MÜHENDĠSLĠK ETĠĞĠ DERS NOTLARI

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Ġçindekiler 1. ETĠK 2. PRATĠĞĠN BĠLĠMĠ OLARAK ETĠK 2.1. Pratik Felsefenin Alanları 2.2. Kuramsal Felsefenin Disiplinleri 2.3. Etiğin Alt Disiplinleri 2.4. Etiğin Özerkliği 2.5. Uygulamalı Etik 2.6. Ġnsan Pratiğinde Etiğin Önemi 3. ETĠĞĠN TEMEL SORUNLARI 3.1. Mutluluk 3.2. Özgürlük ve Determinasyon 3.3. Ġyi ve Kötü 4. YÖNETĠMDE ETĠK 5. YÖNETĠMDE ETĠK ĠLKELER VE ETĠK DIġI DAVRANIġLAR 5.1. Yönetimde Uyulması Beklenen Etik Ġlkeler 5.2. Yönetimde Etik DıĢı DavranıĢlar 6. ETĠK EĞĠTĠMĠ 7. MÜHENDĠSLĠK ETĠĞĠ 7.1. Mühendislik Etiği ve Etiğin Farklı Boyutları 7.2. Etik Teorileri 7.3. Etik ve Kurumlar 7.4. Etik ve KüreselleĢme 7.5. Mühendislikte Dürüstlük 7.6. Mühendislik Sorumluluğu 7.7. Ürün Sorumluluğu 7.8. Mühendislikte Bilgilenerek Kabul Etme 7.9. AnlaĢmazlıkların Çözümüne Etik YaklaĢımlar 7.10.GörüĢme Stratejileri 7.11.Mühendislik, "ÖTEKĠ" ve SONUÇ 8. MÜHENDĠSLĠKTE ETĠK SORUNLARIN ELE VERĠLEMESĠ 8.1.Etik Sorunların Ele verilmesi 8.2.Gerekli KoĢullar 8.3.Eleverenlerin KarĢılaĢtığı Sıkıntılar ve Önlemler 8.4.Sorunu Önleyici YaklaĢımlar 9. KAYNAKLAR

• 1. ETĠK • Etik, ahlaki davranış, eylem ve yargıları ilgilendiren bir konu olarak felsefe ve bilimin önemli bir parçası ve sistematik bir çalışma alanı olmuştur. Ahlak, yanlış-doğru, iyi-kötü, erdem ve kusur ile davranışları ve davranışların sonuçlarını değerlendirme ile ilgilidir. Ahlak felsefesi ya da etik, ahlakı konu edinen felsefe dalıdır. Kullanılan ahlak terimlerini ve ahlaki yargıların statüsünü analiz eden etik, takınılan ahlaki tutumların ardında yatan yargıları ele alır [1].

eğer yasalar düzenleme ve yaptırımları koymuşsa. toplumun bakış açısını da dikkate alarak bireylerin uygun ve uygun olmayan davranışlarını belirler. Oysa yasalar ve etik kuralların alanları birbiriden ayrıdır. Etik ilkeler. Bu noktada. uygun bir davranış biçimi üzerinde bireylerin. örgütlerin ve toplumun görüş birliğine varma sürecidir [1]. Ancak yasal düzenlemeler genellikle etik tartışmalardan sonra gerçekleşir.• Bireylerin doğru ve yanlış ya da iyi ve kötü davranışlarının ölçütleri ve kötü-yanlış davranışlarının cezalandırılması yasalara göre belirlenir. Etik tartışmaların evrimleşerek yasalaşması. Etik. . etiğin ne gibi bir işlevi olabilir diye düşünülebilir. yıllarca süren bir gelişmenin sonucunda ortaya çıkarlar.

Bu anlamda etik. Yanlışı doğrudan ayırabilme amacıyla ahlak kavramının doğasını anlamaya çalışır. ahlak kurallarının ve değerlerinin incelenmesi sonucu ortaya çıkmaktadır.• Etik terimi Yunanca ethos yani karakter sözcüğünden türetilmiştir. toplumda yaygın olan ahlak kurallarından daha özel ve felsefidir. Ancak Ethos‟tan türetilen ethics kavramı. Türkçe ahlak bilimi olarak da anıldığı olmuştur. . Ayrıca Türkçe‟de etik kelimesi ahlak kelimesi ile eş anlamlı olarak da kullanılmaktadır [2]. Etik batı geleneğinde zaman zaman ahlak felsefesi olarak da anılmıştır [1]. ideal ve soyut olana işaret ederek.

doğru ve yanlış ölçütleridir. toplumsal yaşamın normları ve değerleri. Etik kuramlar. insanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan değerleri. doğru-yanlış ya da iyi-kötü gibi ahlaksal açıdan araştıran bir felsefe disiplinidir. insanların bir arada yaşayabilmelerinin gerekleri. Basit bir anlatımla etik. ahlakın ise etiğin araştırma konusu olmasındandır. ahlakın özü. kuralları. Dolayısıyla ahlak ve etik birbirinden farklı kavramlardır. Etik ile ahlakın özdeş olmamasının nedeni. kişilerle toplum arasındaki ilişkiler. . etiğin ahlak felsefesi olması.• Etik. normları. bireysel yaşamın amacı ve anlamı üstüne görüşleri dile getirir [1]. kökeni ve toplumsal yaşamdaki işlevinin yanı sıra.

. dünyanın farklı yerlerinde birçok farklı topluluklarda çok eski çağlardan beri etik anlayışının var olduğu bilinmektedir. Bu dönemlerde ortaya çıkan felsefi etik anlayışları. • Felsefi etik anlayışına. Bunlardan önemli görülenler aşağıda özetlenmiştir. felsefe tarihi ile antropolojik ve arkeolojik bulgular bunu kanıtlar niteliktedir [2]. Antik Çağ Çin felsefesinde ve yine Antik Yunan felsefesinde rastlanır. Buna karşın geçmişten günümüze bir çok etik tanımı yapılmıştır. • Etik kavramını tanımlamak kolay değildir. ortaya çıktıkları çağ ve bölgenin kültür ve toplumsal yapısıyla yakından ilişkilidir. Dinler tarihi.• Her ne kadar etik anlayışının tam olarak ne zaman başladığı bilinmese de.

• Demokritos‟un (İ.Ö. dinginlik ise mutluluğu ve insanın temel hedefi mutluluktur [2]. 460-370) etik görüşü doğa felsefesine dayanır. materyalist etik anlayışında ölçülü olmak huzur ve dinginliği getirir. .

Ö.• Materyalist : Maddecilik veya materyalizm. insan felsefesi olarak adlandırılan felsefenin kurucuları olan filozofları ifade etmek için kullanılır [2]. Popüler kültürde. yüzyılda ortaya çıkmış. şehirlerde dolaşarak insanlara eğitim veren. . Bu görüşü benimseyene maddeci veya materyalist denir. madde veya maddenin hareketleri ile değişimleri haricinde hiç bir şeyin var olmadığına dair felsefi teori ve inanç sistemidir. • Sofistler: M. maddi varlıklara ve fiziksel rahatlığa ruhani değerlerden daha fazla önem verme anlamında kullanılır [2]. 5.

onlar etik açısından gelişemeyecek insanlardır [2]. Oysa Demokritos‟un ve daha sonraki bir çok ünlü Yunan filozofunun etik görüşlerinde kölelere yer verilmemiştir. genel anlamda kabul görebilecek. Etikte görecelilik ve öznelliği savunan ilk düşünce Sofistlerindir. doğru olabilecek hiçbir ölçü yoktur. Sofistlerin etik yaklaşımını önemli kılan bir başka nokta da.• Sofistler ise daha farklı ve göreli bir etik anlayışını benimsemişlerdir. kölelerin de erdem sahibi olabileceğini belirtmeleriydi. Sofistlerin etik anlayışlarını özgür yurttaşlarla sınırlamayıp genelleştirmeleri. . Bu da sofistlerin etik düşüncesini önemli kılar. Her şeyin ölçüsü kişiye bağlı olduğu gibi. etiğin ölçüsü de kişiye bağlıdır.

• Sokrates ( M. etik açısından üstün olmak bilgiye dayalıydı. erdemin ve bilginin kaynağının kişinin içinde bulunabileceğini öne sürmüştür Burada bilgi erdemdi. .Ö. Yunan felsefesinin kurucularındandır). Sokrates‟in etik düşüncesi bilgiye dayalı etik düşüncelerinin ilk örneklerindendir [2]. 470-399. Sofistlerin göreceliliğine karşı çıkmış.

erdem edinme gibi yeteneklerden yoksundu. bireysel etikten ziyade toplumsal etik üzerine yoğunlaşmıştır. sınıflar arasında bir ahlaksal bağ olduğu söylenemez [2] . .Ö. Bu nedenle bu toplumsal etikte.• Platon (M. Ona göre toplumun çoğunu oluşturan kitle ahlaklı olma. köle olmayan özgür yurttaşlara yöneliktir. 427-347. Platon‟un etik anlayışı da çoğu Yunan filozofu gibi soylulara. Antik Yunan filozofu) etik sorunlarını devlet ve toplum kavramlarıyla birlikte ele almıştır.

Aristoteles‟in etik anlayışındaki en önemli noktalardan biri onun zoon politikon kavramıdır. erdemli olan durumdur[2].• Aristoteles‟in (M. vasat olursa ideal etik seviyesine ulaşır. İnsan varlığının toplumsal oluşunun kabulü açısından bu ilk adımdı. dönemin tarihsel ve toplumsal gelişmelerinden de büyük oranda etkilenmiştir. . vasatı. Örneğin kendini çok küçük görme ile kendini çok büyük görme arasındaki orta nokta. sosyal insandır. erdemdir. İki uç kötü davranışın ortası. Antik Yunan filozofu) etik anlayışı da yine yoğun toplumsal unsurlar barındırmış. Aslında Aristoteles‟de kölelerin diğer vatandaşlarla bir tutulamayacağı fikrindeydi ve ona göre köleler birer cansız nesneden farksızdılar. Özünde erdem sahibi olabilme yetisine sahip insan.Ö. 384-322. Zoon politikon özgür insandır.

. Bu anlayışta kişi doğal durumunda tutkularının esiridir. Bu sebeple akli davranmak ile ahlaki davranmak aslında aynıdır [2]. aklının yardımıyla bu esaretten kurtulabilir.• Doğu felsefelerindeki erdem ve ahlak anlayışına benzer unsurlar taşıyan bir etik anlayışı da ünlü filozof Spinoza (1632-1677) tarafından ortaya atılmıştır.

. eylem ve tutkuların bulunduğu düzlemde değil fenomenlerin (fenomen: felsefe de somut. Alman filozofu) ise etiği davranış. algılanabilir ve denenebilir olay ve nesne demektir) ötesindeki düzlemde tanımlar [2].• Kant ( 1724-1804.

. neyin isteneceği ya da istenemeyeceğinin neye sahip olunacağı ya da olunamayacağının bilinmesidir [1]. Daha geniş bir bakış açısı ile bütün etkinlik ve amaçların yerli yerine konulması.• Etik her şeyden önce istenilecek bir yaşamın araştırılması ve anlaşılmasıdır. neyin yapılacağı ya da yapılamayacağının.

• 2. PRATĠĞĠN BĠLĠMĠ OLARAK ETĠK • Pratik ile ilişkisi bakımından etik. bir pratik felsefesi ya da pratik bilimidir. O halde etik. . Ancak burada insan pratiğinin bütünü değil. ama bu kuramı öncelikle bilgi adına değil.1. siyaset ve hukuk felsefesini de kapsayan pratik felsefenin klasik alanlarından biridir. bir ahlaki eylem kuramıdır. 2. eylem adına geliştirir ve bu da etiğin bir başka özelliğidir. salt ahlaki eylemler olarak tanımlanan özel bir eylemler sınıfı etiğin alanına girer. Pratik Felsefenin Alanları • Pratik niyet ve hedeflere yönelik bir kuram olarak etik.

etik öncüller olmadan bir fayda sağlayamaz. Demokrasi ilkesi üzerine kurulu bir siyaset. . kendini yine ahlaki temel değerlere karşı yükümlü görür ve bu nedenle de amaçlarını yalnızca siyasal etkisi açısından değil. insancıllığı açısından da meşru ve haklı kılmak gibi bir ahlaki talebi yerine getirir. Siyaset • Etik insan pratiğinin ahlaki boyutunu.• 1. çünkü ahlaki normların yönelttiği talepler sadece özel eylem alanıyla sınırlı olmayıp. siyaset ise onun siyasi boyutunu yansıtır. kamusal irade oluşturma süreçleri için de bağlayıcıdır [3]. Görüldüğü gibi bir pratik siyasal kuram.

bir yandan özgürlük ilkesine. Siyasal eylem. yazılı olan ve yaptırımlarıyla birlikte dile getirilmiş kurallardır [3]. ahlak normlarından farklı olarak. felsefenin pratiğe yönelik alanlarından biridir. hukuk normları yasalara bağlanmış. bir yandan da hukuk ve anayasaya bağlanmıştır. onlarla sıkı ilişki içinde olan hukuksal yanıyla ilgilenir. ama etik ve siyasetten farklı olarak pratiğin ahlaki ve siyasal boyutuyla değil. Hukuk Felsefesi • Hukuk felsefesi ya da felsefi hukuk öğretisi de. Demek ki ahlakın normları genellikle yazılmamış yasa anlamına gelirken. hukuk normları da siyasal düzeyde hem belirlenir hem de işler hale getirilir ve insanın ahlaki kişi olarak. bu normları benimsemesiyle etik temellerine kavuşur. aykırı eylemler karşısında cezai yaptırımlarla tehdit eden yasalar olarak ortaya konur.• 2. Hukuk düzeninin normları. .

bir sözleşmede sahtecilik yapılması vb. ahlaki normun ihlali aynı zamanda hukuksal bir yasanın ya da normun zedelenmesine yol açıyorsa. hoş görmeme ve hor görme ahlakdışı davranışı cezalandırmak için çok önemli olabilir. Ancak hukuk normlarından farklı olarak ahlaki normlar çiğnendiklerinde dava edilemezler.• Örneğin ayıplama. . dava edilebilirlik özelliği gösterir: mahkemede bilerek yanlış ifade verme. ne var ki. gibi [3].

Ancak insan pratiği bağlamında ahlak ve ahlakilik ilişkisini yeterli derecede kurabilmek için etik. ahlaki talebin adresi olarak insanın kim olduğunu ya da ne olduğunu bilme zorundadır. Bundan dolayı etik.• • 2. Kuramsalın buradaki anlamı şudur: Bu disiplinlerin ağırlık noktasını bilgi oluşturur. kuramsal felsefeyle. . Ayrıca etiğin. ahlak ilkesi aracılığıyla. özellikle de antropoloji. nasıl bir dünya görüşüne sahip olduğunu bilmek zorundadır. Bu nedenle etik antropolojiye yönelir. eylem değil. metafizik ve mantıkla da iliĢki içindedir. Kuramsal Felsefenin Disiplinleri Etik. Bu yönüyle de etik. bunun için ise mantığa yönelir [3]. siyaset ve hukuk felsefesiyle sıkı bir iliĢki içindedir. Bu bağlamda da metafiziğe yönelir. tartışmaya değer her kuramın karşılaşacağı bilimsel talepleri de karşılaması gerekir. normlarının haklılığını ve meĢruiyetini eleĢtirel olarak sorguladığı. pratik felsefenin temel alanı olarak. normatif yasaların yapılandırılması için hangi akıl araçlarından yararlanabileceğini bilmesi gerekir. Üçüncü olarak. Ayrıca insanın “bütün bir olma durumu” içinde nasıl bir rol oynadığını. normatif felsefe disiplinleri içinde en temel olanıdır.2.

değişmez karakteristik özellikleri felsefi antropolojinin dayanağını ve çıkış noktasını belirler.• 1. antropoloji bu dayanakları yönüyle her zaman insanı açıklayan bir doğa felsefesidir [3]. Antropoloji • Felsefi antropoloji insan özünün ne olduğu sorusuyla uğraşır. . İnsan varlığının bütün tarihsel dönüşümlerinin önünde yer alan doğal.

Klasik metafizik sistemler. klasik metafizik “var olmakta . insanın ve onun Tanrısal faaliyete benzer pratiğinin de yer aldığı bütüncül geçekliğin spekülatif anlam tasarımlarıdır. Etik böyle bir çizgide.• 2. Bu insan “olma-durumu”na ilişkin antropolojik sorunun kapsamının büyük ölçüde geliştirilmesi anlamına gelir. . metafiziğin bir parçasına dönüşüp bağımsız bir disiplin olma özelliğini yitirir [3].olan” ın “olma – durumu”nun üzerinde düşünür ve aynı zamanda “salt olma” durumunun ilkeleri üzerine kafa yorar. Metafizik • Antropoloji insanın özü üzerinde düşünürken.

her bilim için biçimsel araçları hazır kılan disiplindir ve bu araçlar sayesinde bilimsel önermeler isteğe bağlı ya da keyfi olmayan. mantığın araçlarıyla önermeler. Mantıkta ne belirli nesneler ne de nesne olma özellikleri söz konudur.• 3. tutarlı. Mantık • Antropoloji ve metafizik insanın özünü ya da “olma” durumunda olanın ilkelerini ele alan ve bilginin belli konuları ya da nesne alanları üzerine önermeler kurduğu ölçüde maddi temelli birer disiplin oldukları halde. cümleler. yargılar vb. mantık bunlardan farklı formel bir bilimdir. sistematik argümanlar halinde formüle edilebilir. yani bilginin ne olası ve ne de gerçek nesneleri araştırılır. doğru ve bilimsel olarak dile getirilebilir. tezler. tersine tutarlı. . Bir diğer deyişle. Mantık. Dolayısıyla mantık. çelişkisiz) ya da yanlış olan bilginin biçimini araştıran biçimsel bir bilimdir. maddi disiplinlerdeki önermeleri yargı ve argümantasyon yapıları açısından sınayıp değerlendiren ve bundan dolayı doğru (kendi içinde mantıklı.

ihanet edilemeyecek temel bir etik ilkedir.Özgürlük.Oğlum sana karşı ne yapmış olursa olsun gene de ona bir şans tanı. .Arkadaşına haksızlık ettin. . aksine belli bir eylemi yasaklar ya da ona izin verir [3]. Örneğin. esas olarak yöntem eleştirisidir. İkincisi. Birincisi. Örneğin. böyle yargıların karakteristik özelliklerini açıklamaktır.• • • • • • • • • Etik açısından mantık iki nedenle önemlidir. . etik gerçekleşmiş ya da henüz planlanan eylemler hakkındaki ahlaki yargılarla ilişkilidir. . . yöntemsel olarak nasıl kazanıldıkları ve bu ifadelerin argümanlarla nasıl kanıtlandığı açısından araştırır. kendi önermelerinin doğruluklarını kontrol etmek için mantığa ihtiyaç duyar. Bir “etik mantığı”nın görevi. göstermesi gereken budur.Bastonlu yaşlı adama yerini ver! “Etiksel mantık” olarak etiğin görevi burada.Ahlaki yargılar bir gerçeği öne sürmez. . Mantıksal ölçütlere uyuyorlar mı. dolayısıyla doğru olma yeteneği taşıyorlar mı. etik. Mantığın ürettiği ifadeleri.

• 2. ancak konusunun ya da konusu hakkındaki bilginin etik açıdan önemli yanlarını aydınlatmaya yarayan diğer kuramsal ve pratik felsefe disiplinlerinin bilgilerine başvurur [3]. Bununla birlikte etik. Etiğin Alt Disiplinleri • İnsan pratiği bağlamında ahlak ve ahlakilik ilişkisi üzerinde düşünen etik.3. . felsefe içinde bağımsız bir disiplindir. tek başlarına etikle ilintili olmayan.

• Pragmatik açıdan bakıldığında bir eylem. birini öldürmek için iyi bir araçtır.• 1. Hedef ve amacın ahlaki olup olmadığı. Pragmatik • Pragmatik. Örneğin arsenik. istenene. eylemin niteliğini etkilemez. öte yandan suya düşen ve yüzme bilmeyen birini boğulmaktan kurtaracak bir tekne de iyi bir araçtır [3]. etiğin. . istenilen başarıya götürüyorsa o zaman iyidir. yani hedeflenen amaca ulaşılmasını sağlamak için. Pragmatik akıl. bir pratiğin ahlakiliği olarak kavradığı niteliğine değil. Pragmatik düşünceler. faaliyet). hedeflenen amaca gerçekten de ulaşmaya en uygun olan tekil eylemlere yönelir. etik alanındaki anlamıyla doğru eylem öğretisidir (Yunanca Pragma: Eylem. yapıp etme. mevcut araçları değerlendirip vereceği sonuçlar bakımından en iyi aracı seçen akıldır. araçsal akıldır.

kuramlar. Diğer deyişle nasıl ahlak.Ahlaki önermeler normatif (değerlendirici) önermelerdir.• 2. Bunlar. etiğin inceleme konusu ise. Etik için önemli olan dört farklı ifade boyutunu ve mantıksal-kuramsal düşünme düzeyini birbirinden ayırt ederek aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür. Meta-etik önermeler ise meta-ahlaki önermelerden farklı olarak ahlak ve onunla bağlantılı konular hakkında herhangi bir iddiada bulunmayıp etik (bilimsel) cümleler. Örneğin. ama değer ve normlar hakkında bir şeyler öne süren önermelerin gündeme geldiği yerde meta-ahlaki önermeler söz konusudur. Değerlendirme yapmayan ya da normatif talepler içermeyen. . Meta-etik • • • • • • Etik üzerinde düşünmeyi eleştirel maksatlarla etiğin talepleri ve sınırları açısından inceleyen düşünce meta-etiktir.Kötü sonuçlara yol açmaması için şimdi doğruyu söylemen gerekir. eleştirel olarak kendi çözümlemesini yöntemsel-sistematik açıdan sorguladığında ve ilkelerinin doğruluğundan emin olduğunda meta-etik olur [3]. . . etik de meta-etiğin konusudur. sistemler hakkında konuşur. Etik. tekil ya da genel buyrukları ve değer yargılarını. günlük yaşam pratiğinde genel bağlayıcılık talebiyle ortaya çıktıkları ve belirli bir eyleme çağırdıkları şekilleriyle içerir.

Kızılderililerde. Faydacı etik. etik kuramlar ve sistemler betimlenir çözümlenir. Etik önermeler. ama muhatapların hepsine. doğrudan bir eylem talebinde bulunmayıp eylemlerin ahlakiliğini değerlendirme ölçütüne yönelen. kişisel ahlaki yargıdan kaçınarak betimler. Örneğin. yararlılık ilkesinin ahlakın ölçütü olduğunu ileri sürmektedir. özgürlüğün özgürlük adına gerçekleştirilmesi gerekir.Meta-ahlaki önermeler. Örneğin.• . kahramanlık ve zafer simgesidir. yüzülen kafa derisi. • • • . ikinci dereceden betimleyici önermelerdir. • • • . ondan şöyle ya da böyle bir eylem talep edilemez. yeniden kurulur ve bilimsel açıdan eleştirel olarak değerlendirilir. dolayısıyla da genel olarak kişiyi herhangi bir eyleme girişmeden önce eleştirel bilinç ve irade oluşturmaya zorlayan ikinci dereceden normatif önermelerdir. Bunlar aracılığıyla kişi bir eyleme çağrılamaz. bir eylemin olası sonuçları içinden mümkün en çok yararı niceliksel yönden kesin olarak sağlamak istediği yerde zorluklarla karşılaşmaktadır [3]. Bunlar aracılığıyla eylem ve davranışlar değil. yeniden kurar ve açıklar. Her zaman ve her yerde. betimleyici önermelerdir. çözümler.Doğrunun işi rast gider. Bu önermeler gerçek ahlaki ya da ahlaki açıdan önemli davranış biçimlerini. Örneğin. Meta-etik önermeler.

evrende insanın konumunun ne olduğu sorunsalını. insana duyulan merak ve ilgiyi. bu kuramsal felsefe alanları karşısında. ahlakilik ilkesi açısından insan eyleminin anlamı üzerine yansıtarak özerkliğini korur [3]. Siyasi ve hukuki taleplerin insan eylemini ne kadar belirleyici ve bağlayıcı olduğunu .• • 2. siyaset ve hukuk felsefesinin konusu olan insan pratiğini felsefe ve hukukla paylaşır. kendine özgü. metafizikle. felsefenin pratik bir disiplini olarak diğer pratik ve kuramsal disiplinlerle yakın bir ilişki içindedir. mantıkla. özerk bir bilimdir. • • .4. ama ahlakla ahlakilik ilişkisi üzerinde gerek kavramsal gerekse kategorik olarak akıl yürüten tek bilim olduğundan. Etik. insan bilgisinin (özellikle de ahlaki bilginin) biçimsel yapıları sorununu ve bilimsel argümantasyonu paylaşır. metafizik ve mantığın salt kuramsal bilgilerini. Etiğin Özerkliği Etik. antropolojinin. Etik. Etik antropolojiyle. pratik felsefenin tüm diğer alanlarının temel bilimidir.ahlakilik ilkesinin kayıtsız şartsız geçerli olma talepleri açısındanölçtüğü için de etik.

yeniden seçilebilmek için oylarını. bürokratlar. politikanın en temel özelliklerinden birisi. kamusal mal ya da hizmetlerden elde edecekleri faydayı. Politikada Etik • • Politikanın en önemli sorunlarından birisi “bölüşüm” dür. Bu durumda. makam.b.5. olanakları koruyabilmek için bütçeyi.• 2. insanların yaşamsal çıkarları hakkında kararlar veren bireylerdir. politikada etiğin en temel öğelerinden biridir [1]. çatışmaya dönmesini önlemenin tek yolu. Uygulamalı Etik • Etik sadece özerk (kuramsal) bir bilim olarak değil. kimin neyi. Politik ortamda seçmenler. uygulamalı bir bilim olarak da yapılabilir. çıkar çatışmaları ile dolu olmasıdır. Bireylerin yaşamsal çıkarları ile böylesine doğrudan ilgili kararlar verilirken. siyasal partiler. nerede. prestij v. Politika. Politikacılar. işin sonunda fiziksel mücadeleye. . baskı ve çıkar grupları ise devletten elde edecekleri kazanç ya da rantları maksimize etmeye çalışırlar. Genel etik ilkelerinin belirli yaşam ve eylem alanlarına uygulanmasıyla özel somut bir etik olur. 1. Politik kararların ve uygulamaların haklı ve adil olup olmadığına ilişkin etik yargılar. ne zaman ve nasıl alacağına veya alamayacağına ilişkin kararlar bütünüdür. bu kararların çok sağlam bir haklılık zeminine oturtulması olabilir.

toplumu düzenleyen ve kamu gücü ile desteklenen kuralların bütünüdür. toplumun bireylerine adalet dağıtan.• 2. . Hukukta Etik • Hukuk. yasaların uygulanması sürecinde ortaya çıkan haksızlıkları düzeltme işlevini yüklenen ve bağımsız olarak işlemesi gereken bir sistemdir. Hukuk düzeninin amacı. üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir konudur [1]. En genel anlamıyla hukuk. toplumda düzen sağlamaktır. Toplum düzenini ve adaletin işlemesini sağlama görevlerini üstlenen bir sistem olan hukukta etik.

• . sağlıklı ve özgür biçimde yaşayarak kendilerini gerçekleştirdiği yerler olmalıdır. bu amaçlara ulaşmada izlenecek yöntemlerin belirlenmesi de etik tartışmaları gerekli kılmaktadır. ırk. öğrencilerin mutlu. herkese potansiyel gücünü optimum düzeyde üretime dönüştürecek nitelik ve nicelikte bir eğitim verilmesidir. Etik ilkeler. farklı kültürlere ve düşüncelere karşı hoşgörüyü. Eğitimin amaçları kadar. din. zihin ve beden özrü farkı gözetilmeksizin herkese açıktır. Eğitim yönetiminde etik ilkeler.• • 3. Okullar. kişilerin eşitliğinin kabul edilmesini ve kaynakların adil olarak dağıtılmasını içerir [1]. topluma ve yeni kuşaklara verdiği zararlar da ciddi etik tartışmalarını gerektirmektedir . Eğitim kurumları dil. Okul yöneticisinin eylemleri. felsefi düşünce. öğrencileri başarısızlığa iten uygulamalar ve eğitim standartlarının düşürülmesi ile eğitimde reform hareketleri olarak sunan politikaların. yönetici ve öğretmenlerin davranışları ile yansımaktadır. Eğitimde Etik Eğitim bir haktır ve hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. demokratik bir toplumun değerleri ile bütünleşmeli ve evrensel etik ilkeler tarafından yönlendirilmelidir. cinsiyet. toplumun bütün üyelerine saygılı olmayı. Her öğrencinin öğrenebilmesi için çalışmaktan çok. Eğitimde fırsat eşitliği.

Yapay yoldan insan yaşamı üretme. Yardıma gereksinim duyanlar. Bunun dışında Dünya Sağlık Örgütü‟nün 1948 Cenova bildirisinde yeniden kaleme alınan ve bugün de hala geçerli olan Hipokrat Yeminine göre de doktorlar hastalarına salt onarılacak bir teknik nesne gibi davranmamakla yükümlüdür. Tıp ya da doktorluk etiği. doktorun kendisine insancıl davranmasını ve kendisiyle ilgilenmesini beklemek gibi haklı bir talebi olan bir insan olarak saygı duymakla da yükümlüdür doktor. yardıma muhtaç olanlara gerektiği şekilde yardım etme biçimindeki genel normun somutlaştırılması olarak görür. onun sağlığını korumak ve hastanın yeniden sağlığına kavuşması için gerekli araç ve yollara başvurmaktır. hastaya. İnsan üzerinde deneyler. Tıbbi Etik Tıp alanında hekimlerin tutum ve davranışlarını etik yönden belirleyen alan “Deontoloji”dir. hastaya zarar vermeden ya da hastanın iradesine karşı bir davranışa girmeden. Bilgilendirme yükümlülüğü vb. [3]. Tıbbi etiğin önemli sorunları olarak bugün öncelikle tartışılan konulardan bazıları şunlardır: Ötanazi. bu durumda hastalardır ve onlara yapılması gereken yardım esas olarak tıbbidir. Yani doktorun öncelikli ödevi. doktorun faaliyetlerini. Organ nakli. Eski Yunanca‟dan gelen bu sözcük “yükümlülük bilgisi” anlamına gelmektedir [1]. • .• • 4. Bitkisel yaşam.

Biyoetik • Biyoetiğin konusu hayattır. . sadece tıp etiğinin ana konusu olan insan hayatı değil. Biyoetik. sonuçları tahmin edilemeyen modern teknolojiler nedeniyle tehlike altına girdiği her yerde gereklidir. gerek insan hayatının gerekse de insanın özgürlük ve onurunun. bilimsel araştırmalarda. genelin çıkarını dikkate alarak teknolojik müdahalenin sınırlarının çizilmesi şarttır. bu ilkenin zedelenmesi ancak müdahaleye muhatap olacak yurttaşların rıza göstermesi şartıyla mümkündür [3]. Teknoloji sayesinde yapılabilir ve mümkün olanın peşine çılgınca takılıp sorumsuzca davranmak yerine. özellikle gen teknolojileri aracılığıyla gündeme gelmiştir. hayvan ve bitkilerin daha iyi bir yaşama kalitesine ulaşmaları için kalıtımın özünü iyileştirmek amacıyla geliştirilen gen teknolojileri.• 5. doğada var olan tüm organizmaların hayatıdır. • Biyoetik. İnsan. günümüzde giderek endişeyle karşılanır olmuştur. Çünkü kötüye kullanılma ya da önceden görülemeyen zararlara yol açabilme olasılıkları nedeniyle tehlikeli olmaları söz konusudur.

• • • 6. adalet ve insan onuru) türemiş olup. mutlak bir talebe cevap verebilen ahlaki bir gelişme olarak da gerçekleştirebilmek üzere başkalarını sevmeyi. • . toplum. içinde yaşadıkları topluluğa karşı sahip oldukları hakları ve yükümlülükleri vurgulayan sosyal etik. Düzen ilkeleri ise temel etik ilkelerden (özgürlük. aile. saygı ve barışı gündeme getirir [3]. eşitlik. aynı zamanda hepsinin olabildiğince mutlu olmasına ve refaha ulaşmasına katkıda bulunacak bir davranışı öngörmektedir. insanların birlikte yaşamalarından ve eylemlerinden belli biçimler ortaya çıkıp kurumsallaşmıştır (evlilik. Bencillik. devlet vb. ihtiyaçlarını gidermek için diğer insanların yardımına ve onlar tarafından kabul edilmeye muhtaç bir sosyal varlık olduğundan. Sosyal Etik Tek tek kişilerin. hoşgörüyü. kıskançlık. toplumun üyelerinin sadece fiziksel olarak yaşayabilmelerine değil. toplumsallaşma sürecini sadece doğal bir gelişme olarak değil. merhameti.). İnsan. bir ölçüde bireysel etiği tanımlayan karşı parçadır. nefret ve benzer doğal eğilimlere ve mizaca karşı sosyal etik. iktidar hırsı. özünde koşulsuz.

Ekonomik ve ahlaki yetkinlik • . .Ekonomik ve etik değer kuramları • .Serbest pazar ekonomisi içinde etik yükümlülükler • .Ekonomik ve etik mal üretme öğretisi • . değer yükseltme gibi iktisadi eylemin talepleriyle birleştirmeye çalışır.Özgürleşimci sosyal politikalar [3].• 7. yararlılık artırımı.Ekonomik iktidar ve gücün sınırlandırılma imkanları • . Ġktisat Etiği • Ekonomi etiği ya da iktisat etiği sosyal etiğin bir alt alanını oluşturur ve iyi bir hayatın etik ilkelerini verimlilik.rasyonel ve teknokratik faaliyetlerin meşruluğu • . • Bugün ekonomi etiği içinde şu özel konular tartışılmaktadır: • .Amaç.

• 8. . Bu araçlar bir iletiyi. [1]. Toplumda önemli işlevleri yerine getirmesi beklenen kitle iletişim araçları ile ilgili meslekleri yerine getiren iş görenlerin bazı mesleki etik ilkelerine uygun davranması gerekmektedir. • Doğruluk • Tekzip ya da yanıt verme olanağı • Ayrımcılık • Gizlilik • Gerçek dışı yansıtma ya da kötü temsil etme v.b. kurum ya da topluluktan geniş kitlelere aktarırlar. bir kişi. Kitle ĠletiĢiminde Etik • Basın ve yayın organları genel olarak kitle iletişim araçları olarak adlandırılabilir. Örneğin.

yani dışa yönelik sorumluluğu içinde ise projelerin potansiyel riskleri üzerine dikkati çekmek. Öte yandan rüşvet kabul etmemek. İçe karşı sorumluluğunu. kötü niyetli kullanıma karşı uyarmak. Bilim Etiği Bilim etiği. Bilim özgürlüğü.• • 9. yani araştırdıklarının hakiki durumlarının ne olduğunu ortaya çıkarmakla yükümlüdür. Bilim adamına tanınan serbest araştırma ve öğretim/öğrenme hakkı. • . kendisi ile arasına eleştirel mesafe koymak. Bilim adamının sorumluluğu hem içe hem de dışa karşıdır. bilim insanının bilim yaparken uyacağı ahlaki talepleri yansıtır. kesinlik ve güvenilirlik gibi centilmenlik ve dürüstlük ilkelerini uygulamak bilim adamının ahlakını oluşturan tavır ve tutumlardır. haklı ve meşru kılma yükümlülüğü getirir. her özgürlük gibi sorumluluk gerektirir ve bundan dolayı da bu özgürlüğü kullanana. Gerçeği. doğruyu aramak ve bulmak için uluslar arası geçerli standartlara uygun bilimsel çalışma yöntemi izlenmesi şarttır. zararlı olabileceği tahmin edilen ya da beklenen getirisiyle mantıklı bir ilişkisi olmayacak sonuçlara götürebilecek araştırmalardan vazgeçmek gibi davranış ve tutumlar yer alır [3]. meslek ahlakı dikte eder. Bilim adamının topluma karşı. her çeşit bilimsel araştırma ve deneye izin verileceği anlamına gelmez.

. Böyle bir çevre etiği. Ekoloji etiği bu açıdan esas olarak geleceğin etiğidir [3]. • İnsan dışındaki doğanın ve insana özgü doğanın birbirine sıkı sıkıya bağlı olması nedeniyle. doğaya bakışı değiştirmeyi gerekli kılmaktadır. Bu yükümlülükler sonraki kuşakları da içeren bir dayanışma topluluğunun bağrından türemektedir.• 10. dünyayı sürekli ve düzenli biçimde sömürdükten ve bunun zararlı sonuçları zaman içinde artık görmezlikten gelinemeyecek boyutlara ulaştıktan sonra. bugün yaşayan canlı varlıklar bir ekosistem olarak yerküreyle ilişkileri açısından yükümlülükler altına girmektedir. “çevreye karşı yeni bir ahlaki sorumluluk etiği” özellikle kaçınılmaz olmuştur. Ekoloji Etiği • İnsan.

Bütün inanlar için küresel ölçekte bağlayıcı olan insan haklarında ifadesini bulduğu biçimiyle. insanların birbirleriyle de barış içinde (dünya barışı) yaşamasını hedeflemişlerdir. bütün insanlığı bir dayanışma topluluğu olarak kavrayan adalet anlayışı. “haklı” amaçları gerçekleştirmenin aracı olarak gösterilmek istenen silahı ve savaşı yasaklar [3].• 11. Bilindiği gibi çevreciler ve Yeşiller sadece doğayla barışı değil. BarıĢ Etiği • Barış etiği çoğu kez ekolojik etik kapsamında görülmektedir. . Ancak barış etiği aslında. temel ilkesi adalet olan siyasal etiğin kapsamı içinde yer alır.

spor dünyasında ahlaki değerlerin yerini parasal değerlerin alması gösterilmektedir. Sporda Etik • Spor. rekor ve sporla ilişkili büyük maddi kazançlar getirebilmektedir. Çünkü spor karşılaşmaları belirli kurallara bağlanmıştır. fizik kondisyonu iyileştirmeyi amaçlayan. galibiyetle elde edilen maddi ve manevi kazançlar çok büyüktür. Çünkü. Yüzeysel olarak bakıldığında spor ve etik dışı davranışlar birbirine zıt kavramlar olarak görülebilir. Bununla birlikte. davranışların etik açıdan kontrolünü ortadan kaldırmaktadır [1].• 12. Sporcular yarışmalara katılabilmek için bazı şartları yerine getirmek zorundadırlar ve belli standartlara uygun davranmalıdırlar. şöhret. bir çok sporcu ve spor kuruluşları şike yapmakta bir sakınca görmemektedirler. . Bir çok spor olayında ne olursa olsun kazan felsefesi. yarışma ve mücadele anlayışıyla yapılan fiziksel etkinliktir. Galibiyet sporcuya aşırı övgü. Sporda etik dışı davranışların temel nedeni olarak. oyun.

ve 5. Bu yüzden her düzeydeki kamu görevlilerinin etik dışı davranışları reddetmesi gerekir [1]. • Konu 4.• 13. savurganlık ve yetkiyi kötüye kullanma gibi etik dışı davranışların devlet yönetiminde yeri yoktur ve bunun bedeli yetersiz ve niteliksiz hizmettir. Dolandırıcılık. bölümlerde daha detaylı olarak incelenecektir. Kamu Yönetiminde Etik • Kamu görevlileri. . her gün kendilerinin kişisel ve mesleki dürüstlüklerinin ve erdemlerinin denendiği durumlarla karşılaşırlar.

ama yapmayabilir de.koşulsuz. kötülük yapma özgürlüğü olarak da tezahür edebilir. hatta sonuçta ahlaka aykırı olarak davranabilir. • . ahlaki açıdan yapılması gereken davranışı gerçekleştirmeyi reddedebilir. İnsan özgürlüğü. çıkış noktası ve hedefi arasındaki ilişkiye bakarak. ahlaki olarak görülen eylemi gerçekten de yapmaya zorlamaksızın sadece eylem yapma iradesini ahlaki açıdan belirlemesinde yardımcı olur. Ġnsan Pratiğinde Etiğin Önemi Tıpkı pusulanın. etik de kişiyi.bir eylemi. kuzey yönünü. Kişi uygulamada. yalnızca iyi olanı yapma özgürlüğü değildir. etik de. sabit. İnsanın günlük pratiğinde etiğin sağlayacağı fayda açısından sonuç olarak şu söylenebilir: Etik. pratikte doğrudan eylem ve davranışları tayin etme anlamında etkin değildir. Pusula kişiye yalnızca doğru yolu bulmasında yardımcı olur. ama aynı zamanda insan pratiği açısından büyük önem taşımaktadır [3].• • 2. gerekli eylem olarak belirlememizi mümkün kılan. yeri değişmez referans noktası olarak göstermesi.6. İnsan iyi olanı yapabilir. mutlak referans noktası olarak önümüze koyar. iyi olmayanı da yapmaya kalkışabilir. özgürlük düşüncesini. böylece ulaşılması arzu edilen yere götürecek yolun belirlenmesini mümkün kılması durumunda olduğu gibi. ama onu bu doğru sayılan yolu fiilen izlemeye zorlayamaz.

• mutluluk • özgürlük • iyi ve kötü .• 3. Ahlaki eylem bilimi olarak etiğin. ahlak filozoflarının hepsince etiğin temel ve sabit sorunları olarak kabul edilen sorunlardan söz etmek mümkündür. çözüm önerileri geliştirmek durumunda olduğu üç temel sorun alanı bulunmaktadır [3]. ETİĞİN TEMEL SORUNLARI • Ele alınan konular ve ağırlık verilecek noktalar birbirinden çok farklı olmalarına rağmen.

. haz veren bir şeyin. herkes mutlu olmayı farklı da yorumlasa. ulaşmak için planlı bir şekilde tüm gücümle çabaladığım. ama gene de yalnızca bana bağlı değildir [3]. Burada mutluluk. Gerçi mutluluğu yaratmak için bizzat çok şey yapılması gerekir. Ama bu “yaratılabilir” mutluluğa büyük çabalarla da olsa kolayca erişmek mümkün değildir. insanın doğası gereği mutlu olmaya çalıştığı şüphe götürmez bir gerçektir. ama gerçekten olabilmesi için bir parça da olsa şans gerekir. Örneğin mutluluk insanın elindedir deyişi böyle bir bağlama örnektir.1. benim üretmediğim ya da denetimimde olmayan bir durum değildir. Günlük hayatın dilinde “mutluluğun” iki temel anlamı söz konusudur: Bir insan. şansı yaver gittiği için bir tehlikeden kurtulduğunda ya da çok arzu edilen. Şanslı olmak demek sevinç. insana özgü. ama normal bir çaba göstererek ulaşamayacağı şeylere sahip olduğunda o kişinin şanslı olduğu söylenir. kişisel çaba göstermeden insanın kucağına düşmesi demektir. beklenmedik bir şekilde. Gerçekten mutlu olur muyum. O halde etiğin. aksine. büyük ölçüde bana bağlıdır. Şans ve mutluluk kavramlarının yerleşik çağrışımlarına tamamen aykırı kullanıldığı kavramlar da vardır. olmaz mıyım. benim yapıp etmemden bağımsız olmayan. doğal olan mutluluk çabasının ahlaki açıdan açıklanıp açıklanmayacağını ve nasıl açıklanacağını göstermek için onu sorun olarak ele alması gerekmektedir.• 3. gerçekleşmesine amaçlı bir şekilde çalışarak ciddi ölçüde katkıda bulunduğum bir şeydir. Mutluluk • • • İnsanoğlu mutlu olmayı ömür boyu başaramasa da.

2. herkesin istek ve ihtiyaçlarını giderme baskısına hemen boyun eğmeyeceğini ve bu baskının arkasında kendisini sürükleyen şeyin ne olduğunu soracağını umabiliriz. yani insanın doğuştan. tepeden tırnağa doğasınca belirlenmiş olup olmadığı sorunuyla hem ahlak hem de ahlakın bilimi olan etik doğrudan ilişkilidir. • • • • . iradi özgürlüğü tanımlarken. meşru olarak isteyebileceği şeyi bağımsızca belirlemek için kişi ahlaki özgürlüğünü bizzat kendisi. Özgürlük ve Determinasyon Özgürlük ve determinasyon sorunuyla. Keyfilik kavramı.ve özgürlüğü ötekilerin özgürlükleriyle birleştirerek onu. henüz farklılaşmamış. mutlak pratik ilke (kesinlikle bağlayıcı) olarak gören bir özgürlük anlamına gelir.başkalarının özgürlükleriyle bağlantılı olan. .ilkece başkasının özgürlüklerini kollayan. . Neyi istediğine ve arzuladığına bakılmaksızın. dışarıdan belirleyici baskılardan kurtularak kullanmalıdır.• • • 3. (kişinin kendisi ya da başkaları aracılığıyla oluşabilecek) her türlü belirlenimden önce gelen kuralsız. . ahlaki özgürlük.

artık özgürlük olarak tanımlanamaz ve ahlaki açıdan yargılanmaları gerekir [3]. kastedilen özgürlük. mülk edinme özgürlüğü. amacı özgürlüğü ortadan kaldırmak değil. Demokratik anayasalarda belli temel özgürlükler yasal olarak güvence altına alınmıştır. Bu özgürlükler de sınırsız ve kuralsız değildir ve ahlaki özgürlük ilkesine tabi ve bu ilkeye göre yükümlüdürler.• • • • • • • • • • • • Özgürlüğü bu şekilde “ahlaki istemenin içindeki mutlak olan şey olarak benimsemek” . Örneğin. . yalnızca kişisel çıkarı göz önünde bulunduran vicdan özgürlüğü. doğası gereği sınırsız. üç beş kişinin özgürlüğü ve geri kalanların bu özgürlüklerden yoksunluğu değil. tersine özgürlüğü asıl ahlaki anlamda otaya koyup korumaktır. mutlak özgür olma. düşünce terörüne dönüşen düşünce özgürlüğü. herkesin özgürlüğüdür. kuralsız başıboş olduğu düşünülen keyfi irade özgürlüğünün. gerçekleri çarpıtan basın özgürlüğü. Ahlaki özgürlük. hegemonya ve baskı amacıyla kötüye kullanılan mülkiyet özgürlüğü gibi amacından saptırılmış özgürlükler. diğer deyişle. düşünce ve basın özgürlüğü toplanma ve seçim özgürlüğü din ve vicdan özgürlüğü bilimsel araştırma ve öğretim özgürlüğü seyahat özgürlüğü. Kant’a göre iradenin bizzat özgürlükten hareketle özgürlük adına kendine bir yasa koymasında kendini belli eder. ama aynı zamanda özgürlük adına başkalarının özgürlüğünün sınırında kendini sınırlama ve şartlı olma çelişkisini içermektedir. kendi kendini sınırlamasını sağlayan bir buyruktur bu.

o şey iyi ya da kötü olarak değerlendirilebilir.• • 3. “kötü”dür ve “kötü” burada ahlaki bir yargıyı ifade eder. Araba hızlı ve güvenli. Etik bu kavramların ağırlıklı olarak ahlaksal niteliğiyle ilgilenir. Örneğin. Araçsal anlamıyla iyi olarak tanımlanan her şey. yani ağız tadını ve yemek ihtiyacını tatmin ediyorsa yemek iyi yemektir. yalan söylemek. kendisi bizzat iyi olan demektir. iyi bir araba. kötülüğün kendisi. iyi bir eylem. Ahlaki iyi ise. Bu. iyi olma ölçütünü kendi içinde barındıran başka bir şeye uygun ve denk düştüğü için iyidir. “kötü not” ahlaki bir yargı oluşturmazken.. Hırsız. • • • . işlevini gereğince yerine getirebilmesi için bir şeyin nasıl olması gerektiğini belirleyen iyi ölçütü ya da standardı açısından. yani kullanımı iyiyse iyi bir arabadır. dolayısıyla kendi başına “iyi” değildir. becerikli ve hızlı.3. İyi ve Kötü “İyi” sıfatını günlük yaşantımızdaki değer yargıları içinde çok sık kullanırız. yani çalma işinde iyiyse iyi bir hırsızdır. iyi bir insan der dururuz. “Kötü” ise. İyi bir yemek. kötü niyet ve hoşa gitmeyen gibi anlam bağlantıları kurar. iyi bir müzik. Eğer lezzetli ve kolay sindirilebiliyorsa. bir başka şey açısından ya da bir başkası için bunlara uygun amacı temsil etme anlamında değil.

bulduğu bir eşyayı kayıp eşya bürosuna götüren. kendiliğinden iyi ya da kötü değildir. Ahlaki bakımdan kötü bir eylemin de mutlaka yanlış olması gerekmez (Örneğin. eylem doğru ya da yanlış olarak değerlendirilir. ölüme mahkum bir hastayı acı vermeden öldürmek için biraz fazla dozda ilaç vermek. Ahlaki bakımdan iyi bir eylemin mutlaka doğru olması gerekmez (Örneğin. Ama tersine. yardım etmek için çok geç kalınmış olabilir ya da yapılan yardım yeterli olmayabilir). Ya da ters yönden ifade edilirse: Her doğru eylemin. yanlıştır.• • • • • • • İyi ve kötü ilk ve en eski (ahlaki) anlamıyla. Ve her yanlış eylemin de mutlaka kötü olması gerekmez (Örneğin. doğrudur). zengin birinin çocuğu olduğunu bildiği ve o kişiden yüklü miktarda para almayı umduğu için kurtarması). aksine kaynağını oluşturan iyi/kötü iradesiyle ilişkili olarak iyi ya da kötüdür. başka deyişle eylemin kendisi. diğer bir deyişle. Bir eylem amacına ulaşırsa doğrudur. bizzat kendini (özgür olma ya da olmama bakımından) belirleyecek iradenin nitelikleridir. suya düşen çocuğu kurtaran birinin. mutlaka iyi olması gerekmez (Örneğin. Amacına ulaşmazsa. Bir eylem iyi ya da kötü olarak değerlendirildiğinde. . eylem ahlaki değil de pragmatik bakış açısından. irade aracılığıyla belirlenen amaca gerçekten götürüp götürmemesi açısından ele alındığında ( bu amacın kendi başına ahlaki olup olmadığına bakılmaksızın). ama büro kapalı olduğu için geri döndükten sonra olayı unutup eşyayı bir kenara atan kişinin durumunda) [3]. çocuğu sadece kurtarması gerektiği için değil. bu eylemin ahlaki değeri yalnızca türetilmiş bir anlam içerir.

Klasik yönetimde temel amaç. Çağdaş toplumun. örgütsel ve bireysel gereksinimlerin karşılanmasını. örgütte yapılması gereken görevlerin iş görenlere adil olarak paylaştırılmasını.• 4. İşte iş görenlerin davranışlarına yön veren ve iyi-kötü. evrensel kabul gören ölçülere göre belirlenmesinde etik ilkeler çok önemli bir işlev görmektedir. Birey olarak tek ve değerli olmalarından dolayı saygı beklerler. doğru-yanlış ayrımının kişiye görelikten çok. hakların ve sorumlulukların adil olarak paylaşımını gerektirir. ister nadiren otaya çıkan durumlar olsun. özgür bireyleri olarak iş görenler. çağdaş yönetim üretim ve verim kavramları kadar iş görenlerin gereksinimlerinin karşılanmasını da temel amaçlar arasına katmıştır. örgütün kaynaklarının bir kişi ya da grup için değil örgütsel amaçları gerçekleştirmek için kullanılmasını. emeğin değerinin verilmesini. sorunların çözümünde yaratıcılık gerektirir ve bazı genel kuralların davranışlara rehber olarak alınmasını zorunlu kılar. üretim ve verimin artırılması iken. başkalarını yakından ilgilendiren ve etkileyen kararlar almayı. iş görenlerin yansız olarak değerlendirilmesini. çağdaş ve demokratik bir anlayışla yönetilmeyi beklerler. YÖNETĠMDE ETĠK • • Yönetim süreci sürekli olarak. çatışmaların örgüt ve bireylerin yararlarını gözetecek şekilde çözümlenmesini. karar ve politikaları herkesin yararına olacak şekilde uygulamayı. ister tekdüze. Emeklerinin karşılığını almak ve kendilerine ilişkin olarak verilen kararlara katılmayı arzu ederler. insan olmalarından dolayı kazandıkları hak ve özgürlükleri kullanmak isterler. Bu süreç içinde yerine getirilmesi gereken işlevler ise. İş görenler. .

gücün adil bir şekilde kullanılıp kullanılmadığının ve uygulanan seçimlerin haklılığının yargılanmasını içerir [1]. yöneticileri sürekli olarak etik sorunlarla yüz yüze getirmektedir. orta düzey yöneticilere aktarılmalı ve örgütün tüm iş görenlerine yayılmalıdır. * Kişisel uygulamalar ve ahlaki sorunlar : Bu bölümdeki etik sorunlar. işyerinde biçimlenen ideallerini. Yönetsel etik üç bölümde ele alınabilir.• • • • • Mesleki ve toplumsal değişmeler. Etik davranışların benimsenmesi üst yönetimde başlamalı. Bu açıdan yöneticiler. sorun çıkmasını önlemek için ilgili tarafların baskılarına boyun eğme. örgütlerin ve bireylerin şekillendirilmesi. Örneğin. . tutumlarını ve inançlarını topluma taşımakta ve aileleri. arkadaşları ve etkileştikleri diğer bireyler yoluyla yaymaktadırlar. Örneğin. kaynakların yanlış kullanımı veya bazı çıkar çatışmaları bu gruba girmektedir. * Mesleki eylemler: Bu grup. yöneticilerin yasadışı olan ancak kişisel doyum veya kazançla sonuçlanan etik seçimlerini içerir. yöneticilerin mesleki konularla ilgili olarak yaptığı etik seçimleri içerir. adam kayırma. iş görenlere olumlu ve örnek davranışlar sergilemek gibi bir toplumsal sorumluluğa da sahiptirler. İş görenler. doğru değerlerin kararlaştırılması. iş görenlerin işten atılmaları bu tür örneklerdir * Günlük yönetim işleri: Bu grup. gücün kullanımı.

yaranma. Bu sorunlar ortaya çıkar.b. çıkar sağlama.b. yoğun ve ortaya çıktığında üzerinde durulması gereken etik sorunlardır. Ancak bu sorunlar sürekli. yansızlık. Çeşitli olasılıklar ve durmadan değişen koşullara göre en uygun tepkileri ve davranışları geliştirmek. acil ve tehlikeli tepkiler yaratacak türden olmayabilir. ikinci gruptakiler kadar yoğun. belirli bir seçim yapılana kadar yoğunlaşır ve daha sonra seçeneğin uygulanması ve aşamalı olarak kabul edilmesi ile ortadan kalkar. yasal düzenlemeler ve toplumsal beklentilerin zaten mevcut olması nedeniyle. Üçüncü gruptaki sorunlar. Etik ilkeler içinde yer alması gereken.• • • Birinci grup. uygulamak kolay kazanılan bir nitelik değildir. Çünkü kişisel bakış açılarına göre iş görenler bu kavramların içini diledikleri gibi doldurmak eğiliminde olabilirler [1]. kavramlar. . adalet. iş görenlerin kişiliklerinin gelişimi ile yakından ilgilidir. rüşvet. Doğruyu yanlıştan ayırmak ve doğru olanı seçip. daha yaygın ve örgüt üzerinde daha uzun dönemli etkileri olan sorunladır. etik kararların alınmasında en az sorun yaşanan gruptur. Bununla birlikte bu gruptaki sorunlar kısa dönemlidir. bencillik. dürüstlük. ya da kayırma. eşitlik v. etik dışı davranışlardan ne anlaşılması gerektiğinin açıkça tanımlanmasında yarar vardır. yolsuzluk. uzun süren deneme ve yanılmalardan sonra gerçekleşir. Tüm kamu görevlilerinin ve yöneticilerinin. Erdemlerin kazanılması. İkinci gruptaki sorunlar ilişkili tüm taraflar için olağanüstü karmaşık. mesleki etik konusundaki duyarlılıklarının geliştirilmesi ve etik ilkeleri bir davranış biçimi haline getirmeleri. iş yaşamı ve örgütsel amaçlara ulaşılması açısından büyük önem taşımaktadır. v.

. Adalet • Temelinde eşit toplumsal koşullar ve olanaklar içinde tüm insanların özgürce ve çok yönlü gelişmesini. • 1.• 5.1. Yönetimde Uyulması Beklenen Etik Ġlkeler • Bu kısımda. herkese temel eşit hak ve ödevler tanınmış olmasını. YÖNETĠMDE ETĠK ĠLKELER VE ETĠK DIġI DAVRANIġLAR • 5. kişinin erdemlerinin toplumca ve toplumun tüm üyelerince güvence altına alınmış bulunmasını öngören ve dile getiren etik ve hukuk ilkesidir. eşit hak ve sorumluluğun paylaşıldığı bir toplulukta kişilerin yaratıcı olarak iş görebilmesini. her meslek için ortak sayılabilecek ancak yönetimde de mutlaka uyulması gereken etik ilkeler ve bu ilkelerin dayandığı temel kavramlar tanıtılmaya çalışılmıştır.

yararların. Bu şekilde. hizmetlerin dağıtılmasında uygulanacak sınırların belirlenmesini içerir. hak dağıtıcı adaleti yerine getirirler [1]. eşitlere eşit davranmayı içerir.• Genel olarak adalet. iş görenlere. . dürüstlük ve adalet kavramları ile bütünleşmiş bir kavramdır [1]. sorumlulukların ve yararların eşit bir şekilde dağıtılmasından sorumludurlar. Eşitlik. kurallara aykırı davranmaları oranında da ceza verilmesini içerir. EĢitlik • Eşitlik. Örgüt açısından adalet. örgüte katkıları oranında haklarını. • Yöneticiler. sıkıntıların. yükümlülüklerin. • 2. örgütte görevlerin.

başkaları ile ilişkilerde dürüst olmayı ve içtenliği gerektirir. ilişkilerde kendi sonlarını hazırlarlar ve güven ortamı ortadan kalkar. Yalan. Dürüstlük ve Doğruluk • Etik davranış. yani sözlerimizi gerçeğe uydurmaktır. • Doğruluk.• 3. Oysa güven ilişkilerin temel unsurudur. inanç ve yararları doğrultusunda çarpıtılması. yani sözümüze bağlı kalmak ve beklentileri gerçekleştirmektir [1]. Dürüstlük ise. Gerçeklerin. gerçeği sözlerimize uydurmak. . ama ondan farklı bir kavramdır. doğruluk ise ahlaklı davranışın temel ilkelerinden biri olarak kabul edilmiştir. bireyin kendi duygu. her dönemde ahlak dışı. düşünce. doğruluğu içerir. Doğruluk gerçeği söylemek. daha sonraki eylem ve işlemlerin doğruluğunu da ortadan kaldırır. • Dürüstlük. İçten ve dürüst davranmayan yöneticiler. tüm yaşamın ve eylemlerin gerçekler üzerine kurulmasını gerektirir.

• Yönetici bir kamu görevlisi olarak. yöneticinin en önemli sorumluluklarından biridir. . Özellikle siyasal tarafsızlık. iş görenlerin üstlerine karşı kapalı bir tavır içine girmelerine ve daha da önemlisi iş görenlerin adalet ve güven duygularının zedelenmesine yol açmaktadır [1]. insanın bireyleri ya da nesneleri oldukları gibi görebilmesi ve bu görüntüyü bireyin kendi istek ve korkuları ile oluşturduğu görüntüden ayırabilmesidir.• 4. Nesnel olarak kişinin duygularını değil. vatandaşlarla ve iş görenlerle ilişkilerinde yansız olarak davranmak ve hizmet sunmak zorundadır. Tarafsızlık • Tarafsızlık ya da nesnellik. Yöneticilerin astlarına taraflı davranması. aklını kullanmasını gerektirir.

• 5. insanın insan olma özelliği nedeniyle sahip olduğu. bir yöneticinin etik değerleri arasında öncelikle yer alması gereken unsurdur [1]. İkincisi ise bir işi yapmayı üstlenmek anlamına gelen “sorumluluk alma” dır [1]. Ġnsan Hakları • İnsan hakları. belirli bir görevin istenilen nitelik ve nicelikte yerine getirilmesidir. Bunlardan birincisi. üstlere hesap vermeyi içeren “sorumlu olma” dır. kişiliğe bağlı haklardır. Genellikle iki tür sorumluluk vardır. dokunulmaz. Sorumluluk • En genel anlamda sorumluluk. • 6. . devredilmez ve vazgeçilmez nitelikte. İnsan haklarının iyi anlaşılması ve bireylerin bu haklarına saygılı olmak.

insanın erdemleriyle. insan varlığının insani erdemlerce biçimlendirilmesi. insanın çok yönlü yetişmesini. kişiliğinin göz önünde tutulmasından yola çıkılarak. insanların yetişme ve gelişme yeteneğinden.• 7. insan toplumunun gelişmesine ve insan soyunun daha da yetkinleşmesine ve özgürleşmesine yönelik düşünce ve çabaların bütünüdür [1]. insanın insancıl bir biçimde eğitilmesi öğretisi. Hümanizm • Hümanizm. insancıllık çabası. özgürce etkinlikte bulunmasını. yaratıcı güçlerini ve yeteneklerini kullanabilmesini amaçlayan. .

bir lider olarak hem kendi mesleki bağlılık ve gelişmesini hem de astlarının mesleki bağlılık ve gelişmesini sağlamaya çalışmalıdır. iş görenlerin örgüt üyeliklerini sürdürmeleri ve örgütte kalmak istemeleri olarak tanımlanabilir. • Yönetici. Bağlılık • Örgütsel bağlılık. Ayrıca örgüt olanaklarının çevre yararına kullanılmasını sağlamak ve eğitim sorunlarına gönüllü olarak yeterli zaman ayırmak da bağlılığın gerekleri arasında sayılabilir [1] . Mesleğe bağlılık. meslekte gelişme ve ilerlemeye istekli olmayı. bu amaçla alana ilişkin yayınları izlemeyi ve eğitim programlarına katılmayı gerektirir.• 8. Örgüte bağlı iş görenler. örgütten etkilenirler ve kendileri de ortak amaçların gerçekleştirilmesi için ortaklaşa bir çaba gösterirler.

Hukukun Üstünlüğü • Hukukun üstünlüğü ilkesinin yaşama geçirilmesi. hukuk düzeninin toplumda egemen kılınması. yasaların kişilere göre çifte standartlı olarak uygulanmaması. hukuk sisteminin sağlıklı ve düzenli çalışmasını sağlar. yetkili kişi ve kuruluşların yasalara saygılı olması.• 9. yargısız uygulama yapılmaması. hukuk üzerinde politik baskı olmaması. suçlunun kısa sürede yakalanıp cezalandırılması. mutluluk ve rahatlık verir [1]. . huzur. Bireye ve topluma güven.

sürekli olarak insanlar için. İş.• 10. mesleğini de sevmesi gereklidir [1]. . ilgi ve bakımı. sorumluluğu. başkalarına egemen olmanın değil. • Yöneticinin. başkalarına hizmet etmenin bir aracı olarak görülmelidir. saygı ve bilgiyi. Sevgi • Sevgi. Yöneticinin. insanın kendisiyle ve başkalarıyla yaratıcı bir ilişki kurması demektir. yalnızca insanlara yöneltilen bir duygu değildir. Sevgi. insanlarla birlikte çalışma gerekliliği. başkasının yetişme ve gelişmesi için istek duymayı gerektirir. insanları sevmesini de gerekli kılar. Sevgi.

• 11. Başkalarının düşünceleri çok aykırı ve ters olsa bile. hatta bunun da ötesinde aykırı görüş ve düşüncelere sıcak ve sevecen bir yaklaşım içinde olmak hoşgörünün çerçevesini çizer [1]. HoĢgörü • Hoşgörü Batı dillerinde “tolerance” sözcüğü. . yasalara ve etik kurallara aykırı olmadıkça. tahammül etmek. Latince “tolerate” kökünden gelmektedir. dayanmak şeklinde karşılık bulmaktadır. Türkçe‟de bu kavramın karşılığı katlanmak. • Hoşgörü. sevilmeyen ya da onaylanmayan şeylerin varlığına tahammül göstermektir. tahammül edebilmek ve bunlara özgürlük tanımak.

• 12. yönetenlerin. Laiklik. kimsenin inanç ve düşünce özgürlüğüne karışılmaması ve din ve vicdan özgürlüğünün devletçe güvence altına alınmasıdır. iş görenlerin din ve inanç özgürlüğüne karışmamalı ve Anayasal düzende güvenceye alınmış olan din ve inanç özgürlüğünü zedeleyici bir davranışa girmemelidir [1]. Yöneticiler. .Laiklik • Laiklik. halktan aldıkları bir yönetim biçimidir. yönetme yetkilerinin Tanrıdan ya da dinden değil.

Saygı İnsan. donanım ve araç-gereçlerin kullanışlı. her şeyden önce insan olduğu için değerlidir. kıt kaynakların etkin ve verimli kullanımı olarak tanımlanabilir. Tutumlu olmak. Saygı. tutumluluğun en önemli öğelerindendir. bir insanı olduğu gibi görebilme yetisini ve onu özgün bireyselliği içinde fark edebilmeyi anlatır [1]. 14. Örgütsel kaynakların. örgütsel amaçlara yöneltilmesi ve kurumsal kaynakların bireysel çıkarlar için kullanılmaması. örgüt kaynaklarının amaçlara uygun tüketilmesini. lüksten uzak ve işlevsel olanlardan seçilmesini gerektirir [1]. ekonomik. Tutumluluk.• • 13. Saygılı olmak. Tutumluluk Örgütü amaçlarına uygun olarak yaşatmak. İnsanın değeri ve onuru. birçok kişinin bildiği ve beklediği gibi korkmak. örgütteki insan ve madde kaynaklarını en verimli biçimde kullanmakla gerçekleşir. çekinmek değildir. • • • . insan ilişkilerinde köşe taşı niteliği taşır.

Demokrasi • Demokrasi. insana bir değer olarak önem veren ve insan kişiliğinin özgürce ve eksiksiz olarak geliştirilmesine olanak sağlayan bir yönetim biçimidir. Örgüt içinde demokratik bir ortam oluşturulmasında. Öğrenilebilmesi ve bir yaşam biçimine dönüştürülebilmesi için demokrasinin eğitime gereksinimi vardır ve eğitim demokrasinin ön koşuludur. Bu nedenle demokrasi eğitim süreci içinde öğretilebilir. yönetici tutumlarının büyük bir rolü vardır [1]. .• 15.

hem amaçlanan üretimin gerçekleştirilmesi. Sağlıklı insan ilişkileri için. Bu anlamda. başarı ya da başarısızlığın belirleyicisi olmaktadır [1].• 16. insanlarla birlikte etkili biçimde çalışabilme becerisidir. İnsan ilişkilerinin niteliği. insanlar için. Olumlu Ġnsan ĠliĢkileri • Yönetimde olumlu insan ilişkileri. . yönetimde insan ilişkileri. zayıf yanlarının ve gereksinimlerinin neler olduğunun anlaşılması gerekir. bireylerin yetenek ve güçleri kadar. hem de iş görenlerin doyumunun sağlanması açısından gereklidir.

eylemleri hakkında ilgili kişi ya da gruplara hesap verme açıklığını da gösterebilmelidir [1]. Yönetici. karşılıklı iletişim gerektirir. eylemlerinde açık olmak kadar. Eleştirinin amacı. anlamlı. Eleştiriler amaçlı. nesnel. esnek. gerçekçi. aktarma ve anlamlandırma süreci olarak tanımlanabilir. Yöneticilerin açık davranabilmeleri için.• 17. yapıcı. beklenen davranış ile kıyaslamak. bilgi üretme. eleştiriye açık olmaları gerekir. çıkarsız ve kişiye özel olmalıdır. İletişim. inandırıcı ve güven verici. benimsenen ya da benimsenmeyen yönlerini açıklamaktır. kısaca. Açıklık • Açıklık. gözlenen bir davranışı. .

. Bu terim. Ayrıca iş görenler. özgürlükten daha geniş bir anlam taşır.• 18. yetkilerini kullanarak iş görenleri zorlayamazlar. bunun yanı sıra devletten ya da toplumdan bazı istemlerde bulunmayı içerir. Özgürlük kavramı. örgütten ve yöneticilerden bazı şeyleri isteme hakkına da sahiptirler [1]. yasa dışı eylem ve işlemler için. herhangi bir şey için zorlanmamayı. baskı altında tutulmamayı ifade eder. İş görenlerin belli bir özgürlük alanları olmalıdır. Hak ve Özgürlükler • Hak ve özgürlükler bir arada kullanılan ancak birbiri ile karıştırılan kavramlardır. bir şeyi yapma ya da yapmama serbestliğidir. iş görenlerin hak ve özgürlükleri vardır. Devlet ya da başka herhangi bir güç tarafından. yalnızca serbest olmayı değil. • Örgütlerde. Örneğin yöneticiler. Hak kavramı ise.

örgütün yapacağı ödeme ile verilir. • Yöneticiler. Emeğin Hakkını Verme • Emek.• 19. İş görenin emeğinin hakkı. Emeğe saygılı olmak. iş görenin üretim için örgüte harcadığı emekle yarattığı değer artışından hak ettiği değerin kendisine döndürülmesidir. iş görenin örgütsel edinimini elde etmek için harcadığı kafa ve kol gücüdür. Ödeme. . sahibinin iznini almadan kullanmamalıdırlar. başkalarına ait mal. hizmet ya da düşünce şeklinde yaratılmış ürünleri. başkalarının emek verdiği şeyleri kendine mal etmemeyi de gerektirir [1].

hukuken suç teşkil eden emirlerin yerine getirilmemesi konusunda yöneticiler kesin bir tavır içinde olmalıdırlar. • Oysa. Böylece hukuka aykırı emir veren üstün. bu emrin verilmesinden veya yerine getirilmesinden doğan sorumluluğu üstlenmesi sağlanır [1]. bu aykırılığı üstüne bildirmesi ve emrin yazılı bir şekilde kendisine verilmesini sağlamalıdır. Yasa DıĢı Emirlere KarĢı Direnme • Yasalarda da açıkça belirtilmesine karşın. üstler tarafından yerine getirilmesi istenen emirlerle karşı karşıya kalmakta ve bunları yerine getirmektedirler. Verilen emrin hukuka aykırı olduğu kanısına varan yöneticinin. kamu görevlileri zaman zaman yasa dışı ancak.• 20. .

2. Önyargı bir duygu. • 2. adaletsiz ve zarar verecek biçimdeki her türlü davranış. Ayrımcılık • Ayrımcılık. önyargılı tutumlarla davranmaktır.• 5. . kamu görevlilerinin yetkilerini bazı kişilere kamu işlemlerinde ayrıcalık sağlamak amacıyla kullanmalarına kayırma denir. Kayırma • Para ya da mal gibi ekonomik güçler yerine aile-akrabalık bağları gibi maddesel olmayan etkileme araçlarının kullanılarak. ayrımcılık ise bir eylemdir. Bir grup insana karşı. Yönetimde Etik DıĢı DavranıĢlar • 1. ayrımcılık olarak tanımlanır.

yılmaz.• 3. Yıldırma . hediye gibi birtakım maddesel çıkarlar karşılığında bunu sağlayan kişi ya da gruplara ayrıcalıklı bir kamu işlemi ile çıkar sağlaması rüşvet olarak tanımlanır.Korkutma • Kabadayılık olarak tanımlanan ve kimseden korkmaz. mal. . • 4. görünerek çevresine meydan okuma davranışı ile astların yıldırılmaya çalışılması etik dışı bir davranıştır. RüĢvet • Kamu görevlilerinin para.

Nedeni ne olursa olsun. Sömürü. insan ya da nesnelerin adaletsiz kullanımıdır ve çıkar sağlama amacına yöneliktir. . • 6. yöneticinin görevini ihmal etmesi anlamını taşır. Sömürü (istismar) • Sömürü.• 5. Ġhmal • Yöneticiler. Görevi ihmal hem yasal olarak cezalandırılmayı gerektirir hem de meslek etiğinin ciddi bir biçimde ihlali anlamına gelir. görevlerin savsaklanması ve geciktirilmesi. insanın başka insanları kendi amaçları için bir araç olarak kullanması ve kaynakların adaletsiz kullanımını niteler. yasalarla kendilerine verilen görevleri yerine getirmek ve yetkilerini sınırları içinde kullanmakla sorumludurlar.

• 8. kamu yetkilerinin yasa dışı kullanımı olarak tanımlanabilir. yöneticinin başkalarının yararını düşünmeden. Yolsuzluk • En genel anlamıyla yolsuzluk. kimi kez onlara zarar vererek. bir çıkar karşılığında. Ayrıntılı olarak bakıldığında yolsuzluk aşağıdaki biçimlerde tanımlanabilir: . her şey kendisinin olsun ister. kendine çıkar sağlayacak biçimde yönlendirmesidir. Bencillik • Yönetimde bencillik. Burada sağlanması amaçlanan kazançlar maddi ya da parasal olmayan özel amaçlara yönelik olabilir. Bencil bir insan yalnızca kendisiyle ilgilenir. yalnızca almaktan hoşlanır.• 7. vermekten hiçbir zevk duymaz. davranışlarını yalnız kendi gereksinimlerini giderecek.

• Para ya da mal karşılığında, kamu görevlisinin ayrıcalıklı işlem yapmasıdır. • Kamu görevlisinin parasal ya da diğer ödüller karşılığında, bu çıkarı sağlayanlar yararına işlem yapmasıdır. • Kamu görevlilerinin yapılmaması gereken işlemleri yapmaları ya da yapmamaları gereken işlemleri çabuklaştırmaları karşılığı çıkar sağlamalarıdır. • Parasal olan ya da olmayan kişisel kazançlar için yetkinin kötüye kullanımıdır. • Kişisel ya da politik kazanç amacıyla devlet yetkisinin yasa dışı kullanımıdır. • Kamu hizmeti gören kişilerin, özel amaçları ya da maddesel çıkarları için normal görev davranışlarından sapmalarıdır. • Kişisel amaçlar için, kamu görevlilerin kurallara aykırı biçimde davranışlarıdır.

• 9. ĠĢkence (Eziyet) • İşkence, bir insana maddi ya da manevi olarak yapılan aşırı eziyet anlamında kullanılır. Yöneticilerin kendi görüşlerini paylaşmayan iş görenleri hedef seçerek eziyet etmeleri kabul edilemez bir davranıştır. • 10. Yaranma – Dalkavukluk • Rahatsız edici ve sahtekarlık olmasına rağmen yöneticiye yaranma ve dalkavukluk yapmanın, başarı için ödenmesi gereken bir bedel olarak görülmesi yaygın bir davranış biçimidir. Etik olarak kabul edilemeyecek bir davranış şeklidir.

• •

11. ġiddet - Baskı – Saldırganlık Şiddet sözcüğü, aşırı duygu durumunu, bir olgunun yoğunluğunu, sertliğini, kaba ve sert davranışı nitelendirir. Saldırgan davranışlar, kaba kuvvet, beden gücünün kötüye kullanılması, yakan, yıkan, yok eden eylemler şiddetin kapsamındadır. Yönetici, önünü tıkayan engelleri ortadan kaldırmak için şiddet kullanmamalıdır. 12. ĠliĢkilerine Politika KarıĢtırma Her uzman gibi, yöneticinin de tarafsız davranması ve politik yöneticilere tarafsız bilgi sunması gereklidir. Yöneticinin politize olması durumunda, başında olduğu kurum politik bir kurum olarak görülecek ve öyle davranış görecektir. Böylece, yöneticinin astları ve başında bulunduğu örgütün üyeleri de, yöneticiden çok politikacıyı aracı olarak görecekler ve birçok sorunlarını politikacıya götüreceklerdir. Böylece politik ilişki ve kayırma, yönetimsel yeterliğe üstün tutulacaktır.

• •

onların kişiliğini küçültüp. Taciz. her türlü tacizden özenle kaçınmalıdırlar. örseleyerek kendi bencil kişiliklerini yücelttiklerine inanırlar. astları konumundaki kişilere. aciz olana yapılan haksız ve kötü niyetli davranışları çağrıştırır. Hakaret ve Küfür • Sözlü taciz olarak değerlendirilebilecek olan hakaret ve küfür. • 14. . şiddetin bir ürünüdür. saldırganlık içerir. sözel bir şiddet gösterisidir ve tüm şiddet gösterileri gibi.• 13. En sık karşılaşılan bedensel taciz türü ise dayaktır. yetkilerinin arkasına sığınarak ve itiraz edemeyecek konumdaki kişilere karşı. Başkalarına küfür ya da hakaret ederek saldıran insanlar. Bedensel Taciz • Bedensel taciz. Yöneticiler.

Görev ve Yetkinin Kötüye Kullanımı • Bir makam adına elde edilmiş olan yetkiler. kendine ya da başkalarına çıkar sağlar. başkalarına ya da örgüte zarar verirse yetkisini kötüye kullanıyor demektir. gibi kötü alışkanlıkları astları ve öğrencilerin gözü önünde sergilemekten kaçınmalıdırlar. Kötü AlıĢkanlıklar • Özellikle eğitim kurumlarının yöneticileri. Kişisel açıdan bakıldığında. kamu alanını ilgilendiren davranışlar olmaktadır. bu alışkanlıklar işyerine taşındığı zaman.b. kamu görevlilerince kötüye kullanılamaz. kişisellikten çıkarak. kötü alışkanlıklar bireyi ilgilendiren bir konudur. Ancak. .• 15. yetkinin veriliş amacından başka bir amaç için kullanılmasıdır. Örgüt açısından yetkinin kötüye kullanımı. Yetkisini kötüye kullanan bir yönetici. bu yetkiyle yapılacak işleri bir yana bırakarak. • 16. sigara. kumar v. alkol.

Bu durumda dedikodu denilen ve genellikle yanlı ve amaçlı yorumları içeren bir yanlış iletişim tarzı gelişmektedir. Dedikodu Genel olarak dedikodu. bozmakta ve bireylerin birbirlerine güven ve saygı duygularını yok etmektedir. 18. davranışlarına kendilerine göre anlamlar yükleyerek gidermeye çalışmaktadır. yasalara aykırı olarak kişisel kullanımı için harcaması ya da kullanması olarak tanımlanabilir. yani alıcı ve verici olmaması. gerçek olup olmadığı bilinmeden başkalarına kara çalmak.• • 17. Zimmetin bir yolsuzluk türü olmasına karşın rüşvetten farkı. Zimmet Kamu görevlisinin para ya da mal niteliği taşıyan kamusal bir kaynağı. ancak iş görenin kamu kaynaklarını tek taraflı olarak kişisel kullanımına geçirmesidir. Bu durum özellikle işyerlerinde büyük ölçüde zaman ve enerji kayıplarına neden olduğu gibi insan ilişkilerini de gerginleştirmekte. yetersizliklerini. İnsanlar kendi başarısızlıklarını. • • . kınamak. insanları kötülemek. suçlamak amacıyla yapılan konuşmalardır. başkalarını arkadan çekiştirerek. bir takas süreci olmaması.

zamanla doğruluğu ortadan kalksa bile bağlı kalmaktır. kendi gibi düşünmeyenlere en ağır biçimde saldıran. • 20. mesleğinde kazandığı kavramlara ve inançlara zamanla ondan kopamayacak derecede bağlanabilmektedir. Dogmatik bir kişi. daha önce doğru olan bir kavrama. Dogmatik DavranıĢ • Dogmatik.• 19.Bağnazlık • Yobazlık ve bağnazlık. bir inanca. hoşgörüsüz ve sevgisiz insanları niteler. Dogmatik bir yönetici. kendi kavram ve inançlarını değiştirmeye ve yenilikleri benimsemeye karşı sonuna dek direnme gösterir. tek doğru şeyin kendi doğrusu olduğuna inanan. inanç düşünceleri konusunda tartışmaya yer vermeyen. . Yobazlık . Yöneticinin bağnaz tutumu iş görenlerin ve örgütlerin gelişme ve yenileşmesini engeller [1].

Her insan kendi kararlarını. Etik eğitiminin amacı. Ulaşılması istenen ilkeler bireylere içinde yaşadıkları toplum. insanları. bağlı oldukları inanç sistemi ve taşıdıkları özelliklere bakılmaksızın temel insan hakları ve insan onuruna yaraşır biçimde doğru ve adil davranmayı içerir. Ancak bunlar arasında önemli etkenlerden biri de bilgisizliktir. • • . Etik eğitiminin amacı. Bireylerin amaçlarına ulaşmak için etik dışı yollara başvurmaları açgözlülükten. ETĠK EĞĠTĠMĠ Etik. kendi özgür düşüncesi ile verebilmelidir. bireyin içinde yaşadığı toplumun norm ve kurallarının ötesinde. ahlak üzerinde kendi kendine yargılama yapabilecek duruma getirmek olmalıdır.• • 6. akıl yürütecek ideal bir toplumun hangi tür ilkeler üstüne kurulabileceği sorunları ile ilgilenmektir. bir eğitim konusu mudur? Bu sorunun yanıtı kuşkusuz evet olmalıdır. O halde iyi düzenlenmiş eğitim çalışmaları ile bireylerin etik değerler ve ilkeler konusunda bilgilendirilmesi büyük önem taşımaktadır [1]. ideolojik nedenlere kadar yayılan çok çeşitli sebeplerden kaynaklanmaktadır.

• Etik eğitimi iki düzeyde ele alınmaktadır. Bunlardan birincisi. Etik eğitimi. • • • • . değerlerin iş yaşamındaki farklı seçenekler üzerindeki etkilerini tartmalarına yardım eder. Etik eğitimi. Kamu görevlilerinin. bireylerin kişisel. 3. öğrencilere o mesleğin etik değerlerinin de kazandırıldığı hizmet öncesi eğitim programları. yöneten ve yönetilen olarak çalıştıkları iş yaşamı içinde icra ettikleri mesleğin etik değerlerinin kazandırıldığı hizmet içi eğitim programlarıdır. örgütsel ve başkalarına ait değerleri anlamalarını sağlar. Etik eğitimi. bir mesleğin bilgi ve becerilerinin yanında. 2. insanların kararlarda etik bir boyut olduğunu kavramalarına yardım eder. iyi düzenlenmiş eğitim programları ile önemli ölçüde azaltılabilmektedir. ikincisi ise çalışan bireylere. Etkili biçimde gerçekleştirildiğinde etik eğitimi üç amacın gerçekleştirilmesini sağlar: 1. etik ilkelere aykırı davranışları.

Medyada her gün artan etik dışı eylemlere ilişkin haberler. Etik eğitimi programlarının aşağıdaki amaçları gerçekleştirmesi beklenmektedir. örgütlerin hizmet içi eğitim programlarının önemli bir parçası olmak zorundadır. • • . Belli bir mesleğin etik değerleri. meslek eğitiminin ayrılmaz bir parçasıdır. onlara önlenmesi gereken tuzaklara ilişkin olarak deneyimlerden kaynaklanan yararlı örnekler sağlar. örgütlerin toplumda saygınlıklarını yitirmelerine neden olmaktadır. bireylerin etik açıdan duyarlılık kazanmaları. Hatta son yıllardaki eğilimler. Mesleki etik konusundaki eğitim programları. etik eğitiminin bireylere bir meslek kazandıran üniversitelerin eğitim programları içinde de önemle vurgulanması üzerinde odaklaşmaktadır. mali denetimler ile araştırmalar sırasında saptanan özel sorunlar ile iş görenlerin karşılaşabileceği sorunlara ilişkin örnek olayları ve ikilemleri içermelidir.• Mesleki etik konusundaki eğitim programları. iş görenleri belirlenmiş etik ilkelere karşı duyarlı kılar. yönetsel. Etik eğitimi. eylemlerini ahlaki açıdan gerçeklendirmeleri ve etik yargılamaları üzerinde olumlu bir etki yaratmaktadır. Bu durum örgütlerin. Etik eğitimi. etik konusuna ve etik eğitimine karşı duyarlılıklarının artmasını sağlamaktadır.

6. Bireylerde meslek alanında yaşanan etik sorunlara ilişkin duyarlılık geliştirmek. kişisel sorumluluk ve ahlaki yükümlülüklerin üstlenilmesi konusunda eğitmek. Bireyler arasındaki görüş ve anlayış farklılıklarına karşı hoşgörü geliştirmek. 4. 9. 10. . 12. Yöneticinin etik açıdan yerine getirmesi gereken rollerinin gücünü ve önemini tanıtmak. Kamu hizmetlerinde etik davranışları beslemek ve karakter gelişimine yardımcı olmak.Anayasal çerçevede.Etik ilkeleri öğretmek. 2. Ahlak felsefesini geliştirmek. kamu yönetiminin demokratik değer ve yükümlülükleri hakkında bilgi vermek. 14.Çıkar çatışmaları. 13. 5. Ahlak felsefesi ve politik düşüncede. Batılı gelenekleri yerleştirmek. 3.• • • • • • • • • • • • • • 1. 7. Kamu yönetiminde etik standartlar hakkında bilgi kazandırmak. 8. Kamu hizmetlerinde görev alacak bireyleri. 11. Etik kararların verilmesinde analitik beceriler kazandırmak.Bir lider olarak etik davranışlar sergilemenin önemi ve etik sorunların çözümü konusunda beceri kazandırmak [1] .Örgütsel kültür ve bürokratik normlar hakkında bilgi vermek. örgütsel normlar ve kurallar hakkında bilgi vermek.

• 7. iş ve mesleki alanda mesleki etikten beklentiler dramatik biçimde artmıştır. onurunu ve değerini. daha önce anlatılanlara ilave olarak. İşverenler. * bir mesleki kimlik (statü) aracı oluşturmak. * öz eleştiri yapmak için yol göstericilik sağlamak. dürüst ve tarafsız olarak halka ve kendi işlerine sadakatle hizmet ederek. Bunun nedenleri. çalışanlar ve müşteriler bilinçli olarak temel etik kuralları tanımlayanları aramaktadırlar. . insanların rahat. mühendislik mesleğinin. yaşaması için bilgi ve becerilerini kullanarak. doğruluğunu. MÜHENDĠSLĠK ETĠĞĠ • Son yıllarda. * bir mesleki olgunluk standardı oluşturmak. kendi disiplinlerinin mesleki ve teknik prestijini arttırmaya çalışarak yüceltir ve geliştirirler [5]. * kabul edilmiş/edilebilir davranışları belirlemek. * mesleki davranış ve sorumluluklar için bir çerçeve oluşturmak. mühendislik mesleğinin niteliği ve prestijini arttırarak. şeklinde sayılabilmektedir [4]. * uygulamanın standartlarını yükseltmek. • • • • • • • Mühendisler.

mühendislerin sadece iyi teknik eğitim almış olmaları yetmemektedir. Literatürde. matematiksel ve doğal bilimlerden. diğer dünya toplumları gibi. ders çalışma (study). akademisyenler ve diğer profesyonel kişiler tarafından yapılmış değişik mühendislik tanımları bulunmaktadır. deneyim (experience) ve uygulama yolları ile kazanılmış bilgileri akıllıca kullanarak.• İleri toplumlarda mühendisler ve mühendislik mesleği hep tartışma konusu olmuştur ve olmaya devam etmektedir. diğerleri ise bir meslek olarak kabul eder. mühendislerimizden büyük beklentiler içine girmektedir.” Mühendislik ürünleri günlük yaşamımızı o kadar etkilemektedir ki toplumumuz. Bu nedenle. geçen yüzyılda ve daha öncesinde düşünürler. doğanın madde ve kuvvetlerini insanoğlu yararına sunmak üzere ekonomik yöntemler geliştiren bir meslektir. Tanımlardan bazıları mühendisliği bir sanat. “Mühendislik. bu ürünlerde ve/veya hizmetlerde herhangi bir mühendislik hatasının topluma ve/veya çevreye (yakın ve/veya uzak) büyük zararlar vermesi mümkündür. Teknik eğitimin yanı sıra iyi çevre ve iyi etik eğitimi almış olmaları da gerekmektedir [6]. Burada mühendisliğin bir meslek olarak kabul edildiği ve söz konusu mühendislerin mühendislik fakültelerinde formal eğitim almış öğrencilerden oldukları düşünülmektedir [6]. • • . Mühendislik ürünleri genellikle aynı anda çok kişiye hizmet verebildiği gibi.

Tasarımda ilk akla gelen kısıtlar bilimsel ve ekonomik koşullardır. Mühendis. Mühendisin özel sorumluluğu. mühendislik tasarımında yapılması gerekli seçimlerle ilgilidir.D‟de buharlı tekne kazalarının artması sonucu. bir meslek grubunun üyesi olarak etkilenir. Yazılı kuralların ancak bir bölümü olan teknik standartların oluşturulmasına. 1800‟lerde.8]. bu koşullardan bir topluluğun. standartlarla getirilen çözümler de. mühendislerin teknik donanımları ve bilimsel bilgi birikimleri ile diğerlerinden olan faklılıklarının geniş anlamda ilk örnekleridir. ASME (American Society of Mechanical Engineers) tarafından “Basınçlı Kazan ve Kaplar Kuralları” (Boiler and Pressure Vessel Codes) ile başlanmıştır. önce tasarlayanın özgür olup olmadığını sormak gerekir.• • 7. Mühendislik Etiği ve Etiğin Farklı Boyutları “Mühendislikte etik neden gereklidir?” sorusunun yanıtı. • .1 . mühendisler. bilgi ve yetenekleri ile özel sorumluluklara sahip olduklarını daha sonra anlamışlardır. Söz konusu kazalar da. A. etiğin farklı boyutlarını da gündeme getirmektedir [7. Dolayısıyla. Fakat. yine bir grubun üyesi olarak koşulların getirdiği yazılı ve yazısız kurallara uymak zorunda kalır.B.

3. Yukarıdaki kurallara uyulduğunda. Mühendis. Gizliliğe saygılı olmak. 6. 2. sağlığını ve refahını. Entelektüel haklara saygılı olmak. Mülk haklarına saygılı olmak. 4. Erdem. 8. Başkalarına zarar vermekten kaçınmak. kamunun güvenliğini. etiğin. Dürüst ve güvenilir olmak. . etik olanı yapmak ve yapılana olumlu/olumsuz tepki göstermek şeklinde özetlenebilecek boyutları üzerinde genelleme sağlanabilir mi? Hayır. sessiz kalma yolundaki ekonomik ve siyasi baskılara karşın koruyabildiğinde ahlaki cesaret. Ayrımcılığa karşı tavır almak. dolayısıyla erdem göstermiş olur. alışkanlık ve özdenetim gerektirir. etik olana karar vermek.• Örneğin. Çünkü doğru olanı yapmak (doğru olduğuna inandığımızı yapmak) kolay değildir. 5. Telif ve patent haklarına saygılı olmak. ACM (Association for Computing Machinery) genel etik kurallarını şöyle sıralar: • • • • • • • • • 1. Toplum ve insanlığın refahı için çalışmak. 7.

• 5. • 2. Örneğin. . rakip firmalardan gizlenen yeni bir üretim tekniği. Mühendislikte. • 4. mühendislikte en çok karşılaşılan sorunlardan biridir. • İkilem. Problemle ilgili bilgi toplanır. Her ikisi de etik anlayışa uygun iki eylem birbirleri ile çeliştiklerinde ikilem oluşur. yanlış yapmamayı öğütler.• Zaten etik kurallarının bir bölümü. Fakat. Çözümler analiz edilir ve bir tanesi seçilir. çevreye zararlı kimyasalların yayılmasına neden olurken mühendis ne yapmalıdır? İkilemleri çözmek için mühendislik tasarımındaki adımlar kullanılmalıdır: • 1. kaçınılan “yanlış”ın yerine konacak “doğru”nun sunulması. Seçilen çözüm test edilir. Çözümler üretilir. • 3. Problem tanımlanır. toplum sağlığı ve gizliliğe saygı kuralları bazı koşullarda ikilem yaratabilirler. beklenen amaç çözüm olduğuna göre. etik gerekliliktir. yanlıştan kaçmak yeterli değildir. tıpkı din ve ahlak kuralları gibi. Bir fabrikada.

ülke kaynaklarını verimli kullanır ve kurulduğu çevrenin doğasına zarar vermez [7]. Örneğin. Ancak. üçüncü adımda çözüm üretilirken eylemin doğruluğunun da değerlendirilmesi gerekir. tasarlanan santral. teoriler yasaları. Enerji santrali tasarlayan mühendis.• Tasarım yapılırken farkında olmadan atılan bu adımlar ahlaki ikilemlerin çözülmesinde de etkilidir. Bu değerlendirmeyi yapmak için gerekli olan benzeşim şöyle özetlenebilir: Bilimde yasalar gözlemleri. etikte kurallar eylemleri. başkalarına zarar vermekten kaçınmak. toplum ve insanlığın refahı için çalışmak. . • Termodinamiğin Birinci Yasası gözlemleri açıklar. Aynı mühendis. Sonuç olarak. teoriyi bildiği için bu yasayı kullanır. teoriler de kuralları açıklar. mülk haklarına saygılı olmak şeklindeki kuralların da farkındadır. etik bilincine sahipse ve etiğin teorisini biliyorsa.

sağlığının ve refahının. mesleki görevlerini yerine getirirken. toplumun • a) Mühendisler. . Mühendisler. güvenliğinin. yapıların. toplum yaşamının. işlemlerin ve donanımların üretilmesindeki mühendislik kurallarına. toplumun sağlığı ve refahının güvenliğini tasarlamayan planlar ve benzerlerini kullanmayacak. • b) Mühendisler. makinelerin.• Mühendislik Etiği Ġlkeleri [4] • 1. güvenliğini. kararlarına ve uygulamalarına bağlı olduğunu bilmelidir. kabul edilen mühendislik standartlarına uygun olanları kullanacaktır. sağlığını ve refahını en önde tutacaklardır.

• c–3) Mühendisler. • c-l) Mühendisler. . halkın güvenliği veya sağlığını tehlikeye düşüreceğine inanılan koşulları gözleyecek ve durum hakkında yetkilileri bilgilendireceklerdir. müşterilerini veya işverenlerini bilgilendirmeli ve durum hakkında diğer otoritelerin dikkatini çekmelidirler. sorumlu oldukları sistemlerin tasarımı ve üretiminin kullanılmasına ilişkin güvenlik veya yaşam beklentisini halkın anlamasını sağlayacak yayınlanmış standartları. test kodlarını ve kalite kontrol işlemlerini her durumda gerçekleştirecek ve temin edeceklerdir. tasarım için planlama onaylarını vermeden önce sorumlu oldukları sistem veya üretimlerinin tasarım güvenirliliğini inceleyecek ve güvenlik eleştirisini yapacaklardır. • c–2) Mühendisler. sağlığını ve refahını tehlikeye sokan mesleki kararların devreden çıktığı durumlarda.• c) Mühendisler toplumun güvenliğini.

topluma ilişkin olaylarda yapıcı hizmet olanakları arayacaklar ve kendi toplumlarının güvenliği. • f) Mühendisler. sağlığı ve esenliğinin geliştirilmesi için çalışacaklardır. üretim veya üretim sistemlerinin kontrolü yapılmamış veya güvenirliliği sağlanmamış ise veya tasarım onu kullanan halka zarar verecekse. • d.• d) Mühendisler.l) Mühendisler. yaşamın kalitesini artırmak için çevreyi iyileştirmelidirler.2) Mühendisler. . • e) Mühendisler. Bu gibi bilgiyi özel yetkiliye yazarak sunacaklar ve bu gibi bilginin elde edilmesinde yetkili ile işbirliği yapacak ve gerektiğinde yardımcı olacaklardır. diğer kişilere veya firmalara tasarım güvenirliği ilkelerinin herhangi bir maddesinin ihlalinde olabileceklerin bilgisini veya nedenlerini bildirmek zorundadırlar. bu durumu yetkililere bildireceklerdir. • d. üretim veya sistemlerin güvenliği ve performansını etkileyecek değişimlerin veya düzenlemelerin onayını vermeyeceklerdir.

• 2. Mühendisler, sadece kendi uzmanlık alanlarındaki hizmetleri vermelidirler. • a) Mühendisler, mühendisliği içeren bir özel teknik alanda eğitim veya deneyle kazanmış oldukları mühendislik etkinliklerini yerine getirmeyi üstleneceklerdir.

• b) Mühendisler, kendi ihtisas alanlarının dışında eğitim ve deneyim gerektiren bir etkinliği kabul edebilirler, ancak hizmetleri projenin kendi uzmanlık sınırına kadar olmalıdır. Projenin aşamalarında uzmanlarla işbirliği, onlara danışma veya onlardan yararlanma sağlanmalıdır. • c) Mühendisler, kendi uzmanlık alanları dışında veya kendilerinin doğrudan kontrolü altında hazırlanmamış herhangi bir mühendislik planı, projesi veya belgeyi imzalamayacaklardır.

3. Mühendisler, yalnızca objektif ve gerçek resmi raporlar yayınlayacaklardır.


a) Mühendisler, resmi bilgilerini yaymaya ve mühendislik başarılarının yanlış anlaşılmasını önlemeye gayret edeceklerdir
b) Mühendisler, tüm mesleki raporlarda, beyanatlarda veya şahitliklerde tamamen objektif ve gerçekçi olacaklardır. Raporlar, beyanatlar veya şahitlikler konusunda gerekli ve uygun bilgiye sahip olacaklardır. c) Mühendisler, herhangi bir mahkeme veya komisyonda uzman veya teknik şahit oluyorlarsa görüşlerini; kendilerini ilgilendiren, yeterli, doğru, tam, teknik bilgi sahibi olduklarına inandıkları zaman bildirmelidirler. d) Mühendisler, herhangi bir gruba veya gruplara ilişkin ödeme veya duyumların söz konusu olduğu mühendislik konularında, kesin kanaate ulaşmadıkları sürece, grup veya grupların kimliklerini açıklayarak beyanat, eleştiri veya tartışma konusu yapamazlar. e) Mühendisler, kendi çalışmalarını ve değerlendirmesini ağır başlı ve alçak gönüllülükle yapacaklar ve kendilerinin yükselmeleri karşılığında mesleğini, onurunu, dürüstlüğünü tehlikeye atacak herhangi bir eğilimden kaçınacaklardır.

• •

4. Mühendisler, mesleki konularda, her iĢveren veya müĢteri için güvenilir vekil olarak davranacaklar ve çıkar çatıĢmalarından kaçınacaklardır. a) Mühendisler, kendi işverenleri veya müşterileriyle ilgili tüm anlaşmazlıklardan kaçınacaklar ve kendi işlerini veya hizmet kalitelerini etkileyen herhangi bilgi veya durumu işveren müşterilerine vakit geçirmeden bildireceklerdir. b) Mühendisler, kendileri ile işveren veya müşteriler arasında bir potansiyel anlaşmazlık yaratacak herhangi bir anlaşmayı bilerek (kasıtlı olarak) taahhüt etmeyeceklerdir. c) Mühendisler, ne aynı proje hizmetleri için ne de aynı projeyle ilgili farklı hizmetler için, tüm ilgili tarafların açık ve anlaşmaya dayanan şartları dışında ücret, mal veya benzeri şeyleri kabul etmeyeceklerdir. d) Mühendisler, kendi üretimlerini gerçekleştirmek için gerekli malzeme veya donanım dışında, ücretsiz mühendislik hizmetlerini içeren konularda maddi veya diğer değerlendirilebilir şeyler istemeyecekler ve kabul etmeyeceklerdir.

işverenlerine veya elamanlarına bilgi vereceklerdir. kendi çalışmalarının sonucu olarak bir projenin başarılı olamayacağına inandıklarında. üstlerinden. • f) Mühendisler. kontrolörü veya hükümet memuru olarak kendisi tarafından sağlanan hizmetlere karşı olan açıklamalara. bir resmi komisyon üyesi. memur veya işçi gibi resmi kişilerden bir anlaşma istemeyecekler ve kabul etmeyeceklerdir. organizasyonlara veya mühendislik uygulamalarına katılmayacaklardır. kendi firmalarından veya sorumlu oldukları işle ilgili elemanlardan veya işçilerden doğrudan veya dolaylı olarak hediye (bahşiş) istemeyecek ve kabul etmeyeceklerdir. yönetici. etkinliklere. .• e) Mühendisler. • h) Mühendisler. • g) Mühendisler. kendi organizasyonlarının bir elemanı olarak.

ilgililerin rızaları olmaksızın açıklamayacaklardır. çalışma konusunda gerilimi artırıcı davranışlara ve tartışmalara girmeyecekler veya yönetici olarak diğer işçiler için anlaşmalar yapmayacak veya tüm ilgililerin rızası olmaksızın hususi ve özel bilgileri içeren özel projelere ilişkin uygulamalara girmeyeceklerdir. i–2) Üyesi bulundukları herhangi bir komisyonun veya heyetin ne bilgilerini ve ne de kararlarını açıklamayacaklardır. • • • • . önceki işveren. i–4) Mühendisler çalışma esnasında. eleman veya değerlendirilen tekliflere ilişkin güvenilir bilgileri. bu tasarımları açık izin almaksızın diğer çalışmalarda kullanmayacaklardır.• i) Mühendisler. i-l) İş ilişkilerine. işverenlerinin veya kamunun çıkarına ters düşse bile bu bilgiyi kişisel çıkarları için kullanmayacaklardır. mevcut teknik işlemlere. bir jürinin atanan üyesi olduklarında kendilerine ulaşan bilgileri inceleyecekler ve bu etkinlik kendi elamanlarının. i–3)Elemanları tarafından kendisine verilen fikirleri (tasarımları) kullandıklarında.

• k) Mühendisler. • n) Mühendisler. kendi işverenlerinin bilgisi olmaksızın kendi düzenli işlerinin dışındaki mesleki görevleri kabul etmeyeceklerdir. • 1) Mühendisler. planlar. bir iş üstlenmeden önce bu sahiplenmeye ilişkin bir pozitif anlaşma sağlayacaklardır. icatlar veya telif hakkı veya patent ortaya çıkarabilecek diğer kayıtlar konusunda. yanlışlarda kendi hatalarını yok edecek ve kendi kararlarını doğrulamak hususunda tahrifattan ve değişikliklerden sakınacaklardır. bir inşaatın (veya diğerlerinin) kontrolünü yaparken tüm taraflara dürüst ve adaletli olarak davranacaklardır. tasarımlar. hile ile veya aldatarak diğer işverenlerden bir eleman elde etme girişiminde bulunmayacaklardır. . • m) Mühendisler.• j) Mühendisler. iyileştirmeler.

ilgililerin bilgileri dışında görüş bildiriminde bulunmayacaklardır. kendileri tarafından satılan veya satışa sunulan teçhizat. endüstrideki veya eğitim işindeki mühendisler. görüş bildirmeye yetkilidirler ve görevleri gerektirdiğinde diğer mühendislerin işlerini değerlendirirler.• o) Mühendisler. . materyal veya sistemlerin dışındakiler için mühendislik danışma hizmeti sunmayacak ve vermeyeceklerdir. • o-l) Kamudaki. • o–3) Pazarlamada çalışan mühendisler. bitirilmiş bir iş için anlaşma veya kontrat olmaksızın. diğer üretimlerle kendi üretimlerinin karşılaştırmalarını yapmaya yetkilidirler. • o–2) Pazarlamada ve endüstride çalışan mühendisler.

sadece istenen mesleki hizmet için belirlenen yetenek ve liyakat esasına göre ve gerekli mesleki hizmetler için anlaşmalar düzenlemelidir. hediye veya diğer benzeri şeyleri ödemeyecek. politik destek.• • 5. c-l) Bu ilkeler diğer mesleklere ait hizmetlerin elde edilmesinde. b) Mühendisler. ödeme teklifinde bulunmayacaklardır. hizmetlerinin geçerliliği konusunda mesleki itibarlarını oluĢturacak ve diğerleriyle haksız rekabete girmeyeceklerdir. mühendislik hizmetinin maliyetinin uygun ve kabul edilebilir olmasını gerektirir. işi ele geçirmek amacıyla doğrudan veya dolaylı olarak herhangi bir komisyon. c) Mühendisler. ancak bu hizmeti sağlayacak kişilerin veya firmaların seçimindeki kararı kontrol etmeyi gerektirmez. Mühendisler. Anlaşmaya tarafların katılımda karşılıklı güven zorunludur. • • . Genel durum. a) Mühendisler. hizmetin amacına uygun ücret miktarında ve yöntemde anlaşmalıdırlar. mühendisler tarafından uygulanacaktır.

e) Mühendisler. işleri. • • . ilişkileri veya çalışmaları ve yeteneklerini artırmak amacı ve niyeti ile geçmişteki başarıları konularında yanlış beyanlarda bulunmayacaklardır.• • • d) Mühendisler. d-2) Kontratlı bulundukları iş tamamlanmadan veya ödemeler tamamlanmadan veya varsa açılmış davalar tamamlanmadan müşterilerinden iş kabul etmeyeceklerdir. d-l) Aynı iş için kontratlı bulundukları müşterilerinden iş istemeyeceklerdir. Tayinlerine ilişkin konularda veya sorumluluklarında yanlış beyanlar veya abartmalar yapmayacaklardır. kendi akademik ve mesleki yeteneklerini tahrif etmeyecek ve bunların yanlış olarak temsil edilmesine hizmet etmeyeceklerdir. f) Mühendisler. mesleki şereflerini tehlikeye atabilecek bir terfi aracı olarak kullanılacak veya mesleki komisyonu ele geçirmeye yönelecek durumlarda. üyelikleri. İş istemeye ilişkin broşür veya diğer gösterimlerde. mesleki komisyon üyeliklerini istemeyecekler. teklif etmeyecekler ve de kabul etmeyecekler. çalışırken veya çalışmaları kesinleşmişken diğer mühendislerin yerlerini almak (ayağını kaydırmak) için görüşmede bulunmayacaklardır.

özel veya koyu yazı tipine başvurmaksızın . hizmete ilişkin kişisel kapasite ve olanaklar. telefon numaraları ve çalışılan firmaların özellikleri. adresleri. çalışma programlan. telefon numaraları. uygun boyutlarda ve bu gibi mesleki programları ve listeleri düzenli olarak yayınlayan yayının bir parçası olmak koşuluyla yazılan bilgi.• g) Mühendisler. • tanımlayabilir ve g-l) Değerlendirilmiş programlar. deneyimlere ilişkin diğer gösterimler. listeler ve yayınlar. görevler ve donanımlara ilişkin olarak. projeye katılanlara göre yanlış olmayan ifadelerle ve gelişigüzel olmayan düzenlemeler olması koşuluyla • g-4) Sınırlı ad. firma adı. adres. uygun sembol ve katılanların adları ve değerlendirmede bulunan firmanın uygulama alanı • g-2) Çalışılan projelerin tarafları. firma adları. telefon numaralan ve hizmetin türü • g-3) Broşürler. adresler. mesleki hizmetlerini aşağıdaki gibi aşağıdaki koşullarla sınırlandırabilirler.

gerçek ve değerlendirilmiş olarak yazılan veya teknik yayınlar için gösterişten uzak ve övgüyü içermeyen yazılar (makale) hazırlayabilirler. firma adını. • • . çalışma alanını diğer katılanların adlarını.• h) Mühendisler. 1) Mühendisler. katılım ve katkılarını gerçek olarak ifade eden. işin paylaşımı için başkalarına verilen güveni ve itimadı sarsmadan doğrudan kendisinin katkılarını içermelidir. Bu gibi yazılar. adresini ve telefon numaralarını içeren biçimde olmalıdır. söz konusu hizmet ve projenin içeriğine ters düşmeyen gerçek ve sadece mühendisliğe ilişkin görüntüler kullanabilirler. k) Mühendisler. Buradaki bilgi. projede veya belirtilen üretimdeki katkılarını alçak gönüllülükle ifade eden. kişisel üyeliklerini özel yayınlarla ilan edebilirler. • • j) Mühendisler. Bu gibi izin. methiyeye veya abartıya kaçmadan. özel proje amaçlı yarışmalara. tescilli üretimlerin genel bir onayını içermeyecektir. i) Mühendisler. ticari yayınlarda ve bilgilendirme yayınlarında adlarının kullanılmasına izin verebilirler. değerlendirilmiş iş ve mesleki yayınların tanıtımında gereksiz gösterişe. projenin diğer tasarımcılarının onayı olmadan giremez.

mühendisliğin dışındaki iş birliklerini. öğrenci indirimlerinden yararlanmazlar. üyeliklerini etik olmayan etkinliklerde paravan olarak kullanmayacaklardır. o) Mühendisler. n) Mühendisler. mesleki itibara. Mühendisler. bilerek adlarının veya firmalarının başka firmalar veya kişiler tarafından kullanılmasına izin vermeyecekler ve hileli veya aldatıcı mesleki uygulamalara veya işlere angaje olmayacaklardır.• m) Mühendisler. mesleki doğruluğunu. b) Mühendisler. 6. onurunu ve değerini yüceltmek ve • • • • • a) Mühendisler. p) Mühendisler. geliĢtirmek için çalıĢacaklardır. çalışanların olanaklarını kendi özel çalışmaları için kullanamayacaktır. görünüşe. kar amacı olmayan özel profesyonel birliklerin dışındaki herhangi bir mühendislik kuruluşunu destekleyemezler. uygulamaya veya diğer mühendislerin işlerine kötü niyetle veya yalan yere kötülük etmeyecek ve diğer mühendislerin çalışmalarını fark gözetmeden (tarafsız olarak) irdeleyeceklerdir. .

• 7. Mühendisler, mesleki geliĢmelerini kendi kariyerleriyle devam ettirecekler ve kendi kontrolleri altındaki mühendislerin mesleki geliĢmeleri için olanaklar sağlayacaklardır. • a) Mühendisler, yanlarında çalışan elemanlarının daha da eğitilmesi için çalışacaklardır.

• b) Mühendisler, etik dışı olaylarda herhangi bir birlik ve beraberliği desteklemeyeceklerdir.
• c) Mühendisler, yanlarında çalışan elamanları mesleki yazılar yazmak ve teknik toplantılara katılmak konusunda destekleyeceklerdir. • d) Mühendisler desteklemelidirler. disiplinlerinin meslek ve teknik birliklerini

e)Mühendisler, mühendislik çalışmaları için diğer elemanlara gereken güveni verecekler ve gereken ilgiyi göstereceklerdir. Mümkünse tasarım, icat, yazma veya diğer etkinlikler için sorumlu kişi veya kişiler olarak görevlendirileceklerdir. f)Mühendisler, mühendislik bilgilerinin yayılmasına gayret edecekler, gerçek olmayan abartılmış veya haksız durumları içeren mühendislik etkinliklerine katılmayacaklardır. g)Mühendisler, mühendislik onaylayacaklardır. çalışmalarında, uygun ve yeterli ücretler ilkesini

• • •

h)Mühendisler, mühendislik mesleğinin mümkün olan tüm eğitim ve deneyiminden yararlanmayı doğal bir görev kabul etmelidirler ve birlikte çalıştıklarına daha az sorumluluk yüklemelidirler. i) Mühendisler, işe alacakları kimselere çalışma koşulları ve çalışmadaki statüleri hakkında tüm bilgiyi verecekler ve sonradan bu konuda herhangi bir değişiklik yapmayacaklardır [4].

• 7.2. Etik Teorileri • Mühendislerin ahlaki felsefe hakkında bilgi sahibi olmaları, pratik düşünebilme yetilerini de geliştirir. Bu nedenle, etik teorilerine kısaca göz atmakta fayda vardır. Örnek olarak, marketten şekerleme çalan çocuklara eylemin yanlışlığının anlatılması için üç farklı yoldan gidilebilir:

• •

1.Çalan insanlara bakınız. Saygın insanlar değildirler. 2.Çalma eylemine bakınız. Çalmak başkalarının sahip olduğu bir şeyi izinsiz almaktır. Sahipleri çalınan şeyi istediklerinde ne olacaktır? Ya da başkalarının sizin sahip olduğunuz bir şeyi almalarını ister misiniz? Kendinize yapılmasını istemediğiniz bir şeyi başkalarına yapmayınız. • 3.Çalma eyleminden sonra ne olacağına bakınız. Herkes istediği bir şeyi çalarsa market iş yapamayacak hale gelecektir. Çalmanın sonucu toplum için kötü olacaktır.

. eylemi yapan-eylem-sonuç şeklindedir. Karar. otomobil maliyetini arttırma açısından kötüdür. bu iki sonucun karşılaştırılması yapıldıktan sonra verilir. otomobillere kirlilik önleyici cihaz yerleştirmek hava kirliliğini önleme açısından iyi. sırasıyla. erdem (virtue). Mill'e göre en fazla mutluluk prensibi. Örneğin. Sonuç teorisinin en önemli biçimlerinden biri "faydacılık”tır. eylemler mutluluğu sağladıkları ölçüde iyidirler.• Bu üç açıklama biçimi. etiğe görevci anlayışla yaklaşımdır.8]. eylemi kendisi değil de. en çok kişinin mutluluğu ile ilgilidir. • Yüksek teknolojinin egemen olduğu toplumlarda sonuç teorisi daha fazla önem kazanır. görevcilik (deontology) ve sonuç (consequentialism) teorilerini temsil etmektedir. Faydacılık (utilitarianism) teorisinin kurucusu John Stuart Mill ( 1806-1873) için. Eylemin kendisinin doğru ya da yanlış olduğunu değerlendirmek. Eylemin sonuçları üzerinde değerlendirme yapmak sonuçsal. Sorun tabiî ki herkesin mutlu olma yolunun değişik oluşudur [7]. yapan açısından değerlendirmek ise erdemsel yaklaşımdır [7. Modelleme.

bir mühendis cihaz tasarımında alınacak olan güvenlik önlemlerinin maliyetini açıkladığında. Bu konudaki somut bir örnek. Ford Pinto otomobilleri ile ilgilidir. etiği kar zarar dengesi yaparak ekonomiye indirgediği yönündedir. 1960'larda üretilen bu otomobillerin yakıt tanklarının patlamaya eğimli oldukları anlaşılmıştı. Örneğin. . Şirket. sonuçta. tazminat ödemenin daha az külfetli olduğuna karar verilmişti. bu arıza nedeni ile oluşabilecek kazalar sonunda ödenecek tazminat ile otomobillerin yeniden tasarımının maliyeti arasında bir karşılaştırma yapmış.• Faydacılıkla ilgili bir eleştiri. tasarımın bu önlem olmaksızın yapılması da istenebilir.

• Görevci anlayışta ise eylemin kendisi önemlidir. Etik açıdan üreticinin amacı ona bu hakkı vermektir. İnsanlara (siz ya da başkası fark etmez) araç olarak değil. aynı zamanda evrensel bir yasa olmasını istediğiniz kurallara göre davranınız. Buna göre. sonucu kötü de olsa doğruyu söylemek gerekir. görevci anlayışla yaklaşıldığında etik kurallarla bağdaşmadığı açıktır. 2+2=5). amaç olarak yaklaşınız."[7]. Eylem. Kant şöyle der: • "Yalnızca. (Örneğin. güvenilir bir otomobil kullanmayı hak eden insandır. kuralın ya da niyetin iç yapısının önemli olduğunu vurgular. şirkete kar getiren bir araç değil. Bu teorinin mimarı Immanuel Kant (17241804). . Zaten her yalan mutlaka akıl dışıdır. sonuçlarından bağımsız değerlendirilmelidir. • Yukarıda sözü edilen Ford Pinto olayında uygulanan yöntemin. Ford Pinto tüketicisi.

eylemin kendisi ya da sonucu değil. en karmaşık hesapları yapanlar arasından değil. en iyi mühendis olarak kabul edilenler. Gerçekten de. gerçekleştiren kişi vardır. .” Dolayısıyla. uygar ve uygar olmayan mühendisi tartışmak gerekir. mühendislik özelliklerini erdemli bir biçimde sürdürenler arasındadır [7]. yazıları vs. etik üzerine yazılan kitapları. eleştirerek şunu söylemektedir: "Mühendisliğin etiğini tartışmak yerine. Uygar mühendis aynı zamanda erdemli olandır. bizim ve başkalarının niyetlerini bilmek olanaklı mıdır? Eylemler sıklıkla dürtülerin etkisinden kaynaklanmaz mı? Duyguların rolü nedir? • İnşaat mühendisi Samuel Florman. erdem teorisine giren bu yaklaşımda. mühendislerin nasıl davranması beklenir? Görevci teoriyi uygulayabilirler mi? Gerçekte.• Peki.

• Aslında bu üç teori iç içedir. Birincisinde dıştan gelen kurallar. ikincisinde ise iç özellikler rol oynar. • Etik teorinin bir başka boyutu da psikoloji ile ilgilidir. sonuç teorisi ile aynı anlama gelirken. Örneğin.• Aşağıdaki şekilde özetlenebilecek olan teorilerden hangisi doğrudur? • * Erdem teorisi (insanın yapısından hareket eder). politik baskılar gibi dış etkilerin yanı sıra. • * Görev teorisi (kuralın akılcılığından hareket eder). • * Sonuç teorisi (karşılaştırmalı akılcılıktan hareket eder). Mühendislik etiğinde pazar kuralları. moral gelişim dış kaynaklı (heteronomous) ve iç kaynaklı (otonomous) olarak ikiye ayrılır. mühendisin içinden gelen kendiliğinden oluşmuş kurallar da vardır. İsviçreli psikolog Jean Piaget'nin 1932'de yazdığı "Çocuğun Moral Yargıları" kitabında. . eylem amaçlı bir faydacılık. Etik ve mühendislik ilişkisi de bu bağlamda ele alınabilir. kural amaçlı bir faydacılık da görev teorisine girebilir.

Bu dönemde yalnızca fiziksel acıdan kaçınma vardır. Topluluğa katılım dönemi. Topluluk üzeri dönemde ise idealler ve teoriler vardır.• • • • • • • • Bir başka psikolog ise Moral Gelişimi şöyle özetlemiştir: 1. Mühendisin üretim ya da tüketim araçlarını tasarlayıp üretebilme yetisini kazanabilmesi. 3. Bu modelleme mühendislik etiğine şöyle uygulanabilir: . Bu dönemde başkalarının değer yargıları da önem kazanır. . üçüncü dönem ise düşünsel (teorik) gereksinimlerin karşılanması çabaları olarak özetlenebilir. 2. Birinci dönem fiziksel. .Fiziksel aşama: Temel gereksinmelerin karşılanması. • . ikinci dönem sosyal.Düşünsel (teorik) aşama : Mühendisin etik kurallara uygun teknoloji geliştirip uygulayabilmesi [7]. Topluluk öncesi dönem.Toplumsal aşama: Mühendisin ürettiği cihazla müşteri memnuniyetini sağlayabilmesi.

Kurumsallaşma. Etik sorunlar kurumsal yapılara göre çeşitlilik gösterir. karmaşıklaşan sosyo-ekonomik yapı nedeni ile kurumsallaşmak zorunda kaldı. yalnızca kişisel bir konu değildir. Bu sorunların çözümü kazanmak/kazanmak ilkesi üzerine kurulmuştur. Etik ve Kurumlar • Etik. . "Uzmanlaşma" ve "Merkezileşme" kavramları üzerine kurulur. mühendisin amacı. malzemeyi azaltırken daha dayanıklı cihaz üretmektir [7]. maliyeti düşürürken ürünü iyileştirmek. Çünkü. Aynı zamanda ve daha da önemlisi kurumları ilgilendirir. Bu ilkeye göre.• 7.3. enerji tüketimini azaltırken daha verimli makina yapmak. mühendisliğin resmi bir meslek olması ile birlikte. yani Endüstri Devrimi (1750-1850 olarak düşünülebilir) ile birlikte gelişmiştir. O zamana kadar aile şirketleri gibi kişisel ve dolaysız denetimlere bağlı iş ilişkileri. Kurum anlayışı. ekonomik ortaklıklar bu kavramlar üzerinde temellenmiştir.

• Kurumların etik ile ilgili konu başlıkları genellikle şunlar olmaktadır: • . bazı hataların yapıldığı anlaşıldı.Sadakat. • Bu başlıklarla ilgili etik davranışlar bazen çelişebilmektedir. daha sonra. görüşlerini açıkladıklarında. demiryolu yapımında.Patent hakları ve entelektüel haklar • .Anlaşma kuralları. . anlaşmaya uymadıkları için işten atılmışlardı. • . Meydana gelen bir kazadan sonra mühendislere yapılan haksızlık telafi edildi. gerçekten de. Fakat. Örneğin: 1957‟de yapılan demiryolu projesinde bazı eksiklikler gören mühendisler.Ürün hakları. • .

. bu durumu üst kademedeki kişiye ilettiğinde.• Örnek 1: Sıcak metallerle işlem yapılan bir yerde danışman olarak çalışan kimya mühendisine. Mühendis. söz konusu standartların henüz test edilmemiş malzemeler için geçerli olmadığını ve o işyerindeki malzemelerin çok azının test edilmiş olduğu ortaya çıkıyor. bazı işçiler sıcak metallerin oluşturduğu kötü kokular nedeni ile solunum sorunları yaşadıklarını söylüyorlar. fabrikadaki işlemlerde standartlara uyulduğu yanıtını alıyor. Araştırma sonucunda. Ne yapmalı? [7].

Öte yandan. Kazanın olabilecek en kötü biçimde sonuçlanmasının nedenleri arasında. otobüs camlarının küçük bir çekiç darbesi ile parçalanabilecek yapıda olduğunu ve “tehlike anında camı çekiçle kırınız” uyarısının yazılmış olduğu levhaların. aracın camlarının tehlike anında çıkışa izin vermemesi de yer almaktadır. konfor koşulları en iyi teknoloji ile sağlanmış. yolculuklar sırasında kaybolmaktadır. bu çekiçler.• Örnek 2: Trafik kurallarına aykırı davranışlara caydırıcı yaptırımların uygulanmadığı. karayollarının bakımlarının yapılmadığı ve trafik denetimlerinin sürekli olmadığı bir ülkede. çok yolcu alabilen bir otobüs kaza yapmış ve kaza sonucu çıkan yangında kurtulan olmamıştır. . otobüsün üretildiği firmanın yetkilileri. her camın yanında asılı olduğunu söylemiştir. ki gerçek de budur. çekiçlerle birlikte. Ancak.

Bu nedenle. A. söz konusu otobüsleri üreten firma. Tasarım ekibinin diğer araştırmacıları ise. yeni bir tasarım geliştirmeye karar verir... yeni tasarımla görevli ekip ile çalışacaktır. yakında yapılması olası görülen şirket içi yükseltmelerde. girdiği bu ilk işinde. A. .• Kazanın ve tartışmaların üzerinden uzun bir süre geçtikten sonra. verilen işi en iyi biçimde yapması gerektiği düşüncesini onun kafasında yerleştirmiştir. çok başarılı olmayı amaçlamaktadır Ayrıca. İşe yeni alınmış olan makina mühendisi. mezuniyetinden sonra yaptığı lisans üstü çalışmalarına ve biri söz konusu firmanın yabancı ortağının dili olmak üzere çok iyi konuştuğu iki yabancı dile karşın. aldığı eğitim ve kültürü de. daha iyi konumlara gelme potansiyeline sahip uzman mühendislerdir. uzun süre iş aramıştır.

ekibin yükselme bekleyen uzman mühendislerinden biri. Böylece.’dan. Fakat. A. yaklaşan yükseltmeler konusunda etkisi büyük olan bir yönetici. kendisinin de işi uzatmamak için ısrarcı davranmaması üzerine tasarıma eklenmediğini söyler.• Tasarım çalışmaları hızla sürerken.. yeni mühendis A. önerdiği yeni pencere tasarımının teknik ayrıntılarını ertesi gün getirmesini ister. kaza anında pencerelerin açılmaması riski ortadan kalkmış olacaktır. . projeye ekletebileceğini söyler.. önerisinin üzerinde çok fazla durulmaz. B. • Daha sonra. Yönetici. Aynı günün akşamı.'nın aklına bir süre önce olan kaza gelir ve yeni tasarımda otobüslerin pencerelerine. Bunun üzerine. önerinin çok yerinde olduğunu ve iki gün içinde teknik ayrıntılı öneriyi hazırlarsa. yeni bir mekanizmanın (pencerenin altındaki sabit çubuğun yukarı doğru çok az hareketi ile açılabilmesine olanak veren) yerleştirilmesini önerir. Tasarımla ilgili rapor üst yönetime teslim edilir. kendisi de yeni olmanın verdiği çekingenlik nedeni ile ısrarlı davranmaz. uzman müh. pencerelerle ilgili bir değişiklik yapılıp yapılmadığını sorar. B. aylık toplantı sırasında. kendi önerisi imiş gibi. Yeni Müh. Uzman Müh. Ne yapmalı? [7].. yöneticiye sunar ve daha önce gündeme getirdiği bu görüşün projenin diğer çalışanları tarafından üzerinde durulmaması.’nın önerisini. A. yeni tasarımda.

mühendisliğin bir ekip işi olduğudur. her branşın içerisinde de görev ve uzmanlıkları (tasarım. AR-GE) ayrıdır. bakım. ÜR-GE. inşaat. satış.) oldukları gibi. Nasıl? Verimli bir sonuç elde etmek için izlenmesi önerilen yol şöyledir: . Bu ekip içerisindeki mühendisler. makina. üretim. Etik açıdan bu dal ve bölümlerin uyum içerisinde çalışmaları gerekir. • Kurumlar etik kurallardan uzaklaşmışlarsa. Bunun anlamı güvenli olmayan. “dur” denmelidir.• Bu türden çelişkilerin çözülmesi için üzerinde durulması gereken konu. Kısaca düdük çalınmalı ve oyun durdurulmalıdır. çeşitli branşlarda (Örneğin. tekstil. kimya vd. toplumsal faydayı göz ardı eden ürün ya da proseslere karşı çıkmaktır.

.Çözüme alt basamaklardan başlanmalıdır. • Konu 8.s. -“Dur” diyenlerin ne gibi yaptırımlarla karşı karşıya kalacakları. Bölümde daha detaylı olarak incelenecektir.Sorun ya da yanlış uygulama belgelenmelidir. . yakın geçmişteki örnekler de incelenerek öğrenilmelidir.Sorun. • . • .Yetkili veya sorumlu kişi bilgilendirilmelidir. kurum içinde çözülmüyorsa ve tek çözüm o kurumdan ayrılmaksa.Abartma yapılmamalıdır [7].) bilgilendirilmelidir. ilgili örgütler (meslek örgütleri v.• • • • . .

Küreselleşme nedeni ile.Bireysel kazanç toplumsal fayda ile birleştirilmelidir. Bu değişim içerisinde kurumun ve mühendislerin göz önünde bulundurmaları gereken noktalar şunlar olmalıdır: . Hatta. yabancı kültürlerdeki davranışı anlamak da mühendislik mesleğinin bir parçası haline gelmiş ve az gelişmiş ülkelere gelen yabancı şirketlerin literatürüne "sosyal refah payı" (rüşvet) tamlaması da katılmıştır. . belli bir kültür. yerini "toplam kalite yönetimi". "zamanında üretim" ve benzeri kavramlara bıraktı ve mühendisliğin kendisi gibi etiği de değişmek zorunda kaldı. gerekse üretim sırasında bağlı kalınan değer yargıları bütününden vazgeçilmemelidir [7]. yani standartlar. Ancak gerçekte durum biraz daha farklı olmaktadır. hiç bir öznel yargıya izin vermeyecek düzeyde ve çoklukta oluşturulmalıdır.4. değer yargısının ya da kurumsal yapının küresel ölçekte yaygınlık kazanarak o alanda geçerli tek norm. tek değer yargısı ya da tek kurumsal yapı haline gelmesini ifade etmektedir. • • • • . Öte yandan.Gerek bu oluşum.• • 7. olumlu anlamıyla. kurumlardan çok "işin akışı" önemli olmaya başladı.Başarının ve kabul edilebilirliğin nesnel ölçütleri. ekonomi ya da siyaset normunun. Endüstri Devrimi ile yerleşen uzmanlaşma ve merkezileşme de. Etik ve KüreselleĢme Küreselleşme. .

Mühendislikte Dürüstlük Dürüstlük (honesty) ve onur (honour) içiçe kavramlardır. Daha da ötesi. aşağıda verilen maddelerden oluşan University of Michigan College of Engineering Honor Code‟dur: . Bunlardan biri de. Bu kodlar. mühendis dürüst değilse.‟de bir çok üniversitede. Ortaçağ‟da asker sınıfı arasında oluşmaya başlamıştır. Bu kodlara uymayanlar dışlanıyorlardı. En yaygın iki türü. Dolayısıyla. • • • Bugün A. İyi bir mühendis dürüst olmak zorundadır. etik kurallardan öte "onur kodları"na gereksinimi vardır. onur kodları “centilmenler”in yaşamlarını düzenlemeye başlamışlardı.• • 7. düşmanlar arasındaki ilişkileri bile çeşitli kurallara göre düzenliyordu. askerlerden toprak sahiplerine geçtiğinde. özellikle ordu ve dinle ilgili bölümleri olanlarda bu tür kodlar vardır. Sosyal güç. yalan ve kopya olan onursuzluk. mühendisler açısından teknik bilgi ve yetenek eksikliği kadar önemli bir tehlikedir.D.5. mühendis olamamıştır. mühendislik mesleğinin. Onur kodları. Bu iki kavram aynı kökenden türemişlerdir.B.

gerekse öğrenciler olarak. • . Güvenlik.Mühendisler.Öğrenciler.Kendi katkısının olmadığı bir çalışma sonucunda kredi sağlayan öğrenci onursuzluğu kabul etmiş sayılır. dürüst ve güvenilir kişiler olarak baştan kabul edilmişlerdir. sorular tartışmaya açılmıştır. • . mühendisliği tüm yönleri ile benimsemelidirler. Aşağıda dürüstlükle ilgili iki örnek verilmiş. gerek profesyoneller. • .Mühendislik Bölümü‟ndeki öğrenciler onurlu.• . sağlık ve refahı sağlamakla yükümlü olan dürüst insanlar olmalıdırlar. öğretim üyeleri ve idari personel Onur Kodu‟na uymaları konusunda birbirlerine tam olarak güvenirler. .

bir makaleden yardım alsaydı.'den yardım ister.. A. projenin ana bölümlerinden birini oluşturmaktadır. B'den değil de. Fakat. İstediği yardım.• Örnek 3: A. gelecek yıla hazırlık yapma fırsatını bulacağı düşüncesi ile yardım eder ve A.. nasıl davranması gerekirdi? [7]. son sınıf. bu yarışmayı kazandığında iş bulma açısından iyi bir avantaj yakalayacağını düşünmektedir. A. .. Bu konuda B. ödülü kazanır. bu kazançta B'nin katkısından söz edilmez. üçüncü sınıf öğrencisidir. B. Her yıl bölümde en iyi Bitirme Projesi yarışması düzenlenmektedir. B.

..'nin süresi gitgide azalmaktadır.. Kısa bir süre sonra.• Örnek 4: B.'nin test ettiği modellere göre yapılmış ürünlerde çatlama şikayetleri gelmeye başlar. üniversite Staj Komisyonu Başkanı olan profesörü arar.'den yardım ister. C. Sektördeki diğer şirketlerin de geliştirmeyi amaçladıkları bir prototip üzerinde çalışmaktadırlar. testleri yapması için C. Profesör. okulda bir Onur Kodu olduğunu ve öğrencilerin son sınıfta Mühendislik Etiği dersi aldıklarını söyler. Oluşturulan prototip.’ye ısrar eder. bir şirkette proje lideridir. gerilme testlerinden birinde sorun çıkarmaktadır.’nin C. Stajyer bir öğrenci olan C. "rastgele" özellik taşımadıkları dikkatini çeker. durumu anlatır. C. C. Bu görüşmede profesöre.'nin bir kaç deney yapıp sonuçları ekstrapolasyonla genişlettiğini düşünür. seri üretime geçildiğinde. Fakat. staj süresi bitinceye kadar da testleri tamamlaması zordur.. Bu şekilde pratiğini geliştireceğini söyler. ile konuyu görüşmeden profesöre anlatması doğru muydu? Profesör ne yapmalıdır?Etik dersi ilk yıl mı verilmelidir? . Ayrıca. öğrencilere test sonuçlarının öneminin anlatılıp anlatılmadığını da sorar.. B. kaydedilen deneysel verilerin. Bu nedenle.'nin deney defterini kontrol eder ve verilerin gerçekten de çok iyi olduğunu görür. C. Fakat. B. prototiplerin gerilme dayanımlarının çok yüksek olduğu bilgisini içeren bir raporu B. staj konusu sözü edilen testler değildir. B. B. B. Fakat. C.. testleri bitirir ve stajının son gününde. çalışkan bir öğrencidir.'ye vererek okuluna geri döner.

Mühendislik anlamında bu.• Burada sorulan soruların yanıtları ne olursa olsun şu gerçek üzerinde anlaşmaya varılmalıdır: Dürüstlük. başkalarını da özgür ve değerli bireyler olarak görme biçimi ile dengelendiğinde geçerlidir. Burada bir art niyet söz konusu olmasa da. Evet. unutkanlık ya da üzerinde durmamak nedeni ile bir gerçeğin olduğundan farklı yansıtılması ya da gündeme hiç getirilmemesidir. bu koruma eylemi. bir tasarımın ya da ürünün olabileceğinden fazlasını yaptığını belirtmenin reddi anlamındadır. var olanı farklı göstermeyi reddeder. Dürüst insan gerçekçidir. • İnsanın kendisini savunması için gerçeği çarpıtmak zorunda kalması ise ayrı bir tartışma konusudur. • Bir başka ayrıntı da. söylediklerimiz kadar söylemediklerimizden de sorumlu olduğumuz gerçeğini unutmamalıyız. . insan kendisini korumalıdır. Fakat.

Ama insanların tümünü sürekli aldatmanız olanak dışıdır.” der. ödediğinden daha fazlasını almayı bilen insan olarak kabul edilir. aldatan tüm insanlar gibi. Yalanın kısa dönemli faydalarının yanında. bir özdeyiş: “Bazı insanları her zaman aldatabilirsiniz. dürüstlük saygınlık kaybettirir. Fakat. mühendisin başarısı. Bütün insanları bazen aldatmanız da olanaklıdır. başarılı işadamı. İş görüşmelerinde. • Aslında.• İş hayatında yalan veya aldatma bazen başarının anahtarı olarak görülür. uzun dönemde. kullanıcıyı farklı bilgilendiren mühendis de kaybeder. . Kişisel uyum ve bütünlük kısa dönemli başarıdan çok daha önemlidir [7]. “Böyle bir ortamda mühendisler neden dürüst olsunlar?” sorusu gündeme gelir. Dolayısıyla. dünyanın gerçekte nasıl olduğunu bilmesine ve o bilgiye göre yaptığı tasarımın çalışmasına bağlıdır. Çünkü.

ahlaki olarak ayıp sayılmayan nedenlerden ötürü yasal yaptırımlar uygulanabilir.8]. Mühendislik Sorumluluğu Mühendislik. içerisinde başarıyı etkileyen birçok öğeyi de barındırır. Bu açıdan. seçimini kendisinin yapmadığı etkenlerden dolayı suçlanamaz.6. Hiç kimse. Bazen da. Bazen. eylemlerinin sonucunda hangi durumlarla karşılaşacağını iyi hesaplamalıdır. Kişi. Yasal sorumluluk yasalarla düzenlenmiştir. aynı anlama gelen iki kavram üzerinde durulmalıdır: Farkındalık ve sorumluluk [7. bilgisizliği gerekçe olarak gösterme hakkını mühendislik hukuku da kabul etmez. insanların koyduğu yasalara göre daha üstün sayılabilecek kuralları göz önüne almak gerekir. moral sorumluluğu yerine getirmemenin cezası toplumdan alman tepki ile belirlenir.) kişi ve sosyal kuruma bağlı farklılıklar gösterirler. fakat. doğal yasalar ahlaki düzenin temeli sayılırlar. Bu tür durumlarda. Bu nedenle. Yaptırımları hukuksaldır. Fakat. karmaşık ve çok işlevli bir ortamda yapıldığı için. • • . yasal. ahlaki ve yasal sorumluluklar örtüşebilir. ahlaki vd. Karmaşık kavramlar olan farkındalık ve sorumluluk (mali.• • 7.

• Ayrıca; üstlenilen rollere göre de sorumluluk, farklı özellikler gösterir. Örneğin, yurttaşların devlete, mühendislerin mesleklerine, müşterilerine, işverenlerine ve kamuya karşı sorumlulukları gibi. • Sorumlu insanın gerekçeleri değil; nedenleri vardır. Mühendis, elinde olmayan durumlarda bile sorumluluklarını yerine getirmelidir. Sorumluluklarını yerine getirmesini engelleyen durumların oluşmasından da bireyin kendisi sorumlu kabul edilmelidir. • Bu nedenle, mühendisler, kodların ve yönetmeliklerin söylediklerinden çok daha fazlasını göz önüne ve göze almalıdırlar [7].

• •

7. 7. Ürün Sorumluluğu Ondokuzuncu yüzyıla kadar, alışverişlerde Latince 'alıcı sorumluluğu' anlamına gelen caveat emptor ilkesi geçerli idi. 1800'lerin ortasından itibaren (mühendisliğin ticari açıdan önemli bir meslek olmaya başlaması ile birlikte), bu kabul değişmeye başladı. Buhar makinası, otomobil, elektrikli cihazlar gibi ürünler çok karmaşıktı. Karmaşık olmaları , diğerlerine göre daha fazla mühendislik bilgisi gerektirmeleri demekti. Bu nedenle, alıcıyı sorumlu tutmak olanaksızlaşmıştı. Latince, satıcının sorumluluğu anlamına gelen caveat vendidor ve üreticinin sorumluluğu anlamına gelen caveat inventor ilkeleri benimsenmeye başlandı. Bu dönemde; endüstriyel makinaların, ticari karla birlikte işçi güvenliğini de gözetmesi gündeme geldi. Ürünlerin kamu sağlığı açısından güvenilirliği konuşulur oldu. Böylece; 1850'lerde ABD'deki buharlı gemi kazaları, ASME standartlarının geliştirilmesinin nedeni oldu. 1883'de ABD Tarım Bakanlığı'nın Kimya Bürosu, yiyeceklerin hijyeni ile ilgili çalışmalar başlattı ve 1906'da Food and Drug Administartion (FDA) kuruldu. Bu yönelişin sonucunda, 1916 yılında görülen bir davada, yargıcın şu görüşü dikkat çekicidir: Eğer bir şey onu üreten dışında biri tarafından kullanılacaksa, sözleşmede yazsın ya da yazmasın, üretici o şeyi dikkatli yapmak zorundadır [7,8].

• 7.8. Mühendislikte Bilgilenerek Kabul Etme • Tıp etiğinde, eskiden beri var olan “bilgilenerek kabul etme” (informed consent) kavramının, anlaşılacağı gibi iki yönü vardır: Bilgilenme ve kabul etme. Mühendislik alanında, birincisi için, müşteri, projenin yapısını ve olası sonuçlarını, risklerini, sponsorunu, yöntemini bilmelidir. İkincisi için de, müşteri, onayını aldatma ve zorlama olmaksızın özgürce verebilmelidir. • Üretici veya satıcının ürünüyle ilgili bilgileri, riskleri ile birlikte müşteriye sunmasının ötesinde etik kodlarından birinde şu da yazar: Mühendis, kamu sağlığının ve refahının yaptıkları iş nedeni ile tehlikeye girdiğini hissettiğinde, bunu işverenine ve diğer otoritelere bildirmek zorundadır. Bu konuda iki örnek aşağıda verilmiştir:

. Trafiğin bir bölgede azaltılması bir başka bölgede artmasına neden olacaktır ve siz trafiğin artacağı bölgede yaşamaktasınız.• Örnek 5: Bir ulaşım mühendisi olduğunuzu düşünün. Yaşadığınız kentin belediyesine bir trafik düzenlemesi için danışmanlık yapmak için anlaşmak üzeresiniz. bu bilgiyi istemekte haklı mıdır? Kamunun böyle bir hakkı var mıdır? [7]. Belediye. kentin bir bölgesindeki trafik akışını azaltmak için yeni bir plan yapmakta ve sizin danışmanlığınıza başvurmak istemektedir. yaşadığınız bölgenin neresi olduğunu belediyeye açıklar mısınız? Belediye. Olayı profesyonelce değerlendiriyorsanız.

yerli yapım yeni bağlantı elemanını tasarlayıp müşteri firmaya göndermek için sözleşmenin zamanı yetersiz olsun. Müşteri firmanın. Ne yapmalısınız? [7]. Tamir gerektiğinde zaten sizin firmanız yüklenici olarak yapacaktır. Bunu yapmak. iki bağlantı elemanının yerli yapım olmadığını anlama olasılığını düşük olarak görebilirsiniz. Bu durum söz konusu olduğunda. Şirketiniz bir başka şirketle. Bunlar cihazın görünmeyen bir yerinde olabilirler. yerli yapım elemanlarla değiştirebilirsiniz. .• Örnek 6: Bir mühendislik firmasında kalite kontrol mühendisi olarak çalışmaktasınız. size sözleşme zamanına uymamaktan daha doğru gelebilir. Bu cihazı getirmek için anlaştığınız şirket ise cihazın iki özel bağlantı elemanının bir başka ülke yapımı olduğunu belirtmemiş olsun. tüm parçaların yurtiçinde yapıldığı bir cihazı getirtmek üzere anlaştı. Fakat.

risklerini de biliyor mu? .• Şimdi bir kaç ay sonra. Bu çalışan ertesi gün.Müşteri proje hedeflerini gerçekleştirmek için kullanılacak yöntemleri biliyor mu? .Tüm sorumluların bilmeyi isteyeceği her şeyi açıkladım mı? . üstlerinizi durumdan haberdar etse idiniz. projeden yararlanacaklar tarafından mı yaratıldı.Müşteri projenin yararlarının yanı sıra.Olası anlaşmazlıklar açıklandı mı? . başka etkenler mi neden oldu? • • • • • • • • • .Riskler. şirketinizin işten atılmış eski bir elemanının bu durumu bir kokteylde anlattığını düşünün.Müşterinin projenin sponsorluğundan haberi var mı? .Tüm seçenekler müşteriye anlatıldı mı? . sizden aldığı cihazda yabancı yapımı bir parça olduğunu incelettirmek için çalışmalara başlasın. Siz en başında. riskler kamuya anlatıldı mı? . Orada müşteri firmanın bir çalışanı da olsun.Varsa. sonuç daha farklı olmaz mıydı? Bu tür örneklerin mühendisi açmaza düşürmemesi için şu sorular sorulmalıdır: .

mühendisler ile işin mühendis olmayan tarafları arasında da yaşanabilir. teknik parametrelerle yönetirler. Teknik parametreler her zaman yeteri kadar kesin olmayabilir. Y daha az güvenilir. mühendisler arasında değil. fakat daha az pahalı. mühendisler işlerini egolarıyla değil. Çünkü. ekip lideri kendi egosunu bir yana bırakıp Y'yi tercih eder. iki sorun vardır: Teknik parametrelerle hareket etmeyi başaramayan mühendisler de olabilir. anlaşmazlık yalnızca. Örneğin.• • 7. X ise daha güvenli. Bu konuda yaşanmış bir örnek aşağıda verilmiştir: • • • • . Fakat. AnlaĢmazlıkların Çözümüne Etik YaklaĢımlar Mühendislik mesleği ekip çalışmasına en fazla dayanan alanlardan biridir. Anlaşmazlıkların genellikle teknik parametrelerle çözülmesi. Fakat. fakat daha pahalı ise ne olacaktır? O zaman güvenlik ile bedel tartışılacaktır. Örneğin bir proje liderinin X malzemesini Y malzemesine karşı önerdiği düşünülsün. mühendislik için üstünlük ve kolaylıktır. örgüt temsilcileri vd. yapılan araştırma sonucunda Y'nin daha ucuz olduğu anlaşılırsa. Ayrıca. Bunlar.9. resmi kurumlardaki kişiler. olabilir.

Fırtına (hortum) dönemi başladığında tehlike daha da artmıştı. bir felaketin önlenmesi için ortak bir çözüme gidilmesini sağlamıştı.) güçlendirilmişti. New York'un beşinci yüksek binasının yapılmasında görev almış bir yapı mühendisiydi. 1978 yılında. sorunu çözmeye çalışmıştı. ayrıca. William sessiz kalmak yerine. kendi saygınlığının azalması pahasına. • . 1977 yılında tamamlanan binanın hiç de fazla olmayan rüzgar hızlarında bile yıkılabileceğini. sigorta eden şirketler. binanın mühendisleri. kentin Yapı İşleri Daire Başkanlığı ve halk arasında bir tartışma başladı. Bu örnek. uygulamalar üzerinde düşünmeyi ve yeni davranış yöntemleri geliştirmeyi gerektirdiğini de göstermektedir [7]. William bunu söylediğinde. sahipleri. Yapının elemanları (kolonlar vd. bir rastlantı sonucu anladı. mimarları. Burada yapılan hata. teknik olmayan birçok taraf arasında uzlaşı sağlandı ve büyük bir tehlike önlendi. hatasını kabul etmiş. Konunun ilgili taraflarını bir araya getirerek. Mimarın etik davranışı sonucu. mühendislik etiğinin uygulamalı bir dal olduğunu. tasarım koşullarının titiz bir şekilde belirlenmemesi idi.• Örnek 7: William LeMessurier.

gibi mühendislik mesleğinin dışındadırlar. iki kişi arasındaki çelişme olarak değil. Örneğin. Bu sorunların çözümü. yol geçeceği için evleri yıkılacak olanlar vb. politikacılar. Dolayısıyla. Barajların inşasından. Tüm bu alanlar disiplinler arasıdır. Bu inşaatın en son onayı ile ilgili olan kişiler ise. kişisel bakış açılarının birleştirilmesine ve başarılı görüşme-tartışma stratejilerinin uygulanmasına bağlıdır. Sorunun. GörüĢme Stratejileri • Mühendislik sorun çözmeye yönelik bir meslektir. yarışan veya çelişen konular olarak ele alınması. Bu stratejiler şöyle özetlenebilir: .Son çözümün nesnel dayanakları olduğu konusunda herkesin ikna olması [7]. . bir otoyol inşaatının planlayıcısı ve çalışanları elektrik.10. . makina ve inşaat mühendisleridir.• 7. atıkların değerlendirilmesine.Kişisel istek ve konumlara değil. mümkün olduğu kadar. bir sorunun. mali danışmanlar. yarışan kişiler olarak değil. • • • • . anlaşmazlıklar ortaya çıkacaktır. Diğer bir deyişle. uçakların tasarımına.Olası çözümler için birlikte çalışılması. kişilerle ilgili olmayan konulara yoğunlaşılması. iş yönetimine kadar uzanan geniş bir yelpazedir.Sorunların insanlardan ayrılması. görüş farklılığı olarak yorumlanması. .

hava kirliliğine neden olan yakıtlar vb. biyolojik dengenin bütünlüğüne. Mühendislik.) ve çevreye zararlı üretim yöntemleri ve üretim sonuçları (atıkların arıtılmaması.• 7. kararlılığına ve güzelliğine zarar vermeden yürütülmelidir. . „Ötekiler. mühendislik etkinlikleri. ülkemizdeki çevre yönetmelikleri vb.) yaptırımlarla engellenmeye çalışılmaktadır. Dolayısıyla.. hayvanlar ve hatta bitkiler. "ÖTEKĠ" ve SONUÇ • Topluma önemli hizmetlerde bulunmak üzere eğitim görmüş olan mühendisler. “ötekiler‟”e saygı göstermelidirler.11. „Acı ve zevki hissedebilen‟ her şeydir. Çevrenin mühendislik çalışmaları ya da diğer etkenler nedeni ile göreceği zarar. gürültü kirliliğine neden olan cihazlar. yasalarla tanımlanmaya (Amerika Birleşik Devletleri'nde Environmental Protection Agency.. Yani. insanlar.

yasal düzenlemelerin teknolojik gelişmelerin hızına uymalarında yaşanan zorluk ve en önemlisi çevreye verilen zararın. soğutucularda kullanılmak üzere yeni akışkanlar üzerinde çalışılmaya başlandı.• Ancak. Bu nedenle. yeni tasarımlarda yeni geliştirilen akışkanlar kullanılmaktadır. tasarımda çevre bilinci konusunun yasalardan önce mühendislik düzeyinde ele alınmasını gerektirir. teknolojik üretimin bilimsellik olmadan yürütülemeyeceğini de göstermektedir. Teknik nedenlerle. . soğutucu tasarımında kullanımları (buharlaşma basınç ve sıcaklıklarının uyumu nedeni ile) verimli olan CFC‟Ierin. iyi bir tasarımın bilimsel araştırma temeline dayandığını. Bu örnek. tasarım ürününün yaygınlaşmasından sonra fark edilmesi. çoğu kez. bu zararlı etkisi sonradan anlaşıldı. Bugün. bu yaptırımların uygulanmasındaki karmaşa. Ozon tabakasını inceltici etkileri artık kanıtlanmış olan CFC‟Ier bu belirsizlik için ilginç bir örnektir. CFC‟lerin kullanımına aşamalı olarak son verilmekte.

teknik donanım ve bilgi birikiminin geliştirilerek sürdürülmesini. seçimini göreceli doğrudan yana yapabilmesi. Çünkü. Bu saygınlığın bizim gereksinmelerimizle bir ilgisi yoktur. İkinci. ki bunu da yapacak olanlar yine mühendislerin kendileridir [7]. Ötekiler onlar için “kullanım değeri” olan kişilerdir. Bunlardan hangisinin seçileceği. doğru olanı mutlaklaştırabilmiş sistemin kurulması ile olanaklı olacaktır. insanlara etik davranmayı öneren her düşüncenin odağında insanların sahip oldukları asalet ve bu asaletin nereden kaynaklandığı konusunda öneriler vardır. ahlaki değerlerin ve yurttaşlık bilincinin meslek kavramına yerleştirilmesini gerektirir. “kazanmak/kazanmak” ilkesini uygular. mühendisin içinde yetiştiği göreceli ve mutlak koşullara bağlıdır. Birincisinde. doğayı dönüştürürken çevreye zarar vermemek için tasarımlarında. Kısa erimli uygulamada böyle bir sistemin kurulması. diğerlerine kendi gereksinmelerini giderecek bir araç olarak yaklaşırlar. Birey olarak mühendisin.• Mühendis. ya da başkalarına duydukları saygı için. İnsanlar ya kendi gereksinmeleri için çabalarlar. • . standartların ve kuralların tam uygulanmasını. yaklaşımda ise ötekiler de saygıyı hak etmektedirler.

Mühendislik etiği ile ilgili hemen hemen tüm kaynaklarda. mühendis kökenli bir eleverendir. Etik Sorunların Ele verilmesi • Mühendislik etiği açısından bir kilometre taşı sayılabilecek “Challenger Faciası” 1986 yılında meydana gelmiştir. Bilindiği gibi.1. MÜHENDĠSLĠKTE ETĠK SORUNLARIN ELE VERĠLEMESĠ • 8. kazanın mühendislik etiğine aykırı kararlar alınması sonucunda meydana geldiğinin ortaya çıkarılmasında büyük rol oynayan Roger Boisjoly (katı yakıt roketlerini üreten Morton-Thiokol firmasının bir çalışanı). . Daha sonra kazayı araştırmak üzere kurulan soruşturma komisyonuna ifade vererek.• 8. 28 Ocak 1986 günü Uzay Mekiği Challenger‟ın fırlatılmasından 73 saniye sonra infilak etmesi tüm dünyayı şaşkınlığa uğratmıştır. bu olaya atıfta bulunulmaktadır.

öncelikle. bu değerlere zarar verecek davranış ve girişimleri “ele verme” zorunluluğunu hissedebilirler. toplumun sağlığını ve güvenliğini koruma görevini üstlendikleri için. Aşağıda özetlenen türleri tanımlanmaktadır. etik sorunların ele veriliş şekilleri üzerinde durmakta yarar vardır. • Konunun iyice anlaşılabilmesi için. çalıştıkları firma veya kurumların bünyesindeki yanlış davranışları açığa vurmak ve yetkililerden bu konuda uygun önlemlerin alınmasını beklemek hakları da vardır [9]. Mühendislerin her ne kadar işverene karşı “güvenilir ve sadık olma” zorunlulukları varsa da. Mühendisler. . halen veya daha önce çalıştığı firma/kurum yöneticilerinin sebep olduğu zarar veya yolsuzluklarla ilgili öne sürümleri yazılı ya da görsel basına vermesinden kaynaklanan çarpıcı haberler günümüzde çok yaygındır.• Bir kimsenin.

• İçeriden ele verme. Bu biraz da “kol kırılır. Bazen. genellikle sorunu dışarıya açıklamanın. içten ele verme firma veya kurumun içinde kalır. • Aslında. firmanın veya kurumun içinde tutmaktan daha sakıncalı olduğu düşünülür. çalışanın etik sorunu kendi amirinin daha üstündeki yöneticilere bildirmesidir. . kuruluşun en üst yöneticisine veya yönetim kuruluna da gidebilir. çalışan tüm yönetim kademelerini atlayarak ve alışılmış kanalların dışında. yen içinde kalır” geleneğinin sonucudur [9]. çalışanın etik sorunu yazılı veya görsel basına ya da ilgili (adli) makamlara bildirmesidir. • Dışarıya ele verme. her iki türün de “sadakatsizlik” olarak algılanma eğilimi varsa da. Ne şekilde olursa olsun.

ancak aşağıdaki dört koşulun yerine gelmesi durumunda ele verme girişiminde bulunulmalıdır [9]. meslek yaşamları sırasında yasal veya etik olmayan çeşitli davranışlarla karşılaşabilirler. bu durumun. kendilerine hizmet verilenleri uyarmak. Fledderman‟a göre. Gerekli KoĢullar Mühendisler.” • • Öncelikle. kendilerinden istenen işin toplum ve doğa için ciddi bir tehlike yaratacağı sonucuna varırlarsa ve bu konudaki mesleki yargıları hizmet verilen gerçek ve tüzel kişiler tarafından dikkate alınmıyorsa. “Etik sorunlar ne zaman ele verilmelidir?” sorusunun yanıtı çok önemlidir. gerektiğinde meslek örgütlerini ve hatta kamu oyunu bilgilendirmek gibi hak ve yükümlülükler getirdiğini dikkate alırlar. Bu bağlamda. TMMOB Mesleki Davranış İlkeleri bu konuda şu sorumluluğu getirmiştir: “Mühendisler ve mimarlar. . “ele verebileceğimiz” ve “ele vermemiz gereken” durumların ayırımını yapmak gerekir. doğal olarak.2. onların talimatlarına kayıtsız şartsız uymayı reddederler.• • 8.

• 1) Zorunluluk: Ele verme ile “açık ve önemli” bir zarar önlenebilmelidir. Öte yandan. • . yalnızca önemli hususlarda ihbarlar yapılmalıdır. Hatalı davranış veya uygulama hakkında etkin bir şekilde şikayette bulunabilmek için birinci elden veya çok güvenilir bilgilere ve belgelere sahip olmak gerekir. Bu nedenle. bunların zamanla birikerek çok önemli sorunlara yol açabileceği de unutulmamalıdır. etik sorun hakkında bilgi vermek üzere çok açık bir konumda olmalıdır. mühendislik etiği kurallarından biri de mühendisin “yalnızca yeterli olduğu alanlardaki” işleri kabul etme zorunluluğudur. Her şey hakkında değil. geçekten hatalı bir davranışın olup olmadığına karar vermek için de bu ilke uygulanmalıdır. ufak ama çok sayıda ve sistematik yolsuzluklar varsa. Topluma açıklama yapıp yapmama konusunda çalışanın nicelik ve nitelik duygusunun olması gerekir. Bilindiği gibi. Dedikodu ve duyumlar üzerine hareket etmek doğru değildir. Ayrıca. 2) Yakınlık: Eleveren. eleverenin konu hakkında gerçekçi bir değerlendirme yapabilecek düzeyde mesleki yetkinliğe sahip olması gerektiği de unutulmamalıdır.

etik sorunun ele verilmesinin ne zaman ahlak açısından kabul edilebileceğini bize söyler. • 4) Son Çare: Ele verme. Bu dört koşul. Sizden daha yetkin ve olaya daha yakın kimselerin bulunmaması durumunda. firma veya kurum içinde tüm diğer yolların denendiği ve sonuç vermediği zaman. Buna göre. şikayetin gerekli önlemi alacak veya sorunu ortadan kaldıracak makamlara kadar ulaşmasını sağlayacak olanaklar yoksa. “Bir mühendis. ele verme kaçınılmaz olur. Diğer taraftan. Aksi taktirde.• 3) Yetenek / Olanak: Eleverenin zararlı davranışı veya etik olmayan uygulamayı durdurmak için kabul edilebilir bir başarı şansının olması gerekir. etik bir sorunu ne zaman ahlak açısından ele vermek zorundadır? Sorusunun yanıtı da önemlidir. son çare olarak düşünülmelidir. kişinin kariyerini ve ailesinin parasal güvenliğini tehlikeye atması gereksizdir. şu iki ölçüt bize yardımcı olabilir [9]: • .

bireylerin çok etkili bir şekilde iç gözlem ve fikir değerlendirmesi yapması gerekir. yanlışlığın sürmesi birisi için yakın ve açık bir tehlike oluşturuyorsa. amirinden veya çalıştığı firmadan/kurumdan öç alma gibi bir neden asla kabul edilemez. • Ele verme girişiminde bulunmadan önce. son yıllarda moda olan. “etik sorunu mutlaka ele vermeliyiz”. “ileride o konuda kitap yazmak veya söylevler vermek” yoluyla maddi kazançlar elde etmek umuduyla ele verme de artık toplumca hoş görülmemektedir [9].Hatalı bir davranışın farkında olduğumuz ve yukarıdaki dört koşulun da yerine geldiği durumda.Yukarıdaki dört koşulun sağlanmasına ek olarak. “etik sorunu ele verebiliriz” • . Ayrıca. Unutulmamalıdır ki toplumun yararı için yapılan ele vermeler kabul edilebilir hatta desteklenirse de iş arkadaşından. eleverenin bu yola baş vurmadan önce. kendisini bu yola sevk eden dürtülerini ve duygularını iyi değerlendirmeye çalışması yerinde olacaktır. Özellikle.• . olayın yeterince önemli olduğunu düşündüğümüz zaman. .

organizasyonun geleceğini etkileyecektir. Bu şekilde bir taşla iki kuş vurulmaktadır: eleveren cezalandırılmaktadır ve diğer çalışanlara gözdağı verilmektedir. Yanlış bir davranışın topluma açıklanması firma/kurum açısından olumsuz bir görüntü oluşturacak.• 8. Böyle bir yaklaşım. Bu zararın mutlaka önlenmesi gerekir. Bu yüzden. çalışanların etik sorunları ele verme zorunluluğunda kalmaması sağlanmalıdır. Eleverenlerin KarĢılaĢtığı Sıkıntılar ve Önlemler • İşveren açısından bakılırsa. .3. “ele verilmiş olmak” çok olumsuz bir konumdur. • Etik sorunların ele verildiği firmaların tipik yaklaşımı. hem etkili değildir hem de etik açıdan kabul edilemez. bu davranışın ve ondan kaynaklanan firma içi kötü görüntünün önüne geçmek için eleverenlerin işine son vermektir.

zamanla üstlerinden düşük sicil notu almaya başlarlar. mesleki yetkinliğine ve hatta özel yaşamına saldırılarak.• • • • İşverenler ya da yöneticilerin eleverenlere karşı uyguladıkları tipik misilleme ve öç alma yaklaşımlarını bilmekte yarar vardır. ortaya attığı sorunları geri plana itecek hemen her şey kullanılır ve asıl etik sorun gizlenmeye çalışılır. güvenilebilirliğine.Dikkatin eleverenlere çekilmesi : Bu tipik misilleme stratejisinde. . . elevereni “kronik sorunlu bir çalışan” olarak damgalamak üzere kayıtlar oluşturmak için bazen aylar veya yıllar harcarlar. “Beyanat verme yasağı” gerekçesi kullanılarak ve işine son verme tehditleriyle. eleverenin açıklama yapması dolaylı olarak engellenir.Tehditle sessizliğe zorlamak: Bu taktik genellikle. “Bir daha bu şehirde veya sektörde çalışamazsın!” türünde tehditlerle kendini gösterir. Yetersiz veya sorunlu başarımı yansıtan. Eleverenin güdülerine. Bu yaklaşımlar şu şekilde özetlenebilmektedir: .Zayıf bir sicil /geçmiş üretmek: Etik olmayan uygulamaları alışkanlık haline getiren işverenler ya da yöneticiler. Daha önce kusursuz sicil almış olan eleverenler. işveren veya kusurlular eleverenin mesajı yerine kendisini tartışma konusu yapmaya çalışırlar. gerçek veya uydurma olaylar hakkında iç yazışmalar biriktirilmeye başlanır. .

elevereni şikayet ettiği sorunu çözmekle görevlendirmek ama başarılı olması için gerekli yetkileri.Bu yolla.Yalnız bırakmak veya aşağılamak: Bir başka misilleme yaklaşımı. bazen de işine son verme hazırlıklarına dönüşebilir. kaynakları ve desteği ona vermemek şeklinde olmaktadır. başarısızlığına zemin hazırlamaktır. eleverene aşağılayıcı görevlerde verebilirler. eleverenin bazı görevlerinden alınmasıyla. eleverene altından kalkamayacağı görev yükü ve sorumluluklar vererek. elevereni çalışma arkadaşlarından ayırarak bir örnek oluşturmaktadır. Bu tür taktikler. Benzer bir art niyetli yaklaşım da. Ayrıca. işverenler veya yöneticiler.Başarısızlığa zemin hazırlamak: Yaygın uygulanan diğer bir misilleme taktiği ise. . • . • .• .Dava etmek: Etik sorunları eleverenlerin en çok karşılaştıkları misilleme. eleverenin etkili bir ele verme eylemini gerçekleştirmesi için gerekli olan bilgi kaynaklarından da uzaklaştırılması sağlanabilir. sorunu açığa çıkartmak için kullanılan kanıtların “çalındığı” veya “yasal olmayan yollardan elde edildiği” yönünde yapılan suçlamalar ve dava etme tehditleridir.

Kariyeri yok etmek: eleverenlerin “yeniden yapılanma” gibi sözde nedenlerle işten çıkartılması.• . aykırı görevlere verilmesi veya her türlü atanma taleplerinin geri çevrilmesi de yaygın yıldırma taktiklerindendir. diğer işverenleri etkilemek vb. • Ele verme eylemini akıllı ve bilinçli bir şekilde yapabilmek için önerilen 12 hayatta kalma stratejisi ise aşağıda sıralanmıştır [9]: • 1. Bazen. şeklinde) girişimlerde bulunulur. ele verme kararınız hakkında aileniz ve yakın arkadaşlarınızla görüşün. • 2. Yanlış davranış hakkında rahatsız olan başka görgü tanıklarının olup olmadığını öğrenmek için uyanık olun ve onları sakıngan bir şekilde araştırın. işten çıkartılmaları yeterli görülmeyerek. kendi dallarında bir daha çalışma olanağı bulmamaları için (olumsuz referans vermek. . Geriye dönüşü olmayan adımlar atmadan önce.

ilk yetkili makama giderek olayın sistem içinde halledilme şansını araştırın.Göze almaya hazır olduğunuz risklere ve • . Kararınız. kimliğinizi gizlemeden açıklama yapmayı veya anonim kalmayı mı isteyeceğiniz konusunda dikkatlice düşünün. Örneğin.Kanıtlarınızın niteliği ve niceliğine. yetkililere bilgi aktarımının stratejik olarak zamanlamasına dikkat edin. Eğer açıklama yapmaya karar verdiyseniz. Her iki stratejinin de kendine özgü sıkıntıları vardır. • 5. Planlarınızı o şekilde yapın ki ele verdikleriniz sizin eylemlerinize karşı önlem düşünsünler. siz onlarınkine karşı değil. • . • • 4. Resmi olarak fikir ayrılığını açıklamadan önce. • .Toplumun yoğun irdelemesine katlanmaya istekli olup olmadığınıza bağlıdır.• 3. İdareciler ve yardımcı personel ile iyi ilişkilerinizi sürdürün. .

gerekli tüm kanıtları ve dayanakları belirleyin. Yetkin bir avukattan yasal görüşler alabilmek için parasal kaynak ayırın. Herhangi bir yasal işlem durumunda işverenin kayıtlarınıza giriş hakkı olacağını akılda tutarak.• 6. 9. gazeteciler ve eylemciler gibi potansiyel yandaşları araştırın ve belirleyin. kopyalarını alın. güçlendirmek için hayal ürünü unsurlar • • • • • • 11. Ele verme eyleminden önce ve sonra. Kaygılarınıza dikkati çekmeden önce. Suçlamalarınızı ilginçleştirmek veya eklememeye dikkat edin. 10. 12. Yalnızlık döngüsünü kırın. Ele verme girişimlerinizi. 7. Yetkililerle çalışırken eleştirel ve alaycı tavırlar takınmayın [9]. ve . gelişen olayları kayıt edin. işinizle ilgili etkinliklerin ve olayların açık ve doğru kayıtlarını tutmaya çalışın. seçimle göreve gelmiş yetkililer. işverenin değil de yalnızca kendinize ait zaman kaynaklarla yapın. 8.

ödüllendirilmelidirler. Açık kapı politikası adı verilen bu yaklaşım. etik konularda çalışanlara örnek olmalıdırlar. Sorunu Önleyici YaklaĢımlar • • Bir firmada veya kurumda. eleverene karşı “misilleme veya ayrımcılık yapılmayacağı garantisini” de birlikte getirmelidir. kaygılarını iletmek için kolaylık sağlar. 2. Tüm çalışanların. organizasyonda güçlü bir etik kültürü oluşmalıdır. 3. Aslında. kaygılarını dile getirmek için üst düzey yöneticilere anlamlı erişim olanakları olmalıdır. Tüm yöneticiler. Lafta kalmayan erişim olanağı. Bu.• 8.4. gerekirse. Her şeyden önce. • • . öne çıkmayı göze alan çalışanlar. kendi firma veya kurumlarındaki etik davranışı geliştirmek için yaptıkları bu girişimden dolayı. etik sorunların ele verilmesi nedeniyle ortaya çıkabilecek sıkıntıları çözmek için başlıca dört yol vardır [9]: 1. Tüm çalışanların zorunlu bir etik eğitimi alması sağlanmalıdır. her seviyede etik kurallara açık bir bağlılıkla mümkündür. Organizasyonda tüm iletişim hatları açık olmalıdır. en üst düzeydeki yöneticiden en alt kademedeki çalışana kadar. düzeltilmesi gereken bir durum olduğunu düşünen çalışanlara.

Bu olgunluğu göstermek. arada sırada etik olmayan davranışlarda bulunanlar veya bu yönde ayartılanlar olabilir. bir firma/kurum bünyesinde oluşturulan “etik kurul”da görev yapan bireylerin. tüm yanlışlıkların ortadan kaldırılmasına imkan olmadığı gerçeği kabul edilmelidir. geçmişteki ya da mevcut davranışlarının. Yönetim tarafından. etik kurullarının oluşumuna özen gösterilmesi gerekir [9]. Çok güçlü etik kültürüne sahip organizasyonlarda bile. uygulamalarının veya kişisel ilişkilerinin etik açıdan sorunlu olmasının. Bu nedenle. Ayrıca. • • Yukarıda kısaca özetlenen bu tutumlar. ısrarla aksini ileri sürmekten daha akılcıdır. bunun kaçınılmaz olduğunu kabul etmek. böyle bir erdemli davranışta bulunabilmek.• 4. gerektiğinde topluma açık olarak. Ayrıca. Böyle bir durumda. . “hatayı kabul etme istemi” olmalıdır. tüm çalışanların etik davranması ve gerektiğinde de etik sorunları ele verebilmesi için gerekli ortamı sağlayacaktır. kurula baş vurmayı düşünen eleverenleri olumsuz yönde etkileyebileceği unutulmamalıdır. ele verme eyleminin doğru ve nesnel bir şekilde değerlendirilmesi konusunda kuşkuların oluşması kaçınılmazdır. yöneticilik vasıflarından biri olmalıdır.

3. U.Gönül Sezer). http://tr. I. [4] Deniz R.jmo. İpbüker C. ve Göksel Ç. Aralık 2005. www.org/wiki/Etik.tr/derslerimiz/etik/bilg_etik.karto. Ulusal Mühendislik Kongresi. özgür ansiklopedi. Şubat 2007. Mühendislik Etiği. (Çevirenler: Veysel Atayman. Eski Foça-İzmir. Teknoloji. 1. Yönetsel Mesleki ve Örgütsel Etik.. Baskı. Doğa Yayınları. İstanbul.pdf . 2002.edu. 2938. [9] Gerçek H. 20-21 Mayıs 2004.. KAYNAKLAR • • • • • • • • • [1] Aydın İ. U. Basım. [2] Etik.. [8] Onbaşıoğlu S. Basım.wikipedia. Sazak N.• 9... [6] Abdullah H. 1. Etik ve Mühendis Sorumluluğu. . Ayrıntı Yayınları. Elektrik Elektronik Bilgisayar Mühendisliği Mesleğinde Etiksel İsterler.. Pegem A Yayınları. [7] Onbaşıoğlu S.org.tr . Sayı 4. ve Yıldız M.itu. Şubat 2007. Mühendislikte Etik Sorunların Ele Verilmesi. Vikipedi. 2003.. [3] Pieper A. Ankara. www. Şubat 2007.. Madencilik Cilt 44. Nisan 2004. 1999. İstanbul. JDF 262 Mühendislik Etiği (Ders Notları) İTÜ İnşaat Fakültesi Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümü. [5] Mühendislik Eğitimi ve Etik. Etiğe Giriş. P.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful