MÜHENDĠSLĠK ETĠĞĠ DERS NOTLARI

• • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Ġçindekiler 1. ETĠK 2. PRATĠĞĠN BĠLĠMĠ OLARAK ETĠK 2.1. Pratik Felsefenin Alanları 2.2. Kuramsal Felsefenin Disiplinleri 2.3. Etiğin Alt Disiplinleri 2.4. Etiğin Özerkliği 2.5. Uygulamalı Etik 2.6. Ġnsan Pratiğinde Etiğin Önemi 3. ETĠĞĠN TEMEL SORUNLARI 3.1. Mutluluk 3.2. Özgürlük ve Determinasyon 3.3. Ġyi ve Kötü 4. YÖNETĠMDE ETĠK 5. YÖNETĠMDE ETĠK ĠLKELER VE ETĠK DIġI DAVRANIġLAR 5.1. Yönetimde Uyulması Beklenen Etik Ġlkeler 5.2. Yönetimde Etik DıĢı DavranıĢlar 6. ETĠK EĞĠTĠMĠ 7. MÜHENDĠSLĠK ETĠĞĠ 7.1. Mühendislik Etiği ve Etiğin Farklı Boyutları 7.2. Etik Teorileri 7.3. Etik ve Kurumlar 7.4. Etik ve KüreselleĢme 7.5. Mühendislikte Dürüstlük 7.6. Mühendislik Sorumluluğu 7.7. Ürün Sorumluluğu 7.8. Mühendislikte Bilgilenerek Kabul Etme 7.9. AnlaĢmazlıkların Çözümüne Etik YaklaĢımlar 7.10.GörüĢme Stratejileri 7.11.Mühendislik, "ÖTEKĠ" ve SONUÇ 8. MÜHENDĠSLĠKTE ETĠK SORUNLARIN ELE VERĠLEMESĠ 8.1.Etik Sorunların Ele verilmesi 8.2.Gerekli KoĢullar 8.3.Eleverenlerin KarĢılaĢtığı Sıkıntılar ve Önlemler 8.4.Sorunu Önleyici YaklaĢımlar 9. KAYNAKLAR

• 1. ETĠK • Etik, ahlaki davranış, eylem ve yargıları ilgilendiren bir konu olarak felsefe ve bilimin önemli bir parçası ve sistematik bir çalışma alanı olmuştur. Ahlak, yanlış-doğru, iyi-kötü, erdem ve kusur ile davranışları ve davranışların sonuçlarını değerlendirme ile ilgilidir. Ahlak felsefesi ya da etik, ahlakı konu edinen felsefe dalıdır. Kullanılan ahlak terimlerini ve ahlaki yargıların statüsünü analiz eden etik, takınılan ahlaki tutumların ardında yatan yargıları ele alır [1].

etiğin ne gibi bir işlevi olabilir diye düşünülebilir. örgütlerin ve toplumun görüş birliğine varma sürecidir [1]. Ancak yasal düzenlemeler genellikle etik tartışmalardan sonra gerçekleşir. Etik ilkeler. Oysa yasalar ve etik kuralların alanları birbiriden ayrıdır. toplumun bakış açısını da dikkate alarak bireylerin uygun ve uygun olmayan davranışlarını belirler.• Bireylerin doğru ve yanlış ya da iyi ve kötü davranışlarının ölçütleri ve kötü-yanlış davranışlarının cezalandırılması yasalara göre belirlenir. yıllarca süren bir gelişmenin sonucunda ortaya çıkarlar. Bu noktada. eğer yasalar düzenleme ve yaptırımları koymuşsa. uygun bir davranış biçimi üzerinde bireylerin. . Etik. Etik tartışmaların evrimleşerek yasalaşması.

Etik batı geleneğinde zaman zaman ahlak felsefesi olarak da anılmıştır [1]. Ancak Ethos‟tan türetilen ethics kavramı. ahlak kurallarının ve değerlerinin incelenmesi sonucu ortaya çıkmaktadır. toplumda yaygın olan ahlak kurallarından daha özel ve felsefidir. ideal ve soyut olana işaret ederek. . Ayrıca Türkçe‟de etik kelimesi ahlak kelimesi ile eş anlamlı olarak da kullanılmaktadır [2]. Bu anlamda etik. Türkçe ahlak bilimi olarak da anıldığı olmuştur. Yanlışı doğrudan ayırabilme amacıyla ahlak kavramının doğasını anlamaya çalışır.• Etik terimi Yunanca ethos yani karakter sözcüğünden türetilmiştir.

toplumsal yaşamın normları ve değerleri.• Etik. insanların bir arada yaşayabilmelerinin gerekleri. insanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan değerleri. Dolayısıyla ahlak ve etik birbirinden farklı kavramlardır. normları. Basit bir anlatımla etik. doğru ve yanlış ölçütleridir. bireysel yaşamın amacı ve anlamı üstüne görüşleri dile getirir [1]. Etik ile ahlakın özdeş olmamasının nedeni. doğru-yanlış ya da iyi-kötü gibi ahlaksal açıdan araştıran bir felsefe disiplinidir. kökeni ve toplumsal yaşamdaki işlevinin yanı sıra. . kuralları. ahlakın özü. Etik kuramlar. etiğin ahlak felsefesi olması. ahlakın ise etiğin araştırma konusu olmasındandır. kişilerle toplum arasındaki ilişkiler.

Bu dönemlerde ortaya çıkan felsefi etik anlayışları. Dinler tarihi. Buna karşın geçmişten günümüze bir çok etik tanımı yapılmıştır. Antik Çağ Çin felsefesinde ve yine Antik Yunan felsefesinde rastlanır. • Felsefi etik anlayışına. • Etik kavramını tanımlamak kolay değildir. felsefe tarihi ile antropolojik ve arkeolojik bulgular bunu kanıtlar niteliktedir [2].• Her ne kadar etik anlayışının tam olarak ne zaman başladığı bilinmese de. . Bunlardan önemli görülenler aşağıda özetlenmiştir. dünyanın farklı yerlerinde birçok farklı topluluklarda çok eski çağlardan beri etik anlayışının var olduğu bilinmektedir. ortaya çıktıkları çağ ve bölgenin kültür ve toplumsal yapısıyla yakından ilişkilidir.

dinginlik ise mutluluğu ve insanın temel hedefi mutluluktur [2].• Demokritos‟un (İ. .Ö. materyalist etik anlayışında ölçülü olmak huzur ve dinginliği getirir. 460-370) etik görüşü doğa felsefesine dayanır.

• Sofistler: M. yüzyılda ortaya çıkmış. madde veya maddenin hareketleri ile değişimleri haricinde hiç bir şeyin var olmadığına dair felsefi teori ve inanç sistemidir.• Materyalist : Maddecilik veya materyalizm. . 5. maddi varlıklara ve fiziksel rahatlığa ruhani değerlerden daha fazla önem verme anlamında kullanılır [2]. Bu görüşü benimseyene maddeci veya materyalist denir. şehirlerde dolaşarak insanlara eğitim veren.Ö. insan felsefesi olarak adlandırılan felsefenin kurucuları olan filozofları ifade etmek için kullanılır [2]. Popüler kültürde.

Bu da sofistlerin etik düşüncesini önemli kılar. Sofistlerin etik yaklaşımını önemli kılan bir başka nokta da. Sofistlerin etik anlayışlarını özgür yurttaşlarla sınırlamayıp genelleştirmeleri. Etikte görecelilik ve öznelliği savunan ilk düşünce Sofistlerindir. genel anlamda kabul görebilecek. Her şeyin ölçüsü kişiye bağlı olduğu gibi. etiğin ölçüsü de kişiye bağlıdır. onlar etik açısından gelişemeyecek insanlardır [2]. kölelerin de erdem sahibi olabileceğini belirtmeleriydi. Oysa Demokritos‟un ve daha sonraki bir çok ünlü Yunan filozofunun etik görüşlerinde kölelere yer verilmemiştir. doğru olabilecek hiçbir ölçü yoktur. .• Sofistler ise daha farklı ve göreli bir etik anlayışını benimsemişlerdir.

Yunan felsefesinin kurucularındandır).Ö. Sokrates‟in etik düşüncesi bilgiye dayalı etik düşüncelerinin ilk örneklerindendir [2]. 470-399. erdemin ve bilginin kaynağının kişinin içinde bulunabileceğini öne sürmüştür Burada bilgi erdemdi. etik açısından üstün olmak bilgiye dayalıydı.• Sokrates ( M. . Sofistlerin göreceliliğine karşı çıkmış.

. Bu nedenle bu toplumsal etikte.Ö. köle olmayan özgür yurttaşlara yöneliktir. Ona göre toplumun çoğunu oluşturan kitle ahlaklı olma. erdem edinme gibi yeteneklerden yoksundu. sınıflar arasında bir ahlaksal bağ olduğu söylenemez [2] .• Platon (M. Antik Yunan filozofu) etik sorunlarını devlet ve toplum kavramlarıyla birlikte ele almıştır. Platon‟un etik anlayışı da çoğu Yunan filozofu gibi soylulara. bireysel etikten ziyade toplumsal etik üzerine yoğunlaşmıştır. 427-347.

Aslında Aristoteles‟de kölelerin diğer vatandaşlarla bir tutulamayacağı fikrindeydi ve ona göre köleler birer cansız nesneden farksızdılar. erdemli olan durumdur[2]. vasatı.Ö. 384-322. İnsan varlığının toplumsal oluşunun kabulü açısından bu ilk adımdı. sosyal insandır. Özünde erdem sahibi olabilme yetisine sahip insan. vasat olursa ideal etik seviyesine ulaşır. Aristoteles‟in etik anlayışındaki en önemli noktalardan biri onun zoon politikon kavramıdır. . erdemdir.• Aristoteles‟in (M. Antik Yunan filozofu) etik anlayışı da yine yoğun toplumsal unsurlar barındırmış. İki uç kötü davranışın ortası. Zoon politikon özgür insandır. Örneğin kendini çok küçük görme ile kendini çok büyük görme arasındaki orta nokta. dönemin tarihsel ve toplumsal gelişmelerinden de büyük oranda etkilenmiştir.

. aklının yardımıyla bu esaretten kurtulabilir.• Doğu felsefelerindeki erdem ve ahlak anlayışına benzer unsurlar taşıyan bir etik anlayışı da ünlü filozof Spinoza (1632-1677) tarafından ortaya atılmıştır. Bu anlayışta kişi doğal durumunda tutkularının esiridir. Bu sebeple akli davranmak ile ahlaki davranmak aslında aynıdır [2].

Alman filozofu) ise etiği davranış. algılanabilir ve denenebilir olay ve nesne demektir) ötesindeki düzlemde tanımlar [2].• Kant ( 1724-1804. eylem ve tutkuların bulunduğu düzlemde değil fenomenlerin (fenomen: felsefe de somut. .

Daha geniş bir bakış açısı ile bütün etkinlik ve amaçların yerli yerine konulması. neyin isteneceği ya da istenemeyeceğinin neye sahip olunacağı ya da olunamayacağının bilinmesidir [1]. .• Etik her şeyden önce istenilecek bir yaşamın araştırılması ve anlaşılmasıdır. neyin yapılacağı ya da yapılamayacağının.

. ama bu kuramı öncelikle bilgi adına değil. siyaset ve hukuk felsefesini de kapsayan pratik felsefenin klasik alanlarından biridir. 2. bir ahlaki eylem kuramıdır. Ancak burada insan pratiğinin bütünü değil.• 2. salt ahlaki eylemler olarak tanımlanan özel bir eylemler sınıfı etiğin alanına girer.1. bir pratik felsefesi ya da pratik bilimidir. PRATĠĞĠN BĠLĠMĠ OLARAK ETĠK • Pratik ile ilişkisi bakımından etik. Pratik Felsefenin Alanları • Pratik niyet ve hedeflere yönelik bir kuram olarak etik. O halde etik. eylem adına geliştirir ve bu da etiğin bir başka özelliğidir.

Demokrasi ilkesi üzerine kurulu bir siyaset. Siyaset • Etik insan pratiğinin ahlaki boyutunu. Görüldüğü gibi bir pratik siyasal kuram.• 1. siyaset ise onun siyasi boyutunu yansıtır. çünkü ahlaki normların yönelttiği talepler sadece özel eylem alanıyla sınırlı olmayıp. insancıllığı açısından da meşru ve haklı kılmak gibi bir ahlaki talebi yerine getirir. etik öncüller olmadan bir fayda sağlayamaz. kamusal irade oluşturma süreçleri için de bağlayıcıdır [3]. kendini yine ahlaki temel değerlere karşı yükümlü görür ve bu nedenle de amaçlarını yalnızca siyasal etkisi açısından değil. .

Demek ki ahlakın normları genellikle yazılmamış yasa anlamına gelirken. felsefenin pratiğe yönelik alanlarından biridir. bir yandan da hukuk ve anayasaya bağlanmıştır. onlarla sıkı ilişki içinde olan hukuksal yanıyla ilgilenir. Siyasal eylem. yazılı olan ve yaptırımlarıyla birlikte dile getirilmiş kurallardır [3]. hukuk normları yasalara bağlanmış. bu normları benimsemesiyle etik temellerine kavuşur. Hukuk düzeninin normları. ahlak normlarından farklı olarak. aykırı eylemler karşısında cezai yaptırımlarla tehdit eden yasalar olarak ortaya konur. ama etik ve siyasetten farklı olarak pratiğin ahlaki ve siyasal boyutuyla değil. Hukuk Felsefesi • Hukuk felsefesi ya da felsefi hukuk öğretisi de.• 2. . hukuk normları da siyasal düzeyde hem belirlenir hem de işler hale getirilir ve insanın ahlaki kişi olarak. bir yandan özgürlük ilkesine.

dava edilebilirlik özelliği gösterir: mahkemede bilerek yanlış ifade verme. gibi [3]. . hoş görmeme ve hor görme ahlakdışı davranışı cezalandırmak için çok önemli olabilir.• Örneğin ayıplama. ahlaki normun ihlali aynı zamanda hukuksal bir yasanın ya da normun zedelenmesine yol açıyorsa. ne var ki. Ancak hukuk normlarından farklı olarak ahlaki normlar çiğnendiklerinde dava edilemezler. bir sözleşmede sahtecilik yapılması vb.

Bundan dolayı etik.• • 2. Kuramsalın buradaki anlamı şudur: Bu disiplinlerin ağırlık noktasını bilgi oluşturur. Üçüncü olarak. normatif felsefe disiplinleri içinde en temel olanıdır. özellikle de antropoloji. Kuramsal Felsefenin Disiplinleri Etik. Bu yönüyle de etik. kuramsal felsefeyle. normatif yasaların yapılandırılması için hangi akıl araçlarından yararlanabileceğini bilmesi gerekir. pratik felsefenin temel alanı olarak. siyaset ve hukuk felsefesiyle sıkı bir iliĢki içindedir. bunun için ise mantığa yönelir [3]. ahlak ilkesi aracılığıyla. tartışmaya değer her kuramın karşılaşacağı bilimsel talepleri de karşılaması gerekir. Ancak insan pratiği bağlamında ahlak ve ahlakilik ilişkisini yeterli derecede kurabilmek için etik. metafizik ve mantıkla da iliĢki içindedir. eylem değil. nasıl bir dünya görüşüne sahip olduğunu bilmek zorundadır. Bu nedenle etik antropolojiye yönelir. . normlarının haklılığını ve meĢruiyetini eleĢtirel olarak sorguladığı.2. Ayrıca etiğin. ahlaki talebin adresi olarak insanın kim olduğunu ya da ne olduğunu bilme zorundadır. Ayrıca insanın “bütün bir olma durumu” içinde nasıl bir rol oynadığını. Bu bağlamda da metafiziğe yönelir.

• 1. Antropoloji • Felsefi antropoloji insan özünün ne olduğu sorusuyla uğraşır. . değişmez karakteristik özellikleri felsefi antropolojinin dayanağını ve çıkış noktasını belirler. antropoloji bu dayanakları yönüyle her zaman insanı açıklayan bir doğa felsefesidir [3]. İnsan varlığının bütün tarihsel dönüşümlerinin önünde yer alan doğal.

Klasik metafizik sistemler. Metafizik • Antropoloji insanın özü üzerinde düşünürken.olan” ın “olma – durumu”nun üzerinde düşünür ve aynı zamanda “salt olma” durumunun ilkeleri üzerine kafa yorar. Bu insan “olma-durumu”na ilişkin antropolojik sorunun kapsamının büyük ölçüde geliştirilmesi anlamına gelir. Etik böyle bir çizgide. klasik metafizik “var olmakta . insanın ve onun Tanrısal faaliyete benzer pratiğinin de yer aldığı bütüncül geçekliğin spekülatif anlam tasarımlarıdır.• 2. . metafiziğin bir parçasına dönüşüp bağımsız bir disiplin olma özelliğini yitirir [3].

tutarlı. Bir diğer deyişle. yargılar vb. maddi disiplinlerdeki önermeleri yargı ve argümantasyon yapıları açısından sınayıp değerlendiren ve bundan dolayı doğru (kendi içinde mantıklı. Mantık. her bilim için biçimsel araçları hazır kılan disiplindir ve bu araçlar sayesinde bilimsel önermeler isteğe bağlı ya da keyfi olmayan. mantık bunlardan farklı formel bir bilimdir. tezler. mantığın araçlarıyla önermeler. doğru ve bilimsel olarak dile getirilebilir. çelişkisiz) ya da yanlış olan bilginin biçimini araştıran biçimsel bir bilimdir. sistematik argümanlar halinde formüle edilebilir. .• 3. Dolayısıyla mantık. tersine tutarlı. Mantıkta ne belirli nesneler ne de nesne olma özellikleri söz konudur. Mantık • Antropoloji ve metafizik insanın özünü ya da “olma” durumunda olanın ilkelerini ele alan ve bilginin belli konuları ya da nesne alanları üzerine önermeler kurduğu ölçüde maddi temelli birer disiplin oldukları halde. yani bilginin ne olası ve ne de gerçek nesneleri araştırılır. cümleler.

yöntemsel olarak nasıl kazanıldıkları ve bu ifadelerin argümanlarla nasıl kanıtlandığı açısından araştırır. İkincisi. ihanet edilemeyecek temel bir etik ilkedir.Arkadaşına haksızlık ettin. .Oğlum sana karşı ne yapmış olursa olsun gene de ona bir şans tanı.Ahlaki yargılar bir gerçeği öne sürmez. kendi önermelerinin doğruluklarını kontrol etmek için mantığa ihtiyaç duyar.• • • • • • • • • Etik açısından mantık iki nedenle önemlidir. .Bastonlu yaşlı adama yerini ver! “Etiksel mantık” olarak etiğin görevi burada. . esas olarak yöntem eleştirisidir. etik. etik gerçekleşmiş ya da henüz planlanan eylemler hakkındaki ahlaki yargılarla ilişkilidir. aksine belli bir eylemi yasaklar ya da ona izin verir [3]. Mantığın ürettiği ifadeleri. Örneğin.Özgürlük. . dolayısıyla doğru olma yeteneği taşıyorlar mı. . göstermesi gereken budur. Mantıksal ölçütlere uyuyorlar mı. böyle yargıların karakteristik özelliklerini açıklamaktır. Örneğin. Birincisi. . Bir “etik mantığı”nın görevi.

tek başlarına etikle ilintili olmayan. ancak konusunun ya da konusu hakkındaki bilginin etik açıdan önemli yanlarını aydınlatmaya yarayan diğer kuramsal ve pratik felsefe disiplinlerinin bilgilerine başvurur [3]. felsefe içinde bağımsız bir disiplindir. .• 2.3. Etiğin Alt Disiplinleri • İnsan pratiği bağlamında ahlak ve ahlakilik ilişkisi üzerinde düşünen etik. Bununla birlikte etik.

hedeflenen amaca gerçekten de ulaşmaya en uygun olan tekil eylemlere yönelir. istenilen başarıya götürüyorsa o zaman iyidir. birini öldürmek için iyi bir araçtır. mevcut araçları değerlendirip vereceği sonuçlar bakımından en iyi aracı seçen akıldır. öte yandan suya düşen ve yüzme bilmeyen birini boğulmaktan kurtaracak bir tekne de iyi bir araçtır [3]. Pragmatik düşünceler. yani hedeflenen amaca ulaşılmasını sağlamak için. bir pratiğin ahlakiliği olarak kavradığı niteliğine değil. yapıp etme. araçsal akıldır. istenene. Örneğin arsenik. Hedef ve amacın ahlaki olup olmadığı. Pragmatik akıl. etik alanındaki anlamıyla doğru eylem öğretisidir (Yunanca Pragma: Eylem. eylemin niteliğini etkilemez. .• 1. Pragmatik • Pragmatik. etiğin. faaliyet). • Pragmatik açıdan bakıldığında bir eylem.

sistemler hakkında konuşur. Örneğin. Etik için önemli olan dört farklı ifade boyutunu ve mantıksal-kuramsal düşünme düzeyini birbirinden ayırt ederek aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür. tekil ya da genel buyrukları ve değer yargılarını. Değerlendirme yapmayan ya da normatif talepler içermeyen. Meta-etik • • • • • • Etik üzerinde düşünmeyi eleştirel maksatlarla etiğin talepleri ve sınırları açısından inceleyen düşünce meta-etiktir. günlük yaşam pratiğinde genel bağlayıcılık talebiyle ortaya çıktıkları ve belirli bir eyleme çağırdıkları şekilleriyle içerir. . Bunlar. kuramlar. etik de meta-etiğin konusudur. eleştirel olarak kendi çözümlemesini yöntemsel-sistematik açıdan sorguladığında ve ilkelerinin doğruluğundan emin olduğunda meta-etik olur [3]. Etik. .• 2. ama değer ve normlar hakkında bir şeyler öne süren önermelerin gündeme geldiği yerde meta-ahlaki önermeler söz konusudur. etiğin inceleme konusu ise.Ahlaki önermeler normatif (değerlendirici) önermelerdir.Kötü sonuçlara yol açmaması için şimdi doğruyu söylemen gerekir. Meta-etik önermeler ise meta-ahlaki önermelerden farklı olarak ahlak ve onunla bağlantılı konular hakkında herhangi bir iddiada bulunmayıp etik (bilimsel) cümleler. Diğer deyişle nasıl ahlak. .

Bu önermeler gerçek ahlaki ya da ahlaki açıdan önemli davranış biçimlerini. • • • . dolayısıyla da genel olarak kişiyi herhangi bir eyleme girişmeden önce eleştirel bilinç ve irade oluşturmaya zorlayan ikinci dereceden normatif önermelerdir. Meta-etik önermeler. yararlılık ilkesinin ahlakın ölçütü olduğunu ileri sürmektedir. kişisel ahlaki yargıdan kaçınarak betimler. yüzülen kafa derisi. betimleyici önermelerdir. Bunlar aracılığıyla kişi bir eyleme çağrılamaz. ondan şöyle ya da böyle bir eylem talep edilemez. ikinci dereceden betimleyici önermelerdir. çözümler. etik kuramlar ve sistemler betimlenir çözümlenir. Örneğin. Örneğin. Her zaman ve her yerde. Etik önermeler. doğrudan bir eylem talebinde bulunmayıp eylemlerin ahlakiliğini değerlendirme ölçütüne yönelen. • • • . bir eylemin olası sonuçları içinden mümkün en çok yararı niceliksel yönden kesin olarak sağlamak istediği yerde zorluklarla karşılaşmaktadır [3]. yeniden kurulur ve bilimsel açıdan eleştirel olarak değerlendirilir. yeniden kurar ve açıklar. Bunlar aracılığıyla eylem ve davranışlar değil. Örneğin. özgürlüğün özgürlük adına gerçekleştirilmesi gerekir.Meta-ahlaki önermeler. ama muhatapların hepsine. Kızılderililerde.• . kahramanlık ve zafer simgesidir.Doğrunun işi rast gider. Faydacı etik.

bu kuramsal felsefe alanları karşısında. evrende insanın konumunun ne olduğu sorunsalını. Etiğin Özerkliği Etik. felsefenin pratik bir disiplini olarak diğer pratik ve kuramsal disiplinlerle yakın bir ilişki içindedir. Siyasi ve hukuki taleplerin insan eylemini ne kadar belirleyici ve bağlayıcı olduğunu . • • . metafizik ve mantığın salt kuramsal bilgilerini. Etik. antropolojinin. pratik felsefenin tüm diğer alanlarının temel bilimidir. Etik. siyaset ve hukuk felsefesinin konusu olan insan pratiğini felsefe ve hukukla paylaşır. insan bilgisinin (özellikle de ahlaki bilginin) biçimsel yapıları sorununu ve bilimsel argümantasyonu paylaşır.ahlakilik ilkesinin kayıtsız şartsız geçerli olma talepleri açısındanölçtüğü için de etik. ama ahlakla ahlakilik ilişkisi üzerinde gerek kavramsal gerekse kategorik olarak akıl yürüten tek bilim olduğundan.• • 2. Etik antropolojiyle. ahlakilik ilkesi açısından insan eyleminin anlamı üzerine yansıtarak özerkliğini korur [3]. kendine özgü.4. metafizikle. insana duyulan merak ve ilgiyi. mantıkla. özerk bir bilimdir.

uygulamalı bir bilim olarak da yapılabilir. çatışmaya dönmesini önlemenin tek yolu. Genel etik ilkelerinin belirli yaşam ve eylem alanlarına uygulanmasıyla özel somut bir etik olur. yeniden seçilebilmek için oylarını. işin sonunda fiziksel mücadeleye. bürokratlar. Politik kararların ve uygulamaların haklı ve adil olup olmadığına ilişkin etik yargılar. Politikada Etik • • Politikanın en önemli sorunlarından birisi “bölüşüm” dür.5. baskı ve çıkar grupları ise devletten elde edecekleri kazanç ya da rantları maksimize etmeye çalışırlar. Uygulamalı Etik • Etik sadece özerk (kuramsal) bir bilim olarak değil. 1. politikada etiğin en temel öğelerinden biridir [1]. bu kararların çok sağlam bir haklılık zeminine oturtulması olabilir. Bireylerin yaşamsal çıkarları ile böylesine doğrudan ilgili kararlar verilirken. çıkar çatışmaları ile dolu olmasıdır. makam.b. kimin neyi. olanakları koruyabilmek için bütçeyi. Bu durumda. insanların yaşamsal çıkarları hakkında kararlar veren bireylerdir. Politikacılar. Politika. ne zaman ve nasıl alacağına veya alamayacağına ilişkin kararlar bütünüdür. siyasal partiler. prestij v. Politik ortamda seçmenler. .• 2. nerede. politikanın en temel özelliklerinden birisi. kamusal mal ya da hizmetlerden elde edecekleri faydayı.

toplumun bireylerine adalet dağıtan. Toplum düzenini ve adaletin işlemesini sağlama görevlerini üstlenen bir sistem olan hukukta etik. üzerinde ciddiyetle durulması gereken bir konudur [1]. En genel anlamıyla hukuk. Hukukta Etik • Hukuk.• 2. toplumu düzenleyen ve kamu gücü ile desteklenen kuralların bütünüdür. Hukuk düzeninin amacı. . yasaların uygulanması sürecinde ortaya çıkan haksızlıkları düzeltme işlevini yüklenen ve bağımsız olarak işlemesi gereken bir sistemdir. toplumda düzen sağlamaktır.

din. cinsiyet. Eğitimin amaçları kadar. kişilerin eşitliğinin kabul edilmesini ve kaynakların adil olarak dağıtılmasını içerir [1]. yönetici ve öğretmenlerin davranışları ile yansımaktadır. farklı kültürlere ve düşüncelere karşı hoşgörüyü. Okullar. öğrencileri başarısızlığa iten uygulamalar ve eğitim standartlarının düşürülmesi ile eğitimde reform hareketleri olarak sunan politikaların. topluma ve yeni kuşaklara verdiği zararlar da ciddi etik tartışmalarını gerektirmektedir . bu amaçlara ulaşmada izlenecek yöntemlerin belirlenmesi de etik tartışmaları gerekli kılmaktadır. ırk. öğrencilerin mutlu. Etik ilkeler. demokratik bir toplumun değerleri ile bütünleşmeli ve evrensel etik ilkeler tarafından yönlendirilmelidir. Eğitimde Etik Eğitim bir haktır ve hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz.• • 3. felsefi düşünce. Okul yöneticisinin eylemleri. herkese potansiyel gücünü optimum düzeyde üretime dönüştürecek nitelik ve nicelikte bir eğitim verilmesidir. Eğitim kurumları dil. zihin ve beden özrü farkı gözetilmeksizin herkese açıktır. Her öğrencinin öğrenebilmesi için çalışmaktan çok. Eğitimde fırsat eşitliği. sağlıklı ve özgür biçimde yaşayarak kendilerini gerçekleştirdiği yerler olmalıdır. Eğitim yönetiminde etik ilkeler. toplumun bütün üyelerine saygılı olmayı. • .

bu durumda hastalardır ve onlara yapılması gereken yardım esas olarak tıbbidir. yardıma muhtaç olanlara gerektiği şekilde yardım etme biçimindeki genel normun somutlaştırılması olarak görür. hastaya zarar vermeden ya da hastanın iradesine karşı bir davranışa girmeden. • . doktorun kendisine insancıl davranmasını ve kendisiyle ilgilenmesini beklemek gibi haklı bir talebi olan bir insan olarak saygı duymakla da yükümlüdür doktor. Tıbbi Etik Tıp alanında hekimlerin tutum ve davranışlarını etik yönden belirleyen alan “Deontoloji”dir. Bitkisel yaşam. Tıbbi etiğin önemli sorunları olarak bugün öncelikle tartışılan konulardan bazıları şunlardır: Ötanazi. Eski Yunanca‟dan gelen bu sözcük “yükümlülük bilgisi” anlamına gelmektedir [1]. doktorun faaliyetlerini. Bilgilendirme yükümlülüğü vb. Yani doktorun öncelikli ödevi. Organ nakli. [3].• • 4. Yardıma gereksinim duyanlar. Bunun dışında Dünya Sağlık Örgütü‟nün 1948 Cenova bildirisinde yeniden kaleme alınan ve bugün de hala geçerli olan Hipokrat Yeminine göre de doktorlar hastalarına salt onarılacak bir teknik nesne gibi davranmamakla yükümlüdür. onun sağlığını korumak ve hastanın yeniden sağlığına kavuşması için gerekli araç ve yollara başvurmaktır. hastaya. Yapay yoldan insan yaşamı üretme. İnsan üzerinde deneyler. Tıp ya da doktorluk etiği.

gerek insan hayatının gerekse de insanın özgürlük ve onurunun. bilimsel araştırmalarda. • Biyoetik. özellikle gen teknolojileri aracılığıyla gündeme gelmiştir. günümüzde giderek endişeyle karşılanır olmuştur. genelin çıkarını dikkate alarak teknolojik müdahalenin sınırlarının çizilmesi şarttır. Biyoetik. İnsan. bu ilkenin zedelenmesi ancak müdahaleye muhatap olacak yurttaşların rıza göstermesi şartıyla mümkündür [3]. doğada var olan tüm organizmaların hayatıdır. hayvan ve bitkilerin daha iyi bir yaşama kalitesine ulaşmaları için kalıtımın özünü iyileştirmek amacıyla geliştirilen gen teknolojileri. sonuçları tahmin edilemeyen modern teknolojiler nedeniyle tehlike altına girdiği her yerde gereklidir. . sadece tıp etiğinin ana konusu olan insan hayatı değil.• 5. Teknoloji sayesinde yapılabilir ve mümkün olanın peşine çılgınca takılıp sorumsuzca davranmak yerine. Biyoetik • Biyoetiğin konusu hayattır. Çünkü kötüye kullanılma ya da önceden görülemeyen zararlara yol açabilme olasılıkları nedeniyle tehlikeli olmaları söz konusudur.

aynı zamanda hepsinin olabildiğince mutlu olmasına ve refaha ulaşmasına katkıda bulunacak bir davranışı öngörmektedir. aile.• • • 6. • . İnsan. iktidar hırsı. kıskançlık. toplum. devlet vb. bir ölçüde bireysel etiği tanımlayan karşı parçadır. Sosyal Etik Tek tek kişilerin. nefret ve benzer doğal eğilimlere ve mizaca karşı sosyal etik. adalet ve insan onuru) türemiş olup. eşitlik. içinde yaşadıkları topluluğa karşı sahip oldukları hakları ve yükümlülükleri vurgulayan sosyal etik. özünde koşulsuz. toplumun üyelerinin sadece fiziksel olarak yaşayabilmelerine değil. saygı ve barışı gündeme getirir [3]. ihtiyaçlarını gidermek için diğer insanların yardımına ve onlar tarafından kabul edilmeye muhtaç bir sosyal varlık olduğundan. merhameti.). Düzen ilkeleri ise temel etik ilkelerden (özgürlük. Bencillik. toplumsallaşma sürecini sadece doğal bir gelişme olarak değil. insanların birlikte yaşamalarından ve eylemlerinden belli biçimler ortaya çıkıp kurumsallaşmıştır (evlilik. hoşgörüyü. mutlak bir talebe cevap verebilen ahlaki bir gelişme olarak da gerçekleştirebilmek üzere başkalarını sevmeyi.

Ekonomik ve etik değer kuramları • .Ekonomik iktidar ve gücün sınırlandırılma imkanları • . yararlılık artırımı.Özgürleşimci sosyal politikalar [3]. .Ekonomik ve ahlaki yetkinlik • .rasyonel ve teknokratik faaliyetlerin meşruluğu • . Ġktisat Etiği • Ekonomi etiği ya da iktisat etiği sosyal etiğin bir alt alanını oluşturur ve iyi bir hayatın etik ilkelerini verimlilik. • Bugün ekonomi etiği içinde şu özel konular tartışılmaktadır: • .Serbest pazar ekonomisi içinde etik yükümlülükler • .Amaç.Ekonomik ve etik mal üretme öğretisi • .• 7. değer yükseltme gibi iktisadi eylemin talepleriyle birleştirmeye çalışır.

kurum ya da topluluktan geniş kitlelere aktarırlar. Kitle ĠletiĢiminde Etik • Basın ve yayın organları genel olarak kitle iletişim araçları olarak adlandırılabilir. . Örneğin. bir kişi.• 8.b. Bu araçlar bir iletiyi. • Doğruluk • Tekzip ya da yanıt verme olanağı • Ayrımcılık • Gizlilik • Gerçek dışı yansıtma ya da kötü temsil etme v. Toplumda önemli işlevleri yerine getirmesi beklenen kitle iletişim araçları ile ilgili meslekleri yerine getiren iş görenlerin bazı mesleki etik ilkelerine uygun davranması gerekmektedir. [1].

meslek ahlakı dikte eder. her özgürlük gibi sorumluluk gerektirir ve bundan dolayı da bu özgürlüğü kullanana. bilim insanının bilim yaparken uyacağı ahlaki talepleri yansıtır. doğruyu aramak ve bulmak için uluslar arası geçerli standartlara uygun bilimsel çalışma yöntemi izlenmesi şarttır. Bilim Etiği Bilim etiği. Bilim adamının sorumluluğu hem içe hem de dışa karşıdır. Bilim adamının topluma karşı. kötü niyetli kullanıma karşı uyarmak. her çeşit bilimsel araştırma ve deneye izin verileceği anlamına gelmez. İçe karşı sorumluluğunu. Bilim özgürlüğü. Gerçeği. haklı ve meşru kılma yükümlülüğü getirir. zararlı olabileceği tahmin edilen ya da beklenen getirisiyle mantıklı bir ilişkisi olmayacak sonuçlara götürebilecek araştırmalardan vazgeçmek gibi davranış ve tutumlar yer alır [3]. yani dışa yönelik sorumluluğu içinde ise projelerin potansiyel riskleri üzerine dikkati çekmek. Bilim adamına tanınan serbest araştırma ve öğretim/öğrenme hakkı. Öte yandan rüşvet kabul etmemek. • . kendisi ile arasına eleştirel mesafe koymak. yani araştırdıklarının hakiki durumlarının ne olduğunu ortaya çıkarmakla yükümlüdür. kesinlik ve güvenilirlik gibi centilmenlik ve dürüstlük ilkelerini uygulamak bilim adamının ahlakını oluşturan tavır ve tutumlardır.• • 9.

. doğaya bakışı değiştirmeyi gerekli kılmaktadır. “çevreye karşı yeni bir ahlaki sorumluluk etiği” özellikle kaçınılmaz olmuştur.• 10. Ekoloji Etiği • İnsan. dünyayı sürekli ve düzenli biçimde sömürdükten ve bunun zararlı sonuçları zaman içinde artık görmezlikten gelinemeyecek boyutlara ulaştıktan sonra. Böyle bir çevre etiği. Ekoloji etiği bu açıdan esas olarak geleceğin etiğidir [3]. bugün yaşayan canlı varlıklar bir ekosistem olarak yerküreyle ilişkileri açısından yükümlülükler altına girmektedir. • İnsan dışındaki doğanın ve insana özgü doğanın birbirine sıkı sıkıya bağlı olması nedeniyle. Bu yükümlülükler sonraki kuşakları da içeren bir dayanışma topluluğunun bağrından türemektedir.

“haklı” amaçları gerçekleştirmenin aracı olarak gösterilmek istenen silahı ve savaşı yasaklar [3]. Bütün inanlar için küresel ölçekte bağlayıcı olan insan haklarında ifadesini bulduğu biçimiyle. . Ancak barış etiği aslında. insanların birbirleriyle de barış içinde (dünya barışı) yaşamasını hedeflemişlerdir. BarıĢ Etiği • Barış etiği çoğu kez ekolojik etik kapsamında görülmektedir. bütün insanlığı bir dayanışma topluluğu olarak kavrayan adalet anlayışı.• 11. temel ilkesi adalet olan siyasal etiğin kapsamı içinde yer alır. Bilindiği gibi çevreciler ve Yeşiller sadece doğayla barışı değil.

rekor ve sporla ilişkili büyük maddi kazançlar getirebilmektedir. Sporda etik dışı davranışların temel nedeni olarak. davranışların etik açıdan kontrolünü ortadan kaldırmaktadır [1]. yarışma ve mücadele anlayışıyla yapılan fiziksel etkinliktir. Çünkü spor karşılaşmaları belirli kurallara bağlanmıştır. Galibiyet sporcuya aşırı övgü. bir çok sporcu ve spor kuruluşları şike yapmakta bir sakınca görmemektedirler. şöhret. fizik kondisyonu iyileştirmeyi amaçlayan. . Bununla birlikte. spor dünyasında ahlaki değerlerin yerini parasal değerlerin alması gösterilmektedir. Sporcular yarışmalara katılabilmek için bazı şartları yerine getirmek zorundadırlar ve belli standartlara uygun davranmalıdırlar. Yüzeysel olarak bakıldığında spor ve etik dışı davranışlar birbirine zıt kavramlar olarak görülebilir. Bir çok spor olayında ne olursa olsun kazan felsefesi. galibiyetle elde edilen maddi ve manevi kazançlar çok büyüktür.• 12. Sporda Etik • Spor. oyun. Çünkü.

her gün kendilerinin kişisel ve mesleki dürüstlüklerinin ve erdemlerinin denendiği durumlarla karşılaşırlar. Dolandırıcılık. • Konu 4. bölümlerde daha detaylı olarak incelenecektir. . ve 5. Bu yüzden her düzeydeki kamu görevlilerinin etik dışı davranışları reddetmesi gerekir [1]. savurganlık ve yetkiyi kötüye kullanma gibi etik dışı davranışların devlet yönetiminde yeri yoktur ve bunun bedeli yetersiz ve niteliksiz hizmettir. Kamu Yönetiminde Etik • Kamu görevlileri.• 13.

İnsanın günlük pratiğinde etiğin sağlayacağı fayda açısından sonuç olarak şu söylenebilir: Etik. Pusula kişiye yalnızca doğru yolu bulmasında yardımcı olur.6. ahlaki açıdan yapılması gereken davranışı gerçekleştirmeyi reddedebilir. sabit. kuzey yönünü. İnsan iyi olanı yapabilir. böylece ulaşılması arzu edilen yere götürecek yolun belirlenmesini mümkün kılması durumunda olduğu gibi. ama aynı zamanda insan pratiği açısından büyük önem taşımaktadır [3]. ama yapmayabilir de. etik de kişiyi. etik de. yalnızca iyi olanı yapma özgürlüğü değildir. kötülük yapma özgürlüğü olarak da tezahür edebilir. hatta sonuçta ahlaka aykırı olarak davranabilir. Kişi uygulamada.koşulsuz.bir eylemi. İnsan özgürlüğü. özgürlük düşüncesini. pratikte doğrudan eylem ve davranışları tayin etme anlamında etkin değildir. ama onu bu doğru sayılan yolu fiilen izlemeye zorlayamaz. • . yeri değişmez referans noktası olarak göstermesi.• • 2. gerekli eylem olarak belirlememizi mümkün kılan. çıkış noktası ve hedefi arasındaki ilişkiye bakarak. Ġnsan Pratiğinde Etiğin Önemi Tıpkı pusulanın. iyi olmayanı da yapmaya kalkışabilir. ahlaki olarak görülen eylemi gerçekten de yapmaya zorlamaksızın sadece eylem yapma iradesini ahlaki açıdan belirlemesinde yardımcı olur. mutlak referans noktası olarak önümüze koyar.

ETİĞİN TEMEL SORUNLARI • Ele alınan konular ve ağırlık verilecek noktalar birbirinden çok farklı olmalarına rağmen.• 3. ahlak filozoflarının hepsince etiğin temel ve sabit sorunları olarak kabul edilen sorunlardan söz etmek mümkündür. Ahlaki eylem bilimi olarak etiğin. • mutluluk • özgürlük • iyi ve kötü . çözüm önerileri geliştirmek durumunda olduğu üç temel sorun alanı bulunmaktadır [3].

insanın doğası gereği mutlu olmaya çalıştığı şüphe götürmez bir gerçektir. Gerçi mutluluğu yaratmak için bizzat çok şey yapılması gerekir. benim yapıp etmemden bağımsız olmayan. Gerçekten mutlu olur muyum. Burada mutluluk. ama normal bir çaba göstererek ulaşamayacağı şeylere sahip olduğunda o kişinin şanslı olduğu söylenir. ama gerçekten olabilmesi için bir parça da olsa şans gerekir. Örneğin mutluluk insanın elindedir deyişi böyle bir bağlama örnektir. . ama gene de yalnızca bana bağlı değildir [3]. O halde etiğin. haz veren bir şeyin. Mutluluk • • • İnsanoğlu mutlu olmayı ömür boyu başaramasa da. aksine. ulaşmak için planlı bir şekilde tüm gücümle çabaladığım. Şanslı olmak demek sevinç. benim üretmediğim ya da denetimimde olmayan bir durum değildir. şansı yaver gittiği için bir tehlikeden kurtulduğunda ya da çok arzu edilen. Günlük hayatın dilinde “mutluluğun” iki temel anlamı söz konusudur: Bir insan. büyük ölçüde bana bağlıdır. kişisel çaba göstermeden insanın kucağına düşmesi demektir. doğal olan mutluluk çabasının ahlaki açıdan açıklanıp açıklanmayacağını ve nasıl açıklanacağını göstermek için onu sorun olarak ele alması gerekmektedir. herkes mutlu olmayı farklı da yorumlasa. beklenmedik bir şekilde. Şans ve mutluluk kavramlarının yerleşik çağrışımlarına tamamen aykırı kullanıldığı kavramlar da vardır. olmaz mıyım. Ama bu “yaratılabilir” mutluluğa büyük çabalarla da olsa kolayca erişmek mümkün değildir. gerçekleşmesine amaçlı bir şekilde çalışarak ciddi ölçüde katkıda bulunduğum bir şeydir.1. insana özgü.• 3.

Keyfilik kavramı.• • • 3. herkesin istek ve ihtiyaçlarını giderme baskısına hemen boyun eğmeyeceğini ve bu baskının arkasında kendisini sürükleyen şeyin ne olduğunu soracağını umabiliriz.ilkece başkasının özgürlüklerini kollayan.ve özgürlüğü ötekilerin özgürlükleriyle birleştirerek onu.2. . ahlaki özgürlük. henüz farklılaşmamış. . • • • • . yani insanın doğuştan. iradi özgürlüğü tanımlarken. meşru olarak isteyebileceği şeyi bağımsızca belirlemek için kişi ahlaki özgürlüğünü bizzat kendisi. . mutlak pratik ilke (kesinlikle bağlayıcı) olarak gören bir özgürlük anlamına gelir. tepeden tırnağa doğasınca belirlenmiş olup olmadığı sorunuyla hem ahlak hem de ahlakın bilimi olan etik doğrudan ilişkilidir.başkalarının özgürlükleriyle bağlantılı olan. (kişinin kendisi ya da başkaları aracılığıyla oluşabilecek) her türlü belirlenimden önce gelen kuralsız. dışarıdan belirleyici baskılardan kurtularak kullanmalıdır. Neyi istediğine ve arzuladığına bakılmaksızın. Özgürlük ve Determinasyon Özgürlük ve determinasyon sorunuyla.

tersine özgürlüğü asıl ahlaki anlamda otaya koyup korumaktır. ama aynı zamanda özgürlük adına başkalarının özgürlüğünün sınırında kendini sınırlama ve şartlı olma çelişkisini içermektedir. amacı özgürlüğü ortadan kaldırmak değil. mutlak özgür olma. herkesin özgürlüğüdür. doğası gereği sınırsız. . artık özgürlük olarak tanımlanamaz ve ahlaki açıdan yargılanmaları gerekir [3]. mülk edinme özgürlüğü. düşünce ve basın özgürlüğü toplanma ve seçim özgürlüğü din ve vicdan özgürlüğü bilimsel araştırma ve öğretim özgürlüğü seyahat özgürlüğü. kuralsız başıboş olduğu düşünülen keyfi irade özgürlüğünün. kendi kendini sınırlamasını sağlayan bir buyruktur bu. Örneğin. kastedilen özgürlük. Bu özgürlükler de sınırsız ve kuralsız değildir ve ahlaki özgürlük ilkesine tabi ve bu ilkeye göre yükümlüdürler. hegemonya ve baskı amacıyla kötüye kullanılan mülkiyet özgürlüğü gibi amacından saptırılmış özgürlükler. Ahlaki özgürlük. Demokratik anayasalarda belli temel özgürlükler yasal olarak güvence altına alınmıştır.• • • • • • • • • • • • Özgürlüğü bu şekilde “ahlaki istemenin içindeki mutlak olan şey olarak benimsemek” . Kant’a göre iradenin bizzat özgürlükten hareketle özgürlük adına kendine bir yasa koymasında kendini belli eder. düşünce terörüne dönüşen düşünce özgürlüğü. üç beş kişinin özgürlüğü ve geri kalanların bu özgürlüklerden yoksunluğu değil. gerçekleri çarpıtan basın özgürlüğü. diğer deyişle. yalnızca kişisel çıkarı göz önünde bulunduran vicdan özgürlüğü.

iyi bir eylem. kendisi bizzat iyi olan demektir. iyi bir insan der dururuz. dolayısıyla kendi başına “iyi” değildir. iyi bir müzik. kötü niyet ve hoşa gitmeyen gibi anlam bağlantıları kurar. İyi bir yemek. Araba hızlı ve güvenli. işlevini gereğince yerine getirebilmesi için bir şeyin nasıl olması gerektiğini belirleyen iyi ölçütü ya da standardı açısından. Bu. “kötü”dür ve “kötü” burada ahlaki bir yargıyı ifade eder. “Kötü” ise. becerikli ve hızlı.3. yalan söylemek. iyi bir araba. yani kullanımı iyiyse iyi bir arabadır. Örneğin. iyi olma ölçütünü kendi içinde barındıran başka bir şeye uygun ve denk düştüğü için iyidir. kötülüğün kendisi.• • 3. Hırsız. Araçsal anlamıyla iyi olarak tanımlanan her şey. Ahlaki iyi ise. Eğer lezzetli ve kolay sindirilebiliyorsa. yani ağız tadını ve yemek ihtiyacını tatmin ediyorsa yemek iyi yemektir. bir başka şey açısından ya da bir başkası için bunlara uygun amacı temsil etme anlamında değil. İyi ve Kötü “İyi” sıfatını günlük yaşantımızdaki değer yargıları içinde çok sık kullanırız. “kötü not” ahlaki bir yargı oluşturmazken. yani çalma işinde iyiyse iyi bir hırsızdır.. Etik bu kavramların ağırlıklı olarak ahlaksal niteliğiyle ilgilenir. • • • . o şey iyi ya da kötü olarak değerlendirilebilir.

mutlaka iyi olması gerekmez (Örneğin. zengin birinin çocuğu olduğunu bildiği ve o kişiden yüklü miktarda para almayı umduğu için kurtarması). bu eylemin ahlaki değeri yalnızca türetilmiş bir anlam içerir. Bir eylem iyi ya da kötü olarak değerlendirildiğinde. Ya da ters yönden ifade edilirse: Her doğru eylemin. Ahlaki bakımdan kötü bir eylemin de mutlaka yanlış olması gerekmez (Örneğin. kendiliğinden iyi ya da kötü değildir. Ve her yanlış eylemin de mutlaka kötü olması gerekmez (Örneğin. Amacına ulaşmazsa. bulduğu bir eşyayı kayıp eşya bürosuna götüren. Bir eylem amacına ulaşırsa doğrudur. bizzat kendini (özgür olma ya da olmama bakımından) belirleyecek iradenin nitelikleridir. ama büro kapalı olduğu için geri döndükten sonra olayı unutup eşyayı bir kenara atan kişinin durumunda) [3]. başka deyişle eylemin kendisi. . Ama tersine. Ahlaki bakımdan iyi bir eylemin mutlaka doğru olması gerekmez (Örneğin. yanlıştır. diğer bir deyişle. aksine kaynağını oluşturan iyi/kötü iradesiyle ilişkili olarak iyi ya da kötüdür. ölüme mahkum bir hastayı acı vermeden öldürmek için biraz fazla dozda ilaç vermek. çocuğu sadece kurtarması gerektiği için değil. eylem ahlaki değil de pragmatik bakış açısından.• • • • • • • İyi ve kötü ilk ve en eski (ahlaki) anlamıyla. irade aracılığıyla belirlenen amaca gerçekten götürüp götürmemesi açısından ele alındığında ( bu amacın kendi başına ahlaki olup olmadığına bakılmaksızın). suya düşen çocuğu kurtaran birinin. eylem doğru ya da yanlış olarak değerlendirilir. yardım etmek için çok geç kalınmış olabilir ya da yapılan yardım yeterli olmayabilir). doğrudur).

hakların ve sorumlulukların adil olarak paylaşımını gerektirir. sorunların çözümünde yaratıcılık gerektirir ve bazı genel kuralların davranışlara rehber olarak alınmasını zorunlu kılar. başkalarını yakından ilgilendiren ve etkileyen kararlar almayı. insan olmalarından dolayı kazandıkları hak ve özgürlükleri kullanmak isterler. karar ve politikaları herkesin yararına olacak şekilde uygulamayı. . ister tekdüze. örgütte yapılması gereken görevlerin iş görenlere adil olarak paylaştırılmasını. iş görenlerin yansız olarak değerlendirilmesini. çağdaş yönetim üretim ve verim kavramları kadar iş görenlerin gereksinimlerinin karşılanmasını da temel amaçlar arasına katmıştır. örgütün kaynaklarının bir kişi ya da grup için değil örgütsel amaçları gerçekleştirmek için kullanılmasını. ister nadiren otaya çıkan durumlar olsun. doğru-yanlış ayrımının kişiye görelikten çok. Çağdaş toplumun. Birey olarak tek ve değerli olmalarından dolayı saygı beklerler. üretim ve verimin artırılması iken. emeğin değerinin verilmesini.• 4. YÖNETĠMDE ETĠK • • Yönetim süreci sürekli olarak. çağdaş ve demokratik bir anlayışla yönetilmeyi beklerler. evrensel kabul gören ölçülere göre belirlenmesinde etik ilkeler çok önemli bir işlev görmektedir. örgütsel ve bireysel gereksinimlerin karşılanmasını. Emeklerinin karşılığını almak ve kendilerine ilişkin olarak verilen kararlara katılmayı arzu ederler. Klasik yönetimde temel amaç. çatışmaların örgüt ve bireylerin yararlarını gözetecek şekilde çözümlenmesini. İş görenler. Bu süreç içinde yerine getirilmesi gereken işlevler ise. özgür bireyleri olarak iş görenler. İşte iş görenlerin davranışlarına yön veren ve iyi-kötü.

. * Mesleki eylemler: Bu grup. gücün kullanımı. Örneğin. Bu açıdan yöneticiler. yöneticilerin yasadışı olan ancak kişisel doyum veya kazançla sonuçlanan etik seçimlerini içerir. tutumlarını ve inançlarını topluma taşımakta ve aileleri. orta düzey yöneticilere aktarılmalı ve örgütün tüm iş görenlerine yayılmalıdır. örgütlerin ve bireylerin şekillendirilmesi. işyerinde biçimlenen ideallerini. Örneğin. * Kişisel uygulamalar ve ahlaki sorunlar : Bu bölümdeki etik sorunlar. gücün adil bir şekilde kullanılıp kullanılmadığının ve uygulanan seçimlerin haklılığının yargılanmasını içerir [1]. kaynakların yanlış kullanımı veya bazı çıkar çatışmaları bu gruba girmektedir. yöneticilerin mesleki konularla ilgili olarak yaptığı etik seçimleri içerir. Yönetsel etik üç bölümde ele alınabilir.• • • • • Mesleki ve toplumsal değişmeler. sorun çıkmasını önlemek için ilgili tarafların baskılarına boyun eğme. adam kayırma. iş görenlerin işten atılmaları bu tür örneklerdir * Günlük yönetim işleri: Bu grup. arkadaşları ve etkileştikleri diğer bireyler yoluyla yaymaktadırlar. İş görenler. Etik davranışların benimsenmesi üst yönetimde başlamalı. doğru değerlerin kararlaştırılması. iş görenlere olumlu ve örnek davranışlar sergilemek gibi bir toplumsal sorumluluğa da sahiptirler. yöneticileri sürekli olarak etik sorunlarla yüz yüze getirmektedir.

acil ve tehlikeli tepkiler yaratacak türden olmayabilir. uzun süren deneme ve yanılmalardan sonra gerçekleşir.• • • Birinci grup. İkinci gruptaki sorunlar ilişkili tüm taraflar için olağanüstü karmaşık. yaranma. çıkar sağlama. ikinci gruptakiler kadar yoğun. Bu sorunlar ortaya çıkar. v. ya da kayırma. Etik ilkeler içinde yer alması gereken. dürüstlük. Tüm kamu görevlilerinin ve yöneticilerinin. bencillik. Üçüncü gruptaki sorunlar. rüşvet. yolsuzluk. yasal düzenlemeler ve toplumsal beklentilerin zaten mevcut olması nedeniyle. mesleki etik konusundaki duyarlılıklarının geliştirilmesi ve etik ilkeleri bir davranış biçimi haline getirmeleri. iş görenlerin kişiliklerinin gelişimi ile yakından ilgilidir. Çünkü kişisel bakış açılarına göre iş görenler bu kavramların içini diledikleri gibi doldurmak eğiliminde olabilirler [1]. kavramlar. etik kararların alınmasında en az sorun yaşanan gruptur. Bununla birlikte bu gruptaki sorunlar kısa dönemlidir. etik dışı davranışlardan ne anlaşılması gerektiğinin açıkça tanımlanmasında yarar vardır. yoğun ve ortaya çıktığında üzerinde durulması gereken etik sorunlardır. daha yaygın ve örgüt üzerinde daha uzun dönemli etkileri olan sorunladır. belirli bir seçim yapılana kadar yoğunlaşır ve daha sonra seçeneğin uygulanması ve aşamalı olarak kabul edilmesi ile ortadan kalkar. adalet.b. yansızlık. Doğruyu yanlıştan ayırmak ve doğru olanı seçip. uygulamak kolay kazanılan bir nitelik değildir. eşitlik v. Erdemlerin kazanılması. Ancak bu sorunlar sürekli.b. . Çeşitli olasılıklar ve durmadan değişen koşullara göre en uygun tepkileri ve davranışları geliştirmek. iş yaşamı ve örgütsel amaçlara ulaşılması açısından büyük önem taşımaktadır.

• 5. • 1. YÖNETĠMDE ETĠK ĠLKELER VE ETĠK DIġI DAVRANIġLAR • 5. Adalet • Temelinde eşit toplumsal koşullar ve olanaklar içinde tüm insanların özgürce ve çok yönlü gelişmesini. eşit hak ve sorumluluğun paylaşıldığı bir toplulukta kişilerin yaratıcı olarak iş görebilmesini.1. herkese temel eşit hak ve ödevler tanınmış olmasını. . kişinin erdemlerinin toplumca ve toplumun tüm üyelerince güvence altına alınmış bulunmasını öngören ve dile getiren etik ve hukuk ilkesidir. her meslek için ortak sayılabilecek ancak yönetimde de mutlaka uyulması gereken etik ilkeler ve bu ilkelerin dayandığı temel kavramlar tanıtılmaya çalışılmıştır. Yönetimde Uyulması Beklenen Etik Ġlkeler • Bu kısımda.

yararların. dürüstlük ve adalet kavramları ile bütünleşmiş bir kavramdır [1]. . eşitlere eşit davranmayı içerir. iş görenlere. sıkıntıların. kurallara aykırı davranmaları oranında da ceza verilmesini içerir. hak dağıtıcı adaleti yerine getirirler [1]. EĢitlik • Eşitlik. • 2. • Yöneticiler. Örgüt açısından adalet. yükümlülüklerin. sorumlulukların ve yararların eşit bir şekilde dağıtılmasından sorumludurlar. Eşitlik. örgüte katkıları oranında haklarını.• Genel olarak adalet. örgütte görevlerin. Bu şekilde. hizmetlerin dağıtılmasında uygulanacak sınırların belirlenmesini içerir.

doğruluk ise ahlaklı davranışın temel ilkelerinden biri olarak kabul edilmiştir. • Dürüstlük. Gerçeklerin. yani sözümüze bağlı kalmak ve beklentileri gerçekleştirmektir [1]. ama ondan farklı bir kavramdır. Dürüstlük ve Doğruluk • Etik davranış. Doğruluk gerçeği söylemek. başkaları ile ilişkilerde dürüst olmayı ve içtenliği gerektirir. İçten ve dürüst davranmayan yöneticiler. tüm yaşamın ve eylemlerin gerçekler üzerine kurulmasını gerektirir.• 3. . yani sözlerimizi gerçeğe uydurmaktır. daha sonraki eylem ve işlemlerin doğruluğunu da ortadan kaldırır. doğruluğu içerir. gerçeği sözlerimize uydurmak. bireyin kendi duygu. Yalan. Oysa güven ilişkilerin temel unsurudur. Dürüstlük ise. ilişkilerde kendi sonlarını hazırlarlar ve güven ortamı ortadan kalkar. • Doğruluk. inanç ve yararları doğrultusunda çarpıtılması. her dönemde ahlak dışı. düşünce.

Nesnel olarak kişinin duygularını değil. insanın bireyleri ya da nesneleri oldukları gibi görebilmesi ve bu görüntüyü bireyin kendi istek ve korkuları ile oluşturduğu görüntüden ayırabilmesidir. iş görenlerin üstlerine karşı kapalı bir tavır içine girmelerine ve daha da önemlisi iş görenlerin adalet ve güven duygularının zedelenmesine yol açmaktadır [1]. aklını kullanmasını gerektirir. • Yönetici bir kamu görevlisi olarak.• 4. vatandaşlarla ve iş görenlerle ilişkilerinde yansız olarak davranmak ve hizmet sunmak zorundadır. . Özellikle siyasal tarafsızlık. Tarafsızlık • Tarafsızlık ya da nesnellik. Yöneticilerin astlarına taraflı davranması. yöneticinin en önemli sorumluluklarından biridir.

Sorumluluk • En genel anlamda sorumluluk. dokunulmaz. üstlere hesap vermeyi içeren “sorumlu olma” dır.• 5. • 6. İnsan haklarının iyi anlaşılması ve bireylerin bu haklarına saygılı olmak. kişiliğe bağlı haklardır. bir yöneticinin etik değerleri arasında öncelikle yer alması gereken unsurdur [1]. belirli bir görevin istenilen nitelik ve nicelikte yerine getirilmesidir. insanın insan olma özelliği nedeniyle sahip olduğu. . Genellikle iki tür sorumluluk vardır. İkincisi ise bir işi yapmayı üstlenmek anlamına gelen “sorumluluk alma” dır [1]. Bunlardan birincisi. Ġnsan Hakları • İnsan hakları. devredilmez ve vazgeçilmez nitelikte.

Hümanizm • Hümanizm. kişiliğinin göz önünde tutulmasından yola çıkılarak. insan varlığının insani erdemlerce biçimlendirilmesi. insanın erdemleriyle. insanın çok yönlü yetişmesini. yaratıcı güçlerini ve yeteneklerini kullanabilmesini amaçlayan. özgürce etkinlikte bulunmasını. insanın insancıl bir biçimde eğitilmesi öğretisi. . insan toplumunun gelişmesine ve insan soyunun daha da yetkinleşmesine ve özgürleşmesine yönelik düşünce ve çabaların bütünüdür [1]. insancıllık çabası.• 7. insanların yetişme ve gelişme yeteneğinden.

• Yönetici. meslekte gelişme ve ilerlemeye istekli olmayı. Ayrıca örgüt olanaklarının çevre yararına kullanılmasını sağlamak ve eğitim sorunlarına gönüllü olarak yeterli zaman ayırmak da bağlılığın gerekleri arasında sayılabilir [1] . bu amaçla alana ilişkin yayınları izlemeyi ve eğitim programlarına katılmayı gerektirir.• 8. Örgüte bağlı iş görenler. Bağlılık • Örgütsel bağlılık. Mesleğe bağlılık. örgütten etkilenirler ve kendileri de ortak amaçların gerçekleştirilmesi için ortaklaşa bir çaba gösterirler. iş görenlerin örgüt üyeliklerini sürdürmeleri ve örgütte kalmak istemeleri olarak tanımlanabilir. bir lider olarak hem kendi mesleki bağlılık ve gelişmesini hem de astlarının mesleki bağlılık ve gelişmesini sağlamaya çalışmalıdır.

huzur. Bireye ve topluma güven. mutluluk ve rahatlık verir [1]. yasaların kişilere göre çifte standartlı olarak uygulanmaması. suçlunun kısa sürede yakalanıp cezalandırılması. hukuk düzeninin toplumda egemen kılınması. yargısız uygulama yapılmaması.• 9. Hukukun Üstünlüğü • Hukukun üstünlüğü ilkesinin yaşama geçirilmesi. . hukuk üzerinde politik baskı olmaması. hukuk sisteminin sağlıklı ve düzenli çalışmasını sağlar. yetkili kişi ve kuruluşların yasalara saygılı olması.

başkalarına egemen olmanın değil. başkalarına hizmet etmenin bir aracı olarak görülmelidir. Yöneticinin. Sevgi • Sevgi. insanları sevmesini de gerekli kılar. insanın kendisiyle ve başkalarıyla yaratıcı bir ilişki kurması demektir. Sevgi. Sevgi. sorumluluğu. İş. • Yöneticinin. yalnızca insanlara yöneltilen bir duygu değildir. .• 10. insanlarla birlikte çalışma gerekliliği. saygı ve bilgiyi. mesleğini de sevmesi gereklidir [1]. sürekli olarak insanlar için. başkasının yetişme ve gelişmesi için istek duymayı gerektirir. ilgi ve bakımı.

tahammül edebilmek ve bunlara özgürlük tanımak. Başkalarının düşünceleri çok aykırı ve ters olsa bile. HoĢgörü • Hoşgörü Batı dillerinde “tolerance” sözcüğü. • Hoşgörü. yasalara ve etik kurallara aykırı olmadıkça. Latince “tolerate” kökünden gelmektedir.• 11. tahammül etmek. Türkçe‟de bu kavramın karşılığı katlanmak. sevilmeyen ya da onaylanmayan şeylerin varlığına tahammül göstermektir. hatta bunun da ötesinde aykırı görüş ve düşüncelere sıcak ve sevecen bir yaklaşım içinde olmak hoşgörünün çerçevesini çizer [1]. dayanmak şeklinde karşılık bulmaktadır. .

iş görenlerin din ve inanç özgürlüğüne karışmamalı ve Anayasal düzende güvenceye alınmış olan din ve inanç özgürlüğünü zedeleyici bir davranışa girmemelidir [1]. yönetenlerin.• 12. kimsenin inanç ve düşünce özgürlüğüne karışılmaması ve din ve vicdan özgürlüğünün devletçe güvence altına alınmasıdır. Laiklik. halktan aldıkları bir yönetim biçimidir. . yönetme yetkilerinin Tanrıdan ya da dinden değil.Laiklik • Laiklik. Yöneticiler.

Saygı İnsan. lüksten uzak ve işlevsel olanlardan seçilmesini gerektirir [1]. çekinmek değildir. donanım ve araç-gereçlerin kullanışlı. örgütsel amaçlara yöneltilmesi ve kurumsal kaynakların bireysel çıkarlar için kullanılmaması. örgütteki insan ve madde kaynaklarını en verimli biçimde kullanmakla gerçekleşir. insan ilişkilerinde köşe taşı niteliği taşır. tutumluluğun en önemli öğelerindendir. kıt kaynakların etkin ve verimli kullanımı olarak tanımlanabilir.• • 13. her şeyden önce insan olduğu için değerlidir. • • • . bir insanı olduğu gibi görebilme yetisini ve onu özgün bireyselliği içinde fark edebilmeyi anlatır [1]. İnsanın değeri ve onuru. ekonomik. Tutumlu olmak. 14. Saygılı olmak. örgüt kaynaklarının amaçlara uygun tüketilmesini. Tutumluluk Örgütü amaçlarına uygun olarak yaşatmak. Örgütsel kaynakların. Tutumluluk. birçok kişinin bildiği ve beklediği gibi korkmak. Saygı.

insana bir değer olarak önem veren ve insan kişiliğinin özgürce ve eksiksiz olarak geliştirilmesine olanak sağlayan bir yönetim biçimidir. Öğrenilebilmesi ve bir yaşam biçimine dönüştürülebilmesi için demokrasinin eğitime gereksinimi vardır ve eğitim demokrasinin ön koşuludur.• 15. Örgüt içinde demokratik bir ortam oluşturulmasında. Demokrasi • Demokrasi. Bu nedenle demokrasi eğitim süreci içinde öğretilebilir. yönetici tutumlarının büyük bir rolü vardır [1]. .

. yönetimde insan ilişkileri. başarı ya da başarısızlığın belirleyicisi olmaktadır [1]. bireylerin yetenek ve güçleri kadar. zayıf yanlarının ve gereksinimlerinin neler olduğunun anlaşılması gerekir. Olumlu Ġnsan ĠliĢkileri • Yönetimde olumlu insan ilişkileri. Sağlıklı insan ilişkileri için. hem amaçlanan üretimin gerçekleştirilmesi. Bu anlamda. insanlar için. hem de iş görenlerin doyumunun sağlanması açısından gereklidir. İnsan ilişkilerinin niteliği.• 16. insanlarla birlikte etkili biçimde çalışabilme becerisidir.

eylemlerinde açık olmak kadar. Yöneticilerin açık davranabilmeleri için.• 17. yapıcı. esnek. Açıklık • Açıklık. karşılıklı iletişim gerektirir. çıkarsız ve kişiye özel olmalıdır. bilgi üretme. Yönetici. . Eleştiriler amaçlı. İletişim. anlamlı. benimsenen ya da benimsenmeyen yönlerini açıklamaktır. beklenen davranış ile kıyaslamak. kısaca. inandırıcı ve güven verici. gerçekçi. eylemleri hakkında ilgili kişi ya da gruplara hesap verme açıklığını da gösterebilmelidir [1]. nesnel. gözlenen bir davranışı. aktarma ve anlamlandırma süreci olarak tanımlanabilir. Eleştirinin amacı. eleştiriye açık olmaları gerekir.

örgütten ve yöneticilerden bazı şeyleri isteme hakkına da sahiptirler [1]. özgürlükten daha geniş bir anlam taşır. iş görenlerin hak ve özgürlükleri vardır. . bir şeyi yapma ya da yapmama serbestliğidir. yalnızca serbest olmayı değil. Hak kavramı ise. bunun yanı sıra devletten ya da toplumdan bazı istemlerde bulunmayı içerir. Ayrıca iş görenler. yetkilerini kullanarak iş görenleri zorlayamazlar.• 18. Özgürlük kavramı. Hak ve Özgürlükler • Hak ve özgürlükler bir arada kullanılan ancak birbiri ile karıştırılan kavramlardır. Örneğin yöneticiler. • Örgütlerde. Bu terim. yasa dışı eylem ve işlemler için. herhangi bir şey için zorlanmamayı. İş görenlerin belli bir özgürlük alanları olmalıdır. Devlet ya da başka herhangi bir güç tarafından. baskı altında tutulmamayı ifade eder.

. iş görenin örgütsel edinimini elde etmek için harcadığı kafa ve kol gücüdür. iş görenin üretim için örgüte harcadığı emekle yarattığı değer artışından hak ettiği değerin kendisine döndürülmesidir. Emeğin Hakkını Verme • Emek. başkalarına ait mal. Ödeme. hizmet ya da düşünce şeklinde yaratılmış ürünleri. örgütün yapacağı ödeme ile verilir. İş görenin emeğinin hakkı. sahibinin iznini almadan kullanmamalıdırlar.• 19. başkalarının emek verdiği şeyleri kendine mal etmemeyi de gerektirir [1]. Emeğe saygılı olmak. • Yöneticiler.

bu aykırılığı üstüne bildirmesi ve emrin yazılı bir şekilde kendisine verilmesini sağlamalıdır. Yasa DıĢı Emirlere KarĢı Direnme • Yasalarda da açıkça belirtilmesine karşın. Böylece hukuka aykırı emir veren üstün.• 20. . bu emrin verilmesinden veya yerine getirilmesinden doğan sorumluluğu üstlenmesi sağlanır [1]. kamu görevlileri zaman zaman yasa dışı ancak. üstler tarafından yerine getirilmesi istenen emirlerle karşı karşıya kalmakta ve bunları yerine getirmektedirler. • Oysa. hukuken suç teşkil eden emirlerin yerine getirilmemesi konusunda yöneticiler kesin bir tavır içinde olmalıdırlar. Verilen emrin hukuka aykırı olduğu kanısına varan yöneticinin.

Ayrımcılık • Ayrımcılık. adaletsiz ve zarar verecek biçimdeki her türlü davranış. Kayırma • Para ya da mal gibi ekonomik güçler yerine aile-akrabalık bağları gibi maddesel olmayan etkileme araçlarının kullanılarak. önyargılı tutumlarla davranmaktır.2. Önyargı bir duygu. • 2. Bir grup insana karşı. ayrımcılık olarak tanımlanır. kamu görevlilerinin yetkilerini bazı kişilere kamu işlemlerinde ayrıcalık sağlamak amacıyla kullanmalarına kayırma denir. .• 5. Yönetimde Etik DıĢı DavranıĢlar • 1. ayrımcılık ise bir eylemdir.

• 3. hediye gibi birtakım maddesel çıkarlar karşılığında bunu sağlayan kişi ya da gruplara ayrıcalıklı bir kamu işlemi ile çıkar sağlaması rüşvet olarak tanımlanır. • 4. görünerek çevresine meydan okuma davranışı ile astların yıldırılmaya çalışılması etik dışı bir davranıştır.Korkutma • Kabadayılık olarak tanımlanan ve kimseden korkmaz. yılmaz. mal. RüĢvet • Kamu görevlilerinin para. . Yıldırma .

Görevi ihmal hem yasal olarak cezalandırılmayı gerektirir hem de meslek etiğinin ciddi bir biçimde ihlali anlamına gelir.• 5. insanın başka insanları kendi amaçları için bir araç olarak kullanması ve kaynakların adaletsiz kullanımını niteler. Ġhmal • Yöneticiler. Sömürü. Nedeni ne olursa olsun. Sömürü (istismar) • Sömürü. görevlerin savsaklanması ve geciktirilmesi. insan ya da nesnelerin adaletsiz kullanımıdır ve çıkar sağlama amacına yöneliktir. yöneticinin görevini ihmal etmesi anlamını taşır. • 6. yasalarla kendilerine verilen görevleri yerine getirmek ve yetkilerini sınırları içinde kullanmakla sorumludurlar. .

kimi kez onlara zarar vererek. Burada sağlanması amaçlanan kazançlar maddi ya da parasal olmayan özel amaçlara yönelik olabilir.• 7. • 8. Bencil bir insan yalnızca kendisiyle ilgilenir. davranışlarını yalnız kendi gereksinimlerini giderecek. yalnızca almaktan hoşlanır. Ayrıntılı olarak bakıldığında yolsuzluk aşağıdaki biçimlerde tanımlanabilir: . yöneticinin başkalarının yararını düşünmeden. kendine çıkar sağlayacak biçimde yönlendirmesidir. Bencillik • Yönetimde bencillik. bir çıkar karşılığında. Yolsuzluk • En genel anlamıyla yolsuzluk. vermekten hiçbir zevk duymaz. kamu yetkilerinin yasa dışı kullanımı olarak tanımlanabilir. her şey kendisinin olsun ister.

• Para ya da mal karşılığında, kamu görevlisinin ayrıcalıklı işlem yapmasıdır. • Kamu görevlisinin parasal ya da diğer ödüller karşılığında, bu çıkarı sağlayanlar yararına işlem yapmasıdır. • Kamu görevlilerinin yapılmaması gereken işlemleri yapmaları ya da yapmamaları gereken işlemleri çabuklaştırmaları karşılığı çıkar sağlamalarıdır. • Parasal olan ya da olmayan kişisel kazançlar için yetkinin kötüye kullanımıdır. • Kişisel ya da politik kazanç amacıyla devlet yetkisinin yasa dışı kullanımıdır. • Kamu hizmeti gören kişilerin, özel amaçları ya da maddesel çıkarları için normal görev davranışlarından sapmalarıdır. • Kişisel amaçlar için, kamu görevlilerin kurallara aykırı biçimde davranışlarıdır.

• 9. ĠĢkence (Eziyet) • İşkence, bir insana maddi ya da manevi olarak yapılan aşırı eziyet anlamında kullanılır. Yöneticilerin kendi görüşlerini paylaşmayan iş görenleri hedef seçerek eziyet etmeleri kabul edilemez bir davranıştır. • 10. Yaranma – Dalkavukluk • Rahatsız edici ve sahtekarlık olmasına rağmen yöneticiye yaranma ve dalkavukluk yapmanın, başarı için ödenmesi gereken bir bedel olarak görülmesi yaygın bir davranış biçimidir. Etik olarak kabul edilemeyecek bir davranış şeklidir.

• •

11. ġiddet - Baskı – Saldırganlık Şiddet sözcüğü, aşırı duygu durumunu, bir olgunun yoğunluğunu, sertliğini, kaba ve sert davranışı nitelendirir. Saldırgan davranışlar, kaba kuvvet, beden gücünün kötüye kullanılması, yakan, yıkan, yok eden eylemler şiddetin kapsamındadır. Yönetici, önünü tıkayan engelleri ortadan kaldırmak için şiddet kullanmamalıdır. 12. ĠliĢkilerine Politika KarıĢtırma Her uzman gibi, yöneticinin de tarafsız davranması ve politik yöneticilere tarafsız bilgi sunması gereklidir. Yöneticinin politize olması durumunda, başında olduğu kurum politik bir kurum olarak görülecek ve öyle davranış görecektir. Böylece, yöneticinin astları ve başında bulunduğu örgütün üyeleri de, yöneticiden çok politikacıyı aracı olarak görecekler ve birçok sorunlarını politikacıya götüreceklerdir. Böylece politik ilişki ve kayırma, yönetimsel yeterliğe üstün tutulacaktır.

• •

Başkalarına küfür ya da hakaret ederek saldıran insanlar. aciz olana yapılan haksız ve kötü niyetli davranışları çağrıştırır.• 13. • 14. örseleyerek kendi bencil kişiliklerini yücelttiklerine inanırlar. saldırganlık içerir. astları konumundaki kişilere. şiddetin bir ürünüdür. . Taciz. En sık karşılaşılan bedensel taciz türü ise dayaktır. Bedensel Taciz • Bedensel taciz. Hakaret ve Küfür • Sözlü taciz olarak değerlendirilebilecek olan hakaret ve küfür. Yöneticiler. sözel bir şiddet gösterisidir ve tüm şiddet gösterileri gibi. her türlü tacizden özenle kaçınmalıdırlar. yetkilerinin arkasına sığınarak ve itiraz edemeyecek konumdaki kişilere karşı. onların kişiliğini küçültüp.

kamu alanını ilgilendiren davranışlar olmaktadır. Örgüt açısından yetkinin kötüye kullanımı. başkalarına ya da örgüte zarar verirse yetkisini kötüye kullanıyor demektir. bu alışkanlıklar işyerine taşındığı zaman. Yetkisini kötüye kullanan bir yönetici. • 16. kamu görevlilerince kötüye kullanılamaz. yetkinin veriliş amacından başka bir amaç için kullanılmasıdır.b. Kişisel açıdan bakıldığında. sigara. alkol. bu yetkiyle yapılacak işleri bir yana bırakarak. gibi kötü alışkanlıkları astları ve öğrencilerin gözü önünde sergilemekten kaçınmalıdırlar. . Kötü AlıĢkanlıklar • Özellikle eğitim kurumlarının yöneticileri. Görev ve Yetkinin Kötüye Kullanımı • Bir makam adına elde edilmiş olan yetkiler. kötü alışkanlıklar bireyi ilgilendiren bir konudur. Ancak.• 15. kişisellikten çıkarak. kumar v. kendine ya da başkalarına çıkar sağlar.

gerçek olup olmadığı bilinmeden başkalarına kara çalmak. Zimmet Kamu görevlisinin para ya da mal niteliği taşıyan kamusal bir kaynağı. bozmakta ve bireylerin birbirlerine güven ve saygı duygularını yok etmektedir. davranışlarına kendilerine göre anlamlar yükleyerek gidermeye çalışmaktadır. başkalarını arkadan çekiştirerek. yasalara aykırı olarak kişisel kullanımı için harcaması ya da kullanması olarak tanımlanabilir. kınamak. bir takas süreci olmaması. suçlamak amacıyla yapılan konuşmalardır. Zimmetin bir yolsuzluk türü olmasına karşın rüşvetten farkı. Bu durumda dedikodu denilen ve genellikle yanlı ve amaçlı yorumları içeren bir yanlış iletişim tarzı gelişmektedir. ancak iş görenin kamu kaynaklarını tek taraflı olarak kişisel kullanımına geçirmesidir. İnsanlar kendi başarısızlıklarını. Dedikodu Genel olarak dedikodu.• • 17. • • . yani alıcı ve verici olmaması. Bu durum özellikle işyerlerinde büyük ölçüde zaman ve enerji kayıplarına neden olduğu gibi insan ilişkilerini de gerginleştirmekte. yetersizliklerini. 18. insanları kötülemek.

Dogmatik bir kişi. . • 20. Yobazlık . hoşgörüsüz ve sevgisiz insanları niteler. kendi kavram ve inançlarını değiştirmeye ve yenilikleri benimsemeye karşı sonuna dek direnme gösterir. Yöneticinin bağnaz tutumu iş görenlerin ve örgütlerin gelişme ve yenileşmesini engeller [1].• 19. zamanla doğruluğu ortadan kalksa bile bağlı kalmaktır. Dogmatik bir yönetici. daha önce doğru olan bir kavrama. kendi gibi düşünmeyenlere en ağır biçimde saldıran. Dogmatik DavranıĢ • Dogmatik.Bağnazlık • Yobazlık ve bağnazlık. tek doğru şeyin kendi doğrusu olduğuna inanan. bir inanca. inanç düşünceleri konusunda tartışmaya yer vermeyen. mesleğinde kazandığı kavramlara ve inançlara zamanla ondan kopamayacak derecede bağlanabilmektedir.

Ancak bunlar arasında önemli etkenlerden biri de bilgisizliktir. ahlak üzerinde kendi kendine yargılama yapabilecek duruma getirmek olmalıdır. bireyin içinde yaşadığı toplumun norm ve kurallarının ötesinde. bağlı oldukları inanç sistemi ve taşıdıkları özelliklere bakılmaksızın temel insan hakları ve insan onuruna yaraşır biçimde doğru ve adil davranmayı içerir.• • 6. Etik eğitiminin amacı. • • . Her insan kendi kararlarını. Ulaşılması istenen ilkeler bireylere içinde yaşadıkları toplum. insanları. Etik eğitiminin amacı. ETĠK EĞĠTĠMĠ Etik. kendi özgür düşüncesi ile verebilmelidir. ideolojik nedenlere kadar yayılan çok çeşitli sebeplerden kaynaklanmaktadır. bir eğitim konusu mudur? Bu sorunun yanıtı kuşkusuz evet olmalıdır. O halde iyi düzenlenmiş eğitim çalışmaları ile bireylerin etik değerler ve ilkeler konusunda bilgilendirilmesi büyük önem taşımaktadır [1]. Bireylerin amaçlarına ulaşmak için etik dışı yollara başvurmaları açgözlülükten. akıl yürütecek ideal bir toplumun hangi tür ilkeler üstüne kurulabileceği sorunları ile ilgilenmektir.

2. öğrencilere o mesleğin etik değerlerinin de kazandırıldığı hizmet öncesi eğitim programları. ikincisi ise çalışan bireylere. • • • • . etik ilkelere aykırı davranışları. insanların kararlarda etik bir boyut olduğunu kavramalarına yardım eder. bireylerin kişisel. Bunlardan birincisi. 3. Etik eğitimi. değerlerin iş yaşamındaki farklı seçenekler üzerindeki etkilerini tartmalarına yardım eder. Kamu görevlilerinin. yöneten ve yönetilen olarak çalıştıkları iş yaşamı içinde icra ettikleri mesleğin etik değerlerinin kazandırıldığı hizmet içi eğitim programlarıdır. Etik eğitimi. örgütsel ve başkalarına ait değerleri anlamalarını sağlar. bir mesleğin bilgi ve becerilerinin yanında. Etkili biçimde gerçekleştirildiğinde etik eğitimi üç amacın gerçekleştirilmesini sağlar: 1. Etik eğitimi. iyi düzenlenmiş eğitim programları ile önemli ölçüde azaltılabilmektedir.• Etik eğitimi iki düzeyde ele alınmaktadır.

Etik eğitimi. örgütlerin toplumda saygınlıklarını yitirmelerine neden olmaktadır. Etik eğitimi.• Mesleki etik konusundaki eğitim programları. iş görenleri belirlenmiş etik ilkelere karşı duyarlı kılar. eylemlerini ahlaki açıdan gerçeklendirmeleri ve etik yargılamaları üzerinde olumlu bir etki yaratmaktadır. etik eğitiminin bireylere bir meslek kazandıran üniversitelerin eğitim programları içinde de önemle vurgulanması üzerinde odaklaşmaktadır. etik konusuna ve etik eğitimine karşı duyarlılıklarının artmasını sağlamaktadır. Medyada her gün artan etik dışı eylemlere ilişkin haberler. • • . Belli bir mesleğin etik değerleri. meslek eğitiminin ayrılmaz bir parçasıdır. Mesleki etik konusundaki eğitim programları. Bu durum örgütlerin. mali denetimler ile araştırmalar sırasında saptanan özel sorunlar ile iş görenlerin karşılaşabileceği sorunlara ilişkin örnek olayları ve ikilemleri içermelidir. bireylerin etik açıdan duyarlılık kazanmaları. onlara önlenmesi gereken tuzaklara ilişkin olarak deneyimlerden kaynaklanan yararlı örnekler sağlar. Hatta son yıllardaki eğilimler. Etik eğitimi programlarının aşağıdaki amaçları gerçekleştirmesi beklenmektedir. yönetsel. örgütlerin hizmet içi eğitim programlarının önemli bir parçası olmak zorundadır.

Bireyler arasındaki görüş ve anlayış farklılıklarına karşı hoşgörü geliştirmek.Etik ilkeleri öğretmek. 5. Yöneticinin etik açıdan yerine getirmesi gereken rollerinin gücünü ve önemini tanıtmak. 4. 11. 12. 13. 3. kamu yönetiminin demokratik değer ve yükümlülükleri hakkında bilgi vermek. 14. Kamu hizmetlerinde görev alacak bireyleri. . 10. Kamu hizmetlerinde etik davranışları beslemek ve karakter gelişimine yardımcı olmak. 6. 2. Batılı gelenekleri yerleştirmek.Bir lider olarak etik davranışlar sergilemenin önemi ve etik sorunların çözümü konusunda beceri kazandırmak [1] . Kamu yönetiminde etik standartlar hakkında bilgi kazandırmak. 9. 7. Etik kararların verilmesinde analitik beceriler kazandırmak. Ahlak felsefesi ve politik düşüncede. kişisel sorumluluk ve ahlaki yükümlülüklerin üstlenilmesi konusunda eğitmek.Anayasal çerçevede. Ahlak felsefesini geliştirmek.Çıkar çatışmaları. 8. örgütsel normlar ve kurallar hakkında bilgi vermek. Bireylerde meslek alanında yaşanan etik sorunlara ilişkin duyarlılık geliştirmek.Örgütsel kültür ve bürokratik normlar hakkında bilgi vermek.• • • • • • • • • • • • • • 1.

dürüst ve tarafsız olarak halka ve kendi işlerine sadakatle hizmet ederek. Bunun nedenleri. * öz eleştiri yapmak için yol göstericilik sağlamak. insanların rahat. kendi disiplinlerinin mesleki ve teknik prestijini arttırmaya çalışarak yüceltir ve geliştirirler [5]. İşverenler. doğruluğunu. . şeklinde sayılabilmektedir [4]. onurunu ve değerini. * uygulamanın standartlarını yükseltmek. * bir mesleki kimlik (statü) aracı oluşturmak. çalışanlar ve müşteriler bilinçli olarak temel etik kuralları tanımlayanları aramaktadırlar. yaşaması için bilgi ve becerilerini kullanarak. mühendislik mesleğinin niteliği ve prestijini arttırarak. • • • • • • • Mühendisler. * mesleki davranış ve sorumluluklar için bir çerçeve oluşturmak. * kabul edilmiş/edilebilir davranışları belirlemek. MÜHENDĠSLĠK ETĠĞĠ • Son yıllarda.• 7. iş ve mesleki alanda mesleki etikten beklentiler dramatik biçimde artmıştır. daha önce anlatılanlara ilave olarak. mühendislik mesleğinin. * bir mesleki olgunluk standardı oluşturmak.

• İleri toplumlarda mühendisler ve mühendislik mesleği hep tartışma konusu olmuştur ve olmaya devam etmektedir. Literatürde. mühendislerimizden büyük beklentiler içine girmektedir. diğerleri ise bir meslek olarak kabul eder. • • . doğanın madde ve kuvvetlerini insanoğlu yararına sunmak üzere ekonomik yöntemler geliştiren bir meslektir. diğer dünya toplumları gibi. deneyim (experience) ve uygulama yolları ile kazanılmış bilgileri akıllıca kullanarak. mühendislerin sadece iyi teknik eğitim almış olmaları yetmemektedir. Bu nedenle. ders çalışma (study). Burada mühendisliğin bir meslek olarak kabul edildiği ve söz konusu mühendislerin mühendislik fakültelerinde formal eğitim almış öğrencilerden oldukları düşünülmektedir [6]. Teknik eğitimin yanı sıra iyi çevre ve iyi etik eğitimi almış olmaları da gerekmektedir [6]. Mühendislik ürünleri genellikle aynı anda çok kişiye hizmet verebildiği gibi. akademisyenler ve diğer profesyonel kişiler tarafından yapılmış değişik mühendislik tanımları bulunmaktadır. geçen yüzyılda ve daha öncesinde düşünürler. bu ürünlerde ve/veya hizmetlerde herhangi bir mühendislik hatasının topluma ve/veya çevreye (yakın ve/veya uzak) büyük zararlar vermesi mümkündür.” Mühendislik ürünleri günlük yaşamımızı o kadar etkilemektedir ki toplumumuz. “Mühendislik. Tanımlardan bazıları mühendisliği bir sanat. matematiksel ve doğal bilimlerden.

B. • . A. 1800‟lerde.• • 7. Mühendis. Dolayısıyla. yine bir grubun üyesi olarak koşulların getirdiği yazılı ve yazısız kurallara uymak zorunda kalır. mühendislerin teknik donanımları ve bilimsel bilgi birikimleri ile diğerlerinden olan faklılıklarının geniş anlamda ilk örnekleridir. mühendisler. önce tasarlayanın özgür olup olmadığını sormak gerekir. Yazılı kuralların ancak bir bölümü olan teknik standartların oluşturulmasına. mühendislik tasarımında yapılması gerekli seçimlerle ilgilidir. bu koşullardan bir topluluğun. standartlarla getirilen çözümler de. Tasarımda ilk akla gelen kısıtlar bilimsel ve ekonomik koşullardır. bilgi ve yetenekleri ile özel sorumluluklara sahip olduklarını daha sonra anlamışlardır. bir meslek grubunun üyesi olarak etkilenir. Mühendisin özel sorumluluğu. Mühendislik Etiği ve Etiğin Farklı Boyutları “Mühendislikte etik neden gereklidir?” sorusunun yanıtı. Fakat. etiğin farklı boyutlarını da gündeme getirmektedir [7.8].1 .D‟de buharlı tekne kazalarının artması sonucu. ASME (American Society of Mechanical Engineers) tarafından “Basınçlı Kazan ve Kaplar Kuralları” (Boiler and Pressure Vessel Codes) ile başlanmıştır. Söz konusu kazalar da.

Mühendis. . 4. dolayısıyla erdem göstermiş olur. etiğin. Toplum ve insanlığın refahı için çalışmak. kamunun güvenliğini. sessiz kalma yolundaki ekonomik ve siyasi baskılara karşın koruyabildiğinde ahlaki cesaret. 6.• Örneğin. Gizliliğe saygılı olmak. Mülk haklarına saygılı olmak. 7. Yukarıdaki kurallara uyulduğunda. Erdem. 5. etik olana karar vermek. 3. Entelektüel haklara saygılı olmak. Ayrımcılığa karşı tavır almak. 2. alışkanlık ve özdenetim gerektirir. Başkalarına zarar vermekten kaçınmak. sağlığını ve refahını. etik olanı yapmak ve yapılana olumlu/olumsuz tepki göstermek şeklinde özetlenebilecek boyutları üzerinde genelleme sağlanabilir mi? Hayır. Dürüst ve güvenilir olmak. ACM (Association for Computing Machinery) genel etik kurallarını şöyle sıralar: • • • • • • • • • 1. 8. Çünkü doğru olanı yapmak (doğru olduğuna inandığımızı yapmak) kolay değildir. Telif ve patent haklarına saygılı olmak.

yanlıştan kaçmak yeterli değildir. tıpkı din ve ahlak kuralları gibi. Çözümler analiz edilir ve bir tanesi seçilir. rakip firmalardan gizlenen yeni bir üretim tekniği. Bir fabrikada. kaçınılan “yanlış”ın yerine konacak “doğru”nun sunulması. çevreye zararlı kimyasalların yayılmasına neden olurken mühendis ne yapmalıdır? İkilemleri çözmek için mühendislik tasarımındaki adımlar kullanılmalıdır: • 1. yanlış yapmamayı öğütler. Her ikisi de etik anlayışa uygun iki eylem birbirleri ile çeliştiklerinde ikilem oluşur. beklenen amaç çözüm olduğuna göre. Seçilen çözüm test edilir. Örneğin. Problemle ilgili bilgi toplanır. • İkilem. Problem tanımlanır.• Zaten etik kurallarının bir bölümü. Fakat. . • 4. mühendislikte en çok karşılaşılan sorunlardan biridir. • 2. toplum sağlığı ve gizliliğe saygı kuralları bazı koşullarda ikilem yaratabilirler. Mühendislikte. • 3. • 5. Çözümler üretilir. etik gerekliliktir.

teoriler yasaları. toplum ve insanlığın refahı için çalışmak. üçüncü adımda çözüm üretilirken eylemin doğruluğunun da değerlendirilmesi gerekir. teoriyi bildiği için bu yasayı kullanır. • Termodinamiğin Birinci Yasası gözlemleri açıklar. başkalarına zarar vermekten kaçınmak. etik bilincine sahipse ve etiğin teorisini biliyorsa. Sonuç olarak. Enerji santrali tasarlayan mühendis. tasarlanan santral. ülke kaynaklarını verimli kullanır ve kurulduğu çevrenin doğasına zarar vermez [7]. Aynı mühendis. Örneğin. Bu değerlendirmeyi yapmak için gerekli olan benzeşim şöyle özetlenebilir: Bilimde yasalar gözlemleri.• Tasarım yapılırken farkında olmadan atılan bu adımlar ahlaki ikilemlerin çözülmesinde de etkilidir. teoriler de kuralları açıklar. . Ancak. mülk haklarına saygılı olmak şeklindeki kuralların da farkındadır. etikte kurallar eylemleri.

sağlığının ve refahının. mesleki görevlerini yerine getirirken. . güvenliğinin. makinelerin. sağlığını ve refahını en önde tutacaklardır. güvenliğini. toplumun • a) Mühendisler. kabul edilen mühendislik standartlarına uygun olanları kullanacaktır. işlemlerin ve donanımların üretilmesindeki mühendislik kurallarına. Mühendisler. • b) Mühendisler. kararlarına ve uygulamalarına bağlı olduğunu bilmelidir.• Mühendislik Etiği Ġlkeleri [4] • 1. toplumun sağlığı ve refahının güvenliğini tasarlamayan planlar ve benzerlerini kullanmayacak. yapıların. toplum yaşamının.

tasarım için planlama onaylarını vermeden önce sorumlu oldukları sistem veya üretimlerinin tasarım güvenirliliğini inceleyecek ve güvenlik eleştirisini yapacaklardır. • c–2) Mühendisler.• c) Mühendisler toplumun güvenliğini. test kodlarını ve kalite kontrol işlemlerini her durumda gerçekleştirecek ve temin edeceklerdir. . halkın güvenliği veya sağlığını tehlikeye düşüreceğine inanılan koşulları gözleyecek ve durum hakkında yetkilileri bilgilendireceklerdir. • c–3) Mühendisler. • c-l) Mühendisler. sağlığını ve refahını tehlikeye sokan mesleki kararların devreden çıktığı durumlarda. müşterilerini veya işverenlerini bilgilendirmeli ve durum hakkında diğer otoritelerin dikkatini çekmelidirler. sorumlu oldukları sistemlerin tasarımı ve üretiminin kullanılmasına ilişkin güvenlik veya yaşam beklentisini halkın anlamasını sağlayacak yayınlanmış standartları.

• f) Mühendisler. .l) Mühendisler.2) Mühendisler. sağlığı ve esenliğinin geliştirilmesi için çalışacaklardır. yaşamın kalitesini artırmak için çevreyi iyileştirmelidirler. diğer kişilere veya firmalara tasarım güvenirliği ilkelerinin herhangi bir maddesinin ihlalinde olabileceklerin bilgisini veya nedenlerini bildirmek zorundadırlar.• d) Mühendisler. üretim veya üretim sistemlerinin kontrolü yapılmamış veya güvenirliliği sağlanmamış ise veya tasarım onu kullanan halka zarar verecekse. • d. üretim veya sistemlerin güvenliği ve performansını etkileyecek değişimlerin veya düzenlemelerin onayını vermeyeceklerdir. • d. topluma ilişkin olaylarda yapıcı hizmet olanakları arayacaklar ve kendi toplumlarının güvenliği. • e) Mühendisler. Bu gibi bilgiyi özel yetkiliye yazarak sunacaklar ve bu gibi bilginin elde edilmesinde yetkili ile işbirliği yapacak ve gerektiğinde yardımcı olacaklardır. bu durumu yetkililere bildireceklerdir.

• 2. Mühendisler, sadece kendi uzmanlık alanlarındaki hizmetleri vermelidirler. • a) Mühendisler, mühendisliği içeren bir özel teknik alanda eğitim veya deneyle kazanmış oldukları mühendislik etkinliklerini yerine getirmeyi üstleneceklerdir.

• b) Mühendisler, kendi ihtisas alanlarının dışında eğitim ve deneyim gerektiren bir etkinliği kabul edebilirler, ancak hizmetleri projenin kendi uzmanlık sınırına kadar olmalıdır. Projenin aşamalarında uzmanlarla işbirliği, onlara danışma veya onlardan yararlanma sağlanmalıdır. • c) Mühendisler, kendi uzmanlık alanları dışında veya kendilerinin doğrudan kontrolü altında hazırlanmamış herhangi bir mühendislik planı, projesi veya belgeyi imzalamayacaklardır.

3. Mühendisler, yalnızca objektif ve gerçek resmi raporlar yayınlayacaklardır.


a) Mühendisler, resmi bilgilerini yaymaya ve mühendislik başarılarının yanlış anlaşılmasını önlemeye gayret edeceklerdir
b) Mühendisler, tüm mesleki raporlarda, beyanatlarda veya şahitliklerde tamamen objektif ve gerçekçi olacaklardır. Raporlar, beyanatlar veya şahitlikler konusunda gerekli ve uygun bilgiye sahip olacaklardır. c) Mühendisler, herhangi bir mahkeme veya komisyonda uzman veya teknik şahit oluyorlarsa görüşlerini; kendilerini ilgilendiren, yeterli, doğru, tam, teknik bilgi sahibi olduklarına inandıkları zaman bildirmelidirler. d) Mühendisler, herhangi bir gruba veya gruplara ilişkin ödeme veya duyumların söz konusu olduğu mühendislik konularında, kesin kanaate ulaşmadıkları sürece, grup veya grupların kimliklerini açıklayarak beyanat, eleştiri veya tartışma konusu yapamazlar. e) Mühendisler, kendi çalışmalarını ve değerlendirmesini ağır başlı ve alçak gönüllülükle yapacaklar ve kendilerinin yükselmeleri karşılığında mesleğini, onurunu, dürüstlüğünü tehlikeye atacak herhangi bir eğilimden kaçınacaklardır.

• •

4. Mühendisler, mesleki konularda, her iĢveren veya müĢteri için güvenilir vekil olarak davranacaklar ve çıkar çatıĢmalarından kaçınacaklardır. a) Mühendisler, kendi işverenleri veya müşterileriyle ilgili tüm anlaşmazlıklardan kaçınacaklar ve kendi işlerini veya hizmet kalitelerini etkileyen herhangi bilgi veya durumu işveren müşterilerine vakit geçirmeden bildireceklerdir. b) Mühendisler, kendileri ile işveren veya müşteriler arasında bir potansiyel anlaşmazlık yaratacak herhangi bir anlaşmayı bilerek (kasıtlı olarak) taahhüt etmeyeceklerdir. c) Mühendisler, ne aynı proje hizmetleri için ne de aynı projeyle ilgili farklı hizmetler için, tüm ilgili tarafların açık ve anlaşmaya dayanan şartları dışında ücret, mal veya benzeri şeyleri kabul etmeyeceklerdir. d) Mühendisler, kendi üretimlerini gerçekleştirmek için gerekli malzeme veya donanım dışında, ücretsiz mühendislik hizmetlerini içeren konularda maddi veya diğer değerlendirilebilir şeyler istemeyecekler ve kabul etmeyeceklerdir.

organizasyonlara veya mühendislik uygulamalarına katılmayacaklardır. . kendi firmalarından veya sorumlu oldukları işle ilgili elemanlardan veya işçilerden doğrudan veya dolaylı olarak hediye (bahşiş) istemeyecek ve kabul etmeyeceklerdir. işverenlerine veya elamanlarına bilgi vereceklerdir. etkinliklere. memur veya işçi gibi resmi kişilerden bir anlaşma istemeyecekler ve kabul etmeyeceklerdir. üstlerinden.• e) Mühendisler. • f) Mühendisler. kontrolörü veya hükümet memuru olarak kendisi tarafından sağlanan hizmetlere karşı olan açıklamalara. yönetici. kendi çalışmalarının sonucu olarak bir projenin başarılı olamayacağına inandıklarında. • g) Mühendisler. bir resmi komisyon üyesi. • h) Mühendisler. kendi organizasyonlarının bir elemanı olarak.

önceki işveren. i-l) İş ilişkilerine. işverenlerinin veya kamunun çıkarına ters düşse bile bu bilgiyi kişisel çıkarları için kullanmayacaklardır. i–2) Üyesi bulundukları herhangi bir komisyonun veya heyetin ne bilgilerini ve ne de kararlarını açıklamayacaklardır. çalışma konusunda gerilimi artırıcı davranışlara ve tartışmalara girmeyecekler veya yönetici olarak diğer işçiler için anlaşmalar yapmayacak veya tüm ilgililerin rızası olmaksızın hususi ve özel bilgileri içeren özel projelere ilişkin uygulamalara girmeyeceklerdir. bu tasarımları açık izin almaksızın diğer çalışmalarda kullanmayacaklardır. i–3)Elemanları tarafından kendisine verilen fikirleri (tasarımları) kullandıklarında. i–4) Mühendisler çalışma esnasında. bir jürinin atanan üyesi olduklarında kendilerine ulaşan bilgileri inceleyecekler ve bu etkinlik kendi elamanlarının. ilgililerin rızaları olmaksızın açıklamayacaklardır.• i) Mühendisler. eleman veya değerlendirilen tekliflere ilişkin güvenilir bilgileri. • • • • . mevcut teknik işlemlere.

kendi işverenlerinin bilgisi olmaksızın kendi düzenli işlerinin dışındaki mesleki görevleri kabul etmeyeceklerdir. yanlışlarda kendi hatalarını yok edecek ve kendi kararlarını doğrulamak hususunda tahrifattan ve değişikliklerden sakınacaklardır.• j) Mühendisler. . bir iş üstlenmeden önce bu sahiplenmeye ilişkin bir pozitif anlaşma sağlayacaklardır. • n) Mühendisler. • k) Mühendisler. icatlar veya telif hakkı veya patent ortaya çıkarabilecek diğer kayıtlar konusunda. iyileştirmeler. • 1) Mühendisler. bir inşaatın (veya diğerlerinin) kontrolünü yaparken tüm taraflara dürüst ve adaletli olarak davranacaklardır. tasarımlar. hile ile veya aldatarak diğer işverenlerden bir eleman elde etme girişiminde bulunmayacaklardır. planlar. • m) Mühendisler.

ilgililerin bilgileri dışında görüş bildiriminde bulunmayacaklardır. bitirilmiş bir iş için anlaşma veya kontrat olmaksızın. materyal veya sistemlerin dışındakiler için mühendislik danışma hizmeti sunmayacak ve vermeyeceklerdir. • o–2) Pazarlamada ve endüstride çalışan mühendisler.• o) Mühendisler. diğer üretimlerle kendi üretimlerinin karşılaştırmalarını yapmaya yetkilidirler. • o-l) Kamudaki. . kendileri tarafından satılan veya satışa sunulan teçhizat. görüş bildirmeye yetkilidirler ve görevleri gerektirdiğinde diğer mühendislerin işlerini değerlendirirler. • o–3) Pazarlamada çalışan mühendisler. endüstrideki veya eğitim işindeki mühendisler.

hediye veya diğer benzeri şeyleri ödemeyecek. hizmetlerinin geçerliliği konusunda mesleki itibarlarını oluĢturacak ve diğerleriyle haksız rekabete girmeyeceklerdir. c) Mühendisler. ancak bu hizmeti sağlayacak kişilerin veya firmaların seçimindeki kararı kontrol etmeyi gerektirmez. Genel durum. b) Mühendisler. hizmetin amacına uygun ücret miktarında ve yöntemde anlaşmalıdırlar. politik destek. c-l) Bu ilkeler diğer mesleklere ait hizmetlerin elde edilmesinde. • • . Anlaşmaya tarafların katılımda karşılıklı güven zorunludur. mühendisler tarafından uygulanacaktır. sadece istenen mesleki hizmet için belirlenen yetenek ve liyakat esasına göre ve gerekli mesleki hizmetler için anlaşmalar düzenlemelidir. a) Mühendisler. işi ele geçirmek amacıyla doğrudan veya dolaylı olarak herhangi bir komisyon. ödeme teklifinde bulunmayacaklardır. Mühendisler.• • 5. mühendislik hizmetinin maliyetinin uygun ve kabul edilebilir olmasını gerektirir.

f) Mühendisler. Tayinlerine ilişkin konularda veya sorumluluklarında yanlış beyanlar veya abartmalar yapmayacaklardır. • • . e) Mühendisler. d-2) Kontratlı bulundukları iş tamamlanmadan veya ödemeler tamamlanmadan veya varsa açılmış davalar tamamlanmadan müşterilerinden iş kabul etmeyeceklerdir.• • • d) Mühendisler. mesleki komisyon üyeliklerini istemeyecekler. teklif etmeyecekler ve de kabul etmeyecekler. mesleki şereflerini tehlikeye atabilecek bir terfi aracı olarak kullanılacak veya mesleki komisyonu ele geçirmeye yönelecek durumlarda. üyelikleri. İş istemeye ilişkin broşür veya diğer gösterimlerde. işleri. d-l) Aynı iş için kontratlı bulundukları müşterilerinden iş istemeyeceklerdir. ilişkileri veya çalışmaları ve yeteneklerini artırmak amacı ve niyeti ile geçmişteki başarıları konularında yanlış beyanlarda bulunmayacaklardır. çalışırken veya çalışmaları kesinleşmişken diğer mühendislerin yerlerini almak (ayağını kaydırmak) için görüşmede bulunmayacaklardır. kendi akademik ve mesleki yeteneklerini tahrif etmeyecek ve bunların yanlış olarak temsil edilmesine hizmet etmeyeceklerdir.

• tanımlayabilir ve g-l) Değerlendirilmiş programlar. firma adları. uygun boyutlarda ve bu gibi mesleki programları ve listeleri düzenli olarak yayınlayan yayının bir parçası olmak koşuluyla yazılan bilgi. telefon numaralan ve hizmetin türü • g-3) Broşürler. firma adı. adresleri.• g) Mühendisler. görevler ve donanımlara ilişkin olarak. uygun sembol ve katılanların adları ve değerlendirmede bulunan firmanın uygulama alanı • g-2) Çalışılan projelerin tarafları. projeye katılanlara göre yanlış olmayan ifadelerle ve gelişigüzel olmayan düzenlemeler olması koşuluyla • g-4) Sınırlı ad. özel veya koyu yazı tipine başvurmaksızın . hizmete ilişkin kişisel kapasite ve olanaklar. listeler ve yayınlar. çalışma programlan. adres. telefon numaraları. deneyimlere ilişkin diğer gösterimler. mesleki hizmetlerini aşağıdaki gibi aşağıdaki koşullarla sınırlandırabilirler. adresler. telefon numaraları ve çalışılan firmaların özellikleri.

kişisel üyeliklerini özel yayınlarla ilan edebilirler. özel proje amaçlı yarışmalara. i) Mühendisler. söz konusu hizmet ve projenin içeriğine ters düşmeyen gerçek ve sadece mühendisliğe ilişkin görüntüler kullanabilirler.• h) Mühendisler. Buradaki bilgi. 1) Mühendisler. tescilli üretimlerin genel bir onayını içermeyecektir. • • j) Mühendisler. projenin diğer tasarımcılarının onayı olmadan giremez. gerçek ve değerlendirilmiş olarak yazılan veya teknik yayınlar için gösterişten uzak ve övgüyü içermeyen yazılar (makale) hazırlayabilirler. ticari yayınlarda ve bilgilendirme yayınlarında adlarının kullanılmasına izin verebilirler. methiyeye veya abartıya kaçmadan. adresini ve telefon numaralarını içeren biçimde olmalıdır. projede veya belirtilen üretimdeki katkılarını alçak gönüllülükle ifade eden. Bu gibi izin. katılım ve katkılarını gerçek olarak ifade eden. çalışma alanını diğer katılanların adlarını. • • . firma adını. k) Mühendisler. Bu gibi yazılar. işin paylaşımı için başkalarına verilen güveni ve itimadı sarsmadan doğrudan kendisinin katkılarını içermelidir. değerlendirilmiş iş ve mesleki yayınların tanıtımında gereksiz gösterişe.

• m) Mühendisler. uygulamaya veya diğer mühendislerin işlerine kötü niyetle veya yalan yere kötülük etmeyecek ve diğer mühendislerin çalışmalarını fark gözetmeden (tarafsız olarak) irdeleyeceklerdir. mesleki itibara. Mühendisler. mesleki doğruluğunu. o) Mühendisler. kar amacı olmayan özel profesyonel birliklerin dışındaki herhangi bir mühendislik kuruluşunu destekleyemezler. 6. geliĢtirmek için çalıĢacaklardır. mühendisliğin dışındaki iş birliklerini. bilerek adlarının veya firmalarının başka firmalar veya kişiler tarafından kullanılmasına izin vermeyecekler ve hileli veya aldatıcı mesleki uygulamalara veya işlere angaje olmayacaklardır. üyeliklerini etik olmayan etkinliklerde paravan olarak kullanmayacaklardır. n) Mühendisler. öğrenci indirimlerinden yararlanmazlar. görünüşe. çalışanların olanaklarını kendi özel çalışmaları için kullanamayacaktır. . p) Mühendisler. onurunu ve değerini yüceltmek ve • • • • • a) Mühendisler. b) Mühendisler.

• 7. Mühendisler, mesleki geliĢmelerini kendi kariyerleriyle devam ettirecekler ve kendi kontrolleri altındaki mühendislerin mesleki geliĢmeleri için olanaklar sağlayacaklardır. • a) Mühendisler, yanlarında çalışan elemanlarının daha da eğitilmesi için çalışacaklardır.

• b) Mühendisler, etik dışı olaylarda herhangi bir birlik ve beraberliği desteklemeyeceklerdir.
• c) Mühendisler, yanlarında çalışan elamanları mesleki yazılar yazmak ve teknik toplantılara katılmak konusunda destekleyeceklerdir. • d) Mühendisler desteklemelidirler. disiplinlerinin meslek ve teknik birliklerini

e)Mühendisler, mühendislik çalışmaları için diğer elemanlara gereken güveni verecekler ve gereken ilgiyi göstereceklerdir. Mümkünse tasarım, icat, yazma veya diğer etkinlikler için sorumlu kişi veya kişiler olarak görevlendirileceklerdir. f)Mühendisler, mühendislik bilgilerinin yayılmasına gayret edecekler, gerçek olmayan abartılmış veya haksız durumları içeren mühendislik etkinliklerine katılmayacaklardır. g)Mühendisler, mühendislik onaylayacaklardır. çalışmalarında, uygun ve yeterli ücretler ilkesini

• • •

h)Mühendisler, mühendislik mesleğinin mümkün olan tüm eğitim ve deneyiminden yararlanmayı doğal bir görev kabul etmelidirler ve birlikte çalıştıklarına daha az sorumluluk yüklemelidirler. i) Mühendisler, işe alacakları kimselere çalışma koşulları ve çalışmadaki statüleri hakkında tüm bilgiyi verecekler ve sonradan bu konuda herhangi bir değişiklik yapmayacaklardır [4].

• 7.2. Etik Teorileri • Mühendislerin ahlaki felsefe hakkında bilgi sahibi olmaları, pratik düşünebilme yetilerini de geliştirir. Bu nedenle, etik teorilerine kısaca göz atmakta fayda vardır. Örnek olarak, marketten şekerleme çalan çocuklara eylemin yanlışlığının anlatılması için üç farklı yoldan gidilebilir:

• •

1.Çalan insanlara bakınız. Saygın insanlar değildirler. 2.Çalma eylemine bakınız. Çalmak başkalarının sahip olduğu bir şeyi izinsiz almaktır. Sahipleri çalınan şeyi istediklerinde ne olacaktır? Ya da başkalarının sizin sahip olduğunuz bir şeyi almalarını ister misiniz? Kendinize yapılmasını istemediğiniz bir şeyi başkalarına yapmayınız. • 3.Çalma eyleminden sonra ne olacağına bakınız. Herkes istediği bir şeyi çalarsa market iş yapamayacak hale gelecektir. Çalmanın sonucu toplum için kötü olacaktır.

yapan açısından değerlendirmek ise erdemsel yaklaşımdır [7. .• Bu üç açıklama biçimi. otomobil maliyetini arttırma açısından kötüdür. en çok kişinin mutluluğu ile ilgilidir.8]. Mill'e göre en fazla mutluluk prensibi. Eylemin sonuçları üzerinde değerlendirme yapmak sonuçsal. Eylemin kendisinin doğru ya da yanlış olduğunu değerlendirmek. etiğe görevci anlayışla yaklaşımdır. Örneğin. görevcilik (deontology) ve sonuç (consequentialism) teorilerini temsil etmektedir. sırasıyla. bu iki sonucun karşılaştırılması yapıldıktan sonra verilir. eylemi kendisi değil de. Modelleme. Sorun tabiî ki herkesin mutlu olma yolunun değişik oluşudur [7]. otomobillere kirlilik önleyici cihaz yerleştirmek hava kirliliğini önleme açısından iyi. Faydacılık (utilitarianism) teorisinin kurucusu John Stuart Mill ( 1806-1873) için. eylemler mutluluğu sağladıkları ölçüde iyidirler. erdem (virtue). eylemi yapan-eylem-sonuç şeklindedir. • Yüksek teknolojinin egemen olduğu toplumlarda sonuç teorisi daha fazla önem kazanır. Karar. Sonuç teorisinin en önemli biçimlerinden biri "faydacılık”tır.

tasarımın bu önlem olmaksızın yapılması da istenebilir.• Faydacılıkla ilgili bir eleştiri. etiği kar zarar dengesi yaparak ekonomiye indirgediği yönündedir. Örneğin. bir mühendis cihaz tasarımında alınacak olan güvenlik önlemlerinin maliyetini açıkladığında. . Bu konudaki somut bir örnek. sonuçta. bu arıza nedeni ile oluşabilecek kazalar sonunda ödenecek tazminat ile otomobillerin yeniden tasarımının maliyeti arasında bir karşılaştırma yapmış. tazminat ödemenin daha az külfetli olduğuna karar verilmişti. 1960'larda üretilen bu otomobillerin yakıt tanklarının patlamaya eğimli oldukları anlaşılmıştı. Ford Pinto otomobilleri ile ilgilidir. Şirket.

Ford Pinto tüketicisi. Zaten her yalan mutlaka akıl dışıdır. • Yukarıda sözü edilen Ford Pinto olayında uygulanan yöntemin. (Örneğin. şirkete kar getiren bir araç değil. Bu teorinin mimarı Immanuel Kant (17241804).• Görevci anlayışta ise eylemin kendisi önemlidir. İnsanlara (siz ya da başkası fark etmez) araç olarak değil. aynı zamanda evrensel bir yasa olmasını istediğiniz kurallara göre davranınız. güvenilir bir otomobil kullanmayı hak eden insandır. Eylem. görevci anlayışla yaklaşıldığında etik kurallarla bağdaşmadığı açıktır. 2+2=5). . Buna göre. Etik açıdan üreticinin amacı ona bu hakkı vermektir. sonuçlarından bağımsız değerlendirilmelidir. kuralın ya da niyetin iç yapısının önemli olduğunu vurgular."[7]. sonucu kötü de olsa doğruyu söylemek gerekir. amaç olarak yaklaşınız. Kant şöyle der: • "Yalnızca.

mühendislik özelliklerini erdemli bir biçimde sürdürenler arasındadır [7]. en karmaşık hesapları yapanlar arasından değil. eleştirerek şunu söylemektedir: "Mühendisliğin etiğini tartışmak yerine. . bizim ve başkalarının niyetlerini bilmek olanaklı mıdır? Eylemler sıklıkla dürtülerin etkisinden kaynaklanmaz mı? Duyguların rolü nedir? • İnşaat mühendisi Samuel Florman. eylemin kendisi ya da sonucu değil.• Peki. gerçekleştiren kişi vardır. yazıları vs. Gerçekten de. uygar ve uygar olmayan mühendisi tartışmak gerekir.” Dolayısıyla. erdem teorisine giren bu yaklaşımda. en iyi mühendis olarak kabul edilenler. Uygar mühendis aynı zamanda erdemli olandır. mühendislerin nasıl davranması beklenir? Görevci teoriyi uygulayabilirler mi? Gerçekte. etik üzerine yazılan kitapları.

İsviçreli psikolog Jean Piaget'nin 1932'de yazdığı "Çocuğun Moral Yargıları" kitabında. kural amaçlı bir faydacılık da görev teorisine girebilir. Birincisinde dıştan gelen kurallar. . eylem amaçlı bir faydacılık. Mühendislik etiğinde pazar kuralları. ikincisinde ise iç özellikler rol oynar. Örneğin. politik baskılar gibi dış etkilerin yanı sıra. • Etik teorinin bir başka boyutu da psikoloji ile ilgilidir. • * Sonuç teorisi (karşılaştırmalı akılcılıktan hareket eder). moral gelişim dış kaynaklı (heteronomous) ve iç kaynaklı (otonomous) olarak ikiye ayrılır. mühendisin içinden gelen kendiliğinden oluşmuş kurallar da vardır. • Aslında bu üç teori iç içedir. sonuç teorisi ile aynı anlama gelirken.• Aşağıdaki şekilde özetlenebilecek olan teorilerden hangisi doğrudur? • * Erdem teorisi (insanın yapısından hareket eder). • * Görev teorisi (kuralın akılcılığından hareket eder). Etik ve mühendislik ilişkisi de bu bağlamda ele alınabilir.

. Topluluk üzeri dönemde ise idealler ve teoriler vardır. 3. • . üçüncü dönem ise düşünsel (teorik) gereksinimlerin karşılanması çabaları olarak özetlenebilir.Fiziksel aşama: Temel gereksinmelerin karşılanması. 2. Mühendisin üretim ya da tüketim araçlarını tasarlayıp üretebilme yetisini kazanabilmesi. Topluluk öncesi dönem.Düşünsel (teorik) aşama : Mühendisin etik kurallara uygun teknoloji geliştirip uygulayabilmesi [7]. Bu modelleme mühendislik etiğine şöyle uygulanabilir: . . Topluluğa katılım dönemi. ikinci dönem sosyal.Toplumsal aşama: Mühendisin ürettiği cihazla müşteri memnuniyetini sağlayabilmesi. Bu dönemde yalnızca fiziksel acıdan kaçınma vardır. Bu dönemde başkalarının değer yargıları da önem kazanır. Birinci dönem fiziksel.• • • • • • • • Bir başka psikolog ise Moral Gelişimi şöyle özetlemiştir: 1.

Kurumsallaşma. Kurum anlayışı. Çünkü. maliyeti düşürürken ürünü iyileştirmek. mühendisliğin resmi bir meslek olması ile birlikte. O zamana kadar aile şirketleri gibi kişisel ve dolaysız denetimlere bağlı iş ilişkileri.3. Bu ilkeye göre. malzemeyi azaltırken daha dayanıklı cihaz üretmektir [7]. yani Endüstri Devrimi (1750-1850 olarak düşünülebilir) ile birlikte gelişmiştir. Aynı zamanda ve daha da önemlisi kurumları ilgilendirir. karmaşıklaşan sosyo-ekonomik yapı nedeni ile kurumsallaşmak zorunda kaldı.• 7. enerji tüketimini azaltırken daha verimli makina yapmak. Etik ve Kurumlar • Etik. . Etik sorunlar kurumsal yapılara göre çeşitlilik gösterir. mühendisin amacı. yalnızca kişisel bir konu değildir. "Uzmanlaşma" ve "Merkezileşme" kavramları üzerine kurulur. ekonomik ortaklıklar bu kavramlar üzerinde temellenmiştir. Bu sorunların çözümü kazanmak/kazanmak ilkesi üzerine kurulmuştur.

Anlaşma kuralları. daha sonra. Fakat. . • .Sadakat.Patent hakları ve entelektüel haklar • . görüşlerini açıkladıklarında. bazı hataların yapıldığı anlaşıldı. anlaşmaya uymadıkları için işten atılmışlardı. gerçekten de. Örneğin: 1957‟de yapılan demiryolu projesinde bazı eksiklikler gören mühendisler. • .Ürün hakları. • Bu başlıklarla ilgili etik davranışlar bazen çelişebilmektedir. demiryolu yapımında. Meydana gelen bir kazadan sonra mühendislere yapılan haksızlık telafi edildi.• Kurumların etik ile ilgili konu başlıkları genellikle şunlar olmaktadır: • .

söz konusu standartların henüz test edilmemiş malzemeler için geçerli olmadığını ve o işyerindeki malzemelerin çok azının test edilmiş olduğu ortaya çıkıyor. bu durumu üst kademedeki kişiye ilettiğinde. fabrikadaki işlemlerde standartlara uyulduğu yanıtını alıyor. Araştırma sonucunda. . Ne yapmalı? [7].• Örnek 1: Sıcak metallerle işlem yapılan bir yerde danışman olarak çalışan kimya mühendisine. bazı işçiler sıcak metallerin oluşturduğu kötü kokular nedeni ile solunum sorunları yaşadıklarını söylüyorlar. Mühendis.

her camın yanında asılı olduğunu söylemiştir. konfor koşulları en iyi teknoloji ile sağlanmış. aracın camlarının tehlike anında çıkışa izin vermemesi de yer almaktadır. Ancak.• Örnek 2: Trafik kurallarına aykırı davranışlara caydırıcı yaptırımların uygulanmadığı. çekiçlerle birlikte. Kazanın olabilecek en kötü biçimde sonuçlanmasının nedenleri arasında. karayollarının bakımlarının yapılmadığı ve trafik denetimlerinin sürekli olmadığı bir ülkede. yolculuklar sırasında kaybolmaktadır. bu çekiçler. . otobüsün üretildiği firmanın yetkilileri. Öte yandan. ki gerçek de budur. otobüs camlarının küçük bir çekiç darbesi ile parçalanabilecek yapıda olduğunu ve “tehlike anında camı çekiçle kırınız” uyarısının yazılmış olduğu levhaların. çok yolcu alabilen bir otobüs kaza yapmış ve kaza sonucu çıkan yangında kurtulan olmamıştır.

yeni tasarımla görevli ekip ile çalışacaktır.. çok başarılı olmayı amaçlamaktadır Ayrıca.• Kazanın ve tartışmaların üzerinden uzun bir süre geçtikten sonra. söz konusu otobüsleri üreten firma. mezuniyetinden sonra yaptığı lisans üstü çalışmalarına ve biri söz konusu firmanın yabancı ortağının dili olmak üzere çok iyi konuştuğu iki yabancı dile karşın. A. verilen işi en iyi biçimde yapması gerektiği düşüncesini onun kafasında yerleştirmiştir. İşe yeni alınmış olan makina mühendisi. uzun süre iş aramıştır. A. girdiği bu ilk işinde. aldığı eğitim ve kültürü de.. yeni bir tasarım geliştirmeye karar verir. . daha iyi konumlara gelme potansiyeline sahip uzman mühendislerdir. yakında yapılması olası görülen şirket içi yükseltmelerde. Tasarım ekibinin diğer araştırmacıları ise. Bu nedenle.

’nın önerisini.. . projeye ekletebileceğini söyler. uzman müh. önerisinin üzerinde çok fazla durulmaz. yaklaşan yükseltmeler konusunda etkisi büyük olan bir yönetici. önerinin çok yerinde olduğunu ve iki gün içinde teknik ayrıntılı öneriyi hazırlarsa. Böylece. yöneticiye sunar ve daha önce gündeme getirdiği bu görüşün projenin diğer çalışanları tarafından üzerinde durulmaması. Aynı günün akşamı. önerdiği yeni pencere tasarımının teknik ayrıntılarını ertesi gün getirmesini ister. pencerelerle ilgili bir değişiklik yapılıp yapılmadığını sorar. Fakat.’dan. aylık toplantı sırasında. yeni bir mekanizmanın (pencerenin altındaki sabit çubuğun yukarı doğru çok az hareketi ile açılabilmesine olanak veren) yerleştirilmesini önerir. Yönetici. • Daha sonra.'nın aklına bir süre önce olan kaza gelir ve yeni tasarımda otobüslerin pencerelerine.. yeni tasarımda. A. kendisinin de işi uzatmamak için ısrarcı davranmaması üzerine tasarıma eklenmediğini söyler. A. kendi önerisi imiş gibi. Tasarımla ilgili rapor üst yönetime teslim edilir. Yeni Müh. B. kaza anında pencerelerin açılmaması riski ortadan kalkmış olacaktır. B.. yeni mühendis A. Bunun üzerine. Ne yapmalı? [7].• Tasarım çalışmaları hızla sürerken. Uzman Müh. kendisi de yeni olmanın verdiği çekingenlik nedeni ile ısrarlı davranmaz. ekibin yükselme bekleyen uzman mühendislerinden biri.

her branşın içerisinde de görev ve uzmanlıkları (tasarım. Etik açıdan bu dal ve bölümlerin uyum içerisinde çalışmaları gerekir. Bu ekip içerisindeki mühendisler.) oldukları gibi. Bunun anlamı güvenli olmayan. AR-GE) ayrıdır. satış. mühendisliğin bir ekip işi olduğudur. çeşitli branşlarda (Örneğin. ÜR-GE. toplumsal faydayı göz ardı eden ürün ya da proseslere karşı çıkmaktır. tekstil. bakım. • Kurumlar etik kurallardan uzaklaşmışlarsa. “dur” denmelidir. Nasıl? Verimli bir sonuç elde etmek için izlenmesi önerilen yol şöyledir: . kimya vd.• Bu türden çelişkilerin çözülmesi için üzerinde durulması gereken konu. üretim. inşaat. Kısaca düdük çalınmalı ve oyun durdurulmalıdır. makina.

yakın geçmişteki örnekler de incelenerek öğrenilmelidir.• • • • .) bilgilendirilmelidir.Sorun ya da yanlış uygulama belgelenmelidir.s.Yetkili veya sorumlu kişi bilgilendirilmelidir. ilgili örgütler (meslek örgütleri v.Abartma yapılmamalıdır [7].Çözüme alt basamaklardan başlanmalıdır. Bölümde daha detaylı olarak incelenecektir. • . . -“Dur” diyenlerin ne gibi yaptırımlarla karşı karşıya kalacakları. . • Konu 8. .Sorun. kurum içinde çözülmüyorsa ve tek çözüm o kurumdan ayrılmaksa. • .

olumlu anlamıyla. Küreselleşme nedeni ile.Bireysel kazanç toplumsal fayda ile birleştirilmelidir. hiç bir öznel yargıya izin vermeyecek düzeyde ve çoklukta oluşturulmalıdır. Hatta.Gerek bu oluşum. Ancak gerçekte durum biraz daha farklı olmaktadır. Etik ve KüreselleĢme Küreselleşme. ekonomi ya da siyaset normunun. gerekse üretim sırasında bağlı kalınan değer yargıları bütününden vazgeçilmemelidir [7]. "zamanında üretim" ve benzeri kavramlara bıraktı ve mühendisliğin kendisi gibi etiği de değişmek zorunda kaldı. belli bir kültür. tek değer yargısı ya da tek kurumsal yapı haline gelmesini ifade etmektedir. Öte yandan. yani standartlar. . Bu değişim içerisinde kurumun ve mühendislerin göz önünde bulundurmaları gereken noktalar şunlar olmalıdır: .4.Başarının ve kabul edilebilirliğin nesnel ölçütleri. kurumlardan çok "işin akışı" önemli olmaya başladı. yerini "toplam kalite yönetimi". Endüstri Devrimi ile yerleşen uzmanlaşma ve merkezileşme de. yabancı kültürlerdeki davranışı anlamak da mühendislik mesleğinin bir parçası haline gelmiş ve az gelişmiş ülkelere gelen yabancı şirketlerin literatürüne "sosyal refah payı" (rüşvet) tamlaması da katılmıştır.• • 7. değer yargısının ya da kurumsal yapının küresel ölçekte yaygınlık kazanarak o alanda geçerli tek norm. . • • • • .

Ortaçağ‟da asker sınıfı arasında oluşmaya başlamıştır. Mühendislikte Dürüstlük Dürüstlük (honesty) ve onur (honour) içiçe kavramlardır. En yaygın iki türü. Bu kodlara uymayanlar dışlanıyorlardı. onur kodları “centilmenler”in yaşamlarını düzenlemeye başlamışlardı. Sosyal güç.‟de bir çok üniversitede. Bu iki kavram aynı kökenden türemişlerdir. düşmanlar arasındaki ilişkileri bile çeşitli kurallara göre düzenliyordu. etik kurallardan öte "onur kodları"na gereksinimi vardır.D. mühendisler açısından teknik bilgi ve yetenek eksikliği kadar önemli bir tehlikedir.• • 7.5. mühendis olamamıştır. • • • Bugün A. Bu kodlar. Daha da ötesi.B. mühendislik mesleğinin. özellikle ordu ve dinle ilgili bölümleri olanlarda bu tür kodlar vardır. Bunlardan biri de. Onur kodları. yalan ve kopya olan onursuzluk. askerlerden toprak sahiplerine geçtiğinde. İyi bir mühendis dürüst olmak zorundadır. Dolayısıyla. mühendis dürüst değilse. aşağıda verilen maddelerden oluşan University of Michigan College of Engineering Honor Code‟dur: .

sorular tartışmaya açılmıştır.Kendi katkısının olmadığı bir çalışma sonucunda kredi sağlayan öğrenci onursuzluğu kabul etmiş sayılır.Mühendislik Bölümü‟ndeki öğrenciler onurlu. mühendisliği tüm yönleri ile benimsemelidirler. gerekse öğrenciler olarak.Öğrenciler. • . dürüst ve güvenilir kişiler olarak baştan kabul edilmişlerdir. Güvenlik. Aşağıda dürüstlükle ilgili iki örnek verilmiş. • . öğretim üyeleri ve idari personel Onur Kodu‟na uymaları konusunda birbirlerine tam olarak güvenirler.Mühendisler. . • .• . gerek profesyoneller. sağlık ve refahı sağlamakla yükümlü olan dürüst insanlar olmalıdırlar.

A.. ödülü kazanır. İstediği yardım. Her yıl bölümde en iyi Bitirme Projesi yarışması düzenlenmektedir. . son sınıf. Fakat. B. üçüncü sınıf öğrencisidir.• Örnek 3: A. A. bu yarışmayı kazandığında iş bulma açısından iyi bir avantaj yakalayacağını düşünmektedir. B. bir makaleden yardım alsaydı. bu kazançta B'nin katkısından söz edilmez. nasıl davranması gerekirdi? [7]. Bu konuda B.'den yardım ister... B'den değil de. projenin ana bölümlerinden birini oluşturmaktadır. gelecek yıla hazırlık yapma fırsatını bulacağı düşüncesi ile yardım eder ve A.

. B.. Profesör.’nin C. Bu şekilde pratiğini geliştireceğini söyler. C.• Örnek 4: B. Oluşturulan prototip. Stajyer bir öğrenci olan C. Ayrıca. Kısa bir süre sonra.'nin bir kaç deney yapıp sonuçları ekstrapolasyonla genişlettiğini düşünür. Fakat. testleri bitirir ve stajının son gününde. Fakat.’ye ısrar eder. staj konusu sözü edilen testler değildir. staj süresi bitinceye kadar da testleri tamamlaması zordur. "rastgele" özellik taşımadıkları dikkatini çeker. Fakat.'den yardım ister. B. seri üretime geçildiğinde. prototiplerin gerilme dayanımlarının çok yüksek olduğu bilgisini içeren bir raporu B. bir şirkette proje lideridir. Bu nedenle. B.'nin test ettiği modellere göre yapılmış ürünlerde çatlama şikayetleri gelmeye başlar.. C. C.'nin süresi gitgide azalmaktadır. Bu görüşmede profesöre. B. B. çalışkan bir öğrencidir.'ye vererek okuluna geri döner. öğrencilere test sonuçlarının öneminin anlatılıp anlatılmadığını da sorar. gerilme testlerinden birinde sorun çıkarmaktadır. Sektördeki diğer şirketlerin de geliştirmeyi amaçladıkları bir prototip üzerinde çalışmaktadırlar... C.. testleri yapması için C.'nin deney defterini kontrol eder ve verilerin gerçekten de çok iyi olduğunu görür. C. okulda bir Onur Kodu olduğunu ve öğrencilerin son sınıfta Mühendislik Etiği dersi aldıklarını söyler. ile konuyu görüşmeden profesöre anlatması doğru muydu? Profesör ne yapmalıdır?Etik dersi ilk yıl mı verilmelidir? . durumu anlatır. üniversite Staj Komisyonu Başkanı olan profesörü arar. kaydedilen deneysel verilerin.

Dürüst insan gerçekçidir. var olanı farklı göstermeyi reddeder. başkalarını da özgür ve değerli bireyler olarak görme biçimi ile dengelendiğinde geçerlidir. Mühendislik anlamında bu. • İnsanın kendisini savunması için gerçeği çarpıtmak zorunda kalması ise ayrı bir tartışma konusudur.• Burada sorulan soruların yanıtları ne olursa olsun şu gerçek üzerinde anlaşmaya varılmalıdır: Dürüstlük. Evet. . Burada bir art niyet söz konusu olmasa da. söylediklerimiz kadar söylemediklerimizden de sorumlu olduğumuz gerçeğini unutmamalıyız. • Bir başka ayrıntı da. unutkanlık ya da üzerinde durmamak nedeni ile bir gerçeğin olduğundan farklı yansıtılması ya da gündeme hiç getirilmemesidir. bu koruma eylemi. bir tasarımın ya da ürünün olabileceğinden fazlasını yaptığını belirtmenin reddi anlamındadır. insan kendisini korumalıdır. Fakat.

Fakat. Çünkü. Bütün insanları bazen aldatmanız da olanaklıdır. Yalanın kısa dönemli faydalarının yanında. • Aslında. aldatan tüm insanlar gibi. Ama insanların tümünü sürekli aldatmanız olanak dışıdır. Kişisel uyum ve bütünlük kısa dönemli başarıdan çok daha önemlidir [7]. dünyanın gerçekte nasıl olduğunu bilmesine ve o bilgiye göre yaptığı tasarımın çalışmasına bağlıdır. dürüstlük saygınlık kaybettirir. kullanıcıyı farklı bilgilendiren mühendis de kaybeder. başarılı işadamı. . Dolayısıyla. uzun dönemde.” der. mühendisin başarısı. ödediğinden daha fazlasını almayı bilen insan olarak kabul edilir.• İş hayatında yalan veya aldatma bazen başarının anahtarı olarak görülür. İş görüşmelerinde. “Böyle bir ortamda mühendisler neden dürüst olsunlar?” sorusu gündeme gelir. bir özdeyiş: “Bazı insanları her zaman aldatabilirsiniz.

• • . Mühendislik Sorumluluğu Mühendislik. Bazen. moral sorumluluğu yerine getirmemenin cezası toplumdan alman tepki ile belirlenir. Bazen da.8]. Bu açıdan. ahlaki vd. eylemlerinin sonucunda hangi durumlarla karşılaşacağını iyi hesaplamalıdır.6. aynı anlama gelen iki kavram üzerinde durulmalıdır: Farkındalık ve sorumluluk [7. fakat. Yaptırımları hukuksaldır. ahlaki ve yasal sorumluluklar örtüşebilir. karmaşık ve çok işlevli bir ortamda yapıldığı için.) kişi ve sosyal kuruma bağlı farklılıklar gösterirler. Yasal sorumluluk yasalarla düzenlenmiştir. Bu nedenle. Fakat. Hiç kimse. seçimini kendisinin yapmadığı etkenlerden dolayı suçlanamaz. bilgisizliği gerekçe olarak gösterme hakkını mühendislik hukuku da kabul etmez. doğal yasalar ahlaki düzenin temeli sayılırlar. insanların koyduğu yasalara göre daha üstün sayılabilecek kuralları göz önüne almak gerekir. Bu tür durumlarda.• • 7. Kişi. ahlaki olarak ayıp sayılmayan nedenlerden ötürü yasal yaptırımlar uygulanabilir. içerisinde başarıyı etkileyen birçok öğeyi de barındırır. yasal. Karmaşık kavramlar olan farkındalık ve sorumluluk (mali.

• Ayrıca; üstlenilen rollere göre de sorumluluk, farklı özellikler gösterir. Örneğin, yurttaşların devlete, mühendislerin mesleklerine, müşterilerine, işverenlerine ve kamuya karşı sorumlulukları gibi. • Sorumlu insanın gerekçeleri değil; nedenleri vardır. Mühendis, elinde olmayan durumlarda bile sorumluluklarını yerine getirmelidir. Sorumluluklarını yerine getirmesini engelleyen durumların oluşmasından da bireyin kendisi sorumlu kabul edilmelidir. • Bu nedenle, mühendisler, kodların ve yönetmeliklerin söylediklerinden çok daha fazlasını göz önüne ve göze almalıdırlar [7].

• •

7. 7. Ürün Sorumluluğu Ondokuzuncu yüzyıla kadar, alışverişlerde Latince 'alıcı sorumluluğu' anlamına gelen caveat emptor ilkesi geçerli idi. 1800'lerin ortasından itibaren (mühendisliğin ticari açıdan önemli bir meslek olmaya başlaması ile birlikte), bu kabul değişmeye başladı. Buhar makinası, otomobil, elektrikli cihazlar gibi ürünler çok karmaşıktı. Karmaşık olmaları , diğerlerine göre daha fazla mühendislik bilgisi gerektirmeleri demekti. Bu nedenle, alıcıyı sorumlu tutmak olanaksızlaşmıştı. Latince, satıcının sorumluluğu anlamına gelen caveat vendidor ve üreticinin sorumluluğu anlamına gelen caveat inventor ilkeleri benimsenmeye başlandı. Bu dönemde; endüstriyel makinaların, ticari karla birlikte işçi güvenliğini de gözetmesi gündeme geldi. Ürünlerin kamu sağlığı açısından güvenilirliği konuşulur oldu. Böylece; 1850'lerde ABD'deki buharlı gemi kazaları, ASME standartlarının geliştirilmesinin nedeni oldu. 1883'de ABD Tarım Bakanlığı'nın Kimya Bürosu, yiyeceklerin hijyeni ile ilgili çalışmalar başlattı ve 1906'da Food and Drug Administartion (FDA) kuruldu. Bu yönelişin sonucunda, 1916 yılında görülen bir davada, yargıcın şu görüşü dikkat çekicidir: Eğer bir şey onu üreten dışında biri tarafından kullanılacaksa, sözleşmede yazsın ya da yazmasın, üretici o şeyi dikkatli yapmak zorundadır [7,8].

• 7.8. Mühendislikte Bilgilenerek Kabul Etme • Tıp etiğinde, eskiden beri var olan “bilgilenerek kabul etme” (informed consent) kavramının, anlaşılacağı gibi iki yönü vardır: Bilgilenme ve kabul etme. Mühendislik alanında, birincisi için, müşteri, projenin yapısını ve olası sonuçlarını, risklerini, sponsorunu, yöntemini bilmelidir. İkincisi için de, müşteri, onayını aldatma ve zorlama olmaksızın özgürce verebilmelidir. • Üretici veya satıcının ürünüyle ilgili bilgileri, riskleri ile birlikte müşteriye sunmasının ötesinde etik kodlarından birinde şu da yazar: Mühendis, kamu sağlığının ve refahının yaptıkları iş nedeni ile tehlikeye girdiğini hissettiğinde, bunu işverenine ve diğer otoritelere bildirmek zorundadır. Bu konuda iki örnek aşağıda verilmiştir:

• Örnek 5: Bir ulaşım mühendisi olduğunuzu düşünün. Yaşadığınız kentin belediyesine bir trafik düzenlemesi için danışmanlık yapmak için anlaşmak üzeresiniz. Belediye. bu bilgiyi istemekte haklı mıdır? Kamunun böyle bir hakkı var mıdır? [7]. yaşadığınız bölgenin neresi olduğunu belediyeye açıklar mısınız? Belediye. Olayı profesyonelce değerlendiriyorsanız. Trafiğin bir bölgede azaltılması bir başka bölgede artmasına neden olacaktır ve siz trafiğin artacağı bölgede yaşamaktasınız. kentin bir bölgesindeki trafik akışını azaltmak için yeni bir plan yapmakta ve sizin danışmanlığınıza başvurmak istemektedir. .

Müşteri firmanın. .• Örnek 6: Bir mühendislik firmasında kalite kontrol mühendisi olarak çalışmaktasınız. iki bağlantı elemanının yerli yapım olmadığını anlama olasılığını düşük olarak görebilirsiniz. Fakat. Tamir gerektiğinde zaten sizin firmanız yüklenici olarak yapacaktır. Bunlar cihazın görünmeyen bir yerinde olabilirler. Ne yapmalısınız? [7]. Bunu yapmak. tüm parçaların yurtiçinde yapıldığı bir cihazı getirtmek üzere anlaştı. Şirketiniz bir başka şirketle. yerli yapım yeni bağlantı elemanını tasarlayıp müşteri firmaya göndermek için sözleşmenin zamanı yetersiz olsun. yerli yapım elemanlarla değiştirebilirsiniz. size sözleşme zamanına uymamaktan daha doğru gelebilir. Bu durum söz konusu olduğunda. Bu cihazı getirmek için anlaştığınız şirket ise cihazın iki özel bağlantı elemanının bir başka ülke yapımı olduğunu belirtmemiş olsun.

Müşteri proje hedeflerini gerçekleştirmek için kullanılacak yöntemleri biliyor mu? .Olası anlaşmazlıklar açıklandı mı? . risklerini de biliyor mu? .Müşterinin projenin sponsorluğundan haberi var mı? . üstlerinizi durumdan haberdar etse idiniz.• Şimdi bir kaç ay sonra. sonuç daha farklı olmaz mıydı? Bu tür örneklerin mühendisi açmaza düşürmemesi için şu sorular sorulmalıdır: . Bu çalışan ertesi gün. şirketinizin işten atılmış eski bir elemanının bu durumu bir kokteylde anlattığını düşünün. Siz en başında.Tüm sorumluların bilmeyi isteyeceği her şeyi açıkladım mı? .Tüm seçenekler müşteriye anlatıldı mı? . projeden yararlanacaklar tarafından mı yaratıldı. riskler kamuya anlatıldı mı? .Riskler. sizden aldığı cihazda yabancı yapımı bir parça olduğunu incelettirmek için çalışmalara başlasın.Müşteri projenin yararlarının yanı sıra. başka etkenler mi neden oldu? • • • • • • • • • . Orada müşteri firmanın bir çalışanı da olsun.Varsa.

mühendisler işlerini egolarıyla değil. yapılan araştırma sonucunda Y'nin daha ucuz olduğu anlaşılırsa. Y daha az güvenilir. mühendisler arasında değil. mühendisler ile işin mühendis olmayan tarafları arasında da yaşanabilir. Teknik parametreler her zaman yeteri kadar kesin olmayabilir. Bu konuda yaşanmış bir örnek aşağıda verilmiştir: • • • • . Bunlar. Örneğin.• • 7. teknik parametrelerle yönetirler. ekip lideri kendi egosunu bir yana bırakıp Y'yi tercih eder. mühendislik için üstünlük ve kolaylıktır. X ise daha güvenli. fakat daha pahalı ise ne olacaktır? O zaman güvenlik ile bedel tartışılacaktır. olabilir. anlaşmazlık yalnızca. Anlaşmazlıkların genellikle teknik parametrelerle çözülmesi.9. iki sorun vardır: Teknik parametrelerle hareket etmeyi başaramayan mühendisler de olabilir. Örneğin bir proje liderinin X malzemesini Y malzemesine karşı önerdiği düşünülsün. AnlaĢmazlıkların Çözümüne Etik YaklaĢımlar Mühendislik mesleği ekip çalışmasına en fazla dayanan alanlardan biridir. örgüt temsilcileri vd. Fakat. Çünkü. Ayrıca. fakat daha az pahalı. resmi kurumlardaki kişiler. Fakat.

sahipleri. sorunu çözmeye çalışmıştı. Yapının elemanları (kolonlar vd. 1978 yılında. New York'un beşinci yüksek binasının yapılmasında görev almış bir yapı mühendisiydi. Burada yapılan hata. mühendislik etiğinin uygulamalı bir dal olduğunu. • . teknik olmayan birçok taraf arasında uzlaşı sağlandı ve büyük bir tehlike önlendi. kentin Yapı İşleri Daire Başkanlığı ve halk arasında bir tartışma başladı. Fırtına (hortum) dönemi başladığında tehlike daha da artmıştı. kendi saygınlığının azalması pahasına. uygulamalar üzerinde düşünmeyi ve yeni davranış yöntemleri geliştirmeyi gerektirdiğini de göstermektedir [7].) güçlendirilmişti. sigorta eden şirketler.• Örnek 7: William LeMessurier. 1977 yılında tamamlanan binanın hiç de fazla olmayan rüzgar hızlarında bile yıkılabileceğini. Bu örnek. mimarları. ayrıca. William sessiz kalmak yerine. William bunu söylediğinde. binanın mühendisleri. bir felaketin önlenmesi için ortak bir çözüme gidilmesini sağlamıştı. Konunun ilgili taraflarını bir araya getirerek. hatasını kabul etmiş. tasarım koşullarının titiz bir şekilde belirlenmemesi idi. Mimarın etik davranışı sonucu. bir rastlantı sonucu anladı.

iki kişi arasındaki çelişme olarak değil. Tüm bu alanlar disiplinler arasıdır. Sorunun. . yarışan kişiler olarak değil. bir sorunun. yol geçeceği için evleri yıkılacak olanlar vb.Sorunların insanlardan ayrılması. yarışan veya çelişen konular olarak ele alınması. iş yönetimine kadar uzanan geniş bir yelpazedir. mali danışmanlar. Dolayısıyla. atıkların değerlendirilmesine. • • • • .Son çözümün nesnel dayanakları olduğu konusunda herkesin ikna olması [7].• 7. politikacılar. Bu sorunların çözümü. Bu inşaatın en son onayı ile ilgili olan kişiler ise. Örneğin. . mümkün olduğu kadar.10. kişisel bakış açılarının birleştirilmesine ve başarılı görüşme-tartışma stratejilerinin uygulanmasına bağlıdır.Olası çözümler için birlikte çalışılması. . anlaşmazlıklar ortaya çıkacaktır.Kişisel istek ve konumlara değil. Bu stratejiler şöyle özetlenebilir: . makina ve inşaat mühendisleridir. GörüĢme Stratejileri • Mühendislik sorun çözmeye yönelik bir meslektir. Barajların inşasından. uçakların tasarımına. gibi mühendislik mesleğinin dışındadırlar. kişilerle ilgili olmayan konulara yoğunlaşılması. bir otoyol inşaatının planlayıcısı ve çalışanları elektrik. Diğer bir deyişle. görüş farklılığı olarak yorumlanması.

gürültü kirliliğine neden olan cihazlar. Çevrenin mühendislik çalışmaları ya da diğer etkenler nedeni ile göreceği zarar. „Acı ve zevki hissedebilen‟ her şeydir. “ötekiler‟”e saygı göstermelidirler.. Dolayısıyla. Mühendislik. . Yani.11. yasalarla tanımlanmaya (Amerika Birleşik Devletleri'nde Environmental Protection Agency.) yaptırımlarla engellenmeye çalışılmaktadır.) ve çevreye zararlı üretim yöntemleri ve üretim sonuçları (atıkların arıtılmaması. „Ötekiler. mühendislik etkinlikleri. ülkemizdeki çevre yönetmelikleri vb. hava kirliliğine neden olan yakıtlar vb. "ÖTEKĠ" ve SONUÇ • Topluma önemli hizmetlerde bulunmak üzere eğitim görmüş olan mühendisler.. insanlar. kararlılığına ve güzelliğine zarar vermeden yürütülmelidir. hayvanlar ve hatta bitkiler. biyolojik dengenin bütünlüğüne.• 7.

bu yaptırımların uygulanmasındaki karmaşa. iyi bir tasarımın bilimsel araştırma temeline dayandığını. yasal düzenlemelerin teknolojik gelişmelerin hızına uymalarında yaşanan zorluk ve en önemlisi çevreye verilen zararın. CFC‟lerin kullanımına aşamalı olarak son verilmekte. teknolojik üretimin bilimsellik olmadan yürütülemeyeceğini de göstermektedir. soğutucu tasarımında kullanımları (buharlaşma basınç ve sıcaklıklarının uyumu nedeni ile) verimli olan CFC‟Ierin. Bu örnek. Bugün. tasarım ürününün yaygınlaşmasından sonra fark edilmesi. Ozon tabakasını inceltici etkileri artık kanıtlanmış olan CFC‟Ier bu belirsizlik için ilginç bir örnektir. bu zararlı etkisi sonradan anlaşıldı. Teknik nedenlerle. çoğu kez. . tasarımda çevre bilinci konusunun yasalardan önce mühendislik düzeyinde ele alınmasını gerektirir.• Ancak. Bu nedenle. soğutucularda kullanılmak üzere yeni akışkanlar üzerinde çalışılmaya başlandı. yeni tasarımlarda yeni geliştirilen akışkanlar kullanılmaktadır.

ahlaki değerlerin ve yurttaşlık bilincinin meslek kavramına yerleştirilmesini gerektirir. Birincisinde. ki bunu da yapacak olanlar yine mühendislerin kendileridir [7]. Kısa erimli uygulamada böyle bir sistemin kurulması. yaklaşımda ise ötekiler de saygıyı hak etmektedirler. doğru olanı mutlaklaştırabilmiş sistemin kurulması ile olanaklı olacaktır. doğayı dönüştürürken çevreye zarar vermemek için tasarımlarında. insanlara etik davranmayı öneren her düşüncenin odağında insanların sahip oldukları asalet ve bu asaletin nereden kaynaklandığı konusunda öneriler vardır. Çünkü. seçimini göreceli doğrudan yana yapabilmesi. Birey olarak mühendisin. standartların ve kuralların tam uygulanmasını. Bu saygınlığın bizim gereksinmelerimizle bir ilgisi yoktur. “kazanmak/kazanmak” ilkesini uygular. İkinci. Ötekiler onlar için “kullanım değeri” olan kişilerdir. mühendisin içinde yetiştiği göreceli ve mutlak koşullara bağlıdır. • . teknik donanım ve bilgi birikiminin geliştirilerek sürdürülmesini. İnsanlar ya kendi gereksinmeleri için çabalarlar. ya da başkalarına duydukları saygı için.• Mühendis. Bunlardan hangisinin seçileceği. diğerlerine kendi gereksinmelerini giderecek bir araç olarak yaklaşırlar.

mühendis kökenli bir eleverendir. kazanın mühendislik etiğine aykırı kararlar alınması sonucunda meydana geldiğinin ortaya çıkarılmasında büyük rol oynayan Roger Boisjoly (katı yakıt roketlerini üreten Morton-Thiokol firmasının bir çalışanı).1. Bilindiği gibi. Daha sonra kazayı araştırmak üzere kurulan soruşturma komisyonuna ifade vererek. bu olaya atıfta bulunulmaktadır. 28 Ocak 1986 günü Uzay Mekiği Challenger‟ın fırlatılmasından 73 saniye sonra infilak etmesi tüm dünyayı şaşkınlığa uğratmıştır. Etik Sorunların Ele verilmesi • Mühendislik etiği açısından bir kilometre taşı sayılabilecek “Challenger Faciası” 1986 yılında meydana gelmiştir.• 8. MÜHENDĠSLĠKTE ETĠK SORUNLARIN ELE VERĠLEMESĠ • 8. Mühendislik etiği ile ilgili hemen hemen tüm kaynaklarda. .

çalıştıkları firma veya kurumların bünyesindeki yanlış davranışları açığa vurmak ve yetkililerden bu konuda uygun önlemlerin alınmasını beklemek hakları da vardır [9]. Mühendislerin her ne kadar işverene karşı “güvenilir ve sadık olma” zorunlulukları varsa da. • Konunun iyice anlaşılabilmesi için. bu değerlere zarar verecek davranış ve girişimleri “ele verme” zorunluluğunu hissedebilirler. Aşağıda özetlenen türleri tanımlanmaktadır. halen veya daha önce çalıştığı firma/kurum yöneticilerinin sebep olduğu zarar veya yolsuzluklarla ilgili öne sürümleri yazılı ya da görsel basına vermesinden kaynaklanan çarpıcı haberler günümüzde çok yaygındır. etik sorunların ele veriliş şekilleri üzerinde durmakta yarar vardır. Mühendisler. .• Bir kimsenin. öncelikle. toplumun sağlığını ve güvenliğini koruma görevini üstlendikleri için.

Ne şekilde olursa olsun. • Dışarıya ele verme. • Aslında. Bazen. . içten ele verme firma veya kurumun içinde kalır.• İçeriden ele verme. çalışanın etik sorunu kendi amirinin daha üstündeki yöneticilere bildirmesidir. çalışanın etik sorunu yazılı veya görsel basına ya da ilgili (adli) makamlara bildirmesidir. firmanın veya kurumun içinde tutmaktan daha sakıncalı olduğu düşünülür. Bu biraz da “kol kırılır. kuruluşun en üst yöneticisine veya yönetim kuruluna da gidebilir. genellikle sorunu dışarıya açıklamanın. her iki türün de “sadakatsizlik” olarak algılanma eğilimi varsa da. yen içinde kalır” geleneğinin sonucudur [9]. çalışan tüm yönetim kademelerini atlayarak ve alışılmış kanalların dışında.

Gerekli KoĢullar Mühendisler. ancak aşağıdaki dört koşulun yerine gelmesi durumunda ele verme girişiminde bulunulmalıdır [9].2. gerektiğinde meslek örgütlerini ve hatta kamu oyunu bilgilendirmek gibi hak ve yükümlülükler getirdiğini dikkate alırlar. TMMOB Mesleki Davranış İlkeleri bu konuda şu sorumluluğu getirmiştir: “Mühendisler ve mimarlar. “ele verebileceğimiz” ve “ele vermemiz gereken” durumların ayırımını yapmak gerekir. “Etik sorunlar ne zaman ele verilmelidir?” sorusunun yanıtı çok önemlidir. doğal olarak. Bu bağlamda. kendilerine hizmet verilenleri uyarmak. kendilerinden istenen işin toplum ve doğa için ciddi bir tehlike yaratacağı sonucuna varırlarsa ve bu konudaki mesleki yargıları hizmet verilen gerçek ve tüzel kişiler tarafından dikkate alınmıyorsa. onların talimatlarına kayıtsız şartsız uymayı reddederler. bu durumun.• • 8. .” • • Öncelikle. Fledderman‟a göre. meslek yaşamları sırasında yasal veya etik olmayan çeşitli davranışlarla karşılaşabilirler.

bunların zamanla birikerek çok önemli sorunlara yol açabileceği de unutulmamalıdır. 2) Yakınlık: Eleveren. etik sorun hakkında bilgi vermek üzere çok açık bir konumda olmalıdır. Bu nedenle. Ayrıca. ufak ama çok sayıda ve sistematik yolsuzluklar varsa. Öte yandan. mühendislik etiği kurallarından biri de mühendisin “yalnızca yeterli olduğu alanlardaki” işleri kabul etme zorunluluğudur. Dedikodu ve duyumlar üzerine hareket etmek doğru değildir. eleverenin konu hakkında gerçekçi bir değerlendirme yapabilecek düzeyde mesleki yetkinliğe sahip olması gerektiği de unutulmamalıdır. yalnızca önemli hususlarda ihbarlar yapılmalıdır. Hatalı davranış veya uygulama hakkında etkin bir şekilde şikayette bulunabilmek için birinci elden veya çok güvenilir bilgilere ve belgelere sahip olmak gerekir. Bilindiği gibi. geçekten hatalı bir davranışın olup olmadığına karar vermek için de bu ilke uygulanmalıdır.• 1) Zorunluluk: Ele verme ile “açık ve önemli” bir zarar önlenebilmelidir. Topluma açıklama yapıp yapmama konusunda çalışanın nicelik ve nitelik duygusunun olması gerekir. Her şey hakkında değil. • .

kişinin kariyerini ve ailesinin parasal güvenliğini tehlikeye atması gereksizdir. Sizden daha yetkin ve olaya daha yakın kimselerin bulunmaması durumunda.• 3) Yetenek / Olanak: Eleverenin zararlı davranışı veya etik olmayan uygulamayı durdurmak için kabul edilebilir bir başarı şansının olması gerekir. şikayetin gerekli önlemi alacak veya sorunu ortadan kaldıracak makamlara kadar ulaşmasını sağlayacak olanaklar yoksa. etik bir sorunu ne zaman ahlak açısından ele vermek zorundadır? Sorusunun yanıtı da önemlidir. ele verme kaçınılmaz olur. Buna göre. firma veya kurum içinde tüm diğer yolların denendiği ve sonuç vermediği zaman. Diğer taraftan. “Bir mühendis. etik sorunun ele verilmesinin ne zaman ahlak açısından kabul edilebileceğini bize söyler. Aksi taktirde. • 4) Son Çare: Ele verme. şu iki ölçüt bize yardımcı olabilir [9]: • . Bu dört koşul. son çare olarak düşünülmelidir.

amirinden veya çalıştığı firmadan/kurumdan öç alma gibi bir neden asla kabul edilemez. kendisini bu yola sevk eden dürtülerini ve duygularını iyi değerlendirmeye çalışması yerinde olacaktır.Hatalı bir davranışın farkında olduğumuz ve yukarıdaki dört koşulun da yerine geldiği durumda. yanlışlığın sürmesi birisi için yakın ve açık bir tehlike oluşturuyorsa. Unutulmamalıdır ki toplumun yararı için yapılan ele vermeler kabul edilebilir hatta desteklenirse de iş arkadaşından. • Ele verme girişiminde bulunmadan önce. Özellikle. son yıllarda moda olan.• . “ileride o konuda kitap yazmak veya söylevler vermek” yoluyla maddi kazançlar elde etmek umuduyla ele verme de artık toplumca hoş görülmemektedir [9]. . “etik sorunu ele verebiliriz” • . Ayrıca.Yukarıdaki dört koşulun sağlanmasına ek olarak. “etik sorunu mutlaka ele vermeliyiz”. bireylerin çok etkili bir şekilde iç gözlem ve fikir değerlendirmesi yapması gerekir. olayın yeterince önemli olduğunu düşündüğümüz zaman. eleverenin bu yola baş vurmadan önce.

organizasyonun geleceğini etkileyecektir. “ele verilmiş olmak” çok olumsuz bir konumdur. Böyle bir yaklaşım.• 8. . bu davranışın ve ondan kaynaklanan firma içi kötü görüntünün önüne geçmek için eleverenlerin işine son vermektir. Bu zararın mutlaka önlenmesi gerekir. Bu yüzden. Bu şekilde bir taşla iki kuş vurulmaktadır: eleveren cezalandırılmaktadır ve diğer çalışanlara gözdağı verilmektedir. çalışanların etik sorunları ele verme zorunluluğunda kalmaması sağlanmalıdır.3. hem etkili değildir hem de etik açıdan kabul edilemez. • Etik sorunların ele verildiği firmaların tipik yaklaşımı. Eleverenlerin KarĢılaĢtığı Sıkıntılar ve Önlemler • İşveren açısından bakılırsa. Yanlış bir davranışın topluma açıklanması firma/kurum açısından olumsuz bir görüntü oluşturacak.

elevereni “kronik sorunlu bir çalışan” olarak damgalamak üzere kayıtlar oluşturmak için bazen aylar veya yıllar harcarlar. ortaya attığı sorunları geri plana itecek hemen her şey kullanılır ve asıl etik sorun gizlenmeye çalışılır. .Tehditle sessizliğe zorlamak: Bu taktik genellikle. güvenilebilirliğine. . Yetersiz veya sorunlu başarımı yansıtan. gerçek veya uydurma olaylar hakkında iç yazışmalar biriktirilmeye başlanır. Eleverenin güdülerine. mesleki yetkinliğine ve hatta özel yaşamına saldırılarak. .Dikkatin eleverenlere çekilmesi : Bu tipik misilleme stratejisinde. “Bir daha bu şehirde veya sektörde çalışamazsın!” türünde tehditlerle kendini gösterir. Daha önce kusursuz sicil almış olan eleverenler.Zayıf bir sicil /geçmiş üretmek: Etik olmayan uygulamaları alışkanlık haline getiren işverenler ya da yöneticiler.• • • • İşverenler ya da yöneticilerin eleverenlere karşı uyguladıkları tipik misilleme ve öç alma yaklaşımlarını bilmekte yarar vardır. işveren veya kusurlular eleverenin mesajı yerine kendisini tartışma konusu yapmaya çalışırlar. eleverenin açıklama yapması dolaylı olarak engellenir. zamanla üstlerinden düşük sicil notu almaya başlarlar. “Beyanat verme yasağı” gerekçesi kullanılarak ve işine son verme tehditleriyle. Bu yaklaşımlar şu şekilde özetlenebilmektedir: .

eleverenin bazı görevlerinden alınmasıyla. sorunu açığa çıkartmak için kullanılan kanıtların “çalındığı” veya “yasal olmayan yollardan elde edildiği” yönünde yapılan suçlamalar ve dava etme tehditleridir. Benzer bir art niyetli yaklaşım da. • . .Yalnız bırakmak veya aşağılamak: Bir başka misilleme yaklaşımı. elevereni şikayet ettiği sorunu çözmekle görevlendirmek ama başarılı olması için gerekli yetkileri. kaynakları ve desteği ona vermemek şeklinde olmaktadır. işverenler veya yöneticiler.Bu yolla.Dava etmek: Etik sorunları eleverenlerin en çok karşılaştıkları misilleme. eleverene altından kalkamayacağı görev yükü ve sorumluluklar vererek. eleverene aşağılayıcı görevlerde verebilirler. başarısızlığına zemin hazırlamaktır.• . Ayrıca. elevereni çalışma arkadaşlarından ayırarak bir örnek oluşturmaktadır. bazen de işine son verme hazırlıklarına dönüşebilir.Başarısızlığa zemin hazırlamak: Yaygın uygulanan diğer bir misilleme taktiği ise. eleverenin etkili bir ele verme eylemini gerçekleştirmesi için gerekli olan bilgi kaynaklarından da uzaklaştırılması sağlanabilir. • . Bu tür taktikler.

aykırı görevlere verilmesi veya her türlü atanma taleplerinin geri çevrilmesi de yaygın yıldırma taktiklerindendir. .Kariyeri yok etmek: eleverenlerin “yeniden yapılanma” gibi sözde nedenlerle işten çıkartılması. • Ele verme eylemini akıllı ve bilinçli bir şekilde yapabilmek için önerilen 12 hayatta kalma stratejisi ise aşağıda sıralanmıştır [9]: • 1. işten çıkartılmaları yeterli görülmeyerek. ele verme kararınız hakkında aileniz ve yakın arkadaşlarınızla görüşün.• . Geriye dönüşü olmayan adımlar atmadan önce. kendi dallarında bir daha çalışma olanağı bulmamaları için (olumsuz referans vermek. Yanlış davranış hakkında rahatsız olan başka görgü tanıklarının olup olmadığını öğrenmek için uyanık olun ve onları sakıngan bir şekilde araştırın. Bazen. • 2. şeklinde) girişimlerde bulunulur. diğer işverenleri etkilemek vb.

• • 4. İdareciler ve yardımcı personel ile iyi ilişkilerinizi sürdürün. Örneğin. ilk yetkili makama giderek olayın sistem içinde halledilme şansını araştırın.• 3. . • 5. siz onlarınkine karşı değil. • . Resmi olarak fikir ayrılığını açıklamadan önce. kimliğinizi gizlemeden açıklama yapmayı veya anonim kalmayı mı isteyeceğiniz konusunda dikkatlice düşünün.Göze almaya hazır olduğunuz risklere ve • . Eğer açıklama yapmaya karar verdiyseniz. Kararınız. • . Her iki stratejinin de kendine özgü sıkıntıları vardır.Kanıtlarınızın niteliği ve niceliğine. Planlarınızı o şekilde yapın ki ele verdikleriniz sizin eylemlerinize karşı önlem düşünsünler.Toplumun yoğun irdelemesine katlanmaya istekli olup olmadığınıza bağlıdır. yetkililere bilgi aktarımının stratejik olarak zamanlamasına dikkat edin.

7. işverenin değil de yalnızca kendinize ait zaman kaynaklarla yapın.• 6. gelişen olayları kayıt edin. 8. gazeteciler ve eylemciler gibi potansiyel yandaşları araştırın ve belirleyin. 10. Suçlamalarınızı ilginçleştirmek veya eklememeye dikkat edin. kopyalarını alın. 12. Herhangi bir yasal işlem durumunda işverenin kayıtlarınıza giriş hakkı olacağını akılda tutarak. işinizle ilgili etkinliklerin ve olayların açık ve doğru kayıtlarını tutmaya çalışın. Ele verme eyleminden önce ve sonra. Yetkililerle çalışırken eleştirel ve alaycı tavırlar takınmayın [9]. Yetkin bir avukattan yasal görüşler alabilmek için parasal kaynak ayırın. Ele verme girişimlerinizi. seçimle göreve gelmiş yetkililer. 9. gerekli tüm kanıtları ve dayanakları belirleyin. Yalnızlık döngüsünü kırın. ve . Kaygılarınıza dikkati çekmeden önce. güçlendirmek için hayal ürünü unsurlar • • • • • • 11.

her seviyede etik kurallara açık bir bağlılıkla mümkündür. kaygılarını dile getirmek için üst düzey yöneticilere anlamlı erişim olanakları olmalıdır. organizasyonda güçlü bir etik kültürü oluşmalıdır. kendi firma veya kurumlarındaki etik davranışı geliştirmek için yaptıkları bu girişimden dolayı. Her şeyden önce.4. gerekirse. ödüllendirilmelidirler. kaygılarını iletmek için kolaylık sağlar. • • . etik sorunların ele verilmesi nedeniyle ortaya çıkabilecek sıkıntıları çözmek için başlıca dört yol vardır [9]: 1. 3. eleverene karşı “misilleme veya ayrımcılık yapılmayacağı garantisini” de birlikte getirmelidir. Tüm çalışanların. Organizasyonda tüm iletişim hatları açık olmalıdır. Bu.• 8. düzeltilmesi gereken bir durum olduğunu düşünen çalışanlara. etik konularda çalışanlara örnek olmalıdırlar. en üst düzeydeki yöneticiden en alt kademedeki çalışana kadar. Tüm çalışanların zorunlu bir etik eğitimi alması sağlanmalıdır. 2. Tüm yöneticiler. Sorunu Önleyici YaklaĢımlar • • Bir firmada veya kurumda. Aslında. öne çıkmayı göze alan çalışanlar. Lafta kalmayan erişim olanağı. Açık kapı politikası adı verilen bu yaklaşım.

kurula baş vurmayı düşünen eleverenleri olumsuz yönde etkileyebileceği unutulmamalıdır. uygulamalarının veya kişisel ilişkilerinin etik açıdan sorunlu olmasının. Çok güçlü etik kültürüne sahip organizasyonlarda bile. • • Yukarıda kısaca özetlenen bu tutumlar. tüm çalışanların etik davranması ve gerektiğinde de etik sorunları ele verebilmesi için gerekli ortamı sağlayacaktır. ısrarla aksini ileri sürmekten daha akılcıdır. “hatayı kabul etme istemi” olmalıdır. bir firma/kurum bünyesinde oluşturulan “etik kurul”da görev yapan bireylerin. Ayrıca. bunun kaçınılmaz olduğunu kabul etmek. . Bu nedenle. Ayrıca. Böyle bir durumda. arada sırada etik olmayan davranışlarda bulunanlar veya bu yönde ayartılanlar olabilir. etik kurullarının oluşumuna özen gösterilmesi gerekir [9]. böyle bir erdemli davranışta bulunabilmek. geçmişteki ya da mevcut davranışlarının. Yönetim tarafından. Bu olgunluğu göstermek. ele verme eyleminin doğru ve nesnel bir şekilde değerlendirilmesi konusunda kuşkuların oluşması kaçınılmazdır. tüm yanlışlıkların ortadan kaldırılmasına imkan olmadığı gerçeği kabul edilmelidir.• 4. yöneticilik vasıflarından biri olmalıdır. gerektiğinde topluma açık olarak.

[6] Abdullah H. 2002.karto. Madencilik Cilt 44... JDF 262 Mühendislik Etiği (Ders Notları) İTÜ İnşaat Fakültesi Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümü. özgür ansiklopedi. [7] Onbaşıoğlu S.• 9. İstanbul. U.org. İpbüker C. Pegem A Yayınları. 1. Aralık 2005. http://tr. Ayrıntı Yayınları. Nisan 2004. I. Sazak N.tr . [3] Pieper A. 3. U. 2003. ve Göksel Ç. [5] Mühendislik Eğitimi ve Etik. Elektrik Elektronik Bilgisayar Mühendisliği Mesleğinde Etiksel İsterler. Şubat 2007.. Şubat 2007. Doğa Yayınları.edu. 1999. (Çevirenler: Veysel Atayman. Sayı 4. Teknoloji. Basım.. Şubat 2007.org/wiki/Etik. 20-21 Mayıs 2004. Eski Foça-İzmir. 2938. P. www. [2] Etik. ve Yıldız M. Ankara. www..jmo. [4] Deniz R. Yönetsel Mesleki ve Örgütsel Etik. Vikipedi.tr/derslerimiz/etik/bilg_etik. Mühendislikte Etik Sorunların Ele Verilmesi. 1. [9] Gerçek H.Gönül Sezer). İstanbul. Mühendislik Etiği. Baskı. [8] Onbaşıoğlu S. Etiğe Giriş. .wikipedia. Ulusal Mühendislik Kongresi.itu... Etik ve Mühendis Sorumluluğu..pdf . KAYNAKLAR • • • • • • • • • [1] Aydın İ. Basım.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful