MÜHENDĠSLĠK ETĠĞĠ DERS NOTLARI

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Ġçindekiler 1. ETĠK 2. PRATĠĞĠN BĠLĠMĠ OLARAK ETĠK 2.1. Pratik Felsefenin Alanları 2.2. Kuramsal Felsefenin Disiplinleri 2.3. Etiğin Alt Disiplinleri 2.4. Etiğin Özerkliği 2.5. Uygulamalı Etik 2.6. Ġnsan Pratiğinde Etiğin Önemi 3. ETĠĞĠN TEMEL SORUNLARI 3.1. Mutluluk 3.2. Özgürlük ve Determinasyon 3.3. Ġyi ve Kötü 4. YÖNETĠMDE ETĠK 5. YÖNETĠMDE ETĠK ĠLKELER VE ETĠK DIġI DAVRANIġLAR 5.1. Yönetimde Uyulması Beklenen Etik Ġlkeler 5.2. Yönetimde Etik DıĢı DavranıĢlar 6. ETĠK EĞĠTĠMĠ 7. MÜHENDĠSLĠK ETĠĞĠ 7.1. Mühendislik Etiği ve Etiğin Farklı Boyutları 7.2. Etik Teorileri 7.3. Etik ve Kurumlar 7.4. Etik ve KüreselleĢme 7.5. Mühendislikte Dürüstlük 7.6. Mühendislik Sorumluluğu 7.7. Ürün Sorumluluğu 7.8. Mühendislikte Bilgilenerek Kabul Etme 7.9. AnlaĢmazlıkların Çözümüne Etik YaklaĢımlar 7.10.GörüĢme Stratejileri 7.11.Mühendislik, "ÖTEKĠ" ve SONUÇ 8. MÜHENDĠSLĠKTE ETĠK SORUNLARIN ELE VERĠLEMESĠ 8.1.Etik Sorunların Ele verilmesi 8.2.Gerekli KoĢullar 8.3.Eleverenlerin KarĢılaĢtığı Sıkıntılar ve Önlemler 8.4.Sorunu Önleyici YaklaĢımlar 9. KAYNAKLAR

• 1. ETĠK • Etik, ahlaki davranış, eylem ve yargıları ilgilendiren bir konu olarak felsefe ve bilimin önemli bir parçası ve sistematik bir çalışma alanı olmuştur. Ahlak, yanlış-doğru, iyi-kötü, erdem ve kusur ile davranışları ve davranışların sonuçlarını değerlendirme ile ilgilidir. Ahlak felsefesi ya da etik, ahlakı konu edinen felsefe dalıdır. Kullanılan ahlak terimlerini ve ahlaki yargıların statüsünü analiz eden etik, takınılan ahlaki tutumların ardında yatan yargıları ele alır [1].

toplumun bakış açısını da dikkate alarak bireylerin uygun ve uygun olmayan davranışlarını belirler. . uygun bir davranış biçimi üzerinde bireylerin. Oysa yasalar ve etik kuralların alanları birbiriden ayrıdır. eğer yasalar düzenleme ve yaptırımları koymuşsa. Bu noktada. yıllarca süren bir gelişmenin sonucunda ortaya çıkarlar. Etik ilkeler. Ancak yasal düzenlemeler genellikle etik tartışmalardan sonra gerçekleşir. Etik.• Bireylerin doğru ve yanlış ya da iyi ve kötü davranışlarının ölçütleri ve kötü-yanlış davranışlarının cezalandırılması yasalara göre belirlenir. etiğin ne gibi bir işlevi olabilir diye düşünülebilir. örgütlerin ve toplumun görüş birliğine varma sürecidir [1]. Etik tartışmaların evrimleşerek yasalaşması.

Bu anlamda etik. Türkçe ahlak bilimi olarak da anıldığı olmuştur. toplumda yaygın olan ahlak kurallarından daha özel ve felsefidir. Etik batı geleneğinde zaman zaman ahlak felsefesi olarak da anılmıştır [1]. . Ayrıca Türkçe‟de etik kelimesi ahlak kelimesi ile eş anlamlı olarak da kullanılmaktadır [2]. ideal ve soyut olana işaret ederek. ahlak kurallarının ve değerlerinin incelenmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. Ancak Ethos‟tan türetilen ethics kavramı. Yanlışı doğrudan ayırabilme amacıyla ahlak kavramının doğasını anlamaya çalışır.• Etik terimi Yunanca ethos yani karakter sözcüğünden türetilmiştir.

Etik ile ahlakın özdeş olmamasının nedeni. Etik kuramlar. etiğin ahlak felsefesi olması. kişilerle toplum arasındaki ilişkiler. kökeni ve toplumsal yaşamdaki işlevinin yanı sıra. ahlakın ise etiğin araştırma konusu olmasındandır. doğru ve yanlış ölçütleridir. ahlakın özü. kuralları. toplumsal yaşamın normları ve değerleri. . insanların bir arada yaşayabilmelerinin gerekleri. insanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan değerleri. Dolayısıyla ahlak ve etik birbirinden farklı kavramlardır. bireysel yaşamın amacı ve anlamı üstüne görüşleri dile getirir [1]. doğru-yanlış ya da iyi-kötü gibi ahlaksal açıdan araştıran bir felsefe disiplinidir. normları.• Etik. Basit bir anlatımla etik.

ortaya çıktıkları çağ ve bölgenin kültür ve toplumsal yapısıyla yakından ilişkilidir. felsefe tarihi ile antropolojik ve arkeolojik bulgular bunu kanıtlar niteliktedir [2]. . Dinler tarihi.• Her ne kadar etik anlayışının tam olarak ne zaman başladığı bilinmese de. Bunlardan önemli görülenler aşağıda özetlenmiştir. • Etik kavramını tanımlamak kolay değildir. Bu dönemlerde ortaya çıkan felsefi etik anlayışları. dünyanın farklı yerlerinde birçok farklı topluluklarda çok eski çağlardan beri etik anlayışının var olduğu bilinmektedir. • Felsefi etik anlayışına. Buna karşın geçmişten günümüze bir çok etik tanımı yapılmıştır. Antik Çağ Çin felsefesinde ve yine Antik Yunan felsefesinde rastlanır.

Ö. 460-370) etik görüşü doğa felsefesine dayanır. materyalist etik anlayışında ölçülü olmak huzur ve dinginliği getirir. . dinginlik ise mutluluğu ve insanın temel hedefi mutluluktur [2].• Demokritos‟un (İ.

5.• Materyalist : Maddecilik veya materyalizm. şehirlerde dolaşarak insanlara eğitim veren. • Sofistler: M. Popüler kültürde. insan felsefesi olarak adlandırılan felsefenin kurucuları olan filozofları ifade etmek için kullanılır [2]. Bu görüşü benimseyene maddeci veya materyalist denir. .Ö. maddi varlıklara ve fiziksel rahatlığa ruhani değerlerden daha fazla önem verme anlamında kullanılır [2]. yüzyılda ortaya çıkmış. madde veya maddenin hareketleri ile değişimleri haricinde hiç bir şeyin var olmadığına dair felsefi teori ve inanç sistemidir.

doğru olabilecek hiçbir ölçü yoktur. Bu da sofistlerin etik düşüncesini önemli kılar. kölelerin de erdem sahibi olabileceğini belirtmeleriydi. Sofistlerin etik anlayışlarını özgür yurttaşlarla sınırlamayıp genelleştirmeleri. . onlar etik açısından gelişemeyecek insanlardır [2]. Etikte görecelilik ve öznelliği savunan ilk düşünce Sofistlerindir. genel anlamda kabul görebilecek.• Sofistler ise daha farklı ve göreli bir etik anlayışını benimsemişlerdir. Sofistlerin etik yaklaşımını önemli kılan bir başka nokta da. etiğin ölçüsü de kişiye bağlıdır. Oysa Demokritos‟un ve daha sonraki bir çok ünlü Yunan filozofunun etik görüşlerinde kölelere yer verilmemiştir. Her şeyin ölçüsü kişiye bağlı olduğu gibi.

Ö. Sofistlerin göreceliliğine karşı çıkmış.• Sokrates ( M. 470-399. . Yunan felsefesinin kurucularındandır). etik açısından üstün olmak bilgiye dayalıydı. erdemin ve bilginin kaynağının kişinin içinde bulunabileceğini öne sürmüştür Burada bilgi erdemdi. Sokrates‟in etik düşüncesi bilgiye dayalı etik düşüncelerinin ilk örneklerindendir [2].

• Platon (M. erdem edinme gibi yeteneklerden yoksundu. Bu nedenle bu toplumsal etikte. 427-347.Ö. köle olmayan özgür yurttaşlara yöneliktir. Ona göre toplumun çoğunu oluşturan kitle ahlaklı olma. Antik Yunan filozofu) etik sorunlarını devlet ve toplum kavramlarıyla birlikte ele almıştır. Platon‟un etik anlayışı da çoğu Yunan filozofu gibi soylulara. bireysel etikten ziyade toplumsal etik üzerine yoğunlaşmıştır. sınıflar arasında bir ahlaksal bağ olduğu söylenemez [2] . .

Aristoteles‟in etik anlayışındaki en önemli noktalardan biri onun zoon politikon kavramıdır. vasatı. sosyal insandır. erdemdir. Aslında Aristoteles‟de kölelerin diğer vatandaşlarla bir tutulamayacağı fikrindeydi ve ona göre köleler birer cansız nesneden farksızdılar. erdemli olan durumdur[2]. Örneğin kendini çok küçük görme ile kendini çok büyük görme arasındaki orta nokta. vasat olursa ideal etik seviyesine ulaşır. Özünde erdem sahibi olabilme yetisine sahip insan.• Aristoteles‟in (M. . İnsan varlığının toplumsal oluşunun kabulü açısından bu ilk adımdı. dönemin tarihsel ve toplumsal gelişmelerinden de büyük oranda etkilenmiştir. Zoon politikon özgür insandır. 384-322.Ö. İki uç kötü davranışın ortası. Antik Yunan filozofu) etik anlayışı da yine yoğun toplumsal unsurlar barındırmış.

aklının yardımıyla bu esaretten kurtulabilir.• Doğu felsefelerindeki erdem ve ahlak anlayışına benzer unsurlar taşıyan bir etik anlayışı da ünlü filozof Spinoza (1632-1677) tarafından ortaya atılmıştır. . Bu anlayışta kişi doğal durumunda tutkularının esiridir. Bu sebeple akli davranmak ile ahlaki davranmak aslında aynıdır [2].

• Kant ( 1724-1804. algılanabilir ve denenebilir olay ve nesne demektir) ötesindeki düzlemde tanımlar [2]. eylem ve tutkuların bulunduğu düzlemde değil fenomenlerin (fenomen: felsefe de somut. Alman filozofu) ise etiği davranış. .

• Etik her şeyden önce istenilecek bir yaşamın araştırılması ve anlaşılmasıdır. neyin yapılacağı ya da yapılamayacağının. . Daha geniş bir bakış açısı ile bütün etkinlik ve amaçların yerli yerine konulması. neyin isteneceği ya da istenemeyeceğinin neye sahip olunacağı ya da olunamayacağının bilinmesidir [1].

Ancak burada insan pratiğinin bütünü değil.1. .• 2. 2. PRATĠĞĠN BĠLĠMĠ OLARAK ETĠK • Pratik ile ilişkisi bakımından etik. ama bu kuramı öncelikle bilgi adına değil. eylem adına geliştirir ve bu da etiğin bir başka özelliğidir. O halde etik. bir ahlaki eylem kuramıdır. siyaset ve hukuk felsefesini de kapsayan pratik felsefenin klasik alanlarından biridir. bir pratik felsefesi ya da pratik bilimidir. Pratik Felsefenin Alanları • Pratik niyet ve hedeflere yönelik bir kuram olarak etik. salt ahlaki eylemler olarak tanımlanan özel bir eylemler sınıfı etiğin alanına girer.

Görüldüğü gibi bir pratik siyasal kuram. kamusal irade oluşturma süreçleri için de bağlayıcıdır [3]. siyaset ise onun siyasi boyutunu yansıtır. . Siyaset • Etik insan pratiğinin ahlaki boyutunu. etik öncüller olmadan bir fayda sağlayamaz. kendini yine ahlaki temel değerlere karşı yükümlü görür ve bu nedenle de amaçlarını yalnızca siyasal etkisi açısından değil.• 1. Demokrasi ilkesi üzerine kurulu bir siyaset. çünkü ahlaki normların yönelttiği talepler sadece özel eylem alanıyla sınırlı olmayıp. insancıllığı açısından da meşru ve haklı kılmak gibi bir ahlaki talebi yerine getirir.

. bu normları benimsemesiyle etik temellerine kavuşur. onlarla sıkı ilişki içinde olan hukuksal yanıyla ilgilenir. felsefenin pratiğe yönelik alanlarından biridir. Demek ki ahlakın normları genellikle yazılmamış yasa anlamına gelirken. Siyasal eylem. Hukuk Felsefesi • Hukuk felsefesi ya da felsefi hukuk öğretisi de. hukuk normları yasalara bağlanmış. hukuk normları da siyasal düzeyde hem belirlenir hem de işler hale getirilir ve insanın ahlaki kişi olarak. bir yandan özgürlük ilkesine. ama etik ve siyasetten farklı olarak pratiğin ahlaki ve siyasal boyutuyla değil. yazılı olan ve yaptırımlarıyla birlikte dile getirilmiş kurallardır [3].• 2. Hukuk düzeninin normları. ahlak normlarından farklı olarak. bir yandan da hukuk ve anayasaya bağlanmıştır. aykırı eylemler karşısında cezai yaptırımlarla tehdit eden yasalar olarak ortaya konur.

dava edilebilirlik özelliği gösterir: mahkemede bilerek yanlış ifade verme. bir sözleşmede sahtecilik yapılması vb. ne var ki.• Örneğin ayıplama. Ancak hukuk normlarından farklı olarak ahlaki normlar çiğnendiklerinde dava edilemezler. ahlaki normun ihlali aynı zamanda hukuksal bir yasanın ya da normun zedelenmesine yol açıyorsa. gibi [3]. . hoş görmeme ve hor görme ahlakdışı davranışı cezalandırmak için çok önemli olabilir.

normlarının haklılığını ve meĢruiyetini eleĢtirel olarak sorguladığı. ahlaki talebin adresi olarak insanın kim olduğunu ya da ne olduğunu bilme zorundadır. . Ayrıca insanın “bütün bir olma durumu” içinde nasıl bir rol oynadığını. Bu bağlamda da metafiziğe yönelir.• • 2. bunun için ise mantığa yönelir [3]. kuramsal felsefeyle. pratik felsefenin temel alanı olarak. özellikle de antropoloji. normatif felsefe disiplinleri içinde en temel olanıdır. eylem değil. ahlak ilkesi aracılığıyla. nasıl bir dünya görüşüne sahip olduğunu bilmek zorundadır. siyaset ve hukuk felsefesiyle sıkı bir iliĢki içindedir. Ancak insan pratiği bağlamında ahlak ve ahlakilik ilişkisini yeterli derecede kurabilmek için etik. Üçüncü olarak. Kuramsal Felsefenin Disiplinleri Etik.2. Bundan dolayı etik. Kuramsalın buradaki anlamı şudur: Bu disiplinlerin ağırlık noktasını bilgi oluşturur. tartışmaya değer her kuramın karşılaşacağı bilimsel talepleri de karşılaması gerekir. Bu yönüyle de etik. normatif yasaların yapılandırılması için hangi akıl araçlarından yararlanabileceğini bilmesi gerekir. Ayrıca etiğin. Bu nedenle etik antropolojiye yönelir. metafizik ve mantıkla da iliĢki içindedir.

antropoloji bu dayanakları yönüyle her zaman insanı açıklayan bir doğa felsefesidir [3].• 1. Antropoloji • Felsefi antropoloji insan özünün ne olduğu sorusuyla uğraşır. . İnsan varlığının bütün tarihsel dönüşümlerinin önünde yer alan doğal. değişmez karakteristik özellikleri felsefi antropolojinin dayanağını ve çıkış noktasını belirler.

metafiziğin bir parçasına dönüşüp bağımsız bir disiplin olma özelliğini yitirir [3]. insanın ve onun Tanrısal faaliyete benzer pratiğinin de yer aldığı bütüncül geçekliğin spekülatif anlam tasarımlarıdır. Etik böyle bir çizgide.• 2. Metafizik • Antropoloji insanın özü üzerinde düşünürken.olan” ın “olma – durumu”nun üzerinde düşünür ve aynı zamanda “salt olma” durumunun ilkeleri üzerine kafa yorar. Bu insan “olma-durumu”na ilişkin antropolojik sorunun kapsamının büyük ölçüde geliştirilmesi anlamına gelir. Klasik metafizik sistemler. klasik metafizik “var olmakta . .

. Mantıkta ne belirli nesneler ne de nesne olma özellikleri söz konudur. Mantık • Antropoloji ve metafizik insanın özünü ya da “olma” durumunda olanın ilkelerini ele alan ve bilginin belli konuları ya da nesne alanları üzerine önermeler kurduğu ölçüde maddi temelli birer disiplin oldukları halde. Bir diğer deyişle. maddi disiplinlerdeki önermeleri yargı ve argümantasyon yapıları açısından sınayıp değerlendiren ve bundan dolayı doğru (kendi içinde mantıklı. mantığın araçlarıyla önermeler. doğru ve bilimsel olarak dile getirilebilir. tezler. mantık bunlardan farklı formel bir bilimdir.• 3. Mantık. cümleler. tutarlı. Dolayısıyla mantık. yargılar vb. tersine tutarlı. sistematik argümanlar halinde formüle edilebilir. yani bilginin ne olası ve ne de gerçek nesneleri araştırılır. çelişkisiz) ya da yanlış olan bilginin biçimini araştıran biçimsel bir bilimdir. her bilim için biçimsel araçları hazır kılan disiplindir ve bu araçlar sayesinde bilimsel önermeler isteğe bağlı ya da keyfi olmayan.

aksine belli bir eylemi yasaklar ya da ona izin verir [3]. esas olarak yöntem eleştirisidir. . yöntemsel olarak nasıl kazanıldıkları ve bu ifadelerin argümanlarla nasıl kanıtlandığı açısından araştırır.Ahlaki yargılar bir gerçeği öne sürmez. Mantığın ürettiği ifadeleri. Mantıksal ölçütlere uyuyorlar mı. . böyle yargıların karakteristik özelliklerini açıklamaktır. etik gerçekleşmiş ya da henüz planlanan eylemler hakkındaki ahlaki yargılarla ilişkilidir.Arkadaşına haksızlık ettin.• • • • • • • • • Etik açısından mantık iki nedenle önemlidir. Bir “etik mantığı”nın görevi. kendi önermelerinin doğruluklarını kontrol etmek için mantığa ihtiyaç duyar.Oğlum sana karşı ne yapmış olursa olsun gene de ona bir şans tanı. Birincisi. . etik. ihanet edilemeyecek temel bir etik ilkedir. . Örneğin. . dolayısıyla doğru olma yeteneği taşıyorlar mı. göstermesi gereken budur.Bastonlu yaşlı adama yerini ver! “Etiksel mantık” olarak etiğin görevi burada.Özgürlük. . İkincisi. Örneğin.

Bununla birlikte etik. Etiğin Alt Disiplinleri • İnsan pratiği bağlamında ahlak ve ahlakilik ilişkisi üzerinde düşünen etik.• 2. .3. felsefe içinde bağımsız bir disiplindir. ancak konusunun ya da konusu hakkındaki bilginin etik açıdan önemli yanlarını aydınlatmaya yarayan diğer kuramsal ve pratik felsefe disiplinlerinin bilgilerine başvurur [3]. tek başlarına etikle ilintili olmayan.

yapıp etme. etiğin. bir pratiğin ahlakiliği olarak kavradığı niteliğine değil. • Pragmatik açıdan bakıldığında bir eylem. . birini öldürmek için iyi bir araçtır. mevcut araçları değerlendirip vereceği sonuçlar bakımından en iyi aracı seçen akıldır.• 1. Pragmatik • Pragmatik. Hedef ve amacın ahlaki olup olmadığı. Pragmatik düşünceler. etik alanındaki anlamıyla doğru eylem öğretisidir (Yunanca Pragma: Eylem. faaliyet). Örneğin arsenik. eylemin niteliğini etkilemez. istenilen başarıya götürüyorsa o zaman iyidir. araçsal akıldır. öte yandan suya düşen ve yüzme bilmeyen birini boğulmaktan kurtaracak bir tekne de iyi bir araçtır [3]. Pragmatik akıl. yani hedeflenen amaca ulaşılmasını sağlamak için. hedeflenen amaca gerçekten de ulaşmaya en uygun olan tekil eylemlere yönelir. istenene.

tekil ya da genel buyrukları ve değer yargılarını. Etik için önemli olan dört farklı ifade boyutunu ve mantıksal-kuramsal düşünme düzeyini birbirinden ayırt ederek aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür. Örneğin. etiğin inceleme konusu ise. ama değer ve normlar hakkında bir şeyler öne süren önermelerin gündeme geldiği yerde meta-ahlaki önermeler söz konusudur. . Meta-etik • • • • • • Etik üzerinde düşünmeyi eleştirel maksatlarla etiğin talepleri ve sınırları açısından inceleyen düşünce meta-etiktir. sistemler hakkında konuşur. . Etik.• 2. Diğer deyişle nasıl ahlak. kuramlar. Bunlar. eleştirel olarak kendi çözümlemesini yöntemsel-sistematik açıdan sorguladığında ve ilkelerinin doğruluğundan emin olduğunda meta-etik olur [3]. . etik de meta-etiğin konusudur. Değerlendirme yapmayan ya da normatif talepler içermeyen.Kötü sonuçlara yol açmaması için şimdi doğruyu söylemen gerekir. günlük yaşam pratiğinde genel bağlayıcılık talebiyle ortaya çıktıkları ve belirli bir eyleme çağırdıkları şekilleriyle içerir.Ahlaki önermeler normatif (değerlendirici) önermelerdir. Meta-etik önermeler ise meta-ahlaki önermelerden farklı olarak ahlak ve onunla bağlantılı konular hakkında herhangi bir iddiada bulunmayıp etik (bilimsel) cümleler.

kahramanlık ve zafer simgesidir. dolayısıyla da genel olarak kişiyi herhangi bir eyleme girişmeden önce eleştirel bilinç ve irade oluşturmaya zorlayan ikinci dereceden normatif önermelerdir. Bunlar aracılığıyla eylem ve davranışlar değil. Her zaman ve her yerde. • • • . yeniden kurulur ve bilimsel açıdan eleştirel olarak değerlendirilir. yüzülen kafa derisi. Faydacı etik.Doğrunun işi rast gider. Etik önermeler. Örneğin. bir eylemin olası sonuçları içinden mümkün en çok yararı niceliksel yönden kesin olarak sağlamak istediği yerde zorluklarla karşılaşmaktadır [3]. etik kuramlar ve sistemler betimlenir çözümlenir. özgürlüğün özgürlük adına gerçekleştirilmesi gerekir. Bu önermeler gerçek ahlaki ya da ahlaki açıdan önemli davranış biçimlerini.• . ama muhatapların hepsine. Örneğin. çözümler. betimleyici önermelerdir. Bunlar aracılığıyla kişi bir eyleme çağrılamaz. doğrudan bir eylem talebinde bulunmayıp eylemlerin ahlakiliğini değerlendirme ölçütüne yönelen. ondan şöyle ya da böyle bir eylem talep edilemez. Kızılderililerde.Meta-ahlaki önermeler. ikinci dereceden betimleyici önermelerdir. • • • . Örneğin. yeniden kurar ve açıklar. yararlılık ilkesinin ahlakın ölçütü olduğunu ileri sürmektedir. kişisel ahlaki yargıdan kaçınarak betimler. Meta-etik önermeler.

ama ahlakla ahlakilik ilişkisi üzerinde gerek kavramsal gerekse kategorik olarak akıl yürüten tek bilim olduğundan. siyaset ve hukuk felsefesinin konusu olan insan pratiğini felsefe ve hukukla paylaşır. metafizik ve mantığın salt kuramsal bilgilerini. Etik antropolojiyle. pratik felsefenin tüm diğer alanlarının temel bilimidir.4. kendine özgü. evrende insanın konumunun ne olduğu sorunsalını. Etik. • • .• • 2. metafizikle. insan bilgisinin (özellikle de ahlaki bilginin) biçimsel yapıları sorununu ve bilimsel argümantasyonu paylaşır. mantıkla. antropolojinin. ahlakilik ilkesi açısından insan eyleminin anlamı üzerine yansıtarak özerkliğini korur [3]. Siyasi ve hukuki taleplerin insan eylemini ne kadar belirleyici ve bağlayıcı olduğunu . Etiğin Özerkliği Etik. insana duyulan merak ve ilgiyi.ahlakilik ilkesinin kayıtsız şartsız geçerli olma talepleri açısındanölçtüğü için de etik. Etik. felsefenin pratik bir disiplini olarak diğer pratik ve kuramsal disiplinlerle yakın bir ilişki içindedir. bu kuramsal felsefe alanları karşısında. özerk bir bilimdir.

Politikacılar. prestij v. insanların yaşamsal çıkarları hakkında kararlar veren bireylerdir.• 2. politikanın en temel özelliklerinden birisi. baskı ve çıkar grupları ise devletten elde edecekleri kazanç ya da rantları maksimize etmeye çalışırlar. 1. işin sonunda fiziksel mücadeleye. Politik ortamda seçmenler. . Genel etik ilkelerinin belirli yaşam ve eylem alanlarına uygulanmasıyla özel somut bir etik olur. Politikada Etik • • Politikanın en önemli sorunlarından birisi “bölüşüm” dür. kimin neyi. politikada etiğin en temel öğelerinden biridir [1]. bu kararların çok sağlam bir haklılık zeminine oturtulması olabilir. yeniden seçilebilmek için oylarını. nerede.b. makam. Politika. çatışmaya dönmesini önlemenin tek yolu. Bu durumda. Politik kararların ve uygulamaların haklı ve adil olup olmadığına ilişkin etik yargılar. Bireylerin yaşamsal çıkarları ile böylesine doğrudan ilgili kararlar verilirken. uygulamalı bir bilim olarak da yapılabilir. bürokratlar.5. çıkar çatışmaları ile dolu olmasıdır. siyasal partiler. ne zaman ve nasıl alacağına veya alamayacağına ilişkin kararlar bütünüdür. olanakları koruyabilmek için bütçeyi. Uygulamalı Etik • Etik sadece özerk (kuramsal) bir bilim olarak değil. kamusal mal ya da hizmetlerden elde edecekleri faydayı.

Hukukta Etik • Hukuk. yasaların uygulanması sürecinde ortaya çıkan haksızlıkları düzeltme işlevini yüklenen ve bağımsız olarak işlemesi gereken bir sistemdir. toplumun bireylerine adalet dağıtan. Hukuk düzeninin amacı. toplumu düzenleyen ve kamu gücü ile desteklenen kuralların bütünüdür. toplumda düzen sağlamaktır. .• 2. En genel anlamıyla hukuk. Toplum düzenini ve adaletin işlemesini sağlama görevlerini üstlenen bir sistem olan hukukta etik. üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir konudur [1].

Okullar. ırk. öğrencileri başarısızlığa iten uygulamalar ve eğitim standartlarının düşürülmesi ile eğitimde reform hareketleri olarak sunan politikaların. Eğitim yönetiminde etik ilkeler. Etik ilkeler. farklı kültürlere ve düşüncelere karşı hoşgörüyü. zihin ve beden özrü farkı gözetilmeksizin herkese açıktır. Eğitimin amaçları kadar. demokratik bir toplumun değerleri ile bütünleşmeli ve evrensel etik ilkeler tarafından yönlendirilmelidir. Eğitimde Etik Eğitim bir haktır ve hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. öğrencilerin mutlu. Eğitimde fırsat eşitliği. cinsiyet. sağlıklı ve özgür biçimde yaşayarak kendilerini gerçekleştirdiği yerler olmalıdır. kişilerin eşitliğinin kabul edilmesini ve kaynakların adil olarak dağıtılmasını içerir [1]. Okul yöneticisinin eylemleri. topluma ve yeni kuşaklara verdiği zararlar da ciddi etik tartışmalarını gerektirmektedir . toplumun bütün üyelerine saygılı olmayı. yönetici ve öğretmenlerin davranışları ile yansımaktadır.• • 3. Her öğrencinin öğrenebilmesi için çalışmaktan çok. bu amaçlara ulaşmada izlenecek yöntemlerin belirlenmesi de etik tartışmaları gerekli kılmaktadır. Eğitim kurumları dil. din. felsefi düşünce. herkese potansiyel gücünü optimum düzeyde üretime dönüştürecek nitelik ve nicelikte bir eğitim verilmesidir. • .

İnsan üzerinde deneyler. hastaya. Tıbbi Etik Tıp alanında hekimlerin tutum ve davranışlarını etik yönden belirleyen alan “Deontoloji”dir. Organ nakli. doktorun faaliyetlerini. doktorun kendisine insancıl davranmasını ve kendisiyle ilgilenmesini beklemek gibi haklı bir talebi olan bir insan olarak saygı duymakla da yükümlüdür doktor. hastaya zarar vermeden ya da hastanın iradesine karşı bir davranışa girmeden. Yapay yoldan insan yaşamı üretme. Eski Yunanca‟dan gelen bu sözcük “yükümlülük bilgisi” anlamına gelmektedir [1]. onun sağlığını korumak ve hastanın yeniden sağlığına kavuşması için gerekli araç ve yollara başvurmaktır. yardıma muhtaç olanlara gerektiği şekilde yardım etme biçimindeki genel normun somutlaştırılması olarak görür. [3]. • . Tıbbi etiğin önemli sorunları olarak bugün öncelikle tartışılan konulardan bazıları şunlardır: Ötanazi. Bunun dışında Dünya Sağlık Örgütü‟nün 1948 Cenova bildirisinde yeniden kaleme alınan ve bugün de hala geçerli olan Hipokrat Yeminine göre de doktorlar hastalarına salt onarılacak bir teknik nesne gibi davranmamakla yükümlüdür. Yardıma gereksinim duyanlar. Bilgilendirme yükümlülüğü vb. Yani doktorun öncelikli ödevi. bu durumda hastalardır ve onlara yapılması gereken yardım esas olarak tıbbidir. Bitkisel yaşam.• • 4. Tıp ya da doktorluk etiği.

Çünkü kötüye kullanılma ya da önceden görülemeyen zararlara yol açabilme olasılıkları nedeniyle tehlikeli olmaları söz konusudur.• 5. Biyoetik. özellikle gen teknolojileri aracılığıyla gündeme gelmiştir. . genelin çıkarını dikkate alarak teknolojik müdahalenin sınırlarının çizilmesi şarttır. gerek insan hayatının gerekse de insanın özgürlük ve onurunun. Biyoetik • Biyoetiğin konusu hayattır. bu ilkenin zedelenmesi ancak müdahaleye muhatap olacak yurttaşların rıza göstermesi şartıyla mümkündür [3]. Teknoloji sayesinde yapılabilir ve mümkün olanın peşine çılgınca takılıp sorumsuzca davranmak yerine. sadece tıp etiğinin ana konusu olan insan hayatı değil. hayvan ve bitkilerin daha iyi bir yaşama kalitesine ulaşmaları için kalıtımın özünü iyileştirmek amacıyla geliştirilen gen teknolojileri. doğada var olan tüm organizmaların hayatıdır. İnsan. • Biyoetik. sonuçları tahmin edilemeyen modern teknolojiler nedeniyle tehlike altına girdiği her yerde gereklidir. bilimsel araştırmalarda. günümüzde giderek endişeyle karşılanır olmuştur.

ihtiyaçlarını gidermek için diğer insanların yardımına ve onlar tarafından kabul edilmeye muhtaç bir sosyal varlık olduğundan. özünde koşulsuz. saygı ve barışı gündeme getirir [3]. Düzen ilkeleri ise temel etik ilkelerden (özgürlük. merhameti. hoşgörüyü. • . Bencillik. adalet ve insan onuru) türemiş olup.). Sosyal Etik Tek tek kişilerin. aynı zamanda hepsinin olabildiğince mutlu olmasına ve refaha ulaşmasına katkıda bulunacak bir davranışı öngörmektedir. içinde yaşadıkları topluluğa karşı sahip oldukları hakları ve yükümlülükleri vurgulayan sosyal etik. İnsan. kıskançlık. nefret ve benzer doğal eğilimlere ve mizaca karşı sosyal etik. bir ölçüde bireysel etiği tanımlayan karşı parçadır.• • • 6. aile. insanların birlikte yaşamalarından ve eylemlerinden belli biçimler ortaya çıkıp kurumsallaşmıştır (evlilik. devlet vb. toplumun üyelerinin sadece fiziksel olarak yaşayabilmelerine değil. iktidar hırsı. eşitlik. toplum. toplumsallaşma sürecini sadece doğal bir gelişme olarak değil. mutlak bir talebe cevap verebilen ahlaki bir gelişme olarak da gerçekleştirebilmek üzere başkalarını sevmeyi.

Ekonomik ve etik değer kuramları • . Ġktisat Etiği • Ekonomi etiği ya da iktisat etiği sosyal etiğin bir alt alanını oluşturur ve iyi bir hayatın etik ilkelerini verimlilik. değer yükseltme gibi iktisadi eylemin talepleriyle birleştirmeye çalışır.• 7.Özgürleşimci sosyal politikalar [3].Ekonomik ve etik mal üretme öğretisi • .rasyonel ve teknokratik faaliyetlerin meşruluğu • .Ekonomik ve ahlaki yetkinlik • . . • Bugün ekonomi etiği içinde şu özel konular tartışılmaktadır: • .Ekonomik iktidar ve gücün sınırlandırılma imkanları • . yararlılık artırımı.Amaç.Serbest pazar ekonomisi içinde etik yükümlülükler • .

bir kişi. kurum ya da topluluktan geniş kitlelere aktarırlar. • Doğruluk • Tekzip ya da yanıt verme olanağı • Ayrımcılık • Gizlilik • Gerçek dışı yansıtma ya da kötü temsil etme v. Kitle ĠletiĢiminde Etik • Basın ve yayın organları genel olarak kitle iletişim araçları olarak adlandırılabilir. Toplumda önemli işlevleri yerine getirmesi beklenen kitle iletişim araçları ile ilgili meslekleri yerine getiren iş görenlerin bazı mesleki etik ilkelerine uygun davranması gerekmektedir. Bu araçlar bir iletiyi. .• 8. Örneğin.b. [1].

• . her özgürlük gibi sorumluluk gerektirir ve bundan dolayı da bu özgürlüğü kullanana. Bilim adamının sorumluluğu hem içe hem de dışa karşıdır. kendisi ile arasına eleştirel mesafe koymak. meslek ahlakı dikte eder. kesinlik ve güvenilirlik gibi centilmenlik ve dürüstlük ilkelerini uygulamak bilim adamının ahlakını oluşturan tavır ve tutumlardır. yani araştırdıklarının hakiki durumlarının ne olduğunu ortaya çıkarmakla yükümlüdür. Bilim adamına tanınan serbest araştırma ve öğretim/öğrenme hakkı. haklı ve meşru kılma yükümlülüğü getirir. Gerçeği. İçe karşı sorumluluğunu. bilim insanının bilim yaparken uyacağı ahlaki talepleri yansıtır. yani dışa yönelik sorumluluğu içinde ise projelerin potansiyel riskleri üzerine dikkati çekmek. Bilim özgürlüğü. zararlı olabileceği tahmin edilen ya da beklenen getirisiyle mantıklı bir ilişkisi olmayacak sonuçlara götürebilecek araştırmalardan vazgeçmek gibi davranış ve tutumlar yer alır [3]. doğruyu aramak ve bulmak için uluslar arası geçerli standartlara uygun bilimsel çalışma yöntemi izlenmesi şarttır. kötü niyetli kullanıma karşı uyarmak. Bilim adamının topluma karşı. Bilim Etiği Bilim etiği. her çeşit bilimsel araştırma ve deneye izin verileceği anlamına gelmez.• • 9. Öte yandan rüşvet kabul etmemek.

Böyle bir çevre etiği. Ekoloji Etiği • İnsan. dünyayı sürekli ve düzenli biçimde sömürdükten ve bunun zararlı sonuçları zaman içinde artık görmezlikten gelinemeyecek boyutlara ulaştıktan sonra.• 10. bugün yaşayan canlı varlıklar bir ekosistem olarak yerküreyle ilişkileri açısından yükümlülükler altına girmektedir. . • İnsan dışındaki doğanın ve insana özgü doğanın birbirine sıkı sıkıya bağlı olması nedeniyle. doğaya bakışı değiştirmeyi gerekli kılmaktadır. Bu yükümlülükler sonraki kuşakları da içeren bir dayanışma topluluğunun bağrından türemektedir. Ekoloji etiği bu açıdan esas olarak geleceğin etiğidir [3]. “çevreye karşı yeni bir ahlaki sorumluluk etiği” özellikle kaçınılmaz olmuştur.

“haklı” amaçları gerçekleştirmenin aracı olarak gösterilmek istenen silahı ve savaşı yasaklar [3]. bütün insanlığı bir dayanışma topluluğu olarak kavrayan adalet anlayışı.• 11. Bütün inanlar için küresel ölçekte bağlayıcı olan insan haklarında ifadesini bulduğu biçimiyle. temel ilkesi adalet olan siyasal etiğin kapsamı içinde yer alır. Bilindiği gibi çevreciler ve Yeşiller sadece doğayla barışı değil. Ancak barış etiği aslında. . BarıĢ Etiği • Barış etiği çoğu kez ekolojik etik kapsamında görülmektedir. insanların birbirleriyle de barış içinde (dünya barışı) yaşamasını hedeflemişlerdir.

Galibiyet sporcuya aşırı övgü. şöhret. bir çok sporcu ve spor kuruluşları şike yapmakta bir sakınca görmemektedirler. Sporda Etik • Spor. davranışların etik açıdan kontrolünü ortadan kaldırmaktadır [1]. yarışma ve mücadele anlayışıyla yapılan fiziksel etkinliktir. Çünkü spor karşılaşmaları belirli kurallara bağlanmıştır. Yüzeysel olarak bakıldığında spor ve etik dışı davranışlar birbirine zıt kavramlar olarak görülebilir. Bununla birlikte. oyun. . Bir çok spor olayında ne olursa olsun kazan felsefesi. spor dünyasında ahlaki değerlerin yerini parasal değerlerin alması gösterilmektedir. Sporcular yarışmalara katılabilmek için bazı şartları yerine getirmek zorundadırlar ve belli standartlara uygun davranmalıdırlar.• 12. fizik kondisyonu iyileştirmeyi amaçlayan. Çünkü. Sporda etik dışı davranışların temel nedeni olarak. rekor ve sporla ilişkili büyük maddi kazançlar getirebilmektedir. galibiyetle elde edilen maddi ve manevi kazançlar çok büyüktür.

. Bu yüzden her düzeydeki kamu görevlilerinin etik dışı davranışları reddetmesi gerekir [1]. her gün kendilerinin kişisel ve mesleki dürüstlüklerinin ve erdemlerinin denendiği durumlarla karşılaşırlar. savurganlık ve yetkiyi kötüye kullanma gibi etik dışı davranışların devlet yönetiminde yeri yoktur ve bunun bedeli yetersiz ve niteliksiz hizmettir. ve 5. Kamu Yönetiminde Etik • Kamu görevlileri. • Konu 4. Dolandırıcılık.• 13. bölümlerde daha detaylı olarak incelenecektir.

ahlaki açıdan yapılması gereken davranışı gerçekleştirmeyi reddedebilir. kuzey yönünü. İnsanın günlük pratiğinde etiğin sağlayacağı fayda açısından sonuç olarak şu söylenebilir: Etik.bir eylemi. Ġnsan Pratiğinde Etiğin Önemi Tıpkı pusulanın. çıkış noktası ve hedefi arasındaki ilişkiye bakarak. iyi olmayanı da yapmaya kalkışabilir. mutlak referans noktası olarak önümüze koyar. Pusula kişiye yalnızca doğru yolu bulmasında yardımcı olur. etik de kişiyi. böylece ulaşılması arzu edilen yere götürecek yolun belirlenmesini mümkün kılması durumunda olduğu gibi. ama aynı zamanda insan pratiği açısından büyük önem taşımaktadır [3]. ama onu bu doğru sayılan yolu fiilen izlemeye zorlayamaz. hatta sonuçta ahlaka aykırı olarak davranabilir. gerekli eylem olarak belirlememizi mümkün kılan. özgürlük düşüncesini. İnsan özgürlüğü. ama yapmayabilir de.koşulsuz.6. yalnızca iyi olanı yapma özgürlüğü değildir. ahlaki olarak görülen eylemi gerçekten de yapmaya zorlamaksızın sadece eylem yapma iradesini ahlaki açıdan belirlemesinde yardımcı olur. Kişi uygulamada. yeri değişmez referans noktası olarak göstermesi. etik de. sabit.• • 2. pratikte doğrudan eylem ve davranışları tayin etme anlamında etkin değildir. kötülük yapma özgürlüğü olarak da tezahür edebilir. • . İnsan iyi olanı yapabilir.

ahlak filozoflarının hepsince etiğin temel ve sabit sorunları olarak kabul edilen sorunlardan söz etmek mümkündür. Ahlaki eylem bilimi olarak etiğin. • mutluluk • özgürlük • iyi ve kötü .• 3. çözüm önerileri geliştirmek durumunda olduğu üç temel sorun alanı bulunmaktadır [3]. ETİĞİN TEMEL SORUNLARI • Ele alınan konular ve ağırlık verilecek noktalar birbirinden çok farklı olmalarına rağmen.

benim üretmediğim ya da denetimimde olmayan bir durum değildir. herkes mutlu olmayı farklı da yorumlasa. Gerçekten mutlu olur muyum. haz veren bir şeyin. kişisel çaba göstermeden insanın kucağına düşmesi demektir. ama normal bir çaba göstererek ulaşamayacağı şeylere sahip olduğunda o kişinin şanslı olduğu söylenir. gerçekleşmesine amaçlı bir şekilde çalışarak ciddi ölçüde katkıda bulunduğum bir şeydir. ama gerçekten olabilmesi için bir parça da olsa şans gerekir. Gerçi mutluluğu yaratmak için bizzat çok şey yapılması gerekir. Ama bu “yaratılabilir” mutluluğa büyük çabalarla da olsa kolayca erişmek mümkün değildir. insana özgü. O halde etiğin. ama gene de yalnızca bana bağlı değildir [3]. Günlük hayatın dilinde “mutluluğun” iki temel anlamı söz konusudur: Bir insan. Örneğin mutluluk insanın elindedir deyişi böyle bir bağlama örnektir. doğal olan mutluluk çabasının ahlaki açıdan açıklanıp açıklanmayacağını ve nasıl açıklanacağını göstermek için onu sorun olarak ele alması gerekmektedir. olmaz mıyım. Burada mutluluk. Şanslı olmak demek sevinç. . insanın doğası gereği mutlu olmaya çalıştığı şüphe götürmez bir gerçektir. beklenmedik bir şekilde.• 3. aksine. Mutluluk • • • İnsanoğlu mutlu olmayı ömür boyu başaramasa da.1. şansı yaver gittiği için bir tehlikeden kurtulduğunda ya da çok arzu edilen. benim yapıp etmemden bağımsız olmayan. büyük ölçüde bana bağlıdır. Şans ve mutluluk kavramlarının yerleşik çağrışımlarına tamamen aykırı kullanıldığı kavramlar da vardır. ulaşmak için planlı bir şekilde tüm gücümle çabaladığım.

• • • 3. herkesin istek ve ihtiyaçlarını giderme baskısına hemen boyun eğmeyeceğini ve bu baskının arkasında kendisini sürükleyen şeyin ne olduğunu soracağını umabiliriz. . iradi özgürlüğü tanımlarken. mutlak pratik ilke (kesinlikle bağlayıcı) olarak gören bir özgürlük anlamına gelir. • • • • .2. .ilkece başkasının özgürlüklerini kollayan. (kişinin kendisi ya da başkaları aracılığıyla oluşabilecek) her türlü belirlenimden önce gelen kuralsız. meşru olarak isteyebileceği şeyi bağımsızca belirlemek için kişi ahlaki özgürlüğünü bizzat kendisi. . Keyfilik kavramı.ve özgürlüğü ötekilerin özgürlükleriyle birleştirerek onu. henüz farklılaşmamış. ahlaki özgürlük.başkalarının özgürlükleriyle bağlantılı olan. dışarıdan belirleyici baskılardan kurtularak kullanmalıdır. Neyi istediğine ve arzuladığına bakılmaksızın. yani insanın doğuştan. Özgürlük ve Determinasyon Özgürlük ve determinasyon sorunuyla. tepeden tırnağa doğasınca belirlenmiş olup olmadığı sorunuyla hem ahlak hem de ahlakın bilimi olan etik doğrudan ilişkilidir.

. düşünce ve basın özgürlüğü toplanma ve seçim özgürlüğü din ve vicdan özgürlüğü bilimsel araştırma ve öğretim özgürlüğü seyahat özgürlüğü.• • • • • • • • • • • • Özgürlüğü bu şekilde “ahlaki istemenin içindeki mutlak olan şey olarak benimsemek” . Kant’a göre iradenin bizzat özgürlükten hareketle özgürlük adına kendine bir yasa koymasında kendini belli eder. Bu özgürlükler de sınırsız ve kuralsız değildir ve ahlaki özgürlük ilkesine tabi ve bu ilkeye göre yükümlüdürler. gerçekleri çarpıtan basın özgürlüğü. hegemonya ve baskı amacıyla kötüye kullanılan mülkiyet özgürlüğü gibi amacından saptırılmış özgürlükler. artık özgürlük olarak tanımlanamaz ve ahlaki açıdan yargılanmaları gerekir [3]. ama aynı zamanda özgürlük adına başkalarının özgürlüğünün sınırında kendini sınırlama ve şartlı olma çelişkisini içermektedir. Örneğin. mülk edinme özgürlüğü. yalnızca kişisel çıkarı göz önünde bulunduran vicdan özgürlüğü. doğası gereği sınırsız. kuralsız başıboş olduğu düşünülen keyfi irade özgürlüğünün. düşünce terörüne dönüşen düşünce özgürlüğü. Demokratik anayasalarda belli temel özgürlükler yasal olarak güvence altına alınmıştır. mutlak özgür olma. kendi kendini sınırlamasını sağlayan bir buyruktur bu. diğer deyişle. Ahlaki özgürlük. üç beş kişinin özgürlüğü ve geri kalanların bu özgürlüklerden yoksunluğu değil. amacı özgürlüğü ortadan kaldırmak değil. herkesin özgürlüğüdür. tersine özgürlüğü asıl ahlaki anlamda otaya koyup korumaktır. kastedilen özgürlük.

yani çalma işinde iyiyse iyi bir hırsızdır. iyi bir insan der dururuz..3. kendisi bizzat iyi olan demektir. iyi olma ölçütünü kendi içinde barındıran başka bir şeye uygun ve denk düştüğü için iyidir. “Kötü” ise. Araba hızlı ve güvenli. “kötü not” ahlaki bir yargı oluşturmazken. İyi ve Kötü “İyi” sıfatını günlük yaşantımızdaki değer yargıları içinde çok sık kullanırız. iyi bir eylem. Bu. iyi bir müzik. Eğer lezzetli ve kolay sindirilebiliyorsa. • • • . iyi bir araba. Etik bu kavramların ağırlıklı olarak ahlaksal niteliğiyle ilgilenir. Örneğin. İyi bir yemek. yalan söylemek. yani kullanımı iyiyse iyi bir arabadır. yani ağız tadını ve yemek ihtiyacını tatmin ediyorsa yemek iyi yemektir. Hırsız. işlevini gereğince yerine getirebilmesi için bir şeyin nasıl olması gerektiğini belirleyen iyi ölçütü ya da standardı açısından. Ahlaki iyi ise. becerikli ve hızlı. kötülüğün kendisi. o şey iyi ya da kötü olarak değerlendirilebilir.• • 3. dolayısıyla kendi başına “iyi” değildir. Araçsal anlamıyla iyi olarak tanımlanan her şey. kötü niyet ve hoşa gitmeyen gibi anlam bağlantıları kurar. “kötü”dür ve “kötü” burada ahlaki bir yargıyı ifade eder. bir başka şey açısından ya da bir başkası için bunlara uygun amacı temsil etme anlamında değil.

başka deyişle eylemin kendisi. ama büro kapalı olduğu için geri döndükten sonra olayı unutup eşyayı bir kenara atan kişinin durumunda) [3]. Ahlaki bakımdan iyi bir eylemin mutlaka doğru olması gerekmez (Örneğin. bu eylemin ahlaki değeri yalnızca türetilmiş bir anlam içerir. bizzat kendini (özgür olma ya da olmama bakımından) belirleyecek iradenin nitelikleridir. çocuğu sadece kurtarması gerektiği için değil. Ahlaki bakımdan kötü bir eylemin de mutlaka yanlış olması gerekmez (Örneğin. aksine kaynağını oluşturan iyi/kötü iradesiyle ilişkili olarak iyi ya da kötüdür. irade aracılığıyla belirlenen amaca gerçekten götürüp götürmemesi açısından ele alındığında ( bu amacın kendi başına ahlaki olup olmadığına bakılmaksızın). doğrudur). eylem ahlaki değil de pragmatik bakış açısından. mutlaka iyi olması gerekmez (Örneğin. diğer bir deyişle. yardım etmek için çok geç kalınmış olabilir ya da yapılan yardım yeterli olmayabilir). Ve her yanlış eylemin de mutlaka kötü olması gerekmez (Örneğin. bulduğu bir eşyayı kayıp eşya bürosuna götüren. kendiliğinden iyi ya da kötü değildir. . Bir eylem amacına ulaşırsa doğrudur. suya düşen çocuğu kurtaran birinin. ölüme mahkum bir hastayı acı vermeden öldürmek için biraz fazla dozda ilaç vermek. eylem doğru ya da yanlış olarak değerlendirilir. Amacına ulaşmazsa. yanlıştır. zengin birinin çocuğu olduğunu bildiği ve o kişiden yüklü miktarda para almayı umduğu için kurtarması).• • • • • • • İyi ve kötü ilk ve en eski (ahlaki) anlamıyla. Ya da ters yönden ifade edilirse: Her doğru eylemin. Bir eylem iyi ya da kötü olarak değerlendirildiğinde. Ama tersine.

Birey olarak tek ve değerli olmalarından dolayı saygı beklerler. insan olmalarından dolayı kazandıkları hak ve özgürlükleri kullanmak isterler. Klasik yönetimde temel amaç. Bu süreç içinde yerine getirilmesi gereken işlevler ise. YÖNETĠMDE ETĠK • • Yönetim süreci sürekli olarak. iş görenlerin yansız olarak değerlendirilmesini. örgütsel ve bireysel gereksinimlerin karşılanmasını. sorunların çözümünde yaratıcılık gerektirir ve bazı genel kuralların davranışlara rehber olarak alınmasını zorunlu kılar. İş görenler. . başkalarını yakından ilgilendiren ve etkileyen kararlar almayı.• 4. ister tekdüze. İşte iş görenlerin davranışlarına yön veren ve iyi-kötü. özgür bireyleri olarak iş görenler. Çağdaş toplumun. ister nadiren otaya çıkan durumlar olsun. karar ve politikaları herkesin yararına olacak şekilde uygulamayı. çağdaş yönetim üretim ve verim kavramları kadar iş görenlerin gereksinimlerinin karşılanmasını da temel amaçlar arasına katmıştır. doğru-yanlış ayrımının kişiye görelikten çok. örgütün kaynaklarının bir kişi ya da grup için değil örgütsel amaçları gerçekleştirmek için kullanılmasını. üretim ve verimin artırılması iken. Emeklerinin karşılığını almak ve kendilerine ilişkin olarak verilen kararlara katılmayı arzu ederler. çatışmaların örgüt ve bireylerin yararlarını gözetecek şekilde çözümlenmesini. evrensel kabul gören ölçülere göre belirlenmesinde etik ilkeler çok önemli bir işlev görmektedir. örgütte yapılması gereken görevlerin iş görenlere adil olarak paylaştırılmasını. hakların ve sorumlulukların adil olarak paylaşımını gerektirir. çağdaş ve demokratik bir anlayışla yönetilmeyi beklerler. emeğin değerinin verilmesini.

Etik davranışların benimsenmesi üst yönetimde başlamalı. gücün adil bir şekilde kullanılıp kullanılmadığının ve uygulanan seçimlerin haklılığının yargılanmasını içerir [1]. yöneticilerin mesleki konularla ilgili olarak yaptığı etik seçimleri içerir. * Kişisel uygulamalar ve ahlaki sorunlar : Bu bölümdeki etik sorunlar. yöneticileri sürekli olarak etik sorunlarla yüz yüze getirmektedir. işyerinde biçimlenen ideallerini. * Mesleki eylemler: Bu grup. iş görenlerin işten atılmaları bu tür örneklerdir * Günlük yönetim işleri: Bu grup. tutumlarını ve inançlarını topluma taşımakta ve aileleri. orta düzey yöneticilere aktarılmalı ve örgütün tüm iş görenlerine yayılmalıdır. Örneğin. iş görenlere olumlu ve örnek davranışlar sergilemek gibi bir toplumsal sorumluluğa da sahiptirler. . Bu açıdan yöneticiler. gücün kullanımı. adam kayırma. yöneticilerin yasadışı olan ancak kişisel doyum veya kazançla sonuçlanan etik seçimlerini içerir. arkadaşları ve etkileştikleri diğer bireyler yoluyla yaymaktadırlar. örgütlerin ve bireylerin şekillendirilmesi. kaynakların yanlış kullanımı veya bazı çıkar çatışmaları bu gruba girmektedir. İş görenler.• • • • • Mesleki ve toplumsal değişmeler. Örneğin. doğru değerlerin kararlaştırılması. sorun çıkmasını önlemek için ilgili tarafların baskılarına boyun eğme. Yönetsel etik üç bölümde ele alınabilir.

iş yaşamı ve örgütsel amaçlara ulaşılması açısından büyük önem taşımaktadır. . yasal düzenlemeler ve toplumsal beklentilerin zaten mevcut olması nedeniyle. Çünkü kişisel bakış açılarına göre iş görenler bu kavramların içini diledikleri gibi doldurmak eğiliminde olabilirler [1]. çıkar sağlama. daha yaygın ve örgüt üzerinde daha uzun dönemli etkileri olan sorunladır. iş görenlerin kişiliklerinin gelişimi ile yakından ilgilidir.• • • Birinci grup. uygulamak kolay kazanılan bir nitelik değildir. yansızlık. mesleki etik konusundaki duyarlılıklarının geliştirilmesi ve etik ilkeleri bir davranış biçimi haline getirmeleri. rüşvet. etik dışı davranışlardan ne anlaşılması gerektiğinin açıkça tanımlanmasında yarar vardır. adalet. Üçüncü gruptaki sorunlar. Etik ilkeler içinde yer alması gereken. ikinci gruptakiler kadar yoğun.b. Çeşitli olasılıklar ve durmadan değişen koşullara göre en uygun tepkileri ve davranışları geliştirmek. uzun süren deneme ve yanılmalardan sonra gerçekleşir. etik kararların alınmasında en az sorun yaşanan gruptur. bencillik.b. yoğun ve ortaya çıktığında üzerinde durulması gereken etik sorunlardır. dürüstlük. eşitlik v. kavramlar. Ancak bu sorunlar sürekli. Bu sorunlar ortaya çıkar. v. belirli bir seçim yapılana kadar yoğunlaşır ve daha sonra seçeneğin uygulanması ve aşamalı olarak kabul edilmesi ile ortadan kalkar. acil ve tehlikeli tepkiler yaratacak türden olmayabilir. Doğruyu yanlıştan ayırmak ve doğru olanı seçip. ya da kayırma. yaranma. Bununla birlikte bu gruptaki sorunlar kısa dönemlidir. İkinci gruptaki sorunlar ilişkili tüm taraflar için olağanüstü karmaşık. yolsuzluk. Tüm kamu görevlilerinin ve yöneticilerinin. Erdemlerin kazanılması.

• 1. eşit hak ve sorumluluğun paylaşıldığı bir toplulukta kişilerin yaratıcı olarak iş görebilmesini.1. kişinin erdemlerinin toplumca ve toplumun tüm üyelerince güvence altına alınmış bulunmasını öngören ve dile getiren etik ve hukuk ilkesidir.• 5. Yönetimde Uyulması Beklenen Etik Ġlkeler • Bu kısımda. herkese temel eşit hak ve ödevler tanınmış olmasını. Adalet • Temelinde eşit toplumsal koşullar ve olanaklar içinde tüm insanların özgürce ve çok yönlü gelişmesini. her meslek için ortak sayılabilecek ancak yönetimde de mutlaka uyulması gereken etik ilkeler ve bu ilkelerin dayandığı temel kavramlar tanıtılmaya çalışılmıştır. YÖNETĠMDE ETĠK ĠLKELER VE ETĠK DIġI DAVRANIġLAR • 5. .

hizmetlerin dağıtılmasında uygulanacak sınırların belirlenmesini içerir. kurallara aykırı davranmaları oranında da ceza verilmesini içerir. örgüte katkıları oranında haklarını. örgütte görevlerin. iş görenlere. sıkıntıların. eşitlere eşit davranmayı içerir. yararların. EĢitlik • Eşitlik. • 2. . Eşitlik.• Genel olarak adalet. yükümlülüklerin. • Yöneticiler. sorumlulukların ve yararların eşit bir şekilde dağıtılmasından sorumludurlar. Örgüt açısından adalet. hak dağıtıcı adaleti yerine getirirler [1]. dürüstlük ve adalet kavramları ile bütünleşmiş bir kavramdır [1]. Bu şekilde.

ilişkilerde kendi sonlarını hazırlarlar ve güven ortamı ortadan kalkar. doğruluk ise ahlaklı davranışın temel ilkelerinden biri olarak kabul edilmiştir. Dürüstlük ise. daha sonraki eylem ve işlemlerin doğruluğunu da ortadan kaldırır. Yalan. başkaları ile ilişkilerde dürüst olmayı ve içtenliği gerektirir. Doğruluk gerçeği söylemek. yani sözümüze bağlı kalmak ve beklentileri gerçekleştirmektir [1]. tüm yaşamın ve eylemlerin gerçekler üzerine kurulmasını gerektirir. İçten ve dürüst davranmayan yöneticiler. bireyin kendi duygu. inanç ve yararları doğrultusunda çarpıtılması.• 3. • Doğruluk. Gerçeklerin. . Dürüstlük ve Doğruluk • Etik davranış. gerçeği sözlerimize uydurmak. doğruluğu içerir. her dönemde ahlak dışı. Oysa güven ilişkilerin temel unsurudur. • Dürüstlük. düşünce. yani sözlerimizi gerçeğe uydurmaktır. ama ondan farklı bir kavramdır.

vatandaşlarla ve iş görenlerle ilişkilerinde yansız olarak davranmak ve hizmet sunmak zorundadır. Nesnel olarak kişinin duygularını değil. Özellikle siyasal tarafsızlık. iş görenlerin üstlerine karşı kapalı bir tavır içine girmelerine ve daha da önemlisi iş görenlerin adalet ve güven duygularının zedelenmesine yol açmaktadır [1]. Tarafsızlık • Tarafsızlık ya da nesnellik. Yöneticilerin astlarına taraflı davranması. .• 4. aklını kullanmasını gerektirir. • Yönetici bir kamu görevlisi olarak. insanın bireyleri ya da nesneleri oldukları gibi görebilmesi ve bu görüntüyü bireyin kendi istek ve korkuları ile oluşturduğu görüntüden ayırabilmesidir. yöneticinin en önemli sorumluluklarından biridir.

insanın insan olma özelliği nedeniyle sahip olduğu.• 5. Genellikle iki tür sorumluluk vardır. . İnsan haklarının iyi anlaşılması ve bireylerin bu haklarına saygılı olmak. belirli bir görevin istenilen nitelik ve nicelikte yerine getirilmesidir. kişiliğe bağlı haklardır. bir yöneticinin etik değerleri arasında öncelikle yer alması gereken unsurdur [1]. Ġnsan Hakları • İnsan hakları. Sorumluluk • En genel anlamda sorumluluk. İkincisi ise bir işi yapmayı üstlenmek anlamına gelen “sorumluluk alma” dır [1]. dokunulmaz. üstlere hesap vermeyi içeren “sorumlu olma” dır. Bunlardan birincisi. devredilmez ve vazgeçilmez nitelikte. • 6.

Hümanizm • Hümanizm. insan varlığının insani erdemlerce biçimlendirilmesi. insanların yetişme ve gelişme yeteneğinden.• 7. yaratıcı güçlerini ve yeteneklerini kullanabilmesini amaçlayan. insan toplumunun gelişmesine ve insan soyunun daha da yetkinleşmesine ve özgürleşmesine yönelik düşünce ve çabaların bütünüdür [1]. insanın çok yönlü yetişmesini. özgürce etkinlikte bulunmasını. . insanın insancıl bir biçimde eğitilmesi öğretisi. insanın erdemleriyle. insancıllık çabası. kişiliğinin göz önünde tutulmasından yola çıkılarak.

iş görenlerin örgüt üyeliklerini sürdürmeleri ve örgütte kalmak istemeleri olarak tanımlanabilir. örgütten etkilenirler ve kendileri de ortak amaçların gerçekleştirilmesi için ortaklaşa bir çaba gösterirler. bu amaçla alana ilişkin yayınları izlemeyi ve eğitim programlarına katılmayı gerektirir. Ayrıca örgüt olanaklarının çevre yararına kullanılmasını sağlamak ve eğitim sorunlarına gönüllü olarak yeterli zaman ayırmak da bağlılığın gerekleri arasında sayılabilir [1] . bir lider olarak hem kendi mesleki bağlılık ve gelişmesini hem de astlarının mesleki bağlılık ve gelişmesini sağlamaya çalışmalıdır. • Yönetici. Mesleğe bağlılık.• 8. Bağlılık • Örgütsel bağlılık. meslekte gelişme ve ilerlemeye istekli olmayı. Örgüte bağlı iş görenler.

hukuk üzerinde politik baskı olmaması. yargısız uygulama yapılmaması. yasaların kişilere göre çifte standartlı olarak uygulanmaması.• 9. yetkili kişi ve kuruluşların yasalara saygılı olması. suçlunun kısa sürede yakalanıp cezalandırılması. mutluluk ve rahatlık verir [1]. Bireye ve topluma güven. hukuk sisteminin sağlıklı ve düzenli çalışmasını sağlar. hukuk düzeninin toplumda egemen kılınması. Hukukun Üstünlüğü • Hukukun üstünlüğü ilkesinin yaşama geçirilmesi. huzur. .

sorumluluğu. insanın kendisiyle ve başkalarıyla yaratıcı bir ilişki kurması demektir. başkalarına hizmet etmenin bir aracı olarak görülmelidir. Yöneticinin. İş. insanlarla birlikte çalışma gerekliliği. mesleğini de sevmesi gereklidir [1]. . Sevgi. Sevgi • Sevgi. • Yöneticinin. başkalarına egemen olmanın değil. ilgi ve bakımı. başkasının yetişme ve gelişmesi için istek duymayı gerektirir. yalnızca insanlara yöneltilen bir duygu değildir. sürekli olarak insanlar için. saygı ve bilgiyi. Sevgi.• 10. insanları sevmesini de gerekli kılar.

Türkçe‟de bu kavramın karşılığı katlanmak. tahammül edebilmek ve bunlara özgürlük tanımak. HoĢgörü • Hoşgörü Batı dillerinde “tolerance” sözcüğü. Başkalarının düşünceleri çok aykırı ve ters olsa bile. yasalara ve etik kurallara aykırı olmadıkça. • Hoşgörü. dayanmak şeklinde karşılık bulmaktadır. sevilmeyen ya da onaylanmayan şeylerin varlığına tahammül göstermektir.• 11. tahammül etmek. . Latince “tolerate” kökünden gelmektedir. hatta bunun da ötesinde aykırı görüş ve düşüncelere sıcak ve sevecen bir yaklaşım içinde olmak hoşgörünün çerçevesini çizer [1].

Laiklik • Laiklik. yönetenlerin.• 12. kimsenin inanç ve düşünce özgürlüğüne karışılmaması ve din ve vicdan özgürlüğünün devletçe güvence altına alınmasıdır. Yöneticiler. . halktan aldıkları bir yönetim biçimidir. yönetme yetkilerinin Tanrıdan ya da dinden değil. iş görenlerin din ve inanç özgürlüğüne karışmamalı ve Anayasal düzende güvenceye alınmış olan din ve inanç özgürlüğünü zedeleyici bir davranışa girmemelidir [1]. Laiklik.

çekinmek değildir. Saygı. • • • . donanım ve araç-gereçlerin kullanışlı. örgüt kaynaklarının amaçlara uygun tüketilmesini. bir insanı olduğu gibi görebilme yetisini ve onu özgün bireyselliği içinde fark edebilmeyi anlatır [1].• • 13. kıt kaynakların etkin ve verimli kullanımı olarak tanımlanabilir. Tutumluluk Örgütü amaçlarına uygun olarak yaşatmak. ekonomik. her şeyden önce insan olduğu için değerlidir. Saygılı olmak. insan ilişkilerinde köşe taşı niteliği taşır. Tutumlu olmak. Tutumluluk. 14. tutumluluğun en önemli öğelerindendir. örgütsel amaçlara yöneltilmesi ve kurumsal kaynakların bireysel çıkarlar için kullanılmaması. Saygı İnsan. örgütteki insan ve madde kaynaklarını en verimli biçimde kullanmakla gerçekleşir. birçok kişinin bildiği ve beklediği gibi korkmak. lüksten uzak ve işlevsel olanlardan seçilmesini gerektirir [1]. Örgütsel kaynakların. İnsanın değeri ve onuru.

Örgüt içinde demokratik bir ortam oluşturulmasında. insana bir değer olarak önem veren ve insan kişiliğinin özgürce ve eksiksiz olarak geliştirilmesine olanak sağlayan bir yönetim biçimidir. . Bu nedenle demokrasi eğitim süreci içinde öğretilebilir. Demokrasi • Demokrasi. Öğrenilebilmesi ve bir yaşam biçimine dönüştürülebilmesi için demokrasinin eğitime gereksinimi vardır ve eğitim demokrasinin ön koşuludur. yönetici tutumlarının büyük bir rolü vardır [1].• 15.

bireylerin yetenek ve güçleri kadar. zayıf yanlarının ve gereksinimlerinin neler olduğunun anlaşılması gerekir. İnsan ilişkilerinin niteliği. Sağlıklı insan ilişkileri için. Olumlu Ġnsan ĠliĢkileri • Yönetimde olumlu insan ilişkileri. hem amaçlanan üretimin gerçekleştirilmesi. yönetimde insan ilişkileri.• 16. Bu anlamda. insanlarla birlikte etkili biçimde çalışabilme becerisidir. insanlar için. hem de iş görenlerin doyumunun sağlanması açısından gereklidir. . başarı ya da başarısızlığın belirleyicisi olmaktadır [1].

Yönetici.• 17. gerçekçi. yapıcı. gözlenen bir davranışı. esnek. Yöneticilerin açık davranabilmeleri için. çıkarsız ve kişiye özel olmalıdır. Eleştirinin amacı. . bilgi üretme. kısaca. benimsenen ya da benimsenmeyen yönlerini açıklamaktır. karşılıklı iletişim gerektirir. Açıklık • Açıklık. inandırıcı ve güven verici. eylemleri hakkında ilgili kişi ya da gruplara hesap verme açıklığını da gösterebilmelidir [1]. beklenen davranış ile kıyaslamak. nesnel. anlamlı. eleştiriye açık olmaları gerekir. eylemlerinde açık olmak kadar. aktarma ve anlamlandırma süreci olarak tanımlanabilir. Eleştiriler amaçlı. İletişim.

İş görenlerin belli bir özgürlük alanları olmalıdır. iş görenlerin hak ve özgürlükleri vardır. Ayrıca iş görenler.• 18. . baskı altında tutulmamayı ifade eder. Özgürlük kavramı. Devlet ya da başka herhangi bir güç tarafından. bunun yanı sıra devletten ya da toplumdan bazı istemlerde bulunmayı içerir. örgütten ve yöneticilerden bazı şeyleri isteme hakkına da sahiptirler [1]. Hak ve Özgürlükler • Hak ve özgürlükler bir arada kullanılan ancak birbiri ile karıştırılan kavramlardır. Hak kavramı ise. yasa dışı eylem ve işlemler için. özgürlükten daha geniş bir anlam taşır. • Örgütlerde. herhangi bir şey için zorlanmamayı. yalnızca serbest olmayı değil. Bu terim. Örneğin yöneticiler. bir şeyi yapma ya da yapmama serbestliğidir. yetkilerini kullanarak iş görenleri zorlayamazlar.

iş görenin örgütsel edinimini elde etmek için harcadığı kafa ve kol gücüdür.• 19. iş görenin üretim için örgüte harcadığı emekle yarattığı değer artışından hak ettiği değerin kendisine döndürülmesidir. örgütün yapacağı ödeme ile verilir. Ödeme. hizmet ya da düşünce şeklinde yaratılmış ürünleri. sahibinin iznini almadan kullanmamalıdırlar. • Yöneticiler. başkalarının emek verdiği şeyleri kendine mal etmemeyi de gerektirir [1]. Emeğe saygılı olmak. Emeğin Hakkını Verme • Emek. başkalarına ait mal. İş görenin emeğinin hakkı. .

• 20. bu emrin verilmesinden veya yerine getirilmesinden doğan sorumluluğu üstlenmesi sağlanır [1]. . kamu görevlileri zaman zaman yasa dışı ancak. Verilen emrin hukuka aykırı olduğu kanısına varan yöneticinin. Böylece hukuka aykırı emir veren üstün. hukuken suç teşkil eden emirlerin yerine getirilmemesi konusunda yöneticiler kesin bir tavır içinde olmalıdırlar. Yasa DıĢı Emirlere KarĢı Direnme • Yasalarda da açıkça belirtilmesine karşın. bu aykırılığı üstüne bildirmesi ve emrin yazılı bir şekilde kendisine verilmesini sağlamalıdır. üstler tarafından yerine getirilmesi istenen emirlerle karşı karşıya kalmakta ve bunları yerine getirmektedirler. • Oysa.

• 5.2. • 2. Ayrımcılık • Ayrımcılık. kamu görevlilerinin yetkilerini bazı kişilere kamu işlemlerinde ayrıcalık sağlamak amacıyla kullanmalarına kayırma denir. ayrımcılık olarak tanımlanır. Önyargı bir duygu. önyargılı tutumlarla davranmaktır. adaletsiz ve zarar verecek biçimdeki her türlü davranış. Kayırma • Para ya da mal gibi ekonomik güçler yerine aile-akrabalık bağları gibi maddesel olmayan etkileme araçlarının kullanılarak. Bir grup insana karşı. . ayrımcılık ise bir eylemdir. Yönetimde Etik DıĢı DavranıĢlar • 1.

mal. • 4.Korkutma • Kabadayılık olarak tanımlanan ve kimseden korkmaz.• 3. RüĢvet • Kamu görevlilerinin para. Yıldırma . yılmaz. hediye gibi birtakım maddesel çıkarlar karşılığında bunu sağlayan kişi ya da gruplara ayrıcalıklı bir kamu işlemi ile çıkar sağlaması rüşvet olarak tanımlanır. . görünerek çevresine meydan okuma davranışı ile astların yıldırılmaya çalışılması etik dışı bir davranıştır.

• 6. Sömürü (istismar) • Sömürü.• 5. Nedeni ne olursa olsun. görevlerin savsaklanması ve geciktirilmesi. yasalarla kendilerine verilen görevleri yerine getirmek ve yetkilerini sınırları içinde kullanmakla sorumludurlar. insanın başka insanları kendi amaçları için bir araç olarak kullanması ve kaynakların adaletsiz kullanımını niteler. Ġhmal • Yöneticiler. . Görevi ihmal hem yasal olarak cezalandırılmayı gerektirir hem de meslek etiğinin ciddi bir biçimde ihlali anlamına gelir. yöneticinin görevini ihmal etmesi anlamını taşır. Sömürü. insan ya da nesnelerin adaletsiz kullanımıdır ve çıkar sağlama amacına yöneliktir.

yalnızca almaktan hoşlanır. Burada sağlanması amaçlanan kazançlar maddi ya da parasal olmayan özel amaçlara yönelik olabilir. her şey kendisinin olsun ister. kamu yetkilerinin yasa dışı kullanımı olarak tanımlanabilir. kimi kez onlara zarar vererek. yöneticinin başkalarının yararını düşünmeden.• 7. Ayrıntılı olarak bakıldığında yolsuzluk aşağıdaki biçimlerde tanımlanabilir: . Bencil bir insan yalnızca kendisiyle ilgilenir. • 8. vermekten hiçbir zevk duymaz. kendine çıkar sağlayacak biçimde yönlendirmesidir. bir çıkar karşılığında. davranışlarını yalnız kendi gereksinimlerini giderecek. Bencillik • Yönetimde bencillik. Yolsuzluk • En genel anlamıyla yolsuzluk.

• Para ya da mal karşılığında, kamu görevlisinin ayrıcalıklı işlem yapmasıdır. • Kamu görevlisinin parasal ya da diğer ödüller karşılığında, bu çıkarı sağlayanlar yararına işlem yapmasıdır. • Kamu görevlilerinin yapılmaması gereken işlemleri yapmaları ya da yapmamaları gereken işlemleri çabuklaştırmaları karşılığı çıkar sağlamalarıdır. • Parasal olan ya da olmayan kişisel kazançlar için yetkinin kötüye kullanımıdır. • Kişisel ya da politik kazanç amacıyla devlet yetkisinin yasa dışı kullanımıdır. • Kamu hizmeti gören kişilerin, özel amaçları ya da maddesel çıkarları için normal görev davranışlarından sapmalarıdır. • Kişisel amaçlar için, kamu görevlilerin kurallara aykırı biçimde davranışlarıdır.

• 9. ĠĢkence (Eziyet) • İşkence, bir insana maddi ya da manevi olarak yapılan aşırı eziyet anlamında kullanılır. Yöneticilerin kendi görüşlerini paylaşmayan iş görenleri hedef seçerek eziyet etmeleri kabul edilemez bir davranıştır. • 10. Yaranma – Dalkavukluk • Rahatsız edici ve sahtekarlık olmasına rağmen yöneticiye yaranma ve dalkavukluk yapmanın, başarı için ödenmesi gereken bir bedel olarak görülmesi yaygın bir davranış biçimidir. Etik olarak kabul edilemeyecek bir davranış şeklidir.

• •

11. ġiddet - Baskı – Saldırganlık Şiddet sözcüğü, aşırı duygu durumunu, bir olgunun yoğunluğunu, sertliğini, kaba ve sert davranışı nitelendirir. Saldırgan davranışlar, kaba kuvvet, beden gücünün kötüye kullanılması, yakan, yıkan, yok eden eylemler şiddetin kapsamındadır. Yönetici, önünü tıkayan engelleri ortadan kaldırmak için şiddet kullanmamalıdır. 12. ĠliĢkilerine Politika KarıĢtırma Her uzman gibi, yöneticinin de tarafsız davranması ve politik yöneticilere tarafsız bilgi sunması gereklidir. Yöneticinin politize olması durumunda, başında olduğu kurum politik bir kurum olarak görülecek ve öyle davranış görecektir. Böylece, yöneticinin astları ve başında bulunduğu örgütün üyeleri de, yöneticiden çok politikacıyı aracı olarak görecekler ve birçok sorunlarını politikacıya götüreceklerdir. Böylece politik ilişki ve kayırma, yönetimsel yeterliğe üstün tutulacaktır.

• •

Yöneticiler. şiddetin bir ürünüdür. astları konumundaki kişilere. Bedensel Taciz • Bedensel taciz.• 13. . saldırganlık içerir. Hakaret ve Küfür • Sözlü taciz olarak değerlendirilebilecek olan hakaret ve küfür. sözel bir şiddet gösterisidir ve tüm şiddet gösterileri gibi. • 14. En sık karşılaşılan bedensel taciz türü ise dayaktır. her türlü tacizden özenle kaçınmalıdırlar. Başkalarına küfür ya da hakaret ederek saldıran insanlar. yetkilerinin arkasına sığınarak ve itiraz edemeyecek konumdaki kişilere karşı. örseleyerek kendi bencil kişiliklerini yücelttiklerine inanırlar. aciz olana yapılan haksız ve kötü niyetli davranışları çağrıştırır. onların kişiliğini küçültüp. Taciz.

kumar v. kamu alanını ilgilendiren davranışlar olmaktadır. Ancak. .b. bu yetkiyle yapılacak işleri bir yana bırakarak. gibi kötü alışkanlıkları astları ve öğrencilerin gözü önünde sergilemekten kaçınmalıdırlar. kamu görevlilerince kötüye kullanılamaz. sigara. kişisellikten çıkarak.• 15. alkol. Kişisel açıdan bakıldığında. • 16. Yetkisini kötüye kullanan bir yönetici. Kötü AlıĢkanlıklar • Özellikle eğitim kurumlarının yöneticileri. başkalarına ya da örgüte zarar verirse yetkisini kötüye kullanıyor demektir. yetkinin veriliş amacından başka bir amaç için kullanılmasıdır. Görev ve Yetkinin Kötüye Kullanımı • Bir makam adına elde edilmiş olan yetkiler. bu alışkanlıklar işyerine taşındığı zaman. kendine ya da başkalarına çıkar sağlar. kötü alışkanlıklar bireyi ilgilendiren bir konudur. Örgüt açısından yetkinin kötüye kullanımı.

yani alıcı ve verici olmaması. başkalarını arkadan çekiştirerek. gerçek olup olmadığı bilinmeden başkalarına kara çalmak. 18. yasalara aykırı olarak kişisel kullanımı için harcaması ya da kullanması olarak tanımlanabilir. insanları kötülemek. ancak iş görenin kamu kaynaklarını tek taraflı olarak kişisel kullanımına geçirmesidir. Bu durum özellikle işyerlerinde büyük ölçüde zaman ve enerji kayıplarına neden olduğu gibi insan ilişkilerini de gerginleştirmekte. Bu durumda dedikodu denilen ve genellikle yanlı ve amaçlı yorumları içeren bir yanlış iletişim tarzı gelişmektedir. kınamak. Dedikodu Genel olarak dedikodu. bozmakta ve bireylerin birbirlerine güven ve saygı duygularını yok etmektedir. davranışlarına kendilerine göre anlamlar yükleyerek gidermeye çalışmaktadır. bir takas süreci olmaması.• • 17. • • . yetersizliklerini. suçlamak amacıyla yapılan konuşmalardır. Zimmet Kamu görevlisinin para ya da mal niteliği taşıyan kamusal bir kaynağı. Zimmetin bir yolsuzluk türü olmasına karşın rüşvetten farkı. İnsanlar kendi başarısızlıklarını.

.Bağnazlık • Yobazlık ve bağnazlık. zamanla doğruluğu ortadan kalksa bile bağlı kalmaktır. Dogmatik bir yönetici. inanç düşünceleri konusunda tartışmaya yer vermeyen. Dogmatik DavranıĢ • Dogmatik. mesleğinde kazandığı kavramlara ve inançlara zamanla ondan kopamayacak derecede bağlanabilmektedir. Yöneticinin bağnaz tutumu iş görenlerin ve örgütlerin gelişme ve yenileşmesini engeller [1]. kendi gibi düşünmeyenlere en ağır biçimde saldıran. bir inanca. • 20.• 19. hoşgörüsüz ve sevgisiz insanları niteler. daha önce doğru olan bir kavrama. kendi kavram ve inançlarını değiştirmeye ve yenilikleri benimsemeye karşı sonuna dek direnme gösterir. Yobazlık . tek doğru şeyin kendi doğrusu olduğuna inanan. Dogmatik bir kişi.

ideolojik nedenlere kadar yayılan çok çeşitli sebeplerden kaynaklanmaktadır. akıl yürütecek ideal bir toplumun hangi tür ilkeler üstüne kurulabileceği sorunları ile ilgilenmektir. kendi özgür düşüncesi ile verebilmelidir. bağlı oldukları inanç sistemi ve taşıdıkları özelliklere bakılmaksızın temel insan hakları ve insan onuruna yaraşır biçimde doğru ve adil davranmayı içerir. bireyin içinde yaşadığı toplumun norm ve kurallarının ötesinde. Ulaşılması istenen ilkeler bireylere içinde yaşadıkları toplum. Etik eğitiminin amacı. bir eğitim konusu mudur? Bu sorunun yanıtı kuşkusuz evet olmalıdır. O halde iyi düzenlenmiş eğitim çalışmaları ile bireylerin etik değerler ve ilkeler konusunda bilgilendirilmesi büyük önem taşımaktadır [1]. insanları. ahlak üzerinde kendi kendine yargılama yapabilecek duruma getirmek olmalıdır. ETĠK EĞĠTĠMĠ Etik.• • 6. Her insan kendi kararlarını. • • . Etik eğitiminin amacı. Bireylerin amaçlarına ulaşmak için etik dışı yollara başvurmaları açgözlülükten. Ancak bunlar arasında önemli etkenlerden biri de bilgisizliktir.

Etik eğitimi. etik ilkelere aykırı davranışları. Etik eğitimi. bir mesleğin bilgi ve becerilerinin yanında. Kamu görevlilerinin. bireylerin kişisel.• Etik eğitimi iki düzeyde ele alınmaktadır. iyi düzenlenmiş eğitim programları ile önemli ölçüde azaltılabilmektedir. • • • • . Etkili biçimde gerçekleştirildiğinde etik eğitimi üç amacın gerçekleştirilmesini sağlar: 1. örgütsel ve başkalarına ait değerleri anlamalarını sağlar. yöneten ve yönetilen olarak çalıştıkları iş yaşamı içinde icra ettikleri mesleğin etik değerlerinin kazandırıldığı hizmet içi eğitim programlarıdır. değerlerin iş yaşamındaki farklı seçenekler üzerindeki etkilerini tartmalarına yardım eder. Etik eğitimi. insanların kararlarda etik bir boyut olduğunu kavramalarına yardım eder. 3. ikincisi ise çalışan bireylere. 2. Bunlardan birincisi. öğrencilere o mesleğin etik değerlerinin de kazandırıldığı hizmet öncesi eğitim programları.

iş görenleri belirlenmiş etik ilkelere karşı duyarlı kılar. bireylerin etik açıdan duyarlılık kazanmaları. Belli bir mesleğin etik değerleri.• Mesleki etik konusundaki eğitim programları. meslek eğitiminin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu durum örgütlerin. eylemlerini ahlaki açıdan gerçeklendirmeleri ve etik yargılamaları üzerinde olumlu bir etki yaratmaktadır. Medyada her gün artan etik dışı eylemlere ilişkin haberler. • • . Mesleki etik konusundaki eğitim programları. örgütlerin toplumda saygınlıklarını yitirmelerine neden olmaktadır. Etik eğitimi programlarının aşağıdaki amaçları gerçekleştirmesi beklenmektedir. onlara önlenmesi gereken tuzaklara ilişkin olarak deneyimlerden kaynaklanan yararlı örnekler sağlar. Etik eğitimi. Hatta son yıllardaki eğilimler. yönetsel. etik eğitiminin bireylere bir meslek kazandıran üniversitelerin eğitim programları içinde de önemle vurgulanması üzerinde odaklaşmaktadır. örgütlerin hizmet içi eğitim programlarının önemli bir parçası olmak zorundadır. etik konusuna ve etik eğitimine karşı duyarlılıklarının artmasını sağlamaktadır. Etik eğitimi. mali denetimler ile araştırmalar sırasında saptanan özel sorunlar ile iş görenlerin karşılaşabileceği sorunlara ilişkin örnek olayları ve ikilemleri içermelidir.

Anayasal çerçevede. 5. kamu yönetiminin demokratik değer ve yükümlülükleri hakkında bilgi vermek. .Etik ilkeleri öğretmek. 12. Kamu hizmetlerinde görev alacak bireyleri. Yöneticinin etik açıdan yerine getirmesi gereken rollerinin gücünü ve önemini tanıtmak. 2. Kamu yönetiminde etik standartlar hakkında bilgi kazandırmak.Çıkar çatışmaları. Ahlak felsefesini geliştirmek. Bireylerde meslek alanında yaşanan etik sorunlara ilişkin duyarlılık geliştirmek.Örgütsel kültür ve bürokratik normlar hakkında bilgi vermek. örgütsel normlar ve kurallar hakkında bilgi vermek. 9.• • • • • • • • • • • • • • 1.Bir lider olarak etik davranışlar sergilemenin önemi ve etik sorunların çözümü konusunda beceri kazandırmak [1] . Batılı gelenekleri yerleştirmek. 4. 13. Ahlak felsefesi ve politik düşüncede. 3. kişisel sorumluluk ve ahlaki yükümlülüklerin üstlenilmesi konusunda eğitmek. 11. Etik kararların verilmesinde analitik beceriler kazandırmak. 7. Kamu hizmetlerinde etik davranışları beslemek ve karakter gelişimine yardımcı olmak. 14. 10. Bireyler arasındaki görüş ve anlayış farklılıklarına karşı hoşgörü geliştirmek. 8. 6.

* mesleki davranış ve sorumluluklar için bir çerçeve oluşturmak. şeklinde sayılabilmektedir [4]. . mühendislik mesleğinin niteliği ve prestijini arttırarak. onurunu ve değerini. insanların rahat. kendi disiplinlerinin mesleki ve teknik prestijini arttırmaya çalışarak yüceltir ve geliştirirler [5]. dürüst ve tarafsız olarak halka ve kendi işlerine sadakatle hizmet ederek. doğruluğunu. * uygulamanın standartlarını yükseltmek. mühendislik mesleğinin. İşverenler. * bir mesleki olgunluk standardı oluşturmak.• 7. * kabul edilmiş/edilebilir davranışları belirlemek. • • • • • • • Mühendisler. Bunun nedenleri. * bir mesleki kimlik (statü) aracı oluşturmak. daha önce anlatılanlara ilave olarak. * öz eleştiri yapmak için yol göstericilik sağlamak. iş ve mesleki alanda mesleki etikten beklentiler dramatik biçimde artmıştır. MÜHENDĠSLĠK ETĠĞĠ • Son yıllarda. çalışanlar ve müşteriler bilinçli olarak temel etik kuralları tanımlayanları aramaktadırlar. yaşaması için bilgi ve becerilerini kullanarak.

” Mühendislik ürünleri günlük yaşamımızı o kadar etkilemektedir ki toplumumuz. Teknik eğitimin yanı sıra iyi çevre ve iyi etik eğitimi almış olmaları da gerekmektedir [6]. ders çalışma (study). geçen yüzyılda ve daha öncesinde düşünürler. Mühendislik ürünleri genellikle aynı anda çok kişiye hizmet verebildiği gibi. deneyim (experience) ve uygulama yolları ile kazanılmış bilgileri akıllıca kullanarak. diğerleri ise bir meslek olarak kabul eder. Literatürde.• İleri toplumlarda mühendisler ve mühendislik mesleği hep tartışma konusu olmuştur ve olmaya devam etmektedir. Burada mühendisliğin bir meslek olarak kabul edildiği ve söz konusu mühendislerin mühendislik fakültelerinde formal eğitim almış öğrencilerden oldukları düşünülmektedir [6]. mühendislerin sadece iyi teknik eğitim almış olmaları yetmemektedir. doğanın madde ve kuvvetlerini insanoğlu yararına sunmak üzere ekonomik yöntemler geliştiren bir meslektir. mühendislerimizden büyük beklentiler içine girmektedir. akademisyenler ve diğer profesyonel kişiler tarafından yapılmış değişik mühendislik tanımları bulunmaktadır. bu ürünlerde ve/veya hizmetlerde herhangi bir mühendislik hatasının topluma ve/veya çevreye (yakın ve/veya uzak) büyük zararlar vermesi mümkündür. diğer dünya toplumları gibi. matematiksel ve doğal bilimlerden. “Mühendislik. Bu nedenle. Tanımlardan bazıları mühendisliği bir sanat. • • .

D‟de buharlı tekne kazalarının artması sonucu.1 .• • 7. Tasarımda ilk akla gelen kısıtlar bilimsel ve ekonomik koşullardır. Fakat. bir meslek grubunun üyesi olarak etkilenir. bu koşullardan bir topluluğun. ASME (American Society of Mechanical Engineers) tarafından “Basınçlı Kazan ve Kaplar Kuralları” (Boiler and Pressure Vessel Codes) ile başlanmıştır. Söz konusu kazalar da. yine bir grubun üyesi olarak koşulların getirdiği yazılı ve yazısız kurallara uymak zorunda kalır. A. 1800‟lerde. Dolayısıyla. standartlarla getirilen çözümler de. Mühendislik Etiği ve Etiğin Farklı Boyutları “Mühendislikte etik neden gereklidir?” sorusunun yanıtı. Mühendis. Mühendisin özel sorumluluğu. mühendislerin teknik donanımları ve bilimsel bilgi birikimleri ile diğerlerinden olan faklılıklarının geniş anlamda ilk örnekleridir. mühendisler. mühendislik tasarımında yapılması gerekli seçimlerle ilgilidir. bilgi ve yetenekleri ile özel sorumluluklara sahip olduklarını daha sonra anlamışlardır. Yazılı kuralların ancak bir bölümü olan teknik standartların oluşturulmasına.B. • .8]. etiğin farklı boyutlarını da gündeme getirmektedir [7. önce tasarlayanın özgür olup olmadığını sormak gerekir.

etiğin. Çünkü doğru olanı yapmak (doğru olduğuna inandığımızı yapmak) kolay değildir. . 7. Toplum ve insanlığın refahı için çalışmak. ACM (Association for Computing Machinery) genel etik kurallarını şöyle sıralar: • • • • • • • • • 1.• Örneğin. Mülk haklarına saygılı olmak. alışkanlık ve özdenetim gerektirir. Başkalarına zarar vermekten kaçınmak. 6. 4. Mühendis. 5. Yukarıdaki kurallara uyulduğunda. Entelektüel haklara saygılı olmak. 8. 2. Gizliliğe saygılı olmak. Telif ve patent haklarına saygılı olmak. etik olanı yapmak ve yapılana olumlu/olumsuz tepki göstermek şeklinde özetlenebilecek boyutları üzerinde genelleme sağlanabilir mi? Hayır. 3. dolayısıyla erdem göstermiş olur. Ayrımcılığa karşı tavır almak. etik olana karar vermek. Dürüst ve güvenilir olmak. Erdem. kamunun güvenliğini. sessiz kalma yolundaki ekonomik ve siyasi baskılara karşın koruyabildiğinde ahlaki cesaret. sağlığını ve refahını.

Problem tanımlanır. Mühendislikte. Problemle ilgili bilgi toplanır. toplum sağlığı ve gizliliğe saygı kuralları bazı koşullarda ikilem yaratabilirler. • 4. Seçilen çözüm test edilir. • 2. • 5. Bir fabrikada. . mühendislikte en çok karşılaşılan sorunlardan biridir. Fakat. yanlıştan kaçmak yeterli değildir. beklenen amaç çözüm olduğuna göre. tıpkı din ve ahlak kuralları gibi.• Zaten etik kurallarının bir bölümü. Her ikisi de etik anlayışa uygun iki eylem birbirleri ile çeliştiklerinde ikilem oluşur. yanlış yapmamayı öğütler. rakip firmalardan gizlenen yeni bir üretim tekniği. kaçınılan “yanlış”ın yerine konacak “doğru”nun sunulması. Örneğin. Çözümler üretilir. çevreye zararlı kimyasalların yayılmasına neden olurken mühendis ne yapmalıdır? İkilemleri çözmek için mühendislik tasarımındaki adımlar kullanılmalıdır: • 1. etik gerekliliktir. Çözümler analiz edilir ve bir tanesi seçilir. • İkilem. • 3.

başkalarına zarar vermekten kaçınmak. etik bilincine sahipse ve etiğin teorisini biliyorsa. toplum ve insanlığın refahı için çalışmak. Örneğin. Sonuç olarak. tasarlanan santral. teoriyi bildiği için bu yasayı kullanır. Aynı mühendis. .• Tasarım yapılırken farkında olmadan atılan bu adımlar ahlaki ikilemlerin çözülmesinde de etkilidir. teoriler de kuralları açıklar. ülke kaynaklarını verimli kullanır ve kurulduğu çevrenin doğasına zarar vermez [7]. • Termodinamiğin Birinci Yasası gözlemleri açıklar. Bu değerlendirmeyi yapmak için gerekli olan benzeşim şöyle özetlenebilir: Bilimde yasalar gözlemleri. teoriler yasaları. etikte kurallar eylemleri. mülk haklarına saygılı olmak şeklindeki kuralların da farkındadır. Enerji santrali tasarlayan mühendis. Ancak. üçüncü adımda çözüm üretilirken eylemin doğruluğunun da değerlendirilmesi gerekir.

toplumun • a) Mühendisler. toplum yaşamının. mesleki görevlerini yerine getirirken.• Mühendislik Etiği Ġlkeleri [4] • 1. Mühendisler. . güvenliğinin. kabul edilen mühendislik standartlarına uygun olanları kullanacaktır. • b) Mühendisler. sağlığını ve refahını en önde tutacaklardır. makinelerin. güvenliğini. işlemlerin ve donanımların üretilmesindeki mühendislik kurallarına. sağlığının ve refahının. yapıların. toplumun sağlığı ve refahının güvenliğini tasarlamayan planlar ve benzerlerini kullanmayacak. kararlarına ve uygulamalarına bağlı olduğunu bilmelidir.

• c-l) Mühendisler.• c) Mühendisler toplumun güvenliğini. . • c–3) Mühendisler. sorumlu oldukları sistemlerin tasarımı ve üretiminin kullanılmasına ilişkin güvenlik veya yaşam beklentisini halkın anlamasını sağlayacak yayınlanmış standartları. tasarım için planlama onaylarını vermeden önce sorumlu oldukları sistem veya üretimlerinin tasarım güvenirliliğini inceleyecek ve güvenlik eleştirisini yapacaklardır. sağlığını ve refahını tehlikeye sokan mesleki kararların devreden çıktığı durumlarda. müşterilerini veya işverenlerini bilgilendirmeli ve durum hakkında diğer otoritelerin dikkatini çekmelidirler. • c–2) Mühendisler. halkın güvenliği veya sağlığını tehlikeye düşüreceğine inanılan koşulları gözleyecek ve durum hakkında yetkilileri bilgilendireceklerdir. test kodlarını ve kalite kontrol işlemlerini her durumda gerçekleştirecek ve temin edeceklerdir.

• d. • d.• d) Mühendisler. diğer kişilere veya firmalara tasarım güvenirliği ilkelerinin herhangi bir maddesinin ihlalinde olabileceklerin bilgisini veya nedenlerini bildirmek zorundadırlar. sağlığı ve esenliğinin geliştirilmesi için çalışacaklardır. topluma ilişkin olaylarda yapıcı hizmet olanakları arayacaklar ve kendi toplumlarının güvenliği. üretim veya sistemlerin güvenliği ve performansını etkileyecek değişimlerin veya düzenlemelerin onayını vermeyeceklerdir.2) Mühendisler. • f) Mühendisler. bu durumu yetkililere bildireceklerdir. üretim veya üretim sistemlerinin kontrolü yapılmamış veya güvenirliliği sağlanmamış ise veya tasarım onu kullanan halka zarar verecekse. Bu gibi bilgiyi özel yetkiliye yazarak sunacaklar ve bu gibi bilginin elde edilmesinde yetkili ile işbirliği yapacak ve gerektiğinde yardımcı olacaklardır.l) Mühendisler. yaşamın kalitesini artırmak için çevreyi iyileştirmelidirler. • e) Mühendisler. .

• 2. Mühendisler, sadece kendi uzmanlık alanlarındaki hizmetleri vermelidirler. • a) Mühendisler, mühendisliği içeren bir özel teknik alanda eğitim veya deneyle kazanmış oldukları mühendislik etkinliklerini yerine getirmeyi üstleneceklerdir.

• b) Mühendisler, kendi ihtisas alanlarının dışında eğitim ve deneyim gerektiren bir etkinliği kabul edebilirler, ancak hizmetleri projenin kendi uzmanlık sınırına kadar olmalıdır. Projenin aşamalarında uzmanlarla işbirliği, onlara danışma veya onlardan yararlanma sağlanmalıdır. • c) Mühendisler, kendi uzmanlık alanları dışında veya kendilerinin doğrudan kontrolü altında hazırlanmamış herhangi bir mühendislik planı, projesi veya belgeyi imzalamayacaklardır.

3. Mühendisler, yalnızca objektif ve gerçek resmi raporlar yayınlayacaklardır.


a) Mühendisler, resmi bilgilerini yaymaya ve mühendislik başarılarının yanlış anlaşılmasını önlemeye gayret edeceklerdir
b) Mühendisler, tüm mesleki raporlarda, beyanatlarda veya şahitliklerde tamamen objektif ve gerçekçi olacaklardır. Raporlar, beyanatlar veya şahitlikler konusunda gerekli ve uygun bilgiye sahip olacaklardır. c) Mühendisler, herhangi bir mahkeme veya komisyonda uzman veya teknik şahit oluyorlarsa görüşlerini; kendilerini ilgilendiren, yeterli, doğru, tam, teknik bilgi sahibi olduklarına inandıkları zaman bildirmelidirler. d) Mühendisler, herhangi bir gruba veya gruplara ilişkin ödeme veya duyumların söz konusu olduğu mühendislik konularında, kesin kanaate ulaşmadıkları sürece, grup veya grupların kimliklerini açıklayarak beyanat, eleştiri veya tartışma konusu yapamazlar. e) Mühendisler, kendi çalışmalarını ve değerlendirmesini ağır başlı ve alçak gönüllülükle yapacaklar ve kendilerinin yükselmeleri karşılığında mesleğini, onurunu, dürüstlüğünü tehlikeye atacak herhangi bir eğilimden kaçınacaklardır.

• •

4. Mühendisler, mesleki konularda, her iĢveren veya müĢteri için güvenilir vekil olarak davranacaklar ve çıkar çatıĢmalarından kaçınacaklardır. a) Mühendisler, kendi işverenleri veya müşterileriyle ilgili tüm anlaşmazlıklardan kaçınacaklar ve kendi işlerini veya hizmet kalitelerini etkileyen herhangi bilgi veya durumu işveren müşterilerine vakit geçirmeden bildireceklerdir. b) Mühendisler, kendileri ile işveren veya müşteriler arasında bir potansiyel anlaşmazlık yaratacak herhangi bir anlaşmayı bilerek (kasıtlı olarak) taahhüt etmeyeceklerdir. c) Mühendisler, ne aynı proje hizmetleri için ne de aynı projeyle ilgili farklı hizmetler için, tüm ilgili tarafların açık ve anlaşmaya dayanan şartları dışında ücret, mal veya benzeri şeyleri kabul etmeyeceklerdir. d) Mühendisler, kendi üretimlerini gerçekleştirmek için gerekli malzeme veya donanım dışında, ücretsiz mühendislik hizmetlerini içeren konularda maddi veya diğer değerlendirilebilir şeyler istemeyecekler ve kabul etmeyeceklerdir.

memur veya işçi gibi resmi kişilerden bir anlaşma istemeyecekler ve kabul etmeyeceklerdir. etkinliklere. • h) Mühendisler. işverenlerine veya elamanlarına bilgi vereceklerdir. üstlerinden. kendi çalışmalarının sonucu olarak bir projenin başarılı olamayacağına inandıklarında. . kendi firmalarından veya sorumlu oldukları işle ilgili elemanlardan veya işçilerden doğrudan veya dolaylı olarak hediye (bahşiş) istemeyecek ve kabul etmeyeceklerdir. yönetici. organizasyonlara veya mühendislik uygulamalarına katılmayacaklardır. • f) Mühendisler. • g) Mühendisler. kendi organizasyonlarının bir elemanı olarak.• e) Mühendisler. bir resmi komisyon üyesi. kontrolörü veya hükümet memuru olarak kendisi tarafından sağlanan hizmetlere karşı olan açıklamalara.

bu tasarımları açık izin almaksızın diğer çalışmalarda kullanmayacaklardır. eleman veya değerlendirilen tekliflere ilişkin güvenilir bilgileri. ilgililerin rızaları olmaksızın açıklamayacaklardır. mevcut teknik işlemlere. i-l) İş ilişkilerine.• i) Mühendisler. i–4) Mühendisler çalışma esnasında. • • • • . çalışma konusunda gerilimi artırıcı davranışlara ve tartışmalara girmeyecekler veya yönetici olarak diğer işçiler için anlaşmalar yapmayacak veya tüm ilgililerin rızası olmaksızın hususi ve özel bilgileri içeren özel projelere ilişkin uygulamalara girmeyeceklerdir. i–3)Elemanları tarafından kendisine verilen fikirleri (tasarımları) kullandıklarında. önceki işveren. i–2) Üyesi bulundukları herhangi bir komisyonun veya heyetin ne bilgilerini ve ne de kararlarını açıklamayacaklardır. işverenlerinin veya kamunun çıkarına ters düşse bile bu bilgiyi kişisel çıkarları için kullanmayacaklardır. bir jürinin atanan üyesi olduklarında kendilerine ulaşan bilgileri inceleyecekler ve bu etkinlik kendi elamanlarının.

• 1) Mühendisler. bir iş üstlenmeden önce bu sahiplenmeye ilişkin bir pozitif anlaşma sağlayacaklardır. .• j) Mühendisler. tasarımlar. yanlışlarda kendi hatalarını yok edecek ve kendi kararlarını doğrulamak hususunda tahrifattan ve değişikliklerden sakınacaklardır. planlar. hile ile veya aldatarak diğer işverenlerden bir eleman elde etme girişiminde bulunmayacaklardır. bir inşaatın (veya diğerlerinin) kontrolünü yaparken tüm taraflara dürüst ve adaletli olarak davranacaklardır. kendi işverenlerinin bilgisi olmaksızın kendi düzenli işlerinin dışındaki mesleki görevleri kabul etmeyeceklerdir. • k) Mühendisler. icatlar veya telif hakkı veya patent ortaya çıkarabilecek diğer kayıtlar konusunda. • n) Mühendisler. iyileştirmeler. • m) Mühendisler.

• o-l) Kamudaki. kendileri tarafından satılan veya satışa sunulan teçhizat. görüş bildirmeye yetkilidirler ve görevleri gerektirdiğinde diğer mühendislerin işlerini değerlendirirler. • o–3) Pazarlamada çalışan mühendisler.• o) Mühendisler. . • o–2) Pazarlamada ve endüstride çalışan mühendisler. endüstrideki veya eğitim işindeki mühendisler. diğer üretimlerle kendi üretimlerinin karşılaştırmalarını yapmaya yetkilidirler. ilgililerin bilgileri dışında görüş bildiriminde bulunmayacaklardır. materyal veya sistemlerin dışındakiler için mühendislik danışma hizmeti sunmayacak ve vermeyeceklerdir. bitirilmiş bir iş için anlaşma veya kontrat olmaksızın.

hizmetin amacına uygun ücret miktarında ve yöntemde anlaşmalıdırlar. a) Mühendisler. işi ele geçirmek amacıyla doğrudan veya dolaylı olarak herhangi bir komisyon. ödeme teklifinde bulunmayacaklardır. hizmetlerinin geçerliliği konusunda mesleki itibarlarını oluĢturacak ve diğerleriyle haksız rekabete girmeyeceklerdir. mühendislik hizmetinin maliyetinin uygun ve kabul edilebilir olmasını gerektirir. Genel durum. Anlaşmaya tarafların katılımda karşılıklı güven zorunludur. mühendisler tarafından uygulanacaktır. sadece istenen mesleki hizmet için belirlenen yetenek ve liyakat esasına göre ve gerekli mesleki hizmetler için anlaşmalar düzenlemelidir. ancak bu hizmeti sağlayacak kişilerin veya firmaların seçimindeki kararı kontrol etmeyi gerektirmez.• • 5. • • . politik destek. hediye veya diğer benzeri şeyleri ödemeyecek. Mühendisler. c-l) Bu ilkeler diğer mesleklere ait hizmetlerin elde edilmesinde. c) Mühendisler. b) Mühendisler.

f) Mühendisler. Tayinlerine ilişkin konularda veya sorumluluklarında yanlış beyanlar veya abartmalar yapmayacaklardır. mesleki komisyon üyeliklerini istemeyecekler. işleri. çalışırken veya çalışmaları kesinleşmişken diğer mühendislerin yerlerini almak (ayağını kaydırmak) için görüşmede bulunmayacaklardır. teklif etmeyecekler ve de kabul etmeyecekler. mesleki şereflerini tehlikeye atabilecek bir terfi aracı olarak kullanılacak veya mesleki komisyonu ele geçirmeye yönelecek durumlarda. üyelikleri. ilişkileri veya çalışmaları ve yeteneklerini artırmak amacı ve niyeti ile geçmişteki başarıları konularında yanlış beyanlarda bulunmayacaklardır. d-2) Kontratlı bulundukları iş tamamlanmadan veya ödemeler tamamlanmadan veya varsa açılmış davalar tamamlanmadan müşterilerinden iş kabul etmeyeceklerdir. • • .• • • d) Mühendisler. e) Mühendisler. İş istemeye ilişkin broşür veya diğer gösterimlerde. d-l) Aynı iş için kontratlı bulundukları müşterilerinden iş istemeyeceklerdir. kendi akademik ve mesleki yeteneklerini tahrif etmeyecek ve bunların yanlış olarak temsil edilmesine hizmet etmeyeceklerdir.

telefon numaraları ve çalışılan firmaların özellikleri. adres.• g) Mühendisler. uygun sembol ve katılanların adları ve değerlendirmede bulunan firmanın uygulama alanı • g-2) Çalışılan projelerin tarafları. firma adları. telefon numaralan ve hizmetin türü • g-3) Broşürler. mesleki hizmetlerini aşağıdaki gibi aşağıdaki koşullarla sınırlandırabilirler. özel veya koyu yazı tipine başvurmaksızın . uygun boyutlarda ve bu gibi mesleki programları ve listeleri düzenli olarak yayınlayan yayının bir parçası olmak koşuluyla yazılan bilgi. projeye katılanlara göre yanlış olmayan ifadelerle ve gelişigüzel olmayan düzenlemeler olması koşuluyla • g-4) Sınırlı ad. adresler. hizmete ilişkin kişisel kapasite ve olanaklar. görevler ve donanımlara ilişkin olarak. deneyimlere ilişkin diğer gösterimler. listeler ve yayınlar. telefon numaraları. çalışma programlan. firma adı. adresleri. • tanımlayabilir ve g-l) Değerlendirilmiş programlar.

• h) Mühendisler. Bu gibi yazılar. çalışma alanını diğer katılanların adlarını. • • j) Mühendisler. katılım ve katkılarını gerçek olarak ifade eden. methiyeye veya abartıya kaçmadan. Bu gibi izin. değerlendirilmiş iş ve mesleki yayınların tanıtımında gereksiz gösterişe. projenin diğer tasarımcılarının onayı olmadan giremez. özel proje amaçlı yarışmalara. işin paylaşımı için başkalarına verilen güveni ve itimadı sarsmadan doğrudan kendisinin katkılarını içermelidir. kişisel üyeliklerini özel yayınlarla ilan edebilirler. firma adını. gerçek ve değerlendirilmiş olarak yazılan veya teknik yayınlar için gösterişten uzak ve övgüyü içermeyen yazılar (makale) hazırlayabilirler. tescilli üretimlerin genel bir onayını içermeyecektir. adresini ve telefon numaralarını içeren biçimde olmalıdır. • • . Buradaki bilgi. ticari yayınlarda ve bilgilendirme yayınlarında adlarının kullanılmasına izin verebilirler. söz konusu hizmet ve projenin içeriğine ters düşmeyen gerçek ve sadece mühendisliğe ilişkin görüntüler kullanabilirler. k) Mühendisler. projede veya belirtilen üretimdeki katkılarını alçak gönüllülükle ifade eden. 1) Mühendisler. i) Mühendisler.

o) Mühendisler. onurunu ve değerini yüceltmek ve • • • • • a) Mühendisler. geliĢtirmek için çalıĢacaklardır. görünüşe. üyeliklerini etik olmayan etkinliklerde paravan olarak kullanmayacaklardır. öğrenci indirimlerinden yararlanmazlar. mesleki doğruluğunu. bilerek adlarının veya firmalarının başka firmalar veya kişiler tarafından kullanılmasına izin vermeyecekler ve hileli veya aldatıcı mesleki uygulamalara veya işlere angaje olmayacaklardır. p) Mühendisler. 6. çalışanların olanaklarını kendi özel çalışmaları için kullanamayacaktır. mühendisliğin dışındaki iş birliklerini. kar amacı olmayan özel profesyonel birliklerin dışındaki herhangi bir mühendislik kuruluşunu destekleyemezler. b) Mühendisler. mesleki itibara. Mühendisler. n) Mühendisler.• m) Mühendisler. . uygulamaya veya diğer mühendislerin işlerine kötü niyetle veya yalan yere kötülük etmeyecek ve diğer mühendislerin çalışmalarını fark gözetmeden (tarafsız olarak) irdeleyeceklerdir.

• 7. Mühendisler, mesleki geliĢmelerini kendi kariyerleriyle devam ettirecekler ve kendi kontrolleri altındaki mühendislerin mesleki geliĢmeleri için olanaklar sağlayacaklardır. • a) Mühendisler, yanlarında çalışan elemanlarının daha da eğitilmesi için çalışacaklardır.

• b) Mühendisler, etik dışı olaylarda herhangi bir birlik ve beraberliği desteklemeyeceklerdir.
• c) Mühendisler, yanlarında çalışan elamanları mesleki yazılar yazmak ve teknik toplantılara katılmak konusunda destekleyeceklerdir. • d) Mühendisler desteklemelidirler. disiplinlerinin meslek ve teknik birliklerini

e)Mühendisler, mühendislik çalışmaları için diğer elemanlara gereken güveni verecekler ve gereken ilgiyi göstereceklerdir. Mümkünse tasarım, icat, yazma veya diğer etkinlikler için sorumlu kişi veya kişiler olarak görevlendirileceklerdir. f)Mühendisler, mühendislik bilgilerinin yayılmasına gayret edecekler, gerçek olmayan abartılmış veya haksız durumları içeren mühendislik etkinliklerine katılmayacaklardır. g)Mühendisler, mühendislik onaylayacaklardır. çalışmalarında, uygun ve yeterli ücretler ilkesini

• • •

h)Mühendisler, mühendislik mesleğinin mümkün olan tüm eğitim ve deneyiminden yararlanmayı doğal bir görev kabul etmelidirler ve birlikte çalıştıklarına daha az sorumluluk yüklemelidirler. i) Mühendisler, işe alacakları kimselere çalışma koşulları ve çalışmadaki statüleri hakkında tüm bilgiyi verecekler ve sonradan bu konuda herhangi bir değişiklik yapmayacaklardır [4].

• 7.2. Etik Teorileri • Mühendislerin ahlaki felsefe hakkında bilgi sahibi olmaları, pratik düşünebilme yetilerini de geliştirir. Bu nedenle, etik teorilerine kısaca göz atmakta fayda vardır. Örnek olarak, marketten şekerleme çalan çocuklara eylemin yanlışlığının anlatılması için üç farklı yoldan gidilebilir:

• •

1.Çalan insanlara bakınız. Saygın insanlar değildirler. 2.Çalma eylemine bakınız. Çalmak başkalarının sahip olduğu bir şeyi izinsiz almaktır. Sahipleri çalınan şeyi istediklerinde ne olacaktır? Ya da başkalarının sizin sahip olduğunuz bir şeyi almalarını ister misiniz? Kendinize yapılmasını istemediğiniz bir şeyi başkalarına yapmayınız. • 3.Çalma eyleminden sonra ne olacağına bakınız. Herkes istediği bir şeyi çalarsa market iş yapamayacak hale gelecektir. Çalmanın sonucu toplum için kötü olacaktır.

erdem (virtue). Örneğin. • Yüksek teknolojinin egemen olduğu toplumlarda sonuç teorisi daha fazla önem kazanır. yapan açısından değerlendirmek ise erdemsel yaklaşımdır [7. Sonuç teorisinin en önemli biçimlerinden biri "faydacılık”tır. eylemi yapan-eylem-sonuç şeklindedir.8]. Modelleme. etiğe görevci anlayışla yaklaşımdır. Karar. Sorun tabiî ki herkesin mutlu olma yolunun değişik oluşudur [7]. bu iki sonucun karşılaştırılması yapıldıktan sonra verilir. . otomobil maliyetini arttırma açısından kötüdür.• Bu üç açıklama biçimi. en çok kişinin mutluluğu ile ilgilidir. otomobillere kirlilik önleyici cihaz yerleştirmek hava kirliliğini önleme açısından iyi. görevcilik (deontology) ve sonuç (consequentialism) teorilerini temsil etmektedir. Faydacılık (utilitarianism) teorisinin kurucusu John Stuart Mill ( 1806-1873) için. eylemler mutluluğu sağladıkları ölçüde iyidirler. Eylemin kendisinin doğru ya da yanlış olduğunu değerlendirmek. sırasıyla. eylemi kendisi değil de. Mill'e göre en fazla mutluluk prensibi. Eylemin sonuçları üzerinde değerlendirme yapmak sonuçsal.

tazminat ödemenin daha az külfetli olduğuna karar verilmişti. bir mühendis cihaz tasarımında alınacak olan güvenlik önlemlerinin maliyetini açıkladığında. bu arıza nedeni ile oluşabilecek kazalar sonunda ödenecek tazminat ile otomobillerin yeniden tasarımının maliyeti arasında bir karşılaştırma yapmış. etiği kar zarar dengesi yaparak ekonomiye indirgediği yönündedir. Bu konudaki somut bir örnek. . sonuçta.• Faydacılıkla ilgili bir eleştiri. Ford Pinto otomobilleri ile ilgilidir. Örneğin. 1960'larda üretilen bu otomobillerin yakıt tanklarının patlamaya eğimli oldukları anlaşılmıştı. Şirket. tasarımın bu önlem olmaksızın yapılması da istenebilir.

"[7]. Buna göre. . Ford Pinto tüketicisi. şirkete kar getiren bir araç değil. sonucu kötü de olsa doğruyu söylemek gerekir. Kant şöyle der: • "Yalnızca. Eylem.• Görevci anlayışta ise eylemin kendisi önemlidir. İnsanlara (siz ya da başkası fark etmez) araç olarak değil. güvenilir bir otomobil kullanmayı hak eden insandır. 2+2=5). (Örneğin. Etik açıdan üreticinin amacı ona bu hakkı vermektir. amaç olarak yaklaşınız. Bu teorinin mimarı Immanuel Kant (17241804). Zaten her yalan mutlaka akıl dışıdır. aynı zamanda evrensel bir yasa olmasını istediğiniz kurallara göre davranınız. görevci anlayışla yaklaşıldığında etik kurallarla bağdaşmadığı açıktır. • Yukarıda sözü edilen Ford Pinto olayında uygulanan yöntemin. sonuçlarından bağımsız değerlendirilmelidir. kuralın ya da niyetin iç yapısının önemli olduğunu vurgular.

Gerçekten de.• Peki.” Dolayısıyla. yazıları vs. gerçekleştiren kişi vardır. bizim ve başkalarının niyetlerini bilmek olanaklı mıdır? Eylemler sıklıkla dürtülerin etkisinden kaynaklanmaz mı? Duyguların rolü nedir? • İnşaat mühendisi Samuel Florman. eleştirerek şunu söylemektedir: "Mühendisliğin etiğini tartışmak yerine. en iyi mühendis olarak kabul edilenler. erdem teorisine giren bu yaklaşımda. etik üzerine yazılan kitapları. mühendislerin nasıl davranması beklenir? Görevci teoriyi uygulayabilirler mi? Gerçekte. uygar ve uygar olmayan mühendisi tartışmak gerekir. mühendislik özelliklerini erdemli bir biçimde sürdürenler arasındadır [7]. Uygar mühendis aynı zamanda erdemli olandır. . en karmaşık hesapları yapanlar arasından değil. eylemin kendisi ya da sonucu değil.

• Aslında bu üç teori iç içedir. eylem amaçlı bir faydacılık. Etik ve mühendislik ilişkisi de bu bağlamda ele alınabilir. moral gelişim dış kaynaklı (heteronomous) ve iç kaynaklı (otonomous) olarak ikiye ayrılır. İsviçreli psikolog Jean Piaget'nin 1932'de yazdığı "Çocuğun Moral Yargıları" kitabında. • Etik teorinin bir başka boyutu da psikoloji ile ilgilidir. kural amaçlı bir faydacılık da görev teorisine girebilir. Örneğin. • * Sonuç teorisi (karşılaştırmalı akılcılıktan hareket eder).• Aşağıdaki şekilde özetlenebilecek olan teorilerden hangisi doğrudur? • * Erdem teorisi (insanın yapısından hareket eder). • * Görev teorisi (kuralın akılcılığından hareket eder). Birincisinde dıştan gelen kurallar. politik baskılar gibi dış etkilerin yanı sıra. . mühendisin içinden gelen kendiliğinden oluşmuş kurallar da vardır. Mühendislik etiğinde pazar kuralları. sonuç teorisi ile aynı anlama gelirken. ikincisinde ise iç özellikler rol oynar.

Topluluk öncesi dönem. 2.Düşünsel (teorik) aşama : Mühendisin etik kurallara uygun teknoloji geliştirip uygulayabilmesi [7]. 3. ikinci dönem sosyal. . üçüncü dönem ise düşünsel (teorik) gereksinimlerin karşılanması çabaları olarak özetlenebilir. Topluluğa katılım dönemi. Bu dönemde yalnızca fiziksel acıdan kaçınma vardır.Fiziksel aşama: Temel gereksinmelerin karşılanması.Toplumsal aşama: Mühendisin ürettiği cihazla müşteri memnuniyetini sağlayabilmesi. Birinci dönem fiziksel.• • • • • • • • Bir başka psikolog ise Moral Gelişimi şöyle özetlemiştir: 1. Bu modelleme mühendislik etiğine şöyle uygulanabilir: . Topluluk üzeri dönemde ise idealler ve teoriler vardır. • . . Mühendisin üretim ya da tüketim araçlarını tasarlayıp üretebilme yetisini kazanabilmesi. Bu dönemde başkalarının değer yargıları da önem kazanır.

O zamana kadar aile şirketleri gibi kişisel ve dolaysız denetimlere bağlı iş ilişkileri. Aynı zamanda ve daha da önemlisi kurumları ilgilendirir. karmaşıklaşan sosyo-ekonomik yapı nedeni ile kurumsallaşmak zorunda kaldı. yani Endüstri Devrimi (1750-1850 olarak düşünülebilir) ile birlikte gelişmiştir. maliyeti düşürürken ürünü iyileştirmek. Etik ve Kurumlar • Etik. Bu ilkeye göre. malzemeyi azaltırken daha dayanıklı cihaz üretmektir [7]. Kurum anlayışı. mühendisliğin resmi bir meslek olması ile birlikte. Kurumsallaşma.3. Bu sorunların çözümü kazanmak/kazanmak ilkesi üzerine kurulmuştur.• 7. mühendisin amacı. "Uzmanlaşma" ve "Merkezileşme" kavramları üzerine kurulur. yalnızca kişisel bir konu değildir. enerji tüketimini azaltırken daha verimli makina yapmak. . ekonomik ortaklıklar bu kavramlar üzerinde temellenmiştir. Çünkü. Etik sorunlar kurumsal yapılara göre çeşitlilik gösterir.

gerçekten de. bazı hataların yapıldığı anlaşıldı. anlaşmaya uymadıkları için işten atılmışlardı. • . .Sadakat.• Kurumların etik ile ilgili konu başlıkları genellikle şunlar olmaktadır: • . Fakat. daha sonra. • . Meydana gelen bir kazadan sonra mühendislere yapılan haksızlık telafi edildi.Anlaşma kuralları.Patent hakları ve entelektüel haklar • . görüşlerini açıkladıklarında.Ürün hakları. demiryolu yapımında. Örneğin: 1957‟de yapılan demiryolu projesinde bazı eksiklikler gören mühendisler. • Bu başlıklarla ilgili etik davranışlar bazen çelişebilmektedir.

söz konusu standartların henüz test edilmemiş malzemeler için geçerli olmadığını ve o işyerindeki malzemelerin çok azının test edilmiş olduğu ortaya çıkıyor. Mühendis. Ne yapmalı? [7]. fabrikadaki işlemlerde standartlara uyulduğu yanıtını alıyor. bu durumu üst kademedeki kişiye ilettiğinde. .• Örnek 1: Sıcak metallerle işlem yapılan bir yerde danışman olarak çalışan kimya mühendisine. Araştırma sonucunda. bazı işçiler sıcak metallerin oluşturduğu kötü kokular nedeni ile solunum sorunları yaşadıklarını söylüyorlar.

otobüsün üretildiği firmanın yetkilileri. karayollarının bakımlarının yapılmadığı ve trafik denetimlerinin sürekli olmadığı bir ülkede. her camın yanında asılı olduğunu söylemiştir. ki gerçek de budur. Öte yandan. Kazanın olabilecek en kötü biçimde sonuçlanmasının nedenleri arasında. konfor koşulları en iyi teknoloji ile sağlanmış. aracın camlarının tehlike anında çıkışa izin vermemesi de yer almaktadır. . otobüs camlarının küçük bir çekiç darbesi ile parçalanabilecek yapıda olduğunu ve “tehlike anında camı çekiçle kırınız” uyarısının yazılmış olduğu levhaların. çekiçlerle birlikte. Ancak. yolculuklar sırasında kaybolmaktadır. çok yolcu alabilen bir otobüs kaza yapmış ve kaza sonucu çıkan yangında kurtulan olmamıştır.• Örnek 2: Trafik kurallarına aykırı davranışlara caydırıcı yaptırımların uygulanmadığı. bu çekiçler.

İşe yeni alınmış olan makina mühendisi. yeni tasarımla görevli ekip ile çalışacaktır. Tasarım ekibinin diğer araştırmacıları ise. . Bu nedenle. mezuniyetinden sonra yaptığı lisans üstü çalışmalarına ve biri söz konusu firmanın yabancı ortağının dili olmak üzere çok iyi konuştuğu iki yabancı dile karşın. aldığı eğitim ve kültürü de. verilen işi en iyi biçimde yapması gerektiği düşüncesini onun kafasında yerleştirmiştir. A. yeni bir tasarım geliştirmeye karar verir. daha iyi konumlara gelme potansiyeline sahip uzman mühendislerdir.• Kazanın ve tartışmaların üzerinden uzun bir süre geçtikten sonra. çok başarılı olmayı amaçlamaktadır Ayrıca.. girdiği bu ilk işinde. A.. yakında yapılması olası görülen şirket içi yükseltmelerde. söz konusu otobüsleri üreten firma. uzun süre iş aramıştır.

kaza anında pencerelerin açılmaması riski ortadan kalkmış olacaktır. Aynı günün akşamı. önerdiği yeni pencere tasarımının teknik ayrıntılarını ertesi gün getirmesini ister.. yöneticiye sunar ve daha önce gündeme getirdiği bu görüşün projenin diğer çalışanları tarafından üzerinde durulmaması. B. önerinin çok yerinde olduğunu ve iki gün içinde teknik ayrıntılı öneriyi hazırlarsa. yaklaşan yükseltmeler konusunda etkisi büyük olan bir yönetici. aylık toplantı sırasında. Yönetici. A. Fakat.• Tasarım çalışmaları hızla sürerken. Uzman Müh. Böylece... .’dan. Tasarımla ilgili rapor üst yönetime teslim edilir. projeye ekletebileceğini söyler. Ne yapmalı? [7]. yeni mühendis A.'nın aklına bir süre önce olan kaza gelir ve yeni tasarımda otobüslerin pencerelerine. kendi önerisi imiş gibi. kendisi de yeni olmanın verdiği çekingenlik nedeni ile ısrarlı davranmaz. A.’nın önerisini. pencerelerle ilgili bir değişiklik yapılıp yapılmadığını sorar. yeni bir mekanizmanın (pencerenin altındaki sabit çubuğun yukarı doğru çok az hareketi ile açılabilmesine olanak veren) yerleştirilmesini önerir. yeni tasarımda. kendisinin de işi uzatmamak için ısrarcı davranmaması üzerine tasarıma eklenmediğini söyler. Yeni Müh. B. ekibin yükselme bekleyen uzman mühendislerinden biri. Bunun üzerine. uzman müh. • Daha sonra. önerisinin üzerinde çok fazla durulmaz.

makina. Kısaca düdük çalınmalı ve oyun durdurulmalıdır.• Bu türden çelişkilerin çözülmesi için üzerinde durulması gereken konu. inşaat. Nasıl? Verimli bir sonuç elde etmek için izlenmesi önerilen yol şöyledir: . Bunun anlamı güvenli olmayan. kimya vd. satış.) oldukları gibi. Bu ekip içerisindeki mühendisler. tekstil. ÜR-GE. üretim. bakım. her branşın içerisinde de görev ve uzmanlıkları (tasarım. toplumsal faydayı göz ardı eden ürün ya da proseslere karşı çıkmaktır. AR-GE) ayrıdır. çeşitli branşlarda (Örneğin. Etik açıdan bu dal ve bölümlerin uyum içerisinde çalışmaları gerekir. • Kurumlar etik kurallardan uzaklaşmışlarsa. “dur” denmelidir. mühendisliğin bir ekip işi olduğudur.

Bölümde daha detaylı olarak incelenecektir.Yetkili veya sorumlu kişi bilgilendirilmelidir.• • • • .Sorun. • Konu 8. ilgili örgütler (meslek örgütleri v. kurum içinde çözülmüyorsa ve tek çözüm o kurumdan ayrılmaksa. yakın geçmişteki örnekler de incelenerek öğrenilmelidir. -“Dur” diyenlerin ne gibi yaptırımlarla karşı karşıya kalacakları.) bilgilendirilmelidir.Abartma yapılmamalıdır [7]. . • . .Sorun ya da yanlış uygulama belgelenmelidir.Çözüme alt basamaklardan başlanmalıdır. .s. • .

yabancı kültürlerdeki davranışı anlamak da mühendislik mesleğinin bir parçası haline gelmiş ve az gelişmiş ülkelere gelen yabancı şirketlerin literatürüne "sosyal refah payı" (rüşvet) tamlaması da katılmıştır. yerini "toplam kalite yönetimi". . Endüstri Devrimi ile yerleşen uzmanlaşma ve merkezileşme de. değer yargısının ya da kurumsal yapının küresel ölçekte yaygınlık kazanarak o alanda geçerli tek norm. gerekse üretim sırasında bağlı kalınan değer yargıları bütününden vazgeçilmemelidir [7]. Etik ve KüreselleĢme Küreselleşme. • • • • . kurumlardan çok "işin akışı" önemli olmaya başladı.4. ekonomi ya da siyaset normunun.Bireysel kazanç toplumsal fayda ile birleştirilmelidir. hiç bir öznel yargıya izin vermeyecek düzeyde ve çoklukta oluşturulmalıdır.Gerek bu oluşum. belli bir kültür. yani standartlar. Bu değişim içerisinde kurumun ve mühendislerin göz önünde bulundurmaları gereken noktalar şunlar olmalıdır: . Hatta. . tek değer yargısı ya da tek kurumsal yapı haline gelmesini ifade etmektedir. "zamanında üretim" ve benzeri kavramlara bıraktı ve mühendisliğin kendisi gibi etiği de değişmek zorunda kaldı. olumlu anlamıyla.• • 7. Ancak gerçekte durum biraz daha farklı olmaktadır. Küreselleşme nedeni ile.Başarının ve kabul edilebilirliğin nesnel ölçütleri. Öte yandan.

Ortaçağ‟da asker sınıfı arasında oluşmaya başlamıştır. mühendis dürüst değilse. aşağıda verilen maddelerden oluşan University of Michigan College of Engineering Honor Code‟dur: .5. mühendisler açısından teknik bilgi ve yetenek eksikliği kadar önemli bir tehlikedir.‟de bir çok üniversitede. Mühendislikte Dürüstlük Dürüstlük (honesty) ve onur (honour) içiçe kavramlardır. • • • Bugün A. Sosyal güç. En yaygın iki türü. Onur kodları. İyi bir mühendis dürüst olmak zorundadır.B. onur kodları “centilmenler”in yaşamlarını düzenlemeye başlamışlardı. mühendislik mesleğinin.• • 7. etik kurallardan öte "onur kodları"na gereksinimi vardır. düşmanlar arasındaki ilişkileri bile çeşitli kurallara göre düzenliyordu. Bu iki kavram aynı kökenden türemişlerdir. Bu kodlar. Dolayısıyla.D. askerlerden toprak sahiplerine geçtiğinde. özellikle ordu ve dinle ilgili bölümleri olanlarda bu tür kodlar vardır. Daha da ötesi. mühendis olamamıştır. Bunlardan biri de. yalan ve kopya olan onursuzluk. Bu kodlara uymayanlar dışlanıyorlardı.

.Öğrenciler. dürüst ve güvenilir kişiler olarak baştan kabul edilmişlerdir. gerek profesyoneller.• . • .Mühendislik Bölümü‟ndeki öğrenciler onurlu. gerekse öğrenciler olarak. Güvenlik. mühendisliği tüm yönleri ile benimsemelidirler. öğretim üyeleri ve idari personel Onur Kodu‟na uymaları konusunda birbirlerine tam olarak güvenirler. sağlık ve refahı sağlamakla yükümlü olan dürüst insanlar olmalıdırlar.Kendi katkısının olmadığı bir çalışma sonucunda kredi sağlayan öğrenci onursuzluğu kabul etmiş sayılır. sorular tartışmaya açılmıştır. Aşağıda dürüstlükle ilgili iki örnek verilmiş.Mühendisler. • . • .

üçüncü sınıf öğrencisidir. B'den değil de. projenin ana bölümlerinden birini oluşturmaktadır. ödülü kazanır. gelecek yıla hazırlık yapma fırsatını bulacağı düşüncesi ile yardım eder ve A.. bu kazançta B'nin katkısından söz edilmez. Bu konuda B. A. bu yarışmayı kazandığında iş bulma açısından iyi bir avantaj yakalayacağını düşünmektedir. nasıl davranması gerekirdi? [7].'den yardım ister. B. son sınıf. İstediği yardım. Fakat.. bir makaleden yardım alsaydı.. A. B.• Örnek 3: A. . Her yıl bölümde en iyi Bitirme Projesi yarışması düzenlenmektedir.

Bu şekilde pratiğini geliştireceğini söyler..'den yardım ister. bir şirkette proje lideridir. öğrencilere test sonuçlarının öneminin anlatılıp anlatılmadığını da sorar. staj konusu sözü edilen testler değildir. C.'ye vererek okuluna geri döner.’nin C. B. prototiplerin gerilme dayanımlarının çok yüksek olduğu bilgisini içeren bir raporu B.. testleri bitirir ve stajının son gününde. Ayrıca. Fakat.’ye ısrar eder... "rastgele" özellik taşımadıkları dikkatini çeker. B.• Örnek 4: B. B. Stajyer bir öğrenci olan C. Bu nedenle. Oluşturulan prototip. testleri yapması için C. Fakat. C. B.'nin test ettiği modellere göre yapılmış ürünlerde çatlama şikayetleri gelmeye başlar. üniversite Staj Komisyonu Başkanı olan profesörü arar. Fakat.'nin deney defterini kontrol eder ve verilerin gerçekten de çok iyi olduğunu görür. okulda bir Onur Kodu olduğunu ve öğrencilerin son sınıfta Mühendislik Etiği dersi aldıklarını söyler. Sektördeki diğer şirketlerin de geliştirmeyi amaçladıkları bir prototip üzerinde çalışmaktadırlar. C. ile konuyu görüşmeden profesöre anlatması doğru muydu? Profesör ne yapmalıdır?Etik dersi ilk yıl mı verilmelidir? . Kısa bir süre sonra. seri üretime geçildiğinde. kaydedilen deneysel verilerin.'nin bir kaç deney yapıp sonuçları ekstrapolasyonla genişlettiğini düşünür.'nin süresi gitgide azalmaktadır. gerilme testlerinden birinde sorun çıkarmaktadır. Profesör. C. çalışkan bir öğrencidir. Bu görüşmede profesöre.. durumu anlatır. staj süresi bitinceye kadar da testleri tamamlaması zordur.. B. C.

• İnsanın kendisini savunması için gerçeği çarpıtmak zorunda kalması ise ayrı bir tartışma konusudur. Fakat.• Burada sorulan soruların yanıtları ne olursa olsun şu gerçek üzerinde anlaşmaya varılmalıdır: Dürüstlük. başkalarını da özgür ve değerli bireyler olarak görme biçimi ile dengelendiğinde geçerlidir. unutkanlık ya da üzerinde durmamak nedeni ile bir gerçeğin olduğundan farklı yansıtılması ya da gündeme hiç getirilmemesidir. Mühendislik anlamında bu. • Bir başka ayrıntı da. Evet. bir tasarımın ya da ürünün olabileceğinden fazlasını yaptığını belirtmenin reddi anlamındadır. Dürüst insan gerçekçidir. var olanı farklı göstermeyi reddeder. söylediklerimiz kadar söylemediklerimizden de sorumlu olduğumuz gerçeğini unutmamalıyız. . insan kendisini korumalıdır. bu koruma eylemi. Burada bir art niyet söz konusu olmasa da.

İş görüşmelerinde. Dolayısıyla. Bütün insanları bazen aldatmanız da olanaklıdır. dünyanın gerçekte nasıl olduğunu bilmesine ve o bilgiye göre yaptığı tasarımın çalışmasına bağlıdır. kullanıcıyı farklı bilgilendiren mühendis de kaybeder. Ama insanların tümünü sürekli aldatmanız olanak dışıdır. dürüstlük saygınlık kaybettirir. başarılı işadamı. ödediğinden daha fazlasını almayı bilen insan olarak kabul edilir. “Böyle bir ortamda mühendisler neden dürüst olsunlar?” sorusu gündeme gelir. mühendisin başarısı. . bir özdeyiş: “Bazı insanları her zaman aldatabilirsiniz. aldatan tüm insanlar gibi. Fakat.• İş hayatında yalan veya aldatma bazen başarının anahtarı olarak görülür. • Aslında. uzun dönemde. Çünkü.” der. Yalanın kısa dönemli faydalarının yanında. Kişisel uyum ve bütünlük kısa dönemli başarıdan çok daha önemlidir [7].

moral sorumluluğu yerine getirmemenin cezası toplumdan alman tepki ile belirlenir. • • . Hiç kimse. Bazen da. insanların koyduğu yasalara göre daha üstün sayılabilecek kuralları göz önüne almak gerekir. Yaptırımları hukuksaldır. Mühendislik Sorumluluğu Mühendislik. Karmaşık kavramlar olan farkındalık ve sorumluluk (mali. içerisinde başarıyı etkileyen birçok öğeyi de barındırır. eylemlerinin sonucunda hangi durumlarla karşılaşacağını iyi hesaplamalıdır. ahlaki ve yasal sorumluluklar örtüşebilir. aynı anlama gelen iki kavram üzerinde durulmalıdır: Farkındalık ve sorumluluk [7.8]. ahlaki vd. Bu açıdan. Bu tür durumlarda. Kişi. bilgisizliği gerekçe olarak gösterme hakkını mühendislik hukuku da kabul etmez.) kişi ve sosyal kuruma bağlı farklılıklar gösterirler.6. yasal. seçimini kendisinin yapmadığı etkenlerden dolayı suçlanamaz. fakat. Bu nedenle. Fakat. ahlaki olarak ayıp sayılmayan nedenlerden ötürü yasal yaptırımlar uygulanabilir.• • 7. doğal yasalar ahlaki düzenin temeli sayılırlar. Bazen. Yasal sorumluluk yasalarla düzenlenmiştir. karmaşık ve çok işlevli bir ortamda yapıldığı için.

• Ayrıca; üstlenilen rollere göre de sorumluluk, farklı özellikler gösterir. Örneğin, yurttaşların devlete, mühendislerin mesleklerine, müşterilerine, işverenlerine ve kamuya karşı sorumlulukları gibi. • Sorumlu insanın gerekçeleri değil; nedenleri vardır. Mühendis, elinde olmayan durumlarda bile sorumluluklarını yerine getirmelidir. Sorumluluklarını yerine getirmesini engelleyen durumların oluşmasından da bireyin kendisi sorumlu kabul edilmelidir. • Bu nedenle, mühendisler, kodların ve yönetmeliklerin söylediklerinden çok daha fazlasını göz önüne ve göze almalıdırlar [7].

• •

7. 7. Ürün Sorumluluğu Ondokuzuncu yüzyıla kadar, alışverişlerde Latince 'alıcı sorumluluğu' anlamına gelen caveat emptor ilkesi geçerli idi. 1800'lerin ortasından itibaren (mühendisliğin ticari açıdan önemli bir meslek olmaya başlaması ile birlikte), bu kabul değişmeye başladı. Buhar makinası, otomobil, elektrikli cihazlar gibi ürünler çok karmaşıktı. Karmaşık olmaları , diğerlerine göre daha fazla mühendislik bilgisi gerektirmeleri demekti. Bu nedenle, alıcıyı sorumlu tutmak olanaksızlaşmıştı. Latince, satıcının sorumluluğu anlamına gelen caveat vendidor ve üreticinin sorumluluğu anlamına gelen caveat inventor ilkeleri benimsenmeye başlandı. Bu dönemde; endüstriyel makinaların, ticari karla birlikte işçi güvenliğini de gözetmesi gündeme geldi. Ürünlerin kamu sağlığı açısından güvenilirliği konuşulur oldu. Böylece; 1850'lerde ABD'deki buharlı gemi kazaları, ASME standartlarının geliştirilmesinin nedeni oldu. 1883'de ABD Tarım Bakanlığı'nın Kimya Bürosu, yiyeceklerin hijyeni ile ilgili çalışmalar başlattı ve 1906'da Food and Drug Administartion (FDA) kuruldu. Bu yönelişin sonucunda, 1916 yılında görülen bir davada, yargıcın şu görüşü dikkat çekicidir: Eğer bir şey onu üreten dışında biri tarafından kullanılacaksa, sözleşmede yazsın ya da yazmasın, üretici o şeyi dikkatli yapmak zorundadır [7,8].

• 7.8. Mühendislikte Bilgilenerek Kabul Etme • Tıp etiğinde, eskiden beri var olan “bilgilenerek kabul etme” (informed consent) kavramının, anlaşılacağı gibi iki yönü vardır: Bilgilenme ve kabul etme. Mühendislik alanında, birincisi için, müşteri, projenin yapısını ve olası sonuçlarını, risklerini, sponsorunu, yöntemini bilmelidir. İkincisi için de, müşteri, onayını aldatma ve zorlama olmaksızın özgürce verebilmelidir. • Üretici veya satıcının ürünüyle ilgili bilgileri, riskleri ile birlikte müşteriye sunmasının ötesinde etik kodlarından birinde şu da yazar: Mühendis, kamu sağlığının ve refahının yaptıkları iş nedeni ile tehlikeye girdiğini hissettiğinde, bunu işverenine ve diğer otoritelere bildirmek zorundadır. Bu konuda iki örnek aşağıda verilmiştir:

Trafiğin bir bölgede azaltılması bir başka bölgede artmasına neden olacaktır ve siz trafiğin artacağı bölgede yaşamaktasınız. Yaşadığınız kentin belediyesine bir trafik düzenlemesi için danışmanlık yapmak için anlaşmak üzeresiniz. Olayı profesyonelce değerlendiriyorsanız. Belediye. bu bilgiyi istemekte haklı mıdır? Kamunun böyle bir hakkı var mıdır? [7]. kentin bir bölgesindeki trafik akışını azaltmak için yeni bir plan yapmakta ve sizin danışmanlığınıza başvurmak istemektedir.• Örnek 5: Bir ulaşım mühendisi olduğunuzu düşünün. . yaşadığınız bölgenin neresi olduğunu belediyeye açıklar mısınız? Belediye.

Müşteri firmanın. Fakat.• Örnek 6: Bir mühendislik firmasında kalite kontrol mühendisi olarak çalışmaktasınız. size sözleşme zamanına uymamaktan daha doğru gelebilir. Bunlar cihazın görünmeyen bir yerinde olabilirler. Şirketiniz bir başka şirketle. Bu durum söz konusu olduğunda. Bunu yapmak. iki bağlantı elemanının yerli yapım olmadığını anlama olasılığını düşük olarak görebilirsiniz. yerli yapım elemanlarla değiştirebilirsiniz. Ne yapmalısınız? [7]. . Bu cihazı getirmek için anlaştığınız şirket ise cihazın iki özel bağlantı elemanının bir başka ülke yapımı olduğunu belirtmemiş olsun. Tamir gerektiğinde zaten sizin firmanız yüklenici olarak yapacaktır. yerli yapım yeni bağlantı elemanını tasarlayıp müşteri firmaya göndermek için sözleşmenin zamanı yetersiz olsun. tüm parçaların yurtiçinde yapıldığı bir cihazı getirtmek üzere anlaştı.

şirketinizin işten atılmış eski bir elemanının bu durumu bir kokteylde anlattığını düşünün. sizden aldığı cihazda yabancı yapımı bir parça olduğunu incelettirmek için çalışmalara başlasın.Olası anlaşmazlıklar açıklandı mı? .• Şimdi bir kaç ay sonra.Müşteri proje hedeflerini gerçekleştirmek için kullanılacak yöntemleri biliyor mu? .Müşterinin projenin sponsorluğundan haberi var mı? .Riskler. Orada müşteri firmanın bir çalışanı da olsun. üstlerinizi durumdan haberdar etse idiniz.Varsa. Siz en başında.Tüm sorumluların bilmeyi isteyeceği her şeyi açıkladım mı? . riskler kamuya anlatıldı mı? . projeden yararlanacaklar tarafından mı yaratıldı. başka etkenler mi neden oldu? • • • • • • • • • . risklerini de biliyor mu? .Müşteri projenin yararlarının yanı sıra. sonuç daha farklı olmaz mıydı? Bu tür örneklerin mühendisi açmaza düşürmemesi için şu sorular sorulmalıdır: . Bu çalışan ertesi gün.Tüm seçenekler müşteriye anlatıldı mı? .

olabilir. Teknik parametreler her zaman yeteri kadar kesin olmayabilir. fakat daha pahalı ise ne olacaktır? O zaman güvenlik ile bedel tartışılacaktır. resmi kurumlardaki kişiler. örgüt temsilcileri vd. Örneğin bir proje liderinin X malzemesini Y malzemesine karşı önerdiği düşünülsün. mühendisler işlerini egolarıyla değil. Y daha az güvenilir. Bu konuda yaşanmış bir örnek aşağıda verilmiştir: • • • • . mühendisler ile işin mühendis olmayan tarafları arasında da yaşanabilir. yapılan araştırma sonucunda Y'nin daha ucuz olduğu anlaşılırsa. fakat daha az pahalı. X ise daha güvenli. mühendislik için üstünlük ve kolaylıktır. Fakat. Örneğin. Çünkü. Fakat. AnlaĢmazlıkların Çözümüne Etik YaklaĢımlar Mühendislik mesleği ekip çalışmasına en fazla dayanan alanlardan biridir.• • 7. anlaşmazlık yalnızca. iki sorun vardır: Teknik parametrelerle hareket etmeyi başaramayan mühendisler de olabilir. mühendisler arasında değil. Bunlar. Anlaşmazlıkların genellikle teknik parametrelerle çözülmesi.9. ekip lideri kendi egosunu bir yana bırakıp Y'yi tercih eder. Ayrıca. teknik parametrelerle yönetirler.

William bunu söylediğinde. hatasını kabul etmiş. Mimarın etik davranışı sonucu. ayrıca. bir felaketin önlenmesi için ortak bir çözüme gidilmesini sağlamıştı. New York'un beşinci yüksek binasının yapılmasında görev almış bir yapı mühendisiydi. Konunun ilgili taraflarını bir araya getirerek. William sessiz kalmak yerine. bir rastlantı sonucu anladı. Yapının elemanları (kolonlar vd. teknik olmayan birçok taraf arasında uzlaşı sağlandı ve büyük bir tehlike önlendi. sahipleri. • . binanın mühendisleri.) güçlendirilmişti.• Örnek 7: William LeMessurier. mimarları. kendi saygınlığının azalması pahasına. uygulamalar üzerinde düşünmeyi ve yeni davranış yöntemleri geliştirmeyi gerektirdiğini de göstermektedir [7]. sorunu çözmeye çalışmıştı. 1977 yılında tamamlanan binanın hiç de fazla olmayan rüzgar hızlarında bile yıkılabileceğini. Bu örnek. mühendislik etiğinin uygulamalı bir dal olduğunu. kentin Yapı İşleri Daire Başkanlığı ve halk arasında bir tartışma başladı. sigorta eden şirketler. Fırtına (hortum) dönemi başladığında tehlike daha da artmıştı. 1978 yılında. Burada yapılan hata. tasarım koşullarının titiz bir şekilde belirlenmemesi idi.

atıkların değerlendirilmesine.• 7. • • • • . . iş yönetimine kadar uzanan geniş bir yelpazedir. gibi mühendislik mesleğinin dışındadırlar. Bu sorunların çözümü. yarışan kişiler olarak değil. Tüm bu alanlar disiplinler arasıdır.Kişisel istek ve konumlara değil.10. politikacılar. mali danışmanlar. bir sorunun. kişilerle ilgili olmayan konulara yoğunlaşılması. . Sorunun. yarışan veya çelişen konular olarak ele alınması. Örneğin. yol geçeceği için evleri yıkılacak olanlar vb. uçakların tasarımına. görüş farklılığı olarak yorumlanması. anlaşmazlıklar ortaya çıkacaktır. bir otoyol inşaatının planlayıcısı ve çalışanları elektrik.Sorunların insanlardan ayrılması. iki kişi arasındaki çelişme olarak değil. Barajların inşasından.Son çözümün nesnel dayanakları olduğu konusunda herkesin ikna olması [7].Olası çözümler için birlikte çalışılması. Dolayısıyla. GörüĢme Stratejileri • Mühendislik sorun çözmeye yönelik bir meslektir. Diğer bir deyişle. makina ve inşaat mühendisleridir. . Bu stratejiler şöyle özetlenebilir: . kişisel bakış açılarının birleştirilmesine ve başarılı görüşme-tartışma stratejilerinin uygulanmasına bağlıdır. mümkün olduğu kadar. Bu inşaatın en son onayı ile ilgili olan kişiler ise.

“ötekiler‟”e saygı göstermelidirler. insanlar. Mühendislik. „Ötekiler. yasalarla tanımlanmaya (Amerika Birleşik Devletleri'nde Environmental Protection Agency. biyolojik dengenin bütünlüğüne. gürültü kirliliğine neden olan cihazlar.) ve çevreye zararlı üretim yöntemleri ve üretim sonuçları (atıkların arıtılmaması.. Yani. Çevrenin mühendislik çalışmaları ya da diğer etkenler nedeni ile göreceği zarar. Dolayısıyla. hayvanlar ve hatta bitkiler. „Acı ve zevki hissedebilen‟ her şeydir.• 7. "ÖTEKĠ" ve SONUÇ • Topluma önemli hizmetlerde bulunmak üzere eğitim görmüş olan mühendisler. mühendislik etkinlikleri.) yaptırımlarla engellenmeye çalışılmaktadır.11. ülkemizdeki çevre yönetmelikleri vb.. hava kirliliğine neden olan yakıtlar vb. kararlılığına ve güzelliğine zarar vermeden yürütülmelidir. .

Ozon tabakasını inceltici etkileri artık kanıtlanmış olan CFC‟Ier bu belirsizlik için ilginç bir örnektir. Teknik nedenlerle.• Ancak. çoğu kez. yasal düzenlemelerin teknolojik gelişmelerin hızına uymalarında yaşanan zorluk ve en önemlisi çevreye verilen zararın. iyi bir tasarımın bilimsel araştırma temeline dayandığını. yeni tasarımlarda yeni geliştirilen akışkanlar kullanılmaktadır. bu yaptırımların uygulanmasındaki karmaşa. CFC‟lerin kullanımına aşamalı olarak son verilmekte. bu zararlı etkisi sonradan anlaşıldı. soğutucularda kullanılmak üzere yeni akışkanlar üzerinde çalışılmaya başlandı. Bugün. Bu örnek. tasarımda çevre bilinci konusunun yasalardan önce mühendislik düzeyinde ele alınmasını gerektirir. . tasarım ürününün yaygınlaşmasından sonra fark edilmesi. Bu nedenle. teknolojik üretimin bilimsellik olmadan yürütülemeyeceğini de göstermektedir. soğutucu tasarımında kullanımları (buharlaşma basınç ve sıcaklıklarının uyumu nedeni ile) verimli olan CFC‟Ierin.

İkinci. Birincisinde. Birey olarak mühendisin. doğayı dönüştürürken çevreye zarar vermemek için tasarımlarında. teknik donanım ve bilgi birikiminin geliştirilerek sürdürülmesini. insanlara etik davranmayı öneren her düşüncenin odağında insanların sahip oldukları asalet ve bu asaletin nereden kaynaklandığı konusunda öneriler vardır. doğru olanı mutlaklaştırabilmiş sistemin kurulması ile olanaklı olacaktır. ahlaki değerlerin ve yurttaşlık bilincinin meslek kavramına yerleştirilmesini gerektirir. Bunlardan hangisinin seçileceği. seçimini göreceli doğrudan yana yapabilmesi. ki bunu da yapacak olanlar yine mühendislerin kendileridir [7]. Ötekiler onlar için “kullanım değeri” olan kişilerdir. mühendisin içinde yetiştiği göreceli ve mutlak koşullara bağlıdır. ya da başkalarına duydukları saygı için. “kazanmak/kazanmak” ilkesini uygular. standartların ve kuralların tam uygulanmasını.• Mühendis. • . Çünkü. yaklaşımda ise ötekiler de saygıyı hak etmektedirler. diğerlerine kendi gereksinmelerini giderecek bir araç olarak yaklaşırlar. İnsanlar ya kendi gereksinmeleri için çabalarlar. Kısa erimli uygulamada böyle bir sistemin kurulması. Bu saygınlığın bizim gereksinmelerimizle bir ilgisi yoktur.

MÜHENDĠSLĠKTE ETĠK SORUNLARIN ELE VERĠLEMESĠ • 8.1. Bilindiği gibi. Etik Sorunların Ele verilmesi • Mühendislik etiği açısından bir kilometre taşı sayılabilecek “Challenger Faciası” 1986 yılında meydana gelmiştir. bu olaya atıfta bulunulmaktadır. kazanın mühendislik etiğine aykırı kararlar alınması sonucunda meydana geldiğinin ortaya çıkarılmasında büyük rol oynayan Roger Boisjoly (katı yakıt roketlerini üreten Morton-Thiokol firmasının bir çalışanı). . 28 Ocak 1986 günü Uzay Mekiği Challenger‟ın fırlatılmasından 73 saniye sonra infilak etmesi tüm dünyayı şaşkınlığa uğratmıştır. Daha sonra kazayı araştırmak üzere kurulan soruşturma komisyonuna ifade vererek. mühendis kökenli bir eleverendir. Mühendislik etiği ile ilgili hemen hemen tüm kaynaklarda.• 8.

etik sorunların ele veriliş şekilleri üzerinde durmakta yarar vardır. Aşağıda özetlenen türleri tanımlanmaktadır. . • Konunun iyice anlaşılabilmesi için. halen veya daha önce çalıştığı firma/kurum yöneticilerinin sebep olduğu zarar veya yolsuzluklarla ilgili öne sürümleri yazılı ya da görsel basına vermesinden kaynaklanan çarpıcı haberler günümüzde çok yaygındır. öncelikle. Mühendisler. çalıştıkları firma veya kurumların bünyesindeki yanlış davranışları açığa vurmak ve yetkililerden bu konuda uygun önlemlerin alınmasını beklemek hakları da vardır [9]. Mühendislerin her ne kadar işverene karşı “güvenilir ve sadık olma” zorunlulukları varsa da. toplumun sağlığını ve güvenliğini koruma görevini üstlendikleri için.• Bir kimsenin. bu değerlere zarar verecek davranış ve girişimleri “ele verme” zorunluluğunu hissedebilirler.

• İçeriden ele verme. çalışanın etik sorunu yazılı veya görsel basına ya da ilgili (adli) makamlara bildirmesidir. kuruluşun en üst yöneticisine veya yönetim kuruluna da gidebilir. içten ele verme firma veya kurumun içinde kalır. Ne şekilde olursa olsun. Bu biraz da “kol kırılır. çalışanın etik sorunu kendi amirinin daha üstündeki yöneticilere bildirmesidir. . her iki türün de “sadakatsizlik” olarak algılanma eğilimi varsa da. yen içinde kalır” geleneğinin sonucudur [9]. Bazen. • Dışarıya ele verme. firmanın veya kurumun içinde tutmaktan daha sakıncalı olduğu düşünülür. genellikle sorunu dışarıya açıklamanın. çalışan tüm yönetim kademelerini atlayarak ve alışılmış kanalların dışında. • Aslında.

TMMOB Mesleki Davranış İlkeleri bu konuda şu sorumluluğu getirmiştir: “Mühendisler ve mimarlar. meslek yaşamları sırasında yasal veya etik olmayan çeşitli davranışlarla karşılaşabilirler. kendilerine hizmet verilenleri uyarmak. Bu bağlamda. Fledderman‟a göre.• • 8. . ancak aşağıdaki dört koşulun yerine gelmesi durumunda ele verme girişiminde bulunulmalıdır [9].2. Gerekli KoĢullar Mühendisler. onların talimatlarına kayıtsız şartsız uymayı reddederler. kendilerinden istenen işin toplum ve doğa için ciddi bir tehlike yaratacağı sonucuna varırlarsa ve bu konudaki mesleki yargıları hizmet verilen gerçek ve tüzel kişiler tarafından dikkate alınmıyorsa.” • • Öncelikle. “Etik sorunlar ne zaman ele verilmelidir?” sorusunun yanıtı çok önemlidir. bu durumun. doğal olarak. gerektiğinde meslek örgütlerini ve hatta kamu oyunu bilgilendirmek gibi hak ve yükümlülükler getirdiğini dikkate alırlar. “ele verebileceğimiz” ve “ele vermemiz gereken” durumların ayırımını yapmak gerekir.

• . Her şey hakkında değil. ufak ama çok sayıda ve sistematik yolsuzluklar varsa. Topluma açıklama yapıp yapmama konusunda çalışanın nicelik ve nitelik duygusunun olması gerekir. Hatalı davranış veya uygulama hakkında etkin bir şekilde şikayette bulunabilmek için birinci elden veya çok güvenilir bilgilere ve belgelere sahip olmak gerekir. eleverenin konu hakkında gerçekçi bir değerlendirme yapabilecek düzeyde mesleki yetkinliğe sahip olması gerektiği de unutulmamalıdır. Bu nedenle. bunların zamanla birikerek çok önemli sorunlara yol açabileceği de unutulmamalıdır. etik sorun hakkında bilgi vermek üzere çok açık bir konumda olmalıdır. Öte yandan. yalnızca önemli hususlarda ihbarlar yapılmalıdır. Bilindiği gibi.• 1) Zorunluluk: Ele verme ile “açık ve önemli” bir zarar önlenebilmelidir. Ayrıca. mühendislik etiği kurallarından biri de mühendisin “yalnızca yeterli olduğu alanlardaki” işleri kabul etme zorunluluğudur. Dedikodu ve duyumlar üzerine hareket etmek doğru değildir. geçekten hatalı bir davranışın olup olmadığına karar vermek için de bu ilke uygulanmalıdır. 2) Yakınlık: Eleveren.

Bu dört koşul. ele verme kaçınılmaz olur. Sizden daha yetkin ve olaya daha yakın kimselerin bulunmaması durumunda. “Bir mühendis. Aksi taktirde. kişinin kariyerini ve ailesinin parasal güvenliğini tehlikeye atması gereksizdir. firma veya kurum içinde tüm diğer yolların denendiği ve sonuç vermediği zaman. şu iki ölçüt bize yardımcı olabilir [9]: • . Buna göre. son çare olarak düşünülmelidir. Diğer taraftan. etik sorunun ele verilmesinin ne zaman ahlak açısından kabul edilebileceğini bize söyler. şikayetin gerekli önlemi alacak veya sorunu ortadan kaldıracak makamlara kadar ulaşmasını sağlayacak olanaklar yoksa. • 4) Son Çare: Ele verme. etik bir sorunu ne zaman ahlak açısından ele vermek zorundadır? Sorusunun yanıtı da önemlidir.• 3) Yetenek / Olanak: Eleverenin zararlı davranışı veya etik olmayan uygulamayı durdurmak için kabul edilebilir bir başarı şansının olması gerekir.

• Ele verme girişiminde bulunmadan önce. yanlışlığın sürmesi birisi için yakın ve açık bir tehlike oluşturuyorsa. amirinden veya çalıştığı firmadan/kurumdan öç alma gibi bir neden asla kabul edilemez. “ileride o konuda kitap yazmak veya söylevler vermek” yoluyla maddi kazançlar elde etmek umuduyla ele verme de artık toplumca hoş görülmemektedir [9]. son yıllarda moda olan.• . bireylerin çok etkili bir şekilde iç gözlem ve fikir değerlendirmesi yapması gerekir. “etik sorunu mutlaka ele vermeliyiz”. Unutulmamalıdır ki toplumun yararı için yapılan ele vermeler kabul edilebilir hatta desteklenirse de iş arkadaşından.Hatalı bir davranışın farkında olduğumuz ve yukarıdaki dört koşulun da yerine geldiği durumda. olayın yeterince önemli olduğunu düşündüğümüz zaman. eleverenin bu yola baş vurmadan önce. Ayrıca. Özellikle. kendisini bu yola sevk eden dürtülerini ve duygularını iyi değerlendirmeye çalışması yerinde olacaktır. . “etik sorunu ele verebiliriz” • .Yukarıdaki dört koşulun sağlanmasına ek olarak.

çalışanların etik sorunları ele verme zorunluluğunda kalmaması sağlanmalıdır. • Etik sorunların ele verildiği firmaların tipik yaklaşımı.3. . Yanlış bir davranışın topluma açıklanması firma/kurum açısından olumsuz bir görüntü oluşturacak. Bu şekilde bir taşla iki kuş vurulmaktadır: eleveren cezalandırılmaktadır ve diğer çalışanlara gözdağı verilmektedir. Böyle bir yaklaşım. Bu zararın mutlaka önlenmesi gerekir. bu davranışın ve ondan kaynaklanan firma içi kötü görüntünün önüne geçmek için eleverenlerin işine son vermektir. Bu yüzden. “ele verilmiş olmak” çok olumsuz bir konumdur.• 8. hem etkili değildir hem de etik açıdan kabul edilemez. organizasyonun geleceğini etkileyecektir. Eleverenlerin KarĢılaĢtığı Sıkıntılar ve Önlemler • İşveren açısından bakılırsa.

“Beyanat verme yasağı” gerekçesi kullanılarak ve işine son verme tehditleriyle. güvenilebilirliğine. Bu yaklaşımlar şu şekilde özetlenebilmektedir: . . Yetersiz veya sorunlu başarımı yansıtan. Eleverenin güdülerine. mesleki yetkinliğine ve hatta özel yaşamına saldırılarak. “Bir daha bu şehirde veya sektörde çalışamazsın!” türünde tehditlerle kendini gösterir. Daha önce kusursuz sicil almış olan eleverenler. gerçek veya uydurma olaylar hakkında iç yazışmalar biriktirilmeye başlanır. ortaya attığı sorunları geri plana itecek hemen her şey kullanılır ve asıl etik sorun gizlenmeye çalışılır.Dikkatin eleverenlere çekilmesi : Bu tipik misilleme stratejisinde. .• • • • İşverenler ya da yöneticilerin eleverenlere karşı uyguladıkları tipik misilleme ve öç alma yaklaşımlarını bilmekte yarar vardır. .Zayıf bir sicil /geçmiş üretmek: Etik olmayan uygulamaları alışkanlık haline getiren işverenler ya da yöneticiler. zamanla üstlerinden düşük sicil notu almaya başlarlar.Tehditle sessizliğe zorlamak: Bu taktik genellikle. işveren veya kusurlular eleverenin mesajı yerine kendisini tartışma konusu yapmaya çalışırlar. elevereni “kronik sorunlu bir çalışan” olarak damgalamak üzere kayıtlar oluşturmak için bazen aylar veya yıllar harcarlar. eleverenin açıklama yapması dolaylı olarak engellenir.

eleverene altından kalkamayacağı görev yükü ve sorumluluklar vererek.Yalnız bırakmak veya aşağılamak: Bir başka misilleme yaklaşımı. eleverene aşağılayıcı görevlerde verebilirler. Ayrıca. sorunu açığa çıkartmak için kullanılan kanıtların “çalındığı” veya “yasal olmayan yollardan elde edildiği” yönünde yapılan suçlamalar ve dava etme tehditleridir. Bu tür taktikler.Başarısızlığa zemin hazırlamak: Yaygın uygulanan diğer bir misilleme taktiği ise.• . eleverenin etkili bir ele verme eylemini gerçekleştirmesi için gerekli olan bilgi kaynaklarından da uzaklaştırılması sağlanabilir. elevereni çalışma arkadaşlarından ayırarak bir örnek oluşturmaktadır. Benzer bir art niyetli yaklaşım da. eleverenin bazı görevlerinden alınmasıyla.Dava etmek: Etik sorunları eleverenlerin en çok karşılaştıkları misilleme. . • . kaynakları ve desteği ona vermemek şeklinde olmaktadır. işverenler veya yöneticiler. bazen de işine son verme hazırlıklarına dönüşebilir.Bu yolla. • . elevereni şikayet ettiği sorunu çözmekle görevlendirmek ama başarılı olması için gerekli yetkileri. başarısızlığına zemin hazırlamaktır.

. şeklinde) girişimlerde bulunulur. Bazen. aykırı görevlere verilmesi veya her türlü atanma taleplerinin geri çevrilmesi de yaygın yıldırma taktiklerindendir. • Ele verme eylemini akıllı ve bilinçli bir şekilde yapabilmek için önerilen 12 hayatta kalma stratejisi ise aşağıda sıralanmıştır [9]: • 1. işten çıkartılmaları yeterli görülmeyerek. kendi dallarında bir daha çalışma olanağı bulmamaları için (olumsuz referans vermek. ele verme kararınız hakkında aileniz ve yakın arkadaşlarınızla görüşün. Yanlış davranış hakkında rahatsız olan başka görgü tanıklarının olup olmadığını öğrenmek için uyanık olun ve onları sakıngan bir şekilde araştırın. • 2.Kariyeri yok etmek: eleverenlerin “yeniden yapılanma” gibi sözde nedenlerle işten çıkartılması. diğer işverenleri etkilemek vb. Geriye dönüşü olmayan adımlar atmadan önce.• .

Planlarınızı o şekilde yapın ki ele verdikleriniz sizin eylemlerinize karşı önlem düşünsünler. yetkililere bilgi aktarımının stratejik olarak zamanlamasına dikkat edin. • . siz onlarınkine karşı değil. Her iki stratejinin de kendine özgü sıkıntıları vardır. • • 4.Toplumun yoğun irdelemesine katlanmaya istekli olup olmadığınıza bağlıdır. Örneğin.Kanıtlarınızın niteliği ve niceliğine. Eğer açıklama yapmaya karar verdiyseniz. • 5. İdareciler ve yardımcı personel ile iyi ilişkilerinizi sürdürün.Göze almaya hazır olduğunuz risklere ve • . . ilk yetkili makama giderek olayın sistem içinde halledilme şansını araştırın. kimliğinizi gizlemeden açıklama yapmayı veya anonim kalmayı mı isteyeceğiniz konusunda dikkatlice düşünün. • .• 3. Kararınız. Resmi olarak fikir ayrılığını açıklamadan önce.

10. Yalnızlık döngüsünü kırın. Herhangi bir yasal işlem durumunda işverenin kayıtlarınıza giriş hakkı olacağını akılda tutarak. işinizle ilgili etkinliklerin ve olayların açık ve doğru kayıtlarını tutmaya çalışın. 9.• 6. Ele verme eyleminden önce ve sonra. Yetkililerle çalışırken eleştirel ve alaycı tavırlar takınmayın [9]. güçlendirmek için hayal ürünü unsurlar • • • • • • 11. Yetkin bir avukattan yasal görüşler alabilmek için parasal kaynak ayırın. Ele verme girişimlerinizi. 8. kopyalarını alın. ve . işverenin değil de yalnızca kendinize ait zaman kaynaklarla yapın. Kaygılarınıza dikkati çekmeden önce. gelişen olayları kayıt edin. gerekli tüm kanıtları ve dayanakları belirleyin. 7. Suçlamalarınızı ilginçleştirmek veya eklememeye dikkat edin. 12. gazeteciler ve eylemciler gibi potansiyel yandaşları araştırın ve belirleyin. seçimle göreve gelmiş yetkililer.

• 8. kaygılarını dile getirmek için üst düzey yöneticilere anlamlı erişim olanakları olmalıdır. Tüm yöneticiler. öne çıkmayı göze alan çalışanlar. eleverene karşı “misilleme veya ayrımcılık yapılmayacağı garantisini” de birlikte getirmelidir. her seviyede etik kurallara açık bir bağlılıkla mümkündür. 2. Lafta kalmayan erişim olanağı. ödüllendirilmelidirler. Aslında. kendi firma veya kurumlarındaki etik davranışı geliştirmek için yaptıkları bu girişimden dolayı. etik sorunların ele verilmesi nedeniyle ortaya çıkabilecek sıkıntıları çözmek için başlıca dört yol vardır [9]: 1. Tüm çalışanların. düzeltilmesi gereken bir durum olduğunu düşünen çalışanlara. Her şeyden önce. Tüm çalışanların zorunlu bir etik eğitimi alması sağlanmalıdır.4. • • . organizasyonda güçlü bir etik kültürü oluşmalıdır. en üst düzeydeki yöneticiden en alt kademedeki çalışana kadar. kaygılarını iletmek için kolaylık sağlar. Sorunu Önleyici YaklaĢımlar • • Bir firmada veya kurumda. Bu. 3. gerekirse. Organizasyonda tüm iletişim hatları açık olmalıdır. etik konularda çalışanlara örnek olmalıdırlar. Açık kapı politikası adı verilen bu yaklaşım.

geçmişteki ya da mevcut davranışlarının. gerektiğinde topluma açık olarak. uygulamalarının veya kişisel ilişkilerinin etik açıdan sorunlu olmasının. bunun kaçınılmaz olduğunu kabul etmek. yöneticilik vasıflarından biri olmalıdır. • • Yukarıda kısaca özetlenen bu tutumlar. “hatayı kabul etme istemi” olmalıdır.• 4. böyle bir erdemli davranışta bulunabilmek. kurula baş vurmayı düşünen eleverenleri olumsuz yönde etkileyebileceği unutulmamalıdır. Çok güçlü etik kültürüne sahip organizasyonlarda bile. ısrarla aksini ileri sürmekten daha akılcıdır. ele verme eyleminin doğru ve nesnel bir şekilde değerlendirilmesi konusunda kuşkuların oluşması kaçınılmazdır. Yönetim tarafından. arada sırada etik olmayan davranışlarda bulunanlar veya bu yönde ayartılanlar olabilir. Bu nedenle. tüm yanlışlıkların ortadan kaldırılmasına imkan olmadığı gerçeği kabul edilmelidir. . etik kurullarının oluşumuna özen gösterilmesi gerekir [9]. Böyle bir durumda. Ayrıca. bir firma/kurum bünyesinde oluşturulan “etik kurul”da görev yapan bireylerin. Ayrıca. Bu olgunluğu göstermek. tüm çalışanların etik davranması ve gerektiğinde de etik sorunları ele verebilmesi için gerekli ortamı sağlayacaktır.

KAYNAKLAR • • • • • • • • • [1] Aydın İ. Ayrıntı Yayınları. Şubat 2007. Yönetsel Mesleki ve Örgütsel Etik.itu.karto. Doğa Yayınları. 3.Gönül Sezer). Aralık 2005. Etik ve Mühendis Sorumluluğu. Vikipedi. .• 9. (Çevirenler: Veysel Atayman.tr . özgür ansiklopedi. Şubat 2007. Eski Foça-İzmir. [7] Onbaşıoğlu S. 1. [6] Abdullah H. [8] Onbaşıoğlu S. JDF 262 Mühendislik Etiği (Ders Notları) İTÜ İnşaat Fakültesi Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümü. Şubat 2007.tr/derslerimiz/etik/bilg_etik. Ulusal Mühendislik Kongresi. Etiğe Giriş. Baskı..org. http://tr. Sazak N.wikipedia. [5] Mühendislik Eğitimi ve Etik. İstanbul. 1. [2] Etik. İstanbul.jmo.org/wiki/Etik. Basım. P. Nisan 2004. İpbüker C. I. Mühendislik Etiği. Ankara. U.edu. ve Göksel Ç. Elektrik Elektronik Bilgisayar Mühendisliği Mesleğinde Etiksel İsterler. [3] Pieper A. 20-21 Mayıs 2004. Sayı 4. 2002. Basım. [9] Gerçek H. U.pdf ... Madencilik Cilt 44.. 2003. Mühendislikte Etik Sorunların Ele Verilmesi. ve Yıldız M. www. [4] Deniz R. Pegem A Yayınları.... 1999. 2938.. www. Teknoloji.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful