P. 1
mühendislik etiği sunumu

mühendislik etiği sunumu

|Views: 81|Likes:
Yayınlayan: burak1623

More info:

Published by: burak1623 on Feb 27, 2013
Telif Hakkı:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/06/2013

pdf

text

original

Sections

  • •1. Siyaset
  • •2.2. Kuramsal Felsefenin Disiplinleri
  • •2.3. Etiğin Alt Disiplinleri
  • •2.4. Etiğin Özerkliği
  • •2.5. Uygulamalı Etik
  • •2.6. Ġnsan Pratiğinde Etiğin Önemi
  • •3.1. Mutluluk
  • •3.2. Özgürlük ve Determinasyon
  • •3.3. İyi ve Kötü
  • •4. YÖNETĠMDE ETĠK
  • •5.1. Yönetimde Uyulması Beklenen Etik Ġlkeler
  • •5.2. Yönetimde Etik DıĢı DavranıĢlar
  • •6. ETĠK EĞĠTĠMĠ
  • •7.1 . Mühendislik Etiği ve Etiğin Farklı Boyutları
  • •7.2. Etik Teorileri
  • •7.3. Etik ve Kurumlar
  • •7.4. Etik ve KüreselleĢme
  • •7.5. Mühendislikte Dürüstlük
  • •7.6. Mühendislik Sorumluluğu
  • •7.8. Mühendislikte Bilgilenerek Kabul Etme
  • •7.9. AnlaĢmazlıkların Çözümüne Etik YaklaĢımlar
  • •7.10. GörüĢme Stratejileri
  • •7.11. Mühendislik, "ÖTEKĠ" ve SONUÇ
  • •8.1. Etik Sorunların Ele verilmesi
  • •8.2. Gerekli KoĢullar
  • •8.3. Eleverenlerin KarĢılaĢtığı Sıkıntılar ve Önlemler
  • •8.4. Sorunu Önleyici YaklaĢımlar
  • •9. KAYNAKLAR

MÜHENDĠSLĠK ETĠĞĠ DERS NOTLARI

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Ġçindekiler 1. ETĠK 2. PRATĠĞĠN BĠLĠMĠ OLARAK ETĠK 2.1. Pratik Felsefenin Alanları 2.2. Kuramsal Felsefenin Disiplinleri 2.3. Etiğin Alt Disiplinleri 2.4. Etiğin Özerkliği 2.5. Uygulamalı Etik 2.6. Ġnsan Pratiğinde Etiğin Önemi 3. ETĠĞĠN TEMEL SORUNLARI 3.1. Mutluluk 3.2. Özgürlük ve Determinasyon 3.3. Ġyi ve Kötü 4. YÖNETĠMDE ETĠK 5. YÖNETĠMDE ETĠK ĠLKELER VE ETĠK DIġI DAVRANIġLAR 5.1. Yönetimde Uyulması Beklenen Etik Ġlkeler 5.2. Yönetimde Etik DıĢı DavranıĢlar 6. ETĠK EĞĠTĠMĠ 7. MÜHENDĠSLĠK ETĠĞĠ 7.1. Mühendislik Etiği ve Etiğin Farklı Boyutları 7.2. Etik Teorileri 7.3. Etik ve Kurumlar 7.4. Etik ve KüreselleĢme 7.5. Mühendislikte Dürüstlük 7.6. Mühendislik Sorumluluğu 7.7. Ürün Sorumluluğu 7.8. Mühendislikte Bilgilenerek Kabul Etme 7.9. AnlaĢmazlıkların Çözümüne Etik YaklaĢımlar 7.10.GörüĢme Stratejileri 7.11.Mühendislik, "ÖTEKĠ" ve SONUÇ 8. MÜHENDĠSLĠKTE ETĠK SORUNLARIN ELE VERĠLEMESĠ 8.1.Etik Sorunların Ele verilmesi 8.2.Gerekli KoĢullar 8.3.Eleverenlerin KarĢılaĢtığı Sıkıntılar ve Önlemler 8.4.Sorunu Önleyici YaklaĢımlar 9. KAYNAKLAR

• 1. ETĠK • Etik, ahlaki davranış, eylem ve yargıları ilgilendiren bir konu olarak felsefe ve bilimin önemli bir parçası ve sistematik bir çalışma alanı olmuştur. Ahlak, yanlış-doğru, iyi-kötü, erdem ve kusur ile davranışları ve davranışların sonuçlarını değerlendirme ile ilgilidir. Ahlak felsefesi ya da etik, ahlakı konu edinen felsefe dalıdır. Kullanılan ahlak terimlerini ve ahlaki yargıların statüsünü analiz eden etik, takınılan ahlaki tutumların ardında yatan yargıları ele alır [1].

Etik ilkeler. toplumun bakış açısını da dikkate alarak bireylerin uygun ve uygun olmayan davranışlarını belirler. . yıllarca süren bir gelişmenin sonucunda ortaya çıkarlar. Etik. Bu noktada. eğer yasalar düzenleme ve yaptırımları koymuşsa. Ancak yasal düzenlemeler genellikle etik tartışmalardan sonra gerçekleşir.• Bireylerin doğru ve yanlış ya da iyi ve kötü davranışlarının ölçütleri ve kötü-yanlış davranışlarının cezalandırılması yasalara göre belirlenir. örgütlerin ve toplumun görüş birliğine varma sürecidir [1]. Oysa yasalar ve etik kuralların alanları birbiriden ayrıdır. Etik tartışmaların evrimleşerek yasalaşması. uygun bir davranış biçimi üzerinde bireylerin. etiğin ne gibi bir işlevi olabilir diye düşünülebilir.

Ayrıca Türkçe‟de etik kelimesi ahlak kelimesi ile eş anlamlı olarak da kullanılmaktadır [2]. Bu anlamda etik. Yanlışı doğrudan ayırabilme amacıyla ahlak kavramının doğasını anlamaya çalışır. . Ancak Ethos‟tan türetilen ethics kavramı.• Etik terimi Yunanca ethos yani karakter sözcüğünden türetilmiştir. Türkçe ahlak bilimi olarak da anıldığı olmuştur. ahlak kurallarının ve değerlerinin incelenmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. toplumda yaygın olan ahlak kurallarından daha özel ve felsefidir. ideal ve soyut olana işaret ederek. Etik batı geleneğinde zaman zaman ahlak felsefesi olarak da anılmıştır [1].

Basit bir anlatımla etik. normları. etiğin ahlak felsefesi olması.• Etik. ahlakın özü. kuralları. kökeni ve toplumsal yaşamdaki işlevinin yanı sıra. Dolayısıyla ahlak ve etik birbirinden farklı kavramlardır. Etik ile ahlakın özdeş olmamasının nedeni. . doğru-yanlış ya da iyi-kötü gibi ahlaksal açıdan araştıran bir felsefe disiplinidir. kişilerle toplum arasındaki ilişkiler. Etik kuramlar. doğru ve yanlış ölçütleridir. insanların bir arada yaşayabilmelerinin gerekleri. toplumsal yaşamın normları ve değerleri. insanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan değerleri. bireysel yaşamın amacı ve anlamı üstüne görüşleri dile getirir [1]. ahlakın ise etiğin araştırma konusu olmasındandır.

• Her ne kadar etik anlayışının tam olarak ne zaman başladığı bilinmese de. felsefe tarihi ile antropolojik ve arkeolojik bulgular bunu kanıtlar niteliktedir [2]. • Felsefi etik anlayışına. dünyanın farklı yerlerinde birçok farklı topluluklarda çok eski çağlardan beri etik anlayışının var olduğu bilinmektedir. • Etik kavramını tanımlamak kolay değildir. Buna karşın geçmişten günümüze bir çok etik tanımı yapılmıştır. Bunlardan önemli görülenler aşağıda özetlenmiştir. ortaya çıktıkları çağ ve bölgenin kültür ve toplumsal yapısıyla yakından ilişkilidir. . Dinler tarihi. Antik Çağ Çin felsefesinde ve yine Antik Yunan felsefesinde rastlanır. Bu dönemlerde ortaya çıkan felsefi etik anlayışları.

.• Demokritos‟un (İ. dinginlik ise mutluluğu ve insanın temel hedefi mutluluktur [2]. materyalist etik anlayışında ölçülü olmak huzur ve dinginliği getirir. 460-370) etik görüşü doğa felsefesine dayanır.Ö.

.Ö. madde veya maddenin hareketleri ile değişimleri haricinde hiç bir şeyin var olmadığına dair felsefi teori ve inanç sistemidir. şehirlerde dolaşarak insanlara eğitim veren. maddi varlıklara ve fiziksel rahatlığa ruhani değerlerden daha fazla önem verme anlamında kullanılır [2]. insan felsefesi olarak adlandırılan felsefenin kurucuları olan filozofları ifade etmek için kullanılır [2]. 5. • Sofistler: M.• Materyalist : Maddecilik veya materyalizm. Bu görüşü benimseyene maddeci veya materyalist denir. Popüler kültürde. yüzyılda ortaya çıkmış.

etiğin ölçüsü de kişiye bağlıdır. Her şeyin ölçüsü kişiye bağlı olduğu gibi. Oysa Demokritos‟un ve daha sonraki bir çok ünlü Yunan filozofunun etik görüşlerinde kölelere yer verilmemiştir. doğru olabilecek hiçbir ölçü yoktur. Sofistlerin etik anlayışlarını özgür yurttaşlarla sınırlamayıp genelleştirmeleri. Bu da sofistlerin etik düşüncesini önemli kılar. kölelerin de erdem sahibi olabileceğini belirtmeleriydi. Sofistlerin etik yaklaşımını önemli kılan bir başka nokta da. onlar etik açısından gelişemeyecek insanlardır [2]. genel anlamda kabul görebilecek.• Sofistler ise daha farklı ve göreli bir etik anlayışını benimsemişlerdir. Etikte görecelilik ve öznelliği savunan ilk düşünce Sofistlerindir. .

Sofistlerin göreceliliğine karşı çıkmış. 470-399. erdemin ve bilginin kaynağının kişinin içinde bulunabileceğini öne sürmüştür Burada bilgi erdemdi. Sokrates‟in etik düşüncesi bilgiye dayalı etik düşüncelerinin ilk örneklerindendir [2]. etik açısından üstün olmak bilgiye dayalıydı. . Yunan felsefesinin kurucularındandır).Ö.• Sokrates ( M.

Antik Yunan filozofu) etik sorunlarını devlet ve toplum kavramlarıyla birlikte ele almıştır. Ona göre toplumun çoğunu oluşturan kitle ahlaklı olma. 427-347. erdem edinme gibi yeteneklerden yoksundu. sınıflar arasında bir ahlaksal bağ olduğu söylenemez [2] . köle olmayan özgür yurttaşlara yöneliktir. bireysel etikten ziyade toplumsal etik üzerine yoğunlaşmıştır. Platon‟un etik anlayışı da çoğu Yunan filozofu gibi soylulara. Bu nedenle bu toplumsal etikte.Ö.• Platon (M. .

vasatı. Örneğin kendini çok küçük görme ile kendini çok büyük görme arasındaki orta nokta. vasat olursa ideal etik seviyesine ulaşır. Aslında Aristoteles‟de kölelerin diğer vatandaşlarla bir tutulamayacağı fikrindeydi ve ona göre köleler birer cansız nesneden farksızdılar. 384-322. erdemli olan durumdur[2].Ö. Antik Yunan filozofu) etik anlayışı da yine yoğun toplumsal unsurlar barındırmış. Özünde erdem sahibi olabilme yetisine sahip insan. sosyal insandır. .• Aristoteles‟in (M. İki uç kötü davranışın ortası. erdemdir. dönemin tarihsel ve toplumsal gelişmelerinden de büyük oranda etkilenmiştir. İnsan varlığının toplumsal oluşunun kabulü açısından bu ilk adımdı. Zoon politikon özgür insandır. Aristoteles‟in etik anlayışındaki en önemli noktalardan biri onun zoon politikon kavramıdır.

• Doğu felsefelerindeki erdem ve ahlak anlayışına benzer unsurlar taşıyan bir etik anlayışı da ünlü filozof Spinoza (1632-1677) tarafından ortaya atılmıştır. Bu anlayışta kişi doğal durumunda tutkularının esiridir. aklının yardımıyla bu esaretten kurtulabilir. . Bu sebeple akli davranmak ile ahlaki davranmak aslında aynıdır [2].

eylem ve tutkuların bulunduğu düzlemde değil fenomenlerin (fenomen: felsefe de somut. algılanabilir ve denenebilir olay ve nesne demektir) ötesindeki düzlemde tanımlar [2]. Alman filozofu) ise etiği davranış.• Kant ( 1724-1804. .

neyin isteneceği ya da istenemeyeceğinin neye sahip olunacağı ya da olunamayacağının bilinmesidir [1]. neyin yapılacağı ya da yapılamayacağının. Daha geniş bir bakış açısı ile bütün etkinlik ve amaçların yerli yerine konulması.• Etik her şeyden önce istenilecek bir yaşamın araştırılması ve anlaşılmasıdır. .

ama bu kuramı öncelikle bilgi adına değil. bir ahlaki eylem kuramıdır.1. Ancak burada insan pratiğinin bütünü değil. O halde etik. PRATĠĞĠN BĠLĠMĠ OLARAK ETĠK • Pratik ile ilişkisi bakımından etik.• 2. . siyaset ve hukuk felsefesini de kapsayan pratik felsefenin klasik alanlarından biridir. Pratik Felsefenin Alanları • Pratik niyet ve hedeflere yönelik bir kuram olarak etik. eylem adına geliştirir ve bu da etiğin bir başka özelliğidir. salt ahlaki eylemler olarak tanımlanan özel bir eylemler sınıfı etiğin alanına girer. 2. bir pratik felsefesi ya da pratik bilimidir.

Siyaset • Etik insan pratiğinin ahlaki boyutunu. . siyaset ise onun siyasi boyutunu yansıtır.• 1. Demokrasi ilkesi üzerine kurulu bir siyaset. kendini yine ahlaki temel değerlere karşı yükümlü görür ve bu nedenle de amaçlarını yalnızca siyasal etkisi açısından değil. çünkü ahlaki normların yönelttiği talepler sadece özel eylem alanıyla sınırlı olmayıp. Görüldüğü gibi bir pratik siyasal kuram. insancıllığı açısından da meşru ve haklı kılmak gibi bir ahlaki talebi yerine getirir. kamusal irade oluşturma süreçleri için de bağlayıcıdır [3]. etik öncüller olmadan bir fayda sağlayamaz.

yazılı olan ve yaptırımlarıyla birlikte dile getirilmiş kurallardır [3]. Hukuk Felsefesi • Hukuk felsefesi ya da felsefi hukuk öğretisi de. bu normları benimsemesiyle etik temellerine kavuşur. onlarla sıkı ilişki içinde olan hukuksal yanıyla ilgilenir. ahlak normlarından farklı olarak. Hukuk düzeninin normları. bir yandan özgürlük ilkesine. felsefenin pratiğe yönelik alanlarından biridir.• 2. aykırı eylemler karşısında cezai yaptırımlarla tehdit eden yasalar olarak ortaya konur. Demek ki ahlakın normları genellikle yazılmamış yasa anlamına gelirken. bir yandan da hukuk ve anayasaya bağlanmıştır. ama etik ve siyasetten farklı olarak pratiğin ahlaki ve siyasal boyutuyla değil. . hukuk normları da siyasal düzeyde hem belirlenir hem de işler hale getirilir ve insanın ahlaki kişi olarak. hukuk normları yasalara bağlanmış. Siyasal eylem.

ne var ki. ahlaki normun ihlali aynı zamanda hukuksal bir yasanın ya da normun zedelenmesine yol açıyorsa. gibi [3]. dava edilebilirlik özelliği gösterir: mahkemede bilerek yanlış ifade verme. hoş görmeme ve hor görme ahlakdışı davranışı cezalandırmak için çok önemli olabilir. Ancak hukuk normlarından farklı olarak ahlaki normlar çiğnendiklerinde dava edilemezler. . bir sözleşmede sahtecilik yapılması vb.• Örneğin ayıplama.

ahlak ilkesi aracılığıyla. özellikle de antropoloji. Ayrıca etiğin. metafizik ve mantıkla da iliĢki içindedir. bunun için ise mantığa yönelir [3]. Bu bağlamda da metafiziğe yönelir. pratik felsefenin temel alanı olarak. Kuramsal Felsefenin Disiplinleri Etik. ahlaki talebin adresi olarak insanın kim olduğunu ya da ne olduğunu bilme zorundadır. Üçüncü olarak.• • 2. kuramsal felsefeyle. siyaset ve hukuk felsefesiyle sıkı bir iliĢki içindedir. normatif felsefe disiplinleri içinde en temel olanıdır. . Bu nedenle etik antropolojiye yönelir. Bu yönüyle de etik. Ancak insan pratiği bağlamında ahlak ve ahlakilik ilişkisini yeterli derecede kurabilmek için etik. Bundan dolayı etik.2. normatif yasaların yapılandırılması için hangi akıl araçlarından yararlanabileceğini bilmesi gerekir. Kuramsalın buradaki anlamı şudur: Bu disiplinlerin ağırlık noktasını bilgi oluşturur. normlarının haklılığını ve meĢruiyetini eleĢtirel olarak sorguladığı. tartışmaya değer her kuramın karşılaşacağı bilimsel talepleri de karşılaması gerekir. Ayrıca insanın “bütün bir olma durumu” içinde nasıl bir rol oynadığını. eylem değil. nasıl bir dünya görüşüne sahip olduğunu bilmek zorundadır.

İnsan varlığının bütün tarihsel dönüşümlerinin önünde yer alan doğal. antropoloji bu dayanakları yönüyle her zaman insanı açıklayan bir doğa felsefesidir [3]. Antropoloji • Felsefi antropoloji insan özünün ne olduğu sorusuyla uğraşır. . değişmez karakteristik özellikleri felsefi antropolojinin dayanağını ve çıkış noktasını belirler.• 1.

Klasik metafizik sistemler.olan” ın “olma – durumu”nun üzerinde düşünür ve aynı zamanda “salt olma” durumunun ilkeleri üzerine kafa yorar. insanın ve onun Tanrısal faaliyete benzer pratiğinin de yer aldığı bütüncül geçekliğin spekülatif anlam tasarımlarıdır.• 2. . metafiziğin bir parçasına dönüşüp bağımsız bir disiplin olma özelliğini yitirir [3]. Metafizik • Antropoloji insanın özü üzerinde düşünürken. klasik metafizik “var olmakta . Bu insan “olma-durumu”na ilişkin antropolojik sorunun kapsamının büyük ölçüde geliştirilmesi anlamına gelir. Etik böyle bir çizgide.

sistematik argümanlar halinde formüle edilebilir. çelişkisiz) ya da yanlış olan bilginin biçimini araştıran biçimsel bir bilimdir. tezler. Bir diğer deyişle. mantık bunlardan farklı formel bir bilimdir. yargılar vb. . Mantık • Antropoloji ve metafizik insanın özünü ya da “olma” durumunda olanın ilkelerini ele alan ve bilginin belli konuları ya da nesne alanları üzerine önermeler kurduğu ölçüde maddi temelli birer disiplin oldukları halde. mantığın araçlarıyla önermeler. tutarlı. cümleler. doğru ve bilimsel olarak dile getirilebilir. maddi disiplinlerdeki önermeleri yargı ve argümantasyon yapıları açısından sınayıp değerlendiren ve bundan dolayı doğru (kendi içinde mantıklı. Dolayısıyla mantık. Mantıkta ne belirli nesneler ne de nesne olma özellikleri söz konudur. yani bilginin ne olası ve ne de gerçek nesneleri araştırılır.• 3. tersine tutarlı. her bilim için biçimsel araçları hazır kılan disiplindir ve bu araçlar sayesinde bilimsel önermeler isteğe bağlı ya da keyfi olmayan. Mantık.

Bir “etik mantığı”nın görevi. etik. yöntemsel olarak nasıl kazanıldıkları ve bu ifadelerin argümanlarla nasıl kanıtlandığı açısından araştırır. . Mantığın ürettiği ifadeleri.Ahlaki yargılar bir gerçeği öne sürmez. etik gerçekleşmiş ya da henüz planlanan eylemler hakkındaki ahlaki yargılarla ilişkilidir. Birincisi.• • • • • • • • • Etik açısından mantık iki nedenle önemlidir. . . . Örneğin. aksine belli bir eylemi yasaklar ya da ona izin verir [3]. Örneğin.Özgürlük.Arkadaşına haksızlık ettin. dolayısıyla doğru olma yeteneği taşıyorlar mı. göstermesi gereken budur.Bastonlu yaşlı adama yerini ver! “Etiksel mantık” olarak etiğin görevi burada. Mantıksal ölçütlere uyuyorlar mı. . İkincisi. kendi önermelerinin doğruluklarını kontrol etmek için mantığa ihtiyaç duyar.Oğlum sana karşı ne yapmış olursa olsun gene de ona bir şans tanı. esas olarak yöntem eleştirisidir. ihanet edilemeyecek temel bir etik ilkedir. böyle yargıların karakteristik özelliklerini açıklamaktır. .

tek başlarına etikle ilintili olmayan. .3.• 2. ancak konusunun ya da konusu hakkındaki bilginin etik açıdan önemli yanlarını aydınlatmaya yarayan diğer kuramsal ve pratik felsefe disiplinlerinin bilgilerine başvurur [3]. Bununla birlikte etik. Etiğin Alt Disiplinleri • İnsan pratiği bağlamında ahlak ve ahlakilik ilişkisi üzerinde düşünen etik. felsefe içinde bağımsız bir disiplindir.

• 1. Pragmatik düşünceler. faaliyet). Örneğin arsenik. istenene. • Pragmatik açıdan bakıldığında bir eylem. . yapıp etme. eylemin niteliğini etkilemez. bir pratiğin ahlakiliği olarak kavradığı niteliğine değil. mevcut araçları değerlendirip vereceği sonuçlar bakımından en iyi aracı seçen akıldır. etiğin. birini öldürmek için iyi bir araçtır. istenilen başarıya götürüyorsa o zaman iyidir. araçsal akıldır. öte yandan suya düşen ve yüzme bilmeyen birini boğulmaktan kurtaracak bir tekne de iyi bir araçtır [3]. yani hedeflenen amaca ulaşılmasını sağlamak için. Pragmatik • Pragmatik. Hedef ve amacın ahlaki olup olmadığı. etik alanındaki anlamıyla doğru eylem öğretisidir (Yunanca Pragma: Eylem. hedeflenen amaca gerçekten de ulaşmaya en uygun olan tekil eylemlere yönelir. Pragmatik akıl.

tekil ya da genel buyrukları ve değer yargılarını. günlük yaşam pratiğinde genel bağlayıcılık talebiyle ortaya çıktıkları ve belirli bir eyleme çağırdıkları şekilleriyle içerir. Meta-etik önermeler ise meta-ahlaki önermelerden farklı olarak ahlak ve onunla bağlantılı konular hakkında herhangi bir iddiada bulunmayıp etik (bilimsel) cümleler. Değerlendirme yapmayan ya da normatif talepler içermeyen. etik de meta-etiğin konusudur. Diğer deyişle nasıl ahlak. Bunlar. .• 2. kuramlar. Meta-etik • • • • • • Etik üzerinde düşünmeyi eleştirel maksatlarla etiğin talepleri ve sınırları açısından inceleyen düşünce meta-etiktir. eleştirel olarak kendi çözümlemesini yöntemsel-sistematik açıdan sorguladığında ve ilkelerinin doğruluğundan emin olduğunda meta-etik olur [3]. . .Ahlaki önermeler normatif (değerlendirici) önermelerdir. Etik için önemli olan dört farklı ifade boyutunu ve mantıksal-kuramsal düşünme düzeyini birbirinden ayırt ederek aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür. etiğin inceleme konusu ise. sistemler hakkında konuşur. Etik. ama değer ve normlar hakkında bir şeyler öne süren önermelerin gündeme geldiği yerde meta-ahlaki önermeler söz konusudur.Kötü sonuçlara yol açmaması için şimdi doğruyu söylemen gerekir. Örneğin.

kahramanlık ve zafer simgesidir. yararlılık ilkesinin ahlakın ölçütü olduğunu ileri sürmektedir. Kızılderililerde. özgürlüğün özgürlük adına gerçekleştirilmesi gerekir. Örneğin. Bunlar aracılığıyla kişi bir eyleme çağrılamaz. betimleyici önermelerdir. Etik önermeler. yeniden kurulur ve bilimsel açıdan eleştirel olarak değerlendirilir. ikinci dereceden betimleyici önermelerdir. çözümler. kişisel ahlaki yargıdan kaçınarak betimler.Doğrunun işi rast gider.• . ama muhatapların hepsine. doğrudan bir eylem talebinde bulunmayıp eylemlerin ahlakiliğini değerlendirme ölçütüne yönelen. etik kuramlar ve sistemler betimlenir çözümlenir. yüzülen kafa derisi. bir eylemin olası sonuçları içinden mümkün en çok yararı niceliksel yönden kesin olarak sağlamak istediği yerde zorluklarla karşılaşmaktadır [3]. Bunlar aracılığıyla eylem ve davranışlar değil. • • • . Örneğin. Bu önermeler gerçek ahlaki ya da ahlaki açıdan önemli davranış biçimlerini. Örneğin. ondan şöyle ya da böyle bir eylem talep edilemez. Faydacı etik. • • • .Meta-ahlaki önermeler. Her zaman ve her yerde. dolayısıyla da genel olarak kişiyi herhangi bir eyleme girişmeden önce eleştirel bilinç ve irade oluşturmaya zorlayan ikinci dereceden normatif önermelerdir. Meta-etik önermeler. yeniden kurar ve açıklar.

insan bilgisinin (özellikle de ahlaki bilginin) biçimsel yapıları sorununu ve bilimsel argümantasyonu paylaşır. metafizikle. ama ahlakla ahlakilik ilişkisi üzerinde gerek kavramsal gerekse kategorik olarak akıl yürüten tek bilim olduğundan. metafizik ve mantığın salt kuramsal bilgilerini. Siyasi ve hukuki taleplerin insan eylemini ne kadar belirleyici ve bağlayıcı olduğunu . mantıkla. kendine özgü.• • 2. evrende insanın konumunun ne olduğu sorunsalını.ahlakilik ilkesinin kayıtsız şartsız geçerli olma talepleri açısındanölçtüğü için de etik. siyaset ve hukuk felsefesinin konusu olan insan pratiğini felsefe ve hukukla paylaşır. bu kuramsal felsefe alanları karşısında. felsefenin pratik bir disiplini olarak diğer pratik ve kuramsal disiplinlerle yakın bir ilişki içindedir. ahlakilik ilkesi açısından insan eyleminin anlamı üzerine yansıtarak özerkliğini korur [3]. • • . insana duyulan merak ve ilgiyi.4. özerk bir bilimdir. Etiğin Özerkliği Etik. Etik antropolojiyle. pratik felsefenin tüm diğer alanlarının temel bilimidir. antropolojinin. Etik. Etik.

Uygulamalı Etik • Etik sadece özerk (kuramsal) bir bilim olarak değil. yeniden seçilebilmek için oylarını. ne zaman ve nasıl alacağına veya alamayacağına ilişkin kararlar bütünüdür. Politikada Etik • • Politikanın en önemli sorunlarından birisi “bölüşüm” dür. uygulamalı bir bilim olarak da yapılabilir. işin sonunda fiziksel mücadeleye. bu kararların çok sağlam bir haklılık zeminine oturtulması olabilir.b. makam.5.• 2. Politika. baskı ve çıkar grupları ise devletten elde edecekleri kazanç ya da rantları maksimize etmeye çalışırlar. . politikanın en temel özelliklerinden birisi. olanakları koruyabilmek için bütçeyi. çıkar çatışmaları ile dolu olmasıdır. Bireylerin yaşamsal çıkarları ile böylesine doğrudan ilgili kararlar verilirken. Genel etik ilkelerinin belirli yaşam ve eylem alanlarına uygulanmasıyla özel somut bir etik olur. siyasal partiler. politikada etiğin en temel öğelerinden biridir [1]. insanların yaşamsal çıkarları hakkında kararlar veren bireylerdir. çatışmaya dönmesini önlemenin tek yolu. Politik kararların ve uygulamaların haklı ve adil olup olmadığına ilişkin etik yargılar. kimin neyi. nerede. kamusal mal ya da hizmetlerden elde edecekleri faydayı. Bu durumda. 1. Politik ortamda seçmenler. bürokratlar. prestij v. Politikacılar.

Hukuk düzeninin amacı. . Hukukta Etik • Hukuk. toplumun bireylerine adalet dağıtan. toplumu düzenleyen ve kamu gücü ile desteklenen kuralların bütünüdür. üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir konudur [1]. Toplum düzenini ve adaletin işlemesini sağlama görevlerini üstlenen bir sistem olan hukukta etik. En genel anlamıyla hukuk. toplumda düzen sağlamaktır. yasaların uygulanması sürecinde ortaya çıkan haksızlıkları düzeltme işlevini yüklenen ve bağımsız olarak işlemesi gereken bir sistemdir.• 2.

zihin ve beden özrü farkı gözetilmeksizin herkese açıktır. Eğitimde fırsat eşitliği. yönetici ve öğretmenlerin davranışları ile yansımaktadır. Etik ilkeler. • . sağlıklı ve özgür biçimde yaşayarak kendilerini gerçekleştirdiği yerler olmalıdır. cinsiyet. Eğitim yönetiminde etik ilkeler. Okullar. topluma ve yeni kuşaklara verdiği zararlar da ciddi etik tartışmalarını gerektirmektedir . kişilerin eşitliğinin kabul edilmesini ve kaynakların adil olarak dağıtılmasını içerir [1]. herkese potansiyel gücünü optimum düzeyde üretime dönüştürecek nitelik ve nicelikte bir eğitim verilmesidir. Eğitim kurumları dil. din.• • 3. Eğitimde Etik Eğitim bir haktır ve hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. Eğitimin amaçları kadar. bu amaçlara ulaşmada izlenecek yöntemlerin belirlenmesi de etik tartışmaları gerekli kılmaktadır. öğrencileri başarısızlığa iten uygulamalar ve eğitim standartlarının düşürülmesi ile eğitimde reform hareketleri olarak sunan politikaların. demokratik bir toplumun değerleri ile bütünleşmeli ve evrensel etik ilkeler tarafından yönlendirilmelidir. ırk. farklı kültürlere ve düşüncelere karşı hoşgörüyü. toplumun bütün üyelerine saygılı olmayı. felsefi düşünce. Okul yöneticisinin eylemleri. öğrencilerin mutlu. Her öğrencinin öğrenebilmesi için çalışmaktan çok.

• • 4. Eski Yunanca‟dan gelen bu sözcük “yükümlülük bilgisi” anlamına gelmektedir [1]. Yardıma gereksinim duyanlar. Bitkisel yaşam. İnsan üzerinde deneyler. Yapay yoldan insan yaşamı üretme. Bilgilendirme yükümlülüğü vb. bu durumda hastalardır ve onlara yapılması gereken yardım esas olarak tıbbidir. Tıbbi etiğin önemli sorunları olarak bugün öncelikle tartışılan konulardan bazıları şunlardır: Ötanazi. doktorun faaliyetlerini. Tıp ya da doktorluk etiği. yardıma muhtaç olanlara gerektiği şekilde yardım etme biçimindeki genel normun somutlaştırılması olarak görür. Bunun dışında Dünya Sağlık Örgütü‟nün 1948 Cenova bildirisinde yeniden kaleme alınan ve bugün de hala geçerli olan Hipokrat Yeminine göre de doktorlar hastalarına salt onarılacak bir teknik nesne gibi davranmamakla yükümlüdür. onun sağlığını korumak ve hastanın yeniden sağlığına kavuşması için gerekli araç ve yollara başvurmaktır. doktorun kendisine insancıl davranmasını ve kendisiyle ilgilenmesini beklemek gibi haklı bir talebi olan bir insan olarak saygı duymakla da yükümlüdür doktor. hastaya zarar vermeden ya da hastanın iradesine karşı bir davranışa girmeden. Yani doktorun öncelikli ödevi. • . hastaya. Tıbbi Etik Tıp alanında hekimlerin tutum ve davranışlarını etik yönden belirleyen alan “Deontoloji”dir. Organ nakli. [3].

• 5. hayvan ve bitkilerin daha iyi bir yaşama kalitesine ulaşmaları için kalıtımın özünü iyileştirmek amacıyla geliştirilen gen teknolojileri. bilimsel araştırmalarda. İnsan. genelin çıkarını dikkate alarak teknolojik müdahalenin sınırlarının çizilmesi şarttır. sonuçları tahmin edilemeyen modern teknolojiler nedeniyle tehlike altına girdiği her yerde gereklidir. Teknoloji sayesinde yapılabilir ve mümkün olanın peşine çılgınca takılıp sorumsuzca davranmak yerine. bu ilkenin zedelenmesi ancak müdahaleye muhatap olacak yurttaşların rıza göstermesi şartıyla mümkündür [3]. gerek insan hayatının gerekse de insanın özgürlük ve onurunun. • Biyoetik. Çünkü kötüye kullanılma ya da önceden görülemeyen zararlara yol açabilme olasılıkları nedeniyle tehlikeli olmaları söz konusudur. özellikle gen teknolojileri aracılığıyla gündeme gelmiştir. sadece tıp etiğinin ana konusu olan insan hayatı değil. Biyoetik. doğada var olan tüm organizmaların hayatıdır. günümüzde giderek endişeyle karşılanır olmuştur. . Biyoetik • Biyoetiğin konusu hayattır.

kıskançlık. eşitlik. hoşgörüyü.• • • 6. bir ölçüde bireysel etiği tanımlayan karşı parçadır. aile. insanların birlikte yaşamalarından ve eylemlerinden belli biçimler ortaya çıkıp kurumsallaşmıştır (evlilik. toplumsallaşma sürecini sadece doğal bir gelişme olarak değil. Düzen ilkeleri ise temel etik ilkelerden (özgürlük. nefret ve benzer doğal eğilimlere ve mizaca karşı sosyal etik. Sosyal Etik Tek tek kişilerin. saygı ve barışı gündeme getirir [3]. adalet ve insan onuru) türemiş olup. Bencillik. içinde yaşadıkları topluluğa karşı sahip oldukları hakları ve yükümlülükleri vurgulayan sosyal etik. toplum.). aynı zamanda hepsinin olabildiğince mutlu olmasına ve refaha ulaşmasına katkıda bulunacak bir davranışı öngörmektedir. iktidar hırsı. devlet vb. İnsan. merhameti. ihtiyaçlarını gidermek için diğer insanların yardımına ve onlar tarafından kabul edilmeye muhtaç bir sosyal varlık olduğundan. mutlak bir talebe cevap verebilen ahlaki bir gelişme olarak da gerçekleştirebilmek üzere başkalarını sevmeyi. özünde koşulsuz. • . toplumun üyelerinin sadece fiziksel olarak yaşayabilmelerine değil.

Ekonomik iktidar ve gücün sınırlandırılma imkanları • . Ġktisat Etiği • Ekonomi etiği ya da iktisat etiği sosyal etiğin bir alt alanını oluşturur ve iyi bir hayatın etik ilkelerini verimlilik. . • Bugün ekonomi etiği içinde şu özel konular tartışılmaktadır: • . yararlılık artırımı.Ekonomik ve ahlaki yetkinlik • .Özgürleşimci sosyal politikalar [3].Ekonomik ve etik değer kuramları • .Amaç.Serbest pazar ekonomisi içinde etik yükümlülükler • .• 7.Ekonomik ve etik mal üretme öğretisi • .rasyonel ve teknokratik faaliyetlerin meşruluğu • . değer yükseltme gibi iktisadi eylemin talepleriyle birleştirmeye çalışır.

. • Doğruluk • Tekzip ya da yanıt verme olanağı • Ayrımcılık • Gizlilik • Gerçek dışı yansıtma ya da kötü temsil etme v. Örneğin. Bu araçlar bir iletiyi. [1].b. Kitle ĠletiĢiminde Etik • Basın ve yayın organları genel olarak kitle iletişim araçları olarak adlandırılabilir. bir kişi.• 8. Toplumda önemli işlevleri yerine getirmesi beklenen kitle iletişim araçları ile ilgili meslekleri yerine getiren iş görenlerin bazı mesleki etik ilkelerine uygun davranması gerekmektedir. kurum ya da topluluktan geniş kitlelere aktarırlar.

Bilim adamına tanınan serbest araştırma ve öğretim/öğrenme hakkı. Bilim Etiği Bilim etiği. yani dışa yönelik sorumluluğu içinde ise projelerin potansiyel riskleri üzerine dikkati çekmek. haklı ve meşru kılma yükümlülüğü getirir. Gerçeği. bilim insanının bilim yaparken uyacağı ahlaki talepleri yansıtır. her çeşit bilimsel araştırma ve deneye izin verileceği anlamına gelmez. zararlı olabileceği tahmin edilen ya da beklenen getirisiyle mantıklı bir ilişkisi olmayacak sonuçlara götürebilecek araştırmalardan vazgeçmek gibi davranış ve tutumlar yer alır [3]. Bilim özgürlüğü. kötü niyetli kullanıma karşı uyarmak. Öte yandan rüşvet kabul etmemek. her özgürlük gibi sorumluluk gerektirir ve bundan dolayı da bu özgürlüğü kullanana. yani araştırdıklarının hakiki durumlarının ne olduğunu ortaya çıkarmakla yükümlüdür. İçe karşı sorumluluğunu. meslek ahlakı dikte eder. kesinlik ve güvenilirlik gibi centilmenlik ve dürüstlük ilkelerini uygulamak bilim adamının ahlakını oluşturan tavır ve tutumlardır.• • 9. Bilim adamının topluma karşı. doğruyu aramak ve bulmak için uluslar arası geçerli standartlara uygun bilimsel çalışma yöntemi izlenmesi şarttır. kendisi ile arasına eleştirel mesafe koymak. • . Bilim adamının sorumluluğu hem içe hem de dışa karşıdır.

• İnsan dışındaki doğanın ve insana özgü doğanın birbirine sıkı sıkıya bağlı olması nedeniyle.• 10. “çevreye karşı yeni bir ahlaki sorumluluk etiği” özellikle kaçınılmaz olmuştur. Ekoloji etiği bu açıdan esas olarak geleceğin etiğidir [3]. doğaya bakışı değiştirmeyi gerekli kılmaktadır. Böyle bir çevre etiği. . Ekoloji Etiği • İnsan. bugün yaşayan canlı varlıklar bir ekosistem olarak yerküreyle ilişkileri açısından yükümlülükler altına girmektedir. Bu yükümlülükler sonraki kuşakları da içeren bir dayanışma topluluğunun bağrından türemektedir. dünyayı sürekli ve düzenli biçimde sömürdükten ve bunun zararlı sonuçları zaman içinde artık görmezlikten gelinemeyecek boyutlara ulaştıktan sonra.

BarıĢ Etiği • Barış etiği çoğu kez ekolojik etik kapsamında görülmektedir. insanların birbirleriyle de barış içinde (dünya barışı) yaşamasını hedeflemişlerdir. Bütün inanlar için küresel ölçekte bağlayıcı olan insan haklarında ifadesini bulduğu biçimiyle. temel ilkesi adalet olan siyasal etiğin kapsamı içinde yer alır. bütün insanlığı bir dayanışma topluluğu olarak kavrayan adalet anlayışı. Bilindiği gibi çevreciler ve Yeşiller sadece doğayla barışı değil. Ancak barış etiği aslında.• 11. “haklı” amaçları gerçekleştirmenin aracı olarak gösterilmek istenen silahı ve savaşı yasaklar [3]. .

rekor ve sporla ilişkili büyük maddi kazançlar getirebilmektedir. Sporda etik dışı davranışların temel nedeni olarak. galibiyetle elde edilen maddi ve manevi kazançlar çok büyüktür. Galibiyet sporcuya aşırı övgü. Bununla birlikte. oyun. davranışların etik açıdan kontrolünü ortadan kaldırmaktadır [1]. Sporda Etik • Spor. spor dünyasında ahlaki değerlerin yerini parasal değerlerin alması gösterilmektedir. bir çok sporcu ve spor kuruluşları şike yapmakta bir sakınca görmemektedirler.• 12. Çünkü spor karşılaşmaları belirli kurallara bağlanmıştır. Yüzeysel olarak bakıldığında spor ve etik dışı davranışlar birbirine zıt kavramlar olarak görülebilir. Bir çok spor olayında ne olursa olsun kazan felsefesi. Sporcular yarışmalara katılabilmek için bazı şartları yerine getirmek zorundadırlar ve belli standartlara uygun davranmalıdırlar. yarışma ve mücadele anlayışıyla yapılan fiziksel etkinliktir. Çünkü. şöhret. fizik kondisyonu iyileştirmeyi amaçlayan. .

ve 5.• 13. Bu yüzden her düzeydeki kamu görevlilerinin etik dışı davranışları reddetmesi gerekir [1]. • Konu 4. savurganlık ve yetkiyi kötüye kullanma gibi etik dışı davranışların devlet yönetiminde yeri yoktur ve bunun bedeli yetersiz ve niteliksiz hizmettir. Dolandırıcılık. her gün kendilerinin kişisel ve mesleki dürüstlüklerinin ve erdemlerinin denendiği durumlarla karşılaşırlar. . Kamu Yönetiminde Etik • Kamu görevlileri. bölümlerde daha detaylı olarak incelenecektir.

ahlaki açıdan yapılması gereken davranışı gerçekleştirmeyi reddedebilir. sabit. ama aynı zamanda insan pratiği açısından büyük önem taşımaktadır [3].koşulsuz. ama yapmayabilir de. • . ama onu bu doğru sayılan yolu fiilen izlemeye zorlayamaz. yalnızca iyi olanı yapma özgürlüğü değildir. İnsan özgürlüğü.bir eylemi. Pusula kişiye yalnızca doğru yolu bulmasında yardımcı olur. kötülük yapma özgürlüğü olarak da tezahür edebilir. çıkış noktası ve hedefi arasındaki ilişkiye bakarak. hatta sonuçta ahlaka aykırı olarak davranabilir. İnsanın günlük pratiğinde etiğin sağlayacağı fayda açısından sonuç olarak şu söylenebilir: Etik. pratikte doğrudan eylem ve davranışları tayin etme anlamında etkin değildir. iyi olmayanı da yapmaya kalkışabilir. kuzey yönünü. etik de. mutlak referans noktası olarak önümüze koyar. İnsan iyi olanı yapabilir.6. özgürlük düşüncesini.• • 2. yeri değişmez referans noktası olarak göstermesi. böylece ulaşılması arzu edilen yere götürecek yolun belirlenmesini mümkün kılması durumunda olduğu gibi. ahlaki olarak görülen eylemi gerçekten de yapmaya zorlamaksızın sadece eylem yapma iradesini ahlaki açıdan belirlemesinde yardımcı olur. gerekli eylem olarak belirlememizi mümkün kılan. Kişi uygulamada. Ġnsan Pratiğinde Etiğin Önemi Tıpkı pusulanın. etik de kişiyi.

ETİĞİN TEMEL SORUNLARI • Ele alınan konular ve ağırlık verilecek noktalar birbirinden çok farklı olmalarına rağmen. ahlak filozoflarının hepsince etiğin temel ve sabit sorunları olarak kabul edilen sorunlardan söz etmek mümkündür. Ahlaki eylem bilimi olarak etiğin.• 3. çözüm önerileri geliştirmek durumunda olduğu üç temel sorun alanı bulunmaktadır [3]. • mutluluk • özgürlük • iyi ve kötü .

ama gerçekten olabilmesi için bir parça da olsa şans gerekir. Günlük hayatın dilinde “mutluluğun” iki temel anlamı söz konusudur: Bir insan. Gerçi mutluluğu yaratmak için bizzat çok şey yapılması gerekir. Mutluluk • • • İnsanoğlu mutlu olmayı ömür boyu başaramasa da. büyük ölçüde bana bağlıdır. O halde etiğin. Gerçekten mutlu olur muyum. benim üretmediğim ya da denetimimde olmayan bir durum değildir. Ama bu “yaratılabilir” mutluluğa büyük çabalarla da olsa kolayca erişmek mümkün değildir. olmaz mıyım. herkes mutlu olmayı farklı da yorumlasa. doğal olan mutluluk çabasının ahlaki açıdan açıklanıp açıklanmayacağını ve nasıl açıklanacağını göstermek için onu sorun olarak ele alması gerekmektedir. ama gene de yalnızca bana bağlı değildir [3]. kişisel çaba göstermeden insanın kucağına düşmesi demektir. gerçekleşmesine amaçlı bir şekilde çalışarak ciddi ölçüde katkıda bulunduğum bir şeydir.• 3. Şans ve mutluluk kavramlarının yerleşik çağrışımlarına tamamen aykırı kullanıldığı kavramlar da vardır.1. Örneğin mutluluk insanın elindedir deyişi böyle bir bağlama örnektir. ama normal bir çaba göstererek ulaşamayacağı şeylere sahip olduğunda o kişinin şanslı olduğu söylenir. ulaşmak için planlı bir şekilde tüm gücümle çabaladığım. insana özgü. . şansı yaver gittiği için bir tehlikeden kurtulduğunda ya da çok arzu edilen. benim yapıp etmemden bağımsız olmayan. insanın doğası gereği mutlu olmaya çalıştığı şüphe götürmez bir gerçektir. aksine. Burada mutluluk. Şanslı olmak demek sevinç. beklenmedik bir şekilde. haz veren bir şeyin.

meşru olarak isteyebileceği şeyi bağımsızca belirlemek için kişi ahlaki özgürlüğünü bizzat kendisi. mutlak pratik ilke (kesinlikle bağlayıcı) olarak gören bir özgürlük anlamına gelir. yani insanın doğuştan. • • • • . henüz farklılaşmamış. Özgürlük ve Determinasyon Özgürlük ve determinasyon sorunuyla.ilkece başkasının özgürlüklerini kollayan. iradi özgürlüğü tanımlarken. ahlaki özgürlük.• • • 3. Keyfilik kavramı.2.başkalarının özgürlükleriyle bağlantılı olan.ve özgürlüğü ötekilerin özgürlükleriyle birleştirerek onu. . tepeden tırnağa doğasınca belirlenmiş olup olmadığı sorunuyla hem ahlak hem de ahlakın bilimi olan etik doğrudan ilişkilidir. dışarıdan belirleyici baskılardan kurtularak kullanmalıdır. (kişinin kendisi ya da başkaları aracılığıyla oluşabilecek) her türlü belirlenimden önce gelen kuralsız. Neyi istediğine ve arzuladığına bakılmaksızın. herkesin istek ve ihtiyaçlarını giderme baskısına hemen boyun eğmeyeceğini ve bu baskının arkasında kendisini sürükleyen şeyin ne olduğunu soracağını umabiliriz. . .

doğası gereği sınırsız. düşünce ve basın özgürlüğü toplanma ve seçim özgürlüğü din ve vicdan özgürlüğü bilimsel araştırma ve öğretim özgürlüğü seyahat özgürlüğü. Demokratik anayasalarda belli temel özgürlükler yasal olarak güvence altına alınmıştır. gerçekleri çarpıtan basın özgürlüğü. amacı özgürlüğü ortadan kaldırmak değil. düşünce terörüne dönüşen düşünce özgürlüğü. herkesin özgürlüğüdür. diğer deyişle. kendi kendini sınırlamasını sağlayan bir buyruktur bu. tersine özgürlüğü asıl ahlaki anlamda otaya koyup korumaktır. üç beş kişinin özgürlüğü ve geri kalanların bu özgürlüklerden yoksunluğu değil. kastedilen özgürlük. Kant’a göre iradenin bizzat özgürlükten hareketle özgürlük adına kendine bir yasa koymasında kendini belli eder. Ahlaki özgürlük. ama aynı zamanda özgürlük adına başkalarının özgürlüğünün sınırında kendini sınırlama ve şartlı olma çelişkisini içermektedir. mülk edinme özgürlüğü. yalnızca kişisel çıkarı göz önünde bulunduran vicdan özgürlüğü. mutlak özgür olma. . artık özgürlük olarak tanımlanamaz ve ahlaki açıdan yargılanmaları gerekir [3]. kuralsız başıboş olduğu düşünülen keyfi irade özgürlüğünün. hegemonya ve baskı amacıyla kötüye kullanılan mülkiyet özgürlüğü gibi amacından saptırılmış özgürlükler. Örneğin.• • • • • • • • • • • • Özgürlüğü bu şekilde “ahlaki istemenin içindeki mutlak olan şey olarak benimsemek” . Bu özgürlükler de sınırsız ve kuralsız değildir ve ahlaki özgürlük ilkesine tabi ve bu ilkeye göre yükümlüdürler.

İyi bir yemek. becerikli ve hızlı. yani çalma işinde iyiyse iyi bir hırsızdır. kendisi bizzat iyi olan demektir. iyi bir eylem. “Kötü” ise.. yani kullanımı iyiyse iyi bir arabadır. Örneğin. dolayısıyla kendi başına “iyi” değildir.• • 3. kötü niyet ve hoşa gitmeyen gibi anlam bağlantıları kurar. Ahlaki iyi ise. Etik bu kavramların ağırlıklı olarak ahlaksal niteliğiyle ilgilenir. Bu. • • • . işlevini gereğince yerine getirebilmesi için bir şeyin nasıl olması gerektiğini belirleyen iyi ölçütü ya da standardı açısından. Hırsız. İyi ve Kötü “İyi” sıfatını günlük yaşantımızdaki değer yargıları içinde çok sık kullanırız. Araba hızlı ve güvenli. “kötü not” ahlaki bir yargı oluşturmazken. bir başka şey açısından ya da bir başkası için bunlara uygun amacı temsil etme anlamında değil. iyi olma ölçütünü kendi içinde barındıran başka bir şeye uygun ve denk düştüğü için iyidir. iyi bir insan der dururuz. yani ağız tadını ve yemek ihtiyacını tatmin ediyorsa yemek iyi yemektir. Eğer lezzetli ve kolay sindirilebiliyorsa. kötülüğün kendisi. o şey iyi ya da kötü olarak değerlendirilebilir. iyi bir müzik. yalan söylemek.3. “kötü”dür ve “kötü” burada ahlaki bir yargıyı ifade eder. iyi bir araba. Araçsal anlamıyla iyi olarak tanımlanan her şey.

suya düşen çocuğu kurtaran birinin. kendiliğinden iyi ya da kötü değildir. doğrudur). Ve her yanlış eylemin de mutlaka kötü olması gerekmez (Örneğin. Amacına ulaşmazsa. Ama tersine. ama büro kapalı olduğu için geri döndükten sonra olayı unutup eşyayı bir kenara atan kişinin durumunda) [3]. eylem doğru ya da yanlış olarak değerlendirilir. eylem ahlaki değil de pragmatik bakış açısından. yanlıştır. zengin birinin çocuğu olduğunu bildiği ve o kişiden yüklü miktarda para almayı umduğu için kurtarması). mutlaka iyi olması gerekmez (Örneğin. aksine kaynağını oluşturan iyi/kötü iradesiyle ilişkili olarak iyi ya da kötüdür. başka deyişle eylemin kendisi. . Bir eylem iyi ya da kötü olarak değerlendirildiğinde. irade aracılığıyla belirlenen amaca gerçekten götürüp götürmemesi açısından ele alındığında ( bu amacın kendi başına ahlaki olup olmadığına bakılmaksızın). bu eylemin ahlaki değeri yalnızca türetilmiş bir anlam içerir. Bir eylem amacına ulaşırsa doğrudur.• • • • • • • İyi ve kötü ilk ve en eski (ahlaki) anlamıyla. Ahlaki bakımdan iyi bir eylemin mutlaka doğru olması gerekmez (Örneğin. yardım etmek için çok geç kalınmış olabilir ya da yapılan yardım yeterli olmayabilir). çocuğu sadece kurtarması gerektiği için değil. bizzat kendini (özgür olma ya da olmama bakımından) belirleyecek iradenin nitelikleridir. diğer bir deyişle. Ya da ters yönden ifade edilirse: Her doğru eylemin. ölüme mahkum bir hastayı acı vermeden öldürmek için biraz fazla dozda ilaç vermek. bulduğu bir eşyayı kayıp eşya bürosuna götüren. Ahlaki bakımdan kötü bir eylemin de mutlaka yanlış olması gerekmez (Örneğin.

çağdaş ve demokratik bir anlayışla yönetilmeyi beklerler. üretim ve verimin artırılması iken. . karar ve politikaları herkesin yararına olacak şekilde uygulamayı. İş görenler. hakların ve sorumlulukların adil olarak paylaşımını gerektirir. Emeklerinin karşılığını almak ve kendilerine ilişkin olarak verilen kararlara katılmayı arzu ederler. İşte iş görenlerin davranışlarına yön veren ve iyi-kötü. örgütte yapılması gereken görevlerin iş görenlere adil olarak paylaştırılmasını. çağdaş yönetim üretim ve verim kavramları kadar iş görenlerin gereksinimlerinin karşılanmasını da temel amaçlar arasına katmıştır. özgür bireyleri olarak iş görenler.• 4. Bu süreç içinde yerine getirilmesi gereken işlevler ise. çatışmaların örgüt ve bireylerin yararlarını gözetecek şekilde çözümlenmesini. örgütün kaynaklarının bir kişi ya da grup için değil örgütsel amaçları gerçekleştirmek için kullanılmasını. örgütsel ve bireysel gereksinimlerin karşılanmasını. evrensel kabul gören ölçülere göre belirlenmesinde etik ilkeler çok önemli bir işlev görmektedir. Birey olarak tek ve değerli olmalarından dolayı saygı beklerler. Çağdaş toplumun. emeğin değerinin verilmesini. ister nadiren otaya çıkan durumlar olsun. iş görenlerin yansız olarak değerlendirilmesini. başkalarını yakından ilgilendiren ve etkileyen kararlar almayı. doğru-yanlış ayrımının kişiye görelikten çok. ister tekdüze. YÖNETĠMDE ETĠK • • Yönetim süreci sürekli olarak. sorunların çözümünde yaratıcılık gerektirir ve bazı genel kuralların davranışlara rehber olarak alınmasını zorunlu kılar. Klasik yönetimde temel amaç. insan olmalarından dolayı kazandıkları hak ve özgürlükleri kullanmak isterler.

örgütlerin ve bireylerin şekillendirilmesi. Bu açıdan yöneticiler. iş görenlere olumlu ve örnek davranışlar sergilemek gibi bir toplumsal sorumluluğa da sahiptirler. adam kayırma. Örneğin. doğru değerlerin kararlaştırılması. yöneticilerin mesleki konularla ilgili olarak yaptığı etik seçimleri içerir. kaynakların yanlış kullanımı veya bazı çıkar çatışmaları bu gruba girmektedir. arkadaşları ve etkileştikleri diğer bireyler yoluyla yaymaktadırlar. gücün kullanımı. gücün adil bir şekilde kullanılıp kullanılmadığının ve uygulanan seçimlerin haklılığının yargılanmasını içerir [1]. orta düzey yöneticilere aktarılmalı ve örgütün tüm iş görenlerine yayılmalıdır. tutumlarını ve inançlarını topluma taşımakta ve aileleri. * Kişisel uygulamalar ve ahlaki sorunlar : Bu bölümdeki etik sorunlar. işyerinde biçimlenen ideallerini. . Örneğin. Yönetsel etik üç bölümde ele alınabilir.• • • • • Mesleki ve toplumsal değişmeler. yöneticilerin yasadışı olan ancak kişisel doyum veya kazançla sonuçlanan etik seçimlerini içerir. İş görenler. yöneticileri sürekli olarak etik sorunlarla yüz yüze getirmektedir. * Mesleki eylemler: Bu grup. iş görenlerin işten atılmaları bu tür örneklerdir * Günlük yönetim işleri: Bu grup. sorun çıkmasını önlemek için ilgili tarafların baskılarına boyun eğme. Etik davranışların benimsenmesi üst yönetimde başlamalı.

dürüstlük. mesleki etik konusundaki duyarlılıklarının geliştirilmesi ve etik ilkeleri bir davranış biçimi haline getirmeleri. Tüm kamu görevlilerinin ve yöneticilerinin.b. adalet. Çünkü kişisel bakış açılarına göre iş görenler bu kavramların içini diledikleri gibi doldurmak eğiliminde olabilirler [1]. çıkar sağlama. Çeşitli olasılıklar ve durmadan değişen koşullara göre en uygun tepkileri ve davranışları geliştirmek. etik kararların alınmasında en az sorun yaşanan gruptur. yansızlık. daha yaygın ve örgüt üzerinde daha uzun dönemli etkileri olan sorunladır. yoğun ve ortaya çıktığında üzerinde durulması gereken etik sorunlardır. eşitlik v. ikinci gruptakiler kadar yoğun. iş yaşamı ve örgütsel amaçlara ulaşılması açısından büyük önem taşımaktadır. yasal düzenlemeler ve toplumsal beklentilerin zaten mevcut olması nedeniyle. etik dışı davranışlardan ne anlaşılması gerektiğinin açıkça tanımlanmasında yarar vardır. rüşvet. Erdemlerin kazanılması. yaranma. acil ve tehlikeli tepkiler yaratacak türden olmayabilir. ya da kayırma.• • • Birinci grup. uygulamak kolay kazanılan bir nitelik değildir. belirli bir seçim yapılana kadar yoğunlaşır ve daha sonra seçeneğin uygulanması ve aşamalı olarak kabul edilmesi ile ortadan kalkar. bencillik. . kavramlar.b. iş görenlerin kişiliklerinin gelişimi ile yakından ilgilidir. Etik ilkeler içinde yer alması gereken. Bununla birlikte bu gruptaki sorunlar kısa dönemlidir. İkinci gruptaki sorunlar ilişkili tüm taraflar için olağanüstü karmaşık. yolsuzluk. Ancak bu sorunlar sürekli. Bu sorunlar ortaya çıkar. v. uzun süren deneme ve yanılmalardan sonra gerçekleşir. Üçüncü gruptaki sorunlar. Doğruyu yanlıştan ayırmak ve doğru olanı seçip.

eşit hak ve sorumluluğun paylaşıldığı bir toplulukta kişilerin yaratıcı olarak iş görebilmesini. . • 1. her meslek için ortak sayılabilecek ancak yönetimde de mutlaka uyulması gereken etik ilkeler ve bu ilkelerin dayandığı temel kavramlar tanıtılmaya çalışılmıştır.1. kişinin erdemlerinin toplumca ve toplumun tüm üyelerince güvence altına alınmış bulunmasını öngören ve dile getiren etik ve hukuk ilkesidir.• 5. YÖNETĠMDE ETĠK ĠLKELER VE ETĠK DIġI DAVRANIġLAR • 5. Adalet • Temelinde eşit toplumsal koşullar ve olanaklar içinde tüm insanların özgürce ve çok yönlü gelişmesini. herkese temel eşit hak ve ödevler tanınmış olmasını. Yönetimde Uyulması Beklenen Etik Ġlkeler • Bu kısımda.

sıkıntıların. yükümlülüklerin. hizmetlerin dağıtılmasında uygulanacak sınırların belirlenmesini içerir. . hak dağıtıcı adaleti yerine getirirler [1].• Genel olarak adalet. EĢitlik • Eşitlik. Bu şekilde. sorumlulukların ve yararların eşit bir şekilde dağıtılmasından sorumludurlar. • Yöneticiler. eşitlere eşit davranmayı içerir. Örgüt açısından adalet. kurallara aykırı davranmaları oranında da ceza verilmesini içerir. iş görenlere. yararların. dürüstlük ve adalet kavramları ile bütünleşmiş bir kavramdır [1]. örgüte katkıları oranında haklarını. örgütte görevlerin. • 2. Eşitlik.

gerçeği sözlerimize uydurmak.• 3. doğruluğu içerir. başkaları ile ilişkilerde dürüst olmayı ve içtenliği gerektirir. Oysa güven ilişkilerin temel unsurudur. ilişkilerde kendi sonlarını hazırlarlar ve güven ortamı ortadan kalkar. Dürüstlük ise. • Dürüstlük. yani sözlerimizi gerçeğe uydurmaktır. düşünce. . Doğruluk gerçeği söylemek. doğruluk ise ahlaklı davranışın temel ilkelerinden biri olarak kabul edilmiştir. inanç ve yararları doğrultusunda çarpıtılması. her dönemde ahlak dışı. Gerçeklerin. İçten ve dürüst davranmayan yöneticiler. bireyin kendi duygu. tüm yaşamın ve eylemlerin gerçekler üzerine kurulmasını gerektirir. • Doğruluk. Dürüstlük ve Doğruluk • Etik davranış. yani sözümüze bağlı kalmak ve beklentileri gerçekleştirmektir [1]. ama ondan farklı bir kavramdır. Yalan. daha sonraki eylem ve işlemlerin doğruluğunu da ortadan kaldırır.

vatandaşlarla ve iş görenlerle ilişkilerinde yansız olarak davranmak ve hizmet sunmak zorundadır. Özellikle siyasal tarafsızlık. yöneticinin en önemli sorumluluklarından biridir. iş görenlerin üstlerine karşı kapalı bir tavır içine girmelerine ve daha da önemlisi iş görenlerin adalet ve güven duygularının zedelenmesine yol açmaktadır [1]. . • Yönetici bir kamu görevlisi olarak. Yöneticilerin astlarına taraflı davranması.• 4. Nesnel olarak kişinin duygularını değil. Tarafsızlık • Tarafsızlık ya da nesnellik. insanın bireyleri ya da nesneleri oldukları gibi görebilmesi ve bu görüntüyü bireyin kendi istek ve korkuları ile oluşturduğu görüntüden ayırabilmesidir. aklını kullanmasını gerektirir.

Sorumluluk • En genel anlamda sorumluluk. dokunulmaz. .• 5. bir yöneticinin etik değerleri arasında öncelikle yer alması gereken unsurdur [1]. üstlere hesap vermeyi içeren “sorumlu olma” dır. • 6. belirli bir görevin istenilen nitelik ve nicelikte yerine getirilmesidir. Ġnsan Hakları • İnsan hakları. Genellikle iki tür sorumluluk vardır. İkincisi ise bir işi yapmayı üstlenmek anlamına gelen “sorumluluk alma” dır [1]. insanın insan olma özelliği nedeniyle sahip olduğu. Bunlardan birincisi. kişiliğe bağlı haklardır. devredilmez ve vazgeçilmez nitelikte. İnsan haklarının iyi anlaşılması ve bireylerin bu haklarına saygılı olmak.

kişiliğinin göz önünde tutulmasından yola çıkılarak. insanın erdemleriyle. . insan toplumunun gelişmesine ve insan soyunun daha da yetkinleşmesine ve özgürleşmesine yönelik düşünce ve çabaların bütünüdür [1]. insanın çok yönlü yetişmesini. insancıllık çabası.• 7. özgürce etkinlikte bulunmasını. insanın insancıl bir biçimde eğitilmesi öğretisi. Hümanizm • Hümanizm. insanların yetişme ve gelişme yeteneğinden. insan varlığının insani erdemlerce biçimlendirilmesi. yaratıcı güçlerini ve yeteneklerini kullanabilmesini amaçlayan.

iş görenlerin örgüt üyeliklerini sürdürmeleri ve örgütte kalmak istemeleri olarak tanımlanabilir. Ayrıca örgüt olanaklarının çevre yararına kullanılmasını sağlamak ve eğitim sorunlarına gönüllü olarak yeterli zaman ayırmak da bağlılığın gerekleri arasında sayılabilir [1] . • Yönetici. Bağlılık • Örgütsel bağlılık.• 8. örgütten etkilenirler ve kendileri de ortak amaçların gerçekleştirilmesi için ortaklaşa bir çaba gösterirler. Örgüte bağlı iş görenler. bir lider olarak hem kendi mesleki bağlılık ve gelişmesini hem de astlarının mesleki bağlılık ve gelişmesini sağlamaya çalışmalıdır. meslekte gelişme ve ilerlemeye istekli olmayı. bu amaçla alana ilişkin yayınları izlemeyi ve eğitim programlarına katılmayı gerektirir. Mesleğe bağlılık.

. yetkili kişi ve kuruluşların yasalara saygılı olması. Hukukun Üstünlüğü • Hukukun üstünlüğü ilkesinin yaşama geçirilmesi. hukuk sisteminin sağlıklı ve düzenli çalışmasını sağlar. yargısız uygulama yapılmaması. hukuk üzerinde politik baskı olmaması. Bireye ve topluma güven. suçlunun kısa sürede yakalanıp cezalandırılması. yasaların kişilere göre çifte standartlı olarak uygulanmaması. huzur. hukuk düzeninin toplumda egemen kılınması. mutluluk ve rahatlık verir [1].• 9.

mesleğini de sevmesi gereklidir [1]. • Yöneticinin. insanları sevmesini de gerekli kılar. insanlarla birlikte çalışma gerekliliği. insanın kendisiyle ve başkalarıyla yaratıcı bir ilişki kurması demektir. . Sevgi • Sevgi. başkalarına hizmet etmenin bir aracı olarak görülmelidir. sürekli olarak insanlar için. saygı ve bilgiyi. başkalarına egemen olmanın değil. Sevgi. Sevgi. İş. başkasının yetişme ve gelişmesi için istek duymayı gerektirir. sorumluluğu. yalnızca insanlara yöneltilen bir duygu değildir.• 10. Yöneticinin. ilgi ve bakımı.

Türkçe‟de bu kavramın karşılığı katlanmak. hatta bunun da ötesinde aykırı görüş ve düşüncelere sıcak ve sevecen bir yaklaşım içinde olmak hoşgörünün çerçevesini çizer [1]. tahammül etmek. dayanmak şeklinde karşılık bulmaktadır. tahammül edebilmek ve bunlara özgürlük tanımak. Başkalarının düşünceleri çok aykırı ve ters olsa bile. Latince “tolerate” kökünden gelmektedir. sevilmeyen ya da onaylanmayan şeylerin varlığına tahammül göstermektir. HoĢgörü • Hoşgörü Batı dillerinde “tolerance” sözcüğü. yasalara ve etik kurallara aykırı olmadıkça. . • Hoşgörü.• 11.

yönetenlerin. Yöneticiler. halktan aldıkları bir yönetim biçimidir.• 12. yönetme yetkilerinin Tanrıdan ya da dinden değil.Laiklik • Laiklik. iş görenlerin din ve inanç özgürlüğüne karışmamalı ve Anayasal düzende güvenceye alınmış olan din ve inanç özgürlüğünü zedeleyici bir davranışa girmemelidir [1]. kimsenin inanç ve düşünce özgürlüğüne karışılmaması ve din ve vicdan özgürlüğünün devletçe güvence altına alınmasıdır. Laiklik. .

kıt kaynakların etkin ve verimli kullanımı olarak tanımlanabilir. İnsanın değeri ve onuru. çekinmek değildir. Tutumluluk Örgütü amaçlarına uygun olarak yaşatmak. insan ilişkilerinde köşe taşı niteliği taşır. örgütsel amaçlara yöneltilmesi ve kurumsal kaynakların bireysel çıkarlar için kullanılmaması. bir insanı olduğu gibi görebilme yetisini ve onu özgün bireyselliği içinde fark edebilmeyi anlatır [1]. her şeyden önce insan olduğu için değerlidir. Örgütsel kaynakların. Saygılı olmak. lüksten uzak ve işlevsel olanlardan seçilmesini gerektirir [1]. Tutumlu olmak. 14. Tutumluluk. donanım ve araç-gereçlerin kullanışlı. örgütteki insan ve madde kaynaklarını en verimli biçimde kullanmakla gerçekleşir. • • • . Saygı. Saygı İnsan. tutumluluğun en önemli öğelerindendir. birçok kişinin bildiği ve beklediği gibi korkmak. örgüt kaynaklarının amaçlara uygun tüketilmesini. ekonomik.• • 13.

Örgüt içinde demokratik bir ortam oluşturulmasında. Bu nedenle demokrasi eğitim süreci içinde öğretilebilir.• 15. Öğrenilebilmesi ve bir yaşam biçimine dönüştürülebilmesi için demokrasinin eğitime gereksinimi vardır ve eğitim demokrasinin ön koşuludur. . insana bir değer olarak önem veren ve insan kişiliğinin özgürce ve eksiksiz olarak geliştirilmesine olanak sağlayan bir yönetim biçimidir. yönetici tutumlarının büyük bir rolü vardır [1]. Demokrasi • Demokrasi.

zayıf yanlarının ve gereksinimlerinin neler olduğunun anlaşılması gerekir. insanlarla birlikte etkili biçimde çalışabilme becerisidir. Olumlu Ġnsan ĠliĢkileri • Yönetimde olumlu insan ilişkileri. bireylerin yetenek ve güçleri kadar. .• 16. hem de iş görenlerin doyumunun sağlanması açısından gereklidir. başarı ya da başarısızlığın belirleyicisi olmaktadır [1]. Bu anlamda. insanlar için. İnsan ilişkilerinin niteliği. hem amaçlanan üretimin gerçekleştirilmesi. yönetimde insan ilişkileri. Sağlıklı insan ilişkileri için.

eylemlerinde açık olmak kadar. esnek. inandırıcı ve güven verici. karşılıklı iletişim gerektirir. bilgi üretme. nesnel. aktarma ve anlamlandırma süreci olarak tanımlanabilir. Yönetici. gözlenen bir davranışı. Eleştirinin amacı. gerçekçi. anlamlı. beklenen davranış ile kıyaslamak. Eleştiriler amaçlı. yapıcı. eleştiriye açık olmaları gerekir. kısaca. İletişim. Açıklık • Açıklık. benimsenen ya da benimsenmeyen yönlerini açıklamaktır.• 17. çıkarsız ve kişiye özel olmalıdır. Yöneticilerin açık davranabilmeleri için. eylemleri hakkında ilgili kişi ya da gruplara hesap verme açıklığını da gösterebilmelidir [1]. .

İş görenlerin belli bir özgürlük alanları olmalıdır. Özgürlük kavramı. Bu terim. baskı altında tutulmamayı ifade eder. yalnızca serbest olmayı değil. özgürlükten daha geniş bir anlam taşır. yasa dışı eylem ve işlemler için. Devlet ya da başka herhangi bir güç tarafından. bunun yanı sıra devletten ya da toplumdan bazı istemlerde bulunmayı içerir. • Örgütlerde. Hak kavramı ise. bir şeyi yapma ya da yapmama serbestliğidir. Hak ve Özgürlükler • Hak ve özgürlükler bir arada kullanılan ancak birbiri ile karıştırılan kavramlardır. Örneğin yöneticiler. iş görenlerin hak ve özgürlükleri vardır. . yetkilerini kullanarak iş görenleri zorlayamazlar. Ayrıca iş görenler. herhangi bir şey için zorlanmamayı. örgütten ve yöneticilerden bazı şeyleri isteme hakkına da sahiptirler [1].• 18.

başkalarının emek verdiği şeyleri kendine mal etmemeyi de gerektirir [1]. • Yöneticiler. iş görenin örgütsel edinimini elde etmek için harcadığı kafa ve kol gücüdür. iş görenin üretim için örgüte harcadığı emekle yarattığı değer artışından hak ettiği değerin kendisine döndürülmesidir. İş görenin emeğinin hakkı. sahibinin iznini almadan kullanmamalıdırlar. örgütün yapacağı ödeme ile verilir.• 19. . Emeğe saygılı olmak. Ödeme. hizmet ya da düşünce şeklinde yaratılmış ürünleri. Emeğin Hakkını Verme • Emek. başkalarına ait mal.

Böylece hukuka aykırı emir veren üstün. • Oysa. hukuken suç teşkil eden emirlerin yerine getirilmemesi konusunda yöneticiler kesin bir tavır içinde olmalıdırlar. bu aykırılığı üstüne bildirmesi ve emrin yazılı bir şekilde kendisine verilmesini sağlamalıdır. . Yasa DıĢı Emirlere KarĢı Direnme • Yasalarda da açıkça belirtilmesine karşın. bu emrin verilmesinden veya yerine getirilmesinden doğan sorumluluğu üstlenmesi sağlanır [1]. kamu görevlileri zaman zaman yasa dışı ancak.• 20. üstler tarafından yerine getirilmesi istenen emirlerle karşı karşıya kalmakta ve bunları yerine getirmektedirler. Verilen emrin hukuka aykırı olduğu kanısına varan yöneticinin.

2. Kayırma • Para ya da mal gibi ekonomik güçler yerine aile-akrabalık bağları gibi maddesel olmayan etkileme araçlarının kullanılarak. Bir grup insana karşı. kamu görevlilerinin yetkilerini bazı kişilere kamu işlemlerinde ayrıcalık sağlamak amacıyla kullanmalarına kayırma denir. Ayrımcılık • Ayrımcılık. ayrımcılık olarak tanımlanır. • 2. ayrımcılık ise bir eylemdir. Yönetimde Etik DıĢı DavranıĢlar • 1. Önyargı bir duygu. önyargılı tutumlarla davranmaktır. .• 5. adaletsiz ve zarar verecek biçimdeki her türlü davranış.

mal. yılmaz. görünerek çevresine meydan okuma davranışı ile astların yıldırılmaya çalışılması etik dışı bir davranıştır.• 3. Yıldırma . hediye gibi birtakım maddesel çıkarlar karşılığında bunu sağlayan kişi ya da gruplara ayrıcalıklı bir kamu işlemi ile çıkar sağlaması rüşvet olarak tanımlanır.Korkutma • Kabadayılık olarak tanımlanan ve kimseden korkmaz. . RüĢvet • Kamu görevlilerinin para. • 4.

Görevi ihmal hem yasal olarak cezalandırılmayı gerektirir hem de meslek etiğinin ciddi bir biçimde ihlali anlamına gelir. yasalarla kendilerine verilen görevleri yerine getirmek ve yetkilerini sınırları içinde kullanmakla sorumludurlar. Sömürü. • 6. Ġhmal • Yöneticiler. insanın başka insanları kendi amaçları için bir araç olarak kullanması ve kaynakların adaletsiz kullanımını niteler. . Sömürü (istismar) • Sömürü. Nedeni ne olursa olsun. yöneticinin görevini ihmal etmesi anlamını taşır.• 5. görevlerin savsaklanması ve geciktirilmesi. insan ya da nesnelerin adaletsiz kullanımıdır ve çıkar sağlama amacına yöneliktir.

Bencil bir insan yalnızca kendisiyle ilgilenir. Bencillik • Yönetimde bencillik. kendine çıkar sağlayacak biçimde yönlendirmesidir. vermekten hiçbir zevk duymaz. yöneticinin başkalarının yararını düşünmeden. davranışlarını yalnız kendi gereksinimlerini giderecek. Yolsuzluk • En genel anlamıyla yolsuzluk. kimi kez onlara zarar vererek. kamu yetkilerinin yasa dışı kullanımı olarak tanımlanabilir. bir çıkar karşılığında.• 7. Burada sağlanması amaçlanan kazançlar maddi ya da parasal olmayan özel amaçlara yönelik olabilir. • 8. Ayrıntılı olarak bakıldığında yolsuzluk aşağıdaki biçimlerde tanımlanabilir: . yalnızca almaktan hoşlanır. her şey kendisinin olsun ister.

• Para ya da mal karşılığında, kamu görevlisinin ayrıcalıklı işlem yapmasıdır. • Kamu görevlisinin parasal ya da diğer ödüller karşılığında, bu çıkarı sağlayanlar yararına işlem yapmasıdır. • Kamu görevlilerinin yapılmaması gereken işlemleri yapmaları ya da yapmamaları gereken işlemleri çabuklaştırmaları karşılığı çıkar sağlamalarıdır. • Parasal olan ya da olmayan kişisel kazançlar için yetkinin kötüye kullanımıdır. • Kişisel ya da politik kazanç amacıyla devlet yetkisinin yasa dışı kullanımıdır. • Kamu hizmeti gören kişilerin, özel amaçları ya da maddesel çıkarları için normal görev davranışlarından sapmalarıdır. • Kişisel amaçlar için, kamu görevlilerin kurallara aykırı biçimde davranışlarıdır.

• 9. ĠĢkence (Eziyet) • İşkence, bir insana maddi ya da manevi olarak yapılan aşırı eziyet anlamında kullanılır. Yöneticilerin kendi görüşlerini paylaşmayan iş görenleri hedef seçerek eziyet etmeleri kabul edilemez bir davranıştır. • 10. Yaranma – Dalkavukluk • Rahatsız edici ve sahtekarlık olmasına rağmen yöneticiye yaranma ve dalkavukluk yapmanın, başarı için ödenmesi gereken bir bedel olarak görülmesi yaygın bir davranış biçimidir. Etik olarak kabul edilemeyecek bir davranış şeklidir.

• •

11. ġiddet - Baskı – Saldırganlık Şiddet sözcüğü, aşırı duygu durumunu, bir olgunun yoğunluğunu, sertliğini, kaba ve sert davranışı nitelendirir. Saldırgan davranışlar, kaba kuvvet, beden gücünün kötüye kullanılması, yakan, yıkan, yok eden eylemler şiddetin kapsamındadır. Yönetici, önünü tıkayan engelleri ortadan kaldırmak için şiddet kullanmamalıdır. 12. ĠliĢkilerine Politika KarıĢtırma Her uzman gibi, yöneticinin de tarafsız davranması ve politik yöneticilere tarafsız bilgi sunması gereklidir. Yöneticinin politize olması durumunda, başında olduğu kurum politik bir kurum olarak görülecek ve öyle davranış görecektir. Böylece, yöneticinin astları ve başında bulunduğu örgütün üyeleri de, yöneticiden çok politikacıyı aracı olarak görecekler ve birçok sorunlarını politikacıya götüreceklerdir. Böylece politik ilişki ve kayırma, yönetimsel yeterliğe üstün tutulacaktır.

• •

saldırganlık içerir. her türlü tacizden özenle kaçınmalıdırlar. Başkalarına küfür ya da hakaret ederek saldıran insanlar. yetkilerinin arkasına sığınarak ve itiraz edemeyecek konumdaki kişilere karşı. . örseleyerek kendi bencil kişiliklerini yücelttiklerine inanırlar. Yöneticiler. sözel bir şiddet gösterisidir ve tüm şiddet gösterileri gibi. onların kişiliğini küçültüp. aciz olana yapılan haksız ve kötü niyetli davranışları çağrıştırır. astları konumundaki kişilere. En sık karşılaşılan bedensel taciz türü ise dayaktır. Taciz. Bedensel Taciz • Bedensel taciz. • 14. şiddetin bir ürünüdür.• 13. Hakaret ve Küfür • Sözlü taciz olarak değerlendirilebilecek olan hakaret ve küfür.

• 16. gibi kötü alışkanlıkları astları ve öğrencilerin gözü önünde sergilemekten kaçınmalıdırlar.b. Kişisel açıdan bakıldığında. Kötü AlıĢkanlıklar • Özellikle eğitim kurumlarının yöneticileri. sigara.• 15. yetkinin veriliş amacından başka bir amaç için kullanılmasıdır. bu yetkiyle yapılacak işleri bir yana bırakarak. kişisellikten çıkarak. kötü alışkanlıklar bireyi ilgilendiren bir konudur. Örgüt açısından yetkinin kötüye kullanımı. kamu görevlilerince kötüye kullanılamaz. bu alışkanlıklar işyerine taşındığı zaman. Ancak. . başkalarına ya da örgüte zarar verirse yetkisini kötüye kullanıyor demektir. Yetkisini kötüye kullanan bir yönetici. alkol. kamu alanını ilgilendiren davranışlar olmaktadır. Görev ve Yetkinin Kötüye Kullanımı • Bir makam adına elde edilmiş olan yetkiler. kendine ya da başkalarına çıkar sağlar. kumar v.

• • 17. başkalarını arkadan çekiştirerek. ancak iş görenin kamu kaynaklarını tek taraflı olarak kişisel kullanımına geçirmesidir. gerçek olup olmadığı bilinmeden başkalarına kara çalmak. Zimmetin bir yolsuzluk türü olmasına karşın rüşvetten farkı. Bu durumda dedikodu denilen ve genellikle yanlı ve amaçlı yorumları içeren bir yanlış iletişim tarzı gelişmektedir. yasalara aykırı olarak kişisel kullanımı için harcaması ya da kullanması olarak tanımlanabilir. insanları kötülemek. Bu durum özellikle işyerlerinde büyük ölçüde zaman ve enerji kayıplarına neden olduğu gibi insan ilişkilerini de gerginleştirmekte. kınamak. suçlamak amacıyla yapılan konuşmalardır. Zimmet Kamu görevlisinin para ya da mal niteliği taşıyan kamusal bir kaynağı. 18. yetersizliklerini. bozmakta ve bireylerin birbirlerine güven ve saygı duygularını yok etmektedir. • • . yani alıcı ve verici olmaması. Dedikodu Genel olarak dedikodu. bir takas süreci olmaması. davranışlarına kendilerine göre anlamlar yükleyerek gidermeye çalışmaktadır. İnsanlar kendi başarısızlıklarını.

hoşgörüsüz ve sevgisiz insanları niteler. Dogmatik bir yönetici.Bağnazlık • Yobazlık ve bağnazlık. . tek doğru şeyin kendi doğrusu olduğuna inanan. Dogmatik bir kişi. zamanla doğruluğu ortadan kalksa bile bağlı kalmaktır. mesleğinde kazandığı kavramlara ve inançlara zamanla ondan kopamayacak derecede bağlanabilmektedir. inanç düşünceleri konusunda tartışmaya yer vermeyen. kendi gibi düşünmeyenlere en ağır biçimde saldıran. daha önce doğru olan bir kavrama. bir inanca. kendi kavram ve inançlarını değiştirmeye ve yenilikleri benimsemeye karşı sonuna dek direnme gösterir. Yobazlık . Yöneticinin bağnaz tutumu iş görenlerin ve örgütlerin gelişme ve yenileşmesini engeller [1]. Dogmatik DavranıĢ • Dogmatik. • 20.• 19.

akıl yürütecek ideal bir toplumun hangi tür ilkeler üstüne kurulabileceği sorunları ile ilgilenmektir. Her insan kendi kararlarını.• • 6. bir eğitim konusu mudur? Bu sorunun yanıtı kuşkusuz evet olmalıdır. • • . kendi özgür düşüncesi ile verebilmelidir. Ancak bunlar arasında önemli etkenlerden biri de bilgisizliktir. bireyin içinde yaşadığı toplumun norm ve kurallarının ötesinde. Etik eğitiminin amacı. ahlak üzerinde kendi kendine yargılama yapabilecek duruma getirmek olmalıdır. insanları. O halde iyi düzenlenmiş eğitim çalışmaları ile bireylerin etik değerler ve ilkeler konusunda bilgilendirilmesi büyük önem taşımaktadır [1]. ETĠK EĞĠTĠMĠ Etik. ideolojik nedenlere kadar yayılan çok çeşitli sebeplerden kaynaklanmaktadır. Bireylerin amaçlarına ulaşmak için etik dışı yollara başvurmaları açgözlülükten. Ulaşılması istenen ilkeler bireylere içinde yaşadıkları toplum. bağlı oldukları inanç sistemi ve taşıdıkları özelliklere bakılmaksızın temel insan hakları ve insan onuruna yaraşır biçimde doğru ve adil davranmayı içerir. Etik eğitiminin amacı.

bireylerin kişisel. Kamu görevlilerinin. yöneten ve yönetilen olarak çalıştıkları iş yaşamı içinde icra ettikleri mesleğin etik değerlerinin kazandırıldığı hizmet içi eğitim programlarıdır. Etik eğitimi. Etik eğitimi. insanların kararlarda etik bir boyut olduğunu kavramalarına yardım eder. değerlerin iş yaşamındaki farklı seçenekler üzerindeki etkilerini tartmalarına yardım eder. Bunlardan birincisi. örgütsel ve başkalarına ait değerleri anlamalarını sağlar. iyi düzenlenmiş eğitim programları ile önemli ölçüde azaltılabilmektedir. öğrencilere o mesleğin etik değerlerinin de kazandırıldığı hizmet öncesi eğitim programları. 2. Etik eğitimi. ikincisi ise çalışan bireylere.• Etik eğitimi iki düzeyde ele alınmaktadır. etik ilkelere aykırı davranışları. Etkili biçimde gerçekleştirildiğinde etik eğitimi üç amacın gerçekleştirilmesini sağlar: 1. bir mesleğin bilgi ve becerilerinin yanında. 3. • • • • .

Hatta son yıllardaki eğilimler. etik konusuna ve etik eğitimine karşı duyarlılıklarının artmasını sağlamaktadır. bireylerin etik açıdan duyarlılık kazanmaları. Mesleki etik konusundaki eğitim programları. meslek eğitiminin ayrılmaz bir parçasıdır. etik eğitiminin bireylere bir meslek kazandıran üniversitelerin eğitim programları içinde de önemle vurgulanması üzerinde odaklaşmaktadır.• Mesleki etik konusundaki eğitim programları. mali denetimler ile araştırmalar sırasında saptanan özel sorunlar ile iş görenlerin karşılaşabileceği sorunlara ilişkin örnek olayları ve ikilemleri içermelidir. eylemlerini ahlaki açıdan gerçeklendirmeleri ve etik yargılamaları üzerinde olumlu bir etki yaratmaktadır. Bu durum örgütlerin. Etik eğitimi. Medyada her gün artan etik dışı eylemlere ilişkin haberler. örgütlerin hizmet içi eğitim programlarının önemli bir parçası olmak zorundadır. onlara önlenmesi gereken tuzaklara ilişkin olarak deneyimlerden kaynaklanan yararlı örnekler sağlar. örgütlerin toplumda saygınlıklarını yitirmelerine neden olmaktadır. Belli bir mesleğin etik değerleri. yönetsel. • • . Etik eğitimi programlarının aşağıdaki amaçları gerçekleştirmesi beklenmektedir. Etik eğitimi. iş görenleri belirlenmiş etik ilkelere karşı duyarlı kılar.

Yöneticinin etik açıdan yerine getirmesi gereken rollerinin gücünü ve önemini tanıtmak. 8.Örgütsel kültür ve bürokratik normlar hakkında bilgi vermek. Bireylerde meslek alanında yaşanan etik sorunlara ilişkin duyarlılık geliştirmek. 12. Batılı gelenekleri yerleştirmek. 6. 9. 5. Kamu yönetiminde etik standartlar hakkında bilgi kazandırmak. 10. 14.Çıkar çatışmaları.Anayasal çerçevede.• • • • • • • • • • • • • • 1. Bireyler arasındaki görüş ve anlayış farklılıklarına karşı hoşgörü geliştirmek. Kamu hizmetlerinde görev alacak bireyleri. 2.Bir lider olarak etik davranışlar sergilemenin önemi ve etik sorunların çözümü konusunda beceri kazandırmak [1] . 4.Etik ilkeleri öğretmek. 13. Ahlak felsefesini geliştirmek. 7. Kamu hizmetlerinde etik davranışları beslemek ve karakter gelişimine yardımcı olmak. örgütsel normlar ve kurallar hakkında bilgi vermek. 3. Ahlak felsefesi ve politik düşüncede. 11. kişisel sorumluluk ve ahlaki yükümlülüklerin üstlenilmesi konusunda eğitmek. kamu yönetiminin demokratik değer ve yükümlülükleri hakkında bilgi vermek. Etik kararların verilmesinde analitik beceriler kazandırmak. .

dürüst ve tarafsız olarak halka ve kendi işlerine sadakatle hizmet ederek. * uygulamanın standartlarını yükseltmek. MÜHENDĠSLĠK ETĠĞĠ • Son yıllarda. iş ve mesleki alanda mesleki etikten beklentiler dramatik biçimde artmıştır. mühendislik mesleğinin niteliği ve prestijini arttırarak. Bunun nedenleri. daha önce anlatılanlara ilave olarak. * bir mesleki kimlik (statü) aracı oluşturmak. çalışanlar ve müşteriler bilinçli olarak temel etik kuralları tanımlayanları aramaktadırlar. İşverenler.• 7. yaşaması için bilgi ve becerilerini kullanarak. kendi disiplinlerinin mesleki ve teknik prestijini arttırmaya çalışarak yüceltir ve geliştirirler [5]. şeklinde sayılabilmektedir [4]. * öz eleştiri yapmak için yol göstericilik sağlamak. * mesleki davranış ve sorumluluklar için bir çerçeve oluşturmak. onurunu ve değerini. doğruluğunu. * kabul edilmiş/edilebilir davranışları belirlemek. * bir mesleki olgunluk standardı oluşturmak. . mühendislik mesleğinin. insanların rahat. • • • • • • • Mühendisler.

Teknik eğitimin yanı sıra iyi çevre ve iyi etik eğitimi almış olmaları da gerekmektedir [6]. • • . “Mühendislik.” Mühendislik ürünleri günlük yaşamımızı o kadar etkilemektedir ki toplumumuz. ders çalışma (study). Mühendislik ürünleri genellikle aynı anda çok kişiye hizmet verebildiği gibi.• İleri toplumlarda mühendisler ve mühendislik mesleği hep tartışma konusu olmuştur ve olmaya devam etmektedir. geçen yüzyılda ve daha öncesinde düşünürler. Literatürde. akademisyenler ve diğer profesyonel kişiler tarafından yapılmış değişik mühendislik tanımları bulunmaktadır. deneyim (experience) ve uygulama yolları ile kazanılmış bilgileri akıllıca kullanarak. mühendislerin sadece iyi teknik eğitim almış olmaları yetmemektedir. doğanın madde ve kuvvetlerini insanoğlu yararına sunmak üzere ekonomik yöntemler geliştiren bir meslektir. matematiksel ve doğal bilimlerden. Burada mühendisliğin bir meslek olarak kabul edildiği ve söz konusu mühendislerin mühendislik fakültelerinde formal eğitim almış öğrencilerden oldukları düşünülmektedir [6]. mühendislerimizden büyük beklentiler içine girmektedir. bu ürünlerde ve/veya hizmetlerde herhangi bir mühendislik hatasının topluma ve/veya çevreye (yakın ve/veya uzak) büyük zararlar vermesi mümkündür. diğerleri ise bir meslek olarak kabul eder. diğer dünya toplumları gibi. Bu nedenle. Tanımlardan bazıları mühendisliği bir sanat.

mühendisler. standartlarla getirilen çözümler de. Mühendisin özel sorumluluğu. ASME (American Society of Mechanical Engineers) tarafından “Basınçlı Kazan ve Kaplar Kuralları” (Boiler and Pressure Vessel Codes) ile başlanmıştır. mühendislerin teknik donanımları ve bilimsel bilgi birikimleri ile diğerlerinden olan faklılıklarının geniş anlamda ilk örnekleridir. yine bir grubun üyesi olarak koşulların getirdiği yazılı ve yazısız kurallara uymak zorunda kalır. bir meslek grubunun üyesi olarak etkilenir. Dolayısıyla. Fakat. Söz konusu kazalar da. • .1 . 1800‟lerde. Mühendislik Etiği ve Etiğin Farklı Boyutları “Mühendislikte etik neden gereklidir?” sorusunun yanıtı.8]. bilgi ve yetenekleri ile özel sorumluluklara sahip olduklarını daha sonra anlamışlardır. Tasarımda ilk akla gelen kısıtlar bilimsel ve ekonomik koşullardır. bu koşullardan bir topluluğun.• • 7. önce tasarlayanın özgür olup olmadığını sormak gerekir. A.D‟de buharlı tekne kazalarının artması sonucu. mühendislik tasarımında yapılması gerekli seçimlerle ilgilidir. Mühendis. Yazılı kuralların ancak bir bölümü olan teknik standartların oluşturulmasına. etiğin farklı boyutlarını da gündeme getirmektedir [7.B.

Entelektüel haklara saygılı olmak. Erdem. Toplum ve insanlığın refahı için çalışmak. ACM (Association for Computing Machinery) genel etik kurallarını şöyle sıralar: • • • • • • • • • 1. 4. sessiz kalma yolundaki ekonomik ve siyasi baskılara karşın koruyabildiğinde ahlaki cesaret.• Örneğin. Gizliliğe saygılı olmak. etiğin. 8. alışkanlık ve özdenetim gerektirir. Başkalarına zarar vermekten kaçınmak. Yukarıdaki kurallara uyulduğunda. etik olanı yapmak ve yapılana olumlu/olumsuz tepki göstermek şeklinde özetlenebilecek boyutları üzerinde genelleme sağlanabilir mi? Hayır. 3. Çünkü doğru olanı yapmak (doğru olduğuna inandığımızı yapmak) kolay değildir. etik olana karar vermek. . 6. 5. 7. sağlığını ve refahını. Telif ve patent haklarına saygılı olmak. dolayısıyla erdem göstermiş olur. Mühendis. Ayrımcılığa karşı tavır almak. kamunun güvenliğini. Dürüst ve güvenilir olmak. Mülk haklarına saygılı olmak. 2.

toplum sağlığı ve gizliliğe saygı kuralları bazı koşullarda ikilem yaratabilirler. Seçilen çözüm test edilir. tıpkı din ve ahlak kuralları gibi. Çözümler üretilir. çevreye zararlı kimyasalların yayılmasına neden olurken mühendis ne yapmalıdır? İkilemleri çözmek için mühendislik tasarımındaki adımlar kullanılmalıdır: • 1. • 3. • 2. Fakat. Problem tanımlanır. yanlış yapmamayı öğütler. beklenen amaç çözüm olduğuna göre. Problemle ilgili bilgi toplanır. rakip firmalardan gizlenen yeni bir üretim tekniği. Örneğin. kaçınılan “yanlış”ın yerine konacak “doğru”nun sunulması. mühendislikte en çok karşılaşılan sorunlardan biridir. • 5. Çözümler analiz edilir ve bir tanesi seçilir. Bir fabrikada. etik gerekliliktir. . • 4. Mühendislikte. yanlıştan kaçmak yeterli değildir. • İkilem. Her ikisi de etik anlayışa uygun iki eylem birbirleri ile çeliştiklerinde ikilem oluşur.• Zaten etik kurallarının bir bölümü.

tasarlanan santral. teoriler yasaları. etikte kurallar eylemleri. . başkalarına zarar vermekten kaçınmak. toplum ve insanlığın refahı için çalışmak. Aynı mühendis. mülk haklarına saygılı olmak şeklindeki kuralların da farkındadır.• Tasarım yapılırken farkında olmadan atılan bu adımlar ahlaki ikilemlerin çözülmesinde de etkilidir. Örneğin. etik bilincine sahipse ve etiğin teorisini biliyorsa. • Termodinamiğin Birinci Yasası gözlemleri açıklar. üçüncü adımda çözüm üretilirken eylemin doğruluğunun da değerlendirilmesi gerekir. Sonuç olarak. teoriler de kuralları açıklar. Ancak. Enerji santrali tasarlayan mühendis. Bu değerlendirmeyi yapmak için gerekli olan benzeşim şöyle özetlenebilir: Bilimde yasalar gözlemleri. ülke kaynaklarını verimli kullanır ve kurulduğu çevrenin doğasına zarar vermez [7]. teoriyi bildiği için bu yasayı kullanır.

güvenliğini. sağlığının ve refahının. kabul edilen mühendislik standartlarına uygun olanları kullanacaktır. toplumun • a) Mühendisler. toplumun sağlığı ve refahının güvenliğini tasarlamayan planlar ve benzerlerini kullanmayacak. sağlığını ve refahını en önde tutacaklardır. yapıların. mesleki görevlerini yerine getirirken. . • b) Mühendisler. makinelerin. işlemlerin ve donanımların üretilmesindeki mühendislik kurallarına.• Mühendislik Etiği Ġlkeleri [4] • 1. toplum yaşamının. kararlarına ve uygulamalarına bağlı olduğunu bilmelidir. Mühendisler. güvenliğinin.

sağlığını ve refahını tehlikeye sokan mesleki kararların devreden çıktığı durumlarda. halkın güvenliği veya sağlığını tehlikeye düşüreceğine inanılan koşulları gözleyecek ve durum hakkında yetkilileri bilgilendireceklerdir.• c) Mühendisler toplumun güvenliğini. müşterilerini veya işverenlerini bilgilendirmeli ve durum hakkında diğer otoritelerin dikkatini çekmelidirler. • c–2) Mühendisler. • c–3) Mühendisler. • c-l) Mühendisler. tasarım için planlama onaylarını vermeden önce sorumlu oldukları sistem veya üretimlerinin tasarım güvenirliliğini inceleyecek ve güvenlik eleştirisini yapacaklardır. test kodlarını ve kalite kontrol işlemlerini her durumda gerçekleştirecek ve temin edeceklerdir. sorumlu oldukları sistemlerin tasarımı ve üretiminin kullanılmasına ilişkin güvenlik veya yaşam beklentisini halkın anlamasını sağlayacak yayınlanmış standartları. .

• d.2) Mühendisler.• d) Mühendisler. sağlığı ve esenliğinin geliştirilmesi için çalışacaklardır. diğer kişilere veya firmalara tasarım güvenirliği ilkelerinin herhangi bir maddesinin ihlalinde olabileceklerin bilgisini veya nedenlerini bildirmek zorundadırlar. üretim veya üretim sistemlerinin kontrolü yapılmamış veya güvenirliliği sağlanmamış ise veya tasarım onu kullanan halka zarar verecekse. üretim veya sistemlerin güvenliği ve performansını etkileyecek değişimlerin veya düzenlemelerin onayını vermeyeceklerdir. • e) Mühendisler. Bu gibi bilgiyi özel yetkiliye yazarak sunacaklar ve bu gibi bilginin elde edilmesinde yetkili ile işbirliği yapacak ve gerektiğinde yardımcı olacaklardır. • d. • f) Mühendisler. . yaşamın kalitesini artırmak için çevreyi iyileştirmelidirler. bu durumu yetkililere bildireceklerdir.l) Mühendisler. topluma ilişkin olaylarda yapıcı hizmet olanakları arayacaklar ve kendi toplumlarının güvenliği.

• 2. Mühendisler, sadece kendi uzmanlık alanlarındaki hizmetleri vermelidirler. • a) Mühendisler, mühendisliği içeren bir özel teknik alanda eğitim veya deneyle kazanmış oldukları mühendislik etkinliklerini yerine getirmeyi üstleneceklerdir.

• b) Mühendisler, kendi ihtisas alanlarının dışında eğitim ve deneyim gerektiren bir etkinliği kabul edebilirler, ancak hizmetleri projenin kendi uzmanlık sınırına kadar olmalıdır. Projenin aşamalarında uzmanlarla işbirliği, onlara danışma veya onlardan yararlanma sağlanmalıdır. • c) Mühendisler, kendi uzmanlık alanları dışında veya kendilerinin doğrudan kontrolü altında hazırlanmamış herhangi bir mühendislik planı, projesi veya belgeyi imzalamayacaklardır.

3. Mühendisler, yalnızca objektif ve gerçek resmi raporlar yayınlayacaklardır.


a) Mühendisler, resmi bilgilerini yaymaya ve mühendislik başarılarının yanlış anlaşılmasını önlemeye gayret edeceklerdir
b) Mühendisler, tüm mesleki raporlarda, beyanatlarda veya şahitliklerde tamamen objektif ve gerçekçi olacaklardır. Raporlar, beyanatlar veya şahitlikler konusunda gerekli ve uygun bilgiye sahip olacaklardır. c) Mühendisler, herhangi bir mahkeme veya komisyonda uzman veya teknik şahit oluyorlarsa görüşlerini; kendilerini ilgilendiren, yeterli, doğru, tam, teknik bilgi sahibi olduklarına inandıkları zaman bildirmelidirler. d) Mühendisler, herhangi bir gruba veya gruplara ilişkin ödeme veya duyumların söz konusu olduğu mühendislik konularında, kesin kanaate ulaşmadıkları sürece, grup veya grupların kimliklerini açıklayarak beyanat, eleştiri veya tartışma konusu yapamazlar. e) Mühendisler, kendi çalışmalarını ve değerlendirmesini ağır başlı ve alçak gönüllülükle yapacaklar ve kendilerinin yükselmeleri karşılığında mesleğini, onurunu, dürüstlüğünü tehlikeye atacak herhangi bir eğilimden kaçınacaklardır.

• •

4. Mühendisler, mesleki konularda, her iĢveren veya müĢteri için güvenilir vekil olarak davranacaklar ve çıkar çatıĢmalarından kaçınacaklardır. a) Mühendisler, kendi işverenleri veya müşterileriyle ilgili tüm anlaşmazlıklardan kaçınacaklar ve kendi işlerini veya hizmet kalitelerini etkileyen herhangi bilgi veya durumu işveren müşterilerine vakit geçirmeden bildireceklerdir. b) Mühendisler, kendileri ile işveren veya müşteriler arasında bir potansiyel anlaşmazlık yaratacak herhangi bir anlaşmayı bilerek (kasıtlı olarak) taahhüt etmeyeceklerdir. c) Mühendisler, ne aynı proje hizmetleri için ne de aynı projeyle ilgili farklı hizmetler için, tüm ilgili tarafların açık ve anlaşmaya dayanan şartları dışında ücret, mal veya benzeri şeyleri kabul etmeyeceklerdir. d) Mühendisler, kendi üretimlerini gerçekleştirmek için gerekli malzeme veya donanım dışında, ücretsiz mühendislik hizmetlerini içeren konularda maddi veya diğer değerlendirilebilir şeyler istemeyecekler ve kabul etmeyeceklerdir.

bir resmi komisyon üyesi. işverenlerine veya elamanlarına bilgi vereceklerdir. kendi organizasyonlarının bir elemanı olarak.• e) Mühendisler. • f) Mühendisler. • g) Mühendisler. • h) Mühendisler. kendi çalışmalarının sonucu olarak bir projenin başarılı olamayacağına inandıklarında. kendi firmalarından veya sorumlu oldukları işle ilgili elemanlardan veya işçilerden doğrudan veya dolaylı olarak hediye (bahşiş) istemeyecek ve kabul etmeyeceklerdir. memur veya işçi gibi resmi kişilerden bir anlaşma istemeyecekler ve kabul etmeyeceklerdir. etkinliklere. üstlerinden. kontrolörü veya hükümet memuru olarak kendisi tarafından sağlanan hizmetlere karşı olan açıklamalara. . organizasyonlara veya mühendislik uygulamalarına katılmayacaklardır. yönetici.

çalışma konusunda gerilimi artırıcı davranışlara ve tartışmalara girmeyecekler veya yönetici olarak diğer işçiler için anlaşmalar yapmayacak veya tüm ilgililerin rızası olmaksızın hususi ve özel bilgileri içeren özel projelere ilişkin uygulamalara girmeyeceklerdir. bu tasarımları açık izin almaksızın diğer çalışmalarda kullanmayacaklardır. bir jürinin atanan üyesi olduklarında kendilerine ulaşan bilgileri inceleyecekler ve bu etkinlik kendi elamanlarının. mevcut teknik işlemlere.• i) Mühendisler. i-l) İş ilişkilerine. i–3)Elemanları tarafından kendisine verilen fikirleri (tasarımları) kullandıklarında. i–2) Üyesi bulundukları herhangi bir komisyonun veya heyetin ne bilgilerini ve ne de kararlarını açıklamayacaklardır. ilgililerin rızaları olmaksızın açıklamayacaklardır. • • • • . eleman veya değerlendirilen tekliflere ilişkin güvenilir bilgileri. önceki işveren. i–4) Mühendisler çalışma esnasında. işverenlerinin veya kamunun çıkarına ters düşse bile bu bilgiyi kişisel çıkarları için kullanmayacaklardır.

• 1) Mühendisler. bir iş üstlenmeden önce bu sahiplenmeye ilişkin bir pozitif anlaşma sağlayacaklardır. bir inşaatın (veya diğerlerinin) kontrolünü yaparken tüm taraflara dürüst ve adaletli olarak davranacaklardır.• j) Mühendisler. • k) Mühendisler. iyileştirmeler. yanlışlarda kendi hatalarını yok edecek ve kendi kararlarını doğrulamak hususunda tahrifattan ve değişikliklerden sakınacaklardır. planlar. hile ile veya aldatarak diğer işverenlerden bir eleman elde etme girişiminde bulunmayacaklardır. • m) Mühendisler. tasarımlar. • n) Mühendisler. kendi işverenlerinin bilgisi olmaksızın kendi düzenli işlerinin dışındaki mesleki görevleri kabul etmeyeceklerdir. icatlar veya telif hakkı veya patent ortaya çıkarabilecek diğer kayıtlar konusunda. .

kendileri tarafından satılan veya satışa sunulan teçhizat. materyal veya sistemlerin dışındakiler için mühendislik danışma hizmeti sunmayacak ve vermeyeceklerdir. • o–2) Pazarlamada ve endüstride çalışan mühendisler. • o–3) Pazarlamada çalışan mühendisler. bitirilmiş bir iş için anlaşma veya kontrat olmaksızın. • o-l) Kamudaki. görüş bildirmeye yetkilidirler ve görevleri gerektirdiğinde diğer mühendislerin işlerini değerlendirirler. ilgililerin bilgileri dışında görüş bildiriminde bulunmayacaklardır. endüstrideki veya eğitim işindeki mühendisler. diğer üretimlerle kendi üretimlerinin karşılaştırmalarını yapmaya yetkilidirler. .• o) Mühendisler.

b) Mühendisler. ödeme teklifinde bulunmayacaklardır. işi ele geçirmek amacıyla doğrudan veya dolaylı olarak herhangi bir komisyon. Anlaşmaya tarafların katılımda karşılıklı güven zorunludur. • • . sadece istenen mesleki hizmet için belirlenen yetenek ve liyakat esasına göre ve gerekli mesleki hizmetler için anlaşmalar düzenlemelidir. politik destek. hizmetlerinin geçerliliği konusunda mesleki itibarlarını oluĢturacak ve diğerleriyle haksız rekabete girmeyeceklerdir.• • 5. a) Mühendisler. Genel durum. mühendisler tarafından uygulanacaktır. Mühendisler. ancak bu hizmeti sağlayacak kişilerin veya firmaların seçimindeki kararı kontrol etmeyi gerektirmez. c-l) Bu ilkeler diğer mesleklere ait hizmetlerin elde edilmesinde. hediye veya diğer benzeri şeyleri ödemeyecek. c) Mühendisler. mühendislik hizmetinin maliyetinin uygun ve kabul edilebilir olmasını gerektirir. hizmetin amacına uygun ücret miktarında ve yöntemde anlaşmalıdırlar.

f) Mühendisler. İş istemeye ilişkin broşür veya diğer gösterimlerde. • • . mesleki şereflerini tehlikeye atabilecek bir terfi aracı olarak kullanılacak veya mesleki komisyonu ele geçirmeye yönelecek durumlarda. üyelikleri. d-2) Kontratlı bulundukları iş tamamlanmadan veya ödemeler tamamlanmadan veya varsa açılmış davalar tamamlanmadan müşterilerinden iş kabul etmeyeceklerdir. kendi akademik ve mesleki yeteneklerini tahrif etmeyecek ve bunların yanlış olarak temsil edilmesine hizmet etmeyeceklerdir. teklif etmeyecekler ve de kabul etmeyecekler. ilişkileri veya çalışmaları ve yeteneklerini artırmak amacı ve niyeti ile geçmişteki başarıları konularında yanlış beyanlarda bulunmayacaklardır. e) Mühendisler. d-l) Aynı iş için kontratlı bulundukları müşterilerinden iş istemeyeceklerdir. çalışırken veya çalışmaları kesinleşmişken diğer mühendislerin yerlerini almak (ayağını kaydırmak) için görüşmede bulunmayacaklardır.• • • d) Mühendisler. Tayinlerine ilişkin konularda veya sorumluluklarında yanlış beyanlar veya abartmalar yapmayacaklardır. işleri. mesleki komisyon üyeliklerini istemeyecekler.

adresleri. adres. projeye katılanlara göre yanlış olmayan ifadelerle ve gelişigüzel olmayan düzenlemeler olması koşuluyla • g-4) Sınırlı ad. hizmete ilişkin kişisel kapasite ve olanaklar. listeler ve yayınlar. firma adları. deneyimlere ilişkin diğer gösterimler. telefon numaraları ve çalışılan firmaların özellikleri. mesleki hizmetlerini aşağıdaki gibi aşağıdaki koşullarla sınırlandırabilirler. uygun sembol ve katılanların adları ve değerlendirmede bulunan firmanın uygulama alanı • g-2) Çalışılan projelerin tarafları. uygun boyutlarda ve bu gibi mesleki programları ve listeleri düzenli olarak yayınlayan yayının bir parçası olmak koşuluyla yazılan bilgi. adresler.• g) Mühendisler. firma adı. telefon numaralan ve hizmetin türü • g-3) Broşürler. telefon numaraları. • tanımlayabilir ve g-l) Değerlendirilmiş programlar. özel veya koyu yazı tipine başvurmaksızın . çalışma programlan. görevler ve donanımlara ilişkin olarak.

adresini ve telefon numaralarını içeren biçimde olmalıdır. işin paylaşımı için başkalarına verilen güveni ve itimadı sarsmadan doğrudan kendisinin katkılarını içermelidir.• h) Mühendisler. özel proje amaçlı yarışmalara. k) Mühendisler. değerlendirilmiş iş ve mesleki yayınların tanıtımında gereksiz gösterişe. methiyeye veya abartıya kaçmadan. • • j) Mühendisler. katılım ve katkılarını gerçek olarak ifade eden. Bu gibi izin. Buradaki bilgi. i) Mühendisler. projede veya belirtilen üretimdeki katkılarını alçak gönüllülükle ifade eden. çalışma alanını diğer katılanların adlarını. • • . Bu gibi yazılar. 1) Mühendisler. söz konusu hizmet ve projenin içeriğine ters düşmeyen gerçek ve sadece mühendisliğe ilişkin görüntüler kullanabilirler. gerçek ve değerlendirilmiş olarak yazılan veya teknik yayınlar için gösterişten uzak ve övgüyü içermeyen yazılar (makale) hazırlayabilirler. firma adını. kişisel üyeliklerini özel yayınlarla ilan edebilirler. ticari yayınlarda ve bilgilendirme yayınlarında adlarının kullanılmasına izin verebilirler. projenin diğer tasarımcılarının onayı olmadan giremez. tescilli üretimlerin genel bir onayını içermeyecektir.

uygulamaya veya diğer mühendislerin işlerine kötü niyetle veya yalan yere kötülük etmeyecek ve diğer mühendislerin çalışmalarını fark gözetmeden (tarafsız olarak) irdeleyeceklerdir. Mühendisler. görünüşe. kar amacı olmayan özel profesyonel birliklerin dışındaki herhangi bir mühendislik kuruluşunu destekleyemezler. mesleki doğruluğunu. b) Mühendisler. üyeliklerini etik olmayan etkinliklerde paravan olarak kullanmayacaklardır. geliĢtirmek için çalıĢacaklardır. çalışanların olanaklarını kendi özel çalışmaları için kullanamayacaktır. bilerek adlarının veya firmalarının başka firmalar veya kişiler tarafından kullanılmasına izin vermeyecekler ve hileli veya aldatıcı mesleki uygulamalara veya işlere angaje olmayacaklardır. . n) Mühendisler. onurunu ve değerini yüceltmek ve • • • • • a) Mühendisler. o) Mühendisler.• m) Mühendisler. öğrenci indirimlerinden yararlanmazlar. p) Mühendisler. 6. mesleki itibara. mühendisliğin dışındaki iş birliklerini.

• 7. Mühendisler, mesleki geliĢmelerini kendi kariyerleriyle devam ettirecekler ve kendi kontrolleri altındaki mühendislerin mesleki geliĢmeleri için olanaklar sağlayacaklardır. • a) Mühendisler, yanlarında çalışan elemanlarının daha da eğitilmesi için çalışacaklardır.

• b) Mühendisler, etik dışı olaylarda herhangi bir birlik ve beraberliği desteklemeyeceklerdir.
• c) Mühendisler, yanlarında çalışan elamanları mesleki yazılar yazmak ve teknik toplantılara katılmak konusunda destekleyeceklerdir. • d) Mühendisler desteklemelidirler. disiplinlerinin meslek ve teknik birliklerini

e)Mühendisler, mühendislik çalışmaları için diğer elemanlara gereken güveni verecekler ve gereken ilgiyi göstereceklerdir. Mümkünse tasarım, icat, yazma veya diğer etkinlikler için sorumlu kişi veya kişiler olarak görevlendirileceklerdir. f)Mühendisler, mühendislik bilgilerinin yayılmasına gayret edecekler, gerçek olmayan abartılmış veya haksız durumları içeren mühendislik etkinliklerine katılmayacaklardır. g)Mühendisler, mühendislik onaylayacaklardır. çalışmalarında, uygun ve yeterli ücretler ilkesini

• • •

h)Mühendisler, mühendislik mesleğinin mümkün olan tüm eğitim ve deneyiminden yararlanmayı doğal bir görev kabul etmelidirler ve birlikte çalıştıklarına daha az sorumluluk yüklemelidirler. i) Mühendisler, işe alacakları kimselere çalışma koşulları ve çalışmadaki statüleri hakkında tüm bilgiyi verecekler ve sonradan bu konuda herhangi bir değişiklik yapmayacaklardır [4].

• 7.2. Etik Teorileri • Mühendislerin ahlaki felsefe hakkında bilgi sahibi olmaları, pratik düşünebilme yetilerini de geliştirir. Bu nedenle, etik teorilerine kısaca göz atmakta fayda vardır. Örnek olarak, marketten şekerleme çalan çocuklara eylemin yanlışlığının anlatılması için üç farklı yoldan gidilebilir:

• •

1.Çalan insanlara bakınız. Saygın insanlar değildirler. 2.Çalma eylemine bakınız. Çalmak başkalarının sahip olduğu bir şeyi izinsiz almaktır. Sahipleri çalınan şeyi istediklerinde ne olacaktır? Ya da başkalarının sizin sahip olduğunuz bir şeyi almalarını ister misiniz? Kendinize yapılmasını istemediğiniz bir şeyi başkalarına yapmayınız. • 3.Çalma eyleminden sonra ne olacağına bakınız. Herkes istediği bir şeyi çalarsa market iş yapamayacak hale gelecektir. Çalmanın sonucu toplum için kötü olacaktır.

otomobillere kirlilik önleyici cihaz yerleştirmek hava kirliliğini önleme açısından iyi. bu iki sonucun karşılaştırılması yapıldıktan sonra verilir. sırasıyla. Faydacılık (utilitarianism) teorisinin kurucusu John Stuart Mill ( 1806-1873) için. görevcilik (deontology) ve sonuç (consequentialism) teorilerini temsil etmektedir. Mill'e göre en fazla mutluluk prensibi.• Bu üç açıklama biçimi. yapan açısından değerlendirmek ise erdemsel yaklaşımdır [7. Karar. eylemler mutluluğu sağladıkları ölçüde iyidirler. en çok kişinin mutluluğu ile ilgilidir. Eylemin kendisinin doğru ya da yanlış olduğunu değerlendirmek. Modelleme. otomobil maliyetini arttırma açısından kötüdür. . Sorun tabiî ki herkesin mutlu olma yolunun değişik oluşudur [7]. erdem (virtue). eylemi kendisi değil de. Sonuç teorisinin en önemli biçimlerinden biri "faydacılık”tır. • Yüksek teknolojinin egemen olduğu toplumlarda sonuç teorisi daha fazla önem kazanır. Eylemin sonuçları üzerinde değerlendirme yapmak sonuçsal. Örneğin. etiğe görevci anlayışla yaklaşımdır. eylemi yapan-eylem-sonuç şeklindedir.8].

bir mühendis cihaz tasarımında alınacak olan güvenlik önlemlerinin maliyetini açıkladığında. sonuçta. tazminat ödemenin daha az külfetli olduğuna karar verilmişti. Şirket. bu arıza nedeni ile oluşabilecek kazalar sonunda ödenecek tazminat ile otomobillerin yeniden tasarımının maliyeti arasında bir karşılaştırma yapmış. Ford Pinto otomobilleri ile ilgilidir. .• Faydacılıkla ilgili bir eleştiri. etiği kar zarar dengesi yaparak ekonomiye indirgediği yönündedir. Örneğin. tasarımın bu önlem olmaksızın yapılması da istenebilir. Bu konudaki somut bir örnek. 1960'larda üretilen bu otomobillerin yakıt tanklarının patlamaya eğimli oldukları anlaşılmıştı.

İnsanlara (siz ya da başkası fark etmez) araç olarak değil. Ford Pinto tüketicisi. aynı zamanda evrensel bir yasa olmasını istediğiniz kurallara göre davranınız. görevci anlayışla yaklaşıldığında etik kurallarla bağdaşmadığı açıktır. Kant şöyle der: • "Yalnızca. .• Görevci anlayışta ise eylemin kendisi önemlidir. amaç olarak yaklaşınız. güvenilir bir otomobil kullanmayı hak eden insandır. (Örneğin. Bu teorinin mimarı Immanuel Kant (17241804). sonuçlarından bağımsız değerlendirilmelidir. Etik açıdan üreticinin amacı ona bu hakkı vermektir. sonucu kötü de olsa doğruyu söylemek gerekir."[7]. Eylem. 2+2=5). Buna göre. Zaten her yalan mutlaka akıl dışıdır. şirkete kar getiren bir araç değil. • Yukarıda sözü edilen Ford Pinto olayında uygulanan yöntemin. kuralın ya da niyetin iç yapısının önemli olduğunu vurgular.

en karmaşık hesapları yapanlar arasından değil. yazıları vs. mühendislik özelliklerini erdemli bir biçimde sürdürenler arasındadır [7]. . gerçekleştiren kişi vardır.” Dolayısıyla. en iyi mühendis olarak kabul edilenler. eleştirerek şunu söylemektedir: "Mühendisliğin etiğini tartışmak yerine. erdem teorisine giren bu yaklaşımda. Gerçekten de. uygar ve uygar olmayan mühendisi tartışmak gerekir. Uygar mühendis aynı zamanda erdemli olandır. bizim ve başkalarının niyetlerini bilmek olanaklı mıdır? Eylemler sıklıkla dürtülerin etkisinden kaynaklanmaz mı? Duyguların rolü nedir? • İnşaat mühendisi Samuel Florman. eylemin kendisi ya da sonucu değil. etik üzerine yazılan kitapları. mühendislerin nasıl davranması beklenir? Görevci teoriyi uygulayabilirler mi? Gerçekte.• Peki.

• Etik teorinin bir başka boyutu da psikoloji ile ilgilidir. eylem amaçlı bir faydacılık. politik baskılar gibi dış etkilerin yanı sıra. kural amaçlı bir faydacılık da görev teorisine girebilir.• Aşağıdaki şekilde özetlenebilecek olan teorilerden hangisi doğrudur? • * Erdem teorisi (insanın yapısından hareket eder). • Aslında bu üç teori iç içedir. mühendisin içinden gelen kendiliğinden oluşmuş kurallar da vardır. ikincisinde ise iç özellikler rol oynar. İsviçreli psikolog Jean Piaget'nin 1932'de yazdığı "Çocuğun Moral Yargıları" kitabında. Mühendislik etiğinde pazar kuralları. Örneğin. • * Sonuç teorisi (karşılaştırmalı akılcılıktan hareket eder). . Birincisinde dıştan gelen kurallar. sonuç teorisi ile aynı anlama gelirken. Etik ve mühendislik ilişkisi de bu bağlamda ele alınabilir. • * Görev teorisi (kuralın akılcılığından hareket eder). moral gelişim dış kaynaklı (heteronomous) ve iç kaynaklı (otonomous) olarak ikiye ayrılır.

Bu modelleme mühendislik etiğine şöyle uygulanabilir: . . 3.• • • • • • • • Bir başka psikolog ise Moral Gelişimi şöyle özetlemiştir: 1. Bu dönemde başkalarının değer yargıları da önem kazanır. Mühendisin üretim ya da tüketim araçlarını tasarlayıp üretebilme yetisini kazanabilmesi. Topluluk öncesi dönem. Birinci dönem fiziksel. Topluluğa katılım dönemi. Topluluk üzeri dönemde ise idealler ve teoriler vardır. ikinci dönem sosyal.Düşünsel (teorik) aşama : Mühendisin etik kurallara uygun teknoloji geliştirip uygulayabilmesi [7]. .Fiziksel aşama: Temel gereksinmelerin karşılanması.Toplumsal aşama: Mühendisin ürettiği cihazla müşteri memnuniyetini sağlayabilmesi. • . Bu dönemde yalnızca fiziksel acıdan kaçınma vardır. üçüncü dönem ise düşünsel (teorik) gereksinimlerin karşılanması çabaları olarak özetlenebilir. 2.

yani Endüstri Devrimi (1750-1850 olarak düşünülebilir) ile birlikte gelişmiştir. ekonomik ortaklıklar bu kavramlar üzerinde temellenmiştir. maliyeti düşürürken ürünü iyileştirmek. malzemeyi azaltırken daha dayanıklı cihaz üretmektir [7]. Bu ilkeye göre. yalnızca kişisel bir konu değildir.• 7. Aynı zamanda ve daha da önemlisi kurumları ilgilendirir. enerji tüketimini azaltırken daha verimli makina yapmak. O zamana kadar aile şirketleri gibi kişisel ve dolaysız denetimlere bağlı iş ilişkileri. Bu sorunların çözümü kazanmak/kazanmak ilkesi üzerine kurulmuştur. mühendisliğin resmi bir meslek olması ile birlikte. Çünkü. "Uzmanlaşma" ve "Merkezileşme" kavramları üzerine kurulur. Etik sorunlar kurumsal yapılara göre çeşitlilik gösterir. Kurum anlayışı. karmaşıklaşan sosyo-ekonomik yapı nedeni ile kurumsallaşmak zorunda kaldı. Etik ve Kurumlar • Etik. .3. mühendisin amacı. Kurumsallaşma.

Meydana gelen bir kazadan sonra mühendislere yapılan haksızlık telafi edildi. daha sonra.Ürün hakları.Sadakat. • . görüşlerini açıkladıklarında. . anlaşmaya uymadıkları için işten atılmışlardı.• Kurumların etik ile ilgili konu başlıkları genellikle şunlar olmaktadır: • . Örneğin: 1957‟de yapılan demiryolu projesinde bazı eksiklikler gören mühendisler. Fakat. demiryolu yapımında. • Bu başlıklarla ilgili etik davranışlar bazen çelişebilmektedir.Anlaşma kuralları. • .Patent hakları ve entelektüel haklar • . bazı hataların yapıldığı anlaşıldı. gerçekten de.

Ne yapmalı? [7]. fabrikadaki işlemlerde standartlara uyulduğu yanıtını alıyor. söz konusu standartların henüz test edilmemiş malzemeler için geçerli olmadığını ve o işyerindeki malzemelerin çok azının test edilmiş olduğu ortaya çıkıyor. bazı işçiler sıcak metallerin oluşturduğu kötü kokular nedeni ile solunum sorunları yaşadıklarını söylüyorlar.• Örnek 1: Sıcak metallerle işlem yapılan bir yerde danışman olarak çalışan kimya mühendisine. Mühendis. Araştırma sonucunda. . bu durumu üst kademedeki kişiye ilettiğinde.

. ki gerçek de budur. otobüsün üretildiği firmanın yetkilileri. çekiçlerle birlikte. Ancak. konfor koşulları en iyi teknoloji ile sağlanmış.• Örnek 2: Trafik kurallarına aykırı davranışlara caydırıcı yaptırımların uygulanmadığı. yolculuklar sırasında kaybolmaktadır. Kazanın olabilecek en kötü biçimde sonuçlanmasının nedenleri arasında. her camın yanında asılı olduğunu söylemiştir. karayollarının bakımlarının yapılmadığı ve trafik denetimlerinin sürekli olmadığı bir ülkede. aracın camlarının tehlike anında çıkışa izin vermemesi de yer almaktadır. çok yolcu alabilen bir otobüs kaza yapmış ve kaza sonucu çıkan yangında kurtulan olmamıştır. otobüs camlarının küçük bir çekiç darbesi ile parçalanabilecek yapıda olduğunu ve “tehlike anında camı çekiçle kırınız” uyarısının yazılmış olduğu levhaların. bu çekiçler. Öte yandan.

girdiği bu ilk işinde. Bu nedenle.. A. . çok başarılı olmayı amaçlamaktadır Ayrıca. aldığı eğitim ve kültürü de.• Kazanın ve tartışmaların üzerinden uzun bir süre geçtikten sonra. A. Tasarım ekibinin diğer araştırmacıları ise. daha iyi konumlara gelme potansiyeline sahip uzman mühendislerdir. uzun süre iş aramıştır.. yeni tasarımla görevli ekip ile çalışacaktır. mezuniyetinden sonra yaptığı lisans üstü çalışmalarına ve biri söz konusu firmanın yabancı ortağının dili olmak üzere çok iyi konuştuğu iki yabancı dile karşın. verilen işi en iyi biçimde yapması gerektiği düşüncesini onun kafasında yerleştirmiştir. yeni bir tasarım geliştirmeye karar verir. İşe yeni alınmış olan makina mühendisi. yakında yapılması olası görülen şirket içi yükseltmelerde. söz konusu otobüsleri üreten firma.

Tasarımla ilgili rapor üst yönetime teslim edilir. A. yeni tasarımda. önerdiği yeni pencere tasarımının teknik ayrıntılarını ertesi gün getirmesini ister. kaza anında pencerelerin açılmaması riski ortadan kalkmış olacaktır. B. .'nın aklına bir süre önce olan kaza gelir ve yeni tasarımda otobüslerin pencerelerine.’nın önerisini. pencerelerle ilgili bir değişiklik yapılıp yapılmadığını sorar. yaklaşan yükseltmeler konusunda etkisi büyük olan bir yönetici. uzman müh.• Tasarım çalışmaları hızla sürerken. yeni mühendis A. Aynı günün akşamı. yeni bir mekanizmanın (pencerenin altındaki sabit çubuğun yukarı doğru çok az hareketi ile açılabilmesine olanak veren) yerleştirilmesini önerir... önerisinin üzerinde çok fazla durulmaz. kendisinin de işi uzatmamak için ısrarcı davranmaması üzerine tasarıma eklenmediğini söyler. Böylece. B. önerinin çok yerinde olduğunu ve iki gün içinde teknik ayrıntılı öneriyi hazırlarsa. A. Ne yapmalı? [7]. kendisi de yeni olmanın verdiği çekingenlik nedeni ile ısrarlı davranmaz. Fakat. kendi önerisi imiş gibi. Bunun üzerine. Uzman Müh. Yönetici. ekibin yükselme bekleyen uzman mühendislerinden biri. • Daha sonra. Yeni Müh. yöneticiye sunar ve daha önce gündeme getirdiği bu görüşün projenin diğer çalışanları tarafından üzerinde durulmaması.. aylık toplantı sırasında.’dan. projeye ekletebileceğini söyler.

AR-GE) ayrıdır. Bu ekip içerisindeki mühendisler. makina. • Kurumlar etik kurallardan uzaklaşmışlarsa. mühendisliğin bir ekip işi olduğudur. Kısaca düdük çalınmalı ve oyun durdurulmalıdır. Etik açıdan bu dal ve bölümlerin uyum içerisinde çalışmaları gerekir. ÜR-GE. inşaat. çeşitli branşlarda (Örneğin. üretim. Nasıl? Verimli bir sonuç elde etmek için izlenmesi önerilen yol şöyledir: .• Bu türden çelişkilerin çözülmesi için üzerinde durulması gereken konu. Bunun anlamı güvenli olmayan. satış. kimya vd. toplumsal faydayı göz ardı eden ürün ya da proseslere karşı çıkmaktır. tekstil. “dur” denmelidir. her branşın içerisinde de görev ve uzmanlıkları (tasarım. bakım.) oldukları gibi.

.Abartma yapılmamalıdır [7]. -“Dur” diyenlerin ne gibi yaptırımlarla karşı karşıya kalacakları.Sorun ya da yanlış uygulama belgelenmelidir. • Konu 8.Sorun. . kurum içinde çözülmüyorsa ve tek çözüm o kurumdan ayrılmaksa.Yetkili veya sorumlu kişi bilgilendirilmelidir. ilgili örgütler (meslek örgütleri v.Çözüme alt basamaklardan başlanmalıdır. Bölümde daha detaylı olarak incelenecektir. • .) bilgilendirilmelidir.• • • • . yakın geçmişteki örnekler de incelenerek öğrenilmelidir. . • .s.

4. Hatta. . tek değer yargısı ya da tek kurumsal yapı haline gelmesini ifade etmektedir. gerekse üretim sırasında bağlı kalınan değer yargıları bütününden vazgeçilmemelidir [7]. . Bu değişim içerisinde kurumun ve mühendislerin göz önünde bulundurmaları gereken noktalar şunlar olmalıdır: . kurumlardan çok "işin akışı" önemli olmaya başladı. Endüstri Devrimi ile yerleşen uzmanlaşma ve merkezileşme de. • • • • . olumlu anlamıyla. yabancı kültürlerdeki davranışı anlamak da mühendislik mesleğinin bir parçası haline gelmiş ve az gelişmiş ülkelere gelen yabancı şirketlerin literatürüne "sosyal refah payı" (rüşvet) tamlaması da katılmıştır. "zamanında üretim" ve benzeri kavramlara bıraktı ve mühendisliğin kendisi gibi etiği de değişmek zorunda kaldı. Ancak gerçekte durum biraz daha farklı olmaktadır. Etik ve KüreselleĢme Küreselleşme. belli bir kültür. hiç bir öznel yargıya izin vermeyecek düzeyde ve çoklukta oluşturulmalıdır. ekonomi ya da siyaset normunun.• • 7.Bireysel kazanç toplumsal fayda ile birleştirilmelidir.Gerek bu oluşum. değer yargısının ya da kurumsal yapının küresel ölçekte yaygınlık kazanarak o alanda geçerli tek norm. Küreselleşme nedeni ile. yani standartlar.Başarının ve kabul edilebilirliğin nesnel ölçütleri. Öte yandan. yerini "toplam kalite yönetimi".

etik kurallardan öte "onur kodları"na gereksinimi vardır. askerlerden toprak sahiplerine geçtiğinde. Mühendislikte Dürüstlük Dürüstlük (honesty) ve onur (honour) içiçe kavramlardır. Dolayısıyla.• • 7. aşağıda verilen maddelerden oluşan University of Michigan College of Engineering Honor Code‟dur: . Onur kodları. yalan ve kopya olan onursuzluk.B.5. Sosyal güç. Bu kodlar. Bu iki kavram aynı kökenden türemişlerdir. onur kodları “centilmenler”in yaşamlarını düzenlemeye başlamışlardı. mühendislik mesleğinin.‟de bir çok üniversitede. İyi bir mühendis dürüst olmak zorundadır. • • • Bugün A. mühendis olamamıştır. mühendis dürüst değilse. En yaygın iki türü. Bunlardan biri de. Daha da ötesi. Ortaçağ‟da asker sınıfı arasında oluşmaya başlamıştır.D. Bu kodlara uymayanlar dışlanıyorlardı. özellikle ordu ve dinle ilgili bölümleri olanlarda bu tür kodlar vardır. mühendisler açısından teknik bilgi ve yetenek eksikliği kadar önemli bir tehlikedir. düşmanlar arasındaki ilişkileri bile çeşitli kurallara göre düzenliyordu.

Güvenlik.• . Aşağıda dürüstlükle ilgili iki örnek verilmiş. dürüst ve güvenilir kişiler olarak baştan kabul edilmişlerdir. • . mühendisliği tüm yönleri ile benimsemelidirler.Öğrenciler. sağlık ve refahı sağlamakla yükümlü olan dürüst insanlar olmalıdırlar.Kendi katkısının olmadığı bir çalışma sonucunda kredi sağlayan öğrenci onursuzluğu kabul etmiş sayılır.Mühendisler.Mühendislik Bölümü‟ndeki öğrenciler onurlu. öğretim üyeleri ve idari personel Onur Kodu‟na uymaları konusunda birbirlerine tam olarak güvenirler. . sorular tartışmaya açılmıştır. • . • . gerekse öğrenciler olarak. gerek profesyoneller.

• Örnek 3: A. ödülü kazanır. A.. bir makaleden yardım alsaydı. gelecek yıla hazırlık yapma fırsatını bulacağı düşüncesi ile yardım eder ve A. Her yıl bölümde en iyi Bitirme Projesi yarışması düzenlenmektedir. A. son sınıf.. bu yarışmayı kazandığında iş bulma açısından iyi bir avantaj yakalayacağını düşünmektedir.'den yardım ister. B. projenin ana bölümlerinden birini oluşturmaktadır. bu kazançta B'nin katkısından söz edilmez. Fakat.. üçüncü sınıf öğrencisidir. B. B'den değil de. Bu konuda B. İstediği yardım. nasıl davranması gerekirdi? [7]. .

staj konusu sözü edilen testler değildir. testleri yapması için C.’nin C.'nin bir kaç deney yapıp sonuçları ekstrapolasyonla genişlettiğini düşünür. Bu nedenle.. "rastgele" özellik taşımadıkları dikkatini çeker. gerilme testlerinden birinde sorun çıkarmaktadır.. C. Kısa bir süre sonra. Sektördeki diğer şirketlerin de geliştirmeyi amaçladıkları bir prototip üzerinde çalışmaktadırlar. B. prototiplerin gerilme dayanımlarının çok yüksek olduğu bilgisini içeren bir raporu B.'den yardım ister. Fakat. üniversite Staj Komisyonu Başkanı olan profesörü arar. Fakat. kaydedilen deneysel verilerin. durumu anlatır.. B. C.. staj süresi bitinceye kadar da testleri tamamlaması zordur. Stajyer bir öğrenci olan C.• Örnek 4: B. C. Ayrıca. B..'nin test ettiği modellere göre yapılmış ürünlerde çatlama şikayetleri gelmeye başlar. öğrencilere test sonuçlarının öneminin anlatılıp anlatılmadığını da sorar.’ye ısrar eder. Oluşturulan prototip. ile konuyu görüşmeden profesöre anlatması doğru muydu? Profesör ne yapmalıdır?Etik dersi ilk yıl mı verilmelidir? . Bu şekilde pratiğini geliştireceğini söyler.'nin deney defterini kontrol eder ve verilerin gerçekten de çok iyi olduğunu görür. B. bir şirkette proje lideridir. B. C.. çalışkan bir öğrencidir. Bu görüşmede profesöre.'ye vererek okuluna geri döner. seri üretime geçildiğinde. okulda bir Onur Kodu olduğunu ve öğrencilerin son sınıfta Mühendislik Etiği dersi aldıklarını söyler. Profesör.'nin süresi gitgide azalmaktadır. Fakat. C. testleri bitirir ve stajının son gününde.

unutkanlık ya da üzerinde durmamak nedeni ile bir gerçeğin olduğundan farklı yansıtılması ya da gündeme hiç getirilmemesidir. . başkalarını da özgür ve değerli bireyler olarak görme biçimi ile dengelendiğinde geçerlidir. Mühendislik anlamında bu. var olanı farklı göstermeyi reddeder.• Burada sorulan soruların yanıtları ne olursa olsun şu gerçek üzerinde anlaşmaya varılmalıdır: Dürüstlük. insan kendisini korumalıdır. • İnsanın kendisini savunması için gerçeği çarpıtmak zorunda kalması ise ayrı bir tartışma konusudur. bu koruma eylemi. • Bir başka ayrıntı da. Fakat. Dürüst insan gerçekçidir. söylediklerimiz kadar söylemediklerimizden de sorumlu olduğumuz gerçeğini unutmamalıyız. Evet. bir tasarımın ya da ürünün olabileceğinden fazlasını yaptığını belirtmenin reddi anlamındadır. Burada bir art niyet söz konusu olmasa da.

Fakat. dünyanın gerçekte nasıl olduğunu bilmesine ve o bilgiye göre yaptığı tasarımın çalışmasına bağlıdır. ödediğinden daha fazlasını almayı bilen insan olarak kabul edilir. Yalanın kısa dönemli faydalarının yanında.• İş hayatında yalan veya aldatma bazen başarının anahtarı olarak görülür. . uzun dönemde. “Böyle bir ortamda mühendisler neden dürüst olsunlar?” sorusu gündeme gelir. mühendisin başarısı. Çünkü. Kişisel uyum ve bütünlük kısa dönemli başarıdan çok daha önemlidir [7]. İş görüşmelerinde. aldatan tüm insanlar gibi. • Aslında. Dolayısıyla. Ama insanların tümünü sürekli aldatmanız olanak dışıdır. kullanıcıyı farklı bilgilendiren mühendis de kaybeder. bir özdeyiş: “Bazı insanları her zaman aldatabilirsiniz. dürüstlük saygınlık kaybettirir.” der. Bütün insanları bazen aldatmanız da olanaklıdır. başarılı işadamı.

Yasal sorumluluk yasalarla düzenlenmiştir. yasal. Mühendislik Sorumluluğu Mühendislik. Hiç kimse. Bazen da. içerisinde başarıyı etkileyen birçok öğeyi de barındırır. Bu tür durumlarda. aynı anlama gelen iki kavram üzerinde durulmalıdır: Farkındalık ve sorumluluk [7. fakat. ahlaki vd. doğal yasalar ahlaki düzenin temeli sayılırlar. Bazen. ahlaki ve yasal sorumluluklar örtüşebilir. Yaptırımları hukuksaldır.• • 7. seçimini kendisinin yapmadığı etkenlerden dolayı suçlanamaz.6. Kişi. • • . Bu açıdan. moral sorumluluğu yerine getirmemenin cezası toplumdan alman tepki ile belirlenir. bilgisizliği gerekçe olarak gösterme hakkını mühendislik hukuku da kabul etmez. ahlaki olarak ayıp sayılmayan nedenlerden ötürü yasal yaptırımlar uygulanabilir. karmaşık ve çok işlevli bir ortamda yapıldığı için.) kişi ve sosyal kuruma bağlı farklılıklar gösterirler. insanların koyduğu yasalara göre daha üstün sayılabilecek kuralları göz önüne almak gerekir. eylemlerinin sonucunda hangi durumlarla karşılaşacağını iyi hesaplamalıdır. Fakat.8]. Karmaşık kavramlar olan farkındalık ve sorumluluk (mali. Bu nedenle.

• Ayrıca; üstlenilen rollere göre de sorumluluk, farklı özellikler gösterir. Örneğin, yurttaşların devlete, mühendislerin mesleklerine, müşterilerine, işverenlerine ve kamuya karşı sorumlulukları gibi. • Sorumlu insanın gerekçeleri değil; nedenleri vardır. Mühendis, elinde olmayan durumlarda bile sorumluluklarını yerine getirmelidir. Sorumluluklarını yerine getirmesini engelleyen durumların oluşmasından da bireyin kendisi sorumlu kabul edilmelidir. • Bu nedenle, mühendisler, kodların ve yönetmeliklerin söylediklerinden çok daha fazlasını göz önüne ve göze almalıdırlar [7].

• •

7. 7. Ürün Sorumluluğu Ondokuzuncu yüzyıla kadar, alışverişlerde Latince 'alıcı sorumluluğu' anlamına gelen caveat emptor ilkesi geçerli idi. 1800'lerin ortasından itibaren (mühendisliğin ticari açıdan önemli bir meslek olmaya başlaması ile birlikte), bu kabul değişmeye başladı. Buhar makinası, otomobil, elektrikli cihazlar gibi ürünler çok karmaşıktı. Karmaşık olmaları , diğerlerine göre daha fazla mühendislik bilgisi gerektirmeleri demekti. Bu nedenle, alıcıyı sorumlu tutmak olanaksızlaşmıştı. Latince, satıcının sorumluluğu anlamına gelen caveat vendidor ve üreticinin sorumluluğu anlamına gelen caveat inventor ilkeleri benimsenmeye başlandı. Bu dönemde; endüstriyel makinaların, ticari karla birlikte işçi güvenliğini de gözetmesi gündeme geldi. Ürünlerin kamu sağlığı açısından güvenilirliği konuşulur oldu. Böylece; 1850'lerde ABD'deki buharlı gemi kazaları, ASME standartlarının geliştirilmesinin nedeni oldu. 1883'de ABD Tarım Bakanlığı'nın Kimya Bürosu, yiyeceklerin hijyeni ile ilgili çalışmalar başlattı ve 1906'da Food and Drug Administartion (FDA) kuruldu. Bu yönelişin sonucunda, 1916 yılında görülen bir davada, yargıcın şu görüşü dikkat çekicidir: Eğer bir şey onu üreten dışında biri tarafından kullanılacaksa, sözleşmede yazsın ya da yazmasın, üretici o şeyi dikkatli yapmak zorundadır [7,8].

• 7.8. Mühendislikte Bilgilenerek Kabul Etme • Tıp etiğinde, eskiden beri var olan “bilgilenerek kabul etme” (informed consent) kavramının, anlaşılacağı gibi iki yönü vardır: Bilgilenme ve kabul etme. Mühendislik alanında, birincisi için, müşteri, projenin yapısını ve olası sonuçlarını, risklerini, sponsorunu, yöntemini bilmelidir. İkincisi için de, müşteri, onayını aldatma ve zorlama olmaksızın özgürce verebilmelidir. • Üretici veya satıcının ürünüyle ilgili bilgileri, riskleri ile birlikte müşteriye sunmasının ötesinde etik kodlarından birinde şu da yazar: Mühendis, kamu sağlığının ve refahının yaptıkları iş nedeni ile tehlikeye girdiğini hissettiğinde, bunu işverenine ve diğer otoritelere bildirmek zorundadır. Bu konuda iki örnek aşağıda verilmiştir:

Yaşadığınız kentin belediyesine bir trafik düzenlemesi için danışmanlık yapmak için anlaşmak üzeresiniz.• Örnek 5: Bir ulaşım mühendisi olduğunuzu düşünün. bu bilgiyi istemekte haklı mıdır? Kamunun böyle bir hakkı var mıdır? [7]. Trafiğin bir bölgede azaltılması bir başka bölgede artmasına neden olacaktır ve siz trafiğin artacağı bölgede yaşamaktasınız. yaşadığınız bölgenin neresi olduğunu belediyeye açıklar mısınız? Belediye. Olayı profesyonelce değerlendiriyorsanız. . Belediye. kentin bir bölgesindeki trafik akışını azaltmak için yeni bir plan yapmakta ve sizin danışmanlığınıza başvurmak istemektedir.

Tamir gerektiğinde zaten sizin firmanız yüklenici olarak yapacaktır. Bu durum söz konusu olduğunda. Bunu yapmak. tüm parçaların yurtiçinde yapıldığı bir cihazı getirtmek üzere anlaştı. Fakat. yerli yapım elemanlarla değiştirebilirsiniz. Ne yapmalısınız? [7]. yerli yapım yeni bağlantı elemanını tasarlayıp müşteri firmaya göndermek için sözleşmenin zamanı yetersiz olsun. . Bunlar cihazın görünmeyen bir yerinde olabilirler. Bu cihazı getirmek için anlaştığınız şirket ise cihazın iki özel bağlantı elemanının bir başka ülke yapımı olduğunu belirtmemiş olsun.• Örnek 6: Bir mühendislik firmasında kalite kontrol mühendisi olarak çalışmaktasınız. Şirketiniz bir başka şirketle. iki bağlantı elemanının yerli yapım olmadığını anlama olasılığını düşük olarak görebilirsiniz. Müşteri firmanın. size sözleşme zamanına uymamaktan daha doğru gelebilir.

projeden yararlanacaklar tarafından mı yaratıldı. Siz en başında. riskler kamuya anlatıldı mı? .• Şimdi bir kaç ay sonra. sonuç daha farklı olmaz mıydı? Bu tür örneklerin mühendisi açmaza düşürmemesi için şu sorular sorulmalıdır: . şirketinizin işten atılmış eski bir elemanının bu durumu bir kokteylde anlattığını düşünün.Tüm seçenekler müşteriye anlatıldı mı? .Müşterinin projenin sponsorluğundan haberi var mı? .Riskler.Müşteri proje hedeflerini gerçekleştirmek için kullanılacak yöntemleri biliyor mu? . Bu çalışan ertesi gün.Olası anlaşmazlıklar açıklandı mı? . Orada müşteri firmanın bir çalışanı da olsun.Varsa. sizden aldığı cihazda yabancı yapımı bir parça olduğunu incelettirmek için çalışmalara başlasın. üstlerinizi durumdan haberdar etse idiniz.Tüm sorumluların bilmeyi isteyeceği her şeyi açıkladım mı? . risklerini de biliyor mu? .Müşteri projenin yararlarının yanı sıra. başka etkenler mi neden oldu? • • • • • • • • • .

X ise daha güvenli. Fakat. anlaşmazlık yalnızca. mühendisler ile işin mühendis olmayan tarafları arasında da yaşanabilir. resmi kurumlardaki kişiler. Örneğin. AnlaĢmazlıkların Çözümüne Etik YaklaĢımlar Mühendislik mesleği ekip çalışmasına en fazla dayanan alanlardan biridir. Bunlar. Bu konuda yaşanmış bir örnek aşağıda verilmiştir: • • • • . teknik parametrelerle yönetirler. ekip lideri kendi egosunu bir yana bırakıp Y'yi tercih eder. olabilir. fakat daha pahalı ise ne olacaktır? O zaman güvenlik ile bedel tartışılacaktır. iki sorun vardır: Teknik parametrelerle hareket etmeyi başaramayan mühendisler de olabilir. mühendisler işlerini egolarıyla değil.9. Teknik parametreler her zaman yeteri kadar kesin olmayabilir. Ayrıca. mühendislik için üstünlük ve kolaylıktır. Çünkü. Fakat. Örneğin bir proje liderinin X malzemesini Y malzemesine karşı önerdiği düşünülsün. örgüt temsilcileri vd. mühendisler arasında değil. Anlaşmazlıkların genellikle teknik parametrelerle çözülmesi.• • 7. yapılan araştırma sonucunda Y'nin daha ucuz olduğu anlaşılırsa. Y daha az güvenilir. fakat daha az pahalı.

sigorta eden şirketler. kentin Yapı İşleri Daire Başkanlığı ve halk arasında bir tartışma başladı. binanın mühendisleri. kendi saygınlığının azalması pahasına. Fırtına (hortum) dönemi başladığında tehlike daha da artmıştı. William sessiz kalmak yerine. uygulamalar üzerinde düşünmeyi ve yeni davranış yöntemleri geliştirmeyi gerektirdiğini de göstermektedir [7]. New York'un beşinci yüksek binasının yapılmasında görev almış bir yapı mühendisiydi. 1977 yılında tamamlanan binanın hiç de fazla olmayan rüzgar hızlarında bile yıkılabileceğini. • . ayrıca. tasarım koşullarının titiz bir şekilde belirlenmemesi idi. mühendislik etiğinin uygulamalı bir dal olduğunu. 1978 yılında. Yapının elemanları (kolonlar vd. Konunun ilgili taraflarını bir araya getirerek. teknik olmayan birçok taraf arasında uzlaşı sağlandı ve büyük bir tehlike önlendi.) güçlendirilmişti. Burada yapılan hata. William bunu söylediğinde.• Örnek 7: William LeMessurier. sahipleri. hatasını kabul etmiş. mimarları. Bu örnek. Mimarın etik davranışı sonucu. bir rastlantı sonucu anladı. bir felaketin önlenmesi için ortak bir çözüme gidilmesini sağlamıştı. sorunu çözmeye çalışmıştı.

görüş farklılığı olarak yorumlanması. mali danışmanlar. Sorunun. uçakların tasarımına. Bu stratejiler şöyle özetlenebilir: . anlaşmazlıklar ortaya çıkacaktır.Kişisel istek ve konumlara değil. iş yönetimine kadar uzanan geniş bir yelpazedir. Barajların inşasından. yarışan kişiler olarak değil. . makina ve inşaat mühendisleridir. . Bu inşaatın en son onayı ile ilgili olan kişiler ise. Tüm bu alanlar disiplinler arasıdır. Örneğin. mümkün olduğu kadar. yarışan veya çelişen konular olarak ele alınması. bir otoyol inşaatının planlayıcısı ve çalışanları elektrik. . iki kişi arasındaki çelişme olarak değil. politikacılar. atıkların değerlendirilmesine.• 7.Son çözümün nesnel dayanakları olduğu konusunda herkesin ikna olması [7]. GörüĢme Stratejileri • Mühendislik sorun çözmeye yönelik bir meslektir. yol geçeceği için evleri yıkılacak olanlar vb.Sorunların insanlardan ayrılması.Olası çözümler için birlikte çalışılması. gibi mühendislik mesleğinin dışındadırlar. • • • • . kişisel bakış açılarının birleştirilmesine ve başarılı görüşme-tartışma stratejilerinin uygulanmasına bağlıdır. bir sorunun.10. kişilerle ilgili olmayan konulara yoğunlaşılması. Diğer bir deyişle. Bu sorunların çözümü. Dolayısıyla.

Yani. Çevrenin mühendislik çalışmaları ya da diğer etkenler nedeni ile göreceği zarar.) ve çevreye zararlı üretim yöntemleri ve üretim sonuçları (atıkların arıtılmaması. insanlar.) yaptırımlarla engellenmeye çalışılmaktadır. Dolayısıyla. „Acı ve zevki hissedebilen‟ her şeydir. hayvanlar ve hatta bitkiler.• 7. yasalarla tanımlanmaya (Amerika Birleşik Devletleri'nde Environmental Protection Agency.. "ÖTEKĠ" ve SONUÇ • Topluma önemli hizmetlerde bulunmak üzere eğitim görmüş olan mühendisler. ülkemizdeki çevre yönetmelikleri vb. hava kirliliğine neden olan yakıtlar vb. gürültü kirliliğine neden olan cihazlar. „Ötekiler.. .11. “ötekiler‟”e saygı göstermelidirler. biyolojik dengenin bütünlüğüne. mühendislik etkinlikleri. Mühendislik. kararlılığına ve güzelliğine zarar vermeden yürütülmelidir.

yasal düzenlemelerin teknolojik gelişmelerin hızına uymalarında yaşanan zorluk ve en önemlisi çevreye verilen zararın. teknolojik üretimin bilimsellik olmadan yürütülemeyeceğini de göstermektedir. Bugün. bu yaptırımların uygulanmasındaki karmaşa. soğutucularda kullanılmak üzere yeni akışkanlar üzerinde çalışılmaya başlandı. soğutucu tasarımında kullanımları (buharlaşma basınç ve sıcaklıklarının uyumu nedeni ile) verimli olan CFC‟Ierin. iyi bir tasarımın bilimsel araştırma temeline dayandığını. Bu nedenle. tasarım ürününün yaygınlaşmasından sonra fark edilmesi. Teknik nedenlerle. CFC‟lerin kullanımına aşamalı olarak son verilmekte. Ozon tabakasını inceltici etkileri artık kanıtlanmış olan CFC‟Ier bu belirsizlik için ilginç bir örnektir. . tasarımda çevre bilinci konusunun yasalardan önce mühendislik düzeyinde ele alınmasını gerektirir. Bu örnek. bu zararlı etkisi sonradan anlaşıldı. yeni tasarımlarda yeni geliştirilen akışkanlar kullanılmaktadır.• Ancak. çoğu kez.

standartların ve kuralların tam uygulanmasını. mühendisin içinde yetiştiği göreceli ve mutlak koşullara bağlıdır. İkinci. doğayı dönüştürürken çevreye zarar vermemek için tasarımlarında. yaklaşımda ise ötekiler de saygıyı hak etmektedirler. İnsanlar ya kendi gereksinmeleri için çabalarlar. seçimini göreceli doğrudan yana yapabilmesi. “kazanmak/kazanmak” ilkesini uygular. Çünkü. Kısa erimli uygulamada böyle bir sistemin kurulması. teknik donanım ve bilgi birikiminin geliştirilerek sürdürülmesini.• Mühendis. diğerlerine kendi gereksinmelerini giderecek bir araç olarak yaklaşırlar. Birey olarak mühendisin. insanlara etik davranmayı öneren her düşüncenin odağında insanların sahip oldukları asalet ve bu asaletin nereden kaynaklandığı konusunda öneriler vardır. Bunlardan hangisinin seçileceği. Ötekiler onlar için “kullanım değeri” olan kişilerdir. ya da başkalarına duydukları saygı için. Bu saygınlığın bizim gereksinmelerimizle bir ilgisi yoktur. ki bunu da yapacak olanlar yine mühendislerin kendileridir [7]. doğru olanı mutlaklaştırabilmiş sistemin kurulması ile olanaklı olacaktır. • . Birincisinde. ahlaki değerlerin ve yurttaşlık bilincinin meslek kavramına yerleştirilmesini gerektirir.

Mühendislik etiği ile ilgili hemen hemen tüm kaynaklarda. Bilindiği gibi. Daha sonra kazayı araştırmak üzere kurulan soruşturma komisyonuna ifade vererek. kazanın mühendislik etiğine aykırı kararlar alınması sonucunda meydana geldiğinin ortaya çıkarılmasında büyük rol oynayan Roger Boisjoly (katı yakıt roketlerini üreten Morton-Thiokol firmasının bir çalışanı).1. 28 Ocak 1986 günü Uzay Mekiği Challenger‟ın fırlatılmasından 73 saniye sonra infilak etmesi tüm dünyayı şaşkınlığa uğratmıştır. Etik Sorunların Ele verilmesi • Mühendislik etiği açısından bir kilometre taşı sayılabilecek “Challenger Faciası” 1986 yılında meydana gelmiştir. MÜHENDĠSLĠKTE ETĠK SORUNLARIN ELE VERĠLEMESĠ • 8. mühendis kökenli bir eleverendir. bu olaya atıfta bulunulmaktadır. .• 8.

Aşağıda özetlenen türleri tanımlanmaktadır. . Mühendislerin her ne kadar işverene karşı “güvenilir ve sadık olma” zorunlulukları varsa da. halen veya daha önce çalıştığı firma/kurum yöneticilerinin sebep olduğu zarar veya yolsuzluklarla ilgili öne sürümleri yazılı ya da görsel basına vermesinden kaynaklanan çarpıcı haberler günümüzde çok yaygındır. etik sorunların ele veriliş şekilleri üzerinde durmakta yarar vardır. Mühendisler. bu değerlere zarar verecek davranış ve girişimleri “ele verme” zorunluluğunu hissedebilirler. toplumun sağlığını ve güvenliğini koruma görevini üstlendikleri için.• Bir kimsenin. çalıştıkları firma veya kurumların bünyesindeki yanlış davranışları açığa vurmak ve yetkililerden bu konuda uygun önlemlerin alınmasını beklemek hakları da vardır [9]. • Konunun iyice anlaşılabilmesi için. öncelikle.

çalışanın etik sorunu yazılı veya görsel basına ya da ilgili (adli) makamlara bildirmesidir. yen içinde kalır” geleneğinin sonucudur [9].• İçeriden ele verme. . Ne şekilde olursa olsun. • Dışarıya ele verme. çalışanın etik sorunu kendi amirinin daha üstündeki yöneticilere bildirmesidir. firmanın veya kurumun içinde tutmaktan daha sakıncalı olduğu düşünülür. her iki türün de “sadakatsizlik” olarak algılanma eğilimi varsa da. içten ele verme firma veya kurumun içinde kalır. çalışan tüm yönetim kademelerini atlayarak ve alışılmış kanalların dışında. Bazen. Bu biraz da “kol kırılır. genellikle sorunu dışarıya açıklamanın. kuruluşun en üst yöneticisine veya yönetim kuruluna da gidebilir. • Aslında.

gerektiğinde meslek örgütlerini ve hatta kamu oyunu bilgilendirmek gibi hak ve yükümlülükler getirdiğini dikkate alırlar. meslek yaşamları sırasında yasal veya etik olmayan çeşitli davranışlarla karşılaşabilirler. onların talimatlarına kayıtsız şartsız uymayı reddederler. kendilerine hizmet verilenleri uyarmak. Gerekli KoĢullar Mühendisler. TMMOB Mesleki Davranış İlkeleri bu konuda şu sorumluluğu getirmiştir: “Mühendisler ve mimarlar.• • 8. kendilerinden istenen işin toplum ve doğa için ciddi bir tehlike yaratacağı sonucuna varırlarsa ve bu konudaki mesleki yargıları hizmet verilen gerçek ve tüzel kişiler tarafından dikkate alınmıyorsa. Bu bağlamda. bu durumun. ancak aşağıdaki dört koşulun yerine gelmesi durumunda ele verme girişiminde bulunulmalıdır [9]. “Etik sorunlar ne zaman ele verilmelidir?” sorusunun yanıtı çok önemlidir.” • • Öncelikle. Fledderman‟a göre. .2. doğal olarak. “ele verebileceğimiz” ve “ele vermemiz gereken” durumların ayırımını yapmak gerekir.

Bilindiği gibi. eleverenin konu hakkında gerçekçi bir değerlendirme yapabilecek düzeyde mesleki yetkinliğe sahip olması gerektiği de unutulmamalıdır.• 1) Zorunluluk: Ele verme ile “açık ve önemli” bir zarar önlenebilmelidir. bunların zamanla birikerek çok önemli sorunlara yol açabileceği de unutulmamalıdır. Her şey hakkında değil. Hatalı davranış veya uygulama hakkında etkin bir şekilde şikayette bulunabilmek için birinci elden veya çok güvenilir bilgilere ve belgelere sahip olmak gerekir. Ayrıca. Dedikodu ve duyumlar üzerine hareket etmek doğru değildir. geçekten hatalı bir davranışın olup olmadığına karar vermek için de bu ilke uygulanmalıdır. yalnızca önemli hususlarda ihbarlar yapılmalıdır. 2) Yakınlık: Eleveren. Bu nedenle. • . etik sorun hakkında bilgi vermek üzere çok açık bir konumda olmalıdır. ufak ama çok sayıda ve sistematik yolsuzluklar varsa. mühendislik etiği kurallarından biri de mühendisin “yalnızca yeterli olduğu alanlardaki” işleri kabul etme zorunluluğudur. Topluma açıklama yapıp yapmama konusunda çalışanın nicelik ve nitelik duygusunun olması gerekir. Öte yandan.

ele verme kaçınılmaz olur. Diğer taraftan. • 4) Son Çare: Ele verme. şu iki ölçüt bize yardımcı olabilir [9]: • . etik sorunun ele verilmesinin ne zaman ahlak açısından kabul edilebileceğini bize söyler. Buna göre. kişinin kariyerini ve ailesinin parasal güvenliğini tehlikeye atması gereksizdir. son çare olarak düşünülmelidir. etik bir sorunu ne zaman ahlak açısından ele vermek zorundadır? Sorusunun yanıtı da önemlidir. Sizden daha yetkin ve olaya daha yakın kimselerin bulunmaması durumunda. firma veya kurum içinde tüm diğer yolların denendiği ve sonuç vermediği zaman. Bu dört koşul. “Bir mühendis. Aksi taktirde.• 3) Yetenek / Olanak: Eleverenin zararlı davranışı veya etik olmayan uygulamayı durdurmak için kabul edilebilir bir başarı şansının olması gerekir. şikayetin gerekli önlemi alacak veya sorunu ortadan kaldıracak makamlara kadar ulaşmasını sağlayacak olanaklar yoksa.

“etik sorunu mutlaka ele vermeliyiz”. olayın yeterince önemli olduğunu düşündüğümüz zaman. eleverenin bu yola baş vurmadan önce. . Özellikle. • Ele verme girişiminde bulunmadan önce. Ayrıca. yanlışlığın sürmesi birisi için yakın ve açık bir tehlike oluşturuyorsa. Unutulmamalıdır ki toplumun yararı için yapılan ele vermeler kabul edilebilir hatta desteklenirse de iş arkadaşından. kendisini bu yola sevk eden dürtülerini ve duygularını iyi değerlendirmeye çalışması yerinde olacaktır. amirinden veya çalıştığı firmadan/kurumdan öç alma gibi bir neden asla kabul edilemez. “etik sorunu ele verebiliriz” • .• . “ileride o konuda kitap yazmak veya söylevler vermek” yoluyla maddi kazançlar elde etmek umuduyla ele verme de artık toplumca hoş görülmemektedir [9]. son yıllarda moda olan. bireylerin çok etkili bir şekilde iç gözlem ve fikir değerlendirmesi yapması gerekir.Yukarıdaki dört koşulun sağlanmasına ek olarak.Hatalı bir davranışın farkında olduğumuz ve yukarıdaki dört koşulun da yerine geldiği durumda.

“ele verilmiş olmak” çok olumsuz bir konumdur. bu davranışın ve ondan kaynaklanan firma içi kötü görüntünün önüne geçmek için eleverenlerin işine son vermektir. Bu zararın mutlaka önlenmesi gerekir. . Böyle bir yaklaşım. hem etkili değildir hem de etik açıdan kabul edilemez. Bu şekilde bir taşla iki kuş vurulmaktadır: eleveren cezalandırılmaktadır ve diğer çalışanlara gözdağı verilmektedir. çalışanların etik sorunları ele verme zorunluluğunda kalmaması sağlanmalıdır.• 8. Bu yüzden. • Etik sorunların ele verildiği firmaların tipik yaklaşımı. Eleverenlerin KarĢılaĢtığı Sıkıntılar ve Önlemler • İşveren açısından bakılırsa. organizasyonun geleceğini etkileyecektir.3. Yanlış bir davranışın topluma açıklanması firma/kurum açısından olumsuz bir görüntü oluşturacak.

. “Bir daha bu şehirde veya sektörde çalışamazsın!” türünde tehditlerle kendini gösterir.Tehditle sessizliğe zorlamak: Bu taktik genellikle. . Daha önce kusursuz sicil almış olan eleverenler. işveren veya kusurlular eleverenin mesajı yerine kendisini tartışma konusu yapmaya çalışırlar.• • • • İşverenler ya da yöneticilerin eleverenlere karşı uyguladıkları tipik misilleme ve öç alma yaklaşımlarını bilmekte yarar vardır. mesleki yetkinliğine ve hatta özel yaşamına saldırılarak. Bu yaklaşımlar şu şekilde özetlenebilmektedir: . .Dikkatin eleverenlere çekilmesi : Bu tipik misilleme stratejisinde. “Beyanat verme yasağı” gerekçesi kullanılarak ve işine son verme tehditleriyle. Yetersiz veya sorunlu başarımı yansıtan. eleverenin açıklama yapması dolaylı olarak engellenir. ortaya attığı sorunları geri plana itecek hemen her şey kullanılır ve asıl etik sorun gizlenmeye çalışılır. elevereni “kronik sorunlu bir çalışan” olarak damgalamak üzere kayıtlar oluşturmak için bazen aylar veya yıllar harcarlar. gerçek veya uydurma olaylar hakkında iç yazışmalar biriktirilmeye başlanır.Zayıf bir sicil /geçmiş üretmek: Etik olmayan uygulamaları alışkanlık haline getiren işverenler ya da yöneticiler. Eleverenin güdülerine. zamanla üstlerinden düşük sicil notu almaya başlarlar. güvenilebilirliğine.

. başarısızlığına zemin hazırlamaktır.• . elevereni çalışma arkadaşlarından ayırarak bir örnek oluşturmaktadır. eleverene altından kalkamayacağı görev yükü ve sorumluluklar vererek. eleverenin etkili bir ele verme eylemini gerçekleştirmesi için gerekli olan bilgi kaynaklarından da uzaklaştırılması sağlanabilir.Dava etmek: Etik sorunları eleverenlerin en çok karşılaştıkları misilleme. elevereni şikayet ettiği sorunu çözmekle görevlendirmek ama başarılı olması için gerekli yetkileri.Yalnız bırakmak veya aşağılamak: Bir başka misilleme yaklaşımı. bazen de işine son verme hazırlıklarına dönüşebilir.Bu yolla. kaynakları ve desteği ona vermemek şeklinde olmaktadır. Bu tür taktikler. • . Ayrıca. eleverenin bazı görevlerinden alınmasıyla. sorunu açığa çıkartmak için kullanılan kanıtların “çalındığı” veya “yasal olmayan yollardan elde edildiği” yönünde yapılan suçlamalar ve dava etme tehditleridir. işverenler veya yöneticiler. Benzer bir art niyetli yaklaşım da. • .Başarısızlığa zemin hazırlamak: Yaygın uygulanan diğer bir misilleme taktiği ise. eleverene aşağılayıcı görevlerde verebilirler.

• Ele verme eylemini akıllı ve bilinçli bir şekilde yapabilmek için önerilen 12 hayatta kalma stratejisi ise aşağıda sıralanmıştır [9]: • 1. Bazen. işten çıkartılmaları yeterli görülmeyerek. Geriye dönüşü olmayan adımlar atmadan önce. Yanlış davranış hakkında rahatsız olan başka görgü tanıklarının olup olmadığını öğrenmek için uyanık olun ve onları sakıngan bir şekilde araştırın.Kariyeri yok etmek: eleverenlerin “yeniden yapılanma” gibi sözde nedenlerle işten çıkartılması. • 2. diğer işverenleri etkilemek vb. şeklinde) girişimlerde bulunulur. . ele verme kararınız hakkında aileniz ve yakın arkadaşlarınızla görüşün.• . aykırı görevlere verilmesi veya her türlü atanma taleplerinin geri çevrilmesi de yaygın yıldırma taktiklerindendir. kendi dallarında bir daha çalışma olanağı bulmamaları için (olumsuz referans vermek.

Resmi olarak fikir ayrılığını açıklamadan önce.Toplumun yoğun irdelemesine katlanmaya istekli olup olmadığınıza bağlıdır. Eğer açıklama yapmaya karar verdiyseniz. İdareciler ve yardımcı personel ile iyi ilişkilerinizi sürdürün. Her iki stratejinin de kendine özgü sıkıntıları vardır.• 3. Planlarınızı o şekilde yapın ki ele verdikleriniz sizin eylemlerinize karşı önlem düşünsünler. Kararınız. . kimliğinizi gizlemeden açıklama yapmayı veya anonim kalmayı mı isteyeceğiniz konusunda dikkatlice düşünün. yetkililere bilgi aktarımının stratejik olarak zamanlamasına dikkat edin.Kanıtlarınızın niteliği ve niceliğine. Örneğin. ilk yetkili makama giderek olayın sistem içinde halledilme şansını araştırın. • 5. • .Göze almaya hazır olduğunuz risklere ve • . • • 4. siz onlarınkine karşı değil. • .

Ele verme girişimlerinizi. ve . 9. Herhangi bir yasal işlem durumunda işverenin kayıtlarınıza giriş hakkı olacağını akılda tutarak. 10. Suçlamalarınızı ilginçleştirmek veya eklememeye dikkat edin. gelişen olayları kayıt edin. gazeteciler ve eylemciler gibi potansiyel yandaşları araştırın ve belirleyin. gerekli tüm kanıtları ve dayanakları belirleyin.• 6. Kaygılarınıza dikkati çekmeden önce. 12. işverenin değil de yalnızca kendinize ait zaman kaynaklarla yapın. güçlendirmek için hayal ürünü unsurlar • • • • • • 11. seçimle göreve gelmiş yetkililer. Ele verme eyleminden önce ve sonra. Yetkin bir avukattan yasal görüşler alabilmek için parasal kaynak ayırın. işinizle ilgili etkinliklerin ve olayların açık ve doğru kayıtlarını tutmaya çalışın. 8. 7. kopyalarını alın. Yalnızlık döngüsünü kırın. Yetkililerle çalışırken eleştirel ve alaycı tavırlar takınmayın [9].

kendi firma veya kurumlarındaki etik davranışı geliştirmek için yaptıkları bu girişimden dolayı. her seviyede etik kurallara açık bir bağlılıkla mümkündür. öne çıkmayı göze alan çalışanlar. etik sorunların ele verilmesi nedeniyle ortaya çıkabilecek sıkıntıları çözmek için başlıca dört yol vardır [9]: 1. eleverene karşı “misilleme veya ayrımcılık yapılmayacağı garantisini” de birlikte getirmelidir. • • . Tüm çalışanların. Bu. Tüm çalışanların zorunlu bir etik eğitimi alması sağlanmalıdır. Lafta kalmayan erişim olanağı. kaygılarını iletmek için kolaylık sağlar. ödüllendirilmelidirler. kaygılarını dile getirmek için üst düzey yöneticilere anlamlı erişim olanakları olmalıdır. 3.• 8. Aslında. etik konularda çalışanlara örnek olmalıdırlar. Tüm yöneticiler. Açık kapı politikası adı verilen bu yaklaşım. organizasyonda güçlü bir etik kültürü oluşmalıdır. gerekirse. düzeltilmesi gereken bir durum olduğunu düşünen çalışanlara. Organizasyonda tüm iletişim hatları açık olmalıdır. 2.4. Sorunu Önleyici YaklaĢımlar • • Bir firmada veya kurumda. en üst düzeydeki yöneticiden en alt kademedeki çalışana kadar. Her şeyden önce.

etik kurullarının oluşumuna özen gösterilmesi gerekir [9]. kurula baş vurmayı düşünen eleverenleri olumsuz yönde etkileyebileceği unutulmamalıdır. ele verme eyleminin doğru ve nesnel bir şekilde değerlendirilmesi konusunda kuşkuların oluşması kaçınılmazdır. Ayrıca. Böyle bir durumda. Çok güçlü etik kültürüne sahip organizasyonlarda bile.• 4. • • Yukarıda kısaca özetlenen bu tutumlar. bir firma/kurum bünyesinde oluşturulan “etik kurul”da görev yapan bireylerin. uygulamalarının veya kişisel ilişkilerinin etik açıdan sorunlu olmasının. tüm çalışanların etik davranması ve gerektiğinde de etik sorunları ele verebilmesi için gerekli ortamı sağlayacaktır. Bu nedenle. geçmişteki ya da mevcut davranışlarının. yöneticilik vasıflarından biri olmalıdır. Bu olgunluğu göstermek. . tüm yanlışlıkların ortadan kaldırılmasına imkan olmadığı gerçeği kabul edilmelidir. arada sırada etik olmayan davranışlarda bulunanlar veya bu yönde ayartılanlar olabilir. “hatayı kabul etme istemi” olmalıdır. ısrarla aksini ileri sürmekten daha akılcıdır. Ayrıca. bunun kaçınılmaz olduğunu kabul etmek. böyle bir erdemli davranışta bulunabilmek. Yönetim tarafından. gerektiğinde topluma açık olarak.

tr . Madencilik Cilt 44. http://tr.. özgür ansiklopedi. Ayrıntı Yayınları. www. İstanbul. Eski Foça-İzmir. 3. [2] Etik.org. Basım. Mühendislikte Etik Sorunların Ele Verilmesi.. 1. Pegem A Yayınları. Nisan 2004.edu. Aralık 2005. . [7] Onbaşıoğlu S. www. 1. [5] Mühendislik Eğitimi ve Etik. Yönetsel Mesleki ve Örgütsel Etik.tr/derslerimiz/etik/bilg_etik. 2002. Basım.pdf . İpbüker C.Gönül Sezer). (Çevirenler: Veysel Atayman. Etik ve Mühendis Sorumluluğu. Doğa Yayınları. ve Göksel Ç. ve Yıldız M. Ulusal Mühendislik Kongresi. Etiğe Giriş. Şubat 2007..wikipedia. [3] Pieper A. 20-21 Mayıs 2004. Şubat 2007. Sayı 4. Baskı.• 9. Mühendislik Etiği. [6] Abdullah H.. Elektrik Elektronik Bilgisayar Mühendisliği Mesleğinde Etiksel İsterler. [8] Onbaşıoğlu S. U.itu. [9] Gerçek H. Teknoloji..karto. [4] Deniz R. 2003. Ankara. P. I..org/wiki/Etik. KAYNAKLAR • • • • • • • • • [1] Aydın İ.. U. Şubat 2007. İstanbul. Sazak N.jmo. 1999.. Vikipedi. JDF 262 Mühendislik Etiği (Ders Notları) İTÜ İnşaat Fakültesi Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümü. 2938.

You're Reading a Free Preview

İndirme
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->