilirsiniz. Eğer hem yeni kartuşa para vermek istemeyen, hem de doldurmakla uğraşmak istemeyenlerdenseniz size de iyi haberlerimiz var. Doldurma işleriyle

348

uğraşan dükkanlar son günlerde neredeyse her köşe başında mevcut. Bunlardan birine kartuşunuzu verebilir ve birkaç saat içinde dolu kartuşu götürebilirsiniz. Ama bu durumda doldurulan mürekkebin kalitesini ve kartuşun ne kadarının doldurulduğunu bilmeniz olanaksız olduğundan çevrenizdekilerden tavsiye almanızı öneririz, yoksa istemediğiniz durumlarla karşılaşabilirsiniz. 11.2.4 Yeni mürekkep kartuşuna rağmen yazmıyor Kartuşu yerinden çıkartıp tekrar takmayı deneyin, ilk seferinde tam yerine oturtamamış olabilirsiniz. Eğer taktığınız kartuş mürekkep püskürtme uçlarını da içeren bütünleşik bir kartuşsa püskürtme uçlarının üzerine zedelenmeleri önlemek için ince bir plastik korumalık olabilir. Bu plastik folyoyu çıkartıp tekrar deneyin. 11.2.5 Püskürtme uçlarının tıkanmasını engellemek için Yazıcınızın hareketli kafa kısmındaki püskürtme uçları havayla temas halinde kalırsa, (yazma anları dışında) mürekkebin kuruması sonucu tıkanabilir. Bunu engellemek için aşağıdaki noktalara dikkat etmeniz gerekir: Yazıcınızın yazma kafası çalışmadığı durumlarda bekleme noktasında olmalıdır. Burada püskürtme uçları bir çeşit özel yastığa bastırılarak kuruması engellenir. Eğer yazıcınız yazma kafası yazma işlemini bitirdiğinde yazıcının içinde sağ veya sol köşeye gelmiyor, ortada bir yerde kalıyorsa teknik bir sorunla karşı karşıya olabilirsiniz, bir harekette bulunmadan önce kullanma kılavuzuna veya teknik servisinize başvurmanızı öneririz. Yazıcınızın tozlanmamasına dikkat edin. Kullanmadığınız zamanlarda üzerini örtün. Yazıcınızın kartuşunu değiştirirken çıkardığınız kartuşu hemen saklama kutusuna koyun. Bu tip içinde püskürtme uçlarına denk gelecek şekilde yastıkçık şeklinde korumalıkları bulunan bir kutu, muhtemelen yazıcınızı aldığınızda beraberinde verilmiştir. Bu şekilde kurumayı engelleyebilirsiniz. Eğer özel saklama kutunuz yoksa kartuşu bir torbanın içine koyup havasını aldıktan sonra serin bir yerde saklayabilirsiniz. DİKKAT! Yazıcınızı hiçbir zaman fişini çekerek veya prizinizdeki bir düğmeyi kullanarak kapatmayın. Yazıcınızın kendi üzerindeki açma/kapama düğmesine bastığınızda yazma kafasını uygun bekleme konumuna getirerek kurumaya karşı korur. Eğer bu işlemi yapmasına izin vermeyip enerjisini keserseniz, püskürtme uçları havada kalır ve bir sonraki gün açtığınızda kötü bir sürprizle karşılaşabilirsiniz. Açma/kapama düğmesine basıp bütün hareketlilik durduktan sonra isterseniz fişini çekebilirsiniz.

349

11.2.6 Çıktı temiz değil veya mürekkep dağılmış Yazıcı kafası ve kağıt arasındaki mesafe yanlış ayarlanmış olabilir. Yazıcı kafasında bulunan kağıt kalınlığı ayar kolu ile aradaki mesafeyi arttırabilirsiniz. Farklı yapıdaki yazıcılar için kullanma kılavuzunuza bakmanızı öneririz. Kullandığınız kağıt tipi yanlış olabilir. Yazıcınızda hangi tip kağıtların kullanılabildiğini öğrenmek için kullanma kılavuzunuza başvurun. Kağıdın yanlış tarafına basıyor olabilirsiniz. Kimi kağıtların bir tarafı pürüzlü diğeri düzdür. Kağıdı çevirip tekrar deneyin. Baskı kafasının kenarlarında pislik birikmiş olabilir. Bunları püskürtme uçlarına dikkat ederek temizlemeniz gerekir. Doğru kağıt tipini ayarlamak Yazıcının çeşitli kağıt tiplerinde en iyi performansı gösterebilmesi için yazdırma ayarlarında kağıt tipini belirtmeniz gerekir.

RESİM 11.9: Kağıt çeşidini resimdeki gibi ayarlayabilirsiniz.

11.2.7 Yazma kafasının temizlenmesi Ne kadar tozdan korusanız da yazıcınızın mürekkep kafasının da bir zaman sonra temizlenmesi gerekir. Temizlemek için yazıcıların otomatik temizleme özelliklerini kullanabilirsiniz. Bu özelliği belirlenmiş tuş kombinasyonu ile veya yazdırma özelliklerinden uygulayabilirsiniz. Özellikler menüsüne BAŞLAT/

350

AYARLAR/YAZICILAR ve daha sonrasında yazıcınıza sağ tuşla tıklayıp ÖZELLİKLER’i seçerek ulaşabilirsiniz. Normalde burada sekmelerden birinde

aradığınız özelliği bulabilirsiniz. Kirlerin katılaştığı durumlarda otomatik temizleme işlemini birkaç sefer tekrarlamanız gerekebilir. Eğer hala bir gelişme kaydedemediyseniz elinizle temizlemeniz işe yarayabilir. Mürekkep kartuşuyla püskürtme uçlarının bütünleşik olduğu bir yazıcınız varsa kartuşu çıkarmanız yetecektir. Püskürtme uçları yazıcınızda sabit ise Eğer püskürtme uçları kartuşunuzun üzerinde değil de yazıcınızda sabit ise temizlemek için biraz uğraşmanız gerekebilir. İlk önce yazıcınızdaki kağıtları çıkarın ve yazıcının fişini çekin. Daha sonra mürekkep kartuşunu yazma kafasından çıkarın. Kapalı halde yazıcı kafası sağ veya sol köşede bir yastıkçık üzerindedir. Yazma kafasını bu pozisyondan çıkarmak için yazıcınızın tipine göre çeşitli işlemler yapmanız gerekebilir. Yazıcınızın mekanizmasını iyice inceleyin ve emin olamazsanız mutlaka bir teknisyene başvurun. Burada bir Epson yazıcıda neler yapılması gerektiğini anlatacağız. Yazıcı kafasını bekleme pozisyonundan çıkarmak için yastığın bağlı olduğu parçayı yavaşça arkaya itip kafayı sağa çekin. Bekleme pozisyonundan kurtulduktan sonra püskürtme uçlarının bulunduğu parça ile yazıcı arasındaki ince plastik kabloyu dikkatlice çıkarın. Bu ince kablonun kırılmamasına veya zarar görmemesine dikkat edin. Bu yazıcının püskürtme uçlarını kontrol etmesini sağlayan hat bir şekilde zarar görürse yazıcınız bir daha düzgün baskı yapamayabilir. Kabloyu çıkardıktan sonra yazıcı kafasının bağlantılarını (klipsler veya vidalar) çözün ve dışarı alın. Tek kalan mürekkep kartuşu ile yazıcı kafasını bağlayan boruyu çıkarmadan da temizliği yapabilirsiniz. Temizleme Temizleme işlemi bütün yazıcı tipleri için aynıdır. Tıbbi alkole batırdığınız toz bırakmayan bir bezi yavaşça ve bastırmadan püskürtme uçlarının üzerindeki kirliliğe sürün. Bu işlemi aynı yavaşlıkta birçok kez tekrarlayın. Kirler yumuşamaya başlayacak ve bir süre sonra çözülecektir. Püskürtme uçlarının önü temizlenince parçaları bağlamaya başlayabilirisiniz. Bağladıktan sonra ilk deneme Her şeyi sağ salim yerine bağladıktan sonra yazıcınızı açın ve bir örnek sayfa bastırın. İlk çıktılar bomboş gelebilir. Bu sizi korkutmasın. Püskürtme uçlarında kalan alkol bitene kadar sayfanın bir kısmı boş çıkar. Bir süre sonra baskı düzelmezse yazıcınızın otomatik temizleme özelliğini birkaç kez tekrar

351

edin. Yine de bir sonuç alamazsanız her şeyi tekrar söküp yerine takarak kontrol edin. 11.2.8 Epson yazıcı açıldıktan sonra uzun süre temizleniyor Bazen Epson Stylus yazıcılar açma/kapama düğmesine basıldıktan sonra bitmeyen bir otomatik temizleme işlemine girerler. Çoğu zaman bunun sebebi yanlış takılmış mürekkep kartuşudur. Kartuşu çıkarır ve doğru şekilde takarsanız sorunu çözersiniz.

11.2.9 Canon yazıcım kağıdın sol kısmına sıkıştırılmış şekilde yazıyor Canon yazıcılar bazen BC-05 kartuşunu kullanırken basılanları kağıdın sol tarafına sıkıştırılmış gibi ince uzun basabilir. Bunun sebebi yanlış tanımlanan yazıcı kartuşudur. Yazıcının 2. iç-testi ile sorunun bu olup olmadığı anlayabilirsiniz. Bunun için Açma/kapama düğmesine iki uyarı sesi duyana kadar basmanız yeterlidir. Eğer çıktıda takılı bulunan kartuşla uyuşmayan bir bilgi görürseniz, aşağıdakileri yapmanız gerekir: 1. Yazıcınızı açma/kapama düğmesinden kapatın ve püskürtme uçlarıyla bütünleşik olan kartuşu çıkarın. 2. Yazıcının fişi çekin ve yaklaşık 5 saniye sonra tekrar takın 3. Yazıcınızı açın. POWER ışığı yeşil renkte yanıp sönmeye başladığında yazıcınızı tekrar kapatın. 4. Yazıcı kartuşunuzu tekrar takın ve yazıcıyı açın. Bu işlemlerin ardından tekrar 2. iç-test ile kartuşun doğru tanınıp tanınmadığı kontrol edin.

11.3 Lazer Yazıcılar
11.3.1 Cihaz yazıyor ancak kağıdı çıkartmıyor Diyelim ki CONFIG.SYS adlı dosyayı yazdırmak istiyorsunuz ve MS-DOS modunda gerekli komutu veriyorsunuz:
C:\TYPE CONFIG.SYS > PRN

Siz heyecanla bakarken yazıcınızın ışığı yanıp sönüyor, bilgiler yazıcıya gidiyor ama daha sonra hiçbir şey olmuyor. Endişe ve heyecan içinde bilgisayarı ve yazıcıyı kapatıp tekrar deniyorsunuz ama sonuç aynı, düş kırıklığı. Bu olaylar

352

size tanıdık geliyor hatta tıpa tıp uyuyorsa sizi sevindirecek haberlerimiz var. Lazer yazıcılar, “sayfa yazıcılar” sınıfına girerler, yani sadece bir sayfayı dolduracak kadar bilgi aldıklarında veya çıktıyı gönderen program sayfayı çıkarma komutu yolladığında sayfayı yazmaya başlarlar. Örnekteki sayfanın çıktısını alabilmek için olaya biraz el atmanız gerekecek. Komutu girdikten sonra ONLINE tuşuna basarak yazıcıyı OFFLINE durumuna geçirin ve FORMFEED tuşuna basın. Bu şekilde kimi programların göndermediği komutu el ile göndermiş oluruz ve çıktıyı alabiliriz. Tabi bu işlemi yaptıktan sonra yazıcıyı tekrar ONLINE durumuna geçirmeyi unutmayın. Günümüzdeki yeni lazer genelde sadece bir düğmeden oluşan basit bir ayar bölmesine sahiptirler. Bu düğmeye bir kere kısa basarak çıktıyı alabilirsiniz. Bu konu hakkında daha geniş bilgiyi giriş bölümünde bulabilirsiniz. 11.3.2 Yazıcı “Kağıt sıkıştı” uyarısı veriyor Yazıcınızın modeline göre kağıdın nerede sıkıştığı yazıcının ekranında belirtilir. Sıkışan kağıdı çıkarmak için yazıcının neresini açmanız gerektiğini kullanma kılavuzundan bulabilirsiniz. Sıkışan kağıdı dikkatlice, yazıncın iç aksamına zarar vermeden çıkarın. Bazı eski lazer yazıcılarda ince teller bulunur, bunlara asla dokunmayın ve zarar vermeyin. Eğer kağıdı çıkarttığınız halde yazıcı hala aynı sinyali veriyorsa kağıt algılayıcısının önüne küçük bir kağıt parçası veya kağıt tozları yapışmış olabilir. Başka bir sebep de algılayıcıya toner bulaşmasıdır. Algılayıcıyı dikkatlice temizleyin. 11.3.3. Yazıcının içerisi toner doldu Kağıdın yazıcıda sıkıştığı durumlarda eğer kağıt daha sabitleme bölümünden geçmeden sıkışmışsa, siz kağıdı çekerken üzerindeki tonerler yazıcının iç bölmelerine dökülebilir. Ayrıca normal baskı sırasında da tonerin bir kısmı kağıda geçmez ve tamburdan dökülür. Zamanla toner yazıcının içinde birikir ve çıktılarınıza bulaşabilir. Toner artıklarının çıktılarınıza bulaşmasını engellemek için yazıcınızın içini yumuşak ve tüy bırakmayan bir bezle silebilirsiniz. Bu sırada eski yazıcılarda bulunan ince tellere zarar vermemeye dikkat edin. Bunlar tonerin kağıt üstünde sabitlenmesini sağlayan koroner tellerdir ve tamiri size pahalıya patlayabilir. Yazıcınızın içini temizlemek için asla ev süpürgenizi kullanmayın. Toner parçacıkları çok küçüktür. Bu yüzden süpürgenizin toz torbasında kalmazlar ve motoruna girerler. Elektrik iletkenliğine de sahip oldukları için süpürge motorunda kısa devrelere neden olurlar.

353

DİKKAT! Yazıcının tamburu (büyük silindirik parça) ışığa duyarlıdır ve ışık altında zarar görebilir. Bu yüzden temizliğe başlamadan önce çıkartıp karanlık bir yere koymalı veya kendi özel torbası içine saklamalısınız. 11.3.4 Çıktıların rengi gitgide açılıyor Bu yazıcınızın toner kartuşunun azaldığına işaret olabilir. Kalan toner kartuşun dibine çöktüğünden çıktılarınızın rengi açılıyordur. Kartuşun dibinde kalan toner parçacıklarını harekete geçirmek için toneri çıkartıp biraz eğin (40°45° kadar) ve üzerine hafifçe birkaç kez parmağınızla tıklatın. Böylece kalan toner parçacıkları eşit dağılacak ve yeni bir kartuş almadan bir süre daha yazıcınızı kullanabileceksiniz. Eğer tonerinizi fazla sallarsanız toner dökülebilir. 11.3.5 Çıktı rengi çok açık Kartuşunuzdaki toner dibe çökmüş olabilir. Tekrar eşit dağılımı sağlamak için kartuşu çıkartıp eğerek hafifçe üstüne tıklayın. Kullandığınız kağıt yazıcınıza uymayan bir kağıt olabilir. Bunun için kullanma kılavuzunda üreticinin önerdiği özelliklerdeki kağıtları kullanın. Bazı yazıcılarda (Brother HL-8 gibi) kullanılan toner miktarını ayarlayabileceğiniz bir ayar düğmesi bulunur. Buradan kullanılan toner miktarını arttırarak çıktının koyulaşmasını sağlayabilirsiniz. Ama çok yüksek değerlere ayarlarsanız, kullandığınız kağıt toneri alamayabilir ve yapışmayan toner yazıcınızın içine dökülebilir. Yazıcınızda EKONOMİ MODU seçilmiş olabilir. Yazıcınızın üzerindeki ayarlardan ya da yazdırma özelliklerinden bu modu kapatabilirsiniz. Ekonomi modu toner kullanımını %50 azaltır, taslak ve denemelerinizde bu modu kullanarak tonerinizin ömrünü arttırabilirsiniz. Ekonomi modunu kapatmak Modern yazıcılarda ekonomi modu yazdırma özelliklerinden kapatılabilir. 1. Masaüstündeki BİLGİSAYARIM simgesine ve daha sonra gelen ekrandaki YAZICILAR simgesine fare ile çift tıklayın. 2. Şimdi yazıcınızın üzerine farenin sağ tuşu ile bir kere tıklayarak bağlam menüsüne gelin ve ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. 3. Ekrana gelen penceredeki AYGIT AYARLARI kartındaki STANDART AYARLAR seçeneğini kaldırın. Ekonomi modu standart olarak seçili olduğundan, bu seçeneği kaldırınca normal ayarlara dönersiniz.

354

RESİM 11.8: EKONOMİ MODU’nu kapatarak renklerin koyulaşmasını sağlayabilirsiniz.

11.3.6 Toner kağıda yapışmıyor, dökülüyor Yanlış toner kullanıyor olabilirsiniz. Toner kartuşunu yeni değiştirdiyseniz satıcınızla görüşüp değiştirmeyi deneyin. Eğer tonerin doğru olduğuna eminseniz yazıcınızın sabitleme ünitesi bozulmuş veya içindeki koroner teller zarar görmüş olabilir. Bu durumda yazıcınızı bir teknik servise götürmeniz gerekir. 11.3.7 Toner kasedi değiştirildikten sonra sadece beyaz kağıtlar çıkıyor Tonerin üzerindeki güvenlik bantlarını sökmeyi unutmuş olabilirsiniz. Bu bantlar tonerin kullanım öncesi dökülmesini engeller. Bantların nerede olduklarını ve nasıl çıkarılacaklarını toner kutusunun üzerinde bulabilirsiniz. 11.3.8 Resimler birden fazla sayfaya bölünüyorlar Bu problem yazıcınızın belleği bastırdığınız resmin hepsini almaya yetmediği zaman karşınıza çıkabilir. Lazer yazıcılar sayfa yazıcılarıdır, yani bir sayfayı basabilmeleri için RAM belleklerinin dolması gerekir. Eğer sizin gönderdiğiniz çıktı çok ayrıntılı ise ve yazıcının RAM-belleğini aşıyorsa belleği

355

dolduran kısım olduğu gibi yazılır. Geri kalan kısım ikinci bir kağıtta basılır. Bu tip bölünmeleri engellemek için aşağıdaki önerileri uygulayabilirsiniz. Çözünürlüğü ayarlayın Yazıcınızın baskı çözünürlüğünü veya bastırdığınız şeklin çözünürlüğünü düşürmeyi deneyin. Bunu YAZICI ÖZELLİKLERİ’ndeki GRAFİKLER sekmesinden yapabilirsiniz. Baskı kalitesi düşecek ama çıktınızı tek sayfada alabileceksiniz.

RESİM 11.9: Baskı çözünürlüğünü düşürün.

Eğer yazıcınız özel bilgi sıkıştırma yöntemlerini destekliyorsa daha yüksek bir düzeyde sıkıştırmayı deneyebilirsiniz. Bunun ayarını da YAZICI ÖZELLİKLERİ’nden bulabilirsiniz. Bu yöntem de az da olsa baskı kalitesini düşürecektir. Eğer bu önerileri sorununuzu çözmüyorsa lazer yazıcınızın belleğini arttırmanız gerekecektir. Yazıcı belleği ayarlarını kontrol edin Kimi Windows sürücüleri yazıcınızın belleğini doğru olarak tanımlayamayabilir ve olması gerekenden daha küçük bir değer kabul edebilir. Bu durumda ilk önce yazıcınızın kullanma kılavuzuna bakıp var olan belleğinin ne

356

kadar olduğunu öğrenmeniz ve sürücüdeki bellek ayarını değiştirmeniz gerekir. Bunun için; 1. İlk önce masaüstündeki BİLGİSAYARIM simgesine ve daha sonra YAZICILAR simgesine çift tıklayın. 2. Kullandığınız yazıcının üzerine gelip farenin sağ tuşuyla tıklayarak çıkan bağlam menüsünden ÖZELLİKLER’i seçin. 3. AYGIT AYARLARI sekmesinin altında KULLANILABİLİR YAZICI BELLEĞİ seçeneğinin doğru değeri gösterip göstermediğini kontrol edin. Yanlışsa doğru değeri buraya girin.

RESİM 11.10: Buradan yazıcınızın bellek miktarını girebilirsiniz.

11.3.9 Çıktı üzerinde beyaz dikey çizgiler var Kartuşunuzdaki toner dibe çökmüş olabilir. Tekrar eşit dağılımı sağlamak için kartuşu çıkartıp hafifçe eğerek üzerine tıklayın. Yazıcınızda bir sorun olabilir. Bu durumda bir teknik servise danışmanızı öneririz. Yazıcınızın optik bölümünde bir kirlenme olabilir. Lazer yazıcıların optik kısımları çeşitli lazer kaçaklarını engellemek için sıkı sıkıya kapatılmıştır. Bu optik sistemin içine toz kaçmaması için lazer ışınının çıkış noktasına bir

357

koruma camı yerleştirilir. Bu camı temizlemek için yazıcınızla beraber verilen (HP 4P’de olduğu gibi) fırçayı kullanın. Temizleme işlemi için kullanma kılavuzunuzu kullanabilirsiniz. Başka temizleyiciler kullanmanız bu koruma camının çizilmesine ve bir daha düzgün çıktı alamamanıza sebep olabilir. Bu yüzden ve kişisel yaralanmaları engellemek için bu işlemi bir teknik serviste yaptırmanız daha uygun olur. 11.3.10 siyah dikey çizgiler var Yazıcınızın ışığa duyarlı alüminyum tamburu veya gelişim silindiri çizilmiş olabilir. Işığa duyarlı tambur çizildiyse yeni bir tanesiyle değiştirmekten başka şansınız ne yazık ki yok, ama eğer çizilen gelişim silindiri ise bu silindir kartuş yapısının içinde olduğundan alacağınız yeni bir kartuşla gelişim silindirini de değiştirmiş olacaksınız. Eğer dikey çizgiler dağınık ve elinize bulaşıyorsa yazıcınızın sabitleme ünitesinde bir sorun olabilir, yazıcınızı teknik servise göstermelisiniz. 11.3.11 Çıktı üzerinde siyah lekeler var Eğer çıktıda yeri ve büyüklüğü değişen lekeler oluşuyorsa yazıcınızın içinde toner birikmiş olabilir. Bu durumda Bölüm 11.3.3’teki gibi yazıcınızın içini temizlemeniz gerekir. Temizledikten sonra hala lekeler oluşuyorsa kullandığınız kağıt yazıcınızın el kitabında belirtilen özelliklerde olmayabilir veya kağıdın yanlış yüzüne basıyor olabilirsiniz. Bir başka olası neden de toner kartuşunuzdaki bir hata olabilir. Emin olamıyorsanız başka bir kartuş takıp tekrar deneyin. Eğer lekeler her baskıda aynı yerde ise hata ışığa duyarlı tamburdan kaynaklanıyor olabilir. En son yazıcının içini temizlemek veya sıkışan kağıdı çıkarmak için açtığınızda bu ışığa duyarlı tamburu çıkartıp karanlık bir yere koymadıysanız, parlak ışık tambura zarar vermiş olabilir. Yazıcınızın kendi kendini temizleme fonksiyonunu kullanın Lexmark Optra E310 gibi kimi lazer yazıcılar içlerinde biriken toner artıklarını kendi kendilerine normal bir baskı kağıdı yardımıyla temizleyebilirler. Bu konu hakkında daha fazla bilgi için yazıcınızın kullanma kılavuzuna başvurun.

11.4 GDI Yazıcıları
GDI yazıcılar mekanik açıdan lazer yazıcılarla aynı özellikleri taşırlar. Aralarındaki tek fark elektronik yapılarıdır. GDI yazıcılarda yazıcı işlemcisi ve belleği bulunmaz. Baskı yapabilmek için GDI (GDI: Graphical Device Interface) modüllerine ihtiyaç duyarlar. Bu yüzden lazer yazıcılar bölümüne de göz atmanızı öneririz.

358

11.4.1 Yazma işlemi uzun sürüyor GDI yazıcılarda yazdırma işlemlerini Windows içindeki GDI modülü üstlenir. Bu yüzden baskıyı hazırlama aşamasında her program gibi sistem kaynaklarını kullanır. Sistem kaynaklarının düştüğü durumlarda baskı yavaşlar. Aşağıdaki önlemler baskı hızınızı arttırabilir: Yazdırma işlemi sırasında kullanmadığınız tüm programları kapatın. Bu şekilde sistem kaynaklarını paylaşan program sayısı azalacak ve kaynaklar artacaktır. Eğer bu işlem sorununuzu çözmediyse bilgisayarınızın özelliklerini yükseltmeyi düşünmekten başka çareniz kalmamış demektir. GDI yazıcılar baskı sırasında en az 8 MByte boş sistem ana belleğine (RAM) ihtiyaç duyarlar. Hatta ne kadar çok boş belleğiniz varsa o kadar hızlı ve güzel baskı alacağınızı söyleyebiliriz. Eğer işlemciniz 386 veya 486SX ise artık bunun bir Pentium ile değiştirmenizin vakti de zaten gelmiş demektir.

11.4.2 Yazıcım MS-DOS penceresindeyken yavaş basıyor Eğer bir MS-DOS penceresinde çalışırken yazıcıya bilgi gönderiyorsanız bu bilgilerin ilk önce yazıcının anlayabileceği bir dile çevrilmesi gerekir. Bu da doğal olarak biraz zaman alabilir. 11.4.3 Yazıcım MS-DOS modunda çalışmıyor GDI yazıcılar yazabilmek için bir grafiksel aygıt arabirimine (GDI: Graphical Device Interface) ihtiyaç duyarlar. Bu şekilde bilgiler yazıcıya işlenmiş, hemen yazılabilir şekilde ulaşır. Bu yüzden bu yazıcıların yazdırma belleği ve RIP (Raster Image Processor: gönderilen resim ve yazıları basılabilecek noktalar haline getiren işlemci) gibi lazer yazıcıları sahip olduğu parçalara ihtiyaç duymazlar. Ama MS-DOS modundayken GDI modülleri çalışmadığından yazıcı bilgisayardan gelen komutları anlayamaz ve çalışmaz. Mutlaka bastırmak istediğiniz bir bilgi varsa bu programı Windows altında MS-DOS penceresi içinde çalıştırıp bastırabilirsiniz.

11.5 Windows altında yazıcı sorunları
Windows altında çıktı alamıyorsanız Windows altında çalışırken yazıcınız gönderdiklerinizi yazmak istemiyorsa ve sinirlenip bilgisayara saldırmadan önce soğukkanlılığınızı koruyup gönderdiklerinizin YAZDIRMA KUYRUK YÖNETİCİSİ’nde yanlışlıkla “duraklatılmış” olup olmadığını kontrol edin. Sağ alt köşede çıkan ufacık yazıcı simgesi üzerindeki kırmızı çarpı işareti kimi zaman gözden kaçabilir.

359

RESİM 11.11: Yazıcıyı kaldırın

Yeni sürücü yüklemek istiyorsanız Eğer sorun yazdırma yöneticisindeki bir duraklatma değilse veya sorunun ne olduğunu aramaktan sıkılmışsanız sürücüyü yeniden yüklemeniz işe yarayabilir. 1. BAŞLAT menüsünden AYARLAR içindeki YAZICILAR’a tıklayın. 2. Sürücüsünü tekrar yüklemek istediğiniz yazıcıya sağ tuşla tıklayarak bağlam menüsünden SİL komutunu işaretleyin. Windows sizden silme işlemine onay vermenizi isteyecek ve onay verirseniz yazıcınızı silecektir. 3. Bundan sonra YAZICI EKLE simgesine çift tıklayın ve sorulan sorulara yazıcı tip ve modeline göre uygun yanıtları verin. 4. İşlem tamamlandıktan sonra yeni bilgilerin kullanılabilmesi için bilgisayarı yeniden başlatın. Her şey düzgün gittiyse sorunu büyük olasılıkla çözmüş olmalısınız. Kimi zaman bu basit ama alışılmadık yol sorunların çözümü için en iyisi olabilir.

360

Resim 11.12: Seçili yazıcı silinecek

5. Eğer yazıcınız hala umursamaz bir halde baskı isteklerinizi reddediyorsa bir kez de şansınızı Windows’un kendi yazıcı yardımıyla deneyin. Bunun için BAŞLAT menüsü üzerinden AYARLAR menüsüne girin ve YAZICILAR simgesini tıklatın. 6. Gelen pencereden yazıcınızı seçip üzerine sağ tuşla tıklayarak nesne menüsünü açın. En alttaki ÖZELLİKLER seçeneğine sol tuşla tıklayın. Açılan yeni pencerede GENEL sekmesi altında SINAMA SAYFASI YAZDIR seçeneğini tıklayın. 7. Eğer çıktı hatalıysa veya yazıcınız hala sizi görmezden geliyorsa sınama sayfası penceresindeki soruya HAYIR yanıtını vererek Windows’un önerilerini inceleyin.

361

RESİM 11.13: GENEL sekmesi altında SINAMA SAYFASI YAZDIR düğmesini bulabilirsiniz

Eğer yazıcınızın sürücünüz yok ve kaybolduysa Kullanılan yazıcı tiplerinin çokluğu dolayısıyla Windows bütün yazıcıların sürücülerini içermez. Eğer yazıcınızla beraber gelen sürücünüz kaybolduysa veya yoksa Windows’un içindeki uyumlu sürücülerden birini kullanabilirsiniz. Çoğu yazıcı belirli bir temel üzerinden geliştirildiği ve bu temeli her zaman desteklediği için bu uyumlu sürücüler (LazerJet-uyumlu gibi) işinizi görebilir. Ama bu sürücüler ile yazıcınızın bazı özelliklerini kullanamayabilir veya tam performans alamayabilirsiniz. Bu tip durumlarda bilgisayar satıcınızdan, yazıcı üreticinizden veya internetten en son yazıcı sürücülerinizi çekmeniz gerekecektir. Yazdırma sırasında yazıcının durumu hakkında bilgisayardan bilgi alamıyorsanız Modern yazıcılar sadece bilgisayardan sadece bilgi almakla kalmaz aynı zamanda bilgisayara bilgi de gönderirler. Bu şekilde çeşitli durum bilgilerini (kartuş doluluğu, kağıt durumu ve çeşitli problemler gibi) bilgisayar ekranında görebilirsiniz. Bunun için çift yönlü bir IEEE 1284 kesme noktasına ve kablosuna ihtiyaç duyarlar. Bazı eski ve ucuz yazıcı kabloları bu ihtiyaca cevap veremeyebilir. Modern bilgisayarlarda bu ekipman standart olarak mevcuttur. Ama eski sistemler bu sistemi desteklemeyebilir. Eğer bilgisayarınız IEEE 1284 sistemini destekliyor ve yine de yazıcı durumunu göremiyorsanız yeni bir yazıcı kablosu sorununuzu çözebilir. Ama bilgisayarınız bu sistemi desteklemiyorsa yeni

362

bir bağlantı noktasına ihtiyacınız var demektir. Bunun için bilgisayar satıcınızla görüşüp ek kart alabilirsiniz. Bilgisayarınızdaki durum bilgileri yazınızdaki durumla uyuşmuyorsa Eğer yazıcınız açık olduğu halde “Yazıcı kapalı” sinyalini alıyorsanız çift yönlü yazıcı kablonuzda bir sorun olabilir. Bu durumda çift yönlü iletişimi kapamanız sorunu çözebilir. Eğer yazıcı sürücünüz tek yönlü iletişimi destekliyorsa bunu Yazıcı özelliklerindeki AYRINTILAR sekmesinden bulabilirsiniz. Buradaki KUYRUK AYARLARI seçeneği size çift yönlü desteği kaldırabileceğiniz pencereyi getirecektir.

RESİM 11.14: Çift yönlü iletişimi devre dışı bırakın

Windows 95’ten Windows 98’e geçtikten sonra yazıcı renkli basmıyorsa Yazıcı için kullandığınız sürücüyü kontrol edin. Windows 98 ile 95 farklı renk profilleri kullanırlar. Bu yüzden sürücüler birbiriyle uyumlu olmayabilir. Bu durumda BAŞLAT menüsünden AYARLAR alt menüsü altındaki YAZICILAR simgesini tıklayıp yazıcınızı seçip klavyenizdeki [Del] tuşuna basın. Silme işlemine onay verip yazıcınızı kaldırın ve Windows 98 sürücüleri ile yeniden yüklemeyi deneyin Yazıcınız bir tarayıcı üzerinden aynı paralel iletişim noktasına bağlıyken çalışmıyorsa Bir tarayıcı ile yazıcının aynı paralel yazıcı noktası üzerinden bağlandığı durumlarda sorunlar ortaya çıkabilir. Kimi tarayıcılar aynı iletişim noktası üzerinden bağlantıyı sağlayabilmek için denetleme programları yüklerler. Bu denetleme işlevi kimi zaman zorunlar yaratabilir. Bunlar yazıcının tanınmaması veya düzgün yazmaması olabilir. En çok karşılaşılan yazıcının bir satır yazıp sayfayı çıkarması ve diğer satırı başka sayfaya yazmasıdır. Aşağıdaki öneriler bu durumlar karşılaştığınızda size yardımcı olabilir:

363

Paralel bağlantı noktanızın ayarlarını BIOS ayarlarından değiştirin, ECP modundan normal veya standart moda getirin. Award-BIOS’larda bu seçeneği CHIPSET FEATURES SETUP altındaki PARALLEL PORT MODE’da bulabilirsiniz. Belleğe yerleşen tarayıcı programını kapatın ve başlangıç menüsünden kaldırın. Tarayıcı ve yazıcının her birini ayrı bir bağlantı noktasına bağlayın. Her baskıdan sonra bir ayırıcı sayfa basılıyorsa Eğer her çıktıdan sonra Windows logosu, doküman bilgileri ve baskı tarihi içeren bir sayfa basılıyorsa yazıcı özelliklerinde “ayırıcı sayfa” özelliği seçili demektir. Bu sayfadan kurtulmak istiyorsanız aşağıdaki yönergeleri takip edip bu özelliği kapatabilirsiniz.

RESİM 11.15: Ayırıcı Sayfasının kaldırılması

1. BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI yolunu izleyerek Denetim Masası’na gelin. 2. YAZICILAR simgesine çift tıklayın. Daha sonra yazıcınız üzerine sağ tuşla tıklayarak nesne menüsünden ÖZELLİKLER’i seçin.

364

3. GENEL sekmesinde AYIRICI SAYFA seçeneğine “(yok)” değerini girin. Yazma sırasında “Time-Out” (Zaman Aşımı) hatası alıyorsanız Windows yazma işlemi sırasında yazıcıya yeni bilgileri göndermek için belirli bir süre bekler. Eğer bu süre içerisinde yazıcı cevap vermezse bilgi akışı durur ve zaman aşımı hatası alırsınız.

RESİM 11.16: Yazıcı hazır değil

Windows’un standart süreleri yeni yazıcılar için hayli yetecek kadardır. Ama bazı eski yazıcılar için bu süreyi 15 ile 30 saniye kadar yükseltmek uygun olabilir. Bunun için aşağıdaki işlemleri izleyebilirsiniz. 1. Masaüstünüzdeki BİLGİSAYARIM simgesine ve daha sonra da YAZICILAR simgesine çift tıklayın. 2. Yazıcınıza sağ tuşla tıklayıp nesne menüsünden ÖZELLİKLER’i seçin. 3. AYRINTILAR sekmesinde ilk önce yazıcının bağlı olduğu sekmeyi işaretleyip daha sonra da zaman limitlerini girin.

365

RESİM 11.17: Buradan zaman aşımı limitlerini değiştirebilirsiniz

Windows 2000 altında zaman limitlerini ayarlamak için BAĞLANTILAR sekmesi altında yazıcınızın bağlı bulunduğu bağlantı noktasını işaretleyin ve AYARLAR düğmesini tıklayın. Gelen pencereden istenilen ayarı yapabilirsiniz. Baskı sırasında “Yazdırma için yeterli bellek yok” uyarısı alıyorsanız Yazdırma kuyruğu kullanılıyorsa yazıcıya gönderilen bilgiler gönderen programdan çıkar çıkmaz yazıcıya gitmezler. Windows bu bilgileri bir sıraya dizer ve bu sıraya göre arka planda yazıcıya gönderir. Bu size çıktıyı gönderen programla yaptığınız işe devam etme şansı verir. Bu sırada Windows sabit diskinizi kullanır. Baskıya gönderilenler geçici bir klasörde dosyalar halinde saklanır. Eğer sabit diskiniz doluysa veya dolmaya çok yakınsa bu tip bir uyarı alabilirsiniz. Bunu özelliği aşağıdaki maddeleri izleyerek devre dışı bırakabilirsiniz. 1. BAŞLAT menüsünden AYARLAR, oradan da YAZICILAR seçeneğini tıklayın. Ayarlarını değiştirmek istediğiniz yazıcıya sağ tuşla tıklayarak çıkan nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. 2. Sekmeyi AYRINTILAR seçeneğine getirerek KUYRUK AYARLARI düğmesine basın. 3. Gelen sayfadaki DOĞRUDAN YAZICIYA YAZDIR seçeneğini işaretlerseniz bu hatayla bir daha karşılaşmazsınız.

366

Eğer Windows 2000 kullanıyorsanız bu ayarları yazıcı özellikleri altındaki GELİŞMİŞ sekmesi altında bulabilirsiniz. Doğrudan yazıcıya yazdırmanın dezavantajı yazdırma sırasında bilgisayarın başka bir işlem yapamamasıdır. Yazdırma kuyruğu seçeneğini tekrar devreye almadan önce sabit diskinizde yeterince yer olduğundan emin olun. Kullanmadığınız programları ve dosyaları silebilir ve geri dönüşüm kutusunu boşaltabilirsiniz. Ayrıca sabit diskinizi birleştirmek (defragmentation) uygulamalarınızın açılışını hızlandıracaktır. Sabit diskiniz rahat bir nefes aldıktan sonra yazdırma kuyruğu yöneticisini tekrar devreye sokabilirsiniz.

RESİM 11.18: Yazıcı Kuyruk Yöneticisinin etkinleştirilmesi/devre dışı bırakılması

Yazdırma kuyruğuna gönderilenler basılmıyorsa Epson Stylus Color 800 yazıcılar, Matrox firmasının ürettiği Mystique grafik kartları ile Windows 95 altında ile çalışırken sorun çıkarabilirler. Yazdırma kuyruğu yöneticisi yazdırma sırasında başka bir uygulama çalıştığında baskı işlemini keser ve sistem yeniden başlatılana kadar da izin vermez. Bu grafik kartının grafik hızlandırma özelliği ile yazıcı arasındaki uyumsuzluk sonucu ortaya çıkar. Bu problemi çözmek için aşağıdaki yönergeleri izleyebilirsiniz.

367

1. Farenin sağ tuşuyla masaüstünüzün boş bir bölümüne tıklayın. 2. Nesne menüsünden ÖZELLİKLER’i, oradan da AYARLAR sekmesini işaretleyin. 3. Sağ alttaki GELİŞMİŞ düğmesine basın ve BAŞARIM sekmesindeki DONANIM HIZINI ayar düğmesini kaydırarak %25’e düşürün.

RESİM 11.19: Donanım hızı %25’e düşürülüyor

Baskı sırasında koruma hataları alıyor veya iletişim sorunları yaşıyorsanız Lexmark Optra E310 veya Epson EPL-5700 gibi kimi yazıcıları ASUS P2B anakartları ile kullanırken koruma hataları veya iletişim bozuklukları yaşayabilirsiniz. Bu sorun Windows 98 altında çift yönlü iletişim modunda ortaya çıkar. Sorundan kurtulmanın tek yolu yavaş tek yönlü iletişime dönmektir. (Bunun için “Bilgisayarınızdaki durum bilgileri yazınızdaki durumla uyuşmuyorsa” başlıklı bölümü okuyabilirsiniz.) MS-DOS penceresi altında COPY komutu çalışmıyorsa Eğer Windows 95 OEM Sürüm 2.1 veya 2.5 altında MS-DOS Komut İstemi ile “COPY <Dosya adı> LPT1:” şeklinde bir dosyayı yazıcıdan çıkarmak istiyorsanız, hata mesajları ile karşılaşabilirsiniz. Küçük dosyalarla sorun yaşamazken 5KByte’tan büyük dosyaları gönderirken işleminiz yazdırma kuyruğu yöneticisinden kaynaklanan koruma hataları ve hatta korkulan mavi ekranlarla sonuçlanabilir.

368

Böyle bir durumda iki seçeneğiniz vardır: Ya USB sürücünüzü devrenden çıkartmak zorundasınız, ki USB aygıtları kullanıyorsanız bu mümkün değildir, ya da MS-DOS modundan gelen yazdırma isteklerinin yazdırma kuyruğuna atılmasını engelleyebilirsiniz.

RESİM 11.20: Bu opsiyonu kaldırarak MS-DOS penceresinden yazdırırken karşılaştığınız sorunları çözebilirsiniz

Bunun için aşağıdaki işlemleri yerine getirmelisiniz: 1. BAŞLAT/AYARLAR/YAZICILAR yolunu izleyerek yazıcınızı seçin. 2. Yazıcınıza sağ ÖZELLİKLER’i tıklayın. tuşla tıklayarak çıkan nesne menüsünden

3. Buradan AYRINTILAR sekmesinden yazıcınızın bağlı bulunduğu bağlantı noktasının seçili olduğundan emin olduktan sonra BAĞLANTI NOKTASI AYARLARI seçeneğine tıklayın. 4. Karşınıza gelen menüden MS-DOS KUYRUĞA AT seçeneğinin işaretini kaldırın. YAZDIRMA İŞLERİNİ

5. Son olarak yazıcı özellikleri penceresini TAMAM tuşuna basarak kapatın.

369

Euro simgesi çıktıda gözükmüyorsa Eğer yazıcınız Euro simgesini basmamakta direniyor, onun yerine garip nokta ve şekiller çıkarıyorsa üzülmeyin, bunun da bir çaresi var. Yazıcılar yazma işlemlerini hızlandırmak için kendi içlerinde bazı yazı tiplerini bulundururlar. Ama bazı yazıcıların yazı tipleri her simgeyi içermez. Böyle durumlarda yazıcıyı kendi yazı tiplerini değil de Windows’un yazı tiplerini kullanmaya zorlamak gerekir. Bunun için BAŞLAT/AYARLAR/YAZICILAR üzerinden yazıcınızı seçin ve sağ tuşla bağlam menüsünden ÖZELLİKLER’e gelin. Burada YAZI TİPLERİ sekmesinde yazıcı fontlarının kullanılmasını değiştirebilir, onun yerine True-Type fontlar seçebilirsiniz.

RESİM 11.21: Lexmark Optra E310’da font seçimi

Yazıcı her sayfaya bir filigram basıyor Bazı yazıcı sürücüleri çıktılara bir filigram (Watermark) ekleme seçeneği de sunarlar. İhtiyacınız olmadığı zamanlarda her sayfaya bir filigram basması insanı sinir edebilir. Kapatmak için sırasıyla şu işlemleri yapın: 1. BAŞLAT/AYARLAR/YAZICILAR yolunu izleyerek yazıcınızı seçin. 2. Yazıcınıza sağ ÖZELLİKLER’i tıklayın. tuşla tıklayarak çıkan nesne menüsünden

3. Örneğin, Epson yazıcılar YERLEŞİM PLANI (Layout) kartını etkinleştirin.

370

4. Gelen seçenekler arasından Watermark seçeneğine “(yok)” değerini atayın. 5. İlk önce UYGULA ve daha sonra TAMAM tuşlarına tıklayarak pencereyi kapatın. Başka yazıcı üreticilerinin sürücülerinde sekme ve seçeneklerin isimleri farklı olabilir. Yazıcı özellikleri penceresi ekrana gelmiyor Faks makinelerinin sürücülerinin yüklenmesi sırasında yazıcı özellikleri penceresi kimi durumlarda görüntülenemeyebilir. Sorun faks makinelerinin sürücülerinin yüklenirken standart yazıcı sekmelerinin yüklenmemesidir. Sorunu çözmek için SOYSAL grubu altındaki SOYSAL / SALT METİN adlı yazıcı sürücüsünü yüklemeniz gerekmektedir. Bu işlemden sonra faks makinenizin yazdırma özelliklerine girebileceksiniz. Yazdırmak için bellek yetersiz Kelime işlem uygulamanızla hazırladığınız, içinde resimler ve grafikler bulunan dokümanınızı yazdırmaya çalıştığınızda böyle bir hata mesajı alabilirsiniz. Bu durumda yapmanız gereken resimlerin ve grafiklerin kendilerini değil de kısa yollarını dokümana yerleştirmektir.

371

372

12

12. Monitör ve görüntü sorunları

12. 1 Görüntü sorunlu
Monitör, ekran kartı ile beraber PC’nin en önemli çıkış ortamıdır. Bilgisayar, klavye veya fareden aldığı komutları monitörün yardımıyla grafik olarak gösterebilir ve kullanıcının bilgisayar ile çalışmasını mümkün kılar. Bir sorundan dolayı monitörün hatalı olduğunu düşünüyorsanız bu cihazın kasasını açmadan önce biraz sabırlı olmalısınız. DİKKAT! Monitörün içerisinde bulunan ekran tüpündeki gerilimin büyüklüğü 25.000 Volt’a kadar çıkabilir Bu nedenle fişi takılı olduğu sürece monitörün kasasını asla açmamalısınız. Ayrıca cihaz günlerdir prize takılı olmasa bile monitörün içerisinde çok yüksek endüksiyon gerilimi bulunabilir. Ekran simsiyah veya “Out of Range” mesajı var Tüm LCD monitörler ve modern tüplü monitörler, belirli sınırlı değerleri aşıldığında ekranın kararmasını sağlayan bir koruma anahtarı ile donatılmışlardır. Eğer ekran tazeleme oranı değiştirilirse (örneğin, oyunlar tarafından veya ekran kartı ayarlarında yapılan bir değişiklik sonucunda) ve çok yüksek değerler kullanılırsa bu sonuç ile karşılaşılır. Bu durumda Windows’u kapatın ve bilgisayarınızı Güvenli Kip’te yeniden başlatın. Söz konusu değişiklikleri buradan geri alabilirsiniz. Maksimum ekran tazeleme oranını elde etmek Aşağıdaki formül kullandığınız monitörün maksimum tazeleme oranını elde etmek için yardımcı olabilir:
Ekran Tazeleme Oranı=Yatay Frekans/(Dikey Çözünürlük x 1.05)

373

Yukarıdaki işlem için yatay frekansın Hertz cinsinden kullanılması gereklidir (1 kHz = 1000 Hz). Monitörün maksimum yatay frekansını üzerindeki etikette veya kullanım kitapçığında bulabilirsiniz. Maksimum yatay frekansı 85 kHz olan monitör, 800x600 piksel çözünürlüğündeki bir görüntüyü 102 Hz’lik maksimum ekran tazeleme oranını kullanarak görüntüleyebilirsiniz. Ancak monitörün elektronik aksamını korumak (ve cihazın kullanım süresini arttırmak) için hesapladığınız sınır değere yakın tazeleme oranları kullanmamaya dikkat etmelisiniz. 12.1.1 Görüntü arasıra bozuluyor Eğer ekrandaki görüntü hangi durumda olduğu fark etmeden ve çalıştırılan programdan bağımsız olarak arasıra bozuluyorsa sisteminize virüs bulaşmış olma ihtimalini göz önünde bulundurmalısınız. Örneğin, Tremor isimli virüs tüm görüntünün arasıra titremesine neden olur. Bilgisayarınızı her ihtimale karşı güncel bir antivirüs programı ile kontrol edin. 12.1.2 Ekrandaki görüntü çok küçük veya yeri değişik Standart çözünürlük olan 640 x 480 yerine daha yüksek bir çözünürlük değeri ile çalışıyorsanız bu hata ile karşılaşabilirsiniz. Bunun için monitör ile ekran kartı arasındaki zamanlamanın yeniden ayarlanması gereklidir. Monitörün el kitapçığından, kullanmak istediğiniz çözünürlüğün ve ekran tazeleme oranının desteklenip desteklenmediğini kontrol edin. Monitörün satır frekansının (Yatay kaydırma frekansı) ekran kartınınkinden daha yüksek olmasına dikkat edin. Monitörün görüntüleyebileceğinden daha yüksek bir satır frekansı ayarlarsanız monitörün tüpü zarar görebilir. Bir çok monitörün kendi özel sürücüsü, görüntünün yüksekliğinin ve genişliğinin değiştirilmesini ve bu değerlerin kaydedilmesini mümkün kılarlar. Eğer sizin bu tür imkanınız yoksa görüntü büyüklüğü ile ilgili ayarları monitör üzerinden yapmalısınız. Monitör farklı grafik modlarını kaydetme fonksiyonuna sahip değilse görüntü ayarlarının her mod değişimi (örneğin, Windows’tan sonra MS-DOS moduna geçmek) sonrasında muhtemelen manuel olarak değiştirilmesi gerekecektir. LCD monitör kullanıyorsunuz Modern LCD monitörler için durum biraz daha farklıdır. LCD monitörler, sistemlerine bağlı olarak mümkün olan en yüksek çözünürlükte ekranın tüm büyüklüğünü kullanırlar. Eğer daha düşük bir çözünürlük seçilirse ekrandaki görüntüde siyah bir çerçeve ortaya çıkar. Ancak modern monitörler görüntü büyüklüğünün optimizasyonu imkanına sahiptirler. Bu, özellikler oldukça büyük görüntüler ve genellikle neredeyse okunamayacak durumdaki yazılar için uygundur.

374

İPUCU! Söz konusu siyah çerçevenin görünmemesi veya mümkün olan küçük boyutlara sahip olması için LCD monitörünüzü devamlı en yüksek çözünürlükte kullanın. Bazı ekran kartlarının sürücüleri dijital monitörler için görüntü büyüklüğünün optimizasyonunda kullanılmak üzere özel imkanlar sunar. Söz konusu ayar, Nvidia GeForce chipsetini kullanan bir ekran kartında görüntü seçeneklerindeki AYARLAR/GELİŞMİŞ/TWINVIEW/ÇIKIŞ CİHAZI/EKRAN AYARLARI altında bulunur. Buradaki EKRAN BAĞDAŞTIRICISI ÖLÇEKLEMEYİ KULLAN seçeneğini görüntü optimizasyonu için kullanılır. Notebooklarda ise BIOS’un LCD DISPLAY STRETCH seçeneği bulunur. Bu seçeneğin değeri ENABLED atanarak ekran büyüklüğü yukarıdaki olumsuzluklara karşı optimize edilebilir. 12.1.3 Görüntüde bir renk kayması var Bu durumda genellikle VGA kablosundaki bir arızadan söz edilebilir Tüm fişlerim doğru bir şekilde oturduğundan emin olun. Eğer fiş oynuyorsa bağlantı sorunları ortaya çıkabilir. Gerekirse sabitleme vidalarını biraz daha sıkıştırın. Eğer VGA kablosu fiş bağlantısı kullanılmadan direkt olarak monitöre entegre edildiyse monitörün kasasını açmalı ve bir devre kontrolörü veya ohmmetre yardımıyla kabloda kırılma olup olmadığını kontrol etmelisiniz (Dikkat Yaşam Tehlikesi! Bölüm başındaki açıklamayı okuyun). VGA fişindeki pinlerin eğilip eğilmediğini kontrol edin. Eğilmiş pini düzeltirken kırılmaması için çok dikkatli olun. Monitörde hangi rengin eksik olduğunu hızlı bir şekilde fark edebilirsiniz. Eğer ekrandaki görüntü mavi kayması varsa kırmızı eksiktir. Sarı renk bir kayma mavinin ve kırmızı renk kayması ise yeşil rengin eksik olduğuna işarettir. Bu renklerin hangi damar numarasına denk geldiğini ise kitabın sonundaki ekte bulunan fiş yerleşimine göz atarak öğrenebilirsiniz. 12.1.4 Monitör karanlık lekeler veya hareketli renkler gösteriyor Bu hata genellikle 17 Inch ve daha büyük monitörlerde ortaya çıkar. Lekeler karanlık bulutlar gibi görünürler. Bunlar genellikle bir veya daha fazla köşede görünürler. Ancak bazen tüm ekrana da dağılabilirler. Bunun için monitörünüzü Windows donatıları arasında bulunan Paint aracını kullanarak kontrol edebilirsiniz: 1. DONATILAR altında bulunan programı çalıştırın. 2. GÖRÜNÜM menüsünde bulunan TAM EKRNA komutunu çalıştırın. Bunun sonucunda tüm ekran beyaz renk ile kaplanır ve böylece monitör rahatlıkla kontrol edilebilir.

375

Resim 12.1: Bu yöntem kullanılarak monitör tüpünün kalitesi rahatlıkla kontrol edilebilir.

Karanlık lekeler veya renklerin hareket etmesinin nedeni dışarıdan etki eden manyetik alanlar olabilir. Eğer monitörünüzün Degaus fonksiyonu varsa (el kitabından öğrenebilirsiniz) bunu çalıştırın. Bu sayede ekran maskesinin manyetikliği giderilerek söz konusu karanlık lekelerin azalması veya tamamen kaybolması sağlanabilirsiniz. Eğer karanlık lekeler kalırsa cihazın yakının bulunana manyetik alan oluşturması muhtemel elektronik cihazları (diğer monitörler, yazıcılar hoparlör vs.) kapatmalı veya farklı bir yere taşımalısınız. Bazı durumlarda elektronik cihazlarının kablolarının monitör etrafından değil de başka bir yerden geçirilmesi de yardımcı olabilir. Monitörünün dokümantasyonu dahilinde söz konusu cihazların ne kadar uzaklıkta bulunması gerektikleri belirtilmiştir. Normalde 30 cm’lik bir mesafe yeterli olmalıdır. Uygun değişiklikleri yaptıktan sonra gerekirse Degaus fonksiyonunu bir kez daha çalıştırmalısınız. Eğer lekeler hala kaybolmadıysa ekranın tüp maskesinde bir sorun olabilir. Tüp maskesi normalde ekran yüzeyinin üzerine gerilmiştir. Ancak bu maske cihazın taşınması sırasında veya yüksek sıcaklık farklılıkları nedeniyle zarar görebilir. Şayet monitörünüzün garantisi devam ediyorsa mutlaka satın aldığını firmaya veya direkt olarak üreticiye başvurmalısınız. Aksi takdirde, tamir etmek ekonomik olmayacağı yeni bir monitör satın almalısınız. Eğer Degaus fonksiyonunu kullanarak monitörünüz üzerinde manyetikliği gidermediyseniz veya cihazınız bu fonksiyona sahip değilse bir teknik servis veya radyo/televizyon tamircisi size yardımcı olabilir. Bunlar, sorunu çözmek için cihazın manyetikliğini alabilen özel cihazlar kullanırlar. 12.1. 5 Görüntü çarpık Bu durumda ekrandaki görüntüsü belirli bir açıya sahiptir. Bu çarpıklık görüntünün tek kenarında olabileceği gibi tüm kenarları da çarpılarak bir yamuk şekli oluşabilir. Bu sorunu daha iyi anlatabilmek için aşağıdaki resimden faydalanılmıştır.

376

Resim 12.2: Ekrandaki görüntü bu kadar çarpık olabilir

Bu sorun genellikle ekran tüpünün üzerinde bulunan işaret noktalarının yanlış veya kötü ayarlanmasından kaynaklanmaktadır. Bunun sonucunda görüntü kenarlara uygun olarak yansıtılmaz ve böylece çarpık kenarlar meydana gelir. Eğer monitörünüz bir ayar menüsüne sahipse dikey kenarların yamukluğu cihazın üzerindeki tuşlar yardımıyla düzeltilebilir. Örneğin, bu sayede yamuk kenarlar rahatlıkla düzeltilebilirler. Bununla ilgili daha ayrıntılı bilgi için cihazın kullanım kitapçığına göz atmalısınız. Tüm görüntünün çarpıklaşması ise söz konusu işaret noktalarının yeniden ayarlanmasını gerektirir. Bir çok modern monitörde bulunan özel ayar motorları, bu noktaların cihazın üzerindeki tuşlar yardımıyla ayarlanmasına imkan tanır. Aksi takdirde bir teknik servise başvurmanız gerekecektir. İPUCU! Garanti süresi içerisinde bu tür sorunlar ile karşılaştığınızda direkt olarak satıcınıza veya üreticiye başvurmalısınız. Bu durumda cihazınızın değiştirilmesi söz konusu olabilir. 12.1.6 Görüntü parıldıyor Görüntünün parıldaması normalde ekran tazeleme oranının çok düşük olmasından kaynaklanır. Monitörde oldukça düzgün bir görüntü elde edebilmek için ekranın saniyede en az 70 kere yenilenmesi gereklidir. Bu, elektron ışınlarının sol üst köşeden sağ alt köşeye kadar 70 kere gitmesi anlamına gelir. İPUCU! Modern LCD monitörlerde parıldamayan, kaliteli bir görüntü elde etmek için 60 Hz’lik bir ekran tazeleme oranı yeterlidir. Maksimum ekran tazeleme oranı ise 75 Hz’dir. Ekran tazeleme oranı ekran kartının sürücüsü veya ayarlar için kullanılan özel programı ile rahatlıkla değiştirilebilir.

377

Ekran tazeleme oranı ekran kartının sürücüsü veya ayarlar için kullanılan özel programı ile rahatlıkla değiştirilebilir. Ekran kartının ayar programını Windows altında çalıştırırsanız daha önceden ayarlanmış ekran modları karşınıza çıkacaktır. Bu modlardan istediğiniz bir tanesini seçebilirsiniz. Farklı sürücüler, ilgili ayarların yapılabilmesi için Görüntü Özellikleri penceresine yeni kartlar eklerler. Muhtemelen sizin kartınızın sürücüsü de bu tür özel kartlara sahiptir. 1. Farenin sağ tuşunu kullanarak masaüstündeki boş bir alana tıklayın ve ekrana gelen nesne menüsündeki ÖZELLİKLER kartını etkinleştirin. 2. Örneğin, TNT chipsetini kullanan ekran kartlarının özellikler penceresinde BAĞDAŞTIRICI isminde bir kart bulunur. Bu kartı etkinleştirin.

Resim 12.3: Ekran tazeleme oranının değiştirilmesi

3. Kullandığınız ekran çözünürlüğü için buradan daha yüksek bir yenileme oranı seçin. 4. Eğer bu ayara Windows altından ulaşamıyorsanız ekran kartınız AUTOEXEC.BAT dosyasından çalıştırılmak zorunda olan bir TSR programına sahip olabilir. Bu program kullanılarak istenen ekran tazeleme oranı rahatlıkla seçilebilir. Bunun için ekran kartınızın kullanım kitapçığına göz atmalısınız.

378

5. Ancak eski ekran kartlarında yüksek ekran tazeleme oranları kullanabilmek için üzerinde bulunan jumper ayarlarının yapılması gerekebilir. Bu konuda ekran kartınızın dokümantasyonunda daha ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. Windows 95 OSR 2 versiyonundan itibaren Windows da ayarlama imkanı sunar. 12.4 numaralı bölüme bakın. Monitörün yakınında bulunan elektronik cihazlar da etki ederek ekranın titremesine neden olabilir. Özellikle kötü yalıtıma sahip hoparlörler ve halojen masa lambaları monitörün çalışmasına etki ederler. Bu durumda söz konusu cihazları, ekrandaki titreme sona erene kadar uzaklaştırın. LCD monitör titriyor Buradaki sorun düşük ekran tazeleme oranından değil de ekran kartı ile LCD monitör arasındaki senkronizasyon eksikliğinden kaynaklanmaktadır. Bazı LCD monitörler üzerinde bulunan Auto Adjust düğmesini kullanarak cihazlar arasında senkronizasyonu sağlayabilirsiniz. Ancak özellikle eski monitörlerin manuel olarak ayarlanması veya sonradan düzeltilmesi gerekir. Bunun için, son zamanlarda bir çok LCD monitör ile ek yazılım olarak sunulan bir test görüntüsüne ihtiyacınız olacaktır. 12.1.7 Görüntünün kontrastı çok düşük Bir çok modern monitör, giriş hassasiyetini 0.75 Volt’tan 1 Volt’a yükseltmek için bir düğmeye veya monitör ayarlarında uygun bir seçeneğe sahiptir. Eğer eski veya seyrek rastlanan ekran kartları kullanılıyorsa bu değişikliğe ihtiyaç duyulur. Bunlar kullanılan standarttan farklı bir gerilim değerine sahip olabilirler. Bu düğme yardımıyla monitörünüzü kullandığınız ekran kartına uydurabilirsiniz. Yaygın olarak kullanılan ekran kartları standart olarak 0.75 Volt gerilimine sahiptirler. Görüntü kalitesinden memnun değilseniz ve eğer monitörünüz yukarıda bahsedilen şaltere sahipse bunun diğer konumunu deneyin. Birkaç kaliteli monitör VGA giriş sinyalinin BNC yuvası üzerinden kullanılmasına imkan tanırlar. Eğer sadece bir monitör kullanıyorsanız 75 Ohm’luk sonlandırma direncinin bir düğme yardımıyla etkinleştirilmesi gereklidir. Eğer ekran kartına birden fazla monitör bağlı ise sadece bir monitördeki sonlandırma direncinin etkinleştirilmesi yeterli olacaktır. Diğer monitörler ayar menülerinde renk sıcaklığının sabitlenmesi için bir seçenek sunarlar. Buradan bir veya daha fazla değer seçilebilir. Görüntünün kontrastının daha iyi olması için söz konusu seçenekleri de denemelisiniz. 12.1.8 Ekrandaki hareler Yüksek çözünürlüklü grafik modlarında ve yeteri kadar küçük ekran boyutlarında gri yüzeyler üzerinde Moiré efekti olarak da adlandırılan hareler

379

ekrana gelebilir. Buradaki suçlu kullanılmak istenen yüksek çözünürlük değerini görüntüleyemeyen ekran tüpünün piksel maskesidir. Piksel maskesinin kullanabileceğinden daha fazla piksel görüntülenemez. Bu durumda daha düşük bir çözünürlük değeri seçin. Bu, özellikle küçük monitörlerin gözlerinizi daha az rahatsız etmesini sağlayacaktır. Eğer monitörünüz bir ayar menüsüne sahipse ve burada söz konusu Moiré efektinin düzeltilmesi için bir seçenek bulunuyorsa aşağıdaki işlemleri yerine getirin: 1. Donatılar altında bulunan MS-Paint programını çalıştırın. 2. Renk paletinden, farklı renklerdeki pikseller kullanılarak oluşturulan bir renk seçin. Karışık mavi tonları (Standart paletin üst sırasındaki on birinci renk) bu test için en uygun renktir. 3. Renkle Doldur aracını kullanarak tüm fonu seçtiğiniz renk ile doldurun. 4. Görünüm/Bit Eşlem Göster komutunu çalıştırın. 5. Bu fon kullanılarak söz konusu hareler daha rahat ayırt edilebilirler. Şimdi monitörün ayar menüsünü açın. 6. Artık hareler kaybolana kadar Moiré ayarlarını değiştirin.

380

Resim 12.4: Moiré efekti uygun fon rengi kullanılarak minimuma düşürülebilir.

12.1.9 Satır ve görüntü tazeleme oranını BIOS’dan ayarlamak Bazı bilgisayar üreticileri satır ve piksel frekanslarının ve tabii ki ekran tazeleme oranının CMOS Setup yardımıyla ayarlanması imkanını sunarlar. Bunun için anakart üzerinde entegre bir ekran kartının bulunması ve bunun etkinleştirilmiş olması gereklidir. DİKKAT! Eski monitörler çok yüksek satır frekansı kullanılmak üzere ayarların değiştirilmesi ekranın zarar görmesine neden olabilir. Kullanabileceğiniz ayarları bilgisayarın el kitapçığında bulabilirsiniz. Değişiklik yapmadan önce monitörünüzün yeni değeri kaldırıp kaldıramayacağını kontrol etmelisiniz. 1. Bilgisayarı yeniden başlatın ve açılış sırasında BIOS Setup’ını etkinleştirin. 2. Burada ekran tazeleme oranını yükseltmek için kullanabileceğiniz REFRESH RATE (veya benzer) isminde bir menü öğesi bulunur. 3. Satır ve piksel frekansı ise MONITOR TYPE (veya benzer) seçeneği kullanılarak yeniden ayarlanabilir.

381

4. Yeni ayarları kaydedin ve BIOS Setup’ını kapatın. 12.1.10 Net olmayan görüntü ve karanlık kenarlarda gölge Bu tür problemlerle genellikle büyük monitörlerde karşılaşılır. Bu sorunun nedeni düşük kaliteli bir VGA kablosu olabilir. Farklı üreticiler monitörleri ile beraber her iki ucunda da Ferrit halkalar bulunan VGA kabloları sunuyorlar. Hemen fişlerin arkasında yer alan bu halkalar Knubbel olarak adlandırılırlar. Böylece yüksek frekans aralıklarındaki parazitlerin etkisi engellenir ve görüntü yüksek çözünürlüklerde bile netliğini korur. Maalesef bu tür kablolar çok seyrek bulunurlar. Ancak yeni bir kablo yerine elektronik mağazaları veya teknik servislerden temin edebileceğiniz Ferrit halkalarını kullanabilir ve bunları normal VGA kablosuna takabilirsiniz. Ancak bu, temin ettiğiniz Ferrit halkaları kullandığınız kabloya tam uymayabileceği için istenen sonuç her zaman elde edilemeyebilir. Görüntünün netliğinin bozulması bazen monitörden veya ekran kartı üzerinde bulunan RAMDAC’tan kaynaklanabilir. Bu durumda görüntü çözünürlüğünü düşürerek sonuca ulaşabilirsiniz. Yüksek ekran tazeleme frekansı Ekran tazeleme frekansını düşürün. Monitör ve ekran kartının 100 Hz’lik ekran tazeleme oranı ile çalışabilmesine rağmen donanımların elektronik aksamları gereksiz yere aşırı yüklenirler. Ekran tazeleme frekansı ne kadar yüksek olursa saniyede oluşturulması gereken görüntü sayısı da o kadar artacaktır. Maalesef VGA kablosu ve elektronik aksamların frekansları sınırlıdır ve bu, görüntünün netliğinin kaybetmesine ve ayrıntıların kaybolmasına neden olur. Ekran tazeleme oranını, görüntüdeki titreme kaybolana kadar düşürün. 12.1.11 Monitör ses çıkartıyor Bazı monitörler belirli ekran tazeleme frekanslarında ses çıkarma eğilimindedirler. Bu durumda ekran tazeleme frekansının değiştirilmesi sesin önlenmesi için yardımcı olabilir. Uzun süre kullanılan monitörlerde benzeri sesler çıkartabilirler. Monitörlerin içerisinde, zamanla üzerinde küçük çatlakların ortaya çıktığı yüksek gerilim trafoları bulunur. Bunun sonucunda söz konusu trafo sallanmaya başlayarak söz konusu sesin çıkmasına neden olabilir. Bu sese engel olmak için söz konusu parçayı bir izolasyon spreyi yardımıyla sabitlemelisiniz. Söz konusu küçük çatlaklar izolasyon spreyi ile doldurulurlar ve biraz da şansın yardımıyla parçanın sallanması engellenebilir. Ancak bu işlemin, monitörün içerisinde hayati tehlike yaratabilecek büyüklükte gerilim bulunduğu için bir teknik servis tarafından yapılması gereklidir. DİKKAT! Monitörün içerisinde bulunan ekran tüpündeki gerilimin büyüklüğü 25.000 Volt’a kadar çıkabilir Bu nedenle fişi takılı olduğu sürece monitörün

382

kasasını asla açmamalısınız. Ayrıca cihaz günlerdir prize takılı olmasa bile monitörün içerisinde çok yüksek endüksiyon gerilimi bulunabilir. 12.1.12 LCD ekranın piksel hatası var Piksel hatası, yönlendirme için gerekli olan transistörlerden bir tanesinin arızalanması sonucunda ortaya çıkabilir. Bu arızanın ortaya çıkması üretim aşamasında engellenemez ve belirli bir üst sınıra kadar kullanıcının yapabileceği hiçbir şey yoktur. Ancak hatalı resim noktalarının sayısı belirli bir değeri aştıktan sonra garanti süresi dahilinde monitörünüzün değiştirilmesini talep etme hakkına sahipsiniz. Bunun için aşılması gereken maksimum piksel hatası sayısı üreticiden üreticiye değişiklik gösterir ve kısmen de olsa belirli bir sayıda sabitlenmemiştir.

12.2 Otomatik monitör tanıma ile ilgili sorunlar
Windows, DDC monitörler ile Windows 95 B versiyonundan itibaren çalışabiliyor. Bunun için Windows açılışında Kayıt Defteri’ndeki video sürücüsüne ait anahtarda DDC=1 değerinin olup olmadığı kontrol edilir. Windows, eğer haberleşme mümkünse monitör ayarlarını sorgular. Bunun için Windows Monitör tanımına uygun INF dosyasını arar ve bunun değerleri daha sonra Kayıt Defteri’ne kopyalanır. Monitör otomatik olarak tanınmıyor DCC uyumlu bir monitör normalde Windows tarafından otomatik olarak tanınır. Windows, bu seçenek sayesinde grafik ayarlarını takılı olan monitöre göre optimize etme imkanına sahiptir. Ancak bunun için gerekli Windows seçeneğini etkinleştirilmelidir. Monitör ayarlarının bulunduğu karta ulaşmak için DENETİM MASASI/GÖRÜNTÜ/AYARLAR/GELİŞMİŞ/MONİTÖR yolunu takip edebilirsiniz. Buradaki TAK VE KULLAN MONİTÖRLERİNİ OTOMATİK OLARAK ALGILA seçeneğini işaretleyin. Monitörün otomatik tanınmasını engellemek Bilgisayara takılan monitörün otomatik olarak tanınmamasını tercih edebilirsiniz. Bunun için monitör tanıma fonksiyonunun etkinleştirilmesi için gerekli işlemin tersinin yapılması yeterli olacaktır. Ayrıntılı bilgi için bir önceki paragrafa bakın. Windows monitörü tanımıyor Windows monitörünüz için uygun bir INF dosyası bulamazsa veya cihazınız bir INF dosyasına sahip değilse bir çok seçeneğiniz vardır. Şansınızı monitör üreticisinin web sayfasında uygun bir INF dosyasının bulunup bulunmadığını kontrol ederek deneyin. Ayrıca aynı yapıdaki veya benzer monitörlerin INF dosyalarını da rahatlıkla kullanabilirsiniz. Bunun için çözünürlük ve yatay ile dikey frekans bandı aralıklarını karşılaştırmanız yeterli olacaktır. Eğer bu veriler uygunsa söz konusu INF dosyası rahatlıkla kullanılabilir.

383

Üçüncü seçenek ise en zor olanı. Kayıt Defteri’ndeki ayarları uygun şekilde değiştirin. Ancak burada yanlış bir değer girerek monitörün zarar görmesine veya bozulmasına neden olabilirsiniz. Uygun verileri internette rahatlıkla bulabilirsiniz.

12.3 Ekran kartı sadece standart VGA modunda çalışıyor
Ekran kartının sadece standart VGA modunda (640 x 480, 16 Renk) çalışması durumu ile bazen karşılaşılabilir. Bu sorun farklı nedenlerden kaynaklanıyor olabilir. Sürücü problemi mi? Ekran kartı ile beraber sunulan sürücü sorunsuz bir şekilde çalışmıyorsa direkt olarak ekran kartının üreticisinin web sayfasına başvurmalısınız. Buradan ekran kartınız ile ilgili destek alabilirsiniz. Karşılaştığınız sorun muhtemelen firma tarafından biliniyordur ve rahatlıkla çözüme kavuşabilirsiniz. PCI/AGP standardına uyumlu değil mi? Bu sorun sadece PCI veya AGP veri yolunu kullanan ekran kartlarında ortaya çıkar. Burada hata, sürücünün kendisinden kaynaklanmak zorunda değildir. Arızalı olduğu düşünülen ekran kartları başka bilgisayarlarda sorunsuz bir şekilde çalışabilir. Buradaki sorun veri yolu sistemlerinin birbirleri uyumsuz olmasından kaynaklanmaktadır. Özellikle PCI veya AGP bağlantı yuvalarına sahip eski anakartlar belirlenen şartları yerine getirememektedirler. Bunun için başka bir sürücü kullanmayı deneyebilir veya sahip olduğunuz grafik kartını uygun bir tür ile değiştirebilirsiniz. PCI ekran kartı mı kullanıyorsunuz? Cevabınız evetse BIOS Setup’ından ekran kartının takılı olduğu PCI yuvasının bir kesme isteği çakışması olup olmadığını kontrol edin. Bu, boşta olmayan donanımsal bir kesme isteğinin söz konusu PCI yuvasına atanması ile ortaya çıkar. Windows söz konusu kesme isteğini başka bir donanıma atadığı zaman da ekran kartı ancak standart VGA modunda çalışabilecektir. 1. Bilgisayarı yeniden başlatın ve BIOS Setup’ını etkinleştirin. 2. PCI & ONBOARD I/O SETUP MENU isimli menüyü açın. 3. Ekran takılı olduğu yuvaya başka serbest bir kesme isteği atayın veya ekran kartı sürücüsü buna ihtiyaç duymuyorsa devre dışı bırakmanız daha iyi olacaktır. 4. Yaptığınız değişiklikleri kaydedin ve BIOS Setup’ından çıkın.

384

AGP ekran kartı mı kullanıyorsunuz? AGP ekran kartlarında ise PCI genişleme yuvaları ile kesme isteği sorunları yaşanır. AGP slotu ve varolan PCI genişleme yuvalarından bir tanesi aynı kesme isteğini paylaşırlar. Ancak söz konusu PCI genişleme yuvasının hangisi olduğu bir standarda bağlı değildir. Buna rağmen genel olarak AGP slotuna en yakın PCI yuvası kullanılır ancak bu her zaman geçerli değildir. Ancak sorunun kaynağını tespit etmek için Aygıt Yöneticisi’ne göz atmak yeterli olacaktır. Bunun için cihaz listesi içerisindeki bilgisayar simgesine çift tıklayın. Kaynaklar, bunun sonucunda ekrana gelen yeni bir pencere üzerinde kesme isteğine göre listelenirler. Böylece AGP kartı ile aynı kesme isteğini kullanan PCI kartını rahatlıkla tespit edebilirsiniz. Kesme isteği çakışmasını kaldırmak için söz konusu PCI kartını çıkartın ve boştaki başka bir slota takın. Eğer anakartınız üzerindeki tüm PCI slotları dolu ise bu PCI kartını diğer genişleme yuvalarındaki kartlardan bir tanesi ile değiştirmeyi deneyebilirsiniz. Muhtemelen şansınız yaver gidecek ve AGP kartınız bu yeni kart ile sorunsuz bir şekilde çalışacaktır. VIA chipsetini kullanan eski anakartlar özellikle AGP kartları ile yaşadıkları sorunlarla ünlüdürler. Bu durumda anakart üreticisinden veya direkt olarak VIA (www.via.com.tw) web sayfasından güncel bir sürücü edinmeye çalışmalısınız.

12.4 Yüksek çözünürlüklerde görüntü sorunları
Buradaki sorun muhtemelen satır veya görüntü tazeleme frekansı ile ilgilidir. Ekran kartı, yüksek çözünürlüklerde monitörün çalışabileceğinden daha yüksek bir satır veya ekran tazeleme frekansı sunuyordur. Bu durumda en kötü ihtimalle monitörünüzün zarar görebilir. Ekran kartının kitapçığından seçmek istediğiniz ekran çözünürlüğü ve renk derinliği için ekran kartınızın hangi frekanslarda çalışabildiğini kontrol edin. Bu bilgileri el kitapçığındaki bir tablo içerisinde bulabilirsiniz. Aksi takdirde satın aldığınız firmaya veya üreticinin web sayfasına başvurmalısınız. Monitörün el kitapçığında ise farklı çözünürlükler için monitörünüzün çalışabileceği frekans değerlerini bulabilirsiniz. Şayet bu bilgileri bulamazsanız satın aldığınız firmaya veya üreticinin web sayfasına başvurmalısınız. Monitörün satır ve ekran tazeleme frekansları en azından ekran kartı tarafından sunulan değerler ile aynı veya bunun çok az altıda olmalıdır. Eğer monitörün sunduğu değerlerden bir tanesi bunun altında olursa istediğiniz çözünürlüğü kullanamazsınız. Bu durumda daha düşük çözünürlüklerde kalmalısınız. Aksi takdirde çalışmak istediğiniz değerleri destekleyen yeni bir monitör satın almalısınız. DİKKAT! LCD monitörler sadece 60 ile 75 Hz arasında ekran tazeleme frekanslarını desteklerler.

385

Görüntü oluşturma değerini değiştirin Ekran tazeleme oranı, Windows 95 OSR2 versiyonundan itibaren Denetim Masası üzerinden değiştirilebiliyor. Ancak bunun için Windows kurulumu sırasında bir monitör tipinin seçilmiş olması gereklidir. Bunun sonucunda monitör bilgileri INF dosyasında saklanır. Eğer henüz bir monitör konfigürasyonu belirlemediyseniz aşağıdaki işlemleri yerine getirmeniz yeterli olacaktır: 1. Aygıt Yöneticisi’ni çalıştırın. Aygıt listesindeki MONİTÖRLER başlığının önündeki artı simgesine tıklayın. 2. ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın ve takip eden penceredeki SÜRÜCÜ kartını etkinleştirin. Burada bulunan SÜRÜCÜYÜ GÜNCELLEŞTİR düğmesine tıklayın. 3. Ekrana gelen iletişim penceresinden monitör bilgilerini disketten yüklemek veya listeden uygun bir cihaz seçmek isteyip istemediğinize karar verin. Bunun için TÜM DONANIM GÖSTER seçeneğini işaretleyin. 4. Artık uygun modeli seçmelisiniz. Eğer tam olarak uygun bir model bulamazsanız standart tipler ile çalışmalısınız. Ardından kurulum işlemini sona erdirin. Eğer bir monitör tipi belirlediyseniz ve uygun bir INF dosyası oluşturduysanız artık ekran tazeleme oranını değiştirebilirsiniz. 1. Denetim Masası’nı açın ve ilgili özellikleri ekrana getirmek için GÖRÜNTÜ simgesine çift tıklayın. 2. Ekrana gelen penceredeki AYARLAR kartını seçin ve GELİŞMİŞ düğmesine tıklayın. 3. Takip eden penceredeki BAĞDAŞTIRICI kartını etkinleştirin ve buradan istediğiniz ekran tazeleme oranını seçin.

386

Resim 12.5: Ekran tazeleme oranı değiştirilecek

Eğer bu özelliği desteklemeyen eski bir Windows versiyonu kullanıyorsanız istediğiniz değişiklikleri ekran kartı sürücüsünü kullanarak da yapabilirsiniz.

12.5 Görüntü çıktısında sorunlar
Bilgisayarda virüs mü var? Bilgisayarınızı ilk olarak virüs taramasından geçirin. Virüs, görüntü çıktısının bozulmasına neden olabilir. Bilgisayarınızda bir AGP ekran kartı mevcut Modern AGP kartları için slotlarına takılması ve sürücüsünün yüklenmesi her zaman yeterli olmayabilir. Windows bu konuda çok seçicidir ve her zaman tüm anakartlar ile çalışmayabilir. Bu nedenle AGP kartlarını VGA standart çözünürlüğünde sorunsuz bir şekilde kullanabilmek için bir AGP sürücüsünün yüklenmiş olması gereklidir. 1. İlk olarak AGP sürücüsünü yüklemek zorundasınız. Bu, anakart ile beraber verilen bir disket veya CD üzerinde bulunur. Bununla bağlantılı olarak anakart üreticisinin web sayfasına da göz atabilirsiniz. Bu sayede diskette sunulandan daha güncel bir versiyona ulaşabilirsiniz.

387

2. Ardından ilk olarak ekran kartı sürücüsünü yükleyin. İPUCU! AGP, Windows 95 OSR2.1 versiyonundan itibaren tam olarak desteklenmektedir. 95a ve OSR1 versiyonlarında ise AGP kullanılamaz. Bunun için daha güncel bir Windows versiyonu tercih edilmelidir. Genel sürücü problemleri 1. Eğer görüntü çıktısı doğru değilse ve kayda değer bozulmalar mevcutsa ilk olarak BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI komutunu çalıştırın.

Resim 12.6: Donanım ivmesi grafik sorunları nedeniyle düşürülecek

2. Ekrana gelen pencerede bulunan SİSTEM simgesine çift tıklayın. 3. BAŞARIM kartını etkinleştirin. 4. Gelişmiş grafik ayarlarına ulaşabilmek için buradaki GRAFİK düğmesine tıklayın. 5. Buradan donanım hızlandırma fonksiyonunu, söz konusu sorun ortadan kalkıncaya kadar adıma adım düşürün. Ancak bunun sonucunda Windows daha fazla görev üstlenmek zorunda kalacağı için görüntü çıktısının performansı düşecektir.

388

6. Sorun ortadan kalkarsa bilgisayarla normal çalışmanıza devem edebilirsiniz. Ancak bu arada yeni bir sürücü bulmaya çalışmalısınız. 7. Eğer en düşük donanım hızlandırma seviyesi de bir sonuç vermezse yeni bir sürücü bulana kadar şimdilik standart VGA çözünürlüğünü kullanmalısınız. Standart VGA modunu ayarlamak Eğer kısa bir süre içerisinde yeni bir sürücü bulamazsanız veya ekran kartının kendisini de yakın zamanda değiştirmeyi düşünmüyorsanız ilk olarak standart VGA modunda çalışmak zorunda kalırsınız. Bu, görüntü çıktısındaki sorunların engellenmesi için gereklidir. Standart VGA modu 16 renk derinliğinde ve 640 çözünürlüğündedir. Bu mod masaüstünden de rahatlıkla ayarlanabilir. x 480

1. Bunun için farenin sağ tuşunu kullanarak masaüstündeki boş bir alana tıklayın ve nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. 2. AYARLAR kartından çözünürlük olarak 640 x 480 (yani standart VGA modunu) seçin. 3.Yaptığınız değişikliği TAMAM düğmesine tıklayarak onaylayın. Yaptığınız değişikliklerin etkinleşmesi için şimdi bilgisayarı yeniden başlatmalısınız.

12.6 S3 ekran kartı sorunları
Eğer TrueColor modunda (24 Bit renk derinliği) sorun yaşarsanız bir metin editörü kullanarak SYSTEM.INI dosyasını açın. Bu işlem için sistem editörünü rahatlıkla kullanabilirsiniz. 1. Başlat menüsünü açın, ÇALIŞTIR komutunu çalıştırın, ekrana gelen penceredeki Aç kutusuna “sysedit” yazın ve TAMAM düğmesine tıklayın. 2. Dosya içerisindeki [Display] başlığının altına TrueColor=24 satırını ekleyin. Söz konusu sorun artık muhtemelen çözülecektir. High Color modu (16 Bit renk derinliği) ile ilgili sorunlar için de SYSTEM.INI dosyasındaki [Display] başlığının altında HighColor=15 satırını eklemeniz gereklidir. Eğer çizgilerin ve taslakların görüntülenmelerin sorun olursa da yine SYSTEM.INI dosyasındaki [Display] başlığının altında Polygon=0 satırını eklemelisiniz. 3. SYSTEM.INI dosyasında yapılan değişiklikler sonrasında Windows’un yeniden başlatılması gereklidir. Değişiklikler ancak bundan sonra etkinleşirler.

389

S3 chipsetini kullanan ekran kartları dört tane seri bağlantı noktasına sahip bilgisayarlarda sorun çıkartabilirler. S3 chipseti normalde COM4 port adresini kullanırlar. Eğer mümkünse ekran kartının konfigürasyonunu değiştirin. Bu mümkün değilse COM4 portunun yeniden ayarlanması gereklidir. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için 15.1 numaralı bölüme bakabilirsiniz.

12.7 V7 ekran kartı sorunları
Ekran çıktısındaki yanlışlar Fare imleci hareket ederken arkasında kalan piksellerin donması veya görüntü çıktısında başka sorunların ortaya çıkması BIOS ayarlarından kaynaklanıyor olabilir. Bilgisayarınızın Windows’un kapanması sırasında sıkça kilitlenmesinin nedeni de yine bu ayarlardan ileri gelebilir. Bunu denemek için BIOS’daki CPU TO PCI WRITE BUFFER seçeneğinin değerini DISABLED olarak değiştirin. Eğer sorunu bu şekilde çözemezseniz SYSTEM.INI dosyasını açın. Buradaki [CAR1K.DRV] başlığı altında bulunan chipsync=0 satırını chipsync=1 olarak değiştirin. SYSTEM.INI dosyasını kapatmadan önce kaydedin ve bilgisayarınızı yeniden başlatın. En son çözüm yolu ise yine SYSTEM.INI dosyasında bulunan Baseadress=0 satırıdır. Bu satırı Baseadress=1 veya Baseadress=2 olarak değiştirin ve dosya içerisinde yaptığınız değişiklikleri kaydettikten sonra Windows’u yeniden başlatın. Windows açılırken kilitleniyor V7 ekran kartları Award BIOS’ların belirli bazı ayarları ile çalışamazlar. Bu durumda BIOS Setup’ını çalıştırın ve CHIPSET FEATURES SETUP başlığı altında bulunan CACHE TIMING CONTROL seçeneğinin değerini NORMAL olarak değiştirin.

12.8 24 Bit TrueColor renk derinliğinde siyah masaüstü
24 Bit TrueColor görüntü modu tam anlamıyla bir kaynak yiyicidir. Bu nedenle Windows’un dahili görüntü yönetimi hafızası genellikle dolar. Eğer mümkünde normal TrueColor veya HighColor modunu kullanmanız daha iyi olacaktır.

390

12.9 Yeni ekran kartlarındaki sürücü sorunları
Eğer piyasaya yeni çıkmış bir ekran kartına sahipseniz cihaz ile beraber sunulan sürücü hatalı veya bazı programlar için uygun sürücüler henüz hazırlanmamış olabilir. Bu durumda satın aldığınız firmaya başvurabilirsiniz. Eğer burası çalışmanız için gerekli sürücüleri temin edemezse direkt olarak kartın üreticisi ile bağlantı kurabilir veya internette yeni sürücü olup olmadığına bakabilirsiniz. Muhtemelen bir tanıdığınız veya iş arkadaşınız da bu konuda size yardımcı olabilir. Ayrıca ekran kartınızı satın aldığınız firmadan gerekli sürücülere sahip başka bir model ile değiştirmek konusunda da çekinmenize gerek yok. Bir başka çözüm yolu ise ekran kartının chipseti üreticisinin referans sürücülerini kullanmaktır. Bu referans sürücüleri ilgili chipseti kullanan tüm ekran kartları ile çalışırlar. Ancak bu sürücüler ekran kartı üreticisinin geliştirdiği sürücüler gibi farklı seçeneklere sahip değildirler veya kartın tüm fonksiyonlarını desteklemezler.

12.10 Ekran kartı mı arızalı?
Eğer görüntü çıktısındaki sorun bir türlü açılamıyorsa ve standart VGA modundaki çıktı sorunsuz görünüyorsa bile ekran kartında fiziksel bir arıza olma ihtimalini de göz önünde bulundurmalısınız. Her türlü kalite kontrollerine rağmen bazen arızalı olarak üretilen kartlar da piyasaya sunulabilmektedir. Bu durumda kartınızın, garanti süresi dahilinde yenisi ile değiştirilmesi gereklidir.

12.11 Kurulum sırasındaki sorunlar
Windows ekran kartını tanımıyor Bu durumda Windows kurulum sırasında ekran kartınızın özel avantajlarını desteklemeyen standart bir ekran kartı sürücüsü yükler. Ancak daha sonra Aygıt Yöneticisi’ni kullanarak kartınız ile beraber sunulan sürücüyü yükleyebilirsiniz. Bu konu ile ilgili daha ayrıntılı bilgi için 15.2 numaralı bölüme bakabilirsiniz. Erazor II ile görüntü yok Elsa sürücüsü Windows 95 altında yüklendikten sonra açılış resminin ardından ekran kararıyor ve monitör de otomatik olarak bekleme konumuna geçiyor. Elsa sürücüsü kurulum sonrasında 256 renk derinliğinde 640 x 480 çözünürlüğünü kullanır. Bu nedenle sürücü Windows 95 altında her zaman doğru yorumlanamaz ve Erazor görüntü sunamaz. Bunun için Windows 95’i Güvenli Kip’te çalıştırın ve ekran çözünürlüğünü, örneğin 800 x 600 olarak değiştirin. Bilgisayar yeniden başlatıldıktan sonra kart sorunsuz bir şekilde çalışacaktır.

391

12.12 Yeni sürücülerin doğru kurulması
Yeni sürücülerin kurulumu sonrasında ortaya çıkan gereksiz sorunları engellemek için ilk olarak eski sürücüyü mutlaka kaldırmalısınız. Bunun için aşağıdaki işlemleri takip edebilirsiniz: 1. DENETİM MASASI’ndan GÖRÜNTÜ ÖZELLİKLERİ penceresini açın. Buradaki AYARLAR kartını etkinleştirin ve GELİŞMİŞ düğmesine tıklayın. 2. BAĞDAŞTIRICI kartındaki DEĞİŞTİR düğmesine tıklandığında yeni bir pencere açılır. Buradaki İLERİ düğmesine tıklayın ve BELİRTİLEN KONUMDAKİ... seçeneğini işaretledikten sonra bir kez daha İLERİ düğmesine tıklayın. 3. Şimdi ekrana gelen penceredeki TÜM DONANIMI GÖSTER seçeneğini işaretleyin. ÜRETİCİLER listesinden (STANDART GÖRÜNTÜ TÜRLERİ) ve MODELLER listesinden de STANDART PCI GRAFİK BAĞDAŞTIRICISI (VGA) öğesini seçin.

Resim 12.7: Standart VGA sürücüsü buradan seçilir

4. Şimdi iletişim penceresinde SON düğmesini görene kadar İLERİ düğmesine tıklayın. Ardından değişikliklerin etkili olması için bilgisayarı yeniden başlatın. 5. Bilgisayar yeniden açıldıktan sonra Aygıt Yöneticisi’ndeki EKRAN BAĞDAŞTIRICILARI başlığını kontrol edin. Burada PCI GRAFİK BAĞDAŞTIRICISI (VGA) bulunmalıdır.

392

6. Şimdi Denetim Masası’ndaki PROGRAM EKLE/KALDIR simgesine çift tıklayın. Ekrana gelen pencereden ekran kartınızın silmek istediğiniz sürücüsünü seçin ve bunu EKLE/KALDIR düğmesine kullanarak kaldırın. Eğer ilgili kaydı bulamazsanız Chip veya ekran kartı üreticileri isminin altına bakın. Sürücü artık kaldırılacaktır. Ardından bilgisayarın yeniden başlatılması gereklidir.

Resim 12.8: Eski sürücüsü artık kaldırıldı

7. Artık yeni sürücü yüklenebilir. Ekran kartı Windows’un açılışı sırasında yeni bir donanım bileşeni olarak tanınır ve uygun sürücünün yüklenmesi istenir. Sürücünün bulunduğu disket veya CD’yi sürücüye yerleştirdikten sonra GÖZAT düğmesine tıklayın ve ardından sürücünün bulunduğu konumu girin. 8. Sürücü yüklendikten sonra bilgisayar yeniden başlatılacaktır. Bu sayede yeni ekran kartı sürücüsü eskisi ile sorun yaşamadan rahatlıkla kullanılabilir. Bunu Aygıt Yöneticisi’nden kontrol edebilirsiniz.

12.13 3B hızlandırma ilgili sorunlar
3B kartı isteksiz 3B kartınızı kurduktan sonra, kurulum işleminin sorunsuz bir şekilde tamamlanmasına rağmen bu kartın aygıt yöneticisinde bir ünlem işareti ile

393

gösterilmesi durumu ile karşı karşıya kalabilirsiniz. Ancak buna neden olabilecek bir kaynak veya cihaz çakışması da mevcut değildir. Bu sorun bir BIOS ayarından kaynaklanmaktadır. Eğer Tak&Çalıştır ayarları altındaki ASSIGN IRQ TO PCI VGA seçeneği devre dışı ise BIOS ekran kartına bir kesme isteği atamayacaktır. 3B kartınızın çalışması için bu seçeneğin etkinleştirilmesi yeterli olacaktır. 3B kartlarındaki VSYNC seçeneği Monitördeki görüntü satır satır hazırlanır. Görüntü oluşturmada kullanılan elektron ışını ekrandaki son satırın ardından yukarı doğru hareket ederken karartılır. Ekran kartı bu sırada hiçbir görüntü bilgisi göndermediği için VSYNC senkronizasyonu kullanılır. Bu fonksiyon sayesinde yaklaşık olarak 70 Hz’den itibaren animasyon oranında bir iyileştirme olmaz. Bu durumda bazı sürücülerin sinyal değerlendirmeyi kapatma imkanına sahip olmaları sorun yaratır. Gerçi bu sayede ekran tazeleme oranı ciddi anlamda arttırılır ancak bunun sonucunda animasyonda kısmen siyah parıltılar ve atlamalar meydana gelir. Yatay akınlar da devre dışı bırakılmamışlardır. Bu sorun görüntü bilgilerinin elektron ışığının kapatıldığı sırada gönderilmesinden kaynaklanır. Bunun için VSYNC ayarının sürücü özelliklerinden etkinleştirilmiş olmasına dikkat etmelisiniz. 3B görüntü parıldıyor 3B görüntü ekran tazeleme frekansının yüksek olmasına rağmen parıldıyor. Bir çok eski 3B kombi kartları ekran tazeleme frekansı için ayrı ayarlar isterler. Hatta bazı kartlar kullanılan yazılım bağlantı noktasına göre karar verirler. Denetim Masası’nı kullanarak ilgili ayarları uygun şekilde yapmalısınız. Bunun için 3B kartlarındaki VSYNC opsiyonu ile ilgili olan bir önceki paragrafı da okumalısınız. AGP kartları ve Socket 7 anakartlar AGP kartlarının 100 MHz sistem çalışma hızına sahip Socket 7 anakartlarda kullanılması ciddi güvenlik sorunlarının açığa çıkmasına neden olabilir. Bir AMD K6-2’nin Riva’nın TNT chipsetine sahip olan bir AGP grafik kartı ile kullanımı da tam olarak bu sorunu ifade ediyor. Burada önemli olan en güncel AGP sürücüsünün kullanılmasıdır. Anakart üreticisinin web sayfasına bakarak buradan yayınlanan sürücü versiyonlarının tarihlerinin cihaz ile beraber sunulanlardan daha yeni olup olmadığını kontrol etmelisiniz. Temel olarak ilk başta AGP sürücüsünün ve ardından da ekran kartı sürücüsünün yüklenmesi gereklidir. Aksi takdirde yükleme sırasında eski grafik sürücüsü VGART.VXD herhangi bir açıklama yapılmadan Intel’in cihaz sürücüsü ile değiştirilir. Bu durumda ekran kartı yüklendikten sonra AGP sürücüsünü bir kere daha kurmak zorunda kalırsınız. Yeni kurulum programları anakart için AGP sürücülerinin ayrı bir şekilde kurulmasına imkan tanırlar. Bu sayede AGP sürücüsünün üzerine yazılmasının önüne geçilir.

394

Yavaş AGP kartı Eğer AGP kartınızın görüntü performansı beklediğinizden daha düşük olursa BIOS ayarlarına bakmak yardımcı olabilir. Buradaki ADVANCED CHIPSET FEATURES menüsü altında AGP APERTURE SIZE seçeneği bulunur. Bu kaydın değerinin sistem hafızasının yarısı kadar olması gereklidir. Overclock yapılmış bilgisayar İşlemcinin overclock yapılması kendi içerisinde tehlikeler içerir. Bu sırada bilgisayardan daha fazla performans elde edebilmek için harici ve dahili çalışma hızları değiştirilir. FSB çalışma frekansının değiştirilmesinden AGP yuvası da etkilenir. Ancak ekran kartları bu hız değişikliğini pratikte desteklemeyebilir ve böylece bilgisayarın kilitlenmesine neden olabilir. 3B oyunlar çalıştırılırken bilgisayar kilitleniyor Yüksek performanslı chipsetlere sahip olan modern ekran kartları akıma doymak bilmezler. Anakartın AGP yuvası için sunduğu 3.3 V’luk gerilim beslemesi çoğunlukla yeteri kadar güçlü yapılandırılmamıştır. Söz konusu gerilim düzenleyici sınır ve bunun sonucunda bir sistem çökmesi meydana gelir veya bilgisayar kapanır. Eğer bu gerilim düzenleyici devamlı ısınıyorsa büyük bir soğutucu kullanmalı veya ek fanlar ile bilgisayar kasasının içerisindeki ısıyı düşürmeye çalışmalısınız. Ancak sorun her zaman gerilim düzenleyiciden kaynaklanmayabilir ve asıl ısınan parça genellikle grafik işlemcisidir. Daha fazla hava bu konuda yardımcı olabilir. Ayrıntılı bilgi için 3.4 numaralı bölüme bakınız. Eğer S3 chipsetine sahip bir ekran kartı ile beraber bir Vodoo kartı kullanıyorsanız bir hafıza çakışması oluşabilir ve bu bilgisayarınızın kilitlenmesine neden olur. Bu sorunu http://ww.3dfx.com adresinden temin edebileceğiniz bir yama ile çözebilirsiniz. Creative Labs’in Geforce veya Geforce Pro ekran kartları Intel’in i820 (Carmino) chipseti ile sorun yaşayabilirler ve bunun sonucunda bilgisayarınız ara sıra kilitlenebilir. Bunun için http://www.treak.com/files/infinst_enu_pv22.zip adresinden temin edebileceğiniz Intel’in bir yamasını kullanabilirsiniz. AGP ekran kartı ve anakart farklı AGP modları kullanıyorlar. Ekran kartınızın AGP modunu AGP 1x moduna geri getirin. Nvidia chipsetini sahip bir ekran kartının AGP modunu 1x olarak değiştirmek için Windows 98 Kayıt Defteri’ndeki “HKEY_LOCAL_MACHINE\Software\NVIDIA Corporation\ Global\System” anahtarının altında bulunan ReqAGPRate DWORD değerinin 00000001 olarak değiştirilmesi yeterli olacaktır. AGP modunu bazı anakartlarda BIOS’dan belirleyebilirsiniz. Bunun için AGP APERTURE adındaki BIOS kaydının değerini 4, 8 veya 16 olarak değiştirin. Bu sayede AGP 1x çalışma modu etkinleştirilir.

395

PIII ve SoundBlaster Live kartlı bilgisayarlar Direct3D oyunlarında kilitleniyorlar DirectX 6.1 versiyonu Windows 98’e kurulurken bir Pentium III işlemcinin varlığını tespit eder ve C:\windows\system\vmm32 klasöründeki vmcpd.vxd dosyasının üzerine yazar. Bu SoundBlaster Live dosyası Windows 98’in orijinal versiyonundan daha eskidir ve uyumlu değildir. Bu nedenle vmm.vxd dosyasının orijinal versiyonunu geri yüklemelisiniz. Bu dosyayı Windows 98 kurulum CD’sindeki CAB dosyalarından WinZip gibi bir sıkıştırma aracı kullanarak çıkardıktan sonra c:\windows\system\vmm32 klasörüne kopyalamalısınız. Ardından dosyanın etkinleşmesi için bilgisayarın yeniden başlatılması gereklidir. BIOS’da yanlış AGP modu ayarlanmış Modern AGP ekran kartları AGP 4x ve hatta 8x modu ile yüksek veri aktarım hızları sunarlar. Anakartın da bu modu desteklemesi her şeyin sorunsuz bir şekilde çalışabileceği anlamına gelmez. Eğer Windows açıklanamayan nedenlerden ötürü devamlı olarak kilitleniyorsa ekran kartınızın performansını test etmelisiniz. Bunun için BIOS’daki ADVANCED CHIPSET FEATURES menüsünü açın ve burada bulunan AGPMODE seçeneğinin değerini düşürdükten sonra bilgisayarınızı yeniden başlatın. Bunun sonucunda bilgisayarınız daha öncekine nispeten daha yavaş çalışacak ancak kilitlenmeyecektir. Her zaman yeni sürücü kullanmak Her zaman ekran kartının en güncel versiyonlarını kullanmaya çalışın. Ekran kartının kurulum CD’sinde bulunan sürücü bir süre sonra kesinlikle eskiyecektir. Bu nedenle güncel sürücü versiyonlarını temin etmek için üreticinin web sayfasını düzenli olarak kontrol etmelisiniz. Ayrıca DirectX’in güncel versiyonunun yüklenmesinin de olumlu etkileri olabilir. DirectX’in en güncel versiyonunu Chip CD’lerinden veya internetten yükleyebilirsiniz. Diamond V770 ve 440LX anakartları arasındaki uyumsuzluk 440LX an akarları AGP 4x ve 1x/2x arasındaki otomatik olarak geçişi desteklemezler. AGP modu yanlış ayarlandığı zaman bağlı olan monitör kapatılır ve böylece 4x modu kullanılamaz. Viper V770, söz konusu sorunu çözmek için üzerinde AGP modlarının ayarlanmasına izin veren bir jumper bulundurur. Devamlı olarak 1x/2x modunda çalışabilmek için jumper ayarını uygun şekilde yapmalısınız. Banshee chipseti ve OpenGL OpenGL kullanan oyunlar ancak güncel ekran kartı sürücülerinin yüklü olduğu Banshee kartlarında çalışırlar. Eski versiyonlar 3Dfx GL sürücüsünü desteklemezler.

396

Vodoo kartını 75 Hz ile kullanmak Vodoo chipsetine sahip bir ekran kartını göz için sağlıklı olan 75 Hz ekran tazeleme frekansında kullanabilmek için aşağıdaki satırın ATUTOEXEC.BAT dosyasına eklenmesi gereklidir:
SET SST_SCREENREFRESH 75

3B oyun çalıştırıldığında monitör enerji tasarruf moduna geçiyor Eğer bir Monster 3D kartı kullanıyorsanız AUTOEXEC.BAT dosyasındaki ayarları kontrol etmelisiniz. Şayet aşağıdaki satırlar mevcut değilse ekleyin ve bunları uygun şekilde değiştirin:
SET SST_SWAP_EN_WATT_ON_VSYNC=0 SET SST_VSYNC=0 SET SST_VIDEO_24BBP=0 SET SST_SCREENREFRESH=75 SET SST_GRXCLK=50

Bilgisayar yeniden başlatıldıktan sonra monitör hala siyah kalıyorsa söz konusu sorun monitörün senkronizasyonundan kaynaklanıyor olabilir. Ekran tazeleme frekansını Windows altında 72 veya 75 Hz olarak değiştirin. 3B oyunlar doğru çalışmıyorlar Ekran kartınız güncel bir sürücü yüklediyseniz DirectX’i de yeniden kurmak zorunda kalabilirsiniz. Bunun sonucunda problem aslında çözülmelidir. Ekran kartının mümkün olan en iyi şekilde desteklenebilmesi için direkt olarak kartın sürücüsü tarafından sunulan bir DirectX sürücüsünün kullanılmasında fayda vardır. 3B ek kartı kurulduktan sonra görüntü netliğini kaybetti 3B ek kartları Loop kablosu olarak adlandırılan bir kablo yardımıyla ekran kartına bağlanırlar. Eğer bu kablo kalitesiz olursa görüntü netliğini kaybedecek ve bulanıklaşacaktır. Bu kabloyu kaliteli bir tanesi ile değiştirmelisiniz. Bu tür kabloları bilgisayar mağazalarından ve teknik servislerden temin edebilirsiniz. Oyun sırasında görüntü hataları oluşuyor Bu durum özellikle, modern oyunların belirli görüntü özelliklerini desteklemeyen eski ekran kartlarında ortaya çıkabilir. Diğer bir sorun ise ekran kartı sürücüsünün eski sürümlerinin kullanılmasıdır. Bunun için ekran kartınızın güncel sürücülerini düzenli olarak internet üzerinden takip etmelisiniz. Ancak eski ekran kartları için yeni sürücülerin geliştirilmemesi de başka bir sorun olarak karşınıza çıkabilir.

397

Elsa Erazor Windows 2000 altındaki 3B oyunları mavi ekrana neden oluyor Microsoft, bu durum için uygun bir Windows 2000 yaması geliştirmiştir. Bu yamayı www.microsoft.com/windows2000/downloads/deployment/ appcompat/default.asp adresinden temin edebilirsiniz. Eğer sorun devam ederse www.nvidia.com adresinden temin edebileceğiniz referans sürücüsünü kullanmayı deneyebilirsiniz. Oyun çalıştırıldıktan sonra ekran kararıyor Bu durum bir oyunun DirectDraw modunda çalıştırıldığında ekranın yüksek bir tazeleme frekansında kullanılması sonucunda ortaya çıkar. Ancak ekran tazeleme frekansı DirectX tanı aracı kullanılarak manuel olarak değiştirilebilir. 1. BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutu ile ekrana gelen pencerede dxdiag dosyasını çalıştırarak DirectX tanı aracını ekrana getirin. 2. Buradaki DAHA FAZLA YARDIM kartını etkinleştirin ve ardından GEÇERSİZ KIL düğmesine tıklayın. 3. Ekrana gelen penceredeki DEĞERİN ÜZERİNE YAZ kutusuna kullanmak istediğiniz ekran tazeleme frekansını Hz cinsinden girebilirsiniz. 4. Yaptığınız değişikliği geri almak için de aynı pencere üzerindeki VARSAYILAN seçeneğini işaretlemeniz yeterli olacaktır.

398

Resim 12.9: Ekran tazeleme oranı DirectDraw için manuel olarak belirlenebilir

Windows 2000 DirectX ve OpenGL için sadece 60 Hz ekran tazeleme frekansı sunuyor DirectX, masaüstü için ayarlanan ekran tazeleme frekansı ve çözünürlüğünü Windows 9x sürümlerinden farklı olarak Windows 2000 altında üzerine otomatik olarak almaz. Bunun sonucunda OpenGL ve DirectX sadece 60 Hz ile çalıştırılırlar. Bu sorunu sadece Dxdiag aracı ile çözebilirsiniz. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için bir önceki paragrafa bakabilirsiniz.

12.14 Çözünürlük ve tazeleme frekansı ayarlanamıyor
Bu sınırlama sadece Windows’un kullanılan monitörü tanımlayamadığı zaman ortaya çıkar. Windows, bunun sonucunda standart monitör tipini ayarlar. Böylece yüksek performanslı veya kaliteli bir monitörün nimetlerinden faydalanılamaz. Bilgisayarınıza takılı olan monitörü GÖRÜNTÜ ÖZELLİKLERİ penceresindeki MONİTÖR kartı üzerinden seçebilirsiniz. Eğer Windows’un sunduğu listede monitörünüzü bulamazsanız cihaz ile beraber sunulan sürücüyü de kullanabilirsiniz. Veya buradaki monitör tiplerinden, kullandığınız cihaz ile aynı teknik verilere sahip olan bir tanesini seçebilirsiniz.

399

12.15 Windows 98’den itibaren çoklu monitör desteği
Microsoft, en sonunda Windows 98’den itibaren çoklu monitör çözümü sunmaya başladı. Bu çözüm profesyonel alanda senelerdir zaten mevcuttu. Ancak buradaki sorun olabilecek tek şey sadece iki tane monitör ve ekran kartı gerekmesi değil. Ekran kartlarının takılması sırasında belirli bir sıranın izlenmesi gerekiyor. İlk ekran kartının daha düşük bir numaraya sahip PCI slotuna takılması gereklidir. İkinci kart ise diğer karttan bir sonraki PCI slotuna takılmalıdır. İkinci kart ise mutlaka ikinci sınıf olarak işlem görecektir. DİKKAT! Çoklu monitör kullanımındaki ikinci ekran kartı kesinlikle ikinci sınıf olacaktır. İkinci ekran kartının BIOS veya VGA kısmını kapatılabilir olmalıdır. Microsoft tarafından yapılan testlerde başarılı olan ekran kartlarının bir listesini WINDOWS klasöründe bulunan DISPLAY.TXT dosyasının içerisinde bulabilirsiniz. AGP kartları normalde BIOS tarafından bir PCI kartı olarak algılanırlar. Bu nedenle PCI kartı her zaman birincildir. Yeni BIOS versiyonları ise AGP ve PCI arasında önceliklerin belirlenmesine imkan tanımaktır. Birden çok monitör ayarlama 1. Birincil kart olarak hangi kartı kullanmak istediğinizi belirleyin. 2. Her iki ekran kartını da uygun slotlara yerleştirin ve monitörleri bağlayın. 3. Bilgisayarı çalıştırın. BIOS şimdi kartların sırasını belirleyecektir. Modern BIOS’lar AGP ile PCI arasındaki sırayı şimdi değiştirebilirsiniz. Bu ayarı Award BIOS altındaki Integrated Peripherals menüsünde bulunan INIT DISPLAY FIRST seçeneğini kullanarak da yapabilirsiniz. Başlangıç sırasında Windows’un açılış logosounu gösteren ekran kartı BIOS tarafından birinci olarak seçilmiştir. İki tane PCI kartına sahip bilgisayarlardaki sırayı değiştirmek için bilgisayarı kapatın ve kartların yerlerini birbirleri ile değiştirin. 4. Windows, sistemin açılışı sırasında ikinci kartı da tanımlayacak ve buna bağlı olan monitörden kartın doğru algılanıp algılanmadığınız soracaktır. Aksi takdirde monitör siyah kalır. 5. Farenin sağ tuşunu kullanarak masaüstündeki boş bir alana tıklayın ve ekrana gelen nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. Ayarlar kartından GÖRÜNTÜ BİRİMLERİ altından ikinci kartı seçin.

400

6. İkinci kartı etkinleştirmek için WİNDOWS MASAÜSTÜMÜ BU MONİTÖRE GENİŞLET seçeneğini işaretleyin. Yukarıdaki monitör simgelerini kullanarak görüntünün fiziksel yerleşime uygun olarak görüntülenmesini sağlayabilirsiniz. Bunun için yapmanız gereken tek şey üzerine tıklamaktır. Çoklu monitör kullanımındaki sorunlar WINDOWS MASAÜSTÜMÜ BU MONİTÖRE GENİŞLET seçeneği kullanılamıyorsa: Kullanılan sürücü 256 renkten azını destekliyordur. İkinci kartın çoklu monitör kullanımını desteklemesi gereklidir. İlk kart için Windows 3.1 sürücüsü kesinlikle kullanılmamalıdır. Sadece PCI veya AGP ekran kartları kullanılabilir. Nvidia chipsetlerine sahip kartlar Windows 2000 altında her iki monitörü aynı çözünürlük ve renk derinliğinde kullanırlar. PCI ve AGP ekran kartları aynı kesme isteğini kullanmamalıdırlar. Bir PCI slotu AGP slotu ile aynı kesme isteğini paylaşır ve bu genellikle direkt olarak yanında bulunandır. Bu durumda PCI ekran kartının yerini bilgisayarda kendine özel bir kesme isteğine ihtiyaç duymayan başka bir PCI kartı ile değiştirmelisiniz. PCI slotlarının kesme istekleri bazı BIOS versiyonlarında atanabilir. Çoklu monitör kullanımında oyunlar Güncel oyunlar, eğer yeni ekran kartı birincil ise kabul edilebilir bir hızda çalışabilirler. Ancak ek işlemcilere sahip modern ekran kartları ikincildirler. Bu nedenle AGP kartları bir çok BIOS versiyonundan PCI kartlarına göre daha alt sıradadır. Eğer DirectX veya başka bir 3B API’si etkinleştirildiği zaman monitörler arasında değişim mümkün olmayacağı için oyunlar sadece bir monitör üzerinde çalıştırılabilirler.

12.16 Dijital çıkışlı ekran kartları
Ek olarak dijital çıkışa sahip olan ekran kartlarının sayısı her geçen artıyor. Bu kart ile eski tüplü monitörünüze paralel olarak modern bir LCD monitörü kullanımı da mümkün oluyor. Aynı anda paralel kullanım mümkün değil Bazı ekran kartları analog ve dijital monitörlerin aynı anda kullanılmasına izin vermiyorlar. Bu durumda monitörlerden bir tanesi devamlı siyah kalır. Analog ve dijital çıkış arasında geçiş yapılamıyor Eğer çalışma sırasında, ekran kartının bu özelliği desteklemesine rağmen her iki monitör arasında geçiş yapılamıyorsa eski bir ekran kartı BIOS’u veya sürücüsü söz konusu olabilir. Kartınızın daha güncel bir sürücüye veya ilgili BIOS

401

güncellemesine sahip öğrenebilirsiniz.

olup

olmadığını

üreticisinin

web

sayfasından

Çalışma sırasında çıkış arasında geçiş yapılabilmesini tüm ekran kartları desteklemezler. Bu durumda sadece sistem açılışında etkinleştirilen çıkış kullanılabilir. Bu nedenle kullandığınız çıkış değiştirmek için bilgisayarı kullanmak istediğiniz monitör ile yeniden başlatmalısınız. Bazı ekran kartları ise bilgisayar açılışı sırasında her iki çıkışa da bir monitörün bağlı olması gereklidir. Eğer monitörlerden bir tanesi daha sonradan bağlanırsa çalışma sırasında söz konusu monitöre geçilmesi mümkün olmayacaktır. Bir monitördeki görüntü parlarken diğerinde hiçbir şey yok Bir çok ekran kartının her iki çıkışında da aynı ekran tazeleme frekansı kullanılır. Eğer kullanılan ekran tazeleme frekansı monitörlerden bir tanesi çok düşükse parlamaya başlar. Eğer ekran tazeleme frekansı LCD monitör için çok yüksek ise güvenlik nedeniyle kapanır ve ekran siyah kalır. Sadece bazı kartlar ekran tazeleme frekansı ayarlarının her iki çıkış için de ayrı ayrı yapılmasına izin verir. LCD monitörlerle çalışma LCD monitörlerinde arka plan aydınlatması bir katot ışın lambası ile gerçekleştirilir. Tarayıcılardan bilindiği gibi bu lambanın çalışma ısısına ulaşabilmesi için belirli bir sürenin geçmesi gereklidir. Ancak monitör kısa aralıklarla enerji tasarruf moduna girip çıkıyorsa söz konusu katot ışın lambasının ömrü ciddi derecede kısalır. Monitörünüzle daha uzun süre çalışabilmek için cihazınızı lamba çalışma sıcaklığına ulaşmadan kapatmayın. Bu nedenle monitörden kısa süreli uzaklaştığınız zaman siyah bir görüntü içeriği kullanmanız yeterli olacaktır.

12.17 MS-DOS modundaki görüntü sorunları
Görüntü parlıyor Eğer DOS altındaki görüntü parlıyorsa bu sorunu düzeltmek biraz zordur. Bu durumda ekran kartı üreticisi tarafından geliştirilen özel araçlar yardımcı olabilir. Eğer şanslıysanız bu sürücüyü cihaz ile beraber sunulan diskette bulabilirsiniz. Ancak söz konusu sürücüyü e-posta forumlarından temin etmeyi veya internetten indirmeyi de deneyebilirsiniz. Bu araçların parametrelerini ve nasıl kullanılacaklarını genellikle beraber sunulan BeniOku dosyalarında bulabilirsiniz. Voodoo 3B kartı parlıyor 3Dfx chipsetini kullanan ekran kartlarının ekran tazeleme frekansları AUTOEXEC.BAT dosyasındaki bir kayıt yardımıyla ayarlanabilir:

402

Set sst_screenrefresh=x

Yukarıdaki örnekte kullanılan x 640 x 480 çözünürlüğünde kullanılacak ekran tazeleme frekansını temsil ediyor. Bu değeri belirlerken yüksek frekansların monitöre zarar verebileceğini göz önünde bulundurmalısınız.

12.18 PC’de TV keyfi
Ekrandaki TV çıkışı ile PC’nizi kullanışlı bir DVD oynatıcı olarak kullanabilir ve oturduğunuz yerden ev televizyonunuzda istediğiniz filmi seyredebilirsiniz. Ancak bunun için de bazı zorlukların aşılması gereklidir. TV çıkışı etkinleştirilemiyor PAL çıktısında genellikle 600 x 800 veya daha düşük bir çözünürlük istenir. Eğer daha yüksek bir çözünürlük seçilirse ekran kartı TV çıkışı özelliğinin kullanılmasına izin vermeyebilir. DVD oynatırken televizyon kararıyor Yazılım DVD oynatıcısı ekran kartının Macrovision’a sahip olmadığını bildirir ve televizyon siyah kalır. Macrovision, filmlerin kopyalanmalarını engellemek için geliştirilen bir kopya korumasıdır. Bu nedenle yazılım üreticileri kanuni nedenlerden ötürü, ekran kartının donanım kopya korumasına (Macrovision) sahip olmadığı zaman görüntü çıktısını kesmekle yükümlüdürler. Macrovision koruması için belirli bir ücret ödenmesi gerektiği için TV-Out bağlantısına sahip olan tüm ekran kartları söz konusu kopya koruması ile donatılmamışlardır. Kullandığınız ekran kartının bu korumaya sahip olup olmadığını kontrol etmek için kartı sökün ve TV çözücü işlemcisinin üzerine bakın. Eğer İşlemci CHRONTEL etiketine ve CH7003B-V tip tanımına sahipse bu ekran kartı ile DVD’lerinizi sadece bilgisayar monitöründe izleyebilirsiniz. DVD filmlerinizi televizyonda izleme keyfini yaşayabilmek için işlemcinin tip tanımının CH7004B-V olması gereklidir. Bilgisayar monitörü parlıyor Eğer televizyona paralel olarak kullanılan bilgisayar monitörü 50 Hz ekran tazeleme frekansı nedeniyle parlar. TV ve VGA çıktısının ekran tazeleme frekansları bağlantılı olduğu için bu durum normaldir. Bazı modeller bu nedenle VGA çıktısını kapatırlar. Televizyondaki çıktı bir çerçeve içerisinde Bu sorunla karşılaşılan tüm ekran kartı Nvidia chipsetine sahiptirler. Nvidia sürücüsü büyüklü ayarlama özelliğine sahip olmadığı için söz konusu çerçevenin yok edilmesi mümkün değildir. Ancak bu durumda başka üreticilerinin sunduğu araçlardan faydalanabilirsiniz. Televizyon çıktısı için Connexant/Brooktree Videochip BT86x veya Chronotel bileşeni kullanan kartlar

403

TVTool adında bir araç yardımıyla söz konusu çerçevenin kaldırılmasını ve görüntü çıktısı için monitör ile televizyonun aynı anda kullanılmasını mümkün kılarlar. Hangi video işlemcisinin kullanıldığını ise GÖRÜNTÜ ÖZELLİKLERİ penceresi üzerinden öğrenebilirsiniz. ATI ekran kartına sahip kullanıcılar söz konusu sorunu Kayıt Defteri’nde yapacakları bir değişiklik ile aşabilirler. Bunun için Kayıt Düzenleyicisinde “HKEY_LOCAL_MACHINE\ATI Technologies\Driver\000x\DAL” anahtarını etkinleştirin. DÜZEN/YENİ/DWORD DEĞERİ komutunu kullanarak TVEnableOverscan adında bir kayıt ekleyin ve bunun değerini “1” olarak atayın. Kyro II chipsetini kullanan kartların sürücüsünde ise Overscan fonksiyonu zaten bulunur. 12.19 Radyo ve TV kartları TV ve radyo yayınlarının bilgisayardan takip edilmesine imkan tanıyan TV kartlarının kullanımı son zamanlarda fiyatlarının düşmesine bağlı olarak artış gösterdi. Ancak bilgisayar TV ve radyo keyfini kaçıran etkenler de mevcut. TV kartı doğru çalışmıyor veya TV yazılımı başlatıldığında bilgisayar kilitleniyor Karşılaşılması muhtemel sorunlar görüntü eksikliği, sistem kilitlenmesi veya hatalı görüntüdür: TV kartının tam olarak oturup oturmadığını kontrol edin. Muhtemelen bir donanım çakışması vardır. Çakışma olup olmadığını Aygıt Yöneticisi’nden kontrol edin. İlgili bilgiye SES, VİDEO VE OYUN KUMANDALARI başlığı altından ulaşabilirsiniz. Maalesef her TV kartı tüm ekran kartları ile çalışmaz. Bunun için PCI veya AGP ekran kartının kullanılıyor olması fark etmez. Bazı TV kartı üreticileri ürünlerinin sorunsuz bir şekilde çalıştığı ekran kartlarının listesini internette yayınlıyorlar. Eğer kartlarınız bir arada çalışmıyorsa bu bileşenlerden birini değiştirmekten başka yapabileceğiniz bir şey yoktur. Ayrıca bazı anakart chipsetleri de TV kartlarına sorun çıkartabilirler. Burada da uyumsuzluk sorunları söz konusudur. Bu sorunlarla özellikle Intel dışındaki chipsetlerde karşılaşılır. Bu durumda bir BIOS güncellemesi veya özel sürücü yamaları sorunu çözmede yardımcı olabilir. İPUCU! Hauppage’in eski TV kartları VIA’nın Apollo chipsetini kullanan anakartlarda çalışmazlar. TV kartınızı, beraberinde sunulan sürücüsü ile çalıştıramazsanız video çözümleyicisinin üreticisinin yayınladığı referans sürücüsünü kullanmayı

404

denemelisiniz. Ancak bu durumda kartın sahip olduğu tüm özellikleri (kızıl ötesi uzaktan kumanda gibi) kullanamayabilirsiniz. BIOS’dan USB desteğini etkinleştirin. Bu, TV kartlarının çalışması için kesinlikle gereklidir. USB desteğine ait bazı sistem dosyaları TV kartları için de gereklidir. SIS 5582 veya SIS 5591 chipsetlerine sahip anakartların BIOS’undaki PEER CONCURRENCY seçeneğinin değerini DISABLED olarak değiştirin. Bu fonksiyonu CHIPSET FEATURES SETUP menüsünde bulabilirsiniz. TV penceresi siyah kalıyor veya sadece sabit bir resim görüntüleniyor Ekran kartı ayarlarından kullanılan renk derinliğini kontrol edin. 16 veya 24 Bit renk derinliğinin kullanılması gereklidir. Bilgisayarınızda en azından DirectX 5’in kurulu olması gereklidir. Ekran kartının donanım ivmesini % 100 olarak ayarlayın. Bu ayara BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI/SİSTEM penceresindeki BAŞARIM kartında bulunan GRAFİK düğmesine tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Resim 12.10: DirectDraw hızlandırması devre dışı

BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutunu kullanarak dxdiag dosyasını çalıştırın ve ekrana gelen penceredeki GÖRÜNTÜ kartını etkinleştirin. DirectDraw hızlandırmasının etkin olup olmadığını kontrol edin. Şayet değilse ETKİNLEŞTİR düğmesine tıklayın. Bir Hauppage WinTV ve TNT chipsetine sahip ekran kartında Primary aracı ile ALLOW OVERLAY modu etkinleştirilir. Aracı kullanarak ya FORCE PRIMARY seçeneğini etkinleştirin ya da Overlay modunu kullanmaya devam

405

etmek istiyorsanız Kayıt Defteri’nde bazı değişiklikler yapmalısınız. Bunun için aşağıdaki satırların Kayıt Düzenleyicisinde bulunan “HKEY_LOCAL
_MACHINE\System\CurrentControlSet\Services\Class\Display000\NVIDIA\DirectDra w” anahtarına eklenmesi gereklidir: OverlayMode=00000004 OverlayColorControlEnable=00000001 VideoBusMasterMode=00000001

Bu kayıtların hepsi DWORD Değeri olmalı ve eşitlik işaretini takip eden sayıların DEĞER alanına girilmesi gereklidir. Anahtardaki NVIDIA yerine üreticinin ismi de bulunabilir.

Resim 12.15: WinTV’nin Primary aracında Allow Overlay etkinleştirilmiş.

Kızıl ötesi uzaktan kumanda çalışmıyor Kızıl ötesi uzaktan kumandayı desteklemeyen bir sürücü kullanıyorsunuz. TV kartının varolan sürücüsü Windows 2000 altında kızıl ötesi uzaktan kumandayı desteklemiyor. Kızıl ötesi alıcısı açık bir görüşe sahip değil. Görüntü kötü veya kayıyor Görüntünün kaymasının farklı nedenleri olabilir. Kullanılan anten kablosunun çok uzun olmamasına dikkat edin. Gereğinden uzun bir kablo görüntü kalitesini düşürür. Kanal ayarlarında yanlış görüntü biçimi seçilmiş olabilir. Türkiye için PAL görüntü biçimini kullanmalısınız. Ses yok Ses bağlantı kablosunun ses kartının Line In girişine takılı olup olmadığını kontrol edin. Yanlışlıkla mikrofon girişine veya Line Out ses çıkışına bağlanmış olabilir. TV yazılımının Mute (sessiz) fonksiyonu etkinleştirilmiştir. Eğer hala ses çıkmazsa hatayı tespit etmek ve çözmek için ses kartları ile ilgili bölüme bakın.

406

Hauppage’in WinTV kartında fare imleci takılıyor Bu durumda Nvidia TNT chipsetine sahip ekran kart söz konusu TV kartı ile aynı kesme isteğini kullanıyor olabilir. Her iki kartın farklı kesme isteklerine sahip olabilmesi için TV kartını başka bir PCI slotuna takın.

407

408

13
Bölüm

13. Windows’un Temelleri

13.1 Windows-Dosya Sistemi
Windows versiyonları bugüne gelene kadar farklı dosya sistemi kullandı. Başlangıçta her şey FAT16 (sadece FAT olarak da bilinir) ile yapılmıştı. Daha sonra NTFS ve FAT32 dosya sistemleri geliştirildi. Dosya sistemlerinin en moderni Windows NT, Windows 2000 ve Windows XP altında çalışan NTFS’dir. Cluster boyutu FAT16 128 MByte’a kadar 2 KByte 256 MByte’a kadar 4 KByte 512 MByte’a kadar 8 KByte 1 GByte’a kadar 16 KByte 2 GByte’a kadar 32 KByte 4 GByte’a kadar mümkün değil 8 GByte’a kadar mümkün değil 16 GByte’a kadar mümkün değil 32 GByte’a kadar mümkün değil 2 TByte’a kadar mümkün değil Cluster boyutu FAT32 mümkün değil mümkün değil mümkün değil 4 KByte 4 KByte 4 KByte 4 KByte 8 KByte 16 KByte 32 KByte Cluster NTFS 512 Byte 512 Byte 512 Byte 1 KByte 2 KByte 4 KByte 4 KByte 4 KByte 4 KByte 4 KByte boyutu

409

Tablo 13.1: FAT16, FAT32 NTFS dosya sistemlerinin cluster büyüklüklerinin karşılaştırılması

Tablo, FAT sürümlerinin veri depolama biriminin büyüklüğüne göre kayıt kapasitesinin ne kadar verimsiz kullanıldığını gösteriyor. İşletim Sistemi Windows 95 Windows 95 OSR2 Windows 98 Windows Me Windows 2000 Windows XP Özellikler Maks. Disk büyüklüğü Maks. Dosya büyüklüğü Diskteki maks. dosya sayısı Kök dizindeki dosya sayısı FAT 16 evet evet evet evet evet evet FAT 16 4 GByte 2 GByte FAT 32 hayır evet evet evet evet evet NTFS hayır hayır hayır hayır evet evet NTFS 16,7 TByte Disk büyüklüğü ile sınırlı 232-1= 2.294.967.295 sınırsız

Tablo 13.2: Hangi işletim sistemi hangi dosya sistemini destekliyor

FAT 32 2 TByte 4 GByte

222=4.194.304 216-12=65524 512 sınırsız

Tablo 13.3: dosya sistemlerinin özellikleri

13.1.1 Windows 95B’den itibaren FAT32 Windows 95B’den bu yana işletim sistemi ek bir özellik olarak 32 BitFAT seçeneği sunuyor. FAT32 dosya sistemi ile eski sınır olan maksimum 2 GB’lık bölüm (Partition) büyüklüğü kaldırıldı. Bu durum aşağıdaki avantaj ve dezavantajlara yol açtı: 2 GB’dan daha büyük bölümler kurulabiliyor. Çok daha küçük cluster boyutları kullanılır. Bununla beraber küçük dosyalar arasında daha az karışıklık oluşur (bkz. Tablo 13.1). Eski sabit disk araçları kullanılamıyor. Sadece FAT32’yi tamamen destekleyen programları kullanabilirsiniz. FAT16’dan FAT32’ye bir dönüşüm mümkün. Bir FAT32 bölümünün artan yönetim giderleri yüzünden performans düşer. Diğer işletim sistemlerinin eski versiyonları ile FAT32 dosya sistemine ulaşmakta sorunlar yaşayabilirsiniz. 512 MB’dan daha düşük kapasiteli sabit diskler FAT32 ile birleştirilemiyor. DriveSpace kullanımı mümkün değil.

410

FAT32’den FAT16’ya geri dönmek mümkün değil. Açılış diskinde FAT32 kurulu ise çoklu açılış mümkün değil. Güç yönetimi ile ilgili sorunlar çıkabilir. DİKKAT! FAT32 kullanırken asla veri depolama birimi bakımı için olan eski FAT16 araçlarını kullanmayın. Sonuç onarılamayacak bir veri kaybı oluyor! Windows 2000 ve Windows XP sadece 32 GB’a kadar destekliyor. Daha büyük sabit diskler Windows 2000 ve Windows XP tarafından sadece farklı biçimlendirilmişse (örneğin, Windows 9x/Me ile) destekleniyor. Windows, sadece 32 GB’a kadar olan FAT32 sabit diskleri kendi biçimlendirebiliyor. 13.1.2. Sabit diski doğru bölümlemek Örneğimizde 8 GB’tan daha büyük bir sabitdisk bilgisayara takıldı. Bu sabitdiski şimdi FAT32 ile çalıştıracağınız. Bunun için bölümleri her birinin büyüklüğü 4 GB olacak şekilde ayarlamalısınız. Sabit diskin geri kalanı ne yazık ki kullanılamayacak, çünkü kullanılan BIOS, INT13 eklentisini kullanamıyor. 1. Bilgisayarı DOS komut satırı ile başlatın ve komut satırına fdisk yazdıktan sonra [Enter] tuşuna basarak Fdisk aracını çalıştırın.

Resim 13.1: FAT32 hakkında bilgiler

2. Şimdi sabitdiskin kapasitesinin 512 MB’ı aştığı bilgisi ekrana gelir. Geliştirilmiş desteğin üzerindeki açıklama FAT32’nin kastedildiğini bildirir. FAT32’nin kullanımını [Enter] tuşuna basarak onaylayın. 3. Şimdi fdisk aracının ana menüsünde bulunuyorsunuz. Örneğimizde D: isimli sabitdisk, FAT32 ile biçimlendirilmiştir. Şu anda birinci sabitdisk, güncel sabit disk olduğu için bunu değiştirmek zorundasınız. Bunu menü seçeneklerinden

411

5. ETKİN SABİTDİSKİ DEĞİŞTİR üzerinden yapabilirsiniz. Bunun için [5] ve [Enter] tuşlarına basın. 5. seçenek, sadece bilgisayarınızda birden fazla sabit disk varsa görünür.

Resim 13.2: Fdsik’in ana menüsü

4. Şimdi uygun olan sabitdiski seçin. Burada ikinci sabitdiskin seçilmesi gereklidir. Bunun için önce [2] ve daha sonra da [Enter] tuşuna basın. 5. Şimdi tekrar ana menü geldi. Öncesine göre tek fark, şimdi iki numaralı sabitdiskin güncel olmasıdır. Şimdi DOS BÖLÜMÜ VEYA MANTIKSAL DOS SÜRÜCÜSÜ OLUŞTUR komutunu çalıştırın. Bunun için önce [1] daha sonra da [Enter] tuşuna basmalısınız 6. Şimdi ilk olarak gerçek bir DOS bölümü oluşturmalısınız. Bunun için öce [1] ve daha sonra da [Enter] tuşuna basarak BİRİNCİL DOS BÖLÜMÜ OLUŞTUR komutunu çalıştırmalısınız. 7. Öncelikle sabitdiskin büyüklüğüne göre bir süre sürecek olan sürücü bütünlüğü kontrol edilir. Sağ alttaki yüzde gösterimi kontrolün ilerleyişi hakkında bilgi verir. Sonraki adım olarak sabit diskin tümünün asıl bölüm olarak kullanılıp kullanılmayacağı sorulur. Biz örneğimizde sabitdiskin sadece 4 GB’ını asıl bölüm olarak kullanmak istiyoruz. Bunun için önce [H] daha sonra da [Enter] tuşuna basın. 8. Fdisk şimdi oluşturulacak bölümün büyüklüğünü girmenizi isteyecek. Burada iki seçeneğiniz var. Büyüklüğü ister MB (sadece sayılar) olarak ya da oransal (sonuna % işareti koyarak) olarak belirleyebilirsiniz. Örneğimizde büyüklük olarak 4.096 girilecek ve onaylamak için [Enter] tuşuna basılacak 9. Fdisk şimdi de bir asıl DOS bölümünün yapılması gerektiği üzerine dikkatinizi çeker. İşlemi (Esc)’e basarak devam ettirin. Bilgisayarda sadece bir

412

sabit disk varsa bir sonraki adım için menü seçeneklerinden ETKİN BÖLÜMÜ ATA komutunu kullanarak etkin bölümü tespit etmelisiniz. Bunun için [2] ve [Enter] tuşlarına basın. 10. Sabitdiskin geri kalanı da kullanılmalıdır. Bunun için genişletilmiş bir DOS bölümü oluşturmalısınız. Şimdi birinci seçenek olan DOS BÖLÜMÜ VEYA MANTIKSAL DOS SÜRÜCÜSÜ OLUŞTUR komutunu çalıştırın. 11. Şimdi 2. seçeneği, UZATILMIŞ DOS BÖLÜMÜ OLUŞTUR komutunu çalıştırın. Buradaki 7. ve 8. seçeneklerin altındaki aynı mekanizmalar çalışır. Sabitdisk üzerinde yararlanılabilecek maksimum yeri girin. Bunu yazarken sabitdiskin kullanılabilecek maksimum kapasitesinin BIOS’un olanaklarını geçmemesine dikkat edin.. BIOS genişletilmiş INT 13 fonksiyonu sunmuyorsa sabitdisklerin maksimum kullanılabilir büyüklüğü 8 GB’ı aşmamalıdır. 12. Şimdi Windows için genişletilmiş bölümün belleğini kullanabilmek için bir ya da daha çok mantık sürücüsü oluşturulmalıdır. Ana menüde tekrar 1. seçenek olan DOS BÖLÜMÜ VEYA MANTIKSAL DOS SÜRÜCÜSÜ OLUŞTUR komutunu çalıştırın. Sonra 3. seçenek olan UZATILMIŞ DOS BÖLÜMÜNDE MANTIKSAL DOS SÜRÜCÜSÜ OLUŞTUR komutunu çalıştırın. Bu da 7. ve 8. seçenekler gibi çalışır. Şimdi ya genişletilmiş bölümün tümüne bir sürücü harfi verebilir ya da kullanılabilecek alanı başka sürücü harflerine dağıtabilirisiniz. 13. Sonuçta 4. seçenek olan BÖLÜM BİLGİSİNİ GÖSTER altında sabitdiskin bölümlendirme bilgilerini kontrol edebilirsiniz. 14. Fdisk’i (ESC) ile kapattığınızda bölümleme bilgileri sabit diskin üzerine yazılır. Bilgisayarı tekrar başlattıktan sonra format <sürücü harfi> komutu ile yeni yapılandırılmış sabitdiski biçimlendirebilirsiniz. Yeni yapılandırılan her sürücünün ayrı ayrı biçimlendirilmesi gerektiğini unutmayın. Örneğimizde kullanılan BIOS, INT 13 özelliklerini desteklemediği için sabitdiskin tüm alanı kullanılamadı. 13.1.3 Sabit diski FAT16’dan FAT32’ye dönüştürmek Windows 95 altında var olan FAT16 dosya sistemini kullanan bir sabitdiski FAT32’ye dönüştürme olanağı vardır. Bunun için Windows, kurulum sırasında birlikte yüklenen uygun bir araç sunuyor. Bir sabitdiski dönüştürmeye başlamadan önce FAT Conversion Information yardımı ile dönüştürmenin ne kadar ek bellek getireceğini öğrenebilirsiniz. Bunun için Windows 98 CD’si içindeki \TOOL\RESKIT\CONFIG klasörü altından FAT32WIN.EXE programını çalıştırın.

413

Resim 13.6: Dönüşümden sonra boş kalacak bellek görüntülenir

Dönüştürme yapmaya karar verdiğiniz zaman aşağıdaki işlemleri uygulamanız yeterli olacaktır: 1. BAŞLAT/PROGRAMLAR/DONATILAR/SİSTEM ARAÇLARI/ FAT32 DÖNÜŞTÜRÜCÜSÜ yolunu izleyerek dönüştürme programını çalıştırın. 2. AYRINTILAR düğmesi tıklanarak dönüşümün ilerleyişi hakkında bilgi veren bir yardım penceresi görüntülenebilir. Dönüşümü devam ettirmek için İLERİ tuşuna basın. 3. Seçim listesinden dönüştürülecek olan sürücüyü işaretleyerek seçin. Sonra İLERİ tuşuna basın. 4. Dönüşüm programı bir sonraki adım olarak FAT32 ile çalışmayan eski sistem programlarının yüklü olup olmadığını kontrol eder. Böyle bir program varsa sürücü dönüşümü bir hata mesajı ile kesilir. Dönüşümün devam edebilmesi için öncelikle bu eski sistem programlarının kaldırılması gerekir. 5. Şimdi verileri kaydetmemiz gerekiyor. YEDEK OLUŞTUR düğmesine tıklayarak Microsoft Backup’ın yardımıyla verileri sabitdiske kaydedebilirsiniz. Devam etmek için İLERİ tuşuna basın. 6. Bilgisayar şimdi MS-DOS modunda açılır ve dönüşüm yapılır. Bundan sonra bilgisayar otomatik olarak tekrar Windows ile açılır ve sürücü birleştirilir. Kapatmak için sadece SON tuşuna basmanız yeterli olacaktır.

414

Resim 13.4: Sürücünün FAT32’ye dönüştürüldüğünün kanıtı

13.1.4 2GB’tan büyük sabitdiskler ile yaşanan sorunlar Büyüklüğü 2GB’ı geçen sabit diskler bazı BIOS sürümlerinde sorun çıkarabilirler. Bazen sadece anlamsız disk alanı durumları çıkabilir, bazen de bilgisayar sabitdisk kullanılarak açılamaz veya en kötü durumda bilgisayar başlatıldıktan hemen sonra tamamen kilitlenir. İPUCU! 2GB’tan büyük bölümlerde çıkan sorunlarda bir BIOS güncellemesi çözüm olabilir. Çözüm için anakart veya bilgisayar üreticisinin internet sayfasına başvurabilirsiniz. 504 MB veya 2 GB gibi sınırlarla olan problemler Bu sınırlarla ilgili problemler sadece BIOS’un çok eski sürümleri altında ortaya çıkıyor. Bu eski BIOS sürümlerinden kaynaklanan zorluklar yeni BIOS sürümlerinde bir disk yöneticisi hilesi ile giderilebiliyor. Bu tür bir disk yöneticisi, BIOS’u aldatır ve sabitdiskin yönetimini üzerine alır. Burada dikkat etmeniz gereken nokta, bir arıza durumunda muhtemelen sabit diske ulaşılamayacağıdır.

415

Sürücünün büyüklüğü yanlış gösteriliyor Windows 95b, büyüklüğü 4 GB ya da daha büyük olan klasörlerde sorun çıkarıyor. Dosya büyüklükleri 4 GB’dan daha fazla dosyalar dahili bir hata nedeniyle yanlış görüntüleniyorlar. Bütün dosyaların toplamı 4 GB ise toplam büyüklük 0 Byte olarak veriliyor. Klasörün büyüklüğü 4 GB’dan büyükse, 4 GB’dan daha küçük uygun bir değer veriliyor. Windows, 8 GB’dan daha büyük bir sabit diskin kurulmasından sonra bir taşma hatası ile duruyor Yeni sabitdiskin kurulmasından sonra bilgisayar yeniden başlatılır ve “Windows 9x başlatılıyor” yazısı ekrana gelir. Sonra bilgisayar şu hata mesajı ile durur:
Program bir taşma hatasına neden oldu. Eğer sorun tekrar ederse üreticiye başvurun.

Kullanılan BIOS, maksimum 8 GB’lık sabitdisk ile çalışabilir. Büyüklüğü 8 GB’dan fazlaysa sabitdiskin sadece ilk 8 GB’lık bölümü kullanılır. Belleğin geri kalanı işlenmemiş olarak kalmak zorundadır. Sabitdiski birçok bölüme ayırmanız da bir işe yaramıyor, çünkü sonuç olarak toplam büyüklük göze alınıyor. Bundan yola çıkarak üretim tarihi 1998 ortalarından önce olan bütün BIOS sürümlerinin bundan etkilendiğini görebiliriz. Bu sorun bir BIOS güncellemesi ile çözülebilir. Bu durumda yeni sürümün INT 13 fonksiyonunu mutlaka desteklemesi gereklidir. DİKKAT! Sisteminizde 8 GB’tan daha büyük sabit diskler kullanmak istiyorsanız BIOS mutlaka INT 13 fonksiyonunu desteklemelidir. Bu, EIDE disklerindeki anakartın BIOS’u ve SCSIController için SCSI BIOS’u için de kayıtsız şartsız geçerlidir. Adaptec denetleyicileri için 1.24 versiyonundan daha yüksek bir BIOS sürümüne ihtiyaç vardır. Bazı denetleyicilerde BIOS güncellemesi yaparak geliştirilmiş INT 13 fonksiyonu sonradan yüklenebilir. Bununla ilgili bilgileri üreticinin internet sayfasından alabilirsiniz. Eğer sistemi bir SCSI diskle bloke ettiyseniz ve bu artık çalışmıyorsa denetleyicinin SCSI-BIOS’undan Low Level-Format komutunu çalıştırın. Bu işlem sonrasında sabitdiski fdisk ile yeniden 8 GB’dan daha az olarak biçimlendirebilirsiniz.

416

32 GB’tan daha büyük sabitdisklerde bilgisayar kilitleniyor 32 GB sınırını aşan sabitdisklerde başka tuzaklar pusuda beklemektedir. Burada da yine birçok BIOS sürümü sınırları ortaya çıkıyor: Award BIOS 4.5x’ten önceki sürümlerin bulunduğu bütün bilgisayarlarda sorun çıkar. Bunlar sabitdiskin tanınması sırasında kilitlenirler. Ne yazık ki bu problemi normal bir disk yöneticisi ile düzeltmek mümkün değildir. Çünkü böyle hatalı bir BIOS sabitdiskin Master Boot Record’unu bir kez bile okuyamaz. Hata sadece sabitdiskin tanınmasından kaynaklanıyorsa sabitdiskin verilerinin STANDARD CMOS SETUP’a manuel olarak girilmesi yeterli olabilir. Bir kere denemekte fayda var. Eğer hala açılmıyorsa bilgisayarınız sadece 32 GB’a kadar olan sabitdisklerle çalışabiliyor demektir. Fakat IBM ve Maxtor markalı sabit disklerde, diskin kapasitesini 32 GB ile sınırlandırabilen bir jumper bulunur. Bütün Maxtor disklerinde bu yöntem kusursuz çalışmıyor. Böyle bir durumda http://www.maxtor.com adresi altından Jumpon.exe adlı bir araç indirmeniz gerekir. Böylece sorunlu olan sabitdisk jumper’ın uygun etkiyi yapabilmesi için gerekli şekilde ayarlanacaktır. Busmaster IDE sürücülerinin eklenmesi durumunda dahi bazı sorunlar vardır. Bütün sürücüler 32 GB’tan daha büyük sabitdisklerle uyumlu olmayabilir. Anakart üzerinde kullanılan chipset için güncel bir sürücü temin edin. 13.1.5 NTFS: Yeni dosya sistemi Windows NT ile getirilen NTFS-Dosya Biçimi (New Technology File System), Windows 2000 altında bazı büyük avantajlar sunuyor. Bunlardan biri, önceden bahsedilen küçük cluster boyutları aracılığıyla veri depolama birimlerinden daha iyi yararlanmadır. Diğeri de büyük dosya boyutlarının güvenliğidir. FAT dosya sistemi veri depolama birimlerinde oldukça sorun çıkarıyor. FAT’deki açılış sektörü de yedeklenmemiştir. FAT (File Allocation Table, veya başka bir deyişle “sabitdiskin içerik dizini) zarar görürse bir güvenlik kopyası otomatik olarak kullanılamaz. Buna rağmen FAT32 otomatik olarak bir güvenlik kopyası geliştirebilir. Burada NTFS önemli avantajlar sunuyor: NTFS yeniden oluşturulabilecek bir dosya sistemi olarak geliştirilmiştir. NTFS bir hareket protokolüne sahiptir. Her veri depolama olayı bir işlem olarak kabul edilir. Her olaydan önce hareket protokolünde bir başlangıç kaydı başlatılır. Ondan sonra işlem yerine getirilir. İşlemin başarılı bir şekilde sonuçlanması da protokole eklenir. İlerleme bir donanım hatası ya da sistem durması yüzünden beklenmeyen bir şekilde durursa hareket protokolünün yardımı ve veri depolama birimlerinin özel kontrol noktalarıyla tekrar oluşturulur.

417

Bu işlem bazlı iş kontrolü, UNIX’in altında temel olarak gelen Journaled File System’in ilkelerine dayanır. Veri taşınmasının sonunda açılış sektörünün bir güvenlik kopyası oluşturulur. Yazılma sürerken bir cluster hatası çıkarsa bu, $BADCLUS dosyasında kaydedilir, cluster dondurulur ve yazılma işlemi başka bir yer üzerinden tekrar devam ettirilir. Bunun dışında NTFS-Dosya sistemi, izinsiz girişlere karşı daha iyi bir dosya ve klasör koruması sayesinde daha yüksek bir güvenlik sunuyor. Diskin NTFS dosya sistemine dönüştürülmesi FAT16 ya da FAT32 veri dosya sistemlerinin NTFS biçimine dönüştürülmesi komut satırı kullanılarak gerçekleştirilir 1. Komut satırını BAŞLAT/PROGRAMLAR/DONATILAR KOMUT İSTEMİ yolunu takip ederek çalıştırın. 2. Komut satırına “convert <Sürücü harfi:> /fs:ntfs” komutunu yazın ve [Enter] tuşuna basarak çalıştırın. DİKKAT! Bir veri diskini NTFS’e dönüştürdüğünüzde Windows 9x ve Me işletim sistemleri bu veri depolama birimine bir daha ulaşamayacaktır.

13.2 Farklı Windows versiyonları
Windows 95’ın çıkışından beri Microsoft, Windows’un yüzü üzerinde sürekli değişiklikler yaptı. Bazen resmi bir güncelleme çıkarılır ve bazen de sessiz ve gizlice yeni bir sürüm piyasaya sürülürdü. Özellikle can sıkıcı olan şey, eski sürüm sahiplerinin örneğin USB ya da AGP kullanabilmek için gerekli olan resmi güncellemeleri satın alamamasıdır. Bir ilk: Windows 95 Windows’un eski sürümünü tanımak kolaydır. SİSTEM ÖZELLİKLERİ penceresindeki GENEL sekmesinde Microsoft Windows sürüm numarası 4.00.950 olarak görünür. DOS’ta da Versiyon 4.00.950 olarak gösterilir. Windows 95 Service Pack 1 Eylül’de Windows 95 için ilk güncelleme olan Service Pack 1, Microsoft tarafından piyasaya sürüldü. Bu güncelleme ile ilk sürümdeki bazı hatalar giderildi (örneğin, KERNEL.DLL’deki bazı hatalar). Microsoft’un internet sayfasından ücretsiz olarak temin edilebilen bu güncellemenin mutlaka uygulanması gereklidir. Servis paketini kurduğunuz zaman Windows sürümü, Versiyon 4.00.950a olarak ve DOS altında da 4.00950 olarak görünür.

418

Windows 95 OSR 2.0 Piyasaya çıkışından bir yıl sonra işletim sisteminin yeni bir güncellemesi yayınlandı. Fakat bu sürüm sadece PC üreticileri tarafından yeni bir PC ile satılıyordu. İlk sürümün OSR 2 üzerine bir güncellemesi yok. Windows şimdi 4.00.950 B sürüm numarasını gösteriyor. DOS’ta ise bir değişiklik yok, sürüm numarası 4.00.950 görünüyor. Windows 95 OSR 2.1 Microsoft, kısa bir süre sonra evrim yolundaki bir sonraki adımını attı. Bu sessiz güncelleme satıcılara Version OSR 2 olarak gönderildi. Sürüm numarasına göre OSR 2.0’dan bir farkı yok. Sürümler arasındaki tek fark, sürüm 2.1’in Windows 95 CD’sinde USBSUPP.EXE dosyasının bulunması. Bu dosya, AGP bağlantı noktası için destek sunuyor. Ne yazık ki Microsoft, OSR 2.0’dan OSR 2.1’e geçişe olanak tanımıyor. Windows 95 OSR 2.5 Bu en son ve güncel Windows 95 sürümü ile USB ve AGP için sürücüler geldi. Bu sürüm de sadece PC üreticilerine OEM-Version olarak gönderildi, serbest satışa çıkarılmadı. İlk olarak bu sürümden sonra anakartların AGP slotları ve AGP kartları ile çalışabilmesi mümkün oldu. Eski OSR sürümlerinde bu iki bileşkenin, AGP kartının sürücüsünün Version 2.5 zorunluluğu koyması yüzünden beraber çalışmayı reddetmesi durumu başınıza gelebilirdi. Ne yazık ki donanım üreticileri sadece en azından Windows 95 OSR 2’nin gerektiğini söylüyorlar. Şimdi hangi sürümün özel olduğu konusunda el kitapçıklarında bir bilgi vermiyor. Windows 95 OSR 2.5, 4.00.950 C ile gösterilir, bu numara USBUPD2.EXE dosyası üzerinde yazar. Windows 98 Nihayet yeni bir bilgisayar olmadan elde edebileceğiniz bir işletim sistemi. Windows 98, 4.10.1998 sürüm numarasıyla karşımıza çıkar.Aynı sürüm numarasını DOS altında da görebilirsiniz. Windows 98 SE Bu,Windows 98’in güncel sürümüdür. 1999 yazından beri, 4.10.2222 sürüm numarasıyla kendini tanıtmıştır. Bu sürüm numarası DOS altında da aynı şekilde görünür. Bu sürüm öncekilere göre daha büyük bir donanım veritabanı sunmaktadır ve Gelişmiş Yapılandırma ve Güç Arayüzü’nü (ACPI) desteklemektedir.

419

Windows Me Bu sürüm, Windows 98’in takipçisidir. Windows, 4.90.3000 sürüm numarasını gösterir. Windows bu versiyonunda harici bir programa ihtiyaç duymadan sıkıştırılmış dosyalarla çalışmaya başlamıştır. Ayrıca Windows Me’de, Windows 2000’in sistem bilgilerini koruma ve sistem yenileme özellikleri de kullanılabilir. Böylece üzerine yazılan sistem dosyaları otomatik olarak orijinaliyle değiştirilebilir. Ayrıca karşılaştığınız herhangi bir sorun karşısında tek bir tuşa basarak sistemin eski durumunu geri yükleyebilirsiniz. Windows 2000 Windows 2000, Microsoft’un işyerleri için çıkardığı bir işletim sistemi ve Windows NT’nin takipçisidir. Windows 2000, yukarıda bahsedilen işletim sistemlerine kıyasla güvenli bir şekilde çalışır, ağlar için gelişmiş özelliklere sahiptir ve kullanıcıların bireysel hakları için daha iyi güvenlik sunmaktadır. Ayrıca, Windows 2000 başka bir sürücü modeline sahiptir ve bunun sonucunda eski Windows 9x-sürücüleri bu işletim sisteminde kullanılamazlar. Windows XP Windows 2000’in takipçisidir. Windows NT/2000 ve Windows 9x/Me aileleri sonunda bir işletim sistemi çatısı altında bir araya geldiler.

13.3 Windows kurulumundaki sorunlar
13.3.1 Windows 9x/Me Kurulumun bozuk CAB-Dosyaları yüzünden kesilmesi Windows kurulumunun bozuk bir CAB-Dosyası ya da bulunamayan bir EXE Dosyası yüzünden yarım kalmasından her zaman Windows CD’si ya da CDROM sürücüsü sorumlu değildir. Olası nedenler arasında hatalı ayarlanmış belleğin zamanlaması da hesaba katılmalıdır. Bilgisayarınızda daha modern hafıza birimleri kullanmalısınız. Win 98’in Win 98 SE sürümüne yükseltilmesi Sürüm yükseltilirken, Windows 98 SE kurulumunun öncelikle Windows 98 sürümünü gerektirdiğini ifade eden bir hata mesajı belirir. Bu hata kurulmuş bir Internet Explorer 5 sürümünden kaynaklanıyor olabilir. Bu durumda yeni bir güncelleme denemesinden önce Internet Explorer’ı sisteminizden kaldırın. Bunun için Denetim Masası’ndaki PROGRAM EKLE/KALDIR simgesini kullanabilirsiniz.

420

13.3.2 Windows XP Bilgisayar Windows XP CD’sinden başlatılamıyorsa IDE CD sürücüsü Windows XP’den başlamayı ret etmesinin nedeni BIOS’daki ayarlardan kaynaklanıyor olabilir. BIOS’dan IDE-Portlarının CD sürücüsü tarafından otomatik olarak tanınmasını sağlayın .Aynı problem eski SCSI denetçilerinde de gözlenmektedir. Kurulum sırasında CD-sürücüsü ile yaşanan sorunlar Kurulum sırasında bazı CD-Sürücüleri birtakım hatalar verir. Ya donanımı tanımada sorunlar vardır ya da CD Sürücüsü bilgisayarınızı yeniden başlattığınızda görünmemektedir. Bunun tek çözümü CD sürücüsünü başka bir modelle değiştirmektir. Bu çözüm önerisini masraflı bulanlar CD sürücüsü olmadan işleyen bir kurulum yöntemini seçmelidir. Tüm Win XP-CD’sini sabitdiske kopyalayın ve kurulumu oradan başlatın. WINNT Programını MS DOS altında başlatın. Programı, Windows XP CD’sindeki \i386 klasöründe bulabilirsiniz. Kurulum programı sabitdiski veya uzatılmış bölümü tanıyamıyorsa Windows XP, eski bölümleme programlarıyla düzenlenmiş sabitdisklerde sorun yaşıyor. Örneğin, Windows 9x’in FDISK sürümleri bu soruna neden olabilirler. Sabitdiskinizi modern bir program kullanarak bölümleyin.

14. 4 Windows ile daha kolay çalışmak
14.4.1 Windows tuş kombinasyonları Windows bazı durumlarda klavye ile daha kolay ve daha hızlı çalışma imkanı sunar. Aşağıda çalışmanızı kolaylaştırmak için önemli bazı tuş kombinasyonları verilmiştir. Tuş kombinasyonu [Windows]+[D] [Windows]+ [E] [Windows]+ [F] [Windows]+[Ctrl]+ [F] [Windows]+[M] [Windows]+[Shift]+[M] [Windows]+[R] [Windows]+[Pause] [Windows]+[F1] [Windows]+[Tab] Anlamı Tüm programları simge haline küçültür ama iletişim pencereleri masaüstünde kalır. Gezgini başlatır. Dosyaları arar. Bilgisayarı arar. Tüm programları ve iletişim pencerelerini simge haline küçültür. [Windows]+[M] tuş kombinasyonunun tersini yapar. ÇALIŞTIR iletişim penceresini açar. Sistem özelliklerini açar. Windows yardımını başlatır. Görev çubuğundaki programlar arasında gezer.

421

[Windows]+[Shift]+[Tab] [Alt]+[Tab]

görev çubuğundaki programlar arsında ters yönde gezer. Programlar arasında gezer.

Tablo 13.4: Windows tuş kombinasyonları

13.4.2 Windows’un yardımcıları Windows 98, CD’de bazı yeni araçlar sunmaktadır. Bunlardan bazıları direkt olarak işletim sistemi ile yüklenir diğerlerinin ise manuel olarak kurulmaları gereklidir. Scanreg Bu araç, Kayıt Defteri veritabanının bakım işleriyle ilgilenir. Scanreg iki uygulamanın içinde vardır: Windows için SCANREGW.EXE ve MS-DOS kipi için SCANREG.EXE. Her iki program da aynı işi yapar ama her biri kendi bölgesinde çalışır. Windows 98’i her başlattığınızda program arka planda çalışır ve sistem dosyalarının geçerliliğini kontrol eder. Bundan başka günlük otomatik olarak user.dat, system.dat, system.ini ve win.ini dosyalarının yedek kopyaları oluşturulur. Standart olarak beş güvenlik yedeği vardır. Aynı işlem Windows 95 altında ERU aracı ile gerçekleştirilir. Bu aracı Windows 98 kurulum CD’sinde bulamazsınız. Tweak UI Bu araç, Windows 98 ile birlikte yeni sunulanlardan biridir. Böylece aksi takdirde sadece Kayıt Defteri veritabanı üzerinden ulaşılabilecek yaklaşık yüz sistem ayarını değiştirebilmek mümkündür. Ayrıca, bu aracın sadece bir İngilizce sürümü mevcuttur. Bu araç, CD’de \tools\reskit\powertoy klasöründe gizlidir ve Windows kurulumu sonrasında ayrıca yüklenmelidir. Kurulumdan sonra Denetim Masası’nda TWEAKUI adında yeni bir simge belirir. TweakUI, diğer bütün Windows sürümlerinde CD ile birlikte sunulmaz. TweakUI’yi Microsoft’un internet sayfasından indirebilirsiniz. WinZip programını kullanarak açtığınız kurulum dosyalarını Windows/System klasörüne kopyalayın. Daha sonra Denetim Masası’nı kullanarak Tweak UI’yi çalıştırabilirsiniz. İPUCU! TweakUI, Windows 98 SE’den beri CD ile birlikte verilmiyor. Bu aracın kullandığınız işletim sistemi için uygun olan versiyonunu Microsoft’un internet sayfasından temin edebilirsiniz. TweakUI’yi Windows 98 altında kullanmayın uyarısını korkmadan göz ardı edebilirsiniz. TweakUI’nin son sürümünü Windows Me ve Windows 2000 altında da kullanabilirsiniz. TweakUI aracını kullanarak aşağıdaki ayarlara ulaşabilirsiniz: MOUSE: Burada, başlangıç menüsünün açma hızı ayarlanır. Ayrıca Wheel işlevi ve hassasiyet ayarları da buradan yapılır.

422

GENERAL: Windows efektleri ve animasyonları buradan devre dışı bırakılabilir. EXPLORER: Kısayol simgelerindeki ok resmini buradan kaldırabilirsiniz.

Resim 13.5:TweakUI ile,sistem kayıtları veri tabanındaki bazı yolları idareli kullanabilirsiniz.

IE4: Sık Kullanılanlar ve Belgelerim öğeleri başlangıç menüsünden çıkartılır. ADD/REMOVE: BAŞLAT/PROGRAMLAR menüsündeki kayıtlar buradan silinir ama programlar silinmez. BOOT: Windows’un başlatıldığında nasıl davranacağını gösteren değişiklikler buradan kararlaştırılır. [F5] ve [F8] tuşları Windows başlangıcıyla beraber durdurulabilir. Başlangıçtaki kullanıcı ara yüzü (GUI) otomatik olarak etkisizleştirilir ve Windows sadece DOS moduna kadar çalışır. Başlangıç ekranı kapatılabilir ve ScanDisk’in otomatik çalışması önlenebilir. Ayrıca açılış menüsünün Windows’un başlangıcında görünmesi sağlanabilir. REPAIR:Kayıt Defteri, zarar görmüş yazı tipleri veya simgelerin yeniden yapılandırılması işlemleri buradan yürütülür. PARANOIA: Arkanızda bıraktığınız izleri buradan silebilirsiniz. Belgelerim klasörünün ve Internet Explorer’ın geçiş fonksiyonu ve diğer başka fonksiyonlar buradan etkisizleştirilebilirler. DESKTOP: Masaüstündeki belirli sistem simgelerinin görüntülenip görüntülenmemesi buradan belirlenebilir.

423

MY COMPUTER: Gezgin ve Bilgisayarım pencerelerindeki sürücüler gizlenebilir. Paylaşılan Belgeler klasörü, Sık Kullanılanlar, Başlangıç menüsü ve diğerleri ayarlanır. CONTROL PANEL: Denetim Masası’ndaki simgeler buradaki listeden kaldırılabilirler. LOGON: Ağa otomatik olarak dahil olunması buradan sağlanabilir. NEW: Nesne menüsünde YENİ alt menüsü kullanılarak oluşturulabilecek yeni belgelerin listesi bulunur. Bu liste içerisinde değişiklik yapılabilir. Microsoft Sistem Bilgisi Sistem Bilgisi fonksiyonuyla kendi bilgisayarınız hakkında daha ayrıntılı bilgi edinme olanağına sahipsiniz. Bu araç, Windows kurulumu sırasında bilgisayarınıza otomatik olarak yüklenir ve BAŞLAT/PROGRAMLAR /DONATILAR/SİSTEM ARAÇLARI SİSTEM BİLGİSİ yolu kullanılarak ulaşılır. Sistem Bilgisi, kesme isteklerinin veya DMA kanallarının ikili kullanımı veya çakışması durumlarını gösterir. Kullanılan G/Ç adresleri ve bellek alanları gösterilir. Ayrıca kullanılan tüm bileşenlerin sürücüleri de gösterilirler. Araçlar menüsündeki programları kullanarak daha ayrıntılı bilgiler edinebilirsiniz. Sistem Yapılandırma Hizmet Programı Msconfig.exe programıyla, config.sys, autoexec.bat, system.ini, win.ini dosyalarının kayıtlarına ve otomatik başlat grubu üyelerine bakabilirsiniz. Bu dosyalarda basit araçlarla değişiklikler yapabilirsiniz. Sistem açılışında otomatik olarak çalışmasını istemediğiniz programların Başlangıç kartındaki listeden bulunan işaretlerini kaldırabilirsiniz. Bu özellikle Windows doğru kapatılmadığı zaman hata aramayı kolaylaştırır. Win.ini ve system.ini dosyalarındaki başlıkların tamamı aynı devre dışı bırakılabilir. Sorun çözümü için gelişmiş ayarlara ulaşmak için GELİŞMİŞ düğmesine tıklamanız yeterli olacaktır. Örneğini buradan hızlı kapatma etkisiz hale getirilebilir ya da standard VGA ayarları etkinleştirilebilir.

424

Resim 13.6: Sistem Yapılandırma Programında Başlangıç dosyaları kullanışlı olarak uyarlanabilir.

Windows için Donanım-Bilgilendirme Programı Bu yeni araç hwinfo.exe dosyasında gizlenmektedir. Ancak bu programı ekrana getirebilmek için /ui parametresini kullanmalısınız. Bu araç donanım özellikleri hakkında ayrıntılı bilgiler sunar.

425

Resim 13.7: Donanım Bilgisi size donanım özellikleri hakkında bilgiler sunmaktadır.

Sistem Yapılandırma Editörü Sistem Yapılandırma Editörünü SYSEDIT.EXE dosyasını kullanarak çalıştırabilirsiniz. Burada, PROTOCOL.INI, SYSTEM.INI, WIN.INI, CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT dosyaları bulunur ve bunların içerisinde değişiklik yapılabilir. Program, Windows’un 95, 98(SE) ve 2000 sürümleri için kullanılabilir. Windows Me bu programı tanımaz. İPUCU! Windows Me altında da SYSEDIT’i kullanmak isterseniz programı önceki versiyonların birinden yükleyebilirsiniz. Program, Me altında da görevini sorunsuz bir şekilde yerine getirir.

426

Resim 13.8: Açılış dosyaları düzenlenebilirler

13.5 Windows XP
Windows ailesi Windows XP ile yeni bir üyeye kavuştu. Bu işletim sistemiyle Windows’un eski, klasik görünümü tarihe karıştı ve her şey eskisine daha renkli ve süslü oldu. Ayrıca kabuğun altında da büyük değişiklikler yapıldı. Burada en önemli özelliklere değineceğiz: Windows XP, her iki işletim sistemi ailesi Windows 9x/Me ve Windows NT/2000’i tek bir işletim sistemi çatısı altında birleştirdi. Windows 2000 ve Me’nin doğrudan takipçisidir. XP’nin iki versiyonu mevcut. Kişisel kullanıcılar için Windows Home Edition ve firma müşterileri için Professional Edition. Windows 9x/Me’deki DOS temeli olmadan çalışır. Her iki NTFS ve FAT dosya sistemlerini sunar. Var olan Windows sürümlerinin üzerine kurulabilir. DİKKAT! Windows XP, kurulum sırasında sabitdiskinizin MBR’ının (Master Boot Record). Bunun sonucunda var olan açılış yöneticisi kurulumdan sonra iz bırakmadan kaybolur. Kurulumdan önce açılış yöneticisi için Windows XP açılış disketi hazırlayın. Böylece kurulumdan sonra eski açılış yöneticisini yeniden kullanabilirsiniz..

427

13.5.1 Home ve Professional Edition arasındaki farklar Her iki sürüm de hemen hemen aynıdır. Professional Edition daha gelişmiş bir kullanıcı yönetimine sahip ve bu sürümde her kullanıcı için haklar kullanım amaçlarına uygun olarak ayarlanır (örneğin; yazıcıya, ağa, sürücüye ya da klasöre erişim). Ayrıca Professional Edition bir dosya şifreleme ve birçok sürücüyü dinamik bir veri taşıyıcısında birleştirme özelliklerine sahiptir. Windows XP’yi ağ üzerindeki Microsoft sunucularına bağlanmayı sağlayan özellik sadece Professional sürümünde de vardır. 13.5.2 Windows XP kullanımı Kullanıcı arayüzünü geri yüklemek Bazı Windows kullanıcıları farklı biçimlendirilmiş kullanıcı ara yüzünü gereksiz bulurlar. Hoşgörüsüzlük metodu olarak adlandırılan bir yöntem sayesinde istenmeyen her şey etkisiz hale getirilir ve eski Windows arayüzü yeniden kullanılabilir 1. Farenin sağ tuşunu kullanarak masaüstündeki boş bir alana tıklayın ve nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. 2. Ekrana gelen penceredeki TEMALAR kartı üzerinde bulunan Tema açılır listesinden Windows Klasik öğesini seçin. 3. Artık Windows’un klasik görünümü etkinleştirildi. Fakat Windows XP Başlat Menüsü’nde hala yeni özelliklerini kullanmaya devam eder. Bunun için BAŞLAT düğmesine farenin sağ tuşuyla tıklayın ve nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. 4. Ekrana gelen penceredeki BAŞLAT MENÜSÜ kartındaki KLASİK BAŞLAT MENÜSÜ seçeneğini işaretleyin. Ayrıca buradaki UYARLA düğmesini kullanarak Başlat Menüsü’nü kişiselleştirebilirsiniz. Yaptığınız değişiklikleri TAMAM düğmesine tıklayarak onaylayın. Değişiklikler kaydedildikten sonra pozitif bir yan etkisi daha ortaya çıkar. Devamlı karşınıza çıkan konuşma balonları da ortadan kalkar. Ancak Tüm yenilikleri kaybetmek istemiyorsanız işiniz biraz daha zor. Çünkü bu durumda Kayıt Defteri içerisinde değişiklik yapılması gerekir. Ancak bu ayarların çoğunu TweakUI’nin XP versiyonunun yardımıyla yapabilirsiniz. Hızlı Başlat Çubuğu’nu Etkinleştirmek XP’yi kurduktan sonra Hızlı Başlat Çubuğu’nun eksikliğini hissedenler umutsuzluğa düşmemelidir. Görev çubuğunun üstüne farenin sağ tuşuyla tıklayın ve Özellikler komutunu çalıştırın. GÖREV ÇUBUĞU kartındaki HIZLI BAŞLAT ÇUBUĞU’NU GÖSTER seçeneğini etkinleştirin.

428

Görev Çubuğunun sabitlenmesini engellemek Görev Çubuğu, XP altında istenmeyen değişiklikleri engellemek için standart olarak sabitlenmiştir. Bu sınırlamayı kaldırmak için Görev Çubuğu’na farenin sağ tuşunu kullanarak tıklayın ve ekrana gelen nesne menüsündeki GÖREV ÇUBUĞUNU SABİTLE komutundaki işareti kaldırın. Aygıt Yöneticisi ve Donanım Sihirbazı Aygıt Yöneticisi ve Donanım Sihirbazı’na BAŞLAT/BİLGİSAYARIM/ SİSTEM BİLGİLERİNİ GÖSTER yolunu izleyerek ulaşabilirsiniz. Bunun sonucunda ekrana gelen Sistem Özellikleri penceresinden kullanım amacınıza uygun olarak AYGIT YÖNETİCİSİ veya DONANIM SİHİRBAZI araçlarını çalıştırabilirsiniz. Bunlar Windows 2000 ile aynı fonksiyonlara sahiptirler. Denetim Masası Denetim Masası’na BAŞLAT/DENETİM MASASI üzerinden ulaşabilirsiniz. Bunun sonucunda Denetim Masası’nın tamamı değil sadece ayrıldığı kategoriler ekrana gelir. Eğer tüm Denetim Masası öğelerini görmek isterseniz pencerenin solunda bulunan KLASİK GÖRÜNÜME DÖN bağlantısına tıklayabilirsiniz. Windows XP ve Oyunlar XP’nin eski oyunlarla uyumlu çalışması göz dolduruyor. Söz konusu geriye uyumluluk kipi sayesinde bir çok eski oyunu rahatlıkla oynayabilirsiniz. 1. Çalıştırmak istediğiniz programın üzerine sağ tuşla tıklayın ve nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. 2. Ekrana gelen penceredeki UYUM kartı üzerinde bulunan PROGRAM UYUM KİPİNDE ÇALIŞTIR seçeneğini etkinleştirin. Burada açılan listeden uyum kipinin hangi işletim sistemi için kullanılacağını belirleyebilirsiniz. Windows XP’de DOS altyapısı bulunmadığı için eski DOS oyunlarıyla sorunlar yaşanmaktadır. Bir DOS oyununun çalışması için DOS’un yada herhangi bir Windows 9x versiyonunun paralel olarak kurulması gereklidir. İPUCU! Windows XP’nin Professional versiyonu dosyaların ve Kayıt Defteri girişlerinin kullanıcıya bağlı okuma ve yazma haklarını yönetir. Sadece yöneticiler tüm erişim haklarına sahiptirler. Eğer bu haklara sahip değilseniz bazı oyunlarda sorunlarla karşılaşabilirsiniz. Bunun için tüm yönetici sahip olunması gereklidir. Home Edition’ın kullanıcıları böyle bir problemle karşı karşıya değildir. Burada tüm kullanıcılar yönetici haklarına otomatik olarak zaten sahiptirler.

429

430

14

14. Windows altında sorun çözümü

Windows, son zamanlarda IBM uyumlu hemen tüm bilgisayarların kullanıcı arayüzü olarak kullanılıyor. Bu işletim sistemi yeni satın alınan bir çok bilgisayarda kurulu olarak geliyor veya bir kurulum CD’si olarak sunuluyor. Kurulum işlemi genel olarak sorunsuz bir şekilde gerçekleşiyor. Windows’un arayüzü kullanışlı bir şekilde tasarlanmış ve bu sayede yeni başlayanlar dahi bu kullanıcı arayüzü ile çalışmaya kısa sürede alışıyorlar. Bu tür kullanıcı arayüzlerinin en büyük avantajı uygulama yazılımlarının programlanmasını kolaylaştırmalarıdır. Windows, bu tür bir programın barındırması gereken bir çok standart fonksiyonu kendi program kütüphanelerinde kullanıma sunar ve bunlar nispeten daha az bir programlama maliyetli ile program kodu içerisinde eklenebilirler. Windows bu şekilde iletişim pencerelerinin yönetimini, metin ve resim çıktılarını, program rutinlerini ve sürücüleri farklı görevler için kullanıma hazır halde sunar. Bu programcılar için ciddi bir kolaylık sağlar ve bunun sonucunda Windows programlarının geliştirilmesi için gereken süre ise çok daha kısalır. Bunların tamamının maalesef olumsuz küçük bir yönü vardır. Her yazılımın kendi hatası bulunur. Yüzde yüz sorunsuz olan program sayısı çok azdır ve bir program ne kadar büyük olursa içerisinde de o kadar çok hata barındırır. Bu durumda Windows için de geçerlidir. Sahip olduğu program kütüphanelerindeki hatalar kendilerini ve dolayısıyla kendi programlama hatalarını da otomatik olarak çalışan uygulama yazılımlarına da taşırlar. Bu

431

nedenle diğer yazılımlar veya donanımlar ile çeşitli uyumsuzluklar ortaya çıkabilir. Ancak bu durumun tahmin ettiğiniz kadar kötü olmaması büyük bir şanstır. Windows’un çalışması genellikle sorunsuzdur. Ancak ara sıra Windows ile ilgili sorunlar ile karşılaşabilirsiniz. Söz konusu sorunlar ile karşılaştığınızda çaresiz kalmamanız için bu bölümde işletim sistemi veya bunun bileşenleri ile ilgili problemler üzerinde duracağız. Ayrıca işletim sistemi ile çalışmanızı kolaylaştıracak değerli bilgiler de edineceksiniz. Microsoft Knowledge Database Microsoft, internette geniş kapsamlı bir bilgi veritabanı sunmaktadır. Burada tüm Microsoft ürünleri ile ilgili değerli ipuçları bulabilirsiniz. Bunlar özellikle işletim sistemleriyle ilgilidir. Eğer bir fikriniz yoksa ve bu kitap da size daha fazla yardımcı olamıyorsa Microsoft sunucusuna bir göz atmak size hiçbir şey kaybettirmeyecektir. Söz konusu Knowledge Database’ine www.microsoft.com adresinden ulaşabilirsiniz. İPUCU! Microsoft, internette geniş kapsamlı bir bilgi veritabanı sunmaktadır (www.microsoft.com).

14.1 Windows’un açılış menüsü
Windows’un açılış menüsüne sistem başlatılırken [F8] veya Windows 98’den itibaren [Ctrl] tuşuna basarak ulaşabilirsiniz. Söz konusu menünün içeriği kullanılan Windows versiyonuna bağlı olarak farklılıklar gösterir. Windows 9x ve Me Normal: Windows, bu komut kullanılarak sanki açılışı hiç kesilmemiş gibi normal bir şekilde çalıştırılır. Günlüklü(\BOOTLOG.TXT): Bu komut kullanılarak Windows’un açılış sırasında, muhtemelen daha önceki versiyonlardan tanıdığınız BOOTLOG.TXT protokol dosyasını oluşturması sağlanır. Bu dosya yardımıyla açılış sırasında karşılaşılan sorunun nedenini tespit edebilirsiniz. Güvenli mod: (Windows 98’de “Güvenli kip”) Windows, buradan CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT açılış dosyaları olmadan çalıştırılır. Ayrıca Windows bu kipte sadece standart VGA sürücüsünü ve buna ek olarak eksiksiz bir şekilde çalışabilmek için ihtiyaç duyduğu minimum standart sürücüleri yükler. CD-ROM veya ağ sürücüleri ve özel cihazların sürücüleri yüklenmezler. Windows’un bu modda çalışması için açılış sırasında sadece [F5] tuşuna basmak da yeterli olacaktır. Ağ ile güvenli mod: Yukarıda olduğu gibi ancak burada ayrıca ağ sürücüleri de yüklenir. Bu seçeneğin Windows 98 altında ekrana gelmesi için ağ fonksiyonlarının sisteme yüklenmiş olması gereklidir. Direkt olarak bu modun çalışması için de açılışta sadece [F6] tuşuna basmak yeterli olacaktır.

432

Adım adım onaylama: Burada her iki açılış dosyası CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT’ın her bir satırı ekrana gelir ve sizin bu komutu çalıştırmak isteyip istemediğiniz sorulur. Böylece sorun çıkardığından şüphelendiğiniz tek bir sürücünün yüklenmesini engelleyebilirsiniz. Açılışta direkt olarak bu modun çalıştırılması için [Shift]+[F8] tuş kombinasyonunu uygulamak yeterli olacaktır. Sadece komut istemi: Bilgisayar buradan DOS modunda çalıştırılır ve sistemin açılışı DOS komut satırında sona erer. Daha sonra Windows’u açmak için farklı parametreler ile beraber de kullanabileceğiniz WIN komutundan faydalanabilirsiniz. Bu komut ile beraber kullanabileceğiniz parametreleri öğrenmek için WIN /? komutunu çalıştırmanız yeterli olacaktır. Açılış sırasında [Shift]+[F5] tuş kombinasyonu kullanılarak bu seçenek direkt olarak çalıştırılabilir. Güvenli modda sadece komut istemi: CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT dosyalarının yüklenmemesi haricinde yukarıdaki seçenek ile aynı. Daha önceki MS-DOS versiyonu: Şayet sisteminizde kurulu ise MS-DOS’un daha eski bir versiyonu çalıştırılır. Bu seçenek açılış sırasında [F4] tuşu yardımıyla direkt olarak çalıştırılabilir. Son seçeneğin ancak MSDOS.SYS dosyasındaki [Options] başlığı altında BOOTMULTI=1 kaydının bulunması durumunda ekrana geleceği göz önünde bulundurulmalıdır. Bu dosyayı düzenlemek için “Gizli”, “Sistem” ve “Salt Okunur”özniteliklerinin kaldırılması gereklidir. Bunun için gezgin penceresinde dosyaya farenin sağ tuşunu kullanarak tıklamalı ve nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırmalısınız. İşaretlenmiş seçenekleri ekrana gelen penceredeki Öznitelikler başlığı altında bulabilirsiniz. Dosya herhangi bir metin düzenleme editörü ile çalıştırılabilir ve gerekirse içerisinde değişiklik yapılabilir. Ancak dosya ile çalıştıktan sonra daha önceki özniteliklerini tekrar etkinleştirmelisiniz. Bir sorunun açılış dosyalarından herhangi birinde bulunan bir sürücü ile ilgili olduğundan şüpheleniyorsanız yapmanız gerekenler zaten bir çok başlık altında anlatılmıştır. Ancak sorunun kaynağını tespit etmek için CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT dosyalarındaki sürücü kayıtlarının sistematik bir şekilde devre dışı bırakılması yeterli olabilir. Bu konu ile nasıl daha iyi baş edebileceğiniz 2.4.16 numaralı bölümde bulabilirsiniz. Windows 2000 ve XP Windows 2000 ve XP altında açılış menüsüne ulaşmak için [F8] tuşuna basılması yeterlidir. Ancak burada da farklı seçeneklere sahipsiniz:

433

Güvenli mod: Windows 2000 minimum sürücü sayısı kullanılarak yüklenir. Otomatik Başlat klasöründe bulunan programlar çalıştırılmazlar. WIN.INI ve SYSTEM.INI dosyaları kullanılarak Kayıt Defteri’ne bağlanan programlar da aynı şekilde çalıştırılmazlar. Ağ desteği ile güvenli mod: Güvenli mod ile tek farkı bu sefer ağ sürücülerinin de yüklenmesidir. Komut istemi ile güvenli mod: Burada sadece komut istemi CMD.EXE çalıştırılır. Bu, normal VGA çözünürlüğünde ve 16 renk derinliğine sahip bir grafik arayüzde çalışır. Önyükleme günlüğünü etkinleştir: Normal bir sistem açılışı sırasında NTBTLOG.TXT protokol dosyası \SYSTEMROOT klasöründe oluşturulur. VGA modunu etkinleştir: Windows normal bir şekilde ancak sadece standart VGA sürücülerini kullanarak açılır. En son iyi yapılandırma: “HKEY_LOCAL_MACHINE\CurrentControlSet” Kayıt Defteri anahtarı, sorunsuz bir şekilde yüklenen en son yapılandırma ile değiştirilir. Windows, bir donanım bileşeni veya sürücü yüklendikten sonra artık açılamıyorsa bu seçenek kullanılarak çalıştırılabilir. Dizin hizmetleri geri yükleme modu (Windows 2000 etki alanı denetleyicileri): Bir anlamı yok. Hata ayıklama: Windows 2000’i hata denetleyicisi ile çalıştırır. Program geliştirme ve yeni yazılımları test etmek için gereklidir. Normal önyükle: İsminden de anlaşıldığı gibi Windows 2000’i [F8] tuşuna hiç basılmamış gibi çalıştırır.

14.2 Windows çökmeleri ve istisna hataları
14.2.1 Windows doğru açılmıyor Açılışta mavi metin ekranı görünüyor Bu durumda Windows’un açılması için gerekli olan sürücü veya dosyalarda sorun vardır. Windows problem hakkında direkt olarak açıklama yapmasa da ilgili dosya tipinden sorun hakkında bilgi edinebilir. .386 uzantılı dosya sorunlu Bu uzantıya sahip dosyalar SYSTEM.INI dosyasından çağrılırlar. Bu durumda bir metin editörü yardımıyla dosyanın çağrıldığı satırı aramalısınız. Bu çağrıyı önüne ekleyeceğiniz bir noktalı virgül (;) ile devre dışı bırakın ve söz

434

konusu sorun belirtisinin yeniden ortaya çıkıp çıkmayacağını kontrol etmek için bilgisayarı yeniden başlatın. Bu sorun muhtemelen ilgili dosyanın arızalanmasından veya sabitdisk üzerinde bulunamamasından kaynaklanmaktadır. Her iki durumda da ilgili sürücüyü yeniden yüklemelisiniz. Bilinmeyen açılış dosyası arızalanmış Büyük bir ihtimalle Kayıt Defteri veritabanındaki bir .vxd kaydı arızalanmıştır. Windows’un çalışmasını (gerekirse güvenli modda) sağlayın ve Kayıt Düzenleyicisi’ni görüntülemek için BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutu yardımıyla regedit dosyasını çalıştırın. Arızalı kaydı ise ekrana gelen penceredeki “Hkey_local_machine\system\currentcontrolset\services\vxd” anahtarı altında arayın. Bunun için pencerenin solundaki her kayda tıklayın. Bunun sonucunda pencerenin sağında StaticVxD adında bir anahtar bulursunuz. Eğer bu anahtar bir değere sahip değilse veya sadece boşluk karakterlerine sahipse arızalı bir kayıt buldunuz demektir. Arızalı bu tür kayıtların hepsini silin ve bilgisayarınızı yeniden başlatın. Açılışta ekrana gelen hata mesajları Hata mesajlarının amacı, Kayıt Defteri veya SYSTEM.INI dosyasında kaydı bulunan bir dosyanın bulunamadığına kullanıcının dikkatini çekmektir. Eğer mesaj bir vxd dosyası ile ilgiliyse, önemli bir sistem sürücüsünde sorun olabileceğinden ötürü, durum kritik demektir. Otomatik Başlat klasöründen program çalıştırılmasını engellemek Otomatik Başlat klasöründe bulunan bir programın Windows açılışını sekteye uğrattığından şüpheleniyorsunuz. Bu programların çalıştırılmalarını engellemek için sisteme dahil olduktan sonra [Shift] tuşuna basılı tutun. Eğer bu durumda Windows sorunsuz bir şekilde açılırsa ilgili kayıtları silebilirsiniz. Bunların silinmesi hakkında ayrıntılı bilgi için 14.3.19 numaralı bölüme bakabilirsiniz. Çok sayıda kayıt arasından sorun çıkartanı tespit edebilmek için Sistem Yapılandırma Hizmet Programı’ndan faydalanabilirsiniz. Bu aracı ekrana getirmek için BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutunu kullanarak msconfig dosyasını çalıştırmanız yeterli olacaktır. Başlangıç kartı üzerindeki listede görüntülenen programlardan sistem açılışında yüklenmesini istemediklerinizin işaretlerini kaldırabilirsiniz. Sorunlu kaydı devre dışı bıraktığınızdan emin olmak için her program sonrasında bilgisayarı yeniden başlatmalısınız. Açıldıktan sonra tüm simgeler siyah kalıyor Tüm simgeler sadece siyah renkte görüntüleniyorsa Windows klasöründe bulunan shell~1~1 isimli ShellConCache dosyasında sorun var demektir. Bu dosyayı silin ve ardından bilgisayarı yeniden başlatın. Ancak bu gizli bir dosyadır. Eğer dosyayı gezgin penceresinde göremiyorsanız KLASÖR SEÇENEKLERİ iletişim penceresindeki GÖRÜNÜM kartındaki listede GİZLİ DOSYA VE

435

KLASÖRLER başlığı altında bulunan GİZLİ DOSYA VE KLASÖRLERİ GÖSTER seçeneğini etkinleştirmelisiniz. Biraz önce silinen dosya Windows yeniden başlatıldıktan sonra işletim sistemi tarafından otomatik olarak yeniden oluşturulacaktır. İPUCU! Eğer TweakUI aracını yüklediyseniz, hatayı program ana penceresinde bulunan REPAIR kartı üzerinden düzeltebilirsiniz. Hatalı sürücüyü tespit etmek Windows başlatılırken açılış menüsünü çalıştırın ve GÜNLÜKLÜ komutunu seçin. Açılış sırasında yapılan işlemler şimdi BOOTLOG.TXT dosyasına kaydedilecektir. Windows açıldıktan sonra bu dosyayı bir editör yardımıyla açın. Yüklenen her dosya için burada iki kayıt bulunur. Bunlardan ilki Loading Device=<Dosyaİsmi> ve ikincisi ise LoadSuccess=<Dosyaİsmi> veya LoadFailed=<Dosyaİsmi> şeklindedir. Eğer bir veya daha çok LoadFailed kaydı ile karşılaşırsanız sorunun kaynağını tespit ettiniz demektir. Söz konusu arızalı dosyaları yeniden yüklemelisiniz. Yeniden başlatma çok hızlı Bilgisayarın yeniden başlatılmasını Windows altında hızlandırabilirsiniz. Ancak bazı bilgisayarlar bu durumda maalesef sorun yaşayabilirler. Kayıt Defteri’ndeki “HKEY_LOCAL_MACHINE\System\CurrentControlSet\Control\Shutdown” anahtarı altında bulunan FastReboot öğesinin değerini “0” olarak değiştirin. Bunun sonucunda Windows artık daha yavaş yeniden başlatılacaktır. Açılış sürecine MSCONFIG ile etki etmek BAŞLAT/ÇALIŞTIR/MSCONFIG komutunu kullanarak SİSTEM YAPILANDIRMA HİZMET PROGRAMI’nı çalıştırın. Windows’un açılış sürecini GENEL kartı üzerinden değiştirebilirsiniz. Windows’un normal çalışması için NORMAL BAŞLANGIÇ seçeneğini kullanabilirsiniz. ETKİLEŞİMLİ BAŞLANGIÇ seçeneğinde ise her bir sürücünün yüklenip yüklenmeyeceği açılış sırasında kullanıcıya sorulur. SEÇMELİ BAŞLANGIÇ seçeneğinde ise açılış sırasında hangi sistem dosyalarının çalıştırılması gerektiğini belirleyebilirsiniz. SYSTEM.INI ve WIN.INI kartlarını kullanarak da söz konusu Windows dosyalarının içerisindeki tüm bir paragrafı ve tek bir kaydı devre dışı bırakabilirsiniz. Windows Me, STATİK VXD’LER kartı üzerinden açılış sırasında her bir VxD sürücüsünün çalışmasını engelleme imkanını sunar.

436

Resim 14.1: Sistem Yapılandırma Hizmet Programı açılış sorunlarının çözülmesinde yardımcı olabilir.

14.2.2 Windows kapanırken sorun çıkartıyor Burada farklı ihtimaller bulunur. Örneğin, Windows’un ünlü mavi ekranı karşınıza çıkar ve bilgisayarın kilitlenmesi hakkında bilgi verir. Veya Windows bilgisayarın kapatılacağını bildirir ancak ilgili mesaj ekrana gelmediği için bilgisayarı kapatamazsınız. Eğer gelişmiş güç yönetiminin enerji tasarrufu fonksiyonlarını kullanıyorsanız deneme amacıyla bunları bir kere kapatın. Bu ayarı durumuna bağlı olarak bilgisayarın BIOS’undan veya Windows altından devre dışı bırakabilirsiniz. Otomatik Başlat klasöründeki programları, buradan çalıştırılanlar Windows’un kapatılması sırasında sorunlara neden olabilecekleri için kontrol edin. Sorun bir hafıza çakışmasından da kaynaklanabilir. Aşağıdaki ayarları CONFIG.SYS dosyasında bir kere deneyin. Bilgisayar değişiklikten sonra sorunsuz bir şekilde açılırsa üst hafızada bir çakışma var demektir.
device=c:\windows\himem.sys device=c:\windows\emm386.exe noems x=a000-f7ff

BOOTLOG.TXT dosyasında hata mesajları olup olmadığını kontrol edin. Bunun için Windows’un ilk olarak açılış menüsündeki GÜNLÜKLÜ (\BOOTLOG.TXT) seçeneği kullanılarak çalıştırılması gereklidir. Bu

437

dosyanın en sonunda ise sistemin kapatılması sırasındaki işlemler kaydedilir. Her sonlandırma bir Terminate=-Kayıt ile belirtilir. Sorunsuz her işlem ise EndTerminate ile sonlandırılır. Eğer herhangi bir yerde bu kayıt eksik ise Windows bu işlem sırasında takılmış yani sorunun kaynağını tespit ettiniz demektir. Ancak buna karşılık sistem sorunsuz bir şekilde kapanırsa dosya sonunda EndTerminate=Kernel kaydı bulunur. Windows’un kapanış sesi sorunlu. Söz konusu ses dosyasını kontrol edin ve gerekirse silin. Windows 98’in hızlı kapanması sırasındaki sorunlar Bazı bilgisayarlar Windows 98’in varsayılan ayarları arasında bulunan hızlı kapanma ile sorun yaşarlar. Bilgisayar kapanırken kilitlenir ve bir sonraki açılışta ise ScanDisk çalışır. Bu sorunu ortadan kaldırmak için hızlı kapanma özelliğini devre dışı bırakabilirsiniz. 1. BAŞLAT/PROGRAMLAR/DONATILAR/SİSTEM ARAÇLARI/ SİSTEM BİLGİSİ komutunu kullanarak Sistem Bilgisi aracını çalıştırın. 2. ARAÇLAR menüsündeki SİSTEM YAPILANDIRMA HİZMET PROGRAMI komutunu çalıştırın. 3. Ekrana gelen penceredeki GENEL kartında bulunan GELİŞMİŞ düğmesine tıklayın. Burada bulunan HIZLI KAPANMAYI DEVRE DIŞI BIRAK seçeneğini işaretleyin. Windows 98 altında arızalı donanım tespiti Windows, kullandığı donanım sürücüsünü doğru bir şekilde kapatamadığı zaman bu tür sorunlar ortaya çıkabilir. Sorunun hangi sürücüden kaynaklandığını tespit etmek için sisteminizdeki kurulu donanımları Aygıt Yöneticisi’nden tek tek devre dışı bırakın. Bunun için ilgili cihazın özelliklerini gösteren pencere üzerindeki BU DONANIM PROFİLİNDE DEVREDEN ÇIKAR seçeneğini işaretleyin. Her değişiklikten sonra Windows’u kapatmak zorundasınız. Eğer sistem normal bir şekilde kapanırsa sorunun kaynağını tespit ettiniz demektir. Bu durumda ilgili donanım için internetten daha yeni bir sürücü bulmayı deneyin. Bazen bir BIOS güncellemesi de işe yarar ve her şeyin eskisi gibi sorunsuz çalışmasını sağlar. Windows 98 SE kapanmak istemezse Windows 98 SE altında da bir kapanma sorunu vardır. Microsoft bunun için bir Shutdown Supplement yayınlamıştır ve http://support.microsoft.com/ support/kb/articles/q239/8/87.asp adresinden sorun hakkında daha ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz. Ayrıca sorunu çözen yamayı da buradan temin edebilirsiniz.

438

Ancak bu yama maalesef bir çok bilgisayarda yardımcı olmaz. Bunun için http:// support.microsoft.com/support/kb/articles/q242/9/34.asp adresinden yeni bir yama yayınlanmıştır. Bu yeni yamanın çalışabilmesi için daha önce Shutdown Supplement’in de yüklenmiş olması gereklidir. Windows 2000 bilgisayarı kapatmıyor veya yeniden başlatmıyor Bu durumda Kayıt Defteri’nde bir değişiklik yapılmalıdır. Bunun için
“HKEY_LOCAL_MACHINE\Software\Microsoft\WindowsNT\CurrentVersion\Winlogon”

anahtarını bulun ve altında bulunan REG-SZ veri PowerdownAfterShutdown öğesinin değerini “1” olarak değiştirin.

tipindeki

14.3 Windows çalışırken karşılaşılan sorunlar
İşletim sisteminin çalışması esnasında da Windows altında çeşitli zorluklarla karşı karşıya kalınabilir. Ancak bunların çoğu birkaç işlem sonrasında ortadan kaldırılabilecek basit sorunlardır. Burada, zaten 2. bölümden itibaren ayrıntılı bir şekilde üzerinde durulan donanım problemlerine değil işletim sistemi ile ilgili sorunlara değinilecektir. 14.3.1 Kurulum dosyaları bulunamıyor CD-ROM sürücülerin harflerden oluşan isimleri bilgisayarın hayatı boyunca, örneğin yeni sisteme yeni bir sabitdisk takıldığı veya bir ZIP sürücüsü kurulduğu zaman maalesef değişir. Daha sonra Windows CD’sine ihtiyaç duyulursa yeni sürücü ismi belirtilebilir ancak bu sıkıcı bir işlemdir. Ancak yeni sürücü ismini her seferinde yeniden belirtmek yerine kurulum sürücüsünü istediğiniz şekilde değiştirebilirsiniz.

Resim 14.2: Windows, kurulum CD’sini bulamıyor

1. Kayıt Defteri Düzenleyicisi’ni açmak için BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutu ile ekrana gelen penceredeki Aç kutusuna regedit yazdıktan sonra TAMAM düğmesine tıklayın.

439

2.

Ekrana

gelen

penceredeki

“HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\

Microsoft\Windows\CurrentVersion\Setup”

anahtarını etkinleştirin ve buradaki

SourcePath kaydını arayın. 3. Bu kayıt üzerine sağ tuşla tıklayın ve Windows’un kurulum dosyalarını aramasını istediğiniz konumu belirtin. 14.3.2 Sabitdisk erişimindeki zorluklar Sabitdiske erişmek istediğiniz zaman karşılaştığınız sorunlar Windows 95’in yeni dosya sisteminden kaynaklanıyor olabilir. Bu, eksiksiz 32 Bit erişimini ve uzun dosya isimlerinin kullanılmasını mümkün kılar ve dosya paylaşımı ile dosya şifreleme konusunda da yeni imkanlar sunar. Eski 16 Bit programlarının çalışması yeni dosya sistemi tarafından engellenebilir. Hangi programın engellemeye neden olduğunu bulmayı denemelisiniz. Yeni dosya sisteminin hangi fonksiyonunun bu düzensizliğe neden olduğunu bulmak için her bir fonksiyonu tek tek devre dışı bırakabilirsiniz. Program, bir fonksiyonun devre dışı bırakılması sonunda sorunsuz bir şekilde çalışırsa sorunun kaynağını buldunuz demektir. Artık dosya sisteminin söz konusu fonksiyonunun devre dışı bırakıp bırakmayacağınıza, programı kaldırıp kaldırmayacağınıza veya bu programı, uygun bir güncel versiyonu ile değiştirip değiştirmeyeceğinize karar verebilirsiniz. Ancak dosya sisteminin fonksiyonlarının devre dışı bırakılmasının işletim sisteminin performansını olumsuz yönde etkileyeceğine lütfen dikkat edin. 1. Dosya sisteminin özelliklerine ulaşmak için BAŞLAT/AYARLAR/ DENETİM MASASI komutunu kullanarak Denetim Masası’nı açın. 2. Buradaki SİSTEM simgesine çift tıklayın ve ekrana gelen penceredeki BAŞARIM kartını etkinleştirin. 3. DOSYA SİSTEMİ ÖZELLİKLERİ penceresini ekrana getirmek için DOSYA SİSTEMİ düğmesine tıklayın. 4. Dosya sisteminin özelliklerini ise SORUN GİDERME kartı üzerinden değiştirebilirsiniz. 14.3.3 Hafıza mı yetersiz? Sanal hafızayı kontrol etmek Sanal hafıza ayarlarını kontrol edin. Bu hafıza için muhtemelen küçük bir alan ayrılmıştır.

440

1. BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI komutunu kullanarak Denetim Masası’nı açın. 2. Buradaki SİSTEM simgesine çift tıklayın. 3. Ekrana gelen penceredeki BAŞARIM kartında bulunan SANAL BELLEK düğmesine tıklayın. 4. Eğer buradaki sanal bellek ayarlarını kendiniz yaptıysanız girmiş olduğunu en yüksek değer yetersiz olabilir. Kullanılabilecek maksimum belleğin otomatik olarak arttırılması için sanal belleğin kontrolünü Windows’a bırakmanız daha iyi olacaktır. 5. Ayarları değiştirdikten sonra sorun ile karşılaştığınız programı yeniden çalıştırın.

Resim 14.3: Sanal belleğin büyüklüğünü değiştirmek

Sabitdisk üzerinde yer açmak Sanal hafızanın büyütülebilmesi için sabitdisk üzerinde yeteri kadar kullanılabilir boş alanın bulunması gereklidir. Sabitdisk üzerinde kullanılabilir boş alanı birkaç Megabyte dahi olsa arttırmaya çalışın. Aslında ihtiyaç duymadığınız ve rahatlıkla silebileceğiniz bir şeyler mutlaka bulabilirsiniz. Ayrıca geçici dosyaların da gereksiz yer kaplayıp kaplamadığını da kontrol edin. Bu tür dosyaları .TMP dosya uzantılarından tanıyabilirsiniz. Sabitdiskinizde saklanan geçici dosyaları ise gezgin yardımıyla arayabilirsiniz.

441

Geri Dönüşüm Kutusu ayarlarını kontrol etmek Geri Dönüşüm Kutusu, silinen dosyalar için bir çeşit pano görevi görür. Sabitdiskten silinen dosyalar, veya klasörler de, ilk olarak Geri Dönüşüm Kutusu’na atılırlar. Bu, dosyalar veya klasörlerinde RECYCLED adındaki klasöre taşındıkları anlamına geliyor. Bunlar, ancak Geri Dönüşüm Kutusu’nun boşaltılması komutu verildikten sonra RECYCLED klasöründen silinebilirsiniz. Bu nedenle Geri Dönüşüm Kutusu için sabitdisk üzerinde sabit bir alan rezerve edilmiştir. Ayrılan bu alanın büyüklüğünü kendi istek ve ihtiyaçlarınız doğrultusunda değiştirebilirsiniz. 1. Farenin sağ tuşunu kullanarak masaüstündeki GERİ DÖNÜŞÜM KUTUSU simgesine tıklayın. 2. Ekrana gelen nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın.

Resim 14.4: Geri Dönüşüm Kutusu’nun özelliklerini buradan değiştirebilirsiniz

3. Geri Dönüşüm Kutusu için ayrılan alan, GENEL kartı üzerindeki DOSYALARI GERİ DÖNÜŞÜM KUTUSU’NA TAŞIMA... seçeneği işaretli olmadığı sürece bir kaydırma çubuğu yardımıyla sürücünün toplam kapasitesi üzerinden yüzdelik bir oran ile belirlenebilir. Sürücünün büyüklüğünün yüzde onu kesinlikle yeterli olacaktır. Geri Dönüşüm Kutusu için ayrılan alan tamamen dolduktan sonra eski dosyalardan başlanarak tamamen silinmeye başlanır.

442

Sabitdiskin kullanılabilir boş alanı yeterli gelmiyorsa Geri Dönüşüm Kutusu için ayrılan alan daha sonra küçültülebilir. Yazdırma esnasında yetersiz hafıza mesajı Bu durum, yazdırma işinin tamamlanabilmesi için bilgisayarın hafızasında yeterli alanın bulunmadığı büyük yazdırma işlerinde ortaya çıkabilir. Windows, bilgisayarı bir ara hafıza gibi kullanır. Burada yeteri kadar boş alan bulunduğu sürece yazdırma görevleri de başarılı bir şekilde yerine getirilir. Eğer sabitdisk üzerindeki kullanılabilir boş alan görevin yerine getirilmesi için yeterli olmazsa Windows yukarıdaki hata mesajını verecektir. Program açılışında yetersiz hafıza mesajı Aynı anda çok sayıda uygulamanın açık olması söz konusu hata mesajının ortaya çıkmasına neden olabilir. İlk olarak o anda ihtiyaç duymadığınız uygulamaları kapatın ve açılışında hata mesajı aldığınız programı yeniden çalıştırın. Sabitdisk üzerindeki boş alan yetersiz mi? Eğer işler genellikle yolunda gitmiyorsa sanal hafızanın büyüklüğünün yeterli olabilmesi için sabitdisk üzerinde muhtemelen yeteri kadar boş alan kalmamıştır. Daha önceki paragraflarda da değinildiği gibi sabitdisk üzerindeki kullanılabilir boş alanı arttırmaya çalışın. Sabitdisk üzerindeki boş alanı büyütmeyi başarırsanız söz konusu uygulamayı yeniden çalıştırmayı deneyin. Kullanılan program mı arızalı? Bilgisayar hafızasına para harcamadan önce kullandığınız programda da bir hata olabileceği ihtimalini de göz önünde bulundurmalısınız. Eğer bilgisayarınızın hafızası 64 MByte’ın üzerinde ise bir çok programın en azından hafıza problemi yaşamadan çalışabilmesi gerekir. İlk olarak aynı programı kullanan tanıdıklarınıza ve üreticinin web sayfasına başvurun. Muhtemelen gerçek bir program hatası söz konusu ve bunun için gerekli çözüm çoktan sunulmuş olabilir. Eğer programdaki düzeltme de sorunu çözemezse bilgisayarınızın hafızasını yükseltmeniz gereklidir. Windows yetersiz hafıza mesajı veriyor Üzerinde çalıştığınız uygulamanın bir fonksiyonunun Windows’un yetersiz hafıza mesajı nedeni ile çalıştırılamaması durumu ile mutlaka karşılaşmışsınızdır.

443

Resim 14.5: Windows, istenen fonksiyonu çalıştıramaz

Ekrana gelen hata mesajı çalıştırılmak istenen fonksiyona göre değişiklik gösterebilir ancak her zaman aynı anlama sahiptir. Ancak bu sorun her zaman yetersiz hafıza alanından kaynaklanmıyor olabilir. Burada da yukarıdaki paragraflarda anlatılan aynı nedenler ile de karşılaşabilirsiniz. İlk olarak ihtiyaç duymadığınız programları kapatın ve sanal hafıza ayarlarını kontrol edin. Sorunu bu şekilde muhtemelen sonuca kavuşturabilirsiniz. Aksi takdirde bilgisayarınızın hafızasını arttırmanız gerekecektir. Düşük hafıza mesajı ekrana geliyor Bu hata mesajı da bir uygulamanın farklı fonksiyonlarını çalıştırmak istediğiniz zaman ekrana gelebilir. Bu durumda da ilk olarak ihtiyaç duymadığınız programları kapatın ve gerekirse sanal hafıza ayarlarını kontrol edin. Bu işlem daha önce ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. 14.3.4 Windows altına açılış molası Bilgisayarınız açılırken kısa bir düşünme molası veriyorsa veya ekran siyah kalıyorsa ekran kartı ile bilgisayarınıza bağlı monitör arasında bir haberleşme sorunu olabilir. Modern ekran kartları monitörlere DDC ayar bilgileri, örneğin ekran tazeleme oranı, ile kullanmaya çalışırlar. Eğer bilgisayara DDC uyumlu bir monitör bağlı değilse ekranı monitörün cevap verme süresi dolana kadar bekleyecektir. Bu bekleme süreci Kayıt Defteri kullanılarak kapatılabilir. 1. BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutu yardımıyla regedit dosyasını açarak Kayıt Düzenleyicisi’ni ekrana getirin. 2. Ekrana gelen penceredeki “HKEY_LOCAL_MACHINE\System\ \Services\Class\DISPLAY\XXXX\DEFAULT” anahtarını etkinleştirin. Buradaki XXXX ifadesi kullanılan ekran kartı ve sürücüsüne bağlı olan dört basamaklı bir sayıdır. 3. Buradaki DDC kaydının “1” olan değerini “0” ile değiştirin.

444

4. Uygun tüm kayıtları değiştirin ve Kayıt Düzenleyicisi’ni kapatın. Windows’un bir sonraki açılışında düşünme süresi olmayacaktır. 14.3.5 Sistem dosyaları bozulmuş Bazı programları test ederken Windows’un DLL dosyalarının üzerine yazılması durumu ile hemen her kullanıcı karşılaşmıştır. Bu dosyalar bazen yanlışlıkla da silinebilirler. Sistem dosyalarını Windows 95 altında geri yüklemek Size sadece zahmetli bir işlem olan her bir CAB dosyasını aramak kalıyor. Bu işlemi bir MS-DOS penceresinde extract <Dosyaismi> /d komutunu kullanarak gerçekleştirebilirsiniz. Doğru CAB dosyasını bulduktan sonra aşağıdaki komutu MS-DOS penceresinde çalıştırın:
extract /1 <CAB-Datei> <Çıkartılacak dosyanın ismi> <Hedef klasör>

Sistem dosyalarını Windows 98 altında geri yüklemek Sistem dosyalarının geri yüklenmesi Windows 98 altında sorun değildir. Sistem dosyası kontrolü adında oldukça kolay bir çözüm mevcut olduğu için her bir CAB dosyasını tek tek araştırmak zorunda değilsiniz. 1. Sistem dosyası kontrolüne ulaşmak için BAŞLAT/PROGRAMLAR/ DONATILAR/SİSTEM ARAÇLARI/SİSTREM BİLGİSİ komutunu çalıştırın. 2. Ekrana gelen penceredeki ARAÇLAR menüsündeki SİSTEM DOSYASI KONTROLÜ komutunu çalıştırın. 3. Şimdi ikinci seçeneği işaretleyin. Buraya zarar gören veya eksik olan dosyanın ismini girin ve BAŞLA düğmesine tıklayın. Eksik olan dosyanın artık sadece bulunduğu orijinal klasörü girin. Bunun sonucunda Windows 98 bu dosyayı CAB arşivleri içerisinde arayacak ve çıkartacaktır. 14.3.6 Gezgin dosya kayıtlarını güncellemiyor Bazı bilgisayarlarda, dizin yapısı değiştirildikten sonra gezgin penceresinin içeriğinin otomatik olarak güncellenmemesi gibi bir durumla karşılaşılabilir. Bu tür bir durumda Kayıt Defteri’nde yapılacak küçük bir değişiklik sorununuzu çözüme kavuşturabilir. 1. Kayıt Düzenleyicisi’ni kullanarak “HKEY_LOCAL_MACHINE\System\ CurrentControlSet\Control\Update” anahtarını arayın.

445

2.Şimdi burada bulunan UpdateMode kaydının değerini “2” olarak değiştirin. 14.3.7 Windows disket üzerindeki dosyaları göstermiyor Disket sürücüyü kullanmak için simgesine iki kere tıklandığı zaman Windows, disket üzerindeki kayıtlı dosyaları görüntülemek üzere yeni bir pencere açar. Ancak Windows bazen sadece disket üzerindeki nesnelerin sayısını gösterir ve pencere boş kalır. Bu tür bir durum karşısında disketinizin bozuk olması ihtimalinden çekinmenize gerek yok. Şimdi GÖRÜNÜM/YENİLE (veya [F5] tuşuna basın) komutunu çalıştırın. Bunun sonucunda Windows disketin içeriğini yeniden okuyacak ve dosyaları ekrana getirecektir. Disketin değiştirilmesine rağmen eski klasörler görüntüleniyor Seyrek karşılaşılan bu sorun sadece Windows’un okunan klasör yapısını güncellememesinden kaynaklanmaktadır. Windows’un klasör yapısını tekrar okumasını sağlamak için sadece [F5] tuşuna basmanız yeterli olacaktır. Bunun sonucunda doğru dosyalar görüntülenecektir. Sürücü mü kirlenmiş? Yukarıdaki sorunun gerçekten ciddi nedenleri de olabilir. Disket değişimi bir düğme üzerinden donanımsal olarak veya yazma koruma çentiği üzerinden bildirilir. Eğer sinyal kaynağı arızalanmış veya kirlenmiş ise disket değişimi de tanımlanamaz. Sürücünün kirlenmesini elektronik mağazalarından temin edebileceğiniz basınçlı hava spreylerini kullanarak temizleyebilirsiniz. Bunun için sürücüyü çıkartın ve en azından sürücünün üzerindeki açıkları en iyi şekilde kullanabilmek için kasasını sökün. Eğer bu işlem başarılı olmazsa disket sürücünüzü değiştirmek zorunda kalabilirsiniz. 14.3.8 Windows tüm sürücüleri göstermiyor Windows 98 altında TweakUI aracını kullanarak istediğiniz sürücülerin görünmesini engelleyebilirsiniz. Tabii ki TweakUI bu sürücüleri tekrar görünür hale de getirebilirsiniz. 1. Bunun için Denetim Masası’ndaki TweakUI simgesine çift tıklayın ve ekrana gelen penceredeki MY COMPUTER kartını etkinleştirin. 2. Bilgisayarınızdaki kullanılabilen tüm sürücüler buradaki DRIVES seçeneği altında ekrana gelirler. Eğer bir sürücünün simgesinin üzerindeki kırmızı bir çarpı işareti varsa bu sürücü bilgisayarınızda bulunmuyordur. Eğer varolan sürücülerden biri işaretli değilse bu sürücü Windows altında görüntülenmez.

446

3. Bu sürücüyü, görüntülenmesi için tekrar işaretleyin ve yaptığınız değişiklikleri UYGULA düğmesine tıklayarak onaylayın. Windows, yeniden başlatıldıktan sonra bilgisayarınızdaki tüm sürücüleri tekrar görüntüleyecektir. Eğer Windows 98 altında sadece disket sürücü görüntülenmiyorsa sorun bir BIOS ayarından da kaynaklanıyor olabilir. Bunun için 4. bölümdeki “Diskette sadece okunabiliyor” başlığını inceleyin. 14.3.9 Bir dosya veya klasörün yanlışlıkla silinmesi Yanlışlıkla silme Windows 95’den itibaren ciddi bir sorun olmaktan çıkmıştır. Silinen tüm öğeler, masaüstünde simgesi bulunan Geri Dönüşüm Kutusu’ndan rahatlıkla çıkartılabilirler. Windows, silinmek istenen dosyaları RECYCLED adındaki bir klasöre taşır. Silinen söz konusu dosyalar ise bu klasörden rahatlıkla geri yüklenebilirler. Ancak Geri Dönüşüm Kutusu’nun da dikkat edilmesi gereken ince noktaları vardır. Dosyaları geri yüklemek 1. Eğer bir veya daha fazla dosyayı yanlışlıkla sildiyseniz ilk olarak masaüstündeki Geri Dönüşüm Kutusu simgesine çift tıklayın. Silinen tüm dosyalar burada listelenirler. 2. Sildiğiniz dosyayı/dosyaları arayın ve bunları seçin. 3. Daha sonra seçili dosyaları daha önceki konumlarına geri taşımak için DOSYA/GERİ YÜKLE komutunu çalıştırın. Geri Dönüşüm Kutusu’nun Sürükle&Bırak özelliği ise başka bir alternatif sunar. Sildiğiniz dosyayı listede bulduysanız bunu fare yardımıyla taşıyabilir ve istediğiniz konuma yerleştirebilirsiniz. Klasörleri geri yüklemek Geri Dönüşüm Kutusu ile klasörlerin de geri yüklenmesi mümkündür. Ancak bunun için Sürükle&Bırak özelliğini kullanmaktan kaçınmalısınız. Bu, klasörlerin yeniden oluşturulması sırasında ciddi sorunlara neden olabiliyor. Daha önceki dizin yapısı bu yöntem kullanılarak tekrar oluşturulamıyor. Bu sırada tüm dosyalar aynı klasör içerisine kopyalanıyorlar! Yanlışlıkla silinen klasörlerin yeniden oluşturulması için kesinlikle GERİ YÜKLE seçeneğinin kullanılması gereklidir. Windows 3.x’in dosya yöneticisi Eğer eski dosya yöneticisinden bir türlü kopamadıysanız ve bunu Windows altında kullanmaya devam ederseniz, bu yönetici yardımıyla sildiğiniz

447

dosya veya klasörleri geri yüklemeniz mümkün olmaz. Bu dosya yöneticisi Geri Dönüşüm Kutusu’nu tanımaz ve bu nedenle tabii ki silme işlemlerinde de kullanamaz. Ancak silinecek dosyalarının Sürükle&Bırak özelliği kullanılarak Geri Dönüşüm Kutusu’na taşınmaları benzer şekilde mümkündür. Bunun için eski dosya yöneticisini kullanmaktan kaçının ve yeni gezgin ile çalışmaya alışın. İPUCU! Eğer Windows 3.x’den kalma eski dosya yöneticisini kullanıyorsanız silinen dosyalar Geri Dönüşüm Kutusu’na taşınamazlar. Bu nedenle silinen dosyaların geri yüklenmesi gibi bir imkan da mümkün olamaz. DOS penceresinde silinen dosyalar Eğer DOS penceresinde yanlışlıkla bir dosya sildiyseniz bu dosya da muhtemelen geri dönüşü olmayacak şekilde silinmiştir. Windows 3.x’in dosya yöneticisinde olduğu gibi burada da eski DOS versiyonlarında bulunan UNDELETE komutunu kullanma imkanına sahipsiniz. Ancak bu komutun başarı oranı oldukça düşüktür. Alternatif olarak Norton Utilities gibi içerisinde çeşitli araçların bulunduğu bir paket yazılım kullanmayı da deneyebilirsiniz. Esas olarak bir DOS penceresinde çalışırken parmağınızı DEL komutundan uzak tutmalısınız. Bir dosyayı silmek için gezgini kullanın. Sildiğiniz dosyayı ileride ihtiyaç duyduğunuz zaman ancak bu şekilde geri yükleyebilirsiniz. Disket üzerindeki dosyaların silinmesi Windows’un Geri Dönüşüm Kutusu, disket üzerinde bulunan dosyalar veya klasörler için kullanılamaz. Burada yanlışlıkla silinen dosyalar ancak eski DOS versiyonlarından kalma UNDELETE komutu ile geri yüklenebilirler. Ancak bu işlem için bilgisayarı DOS modunda çalıştırmalısınız. Ardından DOS komut satırını kullanarak dosyayı geri yükleyebilirsiniz. Silinen klasörler ise bu komut yardımıyla maalesef kurtarılamazlar. 14.3.10 Silinen dokümanlar Başlat Menüsü’ndeki Belgeler altında görüntüleniyorlar Windows, şayet kullanılan uygulama bu özelliği destekliyorsa en son açılan belgelere dikkat eder ve bu dokümanların kısayollarını kaydeder. Normalde bunlara daha sonra direkt olarak Başlat Menüsü üzerinden ulaşılabilir. Eğer bu dokümanlardan biri silinirse Windows bunun göz önünde bulundurmayacak ve ilgili kayıt menü içerisinde kalacaktır. Menü içerisindeki kayıtlar ilk olarak normalde bir dokümana ulaşılmak istendiği zaman güncellenir ve bu menü ihtiyaç duyulursa daha önceden belirlenmiş sayıya kadar (normalde 15’tir) belge ile doldurulabilir. Artık kullanılmayan belgeler ise bir süre sonra menüden silinecektir. Şayet daha önceden sildiğiniz bir belgenin menü içerisinde kayıtlı olması sizi rahatsız ederse ilgili kısayolu kendiniz de silebilirsiniz:

448

1. Gezgini başlatın ve WINDOWS dizininde bulunan RECENT klasörünün içeriğini görüntüleyin. 2. İlgili belgeye ait kısayolu burada bulabilirsiniz. Söz konusu dosyayı sildiğiniz zaman menü içerisindeki kayıt da beraberinde kaldırılacaktır. 14.3.11 Windows 95’deki Cache büyüklüğünü azaltmak Yüksek hafıza ile donatılmış bilgisayarlar sabitdisk üzerindeki Cache belleğin değerini Windows 95 altında 10 MByte’a kadar arttırabilirler. Bu hafızalar sabitdiskin Cache belleğini ancak uzun bir süre sonra serbest bırakırlar. Şimdi yüksek hafızaya ihtiyaç duyan bir uygulama ile çalışıyorsanız RAM belleğinizin yeterli büyüklüğe sahip olmasına rağmen sabitdisk üzerindeki takas dosyaları kullanılmaya devam edilir. Sabitdisk Cache belleğini kendi çekmecesine kaldırmak için SYSTEM.INI içerisindeki bir kaydın değiştirilmesi yeterli olacaktır. Bu dosyayı bir metin editörü yardımıyla, örneğin BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutu yardımıyla çalıştırabileceğiniz sysedit ile açabilirsiniz. SYSTEM.INI dosyasında [Vcache] kaydını arayın ve bunun altındaki kayıtları aşağıdaki gibi değiştirin:
[Vcache] MinFileCache=2048 MaxFileCache=4096

Şayet bu kayıt mevcut değilse üç satırı da ekleyin. Eğer kayıt mevcutsa altındaki iki satırı girin veya bunları yukarıdaki örneğe uygun olarak değiştirin. Sabitdisk Cache belleği Windows 98 altında sorunsuz çalıştığı ve kendisini otomatik olarak düzelttiği için ilgili kayıtları manuel olarak değiştirmek zorunda kalmazsınız. 14.3.12 Fare doğru çalışmıyor Fare ile ilgili sorunlar genellikle fare imlecinin artık hareket etmemesi veya ekran üzerinde sebepsiz yere hareket etmesi ile ortaya çıkar. Windows bunun için Başarım seçenekleri arasında muhtemel bir çözüm sunar. 1. Bunun için BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI komutunu çalıştırın ve ekrana gelen penceredeki SİSTEM simgesine çift tıklayın. 2. BAŞARIM kartı üzerinde bulunan GRAFİK düğmesine tıklayın.

449

Resim 14.6: Fare sorunlarının çözümü

3. Donanım İvmesi’ni yukarıdaki resimde görüldüğü gibi ayarlayın. Bu değişiklik sonucunda fare ile ilgili sorunların muhtemelen çözülmesi gereklidir. Eğer sorunlar gerçekten de ortadan kalkarsa fareniz için Windows 95’in donanım hızlandırmasını destekleyen yeni bir sürücü aramalısınız. 14.3.13 Gezgin penceresinde dosyaların çift tıklanarak açılmasındaki sorunlar Eğer kayıtlı bir dosya türüne gezgin penceresinde çift tıklayacak olursanız Windows genellikle, daha sonra dosyanın içerisinde yükleneceği ilgili uygulamayı çalıştırır. Ancak bu sırada çeşitli sorunlar ile karşılaşılabilir. Dosya çift tıklanarak açılamıyor Eğer bir dosya uzantısı kayıtlı değilse Birlikte Aç penceresi ekrana gelir. Dosyanın birlikte açılmasını istediğiniz programı bu iletişim penceresi üzerinden seçebilirsiniz.

450

Resim 14.7: Windows dosya türünü henüz kaydetmemiş

1. Ekrana gelen listeden uygun bir program seçin. Eğer istediğiniz programı listede bulamazsanız DİĞER düğmesine tıklayın. Bunun sonucunda istediğiniz programın yerini belirtebileceğiniz yeni bir pencere ekrana gelecektir. Açıklama alanına ise ayrıntılı bir ifade girin. 2. BU DOSYALARI AÇMAK İÇİN HER ZAMAN BU PROGRAMI KULLAN seçeneğinin işaretli olup olmadığını da kontrol edin. Yaptığınız değişiklikleri uygulamak için TAMAM düğmesine tıklayın. Dosyaların çift tıklanarak açılması sırasında başka bir program kullanılıyor Bir dosya açılırken her zaman için bağlantılı bir uygulama çalıştırılır. Örneğin, bir Excel dosyasını gezgin penceresinde çift tıklayarak açmak isterseniz otomatik olarak Excel çalıştırılır. Ancak varsayılan ayarlar sizin isteklerinize her zaman uygun olmayabilir. Windows altında başka bir standart program kullanma imkanının olması büyük bir şanstır. Kullanılan Windows versiyonuna bağlı olarak bu işlemin adımlarında farklılıklar olabilir. Aşağıdaki örnekte Bit Eşlem dosyaları (BMP uzantılı) için standart program olarak Paint Shop Pro ayarlanacak. 1. Gezgin penceresini açın. Klasör seçeneklerine Windows 95/98 altında GÖRÜNÜM/KLASÖR SEÇENEKLERİ komutunu kullanarak ulaşabilirsiniz. Windows Me ve Windows 2000 altında ise ARAÇLAR/KLASÖR SEÇENEKLERİ komutu kullanılmalıdır.

451

İPUCU! Windows Me ve 2000 altında KLASÖR SEÇENEKLERİ’ne direkt olarak Denetim Masası’ndan da ulaşabilirsiniz. 2. DOSYA TÜRLERİ kartını etkinleştirin. Buradaki listeden uygun dosya türünü seçin ve bunu işaretleyin.

Resim 12.8: Windows Me dosya türünün bilgilerini ekrana getiriyor

3. Windows Me ve Windows 2000 yeni bir iletişim penceresini ekrana getiren DEĞİŞTİR düğmesine sahiptir. Bu pencereden yeni uygulamayı seçin ve yaptığınız değişikliği TAMAM düğmesine tıklayarak onaylayın. Yaptığınız değişikliği GERİ YÜKLE düğmesine tıklayarak geri alabilirsiniz.

452

Resim 14.9: Windows Me ve Windows 2000 işinizi kolaylaştırır

4. Windows 95/98 altında ise DEĞİŞTİR düğmesi bulunmaz. Burada DÜZENLE düğmesine tıklamalısınız. Buradaki EYLEMLER listesinden OPEN olayını seçin. 5. Şimdi DEĞİŞTİR ve ardından da GÖZAT düğmesine tıklayın. Bunun sonucunda ekrana gelen iletişim penceresinden kullanmak istediğiniz uygulamayı seçin. TAMAM düğmesine tıklayarak pencereyi kapattıktan sonra işlemi bitirmek için de SON düğmesine tıklayın. 6. Klasör Seçenekleri penceresi yeniden ekrana gelir. Yaptığınız değişikliğin sonucunu DOSYA UZANTISI AYARLARI altından görebilirsiniz. 14.3.14 Gezgindeki önizleme fonksiyonu çalışmıyor Eğer bir klasörde Web görünümünü etkinleştirirseniz pencerenin sol tarafında kalan web özellikleri kısmında dosya önizlemesi ekrana gelmeyebilir. 1. Gezgin penceresinde Windows/Web klasörünü görüntüleyin. Ardından GÖRÜNÜM/BU KLASÖRÜ ÖZELLEŞTİR komutunu çalıştırın.

453

Resim 14.10: Ayarlar uygun şekilde değiştirilecek

2. Şimdi iki kere İLERİ düğmesine tıklayın. Bunun sonucunda Folder.htt dosyasını gösteren bir Not Defteri penceresi ekrana gelir. ARA/BUL komutunu kullanarak wantmedia kelimesini arayın.
var wantmedia = false; // cool, but may hinder media file

3. Satır içerisindeki false kelimesini true ile değiştirerek ifadeyi yeniden düzenleyin. Bu satır artık aşağıdaki gibi görünmelidir:
var wantmedia = true; // cool, but may hinder media file

4. Yaptığınız değişiklikleri DOSYA/KAYDET komutunu kullanarak kaydedin. Not Defteri ve gezgin penceresini kapatın. 14.3.15 Parolanızı mı unuttunuz? Sorun değil. Yeni bir parola girebilmeniz için unuttuğunuz eski parolanızı ortadan kaldırmanın çeşitli yolları bulunur. Eğer parolasını unuttuğunuz bir ekran koruyucu etkinleşirse ilk olarak bilgisayarınızı yeniden başlatmak zorunda kalırsınız. Ekran koruyucu parolası Unutulan ekran koruyucu şifresini silmek veya yenisi ile değiştirmek için masaüstünü veya Kayıt Defteri’ni kullanabileceğiniz iki farklı yöntem mevcuttur. Masaüstünden değiştirmek:

454

1. Farenin sağ tuşunu kullanarak masaüstündeki boş bir alana tıklayın ve nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. 2. Ekrana gelen penceredeki EKRAN KORUYUCUSU kartını etkinleştirin ve buradaki DEĞİŞTİR düğmesine tıklayın. 3. Takip eden iletişim penceresini kullanarak ekran koruyucunuz için yeni bir parola girebilirsiniz. Daha önce kullandığınız eski parola burada sorulmaz. TAMAM düğmesine tıklandıktan sonra yeni parola etkinleşecektir. Kayıt Defteri’nden değiştirmek: 1. Başlat menüsünü açın ve ÇALIŞTIR komutunu çalıştırın. 2. Ekrana gelen penceredeki Aç kutusuna regedit yazın ve Kayıt Düzenleyicisi’nin açılması için TAMAM düğmesine tıklayın. İlgili ayarları “HKEY_CURRENT_USER\Control Panel\Desktop” anahtarında bulabilirsiniz. 3. Burada SCREENSAVE_DATA (aşağıdaki resme bakın) kaydı bulunur. Bunun üzerine farenin sağ tuşunu kullanarak tıklayın ve nesne menüsündeki SİL komutunu çalıştırın. Ekran koruyucusu parolanız da bu kayıtla beraber silinecektir.

Resim 14.11: Ekran koruyucusu parolasının bulunduğu dizin

Eğer yeni bir parola girmek istemiyorsanız buradaki SCREENSAVEUSEPASSWORD kaydının değerini de değiştirmelisiniz. Bunun için üzerine farenin sağ tuşunu kullanarak tıklayın ve nesne menüsündeki DEĞİŞTİR komutunu çalıştırın. Takip eden iletişim penceresindeki Değer kutusuna kayıtlı olan “1” yerine “0” rakamını girin.

455

Resim 14.12: Parola sorgusunu devre dışı bırakmak

Ağ kaydı için parola Ağa dahil olmak için kullandığınız parolayı unutmanız da ciddi sorunlara yol açmayacaktır. Windows, bu parolayı standart olarak Windows klasöründe saklar. Normalde burada ismi kullanıcı adına benzeyen ve uzantısı PWL olan bir dosya bulunur. Eğer kullanıcı isminiz Kadir ise söz konusu klasörde KADİR.PWL adında bir dosya aramalısınız. Bulduğunuz dosyayı silmeniz parolayı kaldırmak için yeterli olacaktır. Bunun sonucunda Windows, Başlat menüsünü kullanarak yeniden kayıt olmak istediğiniz zaman yeni bir parola girmenizi isteyecektir. Eğer bu bilgisayardaki kullanıcı bir ağ yöneticisi tarafından denetleniyorsa bu dosyayı muhtemelen bulamazsınız. Parola dosyaları normal kullanıcıların erişmesini engellemek için başka bir konuma taşınmış olabileceği için ağ yöneticinize başvurmalısınız. 14.3.16 Kurulumda yanlış kullanıcı/firma ismi girilmesi Kurulum sırasındaki bir çok soruya hızlı cevap verildiği için bu tür bir yanlışlıkla karşılaşabilirsiniz. Bilgilerin nereye saklandığı bilinmediği zaman yazım hatalarını düzeltmek gerçekten çok zorlaşır. Buna ek olarak bu tür yanlışlıklar Windows’un faks fonksiyonunda ciddi bir sorun olarak karşınıza çıkabilir. Windows’un eski sistemin üzerinde yeniden kurulması da, söz konusu bilgiler yeniden istenmeyeceği için sorunu ortadan kaldırmaz. Ancak Windows’un Kayıt Defteri’ni kullanabileceğiniz çok basit bir çözüm mevcuttur. Kullanıcı ve firma isimleri burada saklandıkları için Kayıt Düzenleyicisi yardımıyla rahatlıkla değiştirebilirsiniz. 1. Bunun için Başlat menüsündeki ÇALIŞTIR komutunu çalıştırın. 2. Ekrana gelen pencereye regedit yazdıktan sonra Kayıt Düzenleyicisi’ni çalıştırmak için TAMAM düğmesine tıklayın. Ekrana gelen penceredeki “HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows\CurrentVersion” anahtarını etkinleştirin.

456

Resim 14.13. Kayıt bilgilerinin saklandığı anahtar

REGISTEREDORGANIZATION girilen REGISTEREDOWNER ise kullanıcı ismini saklar.

firma

ismini

ve

3. Bu değerlerden birini değiştirmek için farenin sağ tuşunu kullanarak üzerine tıklayın ve nesne menüsündeki DEĞİŞTİR komutunu çalıştırın. 4. Bunun sonucunda açılan iletişim penceresini kullanarak firma ve kullanıcı ismini değiştirebilirsiniz. 14.3.17 Windows’u çift tıklayarak kapatmak Windows’u, basit bir kısayol yardımıyla çift tıklayarak kapatabilirsiniz. Masaüstündeki boş bir alana farenin sağ tuşunu kullanarak tıkladıktan sonra açılan nesne menüsündeki YENİ/KISAYOL komutunu kullanarak yeni bir kısayol oluşturun. Komut Satırı kutucuğuna ise aşağıdaki ifadeyi girin:
rundll32.exe user,ExitWindows

Windows, bu kısayol üzerine çift tıklanarak hiçbir sorguya maruz kalmadan kapatılabilir. Ancak açık olan uygulamalar ve belgelerin kaydedilip kaydedilmeyecekleri ise sorulur. 14.3.18 Kaldırılan bir program halen program listesinde Bu durum, program ile beraber sunulan kaldırma araçlarının yanlış programlanması ile ortaya çıkar. Bunun sonucunda söz konusu uygulama sistemden tam olarak kaldırılamaz ve Kayıt Defteri’nde artıklarını bırakır. Program Denetim Masası’daki program listesinde görünmeye devam eder ve

457

tekrar kaldırılmak istendiğinde ise hata verir. Artık işi elinize almalı ve Kayıt Defteri’ndeki ilgili kayıtları manuel olarak silmelisiniz. 1. Kayıt Düzenleyicisi’ni çalıştırın. Bunun için BAŞLAT düğmesine tıklayın ve ÇALIŞTIR komutunu çalıştırın. Ekrana gelen pencereye regedit yazdıktan sonra da TAMAM düğmesine tıklayın. 2. Kayıt Düzenleyicisi’nin ağaç yapısında “HKEY_LOCAL_MACHINE\ SOFTWARE\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Uninstall” anahtarını etkinleştirin. Burada, bir türlü kaybolmak istemeyen programa ait bir kayıt bulabilirsiniz.

Resim 14.14: Nesne menüsü kullanılarak kayıt silinmesi

3. Kaydın üzerine farenin sağ tuşunu kullanarak tıklayın ve silin. Bunun sonucunda Denetim Masası’ndaki kaydı da silinecektir. 4. Programın kaldırma aracının, uygulamanın sabitdiskiniz üzerinde oluşturduğu klasörü tamamen silip silmediğini de kontrol edin. Genellikle burada da veri artıkları kalır. 14.3.19 Otomatik Başlat programlarını silmek Windows, programların işletim sisteminin açılması ile beraber otomatik olarak çalıştırılması için bir çok imkan sunar. Otomatik başlat grubundaki programları silmek Bazı programlar ve sürücüler, Windows’un her açılışında otomatik olarak yüklenmelerini sağlamak için kendilerini kullanıcıya danışmadan otomatik başlat gurubuna eklerler. Ancak bu programların otomatik olarak çalıştırılmalarını nasıl engelleyebiliriz? Çok basit:

458

1. BAŞLAT/AYARLAR/GÖREV ÇUBUĞU VE BAŞLAT MENÜSÜ komutunu çalıştırın. 2. Ekrana gelen penceredeki GELİŞMİŞ kartını etkinleştirin ve üzerindeki GELİŞMİŞ düğmesine tıklayın. 3. Şimdi üzerinde BAŞLAT MENÜSÜ’nün ağaç yapısının görüntülendiği bir gezgin penceresi ekrana gelir. Buradaki START MENU başlığının yanındaki artı simgesine tıklayın. 4. BAŞLANGIÇ klasörünü etkinleştirdiğinizde içerisinde bulunan tüm kısayollar pencerenin sağında ekrana gelirler. Silmek istediğiniz kısayolu seçin ve ardından [Del] tuşuna basın. Bunun sonucunda ilgili program Başlangıç klasöründen atılır ve Windows’un bir sonraki açılışında yüklenmez. MSCONFIG aracını kullanmak BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutu kullanılarak ekrana gelen penceredeki Aç kutusuna msconfig yazdıktan sonra Tamam düğmesine tıklayacak olursanız Sistem Yapılandırma Hizmet Programı ekrana gelir. Bu pencerede, kullanılan Windows versiyonuna bağlı olarak farklı kartlar bulunur. Windows 9x CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT kartlarına sahiptir. Her iki açılış dosyasındaki kayıtlar buradan devre dışı bırakılabilirler. WIN.INI ve SYSTEM.INI kartları ise tüm versiyonlarda görüntülenirler. Buradaki [Windows] paragrafındaki LOAD= ve RUN = kayıtları kullanılarak programlar çalıştırılabilir. Başlangıç kartı üzerinde ise sistem açılışında otomatik olarak yüklenen programların bir listesi bulunur. Windows Me bu listedeki YÜKLENDİĞİ YER sütununda programlarında yüklendikleri konum hakkında ayrıntılı bilgiler sunar.

459

Resim 14.15: Otomatik başlat programları buradan devre dışı bırakılabilirler

Kayıt Defteri’nin derinliklerinde Ancak Kayıt Defteri’ndeki tüm otomatik başlat kayıtları MSCONFIG yardımıyla görüntülenemez. Emin olamadığınız durumlarda BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutunu kullanarak açılan penceredeki Aç kutusuna regedit yazdıktan sonra Tamam düğmesine tıklayarak Kayıt Düzenleyicisi’ni çalıştırın ve “HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows\CurrentVersion\Run” ve
“HKEY_LOCAL_MACHINE\SOFTWARE\Microsoft\Windows\CurrentVersion\RunServices ” anahtarlarında otomatik başlat kayıtları olup olmadığını kontrol edin.

14.3.20 Time Zone Editor ile zaman ayarı Time Zone Editor aracını kullanarak yaz saati ayarlarını rahatlıkla düzenleyebilirsiniz. Bu kullanışlı araç Windows 98 CD’sindeki tools\resKit\config klasörü altında TZEDIT.EXE adındaki bir dosya içerisinde bulunur. Windows 95 kullanıcıları (maalesef ilk versiyonunda değil) bu aracı \Admin\apptoolS klasöründe bulabilirler. Kullanılması çok basit olan bu aracın maalesef sadece İngilizce versiyonu bulunur. Zaman bölgesini seçtikten sonra EDIT düğmesini kullanarak zaman saati uygulaması ile ilgili diğer ayarları rahatlıkla gerçekleştirebilirsiniz. 14.3.21 Media Player çöküyor Bilgisayarınızda, örneğin AVI dosyalarını oynatmak için Media Player’ı kullanıyorsanız ve bu araç devamlı olarak çöküyorsa sorun Media Player’daki bir

460

hatadan kaynaklanmıyordur. Bir çok program yüklediği verilerin doğru olup olmadığını kontrol edecek şekilde programlanmaz. Özellikle zaman kriterli verilerin, örneğin videoların oynatılmasında zamana duyarlı kontrol işlemlerinden kaçınılır. Eğer buradaki örnekte hatalı bir AVI dosyası yüklendiyse bu tür bir güvenlik kontrolü yapılmayacak ve Media Player hatalı dosya nedeniyle çökecektir. Bu tür bir durum karşısında en kötü ihtimalle tüm işletim sistemi de çökebilir. 14.3.22 Bilgisayar çöktükten sonra Scandisk’in otomatik çalışmasını engellemek Windows 95/98 Doğru bir şekilde kapatılmayan her Windows oturumu sonrasında koruma fonksiyonu ScanDisk’in çalıştırılmasını can sıkıcı olabilir. Bu aracı aşağıdaki şekilde devre dışı bırakabilirsiniz. Kök dizinde bulunan MSDOS.SYS dosyasını Not Defteri yardımıyla açın. Buradaki [Options] başlığı altına AutoScan=0 satırını ekleyin. Böylece Scandisk’in otomatik olarak çalıştırılması devamlı olarak engellenecektir. Ancak Windows Me için anlatılan yöntemi de alternatif olarak kullanabilirsiniz. Windows Me MSDOS.SYS dosyasındaki kayıt Windows Me altında bulunmaz. Bunun yerine BAŞLAT/PROGRAMLAR/DONATILAR/SİSTEM ARAÇLARI/SİSTEM BİLGİSİ komutunu kullanarak Sistem Bilgisi’ni çalıştırın. Şimdi ARAÇLAR/SİSTEM YAPILANDIRMA HİZMET PROGRAMI komutunu çalıştırın. Bunun sonucunda ekrana gelen penceredeki GELİŞMİŞ kartı üzerinde ek ayarlar bulunur. Buradaki HATALI KAPATMADAN SONRA SCANDISK DEVRE DIŞI KALSIN seçeneğini işaretleyin. İPUCU! Söz konusu değişiklik Windows 95/98 altında da Sistem Yapılandırma Hizmet Programı kullanılarak yapılabilir. TweakUI ile değişiklik Eğer Windows altında TweakUI aracını kullanıyorsanız Scandisk’in otomatik olarak çalışmasını bu araç yardımıyla da engelleyebilirsiniz. Bunun için Denetim Masası’ndaki TweakUI simgesine çift tıklayın ve ekrana gelen penceredeki BOOT kartını etkinleştirin. Daha sonra AUTORUN SCANDISK seçeneğinin değerini NEVER olarak değiştirin. TwekUI aracını TAMAM düğmesine tıklayarak kapattıktan sonra Scandisk artık otomatik olarak çalışmayacaktır.

461

Resim 14.16: Scandisk’in otomatik olarak çalıştırılması engellenmiş

14.3.23 Başlat düğmesinin nesne menüsündeki tüm komutlar kullanılamıyor Başlat düğmesinin nesne menüsündeki AÇ ve ARAŞTIR komutlarının seçilemez durumda olmasının nedeni TweakUI ayarlarından kaynaklanıyor olabilir. Eğer burada en azından bir sürücüyü devre dışı bıraktıysanız söz konusu komutların her ikisi de kullanılamaz. Bu komutları tekrar kullanabilmek için TweakUI aracını çalıştırın ve MY COMPUTER kartındaki tüm sürücüleri işaretleyin. Ancak bunun sonucunda daha önceden gizlediğiniz tüm sürücüler görünür olacaklardır. 14.3.24 Nesne menüsündeki komutları silmek İşletim sisteminin hayatı boyunca nesne menüsündeki YENİ alt menüsünün içeriği devamlı genişler. TweakUI aracının yardımıyla bu listeyi düzenleyebilirsiniz. Söz konusu alt menünün içeriği TweakUI ana penceresindeki NEW kartında listelenir. Buradaki öğelerden birinin önündeki işareti kaldırırsanız YENİ alt menüsünde görüntülenmez. İstediğiniz komutun tamamen kaldırılmasını sağlamak için de REMOVE düğmesine tıklamanız yeterli olacaktır. 14.3.25 Kısayol simgesindeki oku kaldırmak Örneğin, masaüstüne bir kısayol oluşturursanız eklenen yeni simgenin sol alt köşesinde görüntüyü bozan bir ok resmi bulunur.

462

Resim 14.17: Kısayol oku artık olmayacak

Eğer TweakUI aracı bilgisayarınızda kurulu ise söz konusu kısayol okundan kurtulmak için program ana penceresindeki EXPLORER kartını kullanabilirsiniz. Buradaki SHORTCUT OVERLAY başlığı altında bulunan NONE seçeneğini işaretleyin. 14.3.26 CAB dosyalarının içeriklerini tespit etmek Bozulmuş bir dosyayı değiştirmek için Windows kurulum CD’sindeki belirli bir dosyaya ihtiyaç duyulmasına rağmen söz konusu dosyanın hangi CAB dosyasına gizlendiğinin bilinmedi bir durumla hemen tüm Windows kullanıcıları karşı karşıya kalmıştır. Veya Windows’un standart olarak kurmadığı dosyaları açmayı hiç denediniz mi? Windows 98 altında bir dosyanın açılması görevini bir sistem aracı üstlenirken Windows 95 altında durum farklıdır. Bir arşiv dosyası görüntüleyici kullanarak belirli bir dosyayı tüm CAB dosyalarının (Windows 98 SE’de yaklaşık 60 tane vardır) içerisinde aramak yerine küçük bir Batch dosyası yazabilirsiniz. Bu belirlenen bir dosyayı otomatik olarak arar ve CAB dosyalarının içerisinde bulunan tüm dosyaların bir listesini oluşturur. Bu işlemi aşağıdaki gibi gerçekleştirebilirsiniz: 1. Not Defteri’ni kullanarak aşağıdaki içeriğe sahip bir Batch dosyası oluşturun:

463

for %%I in (%1\*.cab) to extract /d %%I %2 >> cablist.txt

2. Bu dosyayı CABVIEW.bat adı altında kaydedin. 3. Bu dosyanın kullanım biçimi aşağıdaki gibidir:
cabview [CAB dosyasının sürücü ismi] [Aranacak dosyanın ismi]

Örnek: Eğer Windows 98 SE CD’si f:\ isimli sürücüde bulunuyor ve tüm VXD dosyalarının listelenmesini istiyorsanız aşağıdaki ifadeyi çalıştırmalısınız:
Cabview f:\windows98 *.vxd

Arama sonucu cablist.txt dosyasında bulunur. Bu dosyanın içeriğini Not Defteri ile görüntüleyebilir ve editörün kendi arama fonksiyonunu kullanarak istediğiniz dosyayı bulabilirsiniz.

14.4 Windows’u geri yüklemek
Çalışma sırasında Kayıt Defteri veritabanının bir veya daha fazla dosyasını yanlışlıkla silebilir ve bunların hasar görmesine neden olabilirsiniz. Windows’un çalışması Kayıt Defteri veritabanına bağımlı olduğu için aşağıdaki hata mesajı ile karşılaşabilirsiniz. 14.4.1 Windows 9x/Me altında Kayıt Defteri veritabanını geri yüklemek 1. Geri yükleme teklifini kabul edin. Windows klasöründe normalde her iki dosyanın da yedekleri bulunur. Bu dosyaların isimleri Windows 95 altında USER.DA0 ve SYSTEM.DA0, Windows 98 altında ise eskiliklerine bağlı olarak RB000.CAB ile RBB004.CAB arasında değişir. Windows, bu yedekleri Kayıt Defteri veritabanını geri yüklemek için kullanır. 2. Ardından bilgisayarın yeniden başlatılması gereklidir. Kayıt Defteri veritabanını ERU ile geri yüklemek Bilgisayarın açılışı sırasında Kayıt Defteri veritabanı bulunamazsa “Windows başlatılıyor...” mesajının arından bir hata mesajı ekrana gelecektir. 1. Bu durumda bilgisayarınızı SADECE KOMUT İSTEMİ modunda çalıştırın. 2. Yedekleme disketlerini sürücüye yerleştirin ve ERU.EXE programını çalıştırın. Program çalıştırıldıktan sonra konfigürasyon dosyaları sabitdiskinize kopyalanır.

464

Kayıt Defteri veritabanının COPY komutuyla geri yüklenmesi Kayıt Veritabanı dosyalarının yedeklerini COPY komutunu kullanarak da geri yükleyebilirsiniz. 1. Bunun için ilk olarak ATTRIB komutunu kullanarak her iki dosyanın da, kopyalanabilmeleri için “Gizli” öz niteliğini kaldırın. Bunun için aşağıdaki ifadeyi DOS komut satırında çalıştırmanız yeterli olacaktır.
ATTRIB -H A:\*.DAT [Enter]

2. Kayıt Defteri veritabanlarını Windows klasörüne kopyalayın. 3. Kopyalanan dosyaların özniteliklerinin şimdi “Gizli” olarak değiştirilmesi gereklidir. Bunun için aşağıdaki ifadeleri (klasörleri kendi bilgisayarınıza uygun olarak değiştirdikten sonra) DOS komut satırında çalıştırmanız yeterli olur. Bunun sonucunda Windows 95 bir dahaki sefer sorunsuz bir şekilde açılır.
ATTRIB +H C:\WINDOWS\USER.DAT [Enter] ATTRIB +H C:\WINDOWS\SYSTEM.DAT [Enter]

Eğer şu ana kadar yapmadıysanız Kayıt Defteri veritabanını yedeklemelisiniz. Bu işlemi nasıl yapabileceğiniz 1.3 numaralı bölümde anlatılmıştır. Eğer Kayıt Defteri veritabanının yedek dosyaları da bir şekilde zarar görürse Windows’u yeniden yüklemek zorunda kalabilirsiniz. Windows 98/Me Kayıt Defteri veritabanını geri yüklüyor Windows 98/Me, ERU isimli araca sahip değildir. Bu işletim sistemi söz konusu programın yerine Scanreg aracına sahiptir. Bilgisayar yeniden başlatılırsa ve Kayıt Defteri veritabanında bir hata tespit edilirse Windows bunu kullanıcıya bildirir ve bilgisayarın yeniden başlatılmasını ister. Sistem yeniden başlatılırken Regedit programının DOS versiyonu çalıştırılır ve Kayıt Defteri dosyaları geri yüklenirler. Ardından bilgisayar, düzeltilmiş Kayıt Defteri veritabanı ile Windows altında çalıştırılır. Windows Kayıt Defteri veritabanını geri yükleyemiyor Bu durumda, üzerine Kayıt Defteri veritabanının yedeklerinin kopyalamış olduğunu ilk yardım disketini elinize almalısınız. Şimdi Extract.exe programının yardımıyla Kayıt Defteri veritabanını geri yükleyebilirsiniz. Disketi sürücüsüne takın ve DOS komut satırında aşağıdaki ifadeyi çalıştırın:
extract /l c:\windows rb001.cab *.dat

465

Yukarıdaki örnekte extract.exe dosyası disket üzerindedir, hedef klasör olarak c:\windows kullanılmıştır, yedek kopyanın ismi rb001.cab’dir ve .DAT uzantısına sahip tüm dosyaların (yani User.Dat ve System.Dat) geri yüklenmeleri gereklidir. Yukarıdaki ifadeyi, kendi sisteminizde extract.exe dosyasının bulunduğu yere ve yedek dosyanın ismine uygun şekilde değiştirmelisiniz. DİKKAT! Eski yedek kopyalarında bazı uygulamaların ve sürücülerin yeniden yüklenmek zorunda olduğuna dikkat etmelisiniz. Bu nedenle Kayıt Defteri’ni sistemde yapacağınız değişikliklerden önce ve başarıyla sonuçlanan değişikliklerin ardından düzenli bir şekilde yedeklemelisiniz. Ayrıca yapılan değişikliklerin kaydının disket üzerindeki bir metin dosyasında tutulmasında fayda vardır. 14.4.2 Windows Me altında Sistem Geri Yükleme’yi kullanmak Eğer yeni bir donanım bileşeni veya sürücü yüklendikten sonra sorun çıkarsa Windows Me, sistemin eski, çalışır durumdaki bir konumunu geri yükleyerek işletim sistemini çalışır hale getirir. Sorunlu durumlarda sistem noktaları bulunabilmesi için bazı şeylere dikkat edilmelidir. Bu konuda daha ayrıntılı bilgi için 1.3 numaralı “Sistem ve Konfigürasyon bilgileri için optimum güvenlik” başlığına bakabilirsiniz. DİKKAT! Sistem, eski bir geri yükleme noktasına geri döndürüldüğünde daha yeni olan tüm geri yükleme noktaları da silinir! 1. Sistem Geri Yükleme aracını BAŞLAT/PROGRAMLAR/DONATILAR /SİSTEM ARAÇLARI/SİSTEM GERİ YÜKLEME komutunu kullanarak çalıştırın. 2. Ekrana gelen penceredeki BİLGİSAYARIMI ÖNCEKİ BİR ZAMANDAN GERİ YÜKLE seçeneğini işaretleyin ve İLERİ düğmesine tıklayın. 3. Takip eden pencereden istediğiniz bir geri yükleme noktasını seçin. Ekrandaki takvimdeki kalın yazılı günlerde geri yükleme noktaları vardır. Ayın yanındaki ok tuşlarını kullanarak aylar arasında günlerin yanındaki ok tuşlarını kullanarak da aylar arasında gezinebilirsiniz.

466

Resim 14.18: Burada geri yükleme noktası seçilmiş

4. Doğru geri yükleme noktasını bulduktan sonra İLERİ düğmesine tıklayın.

Resim 14.19: Windows bir güvenlik mesajı ekrana getirir

5. Ekrana gelen ve çalışan tüm programları kapatmanızı isteyen uyarı penceresini TAMAM düğmesine tıklayarak kapatın. Biraz önce seçtiğiniz bilgileri şimdi yeniden ekrana getirilirler. 6. Windows’un sistem restorasyonuna başlaması için İLERİ düğmesine tıklayın. İşlem sonunda Windows kapatılacak ve bilgisayar yeniden başlatılacaktır. 7. Windows yeniden başlatıldığında sistem geri yükleme işlemi sona erer. Şayet sistem geri yüklemesinden memnun kalmadıysanız bu işlemi geri alabilirsiniz. Bunun için Sistem Geri Yükleme programını yeniden başlatın ve SON YÜKLEMEYİ GERİ AL seçeneğini işaretledikten sonra İLERİ düğmesine tıklayın.

467

8. Sistemde yapılan son değişiklikler şimdi geri alınır. 14.4.3 Windows 2000 ve geri yükleme konsolu Açılış menüsünden geri yükleme Sistem henüz açılırken [Ctrl] veya [F8] tuşuna basın. Ardından ekrana gelen açılış menüsündeki EN SON İYİ YAPILANDIRMA seçeneğini çalıştırın. Yüklenen yeni bir donanım veya sürücü güncellemesinin Windows 2000’in açılışını engellemesi bu sayede çözüme kavuşturulabilir. Aslında bu durumda sadece “HKEY_LOCAL_MACHINE\System\CurrentControlSet” anahtarı değiştirilir. Eğer sorun Kayıt Defteri’ndeki başka bir anahtardan kaynaklanıyorsa bu yöntem çözüm sunmayacaktır. İlk yardım kurtarma konsolu ile geri yükleme Bu yöntem de sorun çözümü için sınırsız imkanlara sahip değildir. Bu, genellikle daha çok probleme neden olur. Bu yöntemde \WINNT\Repair klasörünün bir kopyası geri yüklenir. Bu dosya Windows 2000’in ilk kurulumunda oluşturulur ve genellikle kullanılamayacak kadar eskidir. Kayıt Defteri veritabanının manuel geri yüklenmesi Windows 2000 altında sistemi geri yüklemek için uygulanabilecek en güvenli yöntem dosyaların manuel olarak yüklenmesidir. Bu sayede geri yükleme yöntemine kıyasla daha güncel ve işlevsel bir yedekleme kullanılır. Bunun için gerekli tek şart Kayıt Defteri’nin NTBACKUP.EXE yedekleme programı kullanılarak yedeklenmiş olmasıdır. 1. Windows 2000’i kurulum CD’si veya açılış disketini kullanarak başlatın. Bunun sonucunda kurulum programının karşılama penceresi ekrana gelir. Tamir seçeneklerine ulaşabilmek için burada [R] tuşuna basın. 2. Tamir işleminin geri yükleme konsolu kullanılarak gerçekleştirilmesi için şimdi [C] tuşuna basın. Şimdi ekrana gelen Windows 2000 kurulumlarının listesinden istediğiniz öğenin numarasını (normalde sadece bir kayıt bulunur) seçin ve [Enter] tuşuna basın. 3. Sisteme dahil olabilmek için yönetici parolasını girin. Şimdi Windows sistem, normalde \WINNT klasörüne erişebilirsiniz. 4. Şimdi “cd system32\config” komutunu kullanarak Kayıt Defteri bilgilerinin bulunduğu dizine geçin. 5. DEFAULT, SAM, SECURITY, SOFTWARE ve SYSTEM dosyalarının yedek kopyasını oluşturmak için “copy <dosyaismi> <dosyaismi>.old” komutunu çalıştırın.

468

6. Beş Kayıt Defteri dosyasını Backup klasöründeki yedekleri ile değiştirmek için “copy \winnt\repair\regback\<dosyaismi> <dosyaismi>” komutunu çalıştırın. 7. Geri yükleme konsolunu kapatmak için “exit” komutunu çalıştırın ve Windows 2000’i yeniden başlatın. 14.4.4 Windows 2000’i acil durum onarım süreci ile tamir etmek 1. Windows 2000’i kurulum CD’si veya açılış disketini kullanarak başlatın. Bunun sonucunda kurulum programının karşılama penceresi ekrana gelir. Tamir seçeneklerine ulaşabilmek için burada [R] tuşuna basın. 2. Acil durum onarım sürecini başlatmak için [R] tuşuna basın. [M] tuşuna basarak ilerleyebilirsiniz. Ayrıca tüm tamir seçeneklerinin otomatik olarak çalıştırılması yani HIZLI ONARIM istenmeyen sonuçların ortaya çıkmasına neden olabilir. 3. Şimdi ekrana gelen pencerede üç seçenek bulunur. BAŞLANGIÇ ORTAMI DENETLE seçeneğinde Windows 2000’in açılması ile ilgili tüm sistem dosyaları (örneğin NTLDR ve BOOT.INI) kontrol edilir. WINDOWS 2000 SİSTEM DOSYALARINI DOĞRULA ise tüm sistem dosyalarını kontrol eder. Şayet dosyanın orijinal versiyonu bulunamazsa Windows 2000 tespit edilen dosyayı orijinali ile değiştirmek isteyip istemediğinizi sorar. ONYUKLEME KISMINI İNCELE seçeneği ise açılış sektörünün NTLDR dosyası ile bağlı olup olmadığını kontrol eder. Aksi takdirde açılış sektörü yeniden oluşturulur. 4. Bu seçeneklerden istediklerinizi seçin ve geri yükleme işlemindeki bir sonraki adıma geçmek için DEVAM ET satırını seçin. 5. Şimdi, daha önceden oluşturduğunuzu varsaydığımız ilk yardım disketini sürücüye yerleştirin ve [Enter] tuşuna basın. Şayet disket yoksa [S] tuşuna basarak diskiniz üzerinde bulunan Windows 2000 kurulumlarının aranmasını sağlayın. 6. Windows, işaretlediğiniz seçeneklere bağlı olarak sistem dosyalarındaki değişiklikleri bildirir.Şimdi bu dosyayı korumak veya bunu ve değişmiş tüm dosyaları kurulum CD’sindeki orijinalleri ile değiştirme imkanına sahipsiniz. 7. Tamir işlemi sona erdikten sonra bilgisayar otomatik olarak yeniden başlatılır. 14.4.5 XP altında sistem geri yükleme Sistemin daha önceden belirlenmiş bir geri yükleme noktası yardımıyla yeniden yüklenmesi Windows Me ile benzer şekilde gerçekleştirilir.

469

1. BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutunu kullanarak ÇALIŞTIR penceresini açın. Ekrana gelen penceredeki Aç kutusuna msconfig yazın ve TAMAM düğmesine tıklayın. 2. SİSTEM GERİ YÜKLEME’Yİ BAŞLAT düğmesine tıklayın. BİLGİSAYARIMI ÖNCEKİ BİR ZAMANDAN GERİ YÜKLE seçeneğini işaretleyin ve İLERİ düğmesine tıklayın. 3. Aradığınız geri yükleme noktasını şimdi ekrana gelen takvimden seçtikten sonra İLERİ düğmesine tıklayın. Seçiminizi, takip eden penceredeki İLERİ düğmesine tıklayarak onaylamalısınız. 4. Windows XP şimdi kapatılır. Ardından kullanıcı isminizi seçin ve Windows XP geri yüklemeyi tamamladığını bildirene kadar bekleyin. Son olarak TAMAM düğmesine tıklayın. 5. Eğer geri yükleme sonrasında sorunla karşılaşırsanız SON YÜKLEMEYİ GERİ AL seçeneğini kullanarak en son sistem geri yükleme işlemini geri alabilirsiniz. 14.4.6 Hasarlı Windows XP Kayıt Defteri’ni onarmak Windows XP, Kayıt Defteri’nin hasar görmesi nedeniyle çalışmayı ret ederse kurtarma konsolu sorunu çözmenizde yardımcı olabilir. Bu konsola Windows’u XP kurulum CD’sini kullanarak çalıştırdıktan sonra [F10] tuşuna basarak ulaşabilirsiniz. Kurtarma konsolunu, eğer Windows hala çalışır durumdayken yüklediyseniz alternatif olarak açılış menüsünü kullanarak da çalıştırabilirsiniz. Kurulum hakkında daha ayrıntılı bilgi için bir numaralı bölüme göz atabilirsiniz. DİKKAT! Kurtarma konsolunu kullanarak tüm dosya ve klasörlere ulaşabilmek için Windows henüz çalışır durumda iken Denetim Masası’ndaki YÖNETİMSEL ARAÇLAR/YEREL GÜVENLİK İLKESİ/YEREL İLKELER/GÜVENLİK SEÇNEKLERİ altındaki KURTARMA KONSOLU: DİSKET KOPYALAMA İLE TÜM DİSKET SÜRÜCÜ VE KLASÖRLERE ERİŞİME İZİN VER seçeneğini etkinleştirmiş olmalısınız. 1. Bilgisayarı başlatın ve açılış menüsündeki MICROSOFT WINDOWS XP KURTARMA KONSOLU kaydını seçtikten sonra [Enter] tuşuna basın. 2. Windows, şimdi kurtarma konsolunu metin modunda çalıştırır. Şayet birden fazla Windows kurulumuna sahipseniz kurtarmak istediğinizi seçin ve [Enter] tuşuna basın. Şimdi yönetici parolasını girmelisiniz. Şayet SAM dosyası hasar gördüyse tüm kullanıcılar silinir ve tabii ki yönetici parolasına da ulaşılamaz.

470

3. Windows şimdi DOS komut satırını ekrana getirir. Tüm klasörlere erişebilmek için “set AllowAllPath=true” ifadesini çalıştırın. 4. Bilgi girerken Wildcards karakterlerini kullanabilmek için de “set AllowWildCards=true” ifadesini de çalıştırın. Artık “copy repair\<Dosyaİsmi> system32\config” komutunu kullanarak Kayıt Defteri veritabanını oluşturan beş dosyayı (SAM, SAECURITY, SOFTWARE, SYSTEM, DEFAULT) kopyalayabilirsiniz. Ayrıca ntuser.dat ve UsrClass.dat dosyalarını da aynı şekilde sisteminize uygun \Documents and Settings\<Kullanıcıİsmi> veya \Documents and Settings\<Kullanıcıİsmi> \Application Data\Microsoft\Windows kullanıcı klasörlerine kopyalayın 5. Kurtarma konsolunu kapatmak için exit komutunu çalıştırdığınızda Windows XP yeniden başlatılacaktır. İPUCU! Sistem dosyalarının geri yüklenmesi bir Batch dosyası yardımıyla otomatikleştirilebilir. Bu dosyanın uzantısı .bat olmak zorunda değildir ve “batch <Dosyaİsmi> komutu kullanılarak çalıştırılabilir.

14.5 Windows hata mesajları
14.5.1 Koruma hatası verildi veya bilgisayar çöktü Eğer sorunuzun cevabını kitabın bu bölümünde bulamazsanız lütfen üçüncü bölüme bir kez daha göz atın. O bölümde güvenli bir sistem için daha ayrıntılı bilgilere ulaşabilirsiniz. PCI ekran kartı yüklendikten sonra koruma hatası verildi Eğer bir AGP sisteminde PCI ekran kartı kullanıyorsanız ekran kartı sürücüsü kurulduktan veya hemen ardından bilgisayar yeniden başlatıldıktan sonra bir koruma hatası ile karşılaşabilirsiniz. Cihazın tanınması esnasında VGARTD: Windows Koruma Hatası mesajı karşınıza çıkarsa bilgisayarı yeniden başlatmalısınız. Bilgisayarınızı istediğiniz kadar yeniden başlatabilirsiniz ancak bu hata mesajı her zaman karşınıza çıkacaktır. VGARTD.VXD dosyası bir AGP ekran kartı için gereklidir yani PCI kartları için bir geçerliliği yoktur. Bu dosyanın yüklenmesi aşağıdaki şekilde engellenebilir. 1. \Windows\System klasöründe bulunan VGARTD.VXD dosyasını silin. 2. Bilgisayarı yeniden başlatın. Bilgisayar açılırken bu sefer söz konusu dosyanın bulunamadığına dair bir hata mesajı ekrana gelir.

471

3. BAŞLAT/ÇALIŞTIR/Regedit/Tamam komutunu kullanarak Kayıt Düzenleyicisi’ni çalıştırın. Kayıt Defteri’nde VGARTD.VXD dosyasına ait kayıtları arayın ve bulduklarınızın hepsini silin. 4. Bilgisayar yeniden başlatıldıktan sonra sorunsuz bir şekilde çalışmaya devam etmelidir. Windows 2000 AMD bilgisayarlarda çöküyor Windows bazı ekran kartlarının eski sürücüleri (Nvidia, GeForce, Matrox G400) ile sorunlar yaşayabilir. Large Pages (büyük sayfalar) kullanımından kaynaklanan bu sorunu Windows 2000’in söz konusu özelliği kullanması engellenerek ortadan kaldırılabilir. Ancak www.amd.com/products/cpg/athlonduron/amd_win2k_patch.html internet adresinden bu sorunu çözen bir Kayıt Defteri yaması temin edebilirsiniz. 14.5.2 “Yetersiz yığın sayfası” hata mesajı Hafıza, 32 Bit cihaz sürücüleri için Windows 9x altında yığın sayfaları biçiminde rezerve edilir. Eğer yukarıdaki hata mesajını alırsanız yığın sayfalarının sağını arttırmanız gerekir. Bu sayıyı SYSTEM.INI dosyasındaki bir kayıt yardımıyla arttırabilirsiniz. 1. BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutu ile ekrana gelen penceredeki Aç kutusuna Sysedit yazın ve Tamam düğmesine tıklayarak Sistem Konfigürasyon Editörü’nü çalıştırın. 2. SYSTEM.INI dosyasının görüntülendiği pencereyi etkinleştirin, [386Enh] bölümünü arayın ve bunun sonuna MinSPs=4 satırını ekleyin. 3. DOSYA/KAYDET komutunu kullanarak yaptığınız değişikliği kaydedin ve editörü kapatın. Bilgisayar yeniden başlatıldıktan sonra daha çok yığın sayfası kullanılabilecektir. 14.5.3 “0E has occurred at 0028:xxxx in VXD IOS(04)” hata mesajı Bu hata mesajı Soundblaster 16 sürücüsünden kaynaklanır. \Windows\system\iosubsys\ klasöründe bulunan sb16.vxd dosyasının ismini örneğin sb16.old olarak değiştirin. Söz konusu hata mesajı bundan sonra ekrana gelmemelidir.

14.6 Internet ve sorunları
Internet bağlantısı sırasında bilgisayar çöküyor Bilgisayarınız etkin bir internet bağlantısı sırasında aşağıdaki hata mesajı ile çöküyorsa TCP/IP istemcisini güncellemelisiniz.
Fatal exception 0E at 0028:<herhangi bir adres>

472

in VxD NDIS(01)+000041AE. This was called from 0028:<herhangi bir adres> in VxD NDIS(01)+0000D7C.

Internet bağlantısını sağlayan TCP/IP modülü, geçersiz bir veri paketi alındığı için çökmüştür. Microsoft’un uygun güncellemesi ile söz konusu sorun ortadan kaldırılabilir. Bu güncellemeyi Microsoft’un internet sayfasında vtcpup.exe adı altında bulabilirsiniz. 14.6.1 Web sayfalarını resimleriyle kaydetmek İlginç web sayfalarını ileride çevrimdışı olarak okuyabilmek ve bağlantı masraflarını arttırmak için bilgisayarınıza kaydetmek isteyebilirsiniz. Eğer bir web sayfasını gelişmiş seçenekleri kullanarak kaydetmezseniz browserınız sayfa üzerindeki resimleri göz ardı edecektir. Bu durumu değiştirmek için aşağıdaki işlemleri uygulayın: Netscape Navigator 1. Netscape Navigator altında DOSYA/SAYFA DÜZENLE komutunu kullanarak Composer programını çalıştırın. 2. Artık DOSYA/FARKLI KAYDET komutunu kullanarak sayfayı kaydedebilirsiniz. Bunun sonucunda üzerinde tüm resimler internet sayfası ile aynı klasöre kaydedilir. Internet Explorer Microsoft’un browserında ise en azından 4.0 versiyonunun ve Frontpage Express programının sisteminizde kurulu olması gereklidir. 1. Internet sayfasını DÜZEN/SAYFA komutunu kullanarak FrontPage Express altında yükleyin. 2. Sayfayı DOSYA/FARKLI KAYDET komutunu kullanarak kaydedebilirsiniz. Bunun sonucunda ekrana gelen iletişim penceresindeki DOSYA OLARAK seçeneğini işaretledikten sonra saklama yerini ve ismini belirleyebilirsiniz. 3. Sayfa üzerinde bulunan resimleri kaydetmek isteyip istemediğiniz sorulur. HEPSİ düğmesine tıklarsanız internet sayfasındaki tüm resimleri HTML sayfası ile aynı klasöre saklanır. Eğer her resmi ayrı ayrı kaydetmek isterseniz her biri için ayrı bir klasör belirleyebilir ve dosya isimleri belirleyebilirsiniz. Bu durumda ilgili bağlantılar ise HTML dosyasına otomatik olarak eklenir. 14.6.2 Internete kaydolmayı hızlandırmak Bir internet bağlantısı kurulmak istendiğinde Windows ilk olarak kullanıcı ismi ve parolasını gönderir. Windows ancak sunucunun ikinci sorgusunda

473

kaydolmak için, sizin tarafınızdan girilen, gerekli kullanıcı bilgilerini gönderir. Söz konusu ölü zamanı ise aşağıdaki şekilde kısaltabilirsiniz. 1. BİLGİSAYARIM penceresini kullanarak Çevirmeli Ağ klasörünü etkinleştirin. 2. Değişiklik yapmak istediğiniz bağlantının simgesine sağ tuşla tıklayın ve açılan nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. 3. Şimdi SUNUCU TÜRLERİ kartı üzerindeki AĞA OTURUM AÇ seçeneğindeki işareti kaldırın.

14.7 DOS programlarının DOS penceresindeki sorunları
DOS uygulamaları Windows 95 altında normalde sorunsuz çalışırlar. Ancak bir DOS programının sistem kaynaklarını yoğun bir şekilde kullanması ile sorunlar ortaya çıkabilir. Bu durum özellikle oyunlarda program çalışması veya animasyonların oynatılmasında dikkat çeker. MS DOS modu ayarları Bu sorun karşısında program özelliklerini kullanarak ayarlayabileceğiniz DOS modu yardımcı olabilir. 1. Farenin sağ tuşunu kullanarak program simgesine tıklayın. 2. Ekrana gelen nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın ve PROGRAM kartını etkinleştirin. 3. DOS modu ayarlarına ulaşmanızı sağlayan GELİŞMİŞ düğmesi burada bulunur. 4. Buradan DOS modunu etkinleştirin. Windows, bu çalışma modundan hafıza üzerinden neredeyse tamamen çekilir, MS-DOS’un bir gerçek mod kopyasını belleğe kopyalar ve hemen tüm sistem kaynaklarının kullanımını DOS programına bırakır. Bu iletişim penceresini kullanarak ayrıca özel bir CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT konfigürasyonu oluşturabilirsiniz. Eğer kullandığınız DOS programı, diğer DOS programlarından farklı sürücü ve ayarlara ihtiyaç duyuyorsa bu imkan özellikle kullanışlı olacaktır. Bu, daha önceki açılış disketi problemleriyle kıyaslandığı zaman oldukça çık bir çözümdür. Söz konusu ayarlar ise bir PIF dosyasında saklanır.

474

Ekran koruyucusunu devre dışı bırakmak Grafik modunda çalışan ve tam ekran boyutunda çalıştırılan DOS uygulamalarında ise başka bir sorun ortaya çıkabilir. Eğer program özellikleri kullanarak Windows’un ekran koruyucusu devre dışı bırakılmadıysa söz konusu ekran koruyucusu çalıştığı zaman görüntüde bozulmalar yaşanabilirsiniz. 1. Program özellikleri penceresindeki DİĞER kartını etkinleştirin. 2. Buradaki ÖNALAN boşluğu altında bulunan EKRAN KORUYUCU ÇALIŞSSIN seçeneğindeki işareti kaldırın.

Resim 14.20: Ekran koruyucunun devre dışı bırakılması

Grafik modunu kullanan DOS programlarının bundan sonra sorunsuz bir şekilde çalışması gereklidir. Windows’un algılanmasını önlemek Bazı DOS programları sorunsuz bir şekilde çalışabilmeleri için kendileri çalışmadan önce Windows’un kapatılmış olmasını isterler. Bu durum Windows 95 altında ortaya çıkmaz. Daha önceki Windows versiyonlarında karşılaşılan sorunlar, bu tür DOS programlarının ayrı bir DOS penceresinde çalışmaları sağlanarak ortadan kaldırılmıştır. DOS programının Windows’u algılaması yazılımsal olarak gerçekleştirilebilir ve Windows 95 tarafından engellenebilir. Bunun için ilk

475

olarak, ileride programın çalıştırılması için mutlaka kullanılması gereken, bir kısayol oluşturulmalıdır. 1. Gezgini çalıştırın ve DOS programının çalıştırılabilir dosyasını seçin. 2. Bu dosyayı farenin sol tuşunu kullanarak masaüstüne taşıyın. 3. Masaüstünde oluşan bu yeni simgeye farenin sağ tuşunu kullanarak tıklayın. 4. Ekrana gelen nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın ve takip eden penceredeki PROGRAM kartını etkinleştirin. 5. Buradaki MS-DOS PROGRAMLARININ WİNDOWS’U ALGILAMASINI ENGELLE seçeneğini işaretleyerek Windows’un algılanmasını devre dışı bırakın. Söz konusu DOS programı bundan sonra Windows’un varlığından haberdar olmayacak ve bir DOS penceresinde sorunsuz bir şekilde çalışmaya devam edecektir. Eğer bundan sonra da sorun yaşamaya devam ederseniz programı MS-DOS modunda çalıştırmalısınız.

Resim 14.21: Windows’un algılanmasını engellemek

476

Görev Çubuğu kayboldu Windows Masaüstünde fare ile çalışırken görev çubuğunun kaybolmasına yanlışlıkla neden olabilirsiniz. Ancak bu çubuğun daha sonra yeniden ekrana getirilmesi, fare ile ulaşılamadığı için tahmin ettiğinizden daha zor olabilir. 1. İlk olarak Başlat kombinasyonunu uygulayın. Menüsü’nü açmak için [Ctrl]+[Esc] tuş

2. Şimdi Başlat Menüsü’nü kapatmak için sadece [Esc] tuşuna basın. Bu işlem sonucunda görev çubuğu seçilecektir. 3. Eğer bu durumda [Alt]+[Space] tuş kombinasyonunu uygularsanız ekrana gelen nesne menüsündeki BOYUT komutunu çalıştırabilirsiniz. Görev çubuğunun büyüklüğünü artık istediğiniz gibi değiştirebilirsiniz. Windows kısayollarını MS-DOS penceresinde engellemek DOS programlarını Windows altında tam ekran boyutunda kullanıyorsanız Windows için geçerli bir tuş kombinasyonu uyguladığında programın çalışması kesilecektir. Bu tuş kombinasyonlarının kullanılmasını program özelliklerinden engelleyebilirsiniz. 1. Söz konusu DOS dosyasını farenin sağ tuşunu kullanarak seçin ve ekrana gelen nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. 2. Şimdi DİĞER kartını etkinleştirin. Söz konusu kısayol tuşlarını WINDOWS KISAYOL TUŞLARI başlığı altından devre dışı bırakabilirsiniz. Ancak bu yöntem özel Windows tuşlarına sahip bir Windows klavyesi için geçerli değildir. Söz konusu tuşlar hala etkindirler. Microsoft, bunun için web sayfasında MS-DOS programları için kendinden açılabilir bir EXE dosyası olan “Windows Logo Key Control” aracını sunuyor. Bu arşiv açıldıktan sonra Windows kurulumu üzerinden doswinky.inf dosyası çalıştırılır. Programı kullanabilmek için aşağıdaki adımları takip etmelisiniz: 1. Söz konusu program simgesini farenin sağ tuşunu kullanarak seçin ve özellikler penceresini açın. 2. Artık DİĞER kartını kullanarak [Ctrl]+[Esc] tuş kombinasyonunu devre dışı bırakabilirsiniz. Böylece DOS programı çalıştırıldığında Windows logolu tuşlar da devre dışı kalacaklardır.

14.8 MS-DOS modunda program çalıştırırken çıkan sorunlar
Bir programın DOS komut satırında çalıştırılması kadar basit bir işlem çeşitli hata mesajlarının ekrana gelmesine neden olabilir. Bunların nedenleri genelde çok basittir ancak kimse kullandığı işletim sistemini çok iyi bilmek

477

zorunda değildir. Bu nedenle karşılaşabileceğiniz muhtemelen sorunlara burada ışık tutacağız. Komut veya dosya ismi bulunamadı Bu hata mesajı, her kullanıcı bir çok defa karşılaştığı için hata mesajı listesinin bir numarasında yer alır. Bu sorunun nedeni, en kötü ihtimalle o an dahil olduğunuz klasörde bulunmayan bir programın çağrılmasıdır. Bu durumda, sadece bir dikkatsizlik hatası söz konusu olduğu için bir çok kullanıcı kendisine yardımcı olabilir. İşletim sistemi ile seyrek veya daha az direkt temas içerisinde olan kullanıcılar ise çalıştırmak istedikleri programın disk üzerinde bulunduğundan emin oldukları zaman şaşırabilirler. Eğer dosyanın ismini yanlış yazmadıysanız söz konusu dosyanın başka bir klasörde bulunması gereklidir. Bu durumda DOS’un sadece içerisinde bulunulan klasörü aradığını da göz önünde bulundurmalısınız. Eğer çalıştırılmak istenen dosya bu klasörde bulunamazsa AUTOEXEC.BAT dosyasındaki PATH satırı ile belirtilen klasörler aranır. Ancak bu hata mesajı söz konusu dosyanın belirtilen bu klasörler içerisinde de olmadığı anlamına gelir. DOS, çalıştırmak istediğiniz dosyayı bu nedenle bulamaz ve yukarıdaki hata mesajını ekrana getirir. Programı çalıştırabilmek için ilk olarak içerisinde bulunduğu klasörü etkinleştirmeli ve dosyayı yeniden çağırmalısınız. Eğer bu program ile çok sık çalışıyorsanız bulunduğu klasörün konumunu PATH satırına eklemelisiniz. Bu sayede hata mesajının ileride ekrana gelmesini engelleyebilirsiniz ve programı her çalıştırmak istediğinizde bulunduğu klasörü etkinleştirmek zorunda kalmazsınız. 1. Herhangi bir metin editörünü kullanarak AUTOEXEC.BAT dosyasını etkinleştirin. 2. Programın bulunduğu klasör C:\DOSPROGS\DPAINT ise PATH satırını aşağıdaki şekilde genişletmelisiniz.
PATH C:\;...;C:\DOSPROGS\DPAINT

3. Gerekli değişiklikleri yaptıktan sonra AUTOEXEC.BAT dosyasını kaydedin ve bilgisayarınızı yeniden başlatın. Belirttiğiniz klasör bundan böyle DOS’un atayacağı yerler arasında bulunacaktır. Yetersiz bellek Bu durumda gerçekten hafızayı çok kullanan bir program söz konusudur veya DOS açılış dosyalarınız bilgisayarın belleğinden maksimum boş alan kullanabilecek şekilde optimize edilmemişlerdir. Bu durumda sürücü ve yerleşik programların hafızanın UMB alanına yüklenebilmeleri ve bunun sonucunda değerli DOS hafızanın en iyi şekilde kullanılabilmesi için EMM386.EXE hafıza yöneticisini CONFIG.SYS dosyasında çalıştırmalısınız.

478

1. CONFIG.SYS.dosyasını bir editör yardımıyla açın ve HIMEM.SYS kaydının bulunduğu satırın altın aşağıdaki ifadeyi ekleyin:
DEVICE=C:\WINDOWS\EMM386.EXE NOEMS

2. Bunu takip eden ve DEVICE=... şeklindeki tüm satırları, sürücülerin üst hafıza birimine yüklenmeleri için DEVICEHIGH=... olarak değiştirin. 3. UMB alanın kullanılabilmesi için son olarak aşağıdaki satırı da ekleyin:
DOS=HIGH,UMB

Örneğin, CONFIG.SYS dosyası aşağıdaki gibi görünebilir:
DEVICE=C:\WINDOWS\HIMEM.SYS DEVICE=C:\WINDOWS\EMM386.EXE NOEMS I=B000-B7FF DEVICEHIGH=C:\TREIBER\CDROM\MTMCDE.SYS ... COUNTRY=049,850,C:\WINDOWS\COMMAND\COUNTRY.SYS DOS=HIGH,UMB

Include parametresinin I=B000-B7FF yardımıyla bir renkli ekran kartının, mono krom ekran kartları için ayrılan 32 KByte’lık video hafıza alanına ek olarak UMB’nin de kullanılmasına izin verir. AUTOEXEC.BAT dosyasının da MS-DOS modu için optimize edilmesi gereklidir. Bunun için sadece yerleşik programların LOADHIGH komutu (LH) kullanılarak üst alana yüklenmesi yeterli olur. Böylece örnek bir AUTOEXEC.BAT aşağıdaki gibi görünebilir:
@ECHO OFF LH C:\WINDOWS\COMMAND\DOSKEY.COM /BUFSIZE=256 LH C:\WINDOWS\COMMAND\MSCDEX.EXE ... LH C:\TREIBER\MOUSE\MOUSE.COM LH C:\WINDOWS\COMMAND\KEYB GR PROMPT $P$G

Bu şekilde optimize edilen MS-DOS modu açılış dosyaları çalıştırılabilir programlar için daha büyük DOS hafıza alanı sağlayacaklardır. Yanlış DOS versiyonu Daha yeni bir DOS versiyonu altında daha eski versiyonuna ait olan bir DOS programı çalıştırdığınız zaman bu hata mesajı ile karşılaşabilirsiniz. Program, kurulu olan işletim sisteminin versiyonunu kendisi kontrol eder ve tespit ettiği versiyon numarası gerekenden daha büyük olursa bu hata mesajını verir. Özellikle cihaz ile beraber sunulan sürücü disketinde bulunan CD-ROM sürücüsü MSCDEX.EXE bu hata mesajının ortaya çıkmasına neden olabilir.

479

Sürücünün DOS versiyonu bilgisayarınızda yüklü olan işletim sisteminin versiyonun hiçbir şekilde daha eski olamaz. Bu hata mesajı ile CD-ROM sürücüsünü kurduktan sonra AUTOEXEC.BAT dosyasındaki MSCDEX.EXE çalıştırıldığı zaman muhtemelen karşılaşabilirsiniz. Ancak belirli bir DOS versiyonunu şart koşan eski program ve sürücüler de sorun çıkmasına neden olabilirsiniz. Eğer kullandığınız uygulama eksiksiz programlandıysa benzeri bir hata mesajı ile karşılaşabilirsiniz. Bu durumda programı güncellemeyi denemeli veya SETVER programını kullanmalısınız. SETVER, belirli DOS versiyonlarında çalıştırılması gereken programların isimlerinden oluşan bir liste hazırlar. Sorun çıkartan programı SETVER listesine ekleyin ve daha sonra programın çalışması için gerekli DOS versiyonunu belirtin. Eğer sorun çıkartan programın ismi, örneğin TEXTER.EXE ise ve sadece DOS 5.00 altında çalışmak istiyorsa DOS komut satırına aşağıdaki ifadeyi girin:
SETVER [Sürücü:Yol\]TEXTER.EXE 5.00

Bu sayede TEXTER.EXE çalışmak istediği DOS versiyonu ile beraber listeye eklenir. Ancak bunun ileride sorunsuz bir şekilde çalışabilmesi için aşağıdaki satırlardan birinin CONFIG.SYS dosyasına eklenmesi gereklidir. DOS, ancak bu şekilde programı doğru versiyonunda çalıştırabilir:
DEVICE=C:\WINDOWS\SETVER.EXE DEVICEHIGH=C:\WINDOWS\SETVER.EXE

Yol bilgisindeki geçersiz sürücü ismi Bu sorunun çalıştırılmak istenen programla direkt ilgisi yoktur. Bu durumda AUTOEXEC.BAT dosyasındaki PATH satırındaki arama konumlarını girerken sistemde varolmayan bir sürücü ismi kullanıldığında ortaya çıkar. Bu özellikle ağlarda, örneğin ağ yazılımı ek bir arama yeri tanımladığında ve bu yer ileride kullanılamadığı zaman karşınıza çıkar. Bunun için AUTOEXEC.BAT dosyasındaki PATH satırını kontrol edin ve burada bulunan hatalı kayıtları düzeltin.

14.9 Bilgisayar sadece komut satırında açılıyor
Bunun suçlusu MSDOS.SYS dosyasındaki bir kayıttır. Not Defteri yardımıyla BootWin=0 satırının olup olmadığını kontrol edin. Şayet bu satırı BootWin=1 şeklinde değiştirin. Değer olarak “1” kullanıldığı zaman bilgisayar yeniden Windows 95/98 altında açılacaktır. Bu sorunun diğer bir nedeni ise eski MS-DOS oyunlarından kaynaklanıyor olabiliyor. Bunlar, kurulum sırasında açılış dosyalarını değiştirirler. Bunun için

480

CONFIG.SYS dosyasında DOS=SINGLE kaydının bulunup bulunmadığını kontrol edin. Bu satır kaldırıldığı zaman Windows yeniden normal çalışmaya başlar. Buna karşılık kaydın silinmesi oyunda herhangi bir soruna neden olmaz.

14.10 DirectX ile ilgili sorunlar
DirectX, belirli yazılımların direkt olarak uygun donanıma erişebilmesini sağlayan Microsoft’un bir sürücü koleksiyonudur. Ancak DirectX’in kullanımı sırasında, örneğin eski veya uyumlu olmayan sürücülerin varlığından ötürü sorunlar yaşanabilir. Bazı oyunlar DirectX’in kurulumu sırasında size danışmadan varolan sürücülerin üzerine yazarlar. Tanı aracını çalıştırmak Microsoft, DirectX problemlerini riske atmamak için uygun bir hata tespit aracı sunar. Bu programı BAŞLAT/ÇALIŞTIR komutu ile ekrana gelen penceredeki Aç kutusuna dxdiag (veya eski versiyonlarında DXTOOL) yazdıktan sonra TAMAM düğmesine tıklayarak çalıştırabilirsiniz.

Resim 14.22: DirectX tanı aracı Dxdiag

Bu aracı kullanarak varolan tüm DirectX fonksiyonları test edebilirsiniz. Şayet sorun tespit edilirse program uygun bir çözüm önerisinde de bulunacaktır. Versiyon numarasını tespit etmek Yeni bir bilgisayar oyunun sisteminizde kurulu olandan daha eski bir DirectX versiyonunu yüklememesi için kurulu olan aracın versiyon numarasına

481

göz atabilirsiniz. Bunun için sadece tanı aracını çalıştırmanız yeterlidir. Bunu nasıl yapacağınız bir önceki paragrafta anlatılmıştır. DirectX kurulduktan sonra Windows çalışmıyor 1. Windows’u güvenli kipte çalıştırın. Denetim Masası’ndaki PROGRAM EKLE/KALDIR simgesine çift tıklayın ve ekrana gelen penceredeki listeden DirectX sürücülerini gösteren kaydı seçtikten sonra kaldırmak için EKLE/KALDIR düğmesine tıklayın. Ancak DircetX’in 5 versiyonundan itibaren aracın kaldırılamadığına dikkat edin. Bu versiyondan itibaren sadece üzerine yeni bir versiyonu kurulabilir. 2. Bilgisayarı yeniden güvenli kipte çalıştırın ve eski grafik sürücüsünü kaldırın. Windows’un bir sonraki açılışta eski sürücüyü yeniden etkinleştirmemesi için Microsoft’un standart ekran kartı sürücüsünü yükleyin. 3. Artık Windows normal bir şekilde açılacaktır. Son olarak eski ekran kartı sürücüleri yeniden yüklenebilir. DirectX kurulduktan sonra ortaya çıkan grafik sorunları Ekran kartınızın Direct3D hızlandırmasını destekleyip desteklemediğini kontrol edin. Eğer böyle bir destek mevcut değilse kullandığınız uygulamanın donanımsal Direct3D hızlandırmasını kapatın. Donanım hızlandırması ayarları kontrol edin. Bunun için Aygıt Yöneticisi’ni çalıştırın ve BAŞARIM kartını etkinleştirin. Burada bulunan GRAFİK düğmesine tıklayın ve donanım ivmesi ayarlarını değiştirin. DirectX kurulduktan sonra ortaya çıkan ses sorunları DirectX’in kurulumu sırasında ses kartının eski sürücüsü DirectX sürücüleri ile değiştirilir. Ancak Windows, DirectX sürücüleri kurulurken muhtemelen varolan bir sürücünün DirectX’inkiler ile değiştirilmesini isteyip istemediğinizi sorar. Şu anda ses kartları ile sunulan hemen tüm sürücüler DirectX desteğine sahip oldukları için eski, orijinal sürücünün korunmasında fayda vardır. Eski sürücüyü yeniden etkinleştirmek DirectX sürücüleri ile sorun yaşarsanız bunları ekran veya ses kartının eski sürücüleri ile değiştirin. DirectX’in kurulum programı bunun için uygun bir işleve sahiptir. 1. Program Files\DirectX\Setup klasöründe bulunan Dxsetup.exe dosyasını çalıştırın. 2. Ekrana gelen pencerede bulunan SES KARTI SÜRÜCÜSÜNÜ GERİ YÜKLE veya EKRAN KARTI SÜRÜCÜSÜNÜ GERİ YÜKLE düğmelerini kullanarak eski sürücülerin geri yüklenmelerini sağlayabilirsiniz.

482

Banshee DirectX’ten hoşlanmıyor Creative Labs’in Banshee ekran kartları zaman zaman DirectX ile sorunlar yaşayabilirler. Bu sorunu kaldırmak için aşağıdaki satırları WIN.INI dosyasına ekleyin:
[3dfx] SSTH3_RGAMMA=1.5 SSTH3_GGAMMA=1.5 SSTH3_BGAMMA=1.5

DirectX’i kaldırmak Microsoft’un açıklamalarına kalırsa DirectX kaldırılamaz. Ancak güncel DirectX versiyonları ile anlaşamayan eski oyunlar söz konusu olduğunda ne yapılabilir? Yeni yüklenen bir sürümün üzerine daha eskisi yüklenemediği için DirectX’in ilk olarak kaldırılması gereklidir. Bunun için ilk başta güvenlik önlemi olarak yedek almalısınız. İlk olarak Kayıt Defteri veritabanına başvurun. DirectX’i kaldırmak için aşağıdaki anahtarın silinmesi gerekir:
HKEY_LOCAL_MACHINE\Software\Microsoft\Dirext3D, HKEY_LOCAL_MACHINE\Software\Microsoft\DirectDraw, HKEY_LOCAL_MACHINE\Software\Microsoft\DirectPlay, HKEY_LOCAL_MACHINE\Software\Microsoft\DirectX.

Ardından MS-DOS moduna geçin ve C:\Windows\system (dosyaların hepsi bulunmayabilir) klasöründe bulunan aşağıdaki dosyaları silin: ddhelp.exe ddraw*.* dsound*.* dinput*.* d3d*.* dplayx.dll dpmodemx.dll dpwsockx.dll directx.cpl vjoyd.vxd joy.cpl dplaysvr.exe dpwsock.dll dpserial.dll dplay.dll Windows 98 altında ek olarak C:\Windows\sysbackup klasöründe bulunan aşağıdaki dosyaları da silmelisiniz:

483

ddhelp.exe ddraw*.* dsound*.* dinput*.* d3d*.* dplayx.dll dpmodemx.dll dpwsockx.dll

14.11 Windows ve güç yönetimi
Güç yönetiminin Windows altında farklı isimleri vardır. Bunun Windows 95’deki ismi APM’dir ve kontrol tamamen BIOS’un elindedir. Sabitdisklerin ve monitörün ne kadar süre sonra kapatılacağına veya bilgisayarın uyuma konumuna ne zaman geçeceğine BIOS karar verir. Windows 98 SE’den itibaren ismi GYGA, yani Gelişmiş Yapılandırma ve Güç Arayüzü (ACPI yani Advanced Configuration and Power Interface) olarak değişmiştir. Bilgisayar bekleme konumundan geri çağrılamıyor Bu sorun Windows 98 altında ortaya çıkarsa kullanılan donanımlar güç yönetimini tam olarak desteklemiyordur. Windows 98 ile beraber iyileştirilmiş APM versiyonu 1.2 kullanılmaya başlanmıştır. Eğer donanım bileşenlerinin bir kısmı eski versiyon 1.0’ı destekliyorsa sorun çıkacağı önceden bellidir. Bilgisayarınızdaki tüm bileşenlerin (1.2 sürümünü desteklemeyenler) BIOS veya sürücü güncellemesi ile yeni versiyonu desteklemesini sağlayın. Eğer bu güncelleme mümkün olmazsa eski versiyonların Windows 98 altında çalışmaya zorlayabilirsiniz. Böylece bekleme konumu Windows 98 altında tekrar kullanılabilir. Sorunun muhtemel başka bir nedeni ise güç kaynağıdır. Eğer 5 Voltluk bekleme geriliminde yeterli akım sunamıyorsa bilgisayar bekleme konumuna geçtiği zaman hafızanın içeriği zarar görebilir. Bunun sonucunda ise bilgisayarınız bekleme konumundan normal çalışma moduna dönmek istemeyecektir. Diğer bir sorun ise güç yönetimi fonksiyonlarını için hatalı sürücü desteğidir. Nispeten eski bir sürücü bilgisayarın bekleme konumundan geri dönememesine neden olabilir. Telefon çaldığında bilgisayar açılıyor Bilgisayarın açılmasına BIOS’daki bir ayar neden olmaktadır. Bunun için BIOS’un POWER MANAGEMENT SETUP menüsündeki PWR UP ON MODEM ACT fonksiyonun değerini Disabled olarak değiştirmelisiniz.

484

Windows 98 altında AMP 1.0 kullanmak Eğer üstesinden gelemeyeceğiniz sürücü sorunları ile karşılaşırsanız Windows 98’in AMP 1.0 versiyonuna geri dönmesini sağlayabilirsiniz. 1. BAŞLAT/AYARLAR/DENETİM MASASI/SİSTEM komutunu kullanarak Sistem Özellikleri penceresini açın ve buradaki AYGIT YÖNETİCİSİ kartını etkinleştirin. 2. Donanım ağacındaki SİSTEM AYGITLARI öğesinin önünde bulunan artı işaretine tıklayın. Bunun sonucunda açılan listedeki GELİŞMİŞ YAPILANDIRMA VE GÜÇ ARAYÜZÜ kaydına çift tıklayın. 3. AYARLAR kartı üzerinden bulunan APM 1.0 MODUNA ZORLA seçeneğini işaretleyin. Bilgisayar yeniden başlatıldıktan sonra Windows sadece APM 1.0 modunu tanıyacaktır. Windows 98 SE ve ACPI Windows 98 SE, ACPI sayesinde bilgisayarın güç yönetiminden çok daha iyi faydalanabiliyor. Varolan APM tamamen ACPI ile değiştiriliyor ve aynı zamanda tüm Tak&Çalıştır ayarlarının kontrolü de üstleniliyor. Örneğin, b sayede bilgisayarınızı Bekleme Konumu’na geçirebiliyorsunuz. Bunun Suspend to RAM ve Suspend to Disk olmak üzere iki çeşidi vardır. Suspend to RAM’de PC’nin o andaki tüm ayarlar RAM hafıza birimi üzerinde saklanır ve enerji tasarruf modunda ihtiyaç duyulmayan tüm bileşenler kapatılır. Suspend to Disk’de ise bilgisayarın hemen hemen tüm bileşenler kapatılır. Daha sonra bilgisayar yeniden açılmak istendiğinde sadece saklanan bilgilerin geri yüklenmesi yeterli olacaktır. Bu durumda bilgisayar normalden çok daha hızlı açılır. ACPI’nin kullanılabilmesi için aşağıdakiler mutlaka gereklidir: ACPI’yi tam olarak destekleyen güncel donanımlar Yeni sürücüler En azından Windows 98 SE Güçlü sinirler ACPI desteğine ve yeni bir BIOS’a sahip anakart DİKKAT! Suspend to Disk modu sadece FAT 16 sistemlerinde çalışır. FAT 32 ile bu seçenek aktif olmaz. ACPI’yi etkinleştirmek Windows 98 SE kendiliğinden ACPI ile çalışabilir. Ancak ACPI fonksiyonlarının daha sonradan ayrıca yüklenmesi gereklidir. Bunun için Windows kurulumu ek bir parametre ile başlatılabilir. ACPI fonksiyonlarının

485

kurulumu için kullanılacak komut “setup /pj” şeklindedir. Kurulumun başarılı olup olmadığını Aygıt Yöneticisi’ni kullanarak kontrol edebilirsiniz. Eğer her şey yolundaysa AYGITLARI BAĞLANTIYA GÖRE GÖSTER seçeneğinde GELİŞMİŞ GÜÇ YÖNETİMİ DESTEĞİ yerine GELİŞMİŞ YAPILANDIRMA VE GÜÇ YÖNETİMİ (GYGA) BIOS kaydını görmelisiniz. Ayrıca Tak&Çalıştır fonksiyonlarını da burada bulabilirsiniz. Windows bekleme konumuna geçmiyor Windows’un bekleme konumuna geçmek istememesinin nedeni çalışan bir uygulama olabilir. Windows, ACPI sistemlerde bekleme konumuna geçmeden önce tüm uygulamaların bu konuda hem fikir olup olmadıklarını sorar. Eğer bir uygulama ret ederse bekleme konumuna geçilmez. Microsoft, kullanıcının bu sorunun nedeni her zaman tespit edemeyeceğini göz önünde bulundurarak Windows CD’sine bir Power Management Trouble Shooter eklemiş. Bu aracın PMTSHOOT.EXE ismindeki dosyasını \tools\mtsutil\pmtshoot klasöründe bulabilirsiniz. Bu program yardımıyla güç yönetimi mesajları ekrana getirilir ve böylece sorunun kaynağı rahatlıkla tespit edilebilir. Bilgisayar Suspend to RAM moduna geçmiyor Anakart STR veya STR2 desteğine sahip değildir. Eğer bu destek bulunmazsa ATX güç kaynağı sistem belleğinin ihtiyaç duyduğu gerilimi sağlayamaz. ATX güç kaynağının 5 Voltluk bekleme geriliminde en azından 800 mA (1,5 A tavsiye edilir) akım sunabilmelidir. Bunun için BIOS’daki SUSPEND TO RAM CAPABILITY seçeneğinin değerini AUTO olarak değiştirmelisiniz. Ayrıca bilgisayarınızda kurulu ISA kartı da bulunmamalıdır. Windows 2000’i ACPI olmadan kurmak Windows 2000’i güç yönetimi desteği olmadan da kurabilirsiniz. Bunun için Windows kurulumunda SCSI/RAID sürücülerinin yüklenmek istendiği ana dikkat etmelisiniz. Burada gösterilen [F6] yerine [F5] tuşuna basın. Windows, kurulumun ilerleyen aşamalarında bilgisayar tiplerinin bir listesini ekrana getirir. Eğer ACPI fonksiyonlarından feragat etmek istiyorsanız buradaki STANDART PC tipini seçin.

486

487

15
15.1 Aygıt Yöneticisi

15. Aygıt Yöneticisi ve Donanım Sihirbazı

Windows altında karşılaşılan donanım ve sürücü problemlerinin dönüm noktası Aygıt Yöneticisi ve Donanım Sihirbazı’dır. Donanımların ve sürücülerin yeniden kurulumu veya donanım konfigürasyonlarındaki değişiklerde de bu ikisinden vazgeçilemez. Aygıt Yöneticisi ve Donanım Sihirbazı bu nedenle ayrı bir bölüm içerisine alınmış. Burada söz konusu araçlar ile çalışmaya ve bunların kullanım imkanlarına değinilecek.

Aygıt Yöneticisi’nde kurulum sırasında Yeni Donanım Ekleme Sihirbazı’ndan elde edilen donanım bileşenlerinin tümünün kaydı bulunur. Sistem kaynakları be her bir cihazın sürücüleri de buradan kontrol edilirler. Bu nedenle Aygıt Yöneticisi donanım ve sürücü problemlerinin önüne geçilebilmesi için en önemli araçlardan bir tanesidir. 15.1.1 Sistem kaynaklarının göz altında tutulması Windows 9x/Me için Aygıt Yöneticisi Kullanılan kaynakları, Aygıt Yöneticisi yardımıyla okunaklı bir şekilde ekrana getirebilirsiniz. 1. Bunun için BİLGİSAYARIM simgesine farenin sağ tuşunu kullanarak tıklayın ve ekrana gelen nesne menüsündeki ÖZELLİKLER komutunu çalıştırın. 2. Şimdi AYGIT YÖNETİCİSİ kartını etkinleştirin ve daha sonra ekrana gelen listedeki Bilgisayar simgesine çift tıklayın. Bunun sonucunda Windows sistemde kullanıldığı bilinen kaynakları ayrı bir pencerede ekrana getirir.

488

Kullanılan kaynaklardan görüntülenmesini istediğinizi (kesme isteği veya DMA) rahatlıkla seçebilirsiniz. Ekrana gelen bilgilerin yazıcı çıktısını da alabilirsiniz. Yeni bir genişleme kartı takmak istediğiniz zaman ilk olarak kullanılan sistem kaynaklarına bir göz atmalısınız. Bu sayede yeni kartınızın konfigürasyonunu, herhangi bir cihaz çakışması tehlikesi yaşamadan rahatlıkla yapabilirsiniz. Burada listelenmeyen kaynaklar kullanılmıyorlardır ve yeni kartlar için düşünmeden kullanılabilirler. Windows 2000 Aygıt Yöneticisi Windows 2000 altında Aygıt Yöneticisi’ne ulaşmak için biraz farklı bir yol izlenmelidir: 1. Farenin sağ tuşunu kullanarak Bilgisayarım simgesine tıklayın ve ardından ekrana gelen nesne menüsündeki YÖNET komutunu çalıştırın. 2. BİLGİSAYAR YÖNETİMİ penceresindeki AYGIT YNETİCİSİ öğesini seçin. Alışılmış Aygıt Yöneticisi bunun sonucunda pencerenin sağ tarafında ekrana gelecektir. 3. Kullanılan kaynakların görüntülenmesi içinse GÖRÜNÜM/TÜRE GÖRE KAYNAKLAR komutunu çalıştırmanız yeterli olacaktır.

Resim 15.1: Windows 2000 kullanılan kaynakları gösteriyor

Denetim Masası üzerinden de alternatif bir yol izleyebilirsiniz. Bunun için Denetim Masası’ndaki SİSTEM simgesine çift tıklayın ve takip eden penceredeki

489

DONANIM kartını etkinleştirin. Buradaki AYGIT YÖNETİCİSİ düğmesine tıklayarak daha önceki Windows sürümlerinden alıştığınız Aygıt Yöneticisi’ni görüntüleyebilirsiniz.

Resim 15.2: Denetim Masası’ndaki Sistem simgesinin kullanımı

GÖRÜNÜM/YAZDIR komutu kullanılarak Aygıt Yöneticisi’nin içeriği kağıt üzerine aktarılabilir. 15.1.2 Donanım çakışmalarını tespit etmek Donanım problemleri karşılaştığınız zaman ilk olarak Aygıt Yöneticisi’ne göz atın. Aygıt Yöneticisi bir donanım çakışması tespit ederse açılırken donanım ağacındaki ilgili cihaz sınıfını otomatik olarak görüntüler ve çakışan cihazı, dikkat çekmesi için işaretler. Aygıt Yöneticisi bunun için bir çok simge kullanır: Sarı soru işareti: Windows söz konusu cihazı tanıyamaz Ünlem işaretli sarı daire: Donanımsal bir sorun vardır. Bir kaynak çakışması mevcuttur veya gerekli sürücüler yüklenmemiştir. Ünlem işaretli mavi daire: Windows ilgili cihazın konfigürasyonunu otomatik olarak yapamamaktadır. OTOMATİK AYARLARI KULLAN seçeneği devre dışıdır. Bu simge, Tak&Çalıştır cihazlarının kaynakları manuel olarak ayarlandığı zaman ekrana gelir.

490

Kırmızı çarpı: Bu cihaz devre dışıdır. Bu simge, cihaz özelliklerinden BU DONANIM PROFİLİNDE DEVREDEN ÇIKAR seçeneği işaretlendiğince ekrana gelir. Yeşil soru işareti (sadece Windows Me altında): Cihaz için kendisine uygun bir sürücünün kullanılamadığını bildirir. Bunun yerine donanımla uyumlu başka bir sürücü yüklenmiştir. Bu durum Klavye, Fare ve USB donanım sınıflarında ortaya çıkabilir. Söz konusu cihaz için kendi üreticisine ait uygun bir sürücü temin etmeye çalışın. İPUCU! Uyumlu sürücülerin kullanıldığı durumlarda cihazın tüm fonksiyonları kullanılamaz. Cihazınızın tüm özelliklerinden faydalanabilmek için özel sürücüsünü kullanmaya çalışmalısınız. 15.1.3 Donanım çakışmalarında ne yapılmalı Seyrek karşılaşılsa da bir donanım sorunu her an karşınıza çıkabilir. Windows, donanımlar tarafından kullanılan kaynaklar ile ilgili cihaz çakışmalarını erken teşhis edebilir ve bunu kullanıcıya bildirir. 15.1.4 Windows bir hata tespit etti Söz konusu donanımın bozuk olabileceğini ilk etapta düşünmeyin. Bu tür hata mesajları genellikle, Aygıt Yöneticisinden daha ayrıntılı bilgi edinebileceğiniz donanım çakışmaları ile ilgilidirler. 1. AYGIT YÖNETİCİSİ’ni ekrana MASASI’ndaki SİSTEM simgesine çift tıklayın. getirmek için DENETİM

2. AYGIT YÖNETİCİSİ sisteminizdeki ağ kartını zaten bir ünlem işareti ile belirtmiş. Bu söz konusu kartla ilgili yolunda gitmeyen bir şeyler olduğunu ve şu anda kullanılamadığını belirtir. 3. Bununla ilgili daha ayrıntılı bilgi edinmek için söz konusu kayda çift tıklayın veya seçtikten sonra pencerenin altında bulunan ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın. 4. Daha sonra KAYNAKLAR kartını etkinleştirin.

491

Resim 15.3: Kullanılan kaynakların görüntülenmesi

Windows bir donanım çakışması tespit etti Windows, aşağıdaki bilgi penceresinde sistemde kurulu olan ses kartı (Bkz. Resim 15.4) ile bir donanım çakışması olduğunu gösterir. Her iki genişleme kartı da bir süredir aynı donanım kesme isteğini kullanıyorlar. Söz konusu çakışmayı çözmek için hangi donanımın konfigürasyonunu değiştireceğinize şimdi karar vermelisiniz. Bunun için ne yapmanız gerektiğine ileride değineceğiz. Eğer bir donanım bileşeninin artık hiç çalışmadığından veya tam olarak çalışamadığından şüphelenirseniz ilk olarak Aygıt Yöneticisi’ne göz atmalısınız. Bir çok donanım problemi Aygıt Yöneticisi kullanılarak rahatlıkla çözülebilir. 15.1.5 Varolan donanımların konfigürasyonunu değiştirmek Bir ses kartı yüklediğinizi (örneğin, Creative Labs Soundblaster) farz edelim ve yeni kurduğunuz bir genişleme kartı da değiştirilmesi mümkün olmayan aynı port adresini kullanıyor. Bu durumda bir kaynak çakışmasının meydana gelmemesi için ses kartının konfigürasyonunun değiştirilmesi gereklidir. Kart 220h, 230h ve 240h adresleri arasında seçim yapmanızı istiyor. Eğer bu adreslerden hangisinin sistem tarafından kullanılmadığını bilmiyorsanız daha önce anlatıldığı gibi Aygıt Yöneticisi’nden faydalanabilirsiniz. 1. Bu sefer Denetim Masası’ndaki SİSTEM simgesine çift tıklayın. 2. Ekrana gelen penceredeki AYGIT YÖNETİCİSİ kartını etkinleştirin.

492

3. Buradaki SES, VİDEO ve OYUN KUMANDALARI başlığı altında bulunan CREATIVE LABS SOUND BLASTER kaydını seçin ve ardından ÖZELLİKLER düğmesine tıklayın.

Resim 15.4: Aygıt Yöneticisi tüm sistem bileşenlerine erişilmesini mümkün kılar.

4. Şimdi ekrana gelen pencereden seçili donanım hakkında genel bilgi edinebilirsiniz. Ancak bizim için önemli olan bu pencereden kaynak ayarlarına ulaşabilmenizdir. Bunun için KAYNAKLAR kartını etkinleştirin. 5. Daha sonra söz konusu kaynağı seçin, burada GİRİŞ/ÇIKIŞ ARALIĞI (ikinci G/Ç aralığı bilgisi AdLib portlarını ifade eder) ve ayarı donanım şartlarına uygun konfigürasyona göre değiştirin. 6. Son olarak yaptığınız değişiklikleri onaylamak için TAMAM düğmesine tıkladığınız Windows’un yeniden başlatılmasını isteyen bir pencere ekrana gelecektir. 7. Artık bilgisayarı kapatabilir ve ses kartının konfigürasyonunu değiştirebilirsiniz. Bilgisayar yeniden başlatıldığında ses kartı sorunsuz bir şekilde çalışmaya devam edecektir.

493

15.1.6 Sürücü problemlerini çözmek Windows şu anda çok sayıda donanım bileşeni tanınıyor ve bu donanım sayısı kuşkusuz ileride de artmaya devam edecek. Tanınan tüm bileşenler için uygun bir 32 Bit sürücü mevcuttur ve bunun da sisteme yüklenmesi gereklidir. Windows’un bir donanımı tanımaması işinizi zorlaştıracaktır ve bunun sonucunda bu bileşene uygun bir sürücü yüklenmeyecektir. Tanınmayan donanımlara sisteme nasıl ekleyeceğiniz 15.2 numaralı bölümden öğrenebilirsiniz. Burada önemli olan beraber sunulan sürücünün disketten otomatik olarak yüklenememesidir. Satılan tüm donanımlar ile beraber Windows sürücüleri de verilir ancak bunlar Windows versiyonuna göre değişiklik gösterirler ve donanım sihirbazı kullanılarak Windows ile uygun bir sürücünün sunulup sunulmadığı da kontrol edilir. Örneğin, Windows bazı eski Windows 95 sürücüleri ile sorunlar yaşayabiliyor. Windows Me ise Windows 98 sürücüleri ile çalışabiliyor ancak bu durumunda istisnaları mevcut. Bu noktada Windows 2000 ayrı bir yere sahip. Şu anda var olan Windows 9x sürücüleri WDM sürücü modeli nedeniyle Windows altında kullanılamazlar. Ve bazı, özellikle eski donanımlar için uygun Windows 2000 sürücüleri maalesef hala bulunamıyor. Özellikle tanınmış firmaların ürünleri sürücü konusunda nispeten daha az soruna neden oluyorlar. Eski yazılımlar için uygun Windows 2000 sürücülerinin geliştirilmesi ise gereksiz. Eğer kullandığınız donanımlar için uygun Windows 2000 sürücüleri bulamıyorsanız eski Windows NT 4.0 sürücülerini kullanmayı deneyebilirsiniz. Ancak bu durumda da çalışma garantisi vermek mümkün değildir. 1. Denetim Masası’ndaki SİSTEM simgesine çift tıklayın ve ekrana gelen penceredeki AYGIT YÖNETİCİSİ kartını etkinleştirin. Windows 2000 altında ise DONANIM kartını etkinleştirin ve ardından buradaki AYGIY YÖNETİCİSİ düğmesine tıklayın. 2. İstediğiniz donanım bileşenin simgesine çift tıklayın. 3. SÜRÜCÜ kartını kullanarak seçtiğiniz donanımın sürücüsünü güncelleyebilirsiniz.

494

Resim 15.5: Sürücü kurulumu buradan başlatılır

4. Donanım sihirbazını başlatmak GÜNCELLEŞTİR düğmesine tıklayın.

için

buradaki

SÜRÜCÜYÜ

5. Kullanabileceğiniz tüm sürücülerin bir listesini görmek için Windows 2000 altında İÇİNDEN SEÇİM YAPABİLMEM İÇİN BU AYGITLA İLGİLİ BİLİNEN TÜM SÜRÜCÜLERİN BİR LİSTESİNİ GÖSTER seçeneğini işaretleyin. Bu seçenek Windows 98’de BELİRTİLEN KONUMDAKİ TÜM SÜRÜCÜLERİN... şeklindedir. Windows Me’de bulunan bir ara adımda ise ilk olarak SÜRÜCÜNÜN KONUMUNU BELİRTMEK seçeneğini işaretlemeli ve takip eden penceredeki BELİRTİLEN KONUMDAKİ TÜM SÜRÜCÜLERİN... seçeneğini işaretlemelisiniz. 6. TÜM MODELLERİ GÖSTER (Windows 98), TÜM DONANIMI GÖSTER (Windows Me) veya BU AYGIT SINIFINDAKİ TÜM DONANIMLARI GÖSTER (Windows 2000) seçeneği ile kullanılabilen tüm sürücülerin bulunduğu bir liste ekrana gelir. Bu listeden donanımınıza uygun bir sürücü seçebilir ve daha sonra yükleyebilirsiniz. Eğer bu listeden uyumlu bir sürücü bulamazsanız donanımınız ile beraber sunulan sürücü disketini kullanarak buradaki sürücüyü yüklemelisiniz.

495

15.1.7 Donanım profilleri ile çalışmak Aygıt Yöneticisi’ni kullanarak donanım profilleri hazırlayabilirsiniz. Bu, inatçı kaynak çakışmaları dolayısıyla çalışamayan bilgisayarları hayata döndüren çok kullanışlı bir fonksiyondur. Bu sayede sorun çıkartan bileşenler kullanılan donanım profilinden rahatlıkla çıkartılabilir ve başka bir donanım profiline eklenebilirler. Çalıştırılan donanım profilinde yer almayan bir cihazın sürücüleri de yüklenmez ve böylece ilgili kaynaklar da bu donanım profilinde serbest kalırlar. Ancak bu fonksiyondan faydalanabilmek için çakışan iki donanımı aynı anda kullanmak istememelisiniz. Örnek olarak bir SCSI tarayıcı kartı ile ses kartı arasında bir çakışma olduğunu varsayalım. İki bileşen de normalde aynı anda çalışmak zorunda olmadıkları için farklı donanım profillerine entegre edilebilirler. Yeni bir donanım profili oluşturmak 1. Denetim Masası’nı açın ve buradaki SİSTEM simgesine çift tıklayın. 2. Windows 9x/Me altında DONANIM PROFİLLERİ kartını etkinleştirin. Windows 2000 altında ise ilk olarak DONANIM kartını etkinleştirin ve daha sonra burada bulunan DONANIM PROFİLLERİ düğmesine tıklayın. Şu anda ÖZGÜN YAPILANDIRMA veya PROFİL 1 (Etkin) adında sadece bir tane donanım profili bulunur.

Resim 15.6: Sadece bir donanım profili mevcut

496

3. Profil listesinin altında bulunan KOPYALA düğmesine tıklayın ve yeni profile işlevini ifade eden açıklayıcı bir isim verin. Örneğin, SCSI Tarayıcı

Resim 15.7: Yeni donanım profili oluşturuldu

4. Şimdi ÖZGÜN YAPILANDIRMA kaydını bir kere daha seçin ve bunun ismini, örneğin Oyunlarda olarak, değiştirin. 5. Şimdi iki tane donanım profiliniz var. Bu profillerin kullanılabilmesi için bilgisayarı yeniden başlatmalısınız. İPUCU! Windows 2000, sistem açılışı sırasında sizin belirleyeceğiniz bir süre bekledikten sonra daha önceden varsayılan olarak seçtiğiniz donanım profilini çalıştırabilir. Ancak Windows 9x ve Me bu tür bir fonksiyona sahip değildirler. Donanım profilini düzenlemek Windows, Windows 98 yeniden başlatılırken Windows açılış resminden kısa bir süre sonra metin bazlı bir menü ekrana getirir. Burada bilgisayarın konfigürasyonun belirlenemediği bildirilir ve hazırladığınız donanım profillerinin listesini ekrana getirerek arasından seçim yapmanız istenir. Şimdi çalıştırmak istediğiniz donanım profilinin numarasını girin ve bu profilin yüklenmesi için [Enter] tuşuna basın. Buradaki örnekte SCSI Tarayıcı profilini kullanacağız. Windows Me altında profil seçimi biraz daha farklıdır. Burada üzerinde profillerin listesinin bulunduğu bir pencere ekrana gelir ve istediğiniz profili fare yardımıyla seçmeniz beklenir.

497

Resim 15.8: Donanım profilini Windows Me altında fare yardımıyla seçebilirsiniz.

1. Bu donanım profilinde ses kartının devre dışı kalması gereklidir. Bunun için ilk olarak Aygıt Yöneticisi’ni çalıştırın ve donanım ağacındaki SES, VİDEO VE OYUN KUMANDALARI başlığına çift tıklayın. 2. Daha sonra ses kartının özelliklerini ekrana getirmek için üzerine çift tıklayın. 3. Ekrana gelen penceredeki GENEL kartında bulunan BU DONANIM PROFİLİNDE DEVREDEN ÇIKAR seçeneğini işaretleyin ve TAMAM düğmesine tıklayarak pencereyi kapatın. 4. Ses kartı artık bu donanım profilinde devre dışı bırakıldı. 5. Bilgisayarı yeniden başlayın. Şimdi Oyunlar isimli donanım profilini seçin ve bu sefer, yukarıda anlatıldığı gibi SCSI denetleyicisini devre dışı bırakın. Artık iki tane farklı donanım profili oluşturduğunuz Bunlardan bir tanesi ile tarama işlemlerinizi sorunsuz bir şekilde yerine getirebilirsiniz ve diğeri ile de istediğiniz oyunu rahatlıkla oynayabilirsiniz. Donanım profillerinin sınırları Donanım profilleri aynı anda kullanmak zorunda olmadığınız ve beraber çalışırken sorunlara neden olan bileşenleri ayırmak için kullanılabilir. Sadece Tak&Çalıştır cihazlarının kaynakları serbestçe belirlenebilir. Söz konusu cihazlar AUTOEXEC.BAT ve CONFIG.SYS dosyalarından sürücülerini yükleyemezler. Ancak bir çok ses kartı bu dosyaları kullanır. Bunun için söz konusu açılış dosyalarını manuel olarak düzenlemek zorunda kalabilirsiniz. Bilgisayar, ilk başta çalıştırılacak donanım profilinin belirlenmesi gerektiği için Windows 9x ve Me altında otomatik olarak başlamaz.

498

15.1.8 Aygıt Yöneticisi’nin hata kodları Bu bölümde Windows 9x/Me ile çalışırken karşılaşabileceğiniz Aygıt Yöneticisi’nin tüm hata kodları açıklanmıştır. Code 1 Kullanılan sürücüyü güncellemek için SÜRÜCÜYÜ GÜNCELLEŞTİR düğmesine tıklayın. Code 2 Eğer donanım yükleme programı bir tane bileşeni yükleyemezse bu hata mesajı ekrana gelir. Bu kodun iki versiyonu bulunur:
Bu cihaz sürücüsü iki tane veri yolu tipi bulunduğu için yüklenemiyor. (Code 2)

Bu durumda cihazınız için güncel bir BIOS versiyonu temin etmelisiniz. BU hata Root Bus DevLoader olarak adlandırılan ISA PnP, PCI, BIOS veya ACPI’de meydana gelir.
Bu donanım yükleme programı cihaz sürücüsünü yükleyemiyor. (Code 2)

Burada FLOP, ESI, SCSI gibi DevLoader tipleri söz konusudur. Bunun için normalde sürücü güncellemesi yeterli olacaktır. Eğer sorunu bu şekilde çözemezseniz söz konusu cihazı Aygıt Yöneticisi’nden silin ve daha sonra donanım sihirbazı tarafından yeniden tanınmasını sağlayın. Code 3 Sürücü arızalanmış veya gerekli olan kaynaklar mevcut değil. Sürücüyü kaldırın ve yeniden yüklenmesi için donanım sihirbazını çalıştırın. BAŞARIM kartı üzerindeki hafıza ayarlarını kontrol edin ve gerekirse bunları uygun şekilde değiştirin. Code 4 Sürücüyü güncelleyin. Sorunu bu şekilde çözemezseniz Kayıt Defteri’ni kontrol etmek için SCANREGW.EXE aracını çalıştırın. Bunun haricinde ilgili INF dosyası da arızalı olabilir. Bunun için güncellenmiş bir INF dosyası temin edin. Code 5 Bu hata bir cihaz kullanımı mümkün olmayan bir kaynak talep ettiği zaman ortaya çıkar. Söz konusu cihazı Denetim Masası’ndan kaldırın ve daha sonra donanım sihirbazını kullanarak yeniden yükleyin. Code 6 Başka bir cihaz ile kaynak çakışması mevcuttur. Sorunu çözebilmek için ayarları uygun şekilde değiştirin.

499

Code 7 Bu cihazın konfigürasyonu yapılamamaktadır. Cihaz düzgün çalışıyorsa sorun yok demektir. Aksi takdirde cihazı kaldırın ve donanım sihirbazını kullanarak yeniden yükleyin. Eğer bu işlemde sorununuzu çözemezse yeni bir sürücü denemelisiniz. Code 8 Bir cihazın donanım yükleme programı bulunamamıştır. Bu sorun bir INF dosyası eksik veya geçersiz bir dosyayı işaret ettiği zaman ortaya çıkar. Cihazı Denetim Masası’ndan kaldırın ve donanım sihirbazını kullanarak yeniden yükleyin. Geçerli bir INF dosyası temin etmek için üreticinin internet sayfasına ve satın aldığını firmaya başvurun. Code 9 Cihaz, Windows yanlış kaynakları veriyor. Cihazı Denetim Masası’ndan kaldırın ve daha sonra yeniden kurun. Eğer bu şekilde çözemezseniz güncel bir sürücü temin etmek veya doğru kayıt ayarlarını öğrenmek için üreticiye başvurun. Code 10 Cihaz tanınamamıştır. Eğer harici bir cihaz ise ilk olarak açık ve kablo bağlantılarının doğru olup olmadığını kontrol edin. Dahili cihazların ise yuvalarını tam olarak oturup oturmadığını kontrol etmelisiniz. Gerekirse kartı başka bir bağlantı yuvasında deneyin. Eğer sorun devam ederse cihazı Aygıt Yöneticisi’nden kaldırın ve daha sonra yeniden kurun. Code 11 Bir cihaz yüklenemiyor. BAŞLAT/YARDIM komutunu kullanarak Windows yardımını çalıştırın ve yardım konuları arasında donanım hata mesajı sihirbazını aratın. Bu aracı çalıştırarak daha ayrıntılı bilgi edinebilirsiniz. Code 12 Kaynak sorunları vardır. Tüm kesme istekleri kullanılmaktadır veya cihaz zaten başka bir donanım tarafından kullanılan bir kaynağa erişmeye çalışıyordur. Bir donanım çakışması oluşur. Donanım çakışmasını çözmek için yapmanız gerekenleri bölümün başında bulabilirsiniz. Code 13 Cihaz, bir hata nedeniyle Aygıt Yöneticisi’ne yüklenememektedir. Cihazı Denetim Masası’ndan kaldırın ve daha sonra donanım sihirbazını kullanarak yeniden yükleyin. Code 14 Sorun sadece bilgisayarın yeniden başlatılması ile çözülebilir. Bilgisayarı yeniden başlatın.

500

Code 15 Bir kaynak çakışması vardır. BU sorunu nasıl çözebileceğinizi bölümün başında bulabilirsiniz. Code 16 Cihaz tam olarak tanımlanamamıştır ve bu nedenle tüm kaynaklar tam olarak atanamamıştır. Kullanılan kaynakları Aygıt Yöneticisi’nden görüntüleyin ve bunları uygun şekilde değiştirin. Code 17 INF dosyası her bir cihazın kaynaklarının ayrılması konusunda geçersiz bilgiler sunuyor. İlgili cihazı Aygıt Yöneticisi’nden kaldırın ve daha sonra donanım sihirbazını kullanarak yeniden yükleyin. Şayet problem devam ederse üreticinden sorunsuz bir INF dosyası temin edin. Code 18 Bir hata meydana geldi. Bilgisayarın yeniden başlatılması gerekiyor. Code 19 Kayıt Defteri veritabanındaki kayıtlar hasar gördü. Cihazı kaldırın ve daha sonra yeniden yükleyin. Hata devam ederse SCANREG.EXE aracını çalıştırın. Böylece Kayıt Defteri veritabanı kontrol edilecek ve gerekirse tamir edilecektir. Code 20 VXD yükleme programı bilinmeyen bir sonuç mesajı verdi. Bu sorun muhtemelen cihaz sürücüsü ile işletim sistemi arasındaki versiyon çakışmasından kaynaklanmaktadır. İlgili cihazı kaldırın ve daha sonra donanım sihirbazını kullanarak yeniden yükleyin. Code 21 İletişim penceresini kapatın ve birkaç saniye bekleyin. Sorun devam ederse bilgisayarı yeniden başlatın. Code 22 Cihaz, Aygıt Yöneticisi veya BIOS’dan devre dışı bırakılmış. Söz konusu cihazı uygun şekilde Aygıt Yöneticisi veya BIOS’dan etkinleştirin. Code 23 Eğer ilgili cihaz bir ikinci ekran kartı ise sorunsuz olarak çalışmaya devam edecektir. Burada birinci ekran kartı ile ilgili bir sorun söz konusudur. Bunun ayarlarını kontrol edin.

501

Code 24 Cihaz mevcut değil, doğru çalışmıyor veya gerekli olan sürücülerin tamamı yüklenmemiş. Söz konusu kartın genişleme yuvasına tam olarak oturup oturmadığını kontrol edin. Eğer harici bir cihaz söz konusu ise açık ve tüm kablo bağlantılarının doğru olup olmadığını kontrol edin. Cihaz sürücüsünü kaldırın ve daha sonra yeniden yükleyin. Code 25 Bu kod sadece bir donanımın kurulumu sırasında bilgisayarın ilk defa yeniden başlatılmasına ortaya çıkar. Bu, kurulum sona erdikten sonra kendiliğinden yok olur. Code 26 Cihaz yüklenemiyor. Cihaz sürücüsü ile ilgili bir sorun vardır veya tüm sürücüler yüklenmemiştir. Cihazı kaldırın ve daha sonra donanım sihirbazını kullanarak yeniden yükleyin. Eğer problem devam ederse satın aldığınız firma veya bir teknik servisle bağlantı kurun. Code 27 Kullanılan cihaza ait Kayıt Defteri’ndeki başlık geçersiz kayıtlara sahiptir. Cihazı kaldırın ve daha sonra donanım sihirbazını kullanarak yeniden yükleyin. Eğer problem devam ederse satın aldığınız firma veya bir teknik servise başvurun. Code 28 Cihaz tam olarak yüklenmemiş. Cihaz sürücüsünü değiştirmek için SÜRÜCÜYÜ GÜNCELLEŞTİR düğmesine tıklayın. Bunun için güncel bir sürücü temin etmelisiniz. Code 29 Cihaz devre dışı. BIOS’da uygun kaynaklar kullanıma sunulmamış. Cihazı BIOS’dan etkinleştirin. Code 30 Cihaz, zaten başka bir donanım tarafından kullanılan ve bunun birlikte kullanılmasına imkan tanımayan bir kesme isteğine erişmeye çalışıyor. Bu sorun, bir gerçek mod cihaz sürücüsü tarafından kullanılan IRQ’nun PCI veya EISA SCSI denetleyicisi tarafından kullanılmak istenmesi ile ortaya çıkabilir. Gerçek mod sürücüsü ile ilgili kayıtlar normalde AUTOEXEC.BAT ve CONFIG.SYS dosyalarında bulunurlar. Code 31 Bu sorun, bir cihazın çalışmasının başka bir tanesi tarafından kesilmesi ile ortaya çıkar. Bu durumda diğer cihazın özelliklerine bakmalısınız. Çünkü muhtemelen burada da başka bir hata kodu bulunur. İlk olarak diğer cihazın

502

sorununu çözün. Eğer sorunu bu şekilde ortadan kaldıramazsanız ilgili tüm cihazları kaldırın ve bunları daha sonra donanım sihirbazını kullanarak yeniden yükleyin. Cihazlarınız için güncel sürücüler temin etmelisiniz. Code 32 Kurulum dosyalarının bulunduğu sürücüye (CD-Rom veya ağ sürücüsü) ulaşılamadığınız için cihaz sürücüsü yüklenemez. Bilgisayarı yeniden başlatmak için YENİDEN BAŞLAT düğmesine tıklayın. Eğer sorunu bu şekilde çözemezseniz kurulum dosyalarını sabitdiske kopyalamalı ve oradan kurmayı denemelisiniz. Code 33 Bir donanım hatası olabilir. Eğer hata nedeni hakkında daha ayrıntılı bilgi elde edilemezse bu hata mesajı ekrana getirilir. Daha fazla bilgi için satın aldığınız firmaya veya bir teknik servise başvurmalısınız.

15.2 Donanım Sihirbazı
Windows 95’in kullanılmaya başlanması ile beraber donanım alanında büyük değişiklikler oldu. Windows henüz kurulum aşamasındayken varolan donanım bileşenlerini tanımaya ve bunları kullanılan kaynaklardan uzak tutmaya çalışıyor. Bu işlem, eğer Tak&Çalıştır özelliğindeki bileşenler kullanılıyorsa gerçek Tak&Çalıştır ile oldukça basittir. Ve bu çok basit olduğundan dolayı bu durumda normalde sorun çıkması beklenmediği için burada daha fazla değinmeyeceğiz. Eğer Tak&Çalıştır destekleyen bir BIOS yoksa veya bir Tak&Çalıştır bilgisayardaki Tak&Çalıştır bileşenler normal donanımlar ile Tak&Çalıştır özellikleri kullanılmadan yüklendiklerinde durum çok daha farklı olur. İlk olarak Windows altındaki donanım kurulumu konusu aydınlatılmalıdır. Donanım kurulumu konusu ile farklı durumlarda çok sık karşılaşabileceğiniz için bu bölümde ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Burada Windows kurulumu önceden tamamladığı zaman ne yapmanız gerektiğini ve tanınmayan donanımları daha sonradan nasıl kurabileceğinizi öğreneceksiniz. 15.2.1 Yeni donanımları sorunsuz bir şekilde kurmak Oyun oynama veya film seyretme zevkinizi tamamlama için yeni bir ses kartı kurmak istediğinizi farz edelim. Donanımı Windows’un yardımı olmadan kurarsanız ve eğer hangi kaynakların diğer donanım bileşenleri tarafından kullanıldığını tam olarak bilmiyorsanız kaynak çakışmalarının meydana gelmesine neden olabilir. Burada söz konusu bilgiye sahip olmadığınız varsayarak kurulumu anlatmaya hazırlık aşamadan başlıyoruz. 1. Donanımı kurmadan önce ilk olarak Windows’u başlatın ve masaüstündeki BİLGİSAYARIM simgesine çift tıklayın.

503

2. Buradaki Denetim Masası’nı açın ve ekrana gelen penceredeki YENİ DONANIM EKLE simgesine çift tıklayın. 3. Şimdi ekrana gelen donanım sihirbazı penceresindeki İLERİ düğmesine tıklayın. 4. Windows’un otomatik olarak bir Tak&Çalıştır aygıtı arayıp aramayacağına veya donanımın manuel olarak direkt listeden seçilip seçilmeyeceğine buradan karar verebilirsiniz. Kurulumu manuel olarak gerçekleştirmek için DONANIMI LİSTEDEN SEÇMEK İSTİYORUM seçeneğini işaretleyin. 5. Ekrana gelen listeden uygun donanım tipini seçin. Buradaki örneğe uygun olarak ses kartını yüklemek için SES, VİDEO VE OYUN KUMANDALARI donanım türünü seçin. Bir sonraki adıma geçmek için İLERİ düğmesine tıklayın. 6. Windows, ekrana gelen pencerenin solundaki listede bilinen ses kartı üreticilerini gösterir. Bizim ses kartımız Creative Labs olduğu için bu üreticiyi seçin. Bunun sonucunda ekrana gelen cihaz listesinden de ses kartı modelinizi seçebilirsiniz. Buradaki örnekte bir Soundblaster PCI128 söz konusu olduğu için uygun modeli seçin. Eğer ses kartına ait bir kurulum disketi veya sürücü CD’sine sahipseniz (ki artık tüm donanım